Wet raadplegend referendum toetreding Turkije; Memorie van toelichting zoals gewijzigd naar aanleiding van het advies van de Raad van State
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30309, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

03-04-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30309 nr. 6

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. Waarom een raadplegend referendum over de mogelijke
Turkse toetreding tot de EUGeografieCultuurPolitiekImmigratie3. De totstandkoming van het Turkse EU-lidmaatschap
en de Nederlandse rol in de onderhandelingsprocedureDe onderhandelingsprocedureNederlandse invloed op Turkse toetredingEen «voorstem»Een «tegenstem»4. Een raadplegend referendum over Turkse toetreding
tot de EU zes maanden na de invoering van dit wetsvoorstelFinanciële overwegingenOnwenselijk om onderhandelingen te starten met Turkije
en vervolgens niet toe te laten5. De stuwende krachten binnen de Nederlandse samenleving
voor referendaDraagvlak vergrotenParticipatie van de burgersHet politieke debatDe burger heeft een mening over de mogelijke Turkse toetreding
tot de EU6. Opzet van het wetsvoorstelArtikelsgewijze toelichtingAlgemeenArtikel 2Artikel 13Artikel 15
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30309Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 50 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 309Voorstel van wet van het lid Wilders betreffende het houden van een
raadplegend referendum over de toetreding van Turkije tot de Europese Unie
(Wet raadplegend referendum toetreding Turkije)nr. 6MEMORIE VAN TOELICHTING ZOALS GEWIJZIGD NAAR AANLEIDING VAN HET ADVIES
VAN DE RAAD VAN STATE1. AlgemeenIn 1951 werd het verdrag voor de oprichting van de Europese Gemeenschap
voor Kolen en Staal (EGKS) ondertekend. Dit was de voorloper van het verdrag
ter oprichting van de Europese Economische Gemeenschap (EEG) in 1957. Met
deze twee verdragen legden België, Duitsland, Frankrijk, Italië,
Luxemburg en Nederland de fundamenten voor de Europese samenwerking. In 1973
breidde de EEG voor het eerst uit met Denemarken, Ierland en het Verenigd
Koninkrijk. In 1981 werd Griekenland lid. In 1986 Portugal en Spanje. In 1995
traden Oostenrijk, Zweden en Finland toe tot de Europese Unie. In 2004 traden
tien nieuwe landen toe, voornamelijk uit Oost-Europa1. De Nederlandse bevolking heeft nimmer expliciet een stem uitgebracht
over de verschillende uitbreidingsrondes van de Europese Unie (EU). Het is
gebleken dat vooral bij de laatste uitbreidingsronde in 2004 veel burgers
hier achteraf juist wel behoefte aan hadden. In het Eurobarometer onderzoek
van 2002 (voor de laatste uitbreidingsronde met 10 nieuwe lidstaten in 2004)
werd geconstateerd dat 88 procent van de Nederlandse respondenten «zich
niet goed geïnformeerd of zelfs helemaal niet geïnformeerd»2 voelden over de uitbreiding van de EU. Ook heeft 62 procent «in
het geheel niet het gevoel dat het participeert aan het politieke debat over
de uitbreiding van de EU.»3In 1963, ruim voor de eerste Europese uitbreidingsronde had Turkije een
associatieovereenkomst met de EEG gesloten en werd er voor het eerst aanstalten
gemaakt om lid te worden van de EEG. Geen enkel ander huidig EU-lid of kandidaat-lid
heeft zo lang gewacht om te beginnen met toetredingsonderhandelingen als Turkije.
Dat is niet verwonderlijk. Turkije verschilt aanzienlijk van andere EU-kandidaten
en lidstaten in onder andere cultureel, geografisch en politiek opzicht, zelfs
als het land zou voldoen aan alle huidige toetredingseisen.Ten tijde van de voorbereiding van dit wetsvoorstel was het nog niet zeker
of toetredingsonderhandelingen op de streefdatum 3 oktober 2005 zouden
beginnen. Dit is verder onbeduidend. Het feit dat er al ruim 40 jaar over
Turks lidmaatschap wordt gediscussieerd duidt aan dat de toetreding van Turkije
tot de Europese Unie een gewichtige en ingrijpende gebeurtenis is in de geschiedenis
van Europese uitbreiding.Daarbij is de indiener van dit wetsvoorstel van mening dat de Nederlandse burger dringend behoefte heeft aan een grotere rol bij vergaande
ontwikkelingen in de EU. Daarbij is de hoge opkomst bij het raadplegend referendum
over de Europese Grondwet op 1 juni 2005 veelzeggend. Indiener is ook
van mening dat een referendum over gewichtige zaken uiteindelijk leidt tot
een groter draagvlak voor besluiten, hetgeen zich vertaalt naar een gezondere
democratie.In de Memorie van Toelichting zal ook duidelijk worden waarom bijvoorbeeld
de financiële gevolgen van de beoogde toetredingsonderhandelingen, in
de vorm van pre-accessiesteun met Turkije, een raadplegend referendum nu wenselijk
maakt. Het raadplegend referendum dient niet na de afronding van onderhandelingen
te worden gehouden, maar juist zo spoedig mogelijk; hiermee wordt bedoeld
binnen een periode van zes maanden na het in werking treden van deze wet.2. Waarom een raadplegend referendum over de mogelijke
Turkse toetreding tot de EUNaast de huidige geldende toetredingseisen zijn er meerdere redenen waarom
de Nederlandse burger juist bij deze potentiële uitbreiding een raadgevende
stem zou moeten hebben om de regering te adviseren over de gewenstheid van
het Turkse lidmaatschap. Hier worden een aantal van deze redenen samengevat.GeografieTurkije ligt op het Aziatische en Europese continent. Het Aziatische gedeelte
van Turkije bedraagt bijna 97 procent van het totale landoppervlak. Hieruit
blijkt dat Turkije in geografisch opzicht maar een klein gedeelte Europees
is. Als Turkije toetredingsonderhandelingen mag starten met de EU dan is het
een gelegitimeerde vraag of andere landen die grenzen aan de EU zich wellicht
in de toekomst ook geroepen zouden voelen om kandidaat-lid te worden. Moeilijk
valt in te zien hoe een niet EU-lid als bijvoorbeeld Marokko of Algerije een
kandidaat-lidmaatschap status zou kunnen worden onthouden indien een ander
niet Europees land zoals Turkije lid zou mogen worden van de EU.CultuurDe waarden die de bevolkingen van de EU-lidstaten aan elkaar binden vinden
hun grondslag in het christendom, jodendom en humanisme. Turkije is een land
waarvan de meerderheid van de bevolking islamitisch is.PolitiekSinds de tijd van Mustafa Kemals hervormingen tussen 1917 en 1923 kent
Turkije officieel een scheiding van kerk en staat. Echter de hoeder hiervan
is nog altijd het Turkse leger. Vanaf de jaren zestig zijn verschillende partijen
op initiatief en onder druk van het leger verboden om te verkomen dat er een «Iraanse-type
revolutie» zou uitbreken in Turkije1. Het
leger intervenieerde in de nationale politiek in 1960, 1971, en 1980 om te
voorkomen dat de invloed van de islamisten in Turkije te groot zou worden2. Een voorwaarde voor Turkse toetreding tot de Europese
Unie is dat het leger volledig de kazerne ingaat. Immers het leger dient geen
politieke rol te vervullen in een democratie. Het gevolg is echter wel dat
met een Turks EU-lidmaatschap onder deze omstandigheden het leger niet meer
zou kunnen fungeren als tegenkracht indien partijen die het secularisme niet
nastreven macht zouden winnen.Er zijn meerdere voorbeelden die indicatief zijn voor het precaire balans
tussen kerk en staat in Turkije. Zo werd in 1999 de toenmalige burgemeester
van Istanboel Recip Erdogan, thans minister-president van Turkije, veroordeeld
tot vier maanden celstraf toen hij de volgende dichtregels uitsprak: «Moskeeën
zijn onze kazernes, minaretten onze bajonetten, koepels onze helmen en gelovigen
onze soldaten.» In 2004 ontstond spanning tussen de EU en Turkije toen
de Turkse minister van Justitie Cemil Cecik overspel als misdrijf in het wetboek
van strafrecht wilde laten opnemen.ImmigratieTurkse toetreding zal ook leiden tot een geweldige migratiestroom naar
de overige EU-lidstaten. Volgens het Osteuropa-Institut in München is
er een migratiepotentieel van 4,4 miljoen mensen naar Europa. Volgens het
SCP zullen 2,7 miljoen mensen naar Europa emigreren na Turkse toetreding.
Nederland komt als derde vestigingsland naar voren1.
De grote migratiestroom zal ingrijpende gevolgen hebben voor de integratie
van minderheden in Europa. Ook de kosten met betrekking tot de sociale zekerheid
zullen hierdoor stijgen.3. De totstandkoming van het Turkse EU-lidmaatschap
en de Nederlandse rol in de onderhandelingsprocedureDe onderhandelingsprocedureIn een notitie gaven de minister van Buitenlandse zaken en de staatssecretaris
van Europese Zaken een overzicht van het conceptraamwerk voor toetredingsonderhandelingen
met Turkije2. Een aantal belangrijke punten in
deze notitie staan hier beschreven. De toetredingsonderhandelingen tussen
de Turkije en EU zijn een open proces waarvan de uitkomst niet vaststaat.
Het kabinet zegt dat «in geval van een ernstige en voortdurende schending
in Turkije van de beginselen van vrijheid, democratie, eerbiediging van de
mensenrechten en de fundamentele vrijheden en de rechtsstaat, waarop de Unie
is gegrondvest» de Europese Commissie (de Commissie) kan bevelen om
de onderhandelingen te schorsen. De Europese Raad (de Raad) kan vervolgens «na
Turkije te hebben gehoord» een besluit nemen met gekwalificeerde meerderheid
over de schorsing van de onderhandelingen en over de voorwaarden om de onderhandelingen
weer te hervatten. De enige rol die het Europees Parlement toebedeeld krijgt
is, dat het wordt geïnformeerd over de voortgang van de onderhandelingen.
De voortgang van de onderhandelingen hangt af van de voortgang die wordt gemaakt
door Turkije met het invoeren van de zogenoemde Kopenhagen-criteria. De Commissie
blijft toezien op de voortgang van de onderhandelingen en rapporteert aan
de Raad hierover. Uiteindelijk zou Turkije slechts toegelaten worden als daartoe
unaniem is besloten door alle EU-lidstaten.Hieraan moet worden toegevoegd dat krachtens artikel 3 van het Raamwerk
voor toetredingsonderhandelingen met Turkije de Raad na kan gaan of de toetreding
van Turkije de Unie versterkt. De Raad kan binnen dit verdragsrechtelijke
kader oordelen dat toetreding van Turkije de Unie niet versterkt.Daarnaast kan worden verwezen naar het belang van artikel 49 VEU waarop
het Onderhandelingsraamwerk is gegrondvest. In artikel 49 VEU staat naast
een verwijzing naar bovengenoemde beginselen dat «(elke) Europese Staat
(...) kan verzoeken lid te worden van de Unie». Lidmaatschap staat derhalve
enkel open voor Europese Staten. Volgens indiener is Turkije geen Europees
land. Aangezien het Europese gehalte van een Staat in genoemd artikel als
voorwaarde is opgenomen, mag niet volstaan worden met enkel toetsing aan de
beginselen genoemd in artikel 6, eerste lid VEU en het vermogen
om het acquis communautaire toe te passen. Toetsing van het Europese gehalte
valt binnen het verdragsrechtelijke kader.Nederlandse invloed op Turkse toetredingDe toetredingsonderhandelingen met Turkije worden door de Commissie gevoerd.
De Commissie rapporteert aan de Europese Raad. Ten einde kan de Raad de onderhandelingen
stilleggen, hervatten, of volledig schrappen. De Raad die bestaat uit alle
lidstaten, besluit uiteindelijk of Turkije lid kan worden. Hier geldt de unanimiteitsregel.Ten tijde van het schrijven van dit wetsvoorstel was de Nederlandse regering
voorstander om toetredingsonderhandelingen te starten met Turkije. De Nederlandse
regering kan op vier verschillende manieren invloed uitoefenen op de toetredingsonderhandelingen.
Het kan binnen de Raad lobbyen om de onderhandelingen (1) stil te leggen,
(2) te hervatten (3) volledig te beëindigen. Verder kan de Nederlandse
regering (4) een doorslaggevende stem uitbrengen, voor of tegen Turkse toetreding
tot de EU wanneer de onderhandelingen volledig afgerond zouden zijn.Volgens de indiener van dit wetsvoorstel zou de Nederlandse burger zich
moeten kunnen uitspreken over de toetreding van Turkije tot de EU door middel
van een raadplegend referendum. Met de vraag «Bent u voor of tegen de
toetreding van Turkije tot de Europese Unie?» kan de Nederlandse burger
een zwaarwegend advies geven aan de Nederlandse regering. De regering zal
vervolgens hopelijk het zwaarwegende advies van de burger omzetten in beleid.Een «voorstem»Met een meerderheid van stemmen vóór de toetreding van Turkije
in een raadplegend referendum zou worden aangegeven dat de Nederlandse burger
met het huidige beleid instemt. De Nederlandse burger zou de regering adviseren
om het huidige toetredingsbeleid ten opzichte van Turkse toetreding tot de
Europese Unie voort te zetten. Het huidige beleid is gericht op het voeren
van open toetredingsonderhandelingen met Turkije met als uitkomst eventueel
het EU-lidmaatschap. Uiteraard kan het beleid door de huidige of successievelijke
regeringen worden aangepast gezien het feit dat de uitslag van het referendum
raadgevend is voor de Nederlandse regering. In feite betekent een stem voor
toetreding van Turkije tot de EU een goedkeuring van het huidige beleid van
de regering.Een «tegenstem»Met een tegenstem wordt de Nederlandse regering door de burger geadviseerd
om zich negatief uit te spreken in de Raad tegen de mogelijke Turkse toetreding.
Dit zou op twee manieren kunnen geschieden, namelijk: (1) gezien het feit
dat dit wetsvoorstel met alle waarschijnlijkheid ruim vóór de
eventuele afronding van toetredingsonderhandelingen in werking zou treden,
zou de Nederlandse regering dringend verzocht worden om in de Raad negatief
uit te spreken over Turkse toetreding en aandringen op het eindigen van onderhandelingen,
en (2) na eventuele succesvolle afronding van toetredingsonderhandelingen
zou de Nederlandse regering dringend geadviseerd worden door de burger tégen
de toetreding van Turkije tot de EU te stemmen. Gezien het feit dat de Nederlandse
regering pas na de afronding van de toetredingsonderhandelingen zich op doorslaggevende
wijze kan uitspreken over de Turkse toetreding zal de Nederlandse regering
het zwaarwegende advies van de burger zelfs na tien á vijftien jaar1, nadat de toetredingsonderhandelingen zouden zijn afgerond,
hopelijk nog steeds serieus meenemen in haar overweging of Turkije wel of
niet zou moet toetreden tot de EU. Indiener van dit wetvoorstel benadrukt dat een tegenstem zeker niet de
excommunicatie van Turkije betekent. Turkije is een gerespecteerd lid van
NAVO en heeft sinds 1963 een associatieovereenkomst met Europa. Indiener hecht
veel waarde aan goede relaties met Turkije en is van mening dat goede relaties
tussen de EU en Turkije ook zonder een Turks lidmaatschap van de EU mogelijk
en wenselijk zijn.4. Een raadplegend referendum over Turkse toetreding
tot de EU zes maanden na de invoering van dit wetsvoorstelIndiener is van mening dat een raadplegend referendum zo spoedig mogelijk
gehouden dient te worden en niet na de afronding van de onderhandelingen gelet
op financiële en politieke overwegingen.Financiële overwegingenDe financiële gevolgen van het Turkse lidmaatschap van de Europese
Unie zijn relatief ingrijpend in de context van de huidige uitgaven van de
EU. Volgens de indiener van dit wetsvoorstel zijn deze overwegingen dan ook
doorslaggevend om zo spoedig mogelijk een raadplegend referendum te houden
over de Turkse toetreding.De voorstellen van de Commissie in 2004 voor het EU-budget in 20131 kunnen als leidraad genomen worden voor de eventuele
financiële gevolgen van Turkse toetreding tot de EU. De Commissie stelde
een budget voor van € 158,5 miljard. De totale jaarlijkse overdracht
van fondsen naar Turkije wordt vanaf toetreding tussen€ 7,6 tot
19,2 miljard per jaar geschat. Dit betekent dat ongeveer 10 procent van het
totale EU-budget naar Turkije zou gaan na toetreding. De veronderstelling
is dat de Turkse EU-uitgaven zullen toenemen gezien de historische trend dat
nieuwe lidstaten na toetreding meer moeite hebben om aan de administratieve
en bestuurlijke vereisten te voldoen om aanspraak te maken op maximale financiële
structuursteun. Daar tegenover staat dat de tien nieuwe lidstaten bij elkaar
per jaar tussen 2004 en 2006 € 15,5 miljard ontvangen. Volgens het
Osteuropa-Institut in München kan Turkije op € 14 miljard per
jaar rekenen van de EU na toetreding2. Momenteel
ontvangt Turkije al jaarlijks ongeveer € 300 miljoen in pre-onderhandelingssteun.
Dit bedrag zal toenemen wanneer onderhandelingen daadwerkelijk gestart worden.Als Turkije lid zou worden, dan zou het als grootste en tegelijkertijd
armste land van de Unie aanspraak maken op ongeveer 10 procent van het EU-budget
per jaar. Gezien de omvang van deze kosten, veronderstelt de indiener van
dit wetsvoorstel, berustend op informatie van de Europese Commissie en de
SER dat deze kosten hun weerslag zullen vinden in de andere EU lidstaten,
inclusief Nederland3. Het is niet ondenkelijk
dat dit zal leiden tot hogere afdrachten aan de EU. Als onderhandelingen gestaakt
of zelfs helemaal zouden beëindigen zonder dat Turkije lid zou worden,
zal de EU nog steeds miljarden euro’s hebben uitgegeven aan onderhandelingssteun.
Met een raadplegend referendum over de Turkse toetreding vóórdat
onderhandelingen zijn afgerond kan de Nederlandse burger zich uitspreken over
de potentiële exorbitant hoge financiële afdracht aan EU en vervolgens
het doorspelen hiervan aan Turkije.Onwenselijk om onderhandelingen te starten met Turkije
en vervolgens niet toe te latenToetreding van Turkije op korte termijn is niet aan de orde. De toetredingsonderhandelingen
van Turkije met de EU hebben een open karakter zonder dat toetreding is verzekerd.
Het is vanzelfsprekend dat onderhandelingen veel inspanning zullen vergen
van Turkse zijde en van de EU om de noodzakelijke hervormingen door te voeren
zodat het aan alle toetredingseisen voldoet. Er bestaat hierdoor
een kans dat Turks lidmaatschap uiteindelijk een voldongen feit zou zijn na
tien á vijftien jaar intensieve onderhandelingen1. De Raad, incluis de Nederlandse regering, zou mogelijkerwijs uiteindelijk
toestemmen met Turks lidmaatschap uit angst dat een «nee» tegen
Turkije tot grote spanningen zou leiden met onvoorziene politieke gevolgen.
Een referendum dat zo spoedig mogelijk gehouden zou moeten worden –
binnen zes maanden na het in werking treden van dit wetsvoorstel – dient
te voorkomen dat de EU, inclusief de Nederlandse burger voor voldongen feiten
wordt gesteld.5. De stuwende krachten binnen de Nederlandse samenleving
voor referendaOpstellers van de Wet Raadplegend Referendum Europese Grondwet concludeerden
dat in alle EU-lidstaten referenda steeds frequenter worden gehouden. Zij
merkten ook op dat Europese burgers steeds meer interesse tonen voor referenda
over Europese integratie dan voor verkiezingen van het Europees Parlement.
Dat verklaren zij door te stellen dat de Europese Grondwet de soevereiniteit
van lidstaten drastisch zou doen afnemen en omdat de burger belang hecht aan
betrokkenheid in deze verstrekkende kwestie2.
Naar het oordeel van de indiener van dit wetsvoorstel is de mogelijke toetreding
van Turkije even ingrijpend als de invoering van de Europese Grondwet. Hierdoor
zou de mogelijke toetreding van Turkije tot de EU ook onderworpen moeten worden
aan een volksraadpleging. De opstellers van de Wet Raadplegend Referendum
Europese Grondwet merkten echter al op dat Nederland historisch gezien «een
problematische verhouding tot het referendum» heeft3. Gelukkig kan geconcludeerd worden dat deze problematische verhouding
langzamerhand lijkt te verdwijnen gezien het succes van het referendum van
1 juni 2005.Draagvlak vergrotenDe parlementaire behandeling van het voorstel om een raadplegend referendum
te houden over de Europese Grondwet toonde aan dat de Nederlandse burger behoefte
heeft om meer betrokken te worden bij gewichtige, ingrijpende zaken die zich
afspelen in de EU. Het is gebleken dat de Nederlandse burger het gevoel heeft
dat verschillende ingrijpende EU initiatieven, zoals de verdragen van Maastricht
en Amsterdam, de invoering van de euro en het stabiliteitspact en de laatste
uitbreidingsronde van 15 tot 25 lidstaten hen door de strot werden geduwd4.Sommige Tweede-Kamerfracties gaven voor en na het raadplegend referendum
over de Europese Grondwet toe dat het niet langer mogelijk is om op deze wijze
vergaande initiatieven te ondernemen in de EU. Alle Tweede-Kamerfracties behalve
het CDA, ChristenUnie en SGP hebben het wetsvoorstel gesteund om het raadplegend
referendum te organiseren over de Europese Grondwet omdat indieners van het
wetsvoorstel dachten dat de Europese Grondwet een dermate ingrijpend karakter
zou hebben5. Uit hoofdstuk 2 blijkt dat de indiener
van dit wetsvoorstel de toetreding van Turkije ook dermate ingrijpend acht.
Een raadplegend referendum over een ingrijpende kwestie zoals de toetreding
van Turkije kan evenals het raadplegende referendum over de Europese Grondwet
het maatschappelijke draagvlak vergroten voor het al dan niet toetreden van
Turkije tot de EU.Participatie van de burgersNa afronding van toetredingsonderhandelingen moet de Europese Raad uiteindelijk
unaniem zijn om Turkije toe te laten treden tot de EU. In verschillende EU-lidstaten
zijn initiatieven aangekondigd voor een volksraadpleging over
Turkije, omdat uiteindelijk de burgers van deze landen een stem zouden moeten
hebben in het al dan niet toetreden van Turkije tot de EU.Tweede-Kamerleden Karimi, Dubbelboer en Van der Ham stelde al vast bij
het voorstel van de wet betreffende het houden van een raadplegend referendum
over de Europese Grondwet dat de betrokkenheid van de burgers ver achter blijft
bij het constitutionele proces. De indiener van dit wetsvoorstel is van mening
dat het noodzakelijk is om een referendum te houden over de toetreding van
Turkije tot de Europese Unie zes maanden na de invoering van dit initiatiefwetsvoorstel
om tegemoet te komen aan de burger die meer betrokken wil zijn bij ingrijpende
kwesties.Verschillende peilingen tonen aan dat er binnen de Nederlandse samenleving
een grote drang bestaat om over belangrijke politieke onderwerpen mee te beslissen
met een referendum. Uit de laatste peiling in 2002 van het SCP blijkt dat
81 procent van de Nederlandse bevolking vindt: «over sommige, voor ons
land belangrijke beslissingen moet door de kiezers zelf worden gestemd, het
zogenaamde referendum.»1 Deze peiling toont
ook aan dat het raadplegend referendum als middel van politieke vernieuwing
nog meer in trek is dan de gekozen minister-president of burgemeester2. Steun voor het referendum is te vinden in alle partijen.
In 2003 waren 81 procent van de PvdA-stemmers voor referenda, 83 procent van
de VVD-stemmers, 86 procent van de D66-stemmers, en 70 procent van de CDA-stemmers3. In 1972 was 62 procent van de kiezers al voorstander
van een referendum over belangrijke kwesties.In opdracht van het Nederlandse kabinet werd in 2003 een peiling gehouden
over de vraag of de Nederlandse kiezers zich wilden uitspreken over de Europese
Grondwet in een referendum. Meer dan 80 procent van de respondenten reageerden
positief4. De opkomst de volksraadpleging over
de Europese Grondwet op 1 juni 2005 bevestigt eigenlijk de peiling van
het SCP in 2002. Uiteindelijk hebben maar liefs 62,8 procent5 van de Nederlandse kiesgerechtigden een stem uitgebracht over de Europese
Grondwet, terwijl in 1999 en 2004 de opkomst voor de Europarlementsverkiezingen
respectievelijk 30,0 procent en 39,1 procent waren6.
De belangrijke kwestie van de Europese Grondwet gaf klaarblijkelijk aanleiding
tot een grote opkomst.Een raadplegend referendum over de toetreding van Turkije tot de Europese
Unie zal dienen om tegemoet te komen aan deze wens van de burger. Verschillende
peilingen onderschrijven dit. In een peiling van peil.nl van 6 juni 20057 antwoordde 85 procent van de ondervraagden «ja»
op de vraag naar aanleiding van het referendum over de Europese Grondwet «vindt
u de uitslag van woensdag een bewijs dat er sprake is van een grote kloof
tussen de politici in Den Haag en de burgers?» Van deze 85 procent was
37 procent van de ondervraagden van mening dat dit komt doordat er geen referenda
zijn gehouden in het verleden. De kloof tussen het landsbestuur en de burger
werd ook al aangetoond in een peiling van Maurice de Hond op 5 april
2004 waarin 51 procent van ondervraagden zei niet te
geloven dat de kiezer een belangrijke rol speelt bij de invulling van het
landsbestuur. In dezelfde peiling vond 55 procent dat er geen sprake is van
een «echte democratie» in Nederland. En 70 procent gelooft niet
dat anno 2004 politici beter naar de kiezers luisteren dan in 19998. In een andere peiling van peil.nl vindt de overweldigende
meerderheid van de kiezers, 85 procent, dat de bevolking geraadpleegd zou
moeten worden bij heel belangrijke beslissingen9.
Volgens het SCP vindt 52 procent van de Nederlandse bevolking dat Kamerleden
teveel letten op het belang van enkele machtige groepen in plaats van op het
algemene belang. En 52 procent gelooft dat: «Mensen zoals ik hebben
geen enkele invloed op wat de regering doet.»10De conclusie is duidelijk: de burger wil betrokken worden bij gewichtige
politieke besluiten. Een raadplegend referendum biedt hiertoe de kans om dit
mogelijk te maken. Het politieke debatHet is gebleken dat het referendum over de Europese Grondwet, dat deels
ten doel had een impuls te geven aan het publieke debat over Europa, een succes
is gebleken. De opkomst van 62,8 procent bevestigt dit. Tijdens de parlementaire
behandeling van de uitkomst van het raadplegend referendum over de Europese
Grondwet is naar aanleiding van de drang om de discussie over Europese zaken
te vergroten een motie aangenomen. De Brede Maatschappelijke Discussie die
werd voorgesteld in de motie Van Bommel c.s., ingediend op 2 juni 2005,
werd door alle fracties behalve de VVD-fractie aangenomen1. Een raadplegend referendum over Turkse toetreding zal de gebrekkige
informatievoorziening betreffende nieuwe toetredingen tot de EU verkleinen.De burger heeft een mening over de mogelijke Turkse toetreding
tot de EUIn dit wetsvoorstel is al gebleken dat er meer behoefde bestaat bij de
burger om betrokken te worden bij de politieke besluitvorming over belangrijke
kwesties. Ook is gebleken dat Turkse toetreding als zodanig een belangrijke
kwestie is. Peilingen tonen aan dat de mogelijke Turkse toetreding een belangrijk
onderwerp van discussie is in de maatschappij en dat de Nederlandse burger
verdeeld is over dit onderwerp.Er bestaat vooralsnog geen breed draagvlak om onderhandelingen met Turkije
over volwaardig EU-lidmaatschap aan te gaan. Op 6 juni 2005 stelde een
peiling vast dat 63 procent van de Nederlandse bevolking zich wil uitpreken
in een referendum over Turkse toetreding tot de EU2.In een peiling van 23 april 2005 gaf 47 procent van de respondenten
te kennen «nee» te zullen stemmen tegen de Europese Grondwet als
stem tegen de uitbreiding van de EU tot 25 of meer landen. Ook zouden 41 procent
van de respondenten tegen stemmen uit protest tegen de toetreding van Turkije
tot de EU3.Op 4 oktober 2004, twee dagen voordat de EU had besloten te gaan
onderhandelen met Turkije over EU-lidmaatschap, vond 53 procent van de Nederlandse
bevolking dat onderhandelingen moesten starten met Turkije en 41 procent was
tegen het starten van onderhandelingen. 51 procent vond dat er over Turkse
toetreding een referendum gehouden zou moeten worden4. Op dezelfde dag werd een peiling uitgevoerd in opdracht van de NOS.
Als een referendum zou worden gehouden over toetreding van Turkije, zou 59
procent van de Nederlandse bevolking tegen toetreding stemmen en 41 procent
voor. Een maand later nam de steun voor onderhandelingen af in een andere
peiling. In november 2004 was slechts 48 procent voor en 46 procent tegen
de start van onderhandelingen. Wanneer de kiezer gevraagd werd of hij hoopt
dat onderhandelingen met Turkije tot de volledige toetreding van Turkije tot
de EU zal leiden zei 35 procent ja en 55 procent nee. 58 procent was van mening
dat er een referendum onder de Nederlandse bevolking gehouden zou moeten worden
als na onderhandelingen blijkt dat Turkije lid mag worden van de EU5.Uit onderzoek van Eurobarometer in juli 2005 bleek dat 45 procent van
Europese burgers Turks EU-lidmaatschap steunde6.
Ter vergelijking kan bijvoorbeeld Zwitserland (geen kandidaat-lid) rekenen
op 78 procent steun voor EU-lidmaatschap. Uit Eurobarometer onderzoek blijkt
verder7 dat er in Nederland een brede scepsis
heerst wat betreft toekomstige uitbreiding van de EU. 45 procent van de Nederlandse
kiezers is tegen verdere uitbreiding van de Europese
Unie. Toen gevraagd werd naar de zestien belangrijkste prioriteiten van de
EU vond slechts 4 procent van alle EU landen (inclusief Nederland) uitbreiding
belangrijk8. Andere peilingen tonen dezelfde euroscepsis.
In mei 2004 werd door De Vos & Jansen Marktonderzoek in opdracht van het
Algemeen Dagblad vastgesteld dat 46 procent van de Nederlandse bevolking meer
nadelen dan voordelen ziet met de uitbreiding van de EU en 40 procent ziet
de uitbreiding niet als positieve ontwikkeling1. In een andere peiling concludeerde Eurobarometer dat 62 procent van
de Nederlandse kiezers in het geheel niet het gevoel heeft dat het participeert
aan het politieke debat over de uitbreiding van de EU2.6. Opzet van het wetsvoorstelDe opzet van dit initiatiefwetsvoorstel komt sterk overeen met de Wet
raadplegend referendum Europese Grondwet3. Het
gaat hierbij om een raadplegend referendum. De Grondwet staat het niet toe
dat de wetgever gebonden is aan de uitslag van het raadplegend referendum.
Uiteindelijk bepaalt de wetgever of Turkije lid zal mogen worden van de Europese
Unie nadat toetredingsonderhandelingen zijn afgerond. De wetgever zal de uitslag
van het raadplegend referendum als zwaarwegend advies beschouwen en kan uiteraard
besluiten om de uitslag– voor of tegen toetreding van Turkije –
naast zich neer te leggen.De indiener van dit wetsvoorstel is tegen de opstelling van een onafhankelijke
referendumcommissie. Hier zijn twee redenen voor: (1) Het is volgens de indiener
niet nodig om te komen tot een onafhankelijke vraagstelling. De indiener is
van mening dat de huidige vraagstelling neutraal is. (2) Een referendumcommissie
zal, vergeleken met de commissie voor het raadplegend referendum over de Europese
Grondwet, niet nodig zijn voor onafhankelijke informatievoorziening, immers
voordat onderhandelingen tussen de EU en Turkije zijn afgerond is er geen
einddocument waarover gestemd kan worden. Ook is de indiener van mening dat
de Europese Grondwet, in verhouding tot de toetreding van Turkije tot de EU,
veel ingewikkelder is. Zonder bijlagen bedraagt de Europese Grondwet 448 artikelen.
Hierdoor was subsidieverlening genoodzaakt. Bij een referendum over de toetreding
van Turkije tot de EU zal het gelegen moeten zijn aan alle groepen om campagne
te voeren zonder subsidieshetzij voor, tegen of neutraal- en verantwoordelijkheid
te dragen voor de informatievoorziening en de opkomstbevorderende campagne.
Hierdoor is de verstrekking van subsidies overbodig.De kosten van nationale referenda, zoals met andere verkiezingen, worden
door het Rijk aan de gemeenten vergoed. De gemeenten zullen de kosten voor
het raadplegend referendum op grond van deze wet door het Rijk vergoed krijgen.
In overeenstemming met de kosten van het referendum over de Europese Grondwet,
zal een nationaal referendum over Turkse toetreding tot de EU voor de uitvoeringskosten
van gemeenten rond de € 22 miljoen bedragen4.Artikelsgewijze toelichtingAlgemeenDit wetsvoorstel komt voor een groot gedeelte overeen met de Wet raadplegend
referendum Europese Grondwet (WrrEG). Een groot deel van de artikelen heeft
daarom geen nadere toelichting nodig. Wel moet worden opgemerkt dat de artikelen
uit de Tijdelijke referendumwet (Trw) die in de WrrEG nog van overeenkomstige
toepassing waren verklaard in dit voorstel zijn uitgeschreven in verband met
het vervallen van de Trw op 1 januari 2005.In het algemeen deel van de toelichting is al ingegaan op de keuze om
geen referendumcommissie in te stellen. De vraag die zal worden voorgelegd
ligt vast in het voorstel en de indiener kiest ervoor om geen subsidies te
verstrekken en ook geen neutrale informatievoorziening te regelen. Dit betekent
dat de bepalingen over de referendumcommissie, de subsidieregeling en het
maken van een samenvatting en het verzenden ervan niet in dit
voorstel zijn opgenomen. Voor het bepalen van de datum van het referendum
is aangesloten bij het systeem van de Trw.Hieronder wordt ingegaan op een aantal artikelen die ofwel afwijken van
de WrrEG, ofwel naar aanleiding van de WrrEG aanleiding gaven tot discussie.Artikel 2Indiener van het voorstel kiest voor een vraag die met voor/tegen beantwoord
dient te worden. Naar aanleiding van het referendum over de Europese Grondwet
is er discussie geweest over de vraag of het niet duidelijker zou zijn om
een ja/nee vraag aan de kiezers voor te leggen. De indiener is echter van
mening dat een voor/tegen vraag in principe net zo duidelijk kan zijn als
een ja/nee vraag en ziet geen aanleiding om van het systeem van de Trw en
de WrrEG af te wijken.Artikel 13Aangezien er geen referendumcommissie ingesteld wordt die de datum van
het referendum vaststelt, zal dit overeenkomstig de systematiek van de Trw
bij koninklijk besluit gebeuren.Een van de aanbevelingen van de referendumcommissie die is ingesteld bij
de WrrEG is om de tijd tussen het uitschrijven van een referendum en de daadwerkelijke
datum van het referendum langer te laten zijn. Deze aanbeveling vloeit echter
in belangrijke mate voort uit het feit dat de referendumcommissie een samenvatting
moest maken van het grondwettelijk verdrag en deze moest verspreiden en tevens
een subsidieregeling moest opstellen en uitvoeren. Aangezien in dit voorstel
geen samenvatting gemaakt hoeft te worden en er ook geen subsidies worden
verstrekt, kan de periode die nodig is voor het organiseren van het referendum
op maximaal zes maanden gesteld worden. Deze periode is wat langer dan die
in de WrrEG; hiervoor is gekozen om de gemeenten wat meer tijd te geven om
het referendum te organiseren.De periode die in het derde lid uitgezonderd wordt in verband met de zomervakantie
is verruimd. Gelet op de Regeling spreiding zomervakantie 2006 tot en met
2008, is ervoor gekozen om de periode tussen 28 juni en 3 september
uit te sluiten. Op deze manier wordt voorkomen dat het referendum gehouden
wordt gedurende de zomervakantie.Artikel 15In dit artikel wordt geregeld wat er op het stembiljet wordt vermeld.
Het stembiljet zal een vakje hebben met «voor» en een vakje met «tegen».
Rondom het referendum over de Europese Grondwet was er enige onduidelijkheid
over de mogelijkheid om blanco te stemmen. Net als bij reguliere verkiezingen
is dit mogelijk door het stembiljet oningevuld in te leveren. Bij stemmachines
en stemcomputers is hiervoor op het apparaat een knop aangebracht. Aangezien
dit blijkbaar bij de kiezers niet voldoende bekend is, zal hieraan in de voorlichting
rondom het referendum aandacht aan moeten worden besteed.Wilders XNoot1Website van het Ministerie van Buitenlandse Zaken «Geschiedenis
EU» http://www.minbuza.nl/default.asp?CMS_ITEM =15DAC85716BA4580945585AAF8C21D44X1X46662X6.XNoot2Eurobarometer «Special Bureaux» (2002), 24 mei 2002,
p. 17.XNoot3Eurobarometer «Special Bureaux» (2002), 24 mei 2002,
p. 18.XNoot1Ira M. Lapidus, «A History of Islamic Societies», Cambridge
University Press: 2002, p. 838.XNoot2http://www.cia.gov/cia/publications/ factbook/geos/tu.html.XNoot1CPB, Document 56, Assessing the economic implications of the Turkish accession
to the EU.XNoot2Ministerie van Buitenlandse Zaken, DIE/244/05, 8 juli 2005.XNoot1Dit is de verwachte duur van de onderhandelingen.XNoot1Europese Commissie, Allocation of 2003 EU operating expenditure by
Member State, september 2004, p. 17 en SER, «De komende uitbreiding
van de EU, in het bijzonder de toetreding van Turkije», p. 46.XNoot2Financieel Dagblad, «Prijzig lidmaatschap Turkije», 25 februari
2004.XNoot3Europese Commissie, «Allocation of 2003 EU operating expenditure
by Member State», september 2004, p. 17 en SER, «De komende uitbreiding
van de EU, in het bijzonder de toetreding van Turkije», p. 46.XNoot1De verwachting is dat onderhandelingen ministens tien jaar in beslag zullen
nemen.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 28 885, nr. 7. p. 4–5.XNoot3Voor een uitgebreide samenvatting hierover zie Kamerstuk, Tweede Kamer,
vergaderjaar 2002–2003, 28 885, nr. 7, p. 5 t/m 7.XNoot4Handelingen II 2004/05, nr. 86, p. 5134– 5177.XNoot5Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 28 885, nr. 7, p. 7.XNoot1SCP, De sociale staat van Nederland 2003, p. 162.XNoot2Ibid.XNoot3http://www.referendumplatform.nl/ product_info.php?products_id=46.XNoot4De Volkskrant, 5 september 2003.XNoot5Eurobarometer, The European Constitution: post-referendum survey in The
Netherlands, June 2005, p. 3.XNoot6http://www.parlement.com/9 291 000/ modulesf/gnlgotth.XNoot7www.peil.nl, 6 juni 2005.XNoot8www.peil.nl, 5 april 2004.XNoot9www.peil.nl, 7 april 2004.XNoot10SCP, De sociale staat van Nederland 2003, p. 162.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 993 nr. 14 (motie).XNoot236% van de ondervraagden wil dat er nu een referendum wordt gehouden
en 27% van de ondervraagden wil een referendum nadat de onderhandelingen
met Turkije zijn afgerond.XNoot3www.peil.nl, 23 april 2005.XNoot4www.peil.nl, 4 oktober 2004.XNoot5www.peil.nl, 23 november 2004.XNoot6Eurobarometer 63, July 2005, p. 29.XNoot7Ibid., p. 27.XNoot8Ibid., p. 48.XNoot1Algemeen Dagblad, 1 mei 2005, p. 1 en p. 23.XNoot2Eurobarometer «Special Bureaux» (2002), 24 mei 2002.XNoot3Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 28 885, nr. 7, p. 9–10.XNoot4Voorlopige raming van de uitvoeringskosten gemeenten, bijlage X bij het
verslag van de werkzaamheden van de referendumcommissie Europese Grondwet. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30309-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl