Wijzigingen in de Grondwet van de bepalingen inzake het onderwijs; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28081, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

23-01-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28081 nr. 5

22-01-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Grondwetswijziging3. Reikwijdte van artikel 23, vierde lid4. Samenhang met andere beleidsontwikkelingenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28081Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 51 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 081Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen
tot verandering in de Grondwet van de bepalingen inzake het onderwijsnr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 22 januari 20021. InleidingAlvorens met de beantwoording van de gestelde vragen te beginnen, willen
wij de leden van alle fracties danken voor de voortvarendheid waarmee het
verslag is ingediend. Wij zien daarin een onderstreping van het belang dat
alle fracties hechten aan een spoedige afhandeling van het wetsvoorstel. Ook
de regering hecht daar aan en zal de noodzakelijke voortvarendheid betrachten.Uiteraard bestaat nog alle ruimte om het te zijner tijd, na wijziging
van de Grondwet, in te dienen wetsvoorstel samenwerkingsscholen zelf op zijn
eigen merites te beoordelen.Deze nota naar aanleiding van het verslag wordt mede ingediend namens
de Minister-President, Minister van Algemene Zaken, en de Staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.Alle fracties hebben vragen gesteld over de relatie tussen de Grondwetswijziging
en het behoud van het duale bestel en over de relatie tussen de hoofdregel
en de uitzondering in de tekst van het nieuwe artikel 23, vierde lid; met
andere woorden over de vraag of een samenwerkingsschool ook mogelijk is als
reguliere variant. Zo vroegen de leden van de CDA-fractie of er geen strijdigheid
bestaat tussen de tekst van het nieuwe vierde lid van artikel 23 en de toelichting
op dit artikel. De leden van de D66-fractie vroegen waarom de uitzonderingspositie
die in de formulering van de Grondwetswijziging is vervat, niet op dezelfde
wijze in de memorie van toelichting wordt beargumenteerd. De leden van de
SGP-fractie vroegen of en hoe het mogelijk is om op basis van de voorgestelde
wijziging in de Grondwet de samenwerkingsschool te zien als reguliere variant.
In de tweede volzin van artikel 23, vierde lid, Grondwet wordt volgens deze
leden immers een uitzonderingsbepaling geformuleerd op de regel die wordt
verwoord in de eerste volzin van dat lid. De leden van de fractie van de ChristenUnie
zouden graag een reactie van de regering willen vernemen op hun zienswijze
dat een samenwerkingsschool, gezien de formulering van de tweede volzin, slechts
een uitzondering op de hoofdregel kan zijn.De leden van de ChristenUnie merkten terecht op dat de wetgever niet om
het bestaan van samenwerkingsscholen en om de feitelijke ontwikkelingen
heen kan. Ook zijn wij het met deze leden eens dat de wetgever de verantwoordelijkheid
heeft om een wettelijke regeling voor samenwerkingsscholen te treffen waarin
maximaal recht wordt gedaan aan de kenmerken van het duale bestel.Wij willen onze reactie op de vragen over de relatie met het duale bestel
en de relatie tussen de hoofdregel en de uitzondering in de tekst van het
nieuwe artikel 23, vierde lid, beginnen met het onderstrepen van de noodzaak
van het onderhavige wetsvoorstel. De regering wil ruimte kunnen bieden aan
maatschappelijke initiatieven voor samenwerking tussen openbaar en bijzonder
onderwijs binnen één school. Het is wenselijk dat de mogelijkheid
hiertoe ook in de Grondwet tot uitdrukking komt. De regering meent dat met
het voorliggende wetsvoorstel tot wijziging van de Grondwet en met de wettelijke
regeling die daarop volgt, aan dat uitgangspunt recht wordt gedaan, en dat
buiten elke twijfel is dat de samenwerkingsschool binnen het duale bestel
mogelijk is. Het duale bestel ligt verankerd in artikel 23 van de Grondwet.
Dit artikel bevat waarborgen, zowel voor het openbaar als het bijzonder onderwijs.
De regering heeft in het wetsvoorstel aangesloten bij het voorstel van de
Onderwijsraad. Door de tekst van het vierde lid zo veel mogelijk in stand
te laten en door daaraan slechts toe te voegen dat openbaar onderwijs niet
altijd in openbare scholen hoeft te worden gegeven, en door nadere uitwerking
in een wettelijke regeling, wordt naar het oordeel van de regering volledig
recht gedaan aan het duale onderwijsbestel.Volgens de memorie van toelichting was het oprichten van een samenwerkingsschool
zowel mogelijk in geval van fusie (ofwel opheffing van de ene school en uitbreiding
van de andere met het onderwijs dat aan de opgeheven school werd gegeven)
als in geval van stichting van een school. In de memorie van toelichting heeft
de regering aangegeven niet te willen treden in de motieven voor een samenwerkingsschool.
Daarom is ook niet de lijn van de Onderwijsraad gevolgd dat een samenwerkingsschool
in geval van stichting niet mogelijk zou zijn. De Onderwijsraad benadrukte
in zijn advies dat een samenwerkingsschool nooit een reguliere variant kan
zijn en dat de wetgever alleen in bijzondere gevallen een samenwerkingsschool
behoort toe te laten.De terminologie «samenwerkingsschool niet als reguliere variant
maar alleen in uitzonderingssituaties/bijzondere gevallen» is in dit
verband verwarrend. Omdat een samenwerkingsschool uitsluitend door twee partijen
in het leven kan worden geroepen, is reeds daardoor sprake van een bijzondere
situatie. Een openbare en een bijzondere school kunnen in het leven worden
geroepen zonder medewerking van een andere partij. Wij zijn het dan ook eens
met de leden van de VVD-fractie dat een samenwerkingsschool altijd een buitengewone
variant is. De reguliere varianten binnen het duale bestel zijn inderdaad
altijd de openbare en de bijzondere school. Echter, «uitzonderingssituaties»
en «bijzondere gevallen» wekken ten onrechte de suggestie dat
bevoegde gezagsorganen slechts in uitzonderlijke situaties kunnen besluiten
een samenwerkingsschool in het leven te roepen.Ook de structuur van artikel 23, vierde lid, gaat ervan uit dat bij een
samenwerkingsschool sprake is van een bijzondere situatie. In de tweede volzin
van artikel 23, vierde lid, van de Grondwet, is bepaald dat «afwijking»
van de eerste volzin mogelijk is, mits tot het ontvangen van openbaar onderwijs
gelegenheid wordt gegeven. De eerste volzin van het voorgestelde vierde lid
bevat de belangrijke waarborg dat in elke gemeente voldoend openbaar algemeen
vormend lager onderwijs moet worden gegeven in «een genoegzaam aantal
openbare scholen».Wij zijn het dan ook eens met de leden van de fracties die opmerken dat
in artikel 23, vierde lid, de tweede volzin is geformuleerd als een uitzonderingsbepaling
op de regel die in de eerste volzin wordt geformuleerd. Zowel de leden van
de CDA-fractie, de fractie van de ChristenUnie als de SGP-fractie benadrukten
het uitzonderingskarakter van de tweede volzin.Met het voorgaande is echter nog niet gezegd in welke gevallen een samenwerkingsschool
mogelijk is. De invulling van de tweede volzin van het voorgestelde artikel
23, vierde lid, van de Grondwet geschiedt door de wetgever. Over die invulling
kan verschillend worden gedacht maar uiteindelijk kan alleen de wetgever de
regels stellen om aan te geven in welke gevallen de tweede volzin toepassing
kan vinden.Zo heeft de wetgever door het geheel van stichtings- en opheffingsnormen
uitgesloten dat in elke gemeente een openbare school is, en is voor het primair
onderwijs een vervoerskostenvoorziening mogelijk voor het bezoek aan een elders
gelegen openbare school indien er te weinig leerlingen zijn om zelfstandig
een openbare school in stand te houden. Ook een samenwerkingsschool kan een
toelaatbare voorziening zijn omdat daardoor gelegenheid wordt gegeven tot
het ontvangen van openbaar onderwijs.Diverse vragen van de leden van de fracties hebben zowel betrekking op
het onderhavige wetsvoorstel als op de wettelijke regeling ter uitwerking
daarvan. Inderdaad hangen beide met elkaar samen. De bezwaren tegen het voorliggende
wetsvoorstel spitsen zich toe op de vraag of een samenwerkingsschool het resultaat
moet zijn van fusie van bestaande scholen dan wel of een samenwerkingsschool
ook als samenwerkingsschool gesticht kan worden als alternatief voor een openbare
school of een bijzondere school. Uit de inbrengen van de leden van de fracties
van de CDA-fractie, de fractie van de ChristenUnie en de SGP-fractie is thans
duidelijk geworden dat van de door hen gevreesde uitholling van het duale
bestel met name sprake is bij stichting van een samenwerkingsschool. Wij hebben
kennis genomen van de niets aan duidelijkheid te wensen overlatende opvattingen
van de leden van deze fracties.Wanneer de wetgever een wettelijke regeling voor samenwerkingsscholen
die het gevolg zijn van een fusie tussen een of meer openbare en bijzondere
scholen, in het leven roept, is dat niet in strijd met het duale bestel. Wij
hebben er begrip voor dat met name bij stichting van samenwerkingsscholen
een spanning wordt gezien tussen het duale bestel en de samenwerkingsschool.
De leden van de genoemde fracties vrezen op grond daarvan dat stichting van
bijzondere scholen daardoor wordt belemmerd. Gelet op de opvattingen van diverse
fracties in de Tweede Kamer en de wens van de regering om te streven naar
een zo groot mogelijk draagvlak, zijn wij na ampele overweging thans bereid
om de opvatting te volgen dat een samenwerkingsschool alleen mogelijk is als
gevolg van een fusie en niet bij schoolstichting. Wij sluiten daarbij aan
bij de opvatting van de Onderwijsraad dat een samenwerkingsschool slechts
het product zijn van een fusie van een openbare en een bijzondere school.
Voor de wettelijke regeling van de samenwerkingsschool zal dit derhalve het
uitgangspunt zijn.Overigens betekent de opvatting dat stichting van een samenwerkingsschool
niet mogelijk is, niet dat bevoegde gezagsorganen slechts in uitzonderingssituatie
een samenwerkingsschool in het leven kunnen roepen. Ook tijdens het rondetafelgesprek
van 12 december 2001 gaf prof. Vermeulen aan dat «alleen in bijzondere
gevallen» niet betekent dat een samenwerkingsschool alleen mogelijk
is bij dreigende opheffing. Het betekent slechts dat stichting van een samenwerkingsschool
niet mogelijk is. Wanneer bestaande scholen voor openbaar en bijzonder onderwijs
gezamenlijk besluiten om een samenwerkingsschool in het leven te roepen, zijn
er geen beperkingen aan de mogelijkheden daartoe. Wel gelden uiteraard
de wettelijke randvoorwaarden, bijvoorbeeld om het karakter en het aanbod
van openbaar onderwijs in de samenwerkingsschool te waarborgen.De regering hecht er groot belang aan dat met de voorliggende wijziging
van de Grondwet een einde komt aan een al vele jaren durende discussie, zowel
in de politiek als in de wetenschap, over de grondwettigheid van samenwerkingsscholen.
Door een groot draagvlak te bereiken voor de voorgestelde wijziging van artikel
23 van de Grondwet, komt er een einde aan deze onzekerheid en wordt duidelijkheid
geschapen. Met de voorgestelde wijziging van de Grondwet wordt een wezenlijke
stap gezet waardoor het voor openbare en bijzondere scholen en schoolbesturen
in de toekomst mogelijk wordt om binnen een daartoe geëigend wettelijk
kader samen te werken. Wij hopen dat, nu de regering de Onderwijsraad volgt
in de thans voorgestelde wijziging van artikel 23 van de Grondwet alsmede
in zijn interpretatie daarvan om de samenwerkingsschool niet bij schoolstichting
mogelijk te maken, ook in het parlement een breed draagvlak zal bestaan voor
de voorgestelde wijziging van artikel 23 van de Grondwet.De leden van de PvdA-fractie vroegen zich af of de discussie echt materieel
ergens over gaat. Onderschrijft de regering dat de eigen keuze van de betrokkenen
zal bepalen in welke mate de samenwerkingsschool een uitzondering blijft of
een reguliere variant wordt, zo vroegen deze leden.Zoals hiervoor is aangegeven, is naar het oordeel van de regering de samenwerkingsschool
niet mogelijk bij stichting van een school, maar overigens zijn wij het met
deze leden eens dat de keuze van de betrokkenen – binnen de wettelijke
randvoorwaarden – altijd bepalend is voor het al dan niet tot stand
komen van een samenwerkingsschool. In hoeverre in de praktijk daadwerkelijk
gebruik zal worden gemaakt van de mogelijkheid om een samenwerkingsschool
in het leven te roepen, is echter op voorhand niet aan te geven. In ieder
geval behoort de wetgever maatschappelijke ontwikkelingen op dit punt niet
te belemmeren. Daarom beoogt dit wetsvoorstel beperkingen die aan samenwerkingsvormen
tussen openbare en bijzondere scholen in de weg staan, weg te nemen, met dien
verstande dat daarbij wordt gewaarborgd dat het duale bestel behouden blijft.De leden van de VVD-fractie vroegen of er reeds gebruik is gemaakt van
de mogelijkheid om te komen tot een samenwerkingsbestuur, waarbij de onderscheiden
scholen voor openbaar en bijzonder onderwijs onder één bevoegd
gezag blijven voortbestaan.In het voortgezet onderwijs zijn tot dus ver 3 samenwerkingsbesturen ontstaan.
Daaronder vallen in totaal 23 scholen waarvan er 4 openbaar zijn. In het primair
onderwijs gaat het om de volgende aantal: 7 samenwerkingsbesturen met in totaal
43 scholen, waarvan 29 openbaar De leden van de VVD-fractie vroegen of de
regering van oordeel is dat de keuze voor een samenwerkingsbestuur een goede
eerste stap inhoudt in de richting van de samenwerkingsschool. Zal een besturenfusie
op dit moment niet belemmerend maar juist positief werken op een mogelijke
scholenfusie als daarvoor een wettelijke regeling getroffen is, zo vroegen
deze leden.Het is niet aan de regering om een oordeel uit te spreken over de vraag
of een besturenfusie een goede stap is op weg naar een scholenfusie. Het is
aan de betrokkenen zelf om – binnen de wettelijke randvoorwaarden –
gebruik te maken van de mogelijkheid om te komen tot een samenwerkingsbestuur
of – in de toekomst – tot een samenwerkingsschool (voorzover die
het resultaat is van een fusie). Wij willen niet treden in de motieven van
partijen om daartoe te besluiten. Een besturenfusie kan in het
algemeen echter een goede stap zijn op weg naar een samenwerkingsschool.2. GrondwetswijzigingDe leden van de VVD-fractie vroegen of uit de indiening van het wetsvoorstel
kan worden afgeleid dat de regering van oordeel is dat wijziging van de Grondwet
terzake noodzakelijk is en zo ja, waarom dit niet als zodanig naar voren wordt
gebracht. Is het niet juist bij een Grondwetswijziging zo dat de regering
en Staten-Generaal elkaar moeten/kunnen overtuigen van de noodzaak tot aanpassing
van zo'n belangrijke wet, zo vroegen deze leden. De leden van de VVD-fractie
vroegen tevens of de regering de conclusie onderschrijft van de hoogleraren
tijdens het rondetafelgesprek van 12 december 2001 dat in verband met de rechtszekerheid
en rechtsduidelijkheid, aanpassing van de grondwet (codificatie) geboden is
nu er kennelijke onduidelijkheid bestaat over de grondwettigheid van de samenwerkingsschool.De regering kan deze conclusie van de hoogleraren inderdaad onderschrijven.
Zoals hiervoor reeds opgemerkt, achten wij het van groot belang dat de Grondwetgever
vaststelt dat iedere mogelijke twijfel over de grondwettigheid van de samenwerkingsschool
is uitgesloten. Op dit ogenblik, is de tekst van artikel 23, vierde lid, kennelijk
niet duidelijk genoeg voor iedereen. Vanuit een oogpunt van rechtszekerheid
is aanpassing daarvan dan ook wenselijk. Met de leden van de VVD-fractie achten
wij het bij een Grondwetswijziging noodzakelijk dat zowel de regering als
de Staten-Generaal overtuigd zijn van de noodzaak daartoe. Daarom is wijziging
van de Grondwet slechts mogelijk op basis van een zorgvuldige procedure van
totstandkoming met behandeling van een wetsvoorstel in twee lezingen die erop
is gericht een voldoende duurzaam draagvlak daarvoor te verkrijgen. Wij zijn
het er dan ook niet mee eens dat de regering zich zou verschuilen achter de
wens/de twijfel van de Tweede Kamer. Ook de regering is zeer gehecht aan totstandkoming
van het onderhavige wetsvoorstel omdat daarmee door de Grondwetgever, met
andere woorden door de regering en de Staten-Generaal gezamenlijk, wordt vastgesteld
dat iedere mogelijke twijfel over de grondwettigheid van de samenwerkingsschool
is uitgesloten.De leden van de VVD-fractie waren verheugd dat het woord «voldoend»
in artikel 23, vierde lid, eerste volzin, niet wordt geschrapt. Zij verwezen
daarbij naar de betekenis die het woord «voldoend» heeft voor
zowel de kwaliteit als de hoeveelheid openbare scholen. Zij vroegen of de
regering deze zienswijze deelt. De leden van de SGP-fractie vroegen of in
artikel 23, vijfde lid, Grondwet niet reeds wordt voorzien in de betekenis
van het woord «voldoend» in het vierde lid van dat artikel.Over de betekenis van het woord «voldoend» in artikel 23,
vierde lid, eerste volzin, bestaan verschillende opvattingen. De Onderwijsraad
adviseerde om het woord te schrappen, de Raad van State adviseerde om het
te handhaven. Ook in de literatuur is aandacht besteed aan de betekenis van
het woord «voldoend». De leden van de VVD-fractie wezen daar in
hun inbreng voor het verslag op. In de memorie van toelichting heeft de regering
aangegeven het woord «voldoend» te willen behouden gelet op het
advies van de Raad van State. De regering kan de Raad van State volgen in
zijn opvatting dat het woord in het vierde lid zijn betekenis behoudt omdat
het ook betrekking heeft op de zekerstelling van kwalitatief goed onderwijs.
Gelet op de verschillende opvattingen die bestaan over de betekenis van het
woord «voldoend», achten wij het dan ook wenselijk om geen wijziging
aan te brengen in artikel 23 van de Grondwet op dit punt. De leden van de CDA-fractie merkten op dat zij op dit moment niet kunnen
instemmen met de voorgestelde Grondwetswijziging. Zij verlangen afdoende garanties
dat het duale bestel niet wordt aangetast, en dat het stichten en instandhouden
van een bijzondere school niet wordt bemoeilijkt door de mogelijkheid van
een samenwerkingsschool. Hoe beoordeelt de regering de stelling van zowel
de Onderwijsraad als de Raad van State dat de voorgestelde wijziging wel het
duale stelsel aantast?Wij zijn het niet eens met deze leden dat volgens zowel de Onderwijsraad
als de Raad van State door de voorgestelde wijziging het duale stelsel wordt
aangetast. De Onderwijsraad heeft in zijn advies een concreet, door de regering
in essentie overgenomen, tekstvoorstel geformuleerd, waarbij het duale onderwijsbestel
juist als uitgangspunt is genomen. De Onderwijsraad heeft geen uitspraak gedaan
over de vraag of de samenwerkingsschool binnen het kader van het huidige artikel
23 van de Grondwet kan worden vormgegeven. De opmerking van de Raad van State
moet worden geplaatst in het licht van het voorstel zoals dat aan de Raad
van State is voorgelegd. Dat voorstel ging uit van de samenwerkingsschool
als reguliere variant. Zoals wij in de inleiding hebben opgemerkt, volgen
wij thans de opvatting dat een samenwerkingsschool niet mogelijk is door schoolstichting.
Overigens zijn wij in het nader rapport uitvoerig ingegaan op de opmerkingen
van de Raad van State. Voor het overige willen wij voor het antwoord op deze
vraag verwijzen naar de inleiding van deze nota naar aanleiding van het verslag.De leden van de CDA-fractie vroegen hoe de regering de door prof. Koekkoek
voorgestelde aanscherping beoordeelt om te benadrukken dat de samenwerkingsschool
uitzondering is, door de woorden «Volgens bij wet te stellen regels»
in het vierde lid, tweede volzin, te vervangen door «In de bij de wet
te bepalen gevallen». Ook de leden van de SGP-fractie vroegen een reactie
van de regering op deze suggestie van prof. Koekkoek.Deze suggestie van prof. Koekoek zouden wij niet willen overnemen. In
de eerste plaats is de suggestie van prof. Koekkoek overbodig. Zoals in de
inleiding is opgemerkt, onderschrijft de regering thans de opvatting van de
Onderwijsraad dat de samenwerkingsschool niet bij schoolstichting tot stand
kan komen.In de tweede plaats is het niet goed mogelijk om bij wet aan te geven
in welke gevallen partijen een samenwerkingsschool kunnen oprichten. De argumenten
van partijen om tot oprichting van een samenwerkingsschool te besluiten en
de situaties waarin samenwerkingsscholen zich kunnen voordoen, kunnen immers
zeer divers zijn: voorkomen van dreigende opheffing omdat een of meer scholen
onder de opheffingsnormen dreigen te komen, uit overtuiging, vanuit een oogpunt
van bestuurlijke schaalvergroting, om een breder onderwijsaanbod aan te bieden
etc.Bovendien is het niet aan de wetgever om te treden in de motieven van
partijen die willen samenwerken. Voor de wetgever is met name van belang dat
het karakter en het aanbod van openbaar onderwijs wordt gewaarborgd wanneer
dat participeert in een samenwerkingsschool.De leden van de CDA-fractie merkten op dat gemeenten actief de samenwerkingsschool
zouden kunnen gaan promoten en zo het duale bestel uithollen. Elders in hun
inbreng merkten deze leden op dat bij schoolstichting gestuurd zou kunnen
worden op de samenwerkingsvariant van de samenwerkingsschool. Kan de regering
deze vrees van de leden van de CDA-fractie wegnemen, zo vroegen deze leden.
Hoe kan de regering garanderen dat deze situatie zich in de praktijk niet
zal voordoen?De leden van de D66-fractie vroegen of de regering hun standpunt deelde
dat het leerlingvervoer geen instrument voor gemeenten mag worden om de samenwerkingsschool
af te dwingen. Ook vroegen deze leden hoe kan worden voorkomen dat gemeenten
de huisvestingstaak gebruiken/misbruiken om een samenwerkingsschool af te
dwingen door bijvoorbeeld onder die voorwaarde nieuwbouw toe te
kennen? Deelt de regering de mening van de leden van de D66-fractie dat zulks
niet mag gebeuren, omdat in een dergelijke situatie geen sprake meer is van
gelijkwaardigheid in de onderhandelingsposities, zo vroegen deze leden.De leden van de GroenLinksfractie wezen op de rol van de gemeente als
toezichthouder op samenwerkingsscholen en de rol van plaatselijke regisseur
van onderwijsvoorzieningen. Welke waarborgen wil de regering aanbrengen om
te voorkomen dat gemeentes in hun dubbelfunctie een bron van conflicten worden
bij het functioneren van samenwerkingsscholen, zo vroegen deze leden.De regering deelt de opvatting die doorklinkt in de inbreng van de diverse
fracties over de verhouding tussen de uitvoering van lokale overheidstaken
ten aanzien van het onderwijs en de totstandkoming van samenwerkingsscholen.
Gemeenten kunnen én mogen deze taken, of het nu om huisvesting, onderwijsachterstandenbeleid
of leerlingenvervoer gaat, niet gebruiken om op directe of indirecte wijze
de realisatie van samenwerkingsscholen af te dwingen. De huidige wetgeving
over de gemeentelijke bevoegdheden in het kader van het lokaal onderwijsbeleid
biedt naar oordeel van de regering voldoende waarborgen die voorkomen dat
gemeenten bedoeld of onbedoeld op dergelijke wijze omgaan met hun bevoegdheden.In de recente regelgeving waarbij genoemde taken zijn gedecentraliseerd
naar de gemeenten, was het aspect van de hiervoor genoemde «dubbelfunctie»
namelijk al een nadrukkelijk aandachtspunt. Dit heeft geleid tot een stelsel
van regelgeving dat helder aangeeft binnen welke grenzen gemeenten dienen
te opereren bij de uitvoering van de lokale overheidstaken. Grenzen die door
de gemeenten ook nadrukkelijk in acht moeten worden genomen in relatie tot
de vrijheid van richting en vrijheid van inrichting van het onderwijs.Voorbeelden van elementen uit dit stelsel die tevens een waarborg bieden
tegen oneigenlijk gebruik van gemeentelijke bevoegdheden, zijn:– het centrale uitgangspunt dat de gemeente bij de uitvoering van
haar taken alle scholen op gelijke voet moet behandelen;– dat gemeenten over de wijze van uitvoering van de taken gehouden
is tot het voeren van zogenoemd op overeenstemming gericht overleg met alle
schoolbesturen in de gemeenten;– de voorziening waarbij iedere partij uit dit overleg de mogelijkheid
heeft de Onderwijsraad in te schakelen om advies te vragen over hoe voorgenomen
besluitvorming van de gemeente zich verhoudt in relatie tot de vrijheid van
richting en vrijheid van inrichting.Dit alles laat de mogelijkheid voor belanghebbenden onverlet om eventueel
via de Algemene wet bestuursrecht bezwaar en beroep aan te tekenen tegen besluiten
van de gemeente.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie over het
in onderlinge samenhang behandelen van de voorstellen rond de samenwerkingsschool
en de nieuwe mogelijkheden voor het stichten van scholen, zij verwezen naar
paragraaf 4 van deze nota naar aanleiding van het verslag.De leden van de CDA-fractie vroegen, onder verwijzing naar de opmerking
van de Raad van State dat de toelichting enerzijds als uitgangspunt hanteert
dat het duale stelsel behouden blijft, doch anderzijds maatregelen toelaat
die neerkomen op ondergraving van dat systeem, hoe wordt voorkomen dat dit
duale systeem wordt ondergraven.Volgens de regering wordt het duale stelsel niet ondergraven door de mogelijkheid
om – via fusie – samenwerkingsscholen in het leven te roepen.
De bestaande situatie waarin uitsluitend openbaar als bijzonder onderwijs
voorkomen, blijft immers onveranderd. Met de wijziging van artikel 23 van
de Grondwet wordt slechts beoogd vast te leggen dat samenwerking
tussen openbaar en bijzonder onderwijs ook binnen één school
mogelijk is. Ook de Onderwijsraad heeft het duale stelsel als uitgangspunt
genomen bij het formuleren van het tekstvoorstel tot wijziging van artikel
23 van de Grondwet, dat een basis moet vormen voor een wettelijke regeling
van de samenwerkingsschool. De bestaande samenwerkingsscholen zijn bovendien
een maatschappelijke realiteit. Het te zijner tijd in te dienen wetsvoorstel
beoogt slechts een adequaat wettelijke kader voor samenwerkingsscholen in
het leven te roepen.Voor het overige willen wij deze leden voor het antwoord op deze vraag
verwijzen naar de inleiding van deze nota naar aanleiding van het verslag.De leden van de CDA-fractie vroegen om nog eens in te gaan op de opmerking
van de Raad van State dat de vraag bestaat of er wel een maatschappelijke
behoefte bestaat aan een regeling van een samenwerkingsschool.Het gegeven dat samenwerking in bestuurlijke en in institutionele zin
in het onderwijs in toenemende mate plaatsvond, was reeds in 1990 de aanleiding
voor het instellen van de Tijdelijke Adviescommissie Samenwerkingsscholen.
Deze commissie bracht in 1991 haar eindrapport uit en mede naar aanleiding
van het eindrapport van deze commissie sprak de Tweede Kamer enkele jaren
later de wenselijkheid uit om te komen tot verruiming van de mogelijkheden
voor samenwerkingsscholen (motie De Cloe, Kamerstukken II 1993/94, 23 070,
nr. 30).De ontwikkelingen zijn vervolgens niet stil blijven staan. Ook in de jaren
die volgden, ontstonden samenwerkingsscholen. De maatschappelijke behoefte
blijkt met name uit het feit dát er reeds samenwerkingsscholen bestaan.
De praktijk wijst uit dat lokale schoolbesturen regelmatig naar mogelijkheden
tot samenwerking zoeken. Daarbij blijken echter de beperkte mogelijkheden
voor het openbare scholen om institutioneel te fuseren met bijzondere scholen.
Zo ontbraken enkele jaren geleden in Limburg potentiële fusiepartners
van openbare signatuur waardoor een aantal Limburgse openbare scholen voor
voortgezet onderwijs als enig optie omzetting van het openbaar onderwijs in
algemeen bijzonder onderwijs zag en daaropvolgende fusie met het rooms-katholiek
onderwijs in hun provincie. In Deventer is recentelijk het openbaar voortgezet
onderwijs formeel verdwenen. Via de statuten van de daar nieuw gevormde school
is getracht om de materiële kenmerken van het openbaar onderwijs te behouden.De wetgever behoort echter te abstraheren van de motieven om een samenwerkingsschool
op te richten. Het zijn de bevoegde gezagsorganen die om hen moverende redenen
besluiten een samenwerkingsschool op te richten. Zowel in het geval waarin
een samenwerkingsschool wordt opgericht om te voorzien in voldoende leerlingenpotentieel,
als in het geval waarin men daartoe besluit uit overtuiging of vanuit een
oogpunt van bestuurlijke schaalvergroting, is sprake van geldige motieven,
waarin de wetgever naar onze mening niet zou moeten treden. Het is bovendien
niet alleen de behoefte aan samenwerkingsscholen, waarom de regering een wettelijke
regeling wenselijk acht. Ook de wenselijkheid om voor het openbaar en het
bijzonder onderwijs dezelfde mogelijkheden te bieden tot samenwerking, vormt
de achtergrond voor het onderhavige wetsvoorstel.De leden van de CDA-fractie vreesden een fusiegolf als gevolg van de samenwerkingsschool
waardoor de herkenbaarheid van het openbaar en het bijzonder onderwijs wordt
ondergraven. Waarom is deze vrees van de leden van de CDA-fractie volgens
de regering niet terecht, zo vroegen deze leden. Naar het oordeel van de regering
is deze vrees inderdaad niet terecht. Ook tot dusver vond men elkaar immers
in samenwerkingsscholen. Er is geen enkele aanleiding om te veronderstellen
dat het wetsvoorstel tot een fusiegolf zal leiden. Het wetsvoorstel beoogt
slechts een adequaat kader te geven voor samenwerkingsscholen. Bovendien wordt er geen afbreuk gedaan aan de mogelijkheid om openbare of bijzondere
scholen op te richten. Overigens is het ook thans aan het bevoegd gezag om
invulling te geven aan de mate van herkenbaarheid van het openbaar en het
bijzonder onderwijs.De leden van de D66-fractie vroegen of de regering het standpunt deelt
dat het onderhavig wetsvoorstel de discussie rond de huidige afstandnormen
voor een afdoende aanbod onverlet laat.Wij zijn het met deze leden eens. Het onderhavige wetsvoorstel laat de
discussie rond de huidige afstandnormen voor een afdoende aanbod, zoals die
aan de orde kwam bij de bespreking van de beleidsnotitie Naar een flexibeler
scholenbestand, inderdaad onverlet. Dit onderwerp komt nog aan de orde bij
de behandeling van de voorstellen rond flexibilisering van het scholenbestand,
waarvoor het kabinet binnenkort een wetsvoorstel zal indienen.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de D66-fractie over het
leerlingvervoer als instrument om de samenwerkingsschool af te dwingen, zij
verwezen naar het hiervoor in deze paragraaf gegeven antwoord op de vraag
van de leden van de CDA-fractie over het gevaar dat gemeenten actief de samenwerkingsschool
zouden kunnen gaan promoten.De leden van de GroenLinksfractie merkten op dat, mocht het wetsvoorstel
van kracht worden, behalve voor een openbare of een bijzondere school ook
kan worden gekozen voor een samenwerkingsschool, waardoor aannemelijk is dat
het totaal aantal openbare scholen hierdoor zal teruglopen. Acht de regering
een dergelijke ontwikkeling wenselijk en zo nee, wat denkt zij daartegen te
doen, zo vroegen deze leden.Mocht de voorgestelde Grondwetswijziging van kracht worden, dan kan (in
geval van fusie) inderdaad gekozen worden voor een openbare school, een bijzondere
school of een samenwerkingsschool. Het wetsvoorstel zal een positief gevolg
hebben voor de mogelijkheid om openbaar onderwijs te volgen. Er komen immers
meer mogelijkheden daartoe: niet alleen in openbare scholen, maar ook in samenwerkingsscholen
kan openbaar onderwijs worden gevolgd. De mogelijkheid dat het aantal openbare
scholen terugloopt, is thans juist eerder aanwezig omdat openbare scholen
geen alternatief hebben om institutioneel samen te werken met bijzondere scholen
dan door omzetting in algemeen bijzondere scholen. In de tweede plaats is
er geen enkele aanleiding om te veronderstellen dat het wetsvoorstel zal leiden
tot een sterke toename van het aantal samenwerkingsscholen. Ook tot nu toe
vond men elkaar immers in samenwerkingsscholen. Het is naar ons oordeel dan
ook niet nodig om specifieke voorzieningen te treffen tegen het mogelijkerwijs
teruglopen van het aantal openbare scholen.Hoe denkt de regering te bereiken dat de toegankelijkheid van het openbare
deel van de samenwerkingsschool goed gewaarborgd zal zijn, zo vroegen de leden
van de GroenLinksfractie. De leden van de CDA-fractie vroegen of ook de RK-school
en de PC-school alle leerlingen moeten accepteren in een samenwerkingsschool
waarbij sprake is van een bestuur dat drie locaties van een samenwerkingsschool
RK-PC-openbaar bestuurt.De leden van de D66-fractie gingen er van uit dat binnen een samenwerkingschool
de algemene toegankelijkheid eenduidig voor de school als geheel geregeld
zal worden en niet uitsluitend voor het openbare deel. Is die aanname juist,
zo vroegen deze leden.In de reactie op het advies van de Onderwijsraad over de wijziging van
artikel 23 van de Grondwet hebben wij aangegeven met de Onderwijsraad van
mening te zijn dat bij de toelating van leerlingen tot de samenwerkingsschool
de algemene toegankelijkheid van het openbaar onderwijs moet prevaleren. Tevens
hebben wij aangegeven akkoord te gaan met het voorstel van de Onderwijsraad
om deze waarborg in de wet vast te leggen. Algemene toegankelijkheid is immers
een van de wezenskenmerken van het openbaar onderwijs. Ook binnen een samenwerkingsschool
kunnen voor wat betreft de toelating tot het openbaar onderwijs dan ook slechts
dezelfde criteria gelden als bij toelating tot een openbare school. Deze algemene
toegankelijkheid hoeft niet altijd te gelden voor de school als geheel. Wanneer
een school bijvoorbeeld voldoende groot is om afzonderlijke groepen naar richting
te vormen, geldt alleen voor de groep voor het openbaar onderwijs de algemene
toegankelijkheid. Anders ligt dit voor de groep voor het onderwijs van een
bepaalde richting. Daarvoor hoeft een dergelijk voorschrift niet te gelden.
Denkbaar is dat een samenwerkingsschool niet voldoende groot is om afzonderlijke
groepen naar richting te vormen. In dat geval zal het voorschrift omtrent
algemene toegankelijkheid tot het openbaar onderwijs moeten prevaleren en
zal voor de school als geheel dus sprake moeten zijn van algemene toegankelijkheid.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de SGP-fractie over de
suggestie van prof. Koekkoek om de woorden «volgens bij de wet te stellen
regels» in de tweede volzin van artikel 23, vierde lid, Grondwet te
wijzigen in «in de bij de wet te bepalen gevallen», zij verwezen
naar het hiervoor in deze paragraaf gegeven antwoord op eenzelfde vraag van
de leden van de CDA-fractie.De leden van de SGP-fractie merkten op de indruk te hebben dat een aanzienlijk
deel van de bestaande behoefte aan samenwerkingsscholen is ontstaan door daling
van leerlingenaantallen en door schaalvergrotingsprocessen. Zij constateren
dat de behoefte aan samenwerkingsscholen mede het gevolg is van het beleid
van de regering ten aanzien van stichtingsnormen en opheffingsnormen alsmede
het bevorderen van schaalvergroting. Kan de regering met die constatering
instemmen, zo vroegen deze leden.In de eerste plaats willen wij niet treden in de motieven om een samenwerkingsschool
in het leven te roepen. Bovendien kunnen de redenen om een samenwerkingsschool
in het leven te roepen, zeer divers zijn. Dreigende opheffing omdat een of
meer scholen onder de opheffingsnormen komen, is daar slechts een van.Overigens komen de stichtings- en opheffingsnormen tot stand in gezamenlijk
overleg tussen regering en parlement. Het is de wetgever zelf die deze vaststelt.3. Reikwijdte van artikel 23, vierde lidVolgens de leden van de VVD-fractie zijn er altijd ten minste twee partijen
betrokken bij het oprichten van een samenwerkingsschool. Dit geldt volgens
deze leden ook voor nieuwbouwwijken. Indien in een nieuwbouwwijk of VINEX-locatie
géén overeenstemming wordt bereikt over het oprichten van een
samenwerkingsschool die openbaar en één of meerdere vormen van
bijzonder onderwijs verzorgt, is stichting van een openbare school, die algemeen
toegankelijk is, de aangewezen weg. Hiermee sloten de leden van de VVD-fractie
zich na ampele overweging aan bij de door het CDA-fractielid Mosterd naar
voren gebrachte opvatting tijdens het algemeen overleg van 18 januari 2001.
Wil de regering hierop ingaan, zo vroegen deze leden.Zoals wij ook in de memorie van toelichting hebben aangegeven, kan een
samenwerkingsschool inderdaad uitsluitend door twee partijen in het leven
worden geroepen, hetgeen ook in de wettelijke regeling tot uitdrukking zal
worden gebracht. De opmerking van deze leden dat stichting van een
openbare school de aangewezen weg is, wanneer er in een nieuwbouwwijk of VINEX-locatie
geen overeenstemming wordt bereikt over het oprichten van een andere school
dan een openbare school, kunnen wij onderschrijven.De leden van de VVD-fractie vroegen de regering te zijner tijd in het
wetsvoorstel samenwerkingsscholen aandacht te schenken aan de taken van het
toezichthoudend orgaan (organen) in relatie tot taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden
van het bevoegd gezag. Graag ontvingen zij hierop reeds een eerste reactie
van de regering.De regering zal te zijner tijd in het wetsvoorstel samenwerkingsscholen
aandacht schenken aan de taken van het toezichthoudend orgaan (organen) in
relatie tot taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van het bevoegd gezag.
Zoals in de memorie van toelichting bij het onderhavige wetsvoorstel opgemerkt,
zal bij de oprichting van een samenwerkingsbestuur naast een gemeentebestuur
altijd een bevoegd gezag van het bijzonder onderwijs betrokken zijn. In de
wettelijke regeling zal worden voorgeschreven dat de rechtspersoon die de
instandhouding van de bijzondere school heeft overgedragen of een daartoe
op te richten rechtspersoon tot taak heeft toe te zien op de identiteit voorzover
het betreft het bijzonder onderwijs in de samenwerkingsschool, overeenkomstig
hetgeen is bepaald in de statuten van de stichting die de samenwerkingsschool
in stand houdt. De gemeenteraad zal moeten toezien op het behoud van het openbare
karakter van het openbaar onderwijs. Dit zal ook het geval zijn wanneer de
samenwerkingsschool is opgericht door een stichting of een openbare rechtspersoon
voor openbaar onderwijs. De stichting of openbare rechtspersoon staan immers
zelf ook onder toezicht van de gemeenteraad. Het bestuur van de toezichthoudende
rechtspersoon mag niet bestaan uit bestuurders van de rechtspersoon die de
samenwerkingsschool in stand houdt.Bij de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel samenwerkingsscholen
zelf zullen deze toezichthoudende rechtspersonen nog uitvoerig aan de orde
komen.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie over de
opmerkingen van de Raad van State over het duale bestel willen wij verwijzen
naar het hiervoor gegeven antwoord, opgenomen in paragraaf 2, op een
andere vraag van deze leden over de opmerkingen van de Raad van State over
het duale bestel, alsmede naar de inleiding van deze nota naar aanleiding
van het verslag.De leden van de CDA-fractie vroegen of de regering kan instemmen met hun
visie dat de samenwerkingsschool organisatorisch een bijzondere school zal
zijn, maar naar inhoud noodzakelijkerwijs een openbare school.Het is niet zo dat de samenwerkingsschool organisatorisch altijd een bijzondere
school is en naar inhoud noodzakelijkerwijs een openbare school. Binnen de
bestuurlijke eenheid van de samenwerkingsschool is men vrij om – binnen
de randvoorwaarden ten aanzien van het openbaar onderwijs – de onderwijskundige
inrichting nader gestalte te geven. Denkbaar is dat in een vestiging openbaar
onderwijs wordt aangeboden en in een andere onderwijs naar richting. Ook kan
men besluiten om het onderwijsaanbod per groep te differentiëren of bepaalde
vakken aan bepaalde leerlingen ter beschikking te stellen. Het is aan het
bevoegd gezag om te bepalen in hoeverre het richtingsaspect en het eigen karakter
van het openbaar onderwijs gestalte krijgen. Dit is niet anders dan ook nu
het geval is bij openbare en bijzondere scholen.Wel zal een school voor de toepassing van de algemene wettelijke voorschriften
omtrent de bekostiging worden aangemerkt als een bijzondere school. Ook de
Onderwijsraad heeft dit in zijn advies over wijziging van artikel 23 van de
Grondwet geadviseerd. De leden van de CDA-fractie vroegen hoe het zit met de vereiste overheidsdominantie
in een samenwerkingsschool waarbij sprake is van een bestuur dat drie locaties
van een samenwerkingsschool RK-PC-openbaar bestuurt. Geldt deze voor het bestuur
van de drie scholen; dus voor de hele samenwerkingsschool, of alleen voor
de locatie met openbaar onderwijs, zo vroegen deze leden.Omdat de essentialia van het openbaar onderwijs niet in het geding mogen
komen, zal er in de wettelijke regeling in worden voorzien dat overheersende
invloed van de overheid in het bestuur is verzekerd voorzover
het openbaar onderwijs betreft. Dit betekent dat er dus geen sprake
hoeft te zijn van overheidsdominantie voor de hele samenwerkingsschool. Door
een adequate regeling van het toezicht wordt er in voorzien dat het karakter
en het aanbod van openbaar onderwijs worden gewaarborgd. Ook krijgt deze overheidsdominantie
bijvoorbeeld betekenis door het goedkeuringsrecht van de gemeenteraad bij
statutenwijziging en de afspraken over de wijze van toezicht door de gemeente.
In de statuten kan hier nader invulling aan worden gegeven.De leden van de CDA-fractie vroegen welke eisen er extra worden gesteld
aan het bovenschools management in een samenwerkingsschool waarbij sprake
is van een bestuur dat drie locaties van een samenwerkingsschool RK-PC-openbaar
bestuurt.In antwoord op deze leden merken wij op dat hier vanuit de overheid geen
extra eisen aan worden gesteld.Voor de vraag van de leden van de CDA-fractie of ook de RK-school en de
PC-school alle leerlingen moeten accepteren in een samenwerkingsschool waarbij
sprake is van een bestuur dat drie locaties van een samenwerkingsschool RK-PC-openbaar
bestuurt, zij verwezen naar het hiervoor in paragraaf 2 gegeven antwoord
op een vraag van de leden van de GroenLinksfractie over het waarborgen van
de toegankelijkheid van het openbare deel van de samenwerkingsschool.Welke voorschriften gelden voor het te benoemen personeel in een samenwerkingsschool
waarbij sprake is van een bestuur dat drie locaties van een samenwerkingsschool
RK-PC-openbaar bestuurt, zo vroegen de leden van de CDA-fractie.Voor het personeel in een samenwerkingsschool waarin het onderwijs in
drie naar richting gescheiden locaties plaatsvindt, gelden vanuit de overheid
gezien geen andere (benoemings)vereisten dan die in de wetgeving ook voor
andere scholen van kracht zijn. Zo zal er ook bij samenwerkingsschool sprake
zijn sprake is van een bestuursaanstelling, zoals dat ook het geval is bij
een besturenfusie. Uiteraard kan het bevoegd gezag aanvullende eisen stellen,
mits die niet strijdig zijn met de wetgeving.De leden van de CDA-fractie vroegen of het mogelijk was dat een samenwerkingsschool
weer gaat ontvlechten omdat de redenen waarom men de samenwerkingsschool destijds
heeft gesticht, niet meer opgaan. Is het nodig dat alle partijen die destijds
de samenwerkingsschool stichtten, daarmee instemmen, zo vroegen deze leden.Inderdaad is het denkbaar dat een samenwerkingsschool weer gaat ontvlechten
omdat de redenen waarom men de samenwerkingsschool destijds heeft gesticht,
niet meer opgaan. Zowel de vertegenwoordiger van het bijzonder onderwijs als
die van het openbaar onderwijs (de gemeenteraad) kan daartoe besluiten. Het
is aan partijen om hierover afspraken te maken en die bijvoorbeeld in de statuten
vast te leggen. Het is niet goed mogelijk om in zijn algemeenheid te stellen
dat alle partijen die destijds de samenwerkingsschool stichtten, daarmee instemmen
omdat zich in de loop der tijd wijzigingen kunnen voordoen ten aanzien van
de betrokken rechtspersonen. Bij het opstellen van de wettelijke regeling voor de samenwerkingsschool zal in ieder geval aandacht worden
geschonken aan het beëindigen van de samenwerking. Overigens bevatte
ook het oorspronkelijke wetsvoorstel een voorziening voor de beëindiging
van de samenwerking.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie over het
risico dat de overheid gaat sturen op de samenwerkingsvariant van de samenwerkingsschool
bij schoolstichting, zij verwezen naar het hiervoor in paragraaf 2 gegeven
antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie over het gevaar dat gemeenten
actief de samenwerkingsschool zouden kunnen gaan promoten.De leden van de CDA-fractie vroegen of de overheid kan gaan sturen op
de samenwerkingsvariant van de samenwerkingsschool bij schoolstichting. Deze
leden van de CDA-fractie merkten op dat zij zich niet kunnen voorstellen dat
de regering actief de samenwerkingsschool gaat promoten. Ook vroegen deze
leden waarom de regering de vrees niet deelt dat een sturen van de overheid
richting samenwerkingsschool in de toekomst zal geschieden via extra stimulering
van de samenwerkingsschool of via overheidsmaatregelen die een grotere schaal
voor de scholen vereisen.Hiervoor zijn wij reeds ingegaan op de vrees dat gemeenten zullen gaan
sturen op de totstandkoming van een samenwerkingsschool. Uiteraard zal ook
de regering de samenwerkingsschool niet actief gaan bevoordelen. De regering
heeft altijd betoogd dat de wetgever slechts ruimte behoort te scheppen voor
het bijzonder onderwijs en het openbaar onderwijs om samen te werken in één
school. Sturen richting samenwerkingschool is niet aan de orde omdat het ten
principale de vrijheid van betrokken partijen is om al dan niet een samenwerkingsschool
in het leven te roepen. Het parlement kan er op toezien dat dit niet geschiedt.
Wat betreft de vrees voor overheidsmaatregelen die een grotere schaal voor
de scholen vereisen, merken wij op dat het altijd de wetgever zelf is die
de stichtings- en opheffingsnormen vaststelt.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie over het
risico van sturing bij schoolstichting, zij verder verwezen naar het hiervoor
in paragraaf 2 gegeven antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie
over het gevaar dat gemeenten actief de samenwerkingsschool zouden kunnen
gaan promoten.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de D66-fractie over het
voorkomen dat gemeenten de huisvestingstaak gebruiken/misbruiken om een samenwerkingsschool
af te dwingen door bijvoorbeeld onder die voorwaarde nieuwbouw toe te kennen,
zij verwezen naar het hiervoor in paragraaf 2 gegeven antwoord op de
vraag van de leden van de CDA-fractie over het gevaar dat gemeenten actief
de samenwerkingsschool zouden kunnen gaan promoten.De leden van de D66-fractie vroegen waarom de verenigingsvorm zich verzet
tegen de mogelijkheid van een samenwerkingsschool. In de algemene vergadering,
waar de besluiten genomen worden, kunnen toch naar evenredigheid leden van
het bijzonder en het openbaar onderwijs plaats nemen, zo merkten deze leden
op.Aan de samenwerkingsschool ligt de gedachte ten grondslag dat de samenwerkende
partijen alle vrijheid moeten hebben om een voor allen zo bevredigend mogelijke
oplossing te bewerkstelligen. Partijen moeten zoveel mogelijk vrij zijn in
de vormgeving. De stichtingsvorm is een geschikt instrument daarvoor. De verenigingsvorm
lijkt niet goed mogelijk, omdat in het verenigingsrecht essentieel is dat
de algemene vergadering en niet het bestuur het hoogste orgaan is. Inderdaad
kunnen in de algemene vergadering, waar de besluiten genomen worden, naar
evenredigheid leden van het bijzonder en het openbaar onderwijs
plaatsnemen. Bij een vereniging past echter niet goed het voorschrift dat
overheidsinvloed voor zover het betreft openbaar onderwijs in het bestuur
is verzekerd. Ook de Onderwijsraad bepleitte om de privaatrechtelijke rechtsvorm
voor de samenwerkingsschool te beperken tot de stichting. Dat is ook in lijn
met de wettelijke regeling van het samenwerkingsbestuur.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de D66-fractie over het
eenduidig regelen van de algemene toegankelijkheid voor de school als geheel,
zij verwezen naar het hiervoor in paragraaf 2 gegeven antwoord op de
vraag van de leden van de GroenLinksfractie over het waarborgen van de toegankelijkheid.De leden van de D66 fractie vroegen welke status de personeelsleden van
het verzelfstandigde openbaar onderwijs in de stichtingsvorm op dit moment
hebben. Is dat dezelfde status als nu wordt voorgesteld voor het gezamenlijke
personeel van de samenwerkingsschool, zo vroegen deze leden.De personeelsleden van het verzelfstandigde openbaar onderwijs in de stichtingsvorm
hebben de ambtelijke status. Dit geldt ook voor het personeel in dienst van
de openbare rechtspersoon voor openbaar onderwijs. In beide gevallen is immers
sprake van overheersende overheidsinvloed op het beheer en het personeelsbeleid
waardoor sprake is van een openbare dienst. Het gezamenlijke personeel van
de samenwerkingsschool zal werkzaam zijn op grond van een arbeidsovereenkomst
naar burgerlijk recht. Ik volg hierbij de Onderwijsraad die dit in zijn advies
over wijziging van artikel 23 van de Grondwet voorstelde.De leden van de D66-fractie zagen het instemmingsrecht dat ouders wordt
gegeven inzake de totstandkoming van de samenwerkingsschool als een duidelijke
versterking van de rol van de ouders. Is de regering bereid ouders in alle
gevallen van fusies een instemmingsrecht te gunnen, zo vroegen deze leden.Het is inderdaad het voornemen om in het kader van de versterking van
de positie van ouders om ouders instemmingsrecht te geven bij verandering
van de grondslag van de school, dus ook bij de totstandkoming van een samenwerkingsschool.
Thans hebben ouders ingevolge de Wet medezeggenschap onderwijs 1992 adviesrecht
bij fusie en instemmingsrecht voor wat betreft de gevolgen van die fusie.
De vraag of ouders bij elke fusie instemmingsrecht zouden moeten krijgen,
kan nader aan de orde komen bij de binnenkort in te dienen wetsvoorstellen
over versterking positie ouders en leerlingen/modernisering medezeggenschap.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de GroenLinksfractie over
de waarborgen om te voorkomen dat gemeentes in hun dubbelfunctie een bron
van conflicten worden bij het functioneren van samenwerkingsscholen, zij verwezen
naar het hiervoor in paragraaf 2 gegeven antwoord op de vraag van de
leden van de CDA-fractie over het gevaar dat gemeenten actief de samenwerkingsschool
zouden kunnen gaan promoten.De leden van de fractie van de ChristenUnie wilden weten of het mogelijk
maken van de samenwerkingsschool als een reguliere variant zich wel verdraagt
met de garantiefunctie van het openbaar onderwijs.Voor het antwoord op deze vraag willen wij verwijzen naar de inleiding
van deze nota naar aanleiding van het verslag en naar het hierna in deze paragraaf
gegeven antwoord op vragen van de SGP-fractie over de garantiefunctie van
het openbaar onderwijs. De leden van de fractie van de ChristenUnie wilden van de regering weten
of de grondwettelijke bepalingen de wetgever niet verplichten in de wettelijke
regeling van de samenwerkingsschool voorschriften op te nemen over het benoemingsbeleid
en over de besluitvorming over de inhoud van het onderwijs.De wetgever is op grond van artikel 23 van de Grondwet inderdaad verplicht
om het karakter van het openbaar onderwijs en de vrijheid van het bijzonder
onderwijs te waarborgen. Naar ons oordeel verplichten de grondwettelijke bepalingen
de wetgever echter niet om in de wettelijke regeling van de samenwerkingsschool
voorschriften op te nemen over het benoemingsbeleid en over de besluitvorming
over de inhoud van het onderwijs.Wat betreft het benoemingsbeleid willen wij benadrukken dat de verantwoordelijkheid
voor het voeren van het personeelsbeleid bij het bevoegd gezag van de school
ligt. De Grondwet zelf noemt «de aanstelling der onderwijzers»
als vrijheid die geëerbiedigd moet worden bij het formuleren van deugdelijkheidseisen
en bekostigingsvoorwaarden. Op het punt van het personeelsbeleid ligt de situatie
niet anders dan bij de besturenfusie. In beide gevallen is sprake van bestuursaanstelling
en daarom ligt het in de rede om bij de wettelijke regeling van de samenwerkingsschool
voorzover het voorschriften over het benoemingsbeleid betreft, aan te sluiten
bij die wettelijke regeling.Wat betreft de besluitvorming over de inhoud van het onderwijs vermogen
wij niet zien waarom de grondwettelijke bepalingen de wetgever zouden verplichten
om in de wettelijke regeling van de samenwerkingsschool voorschriften op te
nemen. Het bevoegd gezag is binnen de wettelijke deugdelijkheidseisen zelf
verantwoordelijk voor het onderwijs en voor de besluitvorming daarover. Er
is geen reden waarom dit bij een samenwerkingsschool anders zou zijn dan bij
een openbare of een bijzondere school.De leden van de SGP-fractie merkten op dat het bijzonder onderwijs in
een samenwerkingsschool ten aanzien van het toelatingsbeleid algemene toegankelijkheid
moet accepteren, dat het bijzonder onderwijs in een samenwerkingsschool zich
overwegende invloed van de overheid moet laten welgevallen en dat het bijzonder
onderwijs in een samenwerkingsschool gelijke benoembaarheid moet accepteren
bij personeel dat tevens openbaar onderwijs verzorgt. Is de regering het met
deze constateringen eens, zo vroegen deze leden. Is de regering desondanks
van mening dat zowel het openbaar als het bijzonder onderwijs binnen een samenwerkingsschool
volledig tot hun recht kunnen komen en op welke gronden is zij die mening
toegedaan?Naar het oordeel van de regering kunnen zowel het openbaar als het bijzonder
onderwijs binnen een samenwerkingsschool volledig tot hun recht komen. Het
is immers aan de betrokken partijen zelf om het onderwijs in te richten zoals
zij dat wensen. Zo zou men bijvoorbeeld afzonderlijke groepen naar richting
kunnen vormen waarbij in de ene vestiging openbaar onderwijs wordt aangeboden
en in een andere onderwijs naar richting. Ook kan men besluiten om het onderwijsaanbod
per groep de differentiëren of bepaalde vakken aan bepaalde leerlingen
ter beschikking te stellen. Ook de inzet van het personeel kan worden afgestemd
op de inrichting van het onderwijsaanbod. De constateringen van de leden van
de SGP-fractie geven in die zin dus een verkeerd beeld van de situatie binnen
een samenwerkingsschool. Een samenwerkingsschool is organisatorisch zodanig
vorm te geven dat de algemene toegankelijkheid alleen geldt voor de groep
voor het openbaar onderwijs. Slechts wanneer een samenwerkingsschool niet
voldoende groot is om afzonderlijke groepen naar richting te vormen, zal voor
de school als geheel sprake moeten zijn van algemene toegankelijkheid. Wat betreft de overwegende invloed van de overheid, is het evenmin zo
dat het bijzonder onderwijs in een samenwerkingsschool zich dit moet laten
welgevallen. Immers daarvan is slechts sprake voorzover het openbaar onderwijs
betreft. In de statuten kan hier nader invulling aan worden gegeven. Voor
het overige verwijzen wij naar het hiervoor in paragraaf 2 gegeven antwoord
op een vraag van de leden van de CDA-fractie over de overheidsdominantie in
een samenwerkingsschool waarbij sprake is van een bestuur dat drie locaties
van een samenwerkingsschool RK-PC-openbaar bestuurt.Ook is het niet zo dat het bijzonder onderwijs in een samenwerkingsschool
gelijke benoembaarheid moet accepteren bij personeel dat tevens openbaar onderwijs
verzorgt.De leden van de SGP-fractie constateren dat de rechten van het bijzonder
onderwijs binnen een samenwerkingsschool aanzienlijk beperkter zijn dan op
een reguliere school voor bijzonder onderwijs. Tevens constateren zij dat
de band tussen de overheid en het openbaar onderwijs in een samenwerkingsschool
minder sterk is dan in een reguliere openbare school, zeker in het geval die
publiekrechtelijk wordt bestuurd. Deelt de regering die constateringen, zo
vroegen deze leden.De positie van het bijzonder onderwijs binnen een samenwerkingsschool
zal niet aanzienlijk beperkter zijn dan op een reguliere school voor bijzonder
onderwijs. Het is immers (de vertegenwoordiger van) het bijzonder onderwijs
zelf dat in vrijheid kan besluiten tot het oprichten van een samenwerkingsschool.
De vrijheid van het bijzonder onderwijs is grondwettelijk gewaarborgd en het
bijzonder onderwijs kan zelf, bijvoorbeeld via de statuten, voorzien in de
waarborgen die men wenselijk acht. Zoals hiervoor opgemerkt, zal een samenwerkingsschool
voor de toepassing van de algemene wettelijke voorschriften omtrent de bekostiging
worden aangemerkt als een bijzondere school. De samenwerkingsschool kan alleen
de privaatrechtelijk rechtsvorm hebben, omdat bij een publiekrechtelijke variant
bijvoorbeeld de Algemene wet bestuursrecht zonder meer van toepassing zou
worden, hetgeen geen recht zou doe aan de gelijkwaardige samenwerking tussen
partijen.Ook zijn wij het er niet mee eens dat de band tussen de overheid en het
openbaar onderwijs in een samenwerkingsschool altijd minder sterk is dan in
een reguliere openbare school, zeker in het geval die publiekrechtelijk wordt
bestuurd. In de eerste plaats kan een samenwerkingsschool alleen de privaatrechtelijk
rechtsvorm hebben, waardoor, zoals gezegd, de Algemene wet bestuursrecht in
beginsel niet van toepassing is. In de tweede plaats zal het wetsvoorstel
samenwerkingsscholen alle noodzakelijke waarborgen bevatten om er in te voorzien
dat het karakter en het aanbod van openbaar onderwijs wordt gewaarborgd wanneer
dat participeert in een samenwerkingsschool. In het wetsvoorstel zullen voorschriften
worden opgenomen over de taken en bevoegdheden van de gemeenteraad in dit
verband.Volgens de leden van de SGP-fractie komt het primaat en de garantiefunctie
van het openbaar onderwijs door het voorliggende voorstel onder druk te staan.
Wat is de reactie van de regering op deze gevolgtrekking, zo vroegen deze
leden.Wij zijn het niet eens met de leden van de SGP-fractie dat het primaat
en de garantiefunctie van het openbaar onderwijs door het voorliggende voorstel
onder druk komen te staan. Het wetsvoorstel laat onverlet dat de overheid
moet voorzien in voldoende openbaar onderwijs. Om dat te garanderen zullen
in het wetsvoorstel samenwerkingsscholen de nodige waarborgen worden opgenomen.
Zo was in het oorspronkelijk ingediende wetsvoorstel opgenomen dat de gemeenteraad
een besluit tot samenwerking in een samenwerkingsschool kan intrekken indien
het belang van de zorg voor openbaar onderwijs dat vordert. Ook in het nieuwe
in te dienen wetsvoorstel samenwerkingsscholen zullen dergelijke
voorschriften worden opgenomen.Volgens de leden van de SGP-fractie kan het probleem van teruglopende
leerlingenaantallen van openbare scholen ook op een andere manier worden opgelost.
Zo zou het gevaar van opheffing van openbare scholen een goede aanleiding
kunnen zijn om de stichtingsnormen en opheffingsnormen eens kritisch tegen
het licht te houden. Ook zou het goed mogelijk zijn om samenwerkingsverbanden
aan te gaan met openbare scholen in de omgeving. Zodoende kunnen scholen en
zeker lesplaatsen langer worden aangehouden. Wat is de reactie van de regering
op deze alternatieve mogelijkheden, zo vroegen deze leden.Inderdaad kan samenwerking met andere scholen van openbare signatuur bij
dreigende opheffing een alternatief zijn. Dit vooral in combinatie met de
figuur van de nevenvestiging. Met deze in de wet- en regelgeving geboden mogelijkheid
kan in voorkomende gevallen, ook in relatie tot de afstand/reistijd naar de
dichtstbij gelegen andere openbare onderwijsvoorziening, een passende oplossing
worden gevonden. Deze mogelijkheden bieden niet in alle gevallen soelaas.
Soms zal op basis van een gering leerlingaantal en de afstand tot de dichtstbij
gelegen andere openbare school opheffing onafwendbaar zijn. In een dergelijke
situatie zou een samenwerkingsschool nog uitkomst kunnen bieden. Dit is dan
echter afhankelijk van de aanwezigheid van een fusiepartner die bereid is
op vrijwillige basis te komen tot een samenwerkingsschool. Voor het in leven
roepen van een samenwerkingsschool kunnen echter ook andere redenen zijn dan
het voorkomen van het gevaar van opheffing van openbare scholen. Zo kan de
reden van samenwerking ook zijn gelegen in het voorkomen van een dreigende
opheffing van een bijzondere school.Wat betreft het kritisch tegen het licht houden van de stichtingsnormen
en opheffingsnormen, merken wij op daar geen aanleiding toe zien. Bij de bespreking
van de beleidsnotitie «Flexibilisering scholenbestand» hebben
wij daarover in het betreffende algemeen overleg van 28 maart 2001 (Kamerstukken
II 2000/01, 25 167, nr. 6) aangegeven dat de in gemeen overleg met het
parlement gemaakte keuze voor een stelsel van lage instandhoudingsnormen en
relatief hoge stichtingsnormen in combinatie met een objectieve invulling
van de garantiefunctie voor het openbaar onderwijs, heeft geleid tot een evenwichtig
gespreid scholenbestand. Het verlagen van de normen kan leiden tot een versnippering
van het aanbod en de herintroductie van kleine dure scholen.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de SGP-fractie over richtingvrije
planning en kleurverschieten zij verwezen naar paragraaf 4 van deze nota
naar aanleiding van het verslag.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de SGP-fractie of in artikel
23, vijfde lid, Grondwet niet reeds wordt voorzien in de betekenis van het
woord «voldoend» in het vierde lid van dat artikel, zij verwezen
naar het hiervoor in paragraaf 2 gegeven antwoord op een vergelijkbare
vraag van de leden van de VVD-fractie.4. Samenhang met andere beleidsontwikkelingenDe leden van de VVD-fractie achtten de relatie tussen het voorliggende
wetsvoorstel en het aangekondigde wetsvoorstel samenwerkingsscholen enerzijds
en de onderwerpen richtingvrije planning annex ouderverklaringen en kleurverschieten
onvoldoende uitgewerkt. De leden van de CDA-fractie vroegen waarom de regering
de nieuwe mogelijkheden voor het stichten van scholen en de voorstellen rond
de samenwerkingsschool niet in onderlinge samenhang behandelt. De leden van
de SGP-fractie vroegen in hoeverre de eventuele introductie van richtingvrije planning en de mogelijkheid van kleurverschieten invloed zullen hebben
op de maatschappelijke behoeften.In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel is reeds kort ingegaan
op de relatie tussen deze onderwerpen en het wetsvoorstel samenwerkingsscholen.
De samenhang tussen de samenwerkingsschool en de genoemde onderwerpen is echter
met name afhankelijk van de uiteindelijke vormgeving van de samenwerkingsschool.
Bij de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel samenwerkingsscholen
zelf zal deze samenhang dan ook aan de orde komen. In het licht van de hiervoor
door de regering geuite bereidheid om de mogelijkheid van een samenwerkingsschool
te beperken tot situaties waarbij sprake is van fusie van bestaande scholen,
zal deze samenhang beperkt zijn. De kabinetsplannen in het kader van de flexibilisering
van het scholenbestand richten zich namelijk op het bieden van mogelijkheid
om bij de stichting van nieuwe scholen desgewenst direct rekening met de voorkeuren
van ouders naar verlangd onderwijs. Deze mogelijkheid bestaat er uit om via
ouderverklaringen te komen tot schoolstichting zonder dat de overheid daarbij
toetst aan de richting (richtingvrije planning). Aangezien de samenwerkingsschool
alleen door fusie tot stand komt vanuit bestaande scholen en de voornemens
ten aanzien van richtingvrije planning zich richten op de planning van nieuwe
scholen, is er geen sprake van een directe relatie tussen beide voorstellen.Ten aanzien van het zogenoemde kleurverschieten geldt het volgende. In
navolging tot de praktijk in het voortgezet onderwijs, zal als onderdeel van
het binnenkort in te dienen wetsvoorstel «Aanpassing scholenbestand»
voor het basisonderwijs worden voorgesteld om het getalsmatig eerder mogelijk
te maken om als bestaande school van grondslag (kleur) te veranderen. Nu wordt
dit kleurverschieten nog getoetst aan de hoge stichtingsnorm. De regering
wil dit veranderen in een toets aan de lagere instandhoudingsnorm. Evenals
bij de samenwerkingsschool gaat het bij kleurverschieten om een wijziging
van de grondslag van de school. In zoverre is er sprake van een overeenkomst.
Wezenlijk verschil is echter dat voor kleurverschieten, in afwijking tot de
samenwerkingsschool, geen fusiepartner nodig is. Bij kleurverschieten gaat
het om een bevoegd gezag dat in overleg met de ouders en het personeel tot
de conclusie dat de grondslag van de school niet meer strookt met de opvattingen
van het bestuur en/of het merendeel van de ouders. Met andere woorden de school
heeft daarbij niemand van «buiten» nodig. Daarbij komt dat in
de voorstellen inzake kleurverschieten de mogelijkheid wordt uitgesloten dat
dit plaatsvindt met als oogmerk om een acuut dreigende opheffing te voorkomen.
Voor de totstandbrenging van de samenwerkingsschool kan dit wel legitieme
reden zijn.Wat betreft de invloed van de introductie van richtingvrije planning en
de mogelijkheid van kleurverschieten invloed op de maatschappelijke behoeften,
merken wij op dat op voorhand niet is te voorspellen welke gevolgen deze nieuwe
instrumenten zullen hebben op maatschappelijke voorkeuren naar verlangd onderwijs
en daarmee op de samenstelling van het scholenbestand. In het aangekondigde
wetsvoorstel zal daarvoor worden voorzien in een vorm van monitoring op grond
waarvan deze invloed kan worden gemeten.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,K. G. de Vries 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28081-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl