Vaststelling begroting van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2003; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2002-2003
 
 
 
 KST66444
 2002-2003
 
 28 600 XIII
 Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Economische
Zaken (XIII) voor het jaar 2003
 
 
 
 
 Nr. 
 51
 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
 Vastgesteld 28 januari 2003
 De vaste commissie voor Economische Zaken
heeft op 5 december 2002 overleg gevoerd met minister Hoogervorst van
Economische Zaken over:
 
 – Technologische topinstituten (EZ-02-99).
 
 Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. 
 Vragen en opmerkingen uit de commissie
 De heer Hessels (CDA) spreekt zijn waardering
uit voor de prestaties van de technologische topinstituten (TTI's), die alle
vier de beoogde doelstelling lijken te gaan halen. De CDA-fractie hecht veel
waarde aan een goede aansluiting van onderwijs en onderzoek op de behoefte
van het bedrijfsleven. Investeringen in onderzoek moeten vaker worden afgerekend
op hun economische spin-off. De TTI's zijn een voorbeeld van een geslaagde
publiek-private samenwerking en voldoen aan de door de Kamer bij motie vastgestelde
criteria voor innovatiesubsidies. Onder meer door de rol van TNO als kennisintermediair
wordt de verworven kennis breed toegankelijk. Dat is mooi, maar hoe kan worden
bevorderd dat met deze kennisdisseminatie alle bedrijven en branches worden
bereikt?
 De toename van het aantal instituten dat aan de TTI's deelneemt, wordt
als een van de succesfactoren gezien, maar volgens de gehanteerde financieringssystematiek
moet de subsidie de groei van de TTI's volgen. Hoe verhoudt zich dit met het
vereiste dat TTI's bedrijfsmatig moeten werken? Als een instituut succesvol
is en kan uitbreiden, kan de uitbreiding in principe ook met eigen middelen
of met middelen van bedrijfspartners worden gefinancierd. Ook de mate waarin
het topinstituut deelneemt aan de Europese onderzoeksruimte is van belang
voor het bieden van overheidssteun. De administratievelastendruk is bij Europese
projecten echter vaak zo groot dat de bedrijven, en ook de topinstituten,
daar niet aan willen beginnen. De btw-compensatie, waaraan ook de topinstituten
vanaf 2003 moeten voldoen, zal neerkomen op een bedrag van 3 mln euro.
Drukt dit bedrag op de begroting van Financiën of op de begroting van
EZ?
 Bij de evaluatie in 2005 zal worden nagegaan of het basisprogramma van
het TTI is gericht op fundamenteel-strategisch onderzoek of op toepassingsgericht
onderzoek. De brief van 7 februari (EZ-02-99) laat echter in het midden
welk programma de voorkeur heeft. De heer Hessels begrijpt dat
niet alléén toepassingsgericht onderzoek kan plaatsvinden, maar
geeft aan dit soort onderzoek wel de voorkeur. Hoe actueel is de brief van
7 februari overigens nog? Kan de minister mededelingen doen over de huidige
stand van zaken? De meetbare indicatoren die nodig zijn om bij de evaluatie
een oordeel te geven over inspanningen van de TTI's zijn tot nu toe ontoereikend.
Overeengekomen is dat de TTI's zelf een set indicatoren van hun meetbare output
samenstellen op grond waarvan zij beoordeeld willen worden. Daartegen heeft
de heer Hessels groot bezwaar. Deze manier van beoordelen stamt uit een ver
verleden; er moet objectief getoetst worden. Deze lijst van criteria kan niet
het alleenrecht van de TTI's worden. Is overigens al een definitieve lijst
met indicatoren vastgesteld?
 Worden met bedrijven die in een TTI willen participeren, afspraken gemaakt
over deelname gedurende een aantal jaren? Kan zo'n bedrijf zich tussentijds
zonder gevolgen uit deze deelname terugtrekken of is het gebonden aan een
meerjarig contract?
 
 Mevrouw Netelenbos (PvdA) meent dat de TTI's
een belangrijke rol spelen op weg naar de kennisintensieve economie, maar
over de toekomst van de TTI's heeft zij zorgen. De TTI's laten een goede publiek-private
samenwerking zien, maar toch wordt hierop bezuinigd: van 4,6 mln in 2003 tot
een totaal van 34 mln euro in 2007. Dat houdt in dat de onderzoekers zich
druk moeten maken over de financiën en dat komt het werken aan innovaties
niet ten goede. De overheid moet een betrouwbare partner zijn. Kan hiervoor
geen oplossing worden gevonden? Waarom gaat bijvoorbeeld 3 mln euro naar 3
universiteiten voor technostarters? Het is niet zo handig om geld in iets
nieuws te steken terwijl het bestaande met problemen kampt. Wellicht kunnen
bezuinigingen achterwege blijven door een bundeling van subsidiestromen. Dat
kan tot 2007 ruimte bieden voor overleg met TTI's over een afbouw van de subsidiegelden.
Verder zijn er nog ICES-KIS-middelen. Participatie van TTI's daarin zou logisch
zijn.
 Met de verhoging van het anticumulatiebeding van 50 naar 60% is gelukkig
een groot knelpunt opgelost. Mevrouw Netelenbos begrijpt uit de stukken dat
internationale samenwerking met kennisinstituten moeilijk is, maar nu wel
mogelijk wordt. Doelt de minister hiermee op samenwerking binnen de Europese
Unie of op mondiale samenwerking? De nadere verkenning van de Europese onderzoeksruimte
vindt zij gelet op de enorme geldstromen van de Europese Commissie aan de
late kant. Het is haar opgevallen dat het Nederlandse bedrijfsleven bijvoorbeeld
niet erg actief is bij het project Galileo, terwijl daarmee grote budgetten
en veel kennisinnovatie zijn gemoeid. Het is goed als het Nederlandse bedrijfsleven
daarin participeert. Onderzoekt de minister deze mogelijkheid?
 In de brief van 7 december onderschrijft de minister dat kennisdisseminatie
in brede zin versterkt moet worden. Hij denkt daarbij onder andere aan MKB-gerichte
activiteiten. Welke activiteiten zijn dat?
 De lijst van meetbare indicatoren zou medio 2002 klaar zijn. In het kader
van VBTB is het belangrijk dat de Kamer hiervan op de hoogte is. Aangezien
meer autonomie in het onderwijs gewenst is, vindt mevrouw Netelenbos het logisch
dat de TTI's bij het vaststellen van de indicatoren betrokken worden, maar
de gemaakte afspraken moeten wel geverifieerd kunnen worden. Tot slot merkt
zij op dat innovatie zonder fundamenteel onderzoek niet mogelijk is; dat is
dus even belangrijk als toepassingsgericht onderzoek.
 
 Mevrouw Giskes (D66) vindt het jammer dat
zo weinig Kamerleden aanwezig zijn bij dit overleg. Het is uiterst belangrijk
dat Nederland zich ontwikkelt tot een kenniseconomie en de TTI's spelen daarbij
een grote rol. Het is treurig dat de bezuinigingstaakstelling van EZ ook de
TTI's treft. D66 had liever een andere keuze gemaakt, maar het
is wel fijn dat de subsidie wordt voortgezet.
 Kennelijk lukt het wel om de samenwerking tussen de kennisinstellingen
en het bedrijfsleven tot stand te brengen, maar is het vaak nog de vraag hoe
de kennisoverdracht moet plaatsvinden. Wordt hierop in de verwachte innovatienota
nog nader ingegaan? Het is immers belangrijk dat de kennis ook doorsijpelt
naar de kleinere ondernemers. Hoe denkt de minister bij te kunnen dragen aan
een betere disseminatie van de verworven kennis?
 De relatie tussen het management in de TTI-sfeer en de participerende
kennisinstellingen kan nog worden verbeterd. Mevrouw Giskes heeft begrepen
dat bij het stellen van prioriteiten het TTI-aspect nogal eens het onderspit
delft. Zij beveelt aan dit aspect hoog op de agenda te houden. Hoe denkt de
minister daarvoor te kunnen zorgen?
 Bij de begrotingsbehandeling is al aangegeven dat de Kamer streeft naar
een financiële verhouding van 25/25/50. Uit schriftelijke antwoorden
blijkt dat de 50% niet zozeer een verplichting, maar een maximum is. Helaas
kan daardoor toch worden bezuinigd. Verwacht de minister dat een kleinere
bijdrage door de overheid zal worden ondervangen door het bedrijfsleven? En
zo nee, hoe verhoudt zich dit dan met het belang dat aan de TTI's wordt gehecht?
 De technisch geschoolde medewerkers worden in Nederland steeds schaarser.
De opleidingscapaciteit is er wel, maar de belangstelling voor bètagerichte
studies neemt af. Kan EZ, wellicht in samenwerking met OCW, iets ondernemen
om dit tij te keren? Onderzoekers naar Nederland halen blijkt niet eenvoudig
te zijn. Ziet de minister nog mogelijkheden om dit te verbeteren? Draagt EZ
eraan bij dat de vier TTI's ook onderling samenwerken, zodat zij van elkaars
ervaringen kunnen profiteren? Mevrouw Giskes sluit zich verder aan bij de
gestelde vragen over Europese dan wel mondiale samenwerking en over de meetbare
prestatie-indicatoren.
 Antwoord van de minister
 De minister is het erover eens dat de TTI's
een voorbeeld zijn van een succesvolle publiek-private samenwerking. De innovatiekracht
van Nederland wordt door deze netwerkvorming vergroot. In de vier TTI's nemen
30 kennisinstellingen uit het binnen- en buitenland en 60 bedrijven deel.
Ze worden financieel en in natura gevoed door de deelnemende bedrijven en
instellingen. De financiële bijdrage van de overheid aan het basic strategic
research programma bedraagt ongeveer 25 mln euro per jaar. Omdat de tussenevaluatie
een positief resultaat heeft laten zien en het onderzoek gebaat is bij continuïteit,
is besloten tot een verlenging van het langetermijnperspectief van 4 naar
6 jaar. Het blijkt dat alle TTI's op weg zijn een topinstituut te worden.
De toets van de internationale experts op de wetenschappelijke doelstellingen
is voor alle TTI's positief. Het niveau van de aangetrokken wetenschappers
is uitstekend en de beoogde kruisbestuiving door samenwerking tussen het bedrijfsleven
en kennisinstellingen is goed op gang gekomen. De TTI's hebben kortom een
prima prestatie geleverd. Zij hebben internationaal de nodige aandacht gekregen
en worden op Europees niveau gezien als een model voor de door de Europese
Commissie beoogde networks of centres of excellence.
 Het is niet juist dat het financieringsmodel – 25/25/50 voor bedrijfsleven,
kennisinstellingen en overheid – ertoe leidt dat bij een groei van de
omzet de overheidssubsidie toeneemt. Het door de overheid beschikbaar gestelde
bedrag is gebudgetteerd en dus aan een maximum gebonden. Doordat de TTI's
succesvol zijn in het aantrekken van geld van anderen dan de overheid, neemt
het overheidsaandeel relatief af. Er is wel sprake van een efficiencykorting
van 4%, die voor de TTI's tezamen neerkomt op 200 000 euro in 2004 tot
circa 800 000 euro in 2007. De door mevrouw Netelenbos genoemde
bezuiniging van 34 mln is gebaseerd op een overheidsbijdrage van 50%, uitgaande
van een door de instituten zelf opgestelde groeiprognose. Tegenover de instituten
is echter duidelijk gemaakt dat de overheidsbedragen gebudgetteerd zijn en
dat voor een verdere groei moet worden gezocht naar bijdragen door de bedrijven
of de kennisinstellingen zelf. Op de ICES-KIS kan niet zonder meer worden
getrokken omdat daardoor problemen ontstaan met het Europese steunkader. Op
de vraag of het mogelijk is binnen de budgetten wijzigingen aan te brengen,
zegt de minister toe op beide aspecten in een brief in te gaan. Ook wil hij
bekijken of het mogelijk is om op de EZ-begroting in 2002 eenmalig voor de
TTI's een bedrag van ongeveer 1 mln euro vrij te maken. Hierover is echter
nog overleg met de minister van Financiën nodig.
 Het realiseren van goede kennisdisseminatie blijkt niet eenvoudig te zijn.
Daarom wordt geprobeerd concrete op het MKB gerichte activiteiten te ondernemen.
Een voorbeeld hiervan is het Kunststoffenhuis in Eindhoven, waar het MKB terechtkan
met allerlei praktische vragen. De minister wil verder de rol van TNO als
toepasser van kennis versterken en onderzoekers door middel van verschillende
instrumenten en aanpassing van wet- en regelgeving begeleiden naar het ondernemerschap.
Hierbij verwijst de minister naar de technostartersregeling. Bij de jaarlijkse
monitoring en de eindevaluatie zullen de inspanningen van de TTI's op dit
terrein speciale aandacht krijgen. De minister vindt het een goede suggestie
om te bekijken of de bijdrage aan universiteiten voor technostarters beter
op de TTI's kan aansluiten. Hierop komt hij in de innovatienota terug.
 Bij de evaluatie in 2005 zal worden bekeken of het accent bij de TTI's
op fundamenteel-strategisch of op toepassingsgericht onderzoek ligt. Beide
vormen van onderzoek zijn nodig, maar het is niet de bedoeling dat het werk
van TNO wordt overgedaan. Het doel is om de fundamentele wetenschap en het
bedrijfsleven samen te brengen in de TTI's. De TTI's zijn overigens uitgenodigd
zelf voorstellen te doen voor indicatoren waarop zij bij de eindevaluatie
beoordeeld willen worden. De minister zal de indicatoren uiteindelijk vaststellen,
zodat de verantwoordelijkheidsverdeling zuiver blijft. Dit aspect zal nog
in de aangekondigde brief aan de orde komen. De evaluatie en de jaarlijkse
monitor van alle TTI's worden uitgevoerd door de Stichting technische wetenschappen
en wel met hulp van buitenlandse experts.
 De afspraken die binnen de TTI's met de bedrijven worden gemaakt, gelden
in principe voor vier jaar, maar als een bedrijf in de tussentijd sluit, is
daar niet veel aan te doen.
 De btw-compensatie komt voor rekening van de EZ-begroting.
 Mondiale samenwerking is mogelijk en vindt ook plaats. Participatie aan
het project Galileo is ook mogelijk. Als het bedrijfsleven daarvan onvoldoende
op de hoogte is, zal hieraan extra aandacht worden besteed zodat dit wel bekend
wordt. Het aangaan van internationale contacten is echter een verantwoordelijkheid
van het TTI.
 De minister erkent dat het werven van buitenlandse onderzoekers vaak te
lang duurt. De verplichte vacaturemelding is daarom al voor bepaalde categorieën
komen te vervallen. Over de mogelijkheid één loket in te stellen
voor werkvergunningen vindt nader overleg plaats met de vaste commissie voor
Sociale Zaken. Met het oog op het afnemende aantal bètastudenten is
een convenant getekend door de 5 grootste bedrijven en OCW en EZ. Hierin verplichten
de bedrijven zich actief op te treden, onder andere door les te geven op scholen
om zodoende interesse te wekken. In het voorjaar van 2003 verschijnt de nota
Kenniswerkers van OCW en EZ, waarin een meer omvattend plan zal worden gepresenteerd.
 Nadere gedachtewisseling
 De heer Hessels (CDA) uit zijn tevredenheid
over de budgettering van de overheidsbijdrage aan de TTI's, over het mogelijk
vrijkomen van een bedrag van 1 mln euro waardoor de bezuiniging grotendeels
ongedaan kan worden gemaakt, over de stroomlijning van het subsidie-instrumentarium
en over het externe toezicht op de prestatie-indicatoren.
 Acht de minister het mogelijk om in de contracten die met de bedrijven
worden gesloten, te regelen dat bedrijven zich niet tussentijds kunnen terugtrekken?
Het convenant met de vijf grote bedrijven vindt de heer Hessels een goed begin,
maar het is vooral zaak om het MKB hierbij te betrekken. Wellicht zijn deelconvenanten
met de desbetreffende branches mogelijk.
 
 Mevrouw Netelenbos (PvdA) gaat ervan uit dat
het overleg met de minister van Financiën over de incidentele bijdrage
van 1 mln euro goed afloopt. Zij nodigt de minister uit de kwestie van de
technostarters al in de brief aan de orde te stellen.
 Kunnen de kamers van koophandel het MKB niet informeren over de bestaande
kennis? Dan weet het MKB tenminste waar het terechtkan. Wellicht kan bij bedrijven
die niet failliet gaan en tussentijds besluiten niet meer aan een samenwerking
deel te nemen, een claim worden ingediend.
 
 De minister wil met de TTI's een gesprek voeren
om te bezien of zij het nodig of wenselijk achten in de contracten met bedrijven
voorzieningen te treffen. Op het voorstel van de heer Hessels de kleine bedrijven
te benaderen bij het aanboren van meer bètatalent en op de technostarters
zal de minister ingaan in de brief die de Kamer nog voor het einde van het
vergaderjaar ontvangt.
 De staatssecretaris van Economische Zaken zal worden gevraagd, het voorstel
over de kamers van koophandel te behandelen in het overleg met de Kamer over
de kamers van koophandel.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
 Timmermans
 De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
 Tielens-Tripels
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Verbugt (VVD), Giskes (D66), Crone (PvdA), Van Dijke (ChristenUnie),
B. M. de Vries (VVD), Van Oven (PvdA), Van den Doel (VVD), Netelenbos (PvdA),
Van Hoof (VVD), Timmermans (PvdA), voorzitter, Schreijer-Pierik (CDA), ondervoorzitter,
Atsma (CDA), Vendrik (GroenLinks), Ten Hoopen (CDA), Hoogendijk (LPF), De
Graaf (LPF), Eberhard (LPF), Jense (Leefbaar Nederland), Duyvendak (GroenLinks),
Kortenhorst (CDA), Hessels (CDA), Gerkens (SP), Stuger (LPF), Van Fessem (CDA)
en Algra (CDA).
 Plv. leden: Klein Molekamp (VVD), Bakker (D66), Dijksma (PvdA), Van der
Vlies (SGP), Hofstra (VVD), Bos (PvdA),Blaauw (VVD), Koenders (PvdA), Van
Beek (VVD), Tichelaar (PvdA), Van Dijk (CDA), Mastwijk (CDA), Van Gent (GroenLinks),
Jan de Vries (CDA), Varela (LPF), Smulders (LPF), Wiersma (LPF), Teeven (Leefbaar
Nederland), Vos (GroenLinks), Verburg (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), De
Wit (SP), Zeroual (LPF), De Haan (CDA) en De Pater-van der Meer (CDA).