Eergerelateerd geweld; Brief staatssecretaris over pilots met opvangplekken voor slachtoffers van eergerelateerd geweld
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137489
 2009-2010
 
 30 388
 Eergerelateerd geweld
 
 
 
 
 Nr. 
 35
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 18 november 2009
 
 Tijdens het vragenuurtje van 27 oktober jl. heb ik toegezegd dat
ik de Kamer vóór het algemeen overleg over eergerelateerd geweld
op 19 november as. nadere gegevens zal sturen over het bericht dat meisjes
die slachtoffer zijn van eergerelateerd geweld, niet geplaatst kunnen worden
bij de daarvoor bestemde pilots, omdat deze pilots vol zijn.
 Met deze brief, mede namens de ministers van Justitie en voor Jeugd en
Gezin, voldoe ik aan deze toezegging. Daarin
schets ik eerst kort de twee pilots, daarna ga ik specifiek in op de gegevens
over meisjes die niet worden geplaatst. Ten slotte geef ik aan welke acties
ik op basis daarvan ga ondernemen.
 1. De twee pilots
 Mijn inzet, zoals uiteengezet in «Beschermd en Weerbaar» is gericht op een duurzame en krachtige aanpak van eergerelateerd
geweld. Eergerelateerd geweld is een steeds zichtbaarder wordend maatschappelijk
probleem, waarbij veilige opvang, hulpverlening en nazorg van groot belang
zijn. Ik ben verantwoordelijk voor het project «Opvang en Bescherming»
als onderdeel van het interdepartementale programma eergerelateerd geweld.
Geconstateerd werd dat de hulp aan vooral meisjes en jonge vrouwen, die in
de reguliere opvang en jeugdzorg terechtkwamen, nog niet goed aansloot bij
de problematiek. Ook was er nog weinig bekend over aard en omvang van de problematiek én
de behoeften van deze groep. Daarom worden vanaf 1 juli 2007 twee
pilots gefinancierd (in totaal voor € 3.5 miljoen), met elk acht
plekken, voor de opvang van meisjes en jonge vrouwen (14 tot 23 jaar) die
slachtoffer zijn van eergerelateerd geweld. Doel van deze pilots is om, naast
het bieden van opvang, na te gaan welke hulp en opvang deze groep precies
nodig heeft en hoe dit structureel kan worden geregeld binnen de bestaande
kaders. De pilots lopen tot eind 2010.
 
 De pilots worden uitgevoerd door Kompaan/De Bocht (EVA, Extra Veilige
Afdeling) en Fier Fryslân (Zahir). Zij hebben sinds de start van de
pilot in totaal 172 meisjes en jonge vrouwen opgevangen, van wie 79 minderjarig
(tot 18 jaar) en 93 meerderjarig (Zahir 110 sinds 1 januari 2007 en EVA
62 sinds 1 juli 2007). Ongeveer driekwart van de meisjes heeft een dubbele
of alleen een buitenlandse nationaliteit. Zij zijn voornamelijk afkomstig
uit Turkije, Marokko en Irak.
 
 De aanmeldingen komen uit het hele land en via verschillende organisaties:
het landelijk expertisecentrum eergerelateerd geweld, de steunpunten huiselijk
geweld, bureaus jeugdzorg et cetera.
 
 Reden voor aanmelding zijn onder andere het zich verzetten tegen de regels
van het ouderlijk huis (waarbij de eer van de familie geschonden dreigt te
worden of wordt bedreigd), conflicten over partnerkeuze, zwangerschap of (vermeende)
voorhuwelijkse relatie en dreiging van uithuwelijking. De gevolgen voor de
slachtoffers zijn groot: in veel gevallen is er sprake van mishandeling, soms
zelfs dreiging met moord.
 Worden zij bij de pilots geplaatst, dan volgt een intake en een risicoscreening.
 
 De zorg die in de pilots wordt geboden, bestaat uit een veilige omgeving,
aangevuld met, waar nodig, onderwijs, therapie en individuele begeleiding.
 
 De verblijfsduur varieert bij de pilots. In het afgelopen half jaar neemt
het aantal meisjes en jonge vrouwen dat langer dan drie tot vier maanden in
de opvang verblijft, toe. In onderstaand kader worden de gegevens van de uitstroom/doorstroom
vermeld.
 Uitstroom/doorplaatsing
 Zahir
 Bijna een derde van de meisjes (30%) gaat na de opvang terug naar
hun ouders. 31% gaat bij familie, vriend of bijvoorbeeld een pleeggezin
wonen. 21% maakt gebruik van andere zorgvoorzieningen, zoals begeleid
wonen of zelfstandig wonen met nazorg. 18% wordt doorgeplaatst naar
andere, bijvoorbeeld gesloten, opvang.
 EVA
 Van de opgevangen meisjes gaat 39% verder: 14% gaat zelfstandig
wonen, 14% stroomt door naar begeleid wonen en 12% gaat bij
hun vriend of familie van de vriend wonen. 25% stroomt door naar andere
(al dan niet gesloten) opvang. 30% gaat weer terug naar de eigen familie
of echtgenoot. 6% vertrekt voortijdig.
 
 Bij meerderjarige meisjes houden zowel Zahir als EVA ná de opvang
contact met de cliënten. Bij minderjarige meisjes heeft het Bureau Jeugdzorg
(BJZ) de regie.
 2. Meisjes en jonge vrouwen die niet worden geplaatst
 Tot een half jaar geleden konden op zeven na álle meisjes en jonge
vrouwen die zich aanmeldden, direct worden geplaatst.
 In het afgelopen half jaar is er sprake van een groeiend aantal aanmeldingen
bij de pilots. In totaal konden er in dit half jaar 46 meisjes niet worden
geplaatst (34 in EVA en 12 in Zahir).
 
 Kijken we naar de pilots afzonderlijk dan zien we het volgende.
 Zahir
 Bij Zahir zijn in de periode 1 januari 2007 t/m 31 augustus
2009 146 aanmeldingen geweest. Daarvan konden 110 meisjes en jonge vrouwen
worden geplaatst en 36 niet. Van deze 36 vonden 17 meisjes de regels
van Zahir te streng. Ze besloten daarom terug naar huis te gaan of zelf voor
andere opvang te zorgen.
 Voor 19 meisjes was ten tijde van de melding geen plaats:
 – in de eerste twee jaar konden zeven meisjes niet worden opgevangen;
 – in het laatste half jaar gold dat voor 12 meisjes.
 Dit houdt gelijke tred met de stijgende bezetting: in 2007 73%,
in 2008 82% en in 2009 (t/m 31 augustus) 96%.
 
 Voor deze 19 meisjes is naar een oplossing gezocht. Wanneer de meisjes
minderjarig zijn – het gaat hier om zeven meisjes – vallen zij
daarvoor onder de verantwoordelijkheid van BJZ. BJZ en Zahir houden dan contact.
 Voor 11 meisjes is eerst crisisopvang geregeld. Zeven van hen zijn
daarna weer geplaatst bij Zahir, drie zijn om onbekende reden uit de crisisopvang
vertrokken, één meisje is daaruit vertrokken omdat zij onderdak
heeft gevonden bij een vriendin. Voor zeven meisjes is voor langere tijd opvang
elders geregeld, bijvoorbeeld bij een vrouwenopvangvoorziening. Zij hoeven
dan niet meer te worden geplaatst bij Zahir. Ten slotte hebben twee meisjes
zelf opvang geregeld bij vrienden of familie.
 EVA
 Tot 1 maart 2009 was er altijd plaats voor meisjes die zich aanmeldden
(in deze periode zijn in totaal 49 meisjes en jonge vrouwen geplaatst).
Tussen maart en 31 augustus 2009 konden er 34 meisjes niet worden
geplaatst. Van hen waren er 15 minderjarig.
 Voor deze 34 meisjes worden de volgende oplossingen gezocht:
 – Ze worden doorverwezen naar Zahir.
 – Indien ook op Zahir geen plaats is, wordt gekeken of het mogelijk
is om de afdeling tijdelijk over te bezetten. De cliënt wordt dan alsnog
opgenomen op EVA. EVA is in het afgelopen half jaar 10 weken overbezet geweest.
 – Wanneer er niet (verder) overbezet kan worden, wordt gekeken of
er plaats is in de crisisopvang van De Bocht. Zodra er weer plaats is bij
EVA, gaan de meisjes daarnaar toe.
 – Als er geen plaats is op de crisisopvang van De Bocht worden de
meisjes doorverwezen naar een andere opvang binnen de jeugdzorg of de vrouwenopvang.
Dit gebeurt door de organisatie, die het meisje of de vrouw heeft aangemeld
bij EVA.
 Conclusie
 Sinds een half jaar is er zowel bij Zahir als bij EVA sprake van een groeiend
aantal meldingen waardoor er een aantal meisjes en jonge vrouwen niet kon
worden geplaatst. Het probleem is het grootst bij EVA. Bij niet-plaatsing
bij Zahir of EVA zorgen de Bureaus Jeugdzorg voor de minderjarige meisjes
voor de benodigde opvang en hulp. In een aantal gevallen wordt het meisje
dan later alsnog bij Zahir of EVA geplaatst, soms is dat niet meer nodig.
 Bij meerderjarige meisjes proberen de pilots samen met de organisatie
die de cliënt heeft aangemeld naar een (tijdelijke) oplossing te zoeken.
 Deze situatie – meer aanmeldingen dan geplaatst kunnen worden –
is nog betrekkelijk nieuw voor de pilots.
 Belangrijke vraag is waardoor de toename in het aantal meldingen van het afgelopen half jaar wordt veroorzaakt. De pilots zelf verklaren
de toename door de grotere bekendheid van hun werk. Mogelijke slachtoffers
komen sneller en vaker in het vizier bij hulpverleners en instellingen. Daarnaast
kan ook de toegenomen verblijfsduur bij beide pilots – de lengte daarvan
is de afgelopen periode toegenomen ten opzichte van de jaren daarvoor –
een deel van de verklaring vormen, waarom er het afgelopen jaar minder meisjes
en jonge vrouwen kunnen worden geplaatst. Er is nog onvoldoende zicht op de
oorzaken van deze toename, bijvoorbeeld vanwege de complexiteit van de problematiek
of het gebrek aan doorstroommogelijkheden.
 3. Hoe verder
 Mijn uitgangspunt is dat álle slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties –
dus ook de slachtoffers van eergerelateerd geweld – snel, goed en veilig
moeten worden opgevangen. Daarom investeer ik flink wat extra geld in het
kader van Beschermd en Weerbaar, onder andere voor extra capaciteit van de
vrouwenopvang (in totaal 500 extra plekken er bij in 2012). De pilots EVA
en Zahir zijn bedoeld om vraag en aanbod voor de groep meisjes en jonge vrouwen
beter op elkaar te laten aansluiten. Net als voor de start van deze pilots
kan deze groep óók op andere plekken terecht, zoals in de vrouwenopvang
of bij de jeugdzorg.
 
 Belangrijkste vraag is in hoeverre de trend van de toename van het aantal
meldingen bij de pilots in het afgelopen half jaar zich doorzet. De pilots
kunnen dit op dit moment niet inschatten.
 Geruststellend is dat voor alle niet-geplaatste meisjes een alternatief
is gevonden, zo stellen de instellingen. Ik besef echter terdege dat dit een
grote inspanning heeft gevraagd van de betrokken instanties en dat de situatie
nog niet optimaal is.
 
 Daarom onderneem ik voor de korte termijn op basis van bovenstaande conclusies
de volgende acties:
 – Het aantal aanmeldingen bij de pilots blijf ik nauwlettend volgen.
Daarvoor laat ik mij de komende tijd met enige regelmaat informeren over de
ontwikkelingen. Medio december heb ik met Zahir en EVA een eerstvolgend overleg
gepland om de stand van zaken door te nemen.
 – Ik zal ook nog dit jaar samen met de Minister voor Jeugd en Gezin
overleggen met de pilots, de Federatie Opvang, de MOGroep Jeugdzorg, de VNG,
het IPO en het landelijk expertise centrum eergerelateerd geweld om afspraken
te maken hoe het groeiend aantal meldingen verder op te vangen (bijvoorbeeld
door middel van een goede overdracht) ook in relatie tot de extra middelen
van Beschermd en Weerbaar.
 Op basis daarvan zal ik begin volgend jaar bezien of er nog aanvullende
maatregelen nodig zijn.
 
 Daarnaast zal ik versneld starten met de evaluatie van de pilots. Het
gaat daarbij om een inhoudelijke evaluatie. Een aantal effecten van de pilots
is nu al duidelijk zichtbaar. Voor een groot aantal meisjes wordt de juiste
hulp en een veilige opvang geboden. De samenwerking met jeugdzorg en politie
is verbeterd. We zien ook dat Zahir en EVA verschillende groepen opvangen.
EVA vangt bijvoorbeeld ook jonge vrouwen met hun kinderen op. Het doel van
de evaluatie is tweeledig. Ten eerste om inhoudelijk lessen uit de pilots
te trekken:
 – welke hulpvragen hebben meisjes en jonge vrouwen die slachtoffer
zijn van eergerelateerd geweld?
 – Door wie kunnen zij het beste worden geholpen?
 – Welke deskundigheidsbevordering is bij welke instelling nodig?
 – Welke methodieken en instrumenten zijn nodig?
 Ten tweede om de beschikbare gegevens en casuïstiek nader te analyseren,
zoals de gegevens over doorstroom en overdracht. Deze analyse moet inzicht
geven hoe de bovengenoemde afspraken met partijen zo goed mogelijk uit te
voeren.
 
 Voor de langere termijn wil ik dat de opvang van specifieke groepen slachtoffers,
zoals van eergerelateerd geweld, structureel goed wordt geregeld.
 Daarvoor loopt op dit moment het onderzoek naar het stelsel vrouwenopvang.
Zoals in de voortgangsrapportage Beschermd en Weerbaar aangekondigd, ben ik
naar aanleiding van het amendement Wiegman-Van Meppelen Scheppink met dit onderzoek gestart om na te gaan of en hoe (de
financiering van) het huidige opvangstelsel structureel moet worden aangepast
aan de vraag van specifieke groepen, zoals slachtoffers van eergerelateerd
geweld. Uiteraard worden de pilots daarbij betrokken.
 In maart 2010 verwacht ik de uitkomsten van dit onderzoek. Op basis daarvan
besluit ik welke extra maatregelen er nog nodig zijn om een toekomstbestendig
stelsel van opvang en hulp voor slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties
tot stand te brengen, óók voor slachtoffers van eergerelateerd
geweld.
 
 De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
 M. Bussemaker
 
 
 
 
 Daarvoor is gebruik gemaakt van de voortgangsrapportages tot en met 31 augustus
2009 en aanvullende schriftelijke informatie van de pilots.
 
 
 Kamerstukken II, vergaderjaar 2007–2008, 28 345 en 22 894,
nr. 51 en Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009, 28 345,
nr. 90.
 
 
 Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 XVI, nr. 99.