Financiële verantwoordingen over het jaar 2000; Verslag algemeen overleg op 7 juni 2001 over de Jaarrekening en aanverwante stukken van het ministerie van Financiën
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27700, nr. 79

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

21-06-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27700 nr. 79

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een algemeen overleg van de vaste commissie
voor Financiën
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27700Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 57 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 700Financiële verantwoordingen over het jaar 2000nr. 79VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 14 juni 2001De vaste commissie voor Financiën1 heeft
op 7 juni 2001 overleg gevoerd met minister Zalm van Financiën over de jaarrekening en aanverwante stukken.Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,Van GijzelDe griffier van de vaste commissie voor Financiën,JanssenStenografisch verslag van een algemeen overleg van de vaste commissie
voor FinanciënDonderdag 7 juni 2001 12.00 uurDe voorzitter: De HaanAanwezig zijn 5 leden der Kamer, te weten:Crone, Weekers, Giskes, Vendrik en De Haan,en de heer Zalm, minister van Financiën, die vergezeld wordt van
enige ambtenaren van zijn ministerie.Aan de orde is de behandeling van:de Financiële
verantwoording van het ministerie van Financiën over het jaar 2000 (IX-A)
(27700, nr. 19);de Financiële verantwoording van het ministerie
van Financiën over het jaar 2000 (XI-B) (27700, nr. 20).De voorzitter:Ik open de vergadering en heet de minister en zijn ambtenaren welkom.De heerCrone(PvdA)Voorzitter. Wij betrekken hier het financiële deel van het algemeen
financieel jaarverslag van het Rijk bij, omdat belastingen en financiële
uitgavenkaders een samenhang hebben met wat de minister altijd doet. Wij zullen
vooral in technische zin hierover spreken. Wij komen er natuurlijk op terug
in het slotdebat, wanneer alle verantwoordingen gezamenlijk met het kabinet
worden besproken.Er wordt weer een stap vooruit gezet in het VBTB-proces van doelstellingen,
middelen en verantwoording over prestaties. Dit is op voorhand al een positieve
insteek van onze kant. Wat moeten wij verder nog zeggen als de Algemene Rekenkamer
stelt, dat alles voor 100% deugt? Het ging over betrouwbaarheid en allerlei
moeilijke woorden die ik niet eens kon onthouden.Op een aantal punten ontstaat ook echt inzicht. Er is bijvoorbeeld gevraagd
naar de ontwikkeling van de belastinginkomsten waar het de accijnzen betreft.
Die hadden toch moeten stijgen, gelet op de hogere prijzen? Iedereen die gelooft
in marktwerking weet eigenlijk al dat de opbrengst van accijnzen helemaal
niet omhoog gaat bij prijsstijgingen, omdat de mensen dan minder gebruiken.
De accijns is een vast bedrag per liter. Gaat de prijs omhoog, dan kopen de
mensen minder liters. Op jaarbasis scheelt het zelfs 2,75%. Zo zijn er meer
interessante gegevens. Wel noem ik nog even de signalen over de progressiefactor.
Er zijn heel interessante kerncijfers, waaraan te zien is hoe bepaalde ontwikkelingen
zijn. Het gaat natuurlijk om prestaties, maar ook om het verschil tussen ramingen
en uitkomsten.Wij zijn verheugd over de in antwoord 18 toegezegde discussie over de
belastinguitgaven. Er komt een microsimulatiemodel, zodat wij in de financiële
verantwoording kunnen zien wat de effecten en prestaties van belastinguitgaven
zijn. Dat zijn er natuurlijk vele, zoals de zelfstandigenaftrek, de startersaftrek,
de meewerkaftrek, tante Agaath en allerlei vrijstellingen. Langzamerhand geeft
het inzicht wat meer greep op de zaak.De werkelijke uitgaven blijken natuurlijk pas in het jaarverslag. Het
jaarverslag heet op de omslag van het kabinet: Financieel jaarverslag van
het Rijk. In het gedrukte Kamerstuk heet het: Financiële verantwoording.
Dat is wel grappig, want het is eigenlijk een jaarverslag. De minister heeft
eigenlijk met het algemeen jaarverslag een ronkend pamflet geschreven. Hoe
goed is het wel niet gegaan! Op het punt van het financieringstekort is het
enorm goed gegaan en wij hebben ook nog extra geld uitgegeven. Het is eigenlijk
meer een pamflet. Bedrijven schrijven ook niet alles in het jaarverslag, bijvoorbeeld
over salarissen. Vraag je je af of het een goede verantwoording is, dan zijn
wij nog niet klaar. In een verantwoording moet je niet alleen schrijven wat
er goed is gegaan, maar ook hoe het is gegaan en wat er slecht is gegaan.
Ik wil dan toch enkele punten naar voren brengen.Ten eerste is niet altijd duidelijk wat in het regeerakkoord was bedoeld,
voor de hele periode of voor het onderhavige jaar. Hoe is het bijvoorbeeld
gegaan met allerlei bezuinigingen? De prestaties hadden veel breder neergezet
kunnen worden.Ten tweede blijkt uit de toetsing van het uitgavenkader dat uiteindelijk
2,1 mld gulden in 2000 is overgebleven. Hoewel wij bij de najaarsnota al meevallers
hadden voorzien en de minister toen op onze suggestie een intensivering van
300 mln gulden inzette, een soort onderuitputting vooraf, bleek vervolgens
bij de voorlopige rekening in februari dat er 1 mld gulden extra was overgebleven.
Nu blijkt zelfs dat er 2 mld gulden extra is overgebleven. De gouden begrotingsregel
van de minister was altijd, dat onderuitputting benut kon worden voor uitgaven.
Hier zie je een groot verschil in de ramingen, zelfs tussen de ramingen van
eind december en die van enkele maanden later, van een substantieel bedrag.
Beleidsmatig is voor ons de conclusie interessant, dat volgens moties van
 coalitie- en andere partijen nog 2 mld gulden had kunnen worden
ingezet.Als je je verantwoordt moet je niet alleen spreken over grote bedragen,
maar ook zeggen waarvoor die zijn ingezet. Het woord ruilvoetverlies komt
vrijwel niet voor. Heel uitdrukkelijk wordt geconstateerd, dat de inflatiecorrectie
op het uitgavenkader 2% is, maar wij weten ook dat de loonstijging in 2000
meer dan 2% is geweest, namelijk 4% en in de collectieve sector zelfs 4,25%.
Dat betekent dat in het uitgavenkader nominaal 2% is gecorrigeerd, maar dat
voor de loongevoelige uitgaven 4,25% nodig was. Er is dus ingeteerd. Er is
een ruilvoetverlies geleden van 3 mld gulden. De minister had dat moeten opschrijven
in zijn verantwoording. Hij had ook moeten constateren, dat er aan de volumekant
van de uitgaven ook iets is gebeurd. Er is in feitelijke termen geen intensivering
van 8 mld gulden, maar een kleinere, want 3 mld gulden was nodig om salarissen
te betalen. Ik heb hier al eerder over gesproken. Het kan de komende jaren
ook iedere keer weer terugkomen. In het vervolg willen wij een betere verantwoording
daarover. Er moet een duidelijker onderscheid worden gemaakt tussen een reëel,
nominaal uitgavenkader en de ontwikkelingen daartussen. Ik heb nu de cijfers
uit verschillende elementen bij elkaar gesprokkeld.Gesignaleerd wordt dat de invoering van de euro nog niet overal op schema
ligt, bijvoorbeeld bij een aantal gemeenten niet. Binnenkort hebben wij daarover
een AO. Heeft de minister overigens speciale acties ondernomen om de gemeenten
daarbij te ondersteunen?Wij willen dus niet zozeer een eindverslag, maar een echte verantwoording,
waarin ook goed te zien is wat niet is verlopen zoals wij het wilden.De heerWeekers(VVD)Voorzitter. Ik begin met een compliment uit te delen aan de minister van
Financiën en zijn departement. Hij heeft laten zien dat Financiën
het beste jongetje uit de klas is als het gaat om rechtmatigheid. Tot zover
de complimenten.Gaat het om de effectiviteit, dan wordt met de verantwoording nog onvoldoende
antwoord gegeven op de vragen die bij de Kamer leven. Wij zijn ons ervan bewust,
dat de financiële verantwoording en het VBTB-proces nog in een tussenfase
verkeren. Het had de minister van Financiën gesierd wanneer in deze verantwoording
al een betere relatie was gelegd met doelen, geleverde prestaties en daarvoor
ingezette middelen, bijvoorbeeld door het presenteren van betekenisvolle kengetallen.
Ook de rekenkamer heeft daarop gewezen.Zoals afgesproken heeft de minister in de Miljoenennota 2001 een meerjarig
overzicht gepresenteerd van de belastinguitgaven. In totaal bedragen deze
bijna 17 mld gulden, bijna twee keer zoveel als de begroting van het ministerie
van Justitie. Hoe worden deze belastinguitgaven eigenlijk geraamd? Welke controle
vindt er plaats op deze raming? Het is jammer dat wij niet reeds nu al in
het financiële jaarverslag van Financiën iets over de beleidseffecten
van de belastinguitgaven kunnen lezen. Er worden wel evaluaties aangekondigd,
doch de VVD zou graag al ter gelegenheid van het jaarverslag meer inzicht
krijgen in de effecten. Kan de minister toezeggen dat in het jaarverslag 2001
dieper wordt ingegaan op de effectiviteit van de belastinguitgaven? Daarnaast
heeft mijn fractie graag een overzicht wanneer welke evaluatie op het terrein
van de verschillende belastinguitgaven kan worden verwacht. Zo ben ik benieuwd
naar de evaluatie van de scholingsaftrek. De afgelopen week stond in het Financieel
Dagblad een interessant artikeltje, waarin de scholingsaftrek voor bedrijven
op de korrel werd genomen. Bedrijven krijgen een extra aftrek van scholingskosten
voor werknemers boven de 40 jaar. De schrijver van het artikel stelt, dat
het enige effect van die maatregel zou zijn, dat bedrijven wachten tot werknemers
40 jaar zijn alvorens in hun scholing te investeren.In het kader van VBTB zullen de beleidsverantwoordelijke vakdepartementen
inzicht moeten geven in de ramingen en ook in de effectiviteit. Hoe gaat de
minister van Financiën als coördinerend bewindspersoon VBTB zijn
collega's erop aanspreken, dat zij ook daadwerkelijk het instrument belastinguitgaven
opnemen in de begroting, respectievelijk verantwoorden? Wat betekent dit voor
de verantwoordelijkheid voor de belastingontvangsten? Wie is er aan te spreken
op het effect van belastingmaatregelen, Financiën of de vakminister?De fractie van de VVD betreurt de summiere aandacht die de realisatie
van de belastingontvangsten in de stukken die vandaag voorliggen krijgt. Er
is in 2000 uiteindelijk meer dan 11,6 mld gulden meer binnengekomen dan was
geraamd. In de voorlopige rekening wordt een analyse gemaakt van de doorwerking.
Wat is structureel en wat incidenteel? Mijn fractie mist echter een duidelijke
beleidsmatige toelichting in de verantwoording. Ik heb vooral behoefte aan
een toelichting die het verschil tussen macro-economische effecten en beleidsmaatregelen
verklaart. Ik verzoek de minister, toe te zeggen de systematische analyse
en de toelichting vanaf de verantwoording 2001 ook te geven.Uit de antwoorden op schriftelijke vragen over de benzineaccijnzen bleek,
dat de belastingontvangsten aan de hand van de door het CPB geprognotiseerde
verandering van de particuliere consumptie worden geraamd. Dat blijkt geen
zuivere voorspeller te zijn. Wij vragen ons af of voor de raming van een aantal
specifieke belastingen, zoals de benzineaccijnzen, niet een zuiverder maatstaf
zou moeten worden gehanteerd, zeker wanneer binnenkort plannen worden gepresenteerd
om de autobelastingen geheel variabel te maken en zuinige auto's te stimuleren.De heerCrone(PvdA)Het is alleen jammer dat de opbrengst van de accijnzen niet toeneemt als
je anders raamt. Hofstra kan dan niet roepen dat er meer geld is.De heerWeekers(VVD)Daar doel ik ook niet op. Mij gaat het erom dat je een betere verklaring
krijgt van de verschillen tussen de geraamde inkomsten en de gerealiseerde
inkomsten. Wat is het effect op het beleid daarvan? Binnenkort krijgen wij
een rapportage van de minister van Verkeer en Waterstaat over de prijselasticiteit
van de benzine.De heerCrone(PvdA)Maar die heeft nu een andere betekenis dan Hofstra altijd roept. Dat is
nu toch wel duidelijk?De heerWeekers(VVD)Wij wachten het aangekondigde stuk natuurlijk eerst af.De heerCrone(PvdA)De cijfers zijn toch onweerlegbaar?De heerWeekers(VVD)U hebt zojuist aardige theorieën ontvouwd, waarover van alles te
zeggen valt. Laten wij nu eerst het nadere onderzoekje maar afwachten. Ik
zou daar ook wat theorieën tegenover kunnen stellen. Als het over mobiliteit
en automobiliteit gaat, spelen de alternatieven een grote rol.De heerCrone(PvdA)De minister zegt dat de cijfers glashelder zijn. De prijzen zijn omhoog
gegaan, dus de opbrengst van de accijnzen is geringer, want de mensen gebruiken
minder liters, op jaarbasis zelfs 2,75%. Ik dacht dat u begreep hoe de markt
werkt. Als de prijs omhoog gaat verkoop je minder, als de prijs omlaag gaat
meer.De heerWeekers(VVD)U hoeft mij de marktwerking niet uit te leggen. Ik heb een aantal vragen
gesteld over de benzineaccijnzen. De minister heeft aangegeven dat voor de
raming het prijsindexcijfer gezinsconsumptie wordt gehanteerd. Ik zou juist
een wat zuiverder maatstaf gehanteerd willen zien worden, als dat mogelijk
is.Ik verzoek de minister ook, in het vervolg alle significante verschillen
tussen raming en realisatie te verklaren. Op dit moment wordt een bedrag van
50 mln gulden als ondergrens gehanteerd. Je hoeft natuurlijk niet naar de
heel kleine bedragen te kijken. In de kansspelbelasting bijvoorbeeld is er
een meevaller van 49 mln gulden, die niet wordt verklaard, omdat het minder
dan 50 mln gulden is. Toch is het een meevaller van bijna 20% Die zou toch
een verklaring behoeven.Is de minister tevreden met de prestaties van de douane en de belastingdienst
bij de opsporing? Het aantal bekeuringen en controles wordt wel aangegeven,
maar wat is het gewenste nalevingsniveau voor de belastingwetgeving? Gewenst
is natuurlijk 100%. Wat moeten wij daarvoor doen? Anders gezegd: hoeveel procent
van de belastingplichtigen houdt zich aan de regels? Ik ga ervan uit dat overtredingen
nooit helemaal uitgebannen kunnen worden. Het uitbannen van het laatste procentje
zou gepaard gaan met oneindig hoge kosten. De vraag is wel interessant bij
welk nalevingsniveau extra controles niet meer opwegen tegen de stijging van
het nalevingspercentage. Is er enig inzicht wat de optimale capaciteit is
van de belastingdienst en de douane?Bij de apparaatskosten van de belastingdienst is er sprake van forse overschrijdingen,
in totaal van 368 mln gulden, in reële termen. Ik vraag mij af of die
niet voorzienbaar waren. Er is vooral nogal wat extra geboekt voor de voorlichting
over de belastingherziening. Dat was toch voorzienbaar? Ook op de posten huisvesting
en automatisering vinden behoorlijke overschrijdingen plaats. Ik zou graag
een nadere analyse of een betere toelichting krijgen, ook over de dekking.De interne inventarisatie van de controlestructuur bij de domeinen hapert.
Daarover worden al enkele jaren opmerkingen gemaakt over de accountantsdienst.
Wat is de achterliggende oorzaak van de gebrekkige controles? Welke risico's
hebben wij daarmee gelopen? Er is een plan van aanpak toegezegd, waarnaar
ik met belangstelling uitkijk. Worden er straks ook concreet meetbare prestaties
in opgenomen? Wanneer kunnen wij dat verwachten?De Eurocampagne is de grootste propaganda-actie van het Rijk. Doel is
de kennis rond het introductieproces voor de euro te optimaliseren. Wat houdt
dat precies in? Aan de hand van welke concreet meetbare doelstellingen wordt
bepaald of de campagne een succes is geweest? Wordt het reclamebureau daar
op afgerekend?Uit de beantwoording van de schriftelijke vragen blijkt, dat voortvarend
wordt gewerkt aan de uitkeringen aan individueel gerechtigden op vergoedingen
Tweede Wereldoorlog. Het valt op dat van de stelpost van 50 mln gulden voor
de uitvoering al 30 mln gulden is opgemaakt, terwijl nog niet de helft van
de uitkeringen is verstrekt. Heeft de minister inzicht of wij er met die stelpost
van 50 mln gulden komen? Wordt er voldoende kostenbewust gewerkt? Ik verwijs
even naar de discussie over de honorering van de directeur.MevrouwGiskes(D66)Voorzitter. Om maar met het koor mee te zingen: ook wij zijn zeer te spreken
over de hoge score als het gaat om de rechtmatigheid. Desondanks heeft de
Algemene Rekenkamer nog kans gezien om een aantal opmerkingen te maken.Gesuggereerd wordt om in volgende rapportages te vermelden wat men heeft
gedaan met de opmerkingen van de rekenkamer van de vorige keer. Voelt de minister
daarvoor? Deze keer is het er niet echt van gekomen.De vorige keer heb ik al gezegd, dat het ministerie van Financiën
een wat a-typisch departement is, omdat er niet zoveel echte beleidsdoelen
zijn waarvoor geld moet worden uitgegeven. Het geld zelf is eigenlijk het
hoofddoel van het ministerie. De belastinguitgaven zijn altijd een behoorlijke
bron van discussie, maar over de belastinginkomsten zijn er twee soorten vragen
te stellen bij de financiële verantwoording.De eerste soort vragen is eigenlijk al gesteld. Waarom kwam er meer of
minder binnen dan wij begroot hadden? Ik kan mij nog een tweede soort vragen
voorstellen. Hadden wij nog beleidsdoelstellingen voor een bepaalde belasting?
Dan komt toch ook de vraag op of het geen zaak is om vervolgens te verantwoorden
of de doelen die beoogd werden ook bereikt werden. De milieubelasting is natuurlijk
een goed voorbeeld, maar er zijn er meer. Soms zijn om beleidsredenen variaties
in belastingen aangebracht, bijvoorbeeld verschillende tarieven. Moet dat
niet verantwoord worden? Loop je dan niet aan tegen een punt waarover de rekenkamer
het ook heeft, namelijk dat er verantwoord moet worden bij de beleidsdepartementen
die verantwoordelijk zijn voor het betrokken onderwerp van beleid?Typisch voor Financiën zou de doelstelling zijn, dat je als je een
belasting verzint ook graag wilt dat die voor 100% wordt betaald, dus dat
de compliance maximaal is. Als wij dan toch verantwoorden lijkt het mij goed
dat door Financiën wordt aangegeven hoe het daarmee staat, wat men eraan
heeft gedaan om de compliance maximaal te laten zijn, welke gaten er nog vallen
en hoe men die denkt te dichten.Er is al menigmaal gevraagd wat er daadwerkelijk wordt uitgetrokken voor
de belastinguitgaven. Wij zijn al goed bezig op die weg, ook al zijn het geen
uitgaven in letterlijke zin. Wij zouden achteraf specifieker dan tot op heden
moeten kunnen zien wat ervan terecht is gekomen. Wij hebben twee concrete
belastinguitgaven benoemd die wij expliciet verantwoord willen
zien bij deze verantwoording. Het moet mij van het hart dat de gegevens over
de afdrachtskortingen, SPAK en wat dies meer zij, erg in de lucht blijven
hangen. Iedere keer als wij vragen wat er terecht is gekomen van het doel
dat wij met de aftrekposten hadden, stranden wij op de mededeling dat het
moeilijk aan te tonen is. Er blijken nu verschillende onderzoeken te zijn,
die onderling eigenlijk niet vergelijkbaar zijn. Bovendien is het de vraag
wat er toch al gaande was en wat toe te schrijven is aan de SPAK. Wij zijn
er echter al jaren over bezig. Soms krijgen wij dan te horen, dat uit berekeningen
blijkt dat wat je in het model stopt er ook uit komt, maar zo lust ik er nog
wel een paar. Wij halen daarmee het eind van de kabinetsperiode wel. Er zijn
ook wel afspraken dat wij afbouwen op dit front. Ik vind de beantwoording
op dit punt toch echt ontoereikend.De heerCrone(PvdA)Je kunt beter modellen hebben waar nooit uitkomt wat je erin stopt.MevrouwGiskes(D66)Selffulfilling prophecies zijn ook leuk en geruststellend, maar daar zitten
wij hier niet voor. Zullen op termijn alle belastinguitgaven worden verantwoord
op de manier die wij graag zien?Bij de bedrijfsvoering van het ministerie zelf doen zich nogal wat overschrijdingen
voor, juist bij de invoering van de inkomstenbelasting 2001. De voorlichtingsactiviteiten
vallen duurder uit. Ook de automatisering kost meer. Kan de minister toelichten
waarom dat zo moeilijk te begroten was?Ik begrijp dat zich bij de belastingdienst nog een aantal budgetverhogende
uitgaven hebben voorgedaan, maar dat moeilijk te achterhalen valt waaraan
die te wijten zijn geweest en hoe zij zijn gedekt. Kan de minister daar nog
iets over zeggen?In het schemaatje over de joodse tegoeden viel mij op, dat er voor collectieve
uitkeringen ineens een bedrag van 85 mln gulden wordt genoemd. Ik dacht dat
het 50 mln gulden zou zijn, plus 350 mln gulden voor individuele uitkeringen.
Is er iets gebeurd dat ik niet begrepen heb of is het een vergissing?Een heel prettige ontwikkeling was dat wij er wat de tegoeden van Roma
en Sinti betreft heel snel uit waren. Ik begrijp echter dat er nu pas 4 mln
gulden is uitgekeerd. Is er sprake van problemen bij de uitvoering of is de
gang van zaken normaal?De heerVendrik(GroenLinks)Voorzitter. Wij waren bij gelegenheid van de voorlopige rekening al onaangenaam
verrast door het gegeven, dat de heer Wellink in het jaar 2000 al is bediend
met zijn algemene statement, dat niet alle ruimte binnen het uitgavenkader
ook benut moet worden. Dat blijkt nu de uitkomst van het begrotingsbeleid
in het jaar 2000 te zijn geweest. Ik sluit graag aan bij hetgeen de heer Crone
op dat punt naar voren heeft gebracht. Zowel bij de algemene financiële
beschouwingen in het afgelopen najaar als, nog belangrijker, bij het debat
over de najaarsnota 2000, begin december, hebben meerdere fracties met nadruk
uitgesproken, dat een herhaling van het jaar 1999, toen ook aflossing van
de staatsschuld vanuit het uitgavenkader plaatsvond, niet echt de bedoeling
was. Er zijn een aantal moties aanvaard die ertoe strekken, dat eventueel
op het laatste moment vrijvallende ruimte bijvoorbeeld voor tekorten op uitgaven
voor natuurbeleid moeten worden aangewend. Ik moet nu constateren, dat dit
niet is gebeurd. Wellicht kan de minister daarop vandaag een toelichting geven.
In het afrondende debat over enkele weken zullen wij daar zeker nog op terugkomen.In het Financieel jaarverslag mis ik twee punten die ik het vorig jaar
al op de agenda had willen zetten. Het eerste is dat verslag moet worden gedaan
over de inkomensontwikkeling. Het is gebruikelijk dat het kabinet in de miljoenennota
koopkrachtplaatjes produceert, met bijbehorende nota's, zoals de sociale nota.
Ik zou het logisch vinden dat het kabinet ook bij de verantwoording cijfers
daarover presenteerde. Of dat nu in het Financieel jaarverslag gebeurt of
bij de financiële verantwoording over de begroting van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid vind ik even vers 2. Wij zouden graag meer gegevens over
het verloop van de koopkrachtontwikkeling in het jaar 2000 zien. Wat de topinkomens
betreft, worden wij ruimschoots bediend door externe partijen. Daar weten
wij inmiddels alles van. Wij willen echter ook graag weten hoe de koopkrachtontwikkeling
voor de modale medemens in het jaar 2000 is geweest. Ik zou het logisch vinden
dat dit een onderdeel werd van het Financieel jaarverslag. Ik begrijp ook
niet wat erop tegen is, want het is een belangrijk ijkpunt voor doelstellingen
op het gebied van inkomenspolitiek, koopkrachtvooruitgang en inkomensverhoudingen.
Dat zijn voor elk kabinet, maar ook voor dit kabinet grote thema's. Waarom
kan men zich daarover dan niet verantwoorden?De milieucompensatie is ook een beetje een zeurpunt. Het blijft sowieso
ingewikkeld om na te gaan welke redenering het kabinet er nu precies op nahoudt.
Wanneer er sprake is van een grotere economische groei dan voorzien, die tot
vormen van milieuvervuiling kan leiden, waar nog geen sprake is van ontkoppeling,
moet dat vervolgens tot een extra beleidsinspanning leiden. Dat blijft een
ondergeschoven kindje in de verslaglegging. Ook dit jaar worden wij eigenlijk
niet veel wijzer hoe deze doelstelling van het kabinet, milieucompensatie
bij een grotere economische groei dan voorzien, in de praktijk wordt toegepast.
Kan dat het volgend jaar anders, in een echte aparte paragraaf? Dan moet niet
alleen een koppeling worden gemaakt met de mate waarin compensatie geboden
zou zijn, maar ook met de manier waarop dat vervolgens wordt gedaan. Het is
niet vanzelfsprekend dat dit wordt gecompenseerd met bijvoorbeeld extra overheidsuitgaven.
Het lijkt mij buitengewoon verstandig om daarbij ook andere instrumenten aan
de orde te laten zijn. Dat moet dan weer in een debat bij gelegenheid van
de miljoenennota, na de zomer. Het hoort wel allemaal bij elkaar. Voor ons
is het heel lastig om het beleid van het kabinet op dit punt te beoordelen.Ik herinner mij dat wij in het najaar bij de algemene financiële
beschouwingen een tamelijk pittig debat hebben gehad over de wijze van presentatie
van de beleidsvoornemens van het kabinet voor het jaar 2001. Ik zou die heftigheid
hier niet opnieuw willen, maar mij moet wel van het hart dat er in het Financieel
jaarverslag geen beeld is te vinden wat er precies aan ombuigingen is gerealiseerd.
Het is heel verstandig en logisch dat het kabinet de intensiveringen presen teert. Voor een compleet beeld van de collectieve huishouding hoort
er toch ook een aparte presentatie van de ombuigingen te zijn. Dat moet volgend
jaar anders.Ik maak het ministerie van Financiën complimenten voor de rechtmatigheid.
Dat is het departement ook wel aan zijn stand verplicht. Het moet mij wel
van het hart, dat ik bijvoorbeeld op het punt van de belastingontvangsten
dezelfde redeneringen aantref, waarvoor ambtenaren van Financiën bij
andere departementen langs komen. Die departementen kunnen bijvoorbeeld nog
niet helemaal precies weten wat zij met een bepaalde subsidieregeling doen,
maar het wel fijn vinden dat zij het geld alvast hebben. Dat accepteert de
minister van Financiën natuurlijk niet van deze of gene minister, maar
in zijn stukken wordt bij tal van belastinguitgaven, met name voor de investeringen
en de SPAK's, eigenlijk precies dezelfde redenering opgehangen. Onze fractie
pleit al langer voor een budgettair kader, niet alleen omdat wij de omvang
van de uitgaven willen begrenzen, maar ook omdat men daarmee een nieuw beheersysteem
in werking laten treden, waarbij het idee van free for all er een beetje af
is. Wij hebben begrepen dat met de nieuwe staatssecretaris van Financiën
de uitbundigheid in ieder geval al tot het verleden is gaan behoren, maar
het blijft noodzakelijk om straks effecten van de 17,5 mld gulden te kunnen
presenteren. Ik weet dat econometrie vooral een geloof in cijfers is, maar
het is toch onbestaanbaar dat zoveel uitgaven gedaan worden en de bewijslast
inzake de effectiviteit tamelijk dun is.De heerCrone(PvdA)Ik begrijp de vraag niet helemaal. Wij hebben het vorig jaar over de belastinguitgaven
van andere departementen afgesproken, dat die departementen doel, effectiviteit,
afwijkingsnorm voor subsidies enz. moeten verantwoorden en dat Financiën
alleen de fiscaaltechnische inning zou verantwoorden. Ik heb tot mijn vreugde
gezien, dat er voor de belastinguitgaven die binnen het belastingstelsel passen
microsimulatiemodellen komen. Herhaalt de heer Vendrik nu de vraag van het
vorig jaar, omdat hij net als ik ongeduldig is?De heerVendrik(GroenLinks)Ik ben ongeduldig en ik herhaal de vraag van het vorig jaar. Ik ga ervan
uit, dat de minister met deze presentatie van de effecten ook geen genoegen
neemt en dat dit het volgend jaar beter wordt. Als de effecten van bepaalde
regelingen toch onduidelijk blijven, kan ik mij voorstellen dat er een horizonbepaling
wordt opgenomen. Voor een bepaalde periode zou een regeling kunnen worden
toegestaan, vanuit de gedachte dat zij werkzaam is, maar bij uitblijven van
resultaat zou je kunnen zeggen, dat je binnen een nieuw te vormen kader voor
belastinguitgaven ook ruimte wilt scheppen voor andere belastinguitgaven.
Deze situatie mag wat mij betreft niet lang voortduren.Op het gebied van de exportkredietverzekeringen gaat het een en ander
veranderen. Vanmiddag hebben wij een debat met de staatssecretaris van Economische
Zaken, die de brief van het kabinet terzake van begin mei nader gaat toelichten.
Het vorig jaar was voor ons een hard punt, dat wij in het kader van de kwijtschelding
van schulden een goed beeld wilden krijgen en houden van de uitstaande bilaterale
schulden. Wij denken dan niet zozeer alleen aan de gegevens daaromtrent, want
die krijgen wij vertrouwelijk toegezonden, maar ook aan het beleid terzake.
Er staat nogal wat schuld uit die de afgelopen decennia is opgebouwd in het
kader van exportkrediettoezeggingen. Wij zouden graag standaard goed geïnformeerd
worden over niet alleen het saldo van de uitstaande schuld, maar ook over
de prestaties op het gebied van schuldkwijtschelding. Achteraf is daarover
misschien wel wat meer openheid te betrachten.Het strekt tot enige zorg dat men zowel bij Financiën als de belastingdienst
in het jaar 2000 meer ziek is geworden. Dat heeft natuurlijk met het belastingplan
te maken; dat begrijp ik wel. Wij hebben allemaal last gehad van een grote
werkdruk. De teksten ter toelichting zijn echter toch een beetje plichtmatig,
want het gaat om een forse stijging van het ziekteverzuim. Kan de minister
ons informeren hoe het nu verder moet?Bij het streven van het kabinet om ook op departementsniveau een evenredige
vertegenwoordiging van allochtonen en autochtonen te realiseren, valt het
op dat bij de laagste schalen geen sprake is van een realisatiecijfer. Er
is een hoge doelstelling, maar wij weten niet of het lukt, terwijl voor de
hogere schalen de doelstellingen zijn gehaald, waarvoor een compliment.De voorzitter:Namens de CDA-fractie voeg ik hier een aantal opmerkingen aan toe. Ik
begin met een compliment. Niet alleen bij het departement zelf, maar ook overall,
is de score op het punt van de rechtmatigheid steeds beter geworden. Overall
is het geen probleem meer. Dat is een fantastisch resultaat, omdat wij ons
thans veel meer kunnen toeleggen op de doelmatigheid van de overheidsuitgaven.Ik heb ook wel enige teleurstelling te melden. Zeker bij het ministerie
van Financiën had ik verwacht dat bij dit jaarverslag een poging zou
worden gedaan om een zekere inhoud te geven aan het VBTB-proces. Daarvan is
geen sprake, zeker overall niet. Alle pogingen worden gedaan om dit proces
buiten schot te houden. Het gaat alleen over een soort financiële verantwoording.
Er wordt niet eens een begin gemaakt met het in kaart brengen van de doelmatigheid
van overheidsinstrumenten en belastinguitgaven. Ik breng die kritiek maar
gewoon rechtstreeks, maar besef dat het pas volgend jaar echt menens wordt.
Immers, dan gaan wij de eerste echte VBTB-proof financiële verantwoordingen
krijgen.Bij Financiën moet je goed oppassen met de relatie tussen de ingezette
instrumenten en de daaruit voortvloeiende resultaten. Veel belastinguitgaven
slaan op andere departementen. Het zou aardig zijn geweest als in de financiële
verantwoording over het jaar 2000 al eens was ingegaan op de vraag voor welk
deel de minister zelf VBTB-proof moet worden en voor welk deel de andere departementen
moeten opdraaien.Ik kom op de accijnzen. De CPB-raming was dat in het jaar 2000 de accijnsontvangsten
zouden stijgen met 3,25%. De realisatie is 0,5% geweest. In het verslag heb
ik gevraagd om een verklaring voor dat gat. De heer Crone zegt: de chauffeurs
zijn zo geschrokken van de prijsverhoging, dat zij minder zijn gaan rijden.
Dat kun je alleen beweren als je een heilig geloof hebt in de schattingen
van het CPB. Dat hebben socialisten natuurlijk nogal snel als het gaat om
centrale planning. Ik geloof er geen biet van dat het verschil
alleen zijn oorzaak in de prijs vindt. Ik vraag de minister hoe het CPB aan
die 3,25% is gekomen. Is het nattevingerwerk geweest? Dat gebeurt nogal eens.
Ik was er vroeger directeur, dus ik weet hoe het er aan toe gaat. Zit het
verschil puur in de prijselasticiteit of spelen ook inkomenselasticiteiten
een rol?De heerCrone(PvdA)De inkomenselasticiteit had natuurlijk moeten leiden tot hogere verkopen,
want de inkomens zijn harder gestegen dan geraamd.De voorzitter:Dat is juist. Ik vind het dus ook een merkwaardige zaak.De heerCrone(PvdA)Gek hè, dat die markt werkt.De voorzitter:De studies naar de prijselasticiteit geven meestal aan dat op korte termijn
de prijselasticiteit buitengewoon laag is. Zij werkt pas door op veel langere
termijn. Dan gaan mensen zuiniger auto's kopen, enz. Op korte termijn is het
zeer onwaarschijnlijk dat die 2,75% geheel aan de prijs te wijten is.Ik ben verbaasd over datgene wat er bij de Belastingdienst aan de hand
is. Met grote instemming heb ik er kennis van genomen dat het verschil tussen
de arbeidsproductiviteit en de volumeproductiviteit zo groot is. De arbeidsproductiviteit
is buitengewoon fors gestegen. Dat vind ik leuk, want daar zitten de belastingbetalers
natuurlijk allemaal op te wachten. De stijging van het productievolume bedraagt
28%, dus onwaarschijnlijk veel. Je kunt natuurlijk een heleboel productie
halen als je alles een beetje snel doet. Dan kun je al snel een groei van
28% halen. Het is zeer onwaarschijnlijk dat er zo'n groot verschil is, want
het productievolume is met 28% gestegen, terwijl de apparaatsuitgaven zijn
gedaald. Dat kan natuurlijk niet. Hoe is dit merkwaardige fenomeen te verklaren?Ik vraag de minister nog in hoeverre de voorlichting over de introductie
van de euro bij de overheid zelf op orde is. Dat de ondernemers nog een beetje
achterlopen, wil ik wel geloven, want die worden meestal pas drie maanden
van tevoren wakker. Dat is overigens misschien in dit geval wel op tijd. Kan
de minister de garantie geven dat het overheidsdeel, bijvoorbeeld de sociale-uitkeringsdiensten,
op tijd klaar is? Het mag niet zo zijn dat er na 1 januari geknoei komt. Dat
kan echt niet. Veel te veel mensen zijn hiervan afhankelijk. Ik vraag bijzondere
aandacht voor oudere mensen die lichamelijk of geestelijk niet geheel meer
bij de tijd zijn. Worden deze mensen beschermd tegen lieden die misbruik van
hun situatie maken?MinisterZalmVoorzitter. Er zijn nogal wat vragen gesteld over het beleidsterrein van
de staatssecretaris, maar goed, als minister mag je de staatssecretaris vervangen.
Ik ben volledig verantwoordelijk voor wat hij doet, hetgeen andersom niet
geldt.Dit is nog geen VBTB-benadering. Ik kan dat bevestigen, al is het maar
omdat wij nog geen beleidsbegroting hadden voordat wij aan deze verantwoording
begonnen. De winst ligt tot nu toe vooral in het tempo waarin wij met de verantwoording
komen. De echte grote cyclus begint natuurlijk op de aanstaande derde dinsdag
van september. Het parlement heeft aangegeven op bepaalde punten nadere informatie
te willen. Wij hebben geprobeerd, daaraan tegemoet te komen. Het oordeel van
de Rekenkamer is dat wij dat in redelijkheid maximaal hebben gedaan. Ik vlei
mij daar voorlopig mee, maar niet te lang, want het niveau van de informatieverschaffing
zal natuurlijk elk jaar beter moeten worden, in het bijzonder vanaf 2002,
wanneer prestaties en begroting systematisch worden gekoppeld.Tot nu toe werd de benzineaccijnsraming door ons gemaakt en bleek deze
heel aardig te correleren met de consumptieontwikkeling. Het was een goede
indicator. Dit jaar is dat niet het geval, dus wij gaan de ramingsvergelijking
voor de brandstofbelastingen aanpassen. Wellicht dat daar niet alleen consumptie,
maar ook inkomen een rol bij kan spelen. Wellicht dat ook de relatieve prijs
een rol moet spelen. De voorzitter heeft gelijk als hij zegt dat de prijselasticiteit
op korte termijn klein is, maar niet afwezig. Een ramingsverschil moet niet
gelijk worden opgevat als een teken dat het dus aan die ene variabele heeft
gelegen. Het ligt voor de hand dat de prijsontwikkeling, die ook in historisch
perspectief tamelijk pittig was, heeft bijgedragen aan druk op de opbrengst
van de accijns. Of daar het hele verschil van 2,75% uit te duiden valt, kan
niet zonder meer worden gesteld. Wij gaan proberen de ramingsvergelijkingen
te verbeteren. Er is met betrekking tot de prijselasticiteit nieuw onderzoek
door de minister van Verkeer en Waterstaat ingezet. Daar kunnen wij ons voordeel
wellicht mee doen.Op vragen over het jaarverslag heb ik mij niet voorbereid. Ik zal echter
proberen om de vragen daarover toch te beantwoorden. Het jaarverslag dient
er ook toe om te laten zien wat er terechtgekomen is van de ontwerpbegroting.
Voorzover er ombuigingen in besloten lagen en er niets nieuws te melden is,
zal dat niet veel aandacht krijgen in een jaarverslag. Als er ten opzichte
van de ontwerpbegrotingen nieuwe intensiveringen zijn afgesproken, hetgeen
het geval was, komen die natuurlijk wat meer over het voetlicht. Daarom wordt
er meer over intensiveringen dan over ombuigingen gesproken. Ten opzichte
van de ontwerpbegroting hebben wij meer gedaan aan intensivering dan aan ombuigingen.De heerVendrik(GroenLinks)Dat is helder, maar dat neemt niet weg dat in de presentatie in het financieel
jaarverslag ook keurig de intensiveringen van het regeerakkoord zijn opgenomen.
Dan is het natuurlijk ook logisch om de ombuigingen van het regeerakkoord
op te nemen.MinisterZalmIk zal proberen om volgende keer volstrekt even-handed te zijn. De miljoenennota
is de eerste gelegenheid om de even-handedness te toetsen. Ik schaam mij uiteraard
helemaal niet voor ombuigingen. Integendeel, het is een geliefde sport op
ons ministerie, nog geliefder dan intensiveren.De heerVendrik(GroenLinks)Dit is u natuurlijk afgedwongen door het ministerie van Algemene Zaken.MinisterZalmDe verhoudingen zijn niet zo erg dwingerig. Er is geen sprake van de gesel
van AZ.Ik kom op de onderuitputting en wat er onder het kader is overgebleven.
Ik zal de Kamer daarover graag nader informeren. Het zijn voor een deel onverwachte
ontwikkelingen. Ik denk aan de gezondheidszorg, waarover wij pas zeer laat
informatie hebben ontvangen. Daar zijn meevallers opgetreden bij
de opbrengst van de eigen bijdrage AWBZ en bij de iets kleinere tegenvaller
op het punt van de medicijnen. Dat was niet te voorzien. Hetzelfde geldt voor
een deel in de sector van de sociale verzekering, waar de informatie ook later
is binnengekomen. Op de rijksbegroting hadden wij in de voorlopige rekening
al die additionele onderuitputting. Wij hadden al een gokje genomen bij de
discussie over de najaarsnota. Wij hebben daarbij geanticipeerd op 300 mln
gulden additionele onderuitputting. Het is nog wat meer geworden. Voor een
deel leidt de onderuitputting via de eindejaarsmargetechniek tot toevoeging
aan de begroting 2001. Uit de voorjaarsnota blijkt dat wij dit ook hebben
aangegrepen om nog eens drastisch alle departementale ramingen onder de loep
te nemen. Bij de begrotingsbesprekingen voor 2002 hebben wij daar consequenties
aan verbonden. Dat is de winst geweest van het beschikken over deze informatie.
Wij hebben extra intensiveringen kunnen financieren voor zorg, onderwijs en
veiligheid. Voor 2001 blijkt dat uit de voorjaarsnota en voor 2002 zal het
blijken uit de miljoenennota. Wij hebben tegen een rentevoet van 5% ook een
structurele ruimte in beeld op het punt van het EMU-saldo. Met een eenmalige
meevaller kun je zelfs een structurele reeks dekken.Wij proberen elk jaar de duimschroeven verder aan te draaien. Dat is niet
altijd eenvoudig. De departementen geven niet graag toe dat zij hun geld niet
volledig gaan besteden. Wij hebben gepoogd om de ramingen aan te scherpen
en neerwaarts bij te stellen.Over het punt van de ruilvoet zal ik graag nog een keer aparte informatie
verschaffen. Het is niet juist dat sprake was van een loonstijging van 4,25%.
Ik meen dat de contractloonstijging 3,25% bedroeg bij een prijs-BBP van 3%.
Ik geloof niet dat wij in 2000 in vergelijking met het regeerakkoord een groot
ruilvoetnadeel hebben gescoord, maar ik zal dat laten nagaan. Voorzover dat
wel gebeurd is, wordt het niet als een intensivering gebracht. De heer Crone
hoeft de intensiveringenlijst dus niet te corrigeren. Je zou hoogstens kunnen
zeggen: als wij ruilvoetwinst hadden geboekt of minder ruilvoetverlies, hadden
wij nog meer kunnen intensiveren. Datzelfde geldt voor rentemeevallers. Als
wij geen rentemeevaller hadden gehad, hadden wij minder kunnen intensiveren.
Als wij geen werkloosheidsmeevaller hadden gehad, hadden wij ook minder kunnen
intensiveren. Vanuit het macrocomplex is het ruilvoeteffect gering geweest
en is er aanzienlijke ruimte ontstaan uit rente en werkloosheid. Per saldo
hebben wij ruimte gekregen uit de vergelijking van de macro-economische veronderstelling
van het regeerakkoord met de realisatie, althans met de ramingen van het CPB
voor 2000.De heerCrone(PvdA)Uw eerste punt snap ik niet helemaal. Ik kan de cijfers verkeerd hebben,
maar stel dat de lonen met 3% stijgen met een prijs-BBP van 2%. Dan is er
een ruilvoetverlies van 1%.MinisterZalmHet hangt er dan helemaal vanaf of je daarmee bij het regeerakkoord al
gerekend had. Het is allemaal in vergelijking met het regeerakkoord. Ik duik
even de techniek in. Bij een regeerakkoord hebben wij een raming van het CPB,
maken wij beleid en draaien wij de boel nog een keer door. Dan hebben wij
de nieuwe lonen en prijzen waar het hele uitgavenbeeld op wordt vastgezet.
Vervolgens wordt dat teruggeblazen met het prijs-BBP en weer opgeblazen bij
afzonderlijke begrotingen. Als de lonen en prijzen zich ontwikkelen conform
het regeerakkoord, heb je geen ruilvoetprobleem, ook niet als die niet aan
elkaar gelijk zijn. Het kan zich natuurlijk voordoen dat lonen of prijzen
afwijken van de aannames van het regeerakkoord. In dat geval kun je een ruilvoetwinst
of -verlies krijgen ten opzichte van het regeerakkoord. Ik zeg graag toe dat
ik op het punt van de ruilvoet systematisch de aanname van het regeerakkoord,
de aanname van de ontwerpbegroting en de uiteindelijke uitkomst zal vermelden.De heerCrone(PvdA)Het aardige is dat je dit ook cumulatief kunt hebben. Sommigen redeneren
dat het op langere termijn neutraal is.MinisterZalmTot en met 2001 hebben wij in deze kabinetsperiode nog geen ruilvoetverliezen
geleden. Voor 2002 zijn er dreigingen van de kant van het CPB. Wij zijn tot
op heden dus heel aardig gevaren, tot veler verrassing, in ieder geval tot
de verrassing van de heer Vendrik, want die heeft steeds gezegd dat het helemaal
mis zou gaan. Ik heb daarop steeds gezegd dat hij misschien wel gelijk had,
maar dat ik dan in ieder geval meevallers bij rente en werkloosheid verwachtte.
Op dat punt heb ik ruimschoots gelijk gekregen.Wij zijn heel actief bij het opjutten van de gemeenten inzake de euro.
De sociale diensten worden door het departement van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
benaderd. De gemeenten worden individueel aangeschreven. Ook de VNG is actief
om de gemeenten te stimuleren. Wij hebben de afspraak dat de best-practicegemeente
in een regio gemeenten die nog achterliggen, behulpzaam is. Ik heb geen enkele
indicatie dat mensen in januari van een uitkering verstoken blijven vanwege
de omzetting naar de euro. Er zijn twee basisprogramma's, die worden aangeleverd
door softwareleveranciers, waarmee alle gemeenten hun uitkeringen draaien.
Het gaat erom dat er voldoende getest wordt. Wij doordenken ook worst-casescenario's.
Als ik daar een oplossing voor zou hebben, zou niemand meer wat doen. Het
moet gewoon dit jaar afgeregeld worden. De administraties moeten op orde zijn.
Niettemin is het ook onze verantwoordelijkheid om te doordenken wat er moet
gebeuren bij worst cases en hoe wij zoveel mogelijk zekerheid kunnen creëren
dat individuele uitkeringsgerechtigden niet de dupe worden.De belastinguitgaven worden meegeraamd met de totale belastingopbrengst.
Daar wordt een indicator aan geknoopt. Bij de SPAK ligt het bijvoorbeeld voor
de hand om de werkgelegenheidsindicator te hanteren. De controle op de raming
hangt samen met de totale uitkomst. Vaak is het wat later in het jaar voordat
er een specificatie is. Als iets via de IB loopt, moet je het grootste deel
van de IB-aangiftes hebben afgewikkeld alvorens je de componenten kunt vaststellen.
In de miljoenennota zal een schema worden opgenomen van de komende evaluaties
van de verschillende belastinguitgaven. In de ontwerpbegroting van de departementen
op wier beleidsterrein de belastinguitgave betrekking heeft, zal hieraan een
beschouwing worden gewijd. Wat willen wij bereiken? Wat gaan wij
daarvoor doen? Wat mag het kosten? Dat neemt niet weg dat ook Financiën
daarvoor een verantwoordelijkheid heeft. Wij tolereren die belastinguitgave.
Als gevraagd wordt wie moet worden aangesproken, dan is het antwoord: zowel
Financiën als het vakdepartement.De belastingmeevaller hadden wij bij de voorlopige rekening perfect in
kaart. Daarmee hebben wij de hele verklaring van ontwerpbegroting naar uitkomst.
Om dat weer te herhalen bij dit stuk, leek ons niet zo zinvol. De grote informatieronde
wat betreft raming versus realisatie kunnen wij het beste bij de voorlopige
rekening houden, al is het maar omdat deze in februari al verschijnt. Als
wij nieuwe gegevens krijgen na die analyse, hoort het natuurlijk bij het thans
aan de orde zijnde stuk aan de orde te komen.Wij hebben het al gehad over de prijselasticiteit van benzine. Wij moeten
inderdaad toe naar een zuivere schattingsmethode. Ik vermoed dat de kansspelbelasting
zo is gestegen omdat er meer is gegokt.De heer Weekers heeft gevraagd hoeveel belastingplichtigen zich aan de
regels houden. Als wij zouden weten wie zich niet aan de regels houdt, dan
zouden wij die mensen allemaal oppakken. Dat is ook een beetje het vraagstuk
rond de douane. Met allerlei risicoanalyses proberen wij daar de effectiviteit
van de inzet te verhogen. Ik heb mij daar een presentatie over laten houden,
maar dat gebeurt buitengewoon intelligent. Als je bloembollen uit Colombia
aangevoerd krijgt, dan is het handig om de lading te doorzoeken. Als het dan
ook nog een onbekende expediteur is, dan is de kans groot dat je rare dingen
vindt. De vraag wat de ideale omvang van de douane is, ligt verder weg en
is moeilijk te beantwoorden.Over het verschil tussen raming en realisatie bij de Belastingdienst geef
ik het woord aan de plaatsvervangend directeur FEZ.De heerNouwtHet gaat om een aantal posten in de sfeer van de materiële uitgaven
die hoger uitgevallen zijn. Ik noem de reis- en verblijfkosten. Er is sprake
geweest van een aanpassing van het vervoerbeleid. In de sfeer van de huisvesting
zijn facturen die wij voor 1999 hadden gepland, in 2000 binnengekomen. Ook
dat heeft tot een overschrijding geleid. Wat de bureaukosten betreft is extra
voorlichting totstandgekomen. Het geheel overziend moet ik constateren dat
het gaat om een aantal posten waar je niets aan kunt doen. Van andere posten
moeten wij erkennen dat wij er nog eens kritisch naar moeten kijken of het
niet beter had gekund.MinisterZalmLeuker kunnen wij het niet maken!Het antwoord op de vraag naar de Dienst der domeinen moet ik schuldig
blijven. Er is een plan van aanpak voor de interne controlestructuur, maar
de achterliggende oorzaken kan ik niet aangeven. Ik zal er schriftelijk op
terugkomen.In het kader van de euro is geen sprake van propaganda, maar wel van voorlichting.
Wij meten ieder kwartaal hoe het staat met de kennis van het publiek. Naar
aanleiding daarvan kunnen wij het voorlichtingsbeleid bijstellen.De heerWeekers(VVD)Is er een streefdoel bij de voorlichting?MinisterZalmEen heel hoog percentage van de bevolking moet weten wat er gaat gebeuren.
In het midden- en kleinbedrijf moet men natuurlijk meer weten dan de gemiddelde
consument. De gemiddelde consument moet weten dat de euro ƒ 2.20 is
en dat er dubbel geprijsd wordt. Verder moet hij weten hoe hij straks aan
zijn munten en biljetten moet komen.Wat de uitvoeringskosten rond de tegoeden Tweede Wereldoorlog betreft
weet ik niet of wij het met die 50 mln gulden precies zullen redden. Afgaand
op de tot nu toe ingediende begrotingen, zou het net gaan. Als er goed onderbouwde
redenen zijn om daar nog iets aan toe te voegen, zal ik mij uiteraard wederom
tot de Kamer wenden. Hiervoor is immers een budgetautorisatie vereist. Ik
verwacht echter niet dat wij met grote overschrijdingen te kampen zullen krijgen.
Wij houden er toezicht op dat de kosten aan redelijke maatstaven voldoen.
Doet men dat, dan wordt men daar ook voor beloond.Als het de maatstaf is dat iemand een directiefunctie fulltime voor een
bepaalde periode moet vervullen, is het irreëel om te verwachten dat
hij dat als vrijwilliger doet. Een contract voor een beperkte periode is altijd
duurder dan een contract voor een periode van vijf jaar, omdat er voor een
dergelijk contract een onzekerheidspremie moet worden betaald. Hierop wordt
echter toezicht gehouden door een vrij stevige ploeg van het ministerie van
Financiën, omdat de ministeriële verantwoordelijkheid natuurlijk
volledig moet worden waargemaakt. Ik kan u verzekeren dat dit een delicate
zaak is.Het is een goede suggestie van mevrouw Giskes om een paragraafje op te
nemen over de vraag wat er is gedaan met de aanbevelingen van de Algemene
Rekenkamer. Wij zullen overigens overwegen of dat elders ook mogelijk is.
In de hoor- en wederhoorprocedure wordt hier natuurlijk al op ingegaan, maar
ik denk dat het ook goed is om in de financiële verantwoording hieraan
een paragraafje te wijden. Dat houdt ons immers scherp.De beleidsdoelstellingen voor de belastinguitgaven zullen moeten worden
geformuleerd. Vervolgens zal inderdaad ook moeten worden onderzocht of deze
doelstellingen zijn gerealiseerd. Dat is lastig, omdat je daarbij aangewezen
bent op modellenbouwers en econometristen. Wij beschikken namelijk niet over
laboratoriumexperimenten aan de hand waarvan kan worden bepaald wat het effect
van bijvoorbeeld de SPAK is. Er is immers niet voor gekozen om de ene helft
van Nederland wel en de andere geen SPAK te geven. Om de resultaten te kunnen
bepalen moet dan ook worden uitgegaan van aannames over de effecten op de
loonkosten en van de loonkosten op de werkgelegenheid.Een en ander betekent dat het verschil tussen ex ante- en ex postonderzoek
niet heel erg groot zal zijn. Daar zullen wij ons bij moeten neerleggen, omdat
de werkelijkheid enorm complex is. De effecten van de benzineprijzen zijn
nog redelijk goed te onderzoeken, maar dat geldt zeker niet voor de effecten
van de SPAK op de werkgelegenheid van Nederland.MevrouwGiskes(D66)Dat mag zo zijn, maar er zijn natuurlijk wel organisaties die dergelijk
onderzoek uitvoeren. Deze organisaties vragen, bijvoorbeeld, aan een bedrijf
of men iemand wel in dienst had genomen, als_ Als zo'n onderzoek goed wordt
uitgevoerd, moet dat zeker resultaten opleveren.MinisterZalmOp de meeste vragen in zo'n onderzoek antwoordt men "nee". Dat is niet
zo verwonderlijk, want als je mensen vraagt of ze minder gaan werken als het
belastingtarief wordt verhoogd, zullen ze ook "nee" antwoorden. Dat neemt
overigens niet weg dat uit econometrisch onderzoek blijkt dat mensen dan wel
minder gaan werken. Een en ander geldt ook voor de arbeidskorting. Ik herinner
mij dat ondernemers in een micro-onderzoek naar de effectiviteit van de WIR
zeiden dat zij niet omwille van die premie zouden investeren, maar in de praktijk
pakte dat toch anders uit. Automobilisten zeggen ook dat zij niet minder gaan
rijden, omdat de benzineprijzen zo zijn gestegen, maar uit onderzoek blijkt
het tegendeel.In de miljoenennota zullen alle belastinguitgaven op enigerlei wijze en
met enige frequentie worden geëvalueerd op hun effecten. Wij moeten dan
wel bereid zijn om belastinguitgaven de nek om te draaien als door veranderde
omstandigheden de effectiviteit van een heffing afneemt. Dat hoort er immers
ook bij. Regeerakkoorden zijn overigens prima gelegenheden om dit te regelen.
Overigens weet u dat in de belastingverkenning wordt onderzocht of er geen
schoonmaak kan worden gehouden in het woud van faciliteiten en aftrekposten,
waaronder de belastinguitgaven. Dat kan eventueel leiden tot een verlaging
van de tarieven of andere arbeidsmarktstimulansen. Impliciet wordt daarmee
natuurlijk een oordeel gegeven over het nut en de effectiviteit van de bestaande
belastinguitgaven. Als er onderzoeken hiernaar zijn verricht, zullen die daarbij
worden betrokken. Langs die weg komen de belastinguitgaven dus weer terug.MevrouwGiskes(D66)Ik heb ook gevraagd of men niet specifieker moet aangegeven wat de resultaten
zijn van belastingen die naast het ophalen van geld ook een ander doel dienen.MinisterZalmIk ben dat met mevrouw Giskes eens.MevrouwGiskes(D66)Dat gaat u dus doen?MinisterZalmDat zullen wij doen. In de afzonderlijke departementale begrotingen zal
op de effecten van de belastinguitgaven worden ingegaan.MevrouwGiskes(D66)Mijn vraag is niet zozeer gericht op de belastinguitgaven als wel op de
belastingontvangsten.MinisterZalmAls je spreekt over andere doelstellingen dan het innen van belastingen
dan heb je het in feite over "tax expenditures"MevrouwGiskes(D66)Ik bedoel bijvoorbeeld de ecotaks.MinisterZalmNu begrijp ik u. Het doel van loonbelasting is de vernietiging van werkgelegenheid
en dan moeten wij gaan onderzoeken of dat echt werkt?De voorzitter:Betekent dat dat u zult laten onderzoeken of de progressie in de inkomstenbelasting
effectief is?MinisterZalmIk worstel een beetje met deze vraag, want deze vraag is wel heel specifiek
gericht op milieubelastingen. Niemand vraagt zich immers af of de loonbelasting
een positief effect heeft op de economie.MevrouwGiskes(D66)Dat is de reden dat ik een onderscheid maak. Wij halen belastingen op,
omdat wij geld nodig hebben, maar soms zijn er ook nevendoelen. Het lijkt
mij zaak dat onderzocht wordt of die nevendoelen worden bereikt.MinisterZalmDat ben ik met u eens. Ik zie echter nog niet voor mij hoe wij hier een
goede indeling kunnen maken. Er zijn belastingen die groen worden genoemd,
zoals de energiebelastingen, de belasting op brandstof en de motorrijtuigbelasting.
Bij dit soort belastingen kan een relatie worden gelegd met een nevendoel,
maar het hoofddoel van deze belastingen is en blijft voor mij het ophalen
van geld om te voorkomen dat wij anderszins belasting moeten heffen. Ik zal
hier nog eens over nadenken.MevrouwGiskes(D66)Akkoord. Ik heb hieraan de vraag gekoppeld of maximale "compliance" een
echt doel van het ministerie van Financiën is. Moet niet worden verantwoord
wat hieraan gedaan is en wat de resultaten daarvan zijn?MinisterZalmHet streven naar maximale "compliance" speelt natuurlijk een rol bij discussies
over de invoering van nieuwe belastingtypes. Ik herinner mij mijn enthousiasme
nog goed toen ik hoorde dat een unit van acht mensen alle energiebelastingen
zou gaan innen op plekken waar die belastingen niet ontdoken zouden kunnen
worden. Daar leek aanvankelijk een 100% "compliance" verzekerd, omdat het
allemaal via de energiebedrijven liep. Uiteindelijk viel dat toch tegen, omdat
er allerlei uitzonderingen en positieve prikkels zijn ingebouwd. Er houden
zich hier nu dan ook heel wat meer dan acht mensen mee bezig. Dat neemt overigens
niet weg dat het concept heel simpel en heel moeilijk te ontduiken leek te
zijn; ik werd er nog groener van dan ik al was.Er is een bandbreedte afgesproken voor de verhouding tussen de individuele
en de collectieve uitkeringen in verband met de tegoeden uit de Tweede Wereldoorlog.
Die bandbreedte bestaat eruit dat tenminste 10% van het totale bedrag aan
collectieve doelen moet worden besteed. De voorwaarde hierbij was wel dat
de individuele uitkeringen zouden worden uitgekeerd voor het bedrag dat men
hiervoor had gereserveerd. De bandbreedte mag maximaal tot 20% voor de collectieve
doelen oplopen. Als dat percentage dreigt te worden overschreden, wordt er
een tweede ronde georganiseerd. Dat is vermoedelijk de reden dat wij zojuist
over verschillende bedragen spraken.In overleg met de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zal ik
bezien of hij in zijn financiële verantwoording iets kan zeggen over
de inkomensontwikkeling. Ik kan overigens maar moeilijk verhelen dat ik hiervoor
allergisch ben. Ik ben dat, omdat hiermee wordt gesuggereerd dat de overheid
de inkomensontwikkeling en de koopkrachtontwikkeling bepaalt. Dat doet de
overheid natuurlijk mede door de uitkeringen en de ambtenarensalarissen en
bij de door de regering opgelegde heffingen, belastingen en heffingen, maar
op de overige factoren heeft de overheid geen invloed. Dat is de reden dat
ik liever niet wil dat wij de koopkrachtraming naast het uiteindelijke resultaat
plaatsen. Daar gaat immers de suggestie van uit dat de overheid aansprakelijk
is voor het verschil tussen deze twee. Dat zijn wij alleen voorzover
dat verschil door regeringsbeleid is veroorzaakt. Als de contractloonontwikkeling
in de marktsector of de prijsontwikkeling door gestegen of gedaalde invoer-
of olieprijzen anders uitvalt dan verwacht, is dat geen ontwikkeling waarvoor
de regering ter verantwoording kan worden geroepen.Koopkrachtplaatjes zijn vaak relevant voor de discussies in de Kamer en
ook de Sociale nota staat er vol mee en daarom vind ik het niet raar dat ik
word gevraagd om daarop terug te blikken. Ik denk alleen dat die terugblik
niet in de stukken van Financiën maar in die van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
moet worden gegeven. Het is namelijk een heel prettig onderscheid dat wij
vanaf de Miljoenennota 1995 hebben gehanteerd.De heerCrone(PvdA)Ik verbaas mij een beetje over dit antwoord, want u komt wel met heel
gedetailleerde verslagen over het aantal computers per leerling.MinisterZalmDat is overheidsbeleid.De heerCrone(PvdA)Volgens het regeerakkoord behoort een evenwichtige inkomensontwikkeling
ook tot het overheidsbeleid. Dat streven is jaar na jaar vertaald in doelstellingen
en dan is het niet raar dat wij u vragen om dit in enkele getallen of een
tabelletje samen te vatten.MinisterZalmDe afgelopen acht jaar heeft niemand mij gevraagd om hierover iets op
te nemen in de miljoenennota.De heerCrone(PvdA)Het is wel een paar keer gebeurd. Verder heeft ook niemand u gevraagd
om iets in de miljoenennota te schrijven over het aantal computers per leerling.MinisterZalmDat aantal wordt rechtstreeks bepaald door het overheidsbeleid. De koopkrachtontwikkeling
wordt bepaald door een samenstel van factoren die deels wel en deels niet
door de overheid kunnen worden beïnvloed. Ik vind daarom dat het onder
een andere categorie valt.MevrouwGiskes(D66)Dat geldt natuurlijk voor heel veel zaken en dan spreken wij over exogene
of endogene ontwikkelingen.MinisterZalmHet is mij natuurlijk niet ontgaan dat er in de Kamer interesse is voor
het onderwerp koopkracht. De tot nu toe gehanteerde werkverdeling heeft tot
gevolg dat de koopkrachtontwikkeling in de beleidsbegroting van het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wordt behandeld. Het lijkt mij dan ook
voor de hand te liggen, gezien het VBTB, dat dit ministerie hier in zijn beleidsverantwoording
op ingaat. Ik zal de boodschap overbrengen aan mijn collega van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid dat deze behoefte in ieder geval in de vaste commissie
voor Financiën bestaat. Ik zal hem vragen of hij hieraan kan voldoen.
Overigens weet ik niet of hij hierover op dit moment al verantwoording aflegt.Ik heb een interessant gesprek gehad met mijn collega Pronk over de milieudrukcompensatie
en de methodiek die daarvoor kan worden gehanteerd. Wij denken dat wij een
analytische benadering te hebben gevonden met behulp waarvan wij kunnen becijferen
wat de maatschappelijke kosten in termen van milieulast zijn van economische
groei. De heer Vendrik heeft gelijk dat hierdoor niet wordt gedetermineerd
wie daarvoor compensatie moet leveren en hoe de compensatie moet worden geleverd.
Wij beschikken hiermee echter wel over een vertrekpunt voor verdere discussie.
Ik zal de Kamer een notitie doen toekomen over de manier waarop de milieudrukcompensatie
vorm kan worden gegeven. Aan de inschatting van de gevolgen voor 1999 en 2000
en de consequenties die wij daaraan hebben verbonden, ligt namelijk wel degelijk
een methodiek ten grondslag. Ik zal met minister Pronk bezien of het mogelijk
is om in deze notitie ook iets op te nemen over de connectie tussen dit soort
becijferingen en de budgettaire praktijk.Het beleid voor schuldkwijtschelding is eigenlijk vrij simpel: schulden
schelden wij bij voorkeur niet kwijt. Wij doen dat alleen als dat in internationaal
verband gebeurt, bijvoorbeeld in het kader van het HIPC of de Club van Parijs.
Het is vrij moeilijk om op dit terrein voorspellingen te doen, omdat wij natuurlijk
ook niet weten wat er in een bepaald land in het komende jaar zal gebeuren.
Het beleid is al met al redelijk constant en eventuele afwijkingen zijn dan
ook vooral het gevolg van gebeurtenissen in de betrokken landen en van de
vraag of deze landen aan de gestelde voorwaarden voldoen. Verder moeten er
natuurlijk ook verzoeken voorliggen, voordat Nederland iets kan doen. Informatie
in de beleidsbegroting zal daarom beperkt zijn, maar in de beleidsverantwoording
kan zeker meer informatie worden verschaft. Ik zal proberen, volgend jaar
een apart paragraafje op te nemen over schuldkwijtschelding. In de begroting
in september zal hieraan natuurlijk ook aandacht worden besteed, maar waarschijnlijk
is die wat vager dan de informatie in de beleidsverantwoording.Geconstateerd moet worden dat het ziekteverzuim is gestegen. De enige
verontschuldiging die ik kan aanvoeren, is dat dit een maatschappelijk trend
is die zich zowel in de particuliere als in de collectieve sector voltrekt.
Er is een zekere samenhang met de arbeidsmarktspanningen, want als de arbeidsmarkt
gespannen is, blijven mensen eerder ziek thuis. Dat is een constatering. Als
de arbeidsmarkt weer wat ruimer wordt, gaan mensen weer wat secuurder om met
hun ziekmeldingen. Binnen de belastingdienst, de grootste component binnen
het personeelsbestand van het ministerie, wordt momenteel gewerkt met een
nieuw project voor arbeidsmotivatie. Men probeert in dat project na te gaan
wat mensen drijft en welke ongenoegens op de werkvloer leven. Als dat bekend
is, zal men sturen op het terugdringen van die ongenoegens. Er wordt dus wel
degelijk aan gewerkt, maar zelfs als het management goed is, is het onmogelijk
om je helemaal te onttrekken aan algemeen maatschappelijke ontwikkelingen.Er is een heel ingewikkelde vraag gesteld over de verhouding tussen de
arbeidsproductiviteit en de volumeproductiviteit. Ik zal deze vraag schriftelijk
beantwoorden.De voorzitter:Het is inderdaad beter om deze vraag schriftelijk te beantwoorden, want
het is een buitengewoon vreemde zaak dat het productievolume ontzettend snel
stijgt en het volumeproductiviteit tegelijkertijd daalt. Dan moeten er apparaatsuitgaven
zijn gedaan van meer dan 28% en dat lijkt mij buitengewoon onwaarschijnlijk.
Als de minister mij nu kan bevestigen dat de belastingdienst daartoe in staat
is, barst ik hier spontaan in applaus uit.MinisterZalmIk kan de cijfers wel enigszins relativeren door erop te wijzen dat het
cijfers over vijf jaar zijn. Verder is het budget gestegen in verband met
de plannen voor fraudebestrijding. Ik zal de Kamer hier echter schriftelijk
additionele informatie over verschaffen.Ik zeg verder toe dat ik zo mogelijk schriftelijk zal antwoorden op de
vragen over allochtonen in lagere schalen.Sluiting 13.42 uur.>XNoot1 Samenstelling: Leden: Witteveen-Hevinga (PvdA), Rosenmöller (GroenLinks), Van Gijzel
(PvdA), voorzitter, Voûte-Droste (VVD), Noorman-den Uyl (PvdA), Giskes
(D66), Kamp (VVD), Marijnissen (SP), Crone (PvdA), Van Dijke (ChristenUnie),
Bakker (D66), De Vries (VVD), Hofstra (VVD), De Haan (CDA), ondervoorzitter,
Stroeken (CDA), Van Beek (VVD), Balkenende (CDA), Vendrik (GroenLinks), Remak
(VVD), Wijn (CDA), Kuijper (PvdA), Dijsselbloem (PvdA), Bolhuis (PvdA) en
Slob (ChristenUnie). Plv. leden: Koenders (PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Duijkers (PvdA),
Balemans (VVD), Van Oven (PvdA), Schimmel (D66), Klein Molekamp (VVD), De
Wit (SP), Hoekema (D66), Van Walsem (D66), Wilders (VVD), Blok (VVD), Dankers
(CDA), Hillen (CDA), Weekers (VVD), De Pater-van der Meer (CDA), Rabbae (GroenLinks),
Hessing (VVD), Van den Akker (CDA), Timmermans (PvdA), Hindriks (PvdA), Smits
(PvdA), Van der Vlies (SGP) en Eurlings (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27700-79.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl