Landenbeleid structurele bilaterale hulp; Lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26433, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

22-06-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26433 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamAFKORTINGEN I Algemeen 123456789101112Sociale uitgaven als% van de overheidsuitgaven Militaire uitgaven als% van BNP Schuldendienst/export-ratio: 1314151617181920212223II Brief van 26 februari 1999 (26 433, nr. 1) 24252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148JemenPakistan149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232233234235236237238239240241242243244245246247248249250251252253254255256257258259260261262263264265266267268269270271272273274275276277278279280III Brief van 17 mei 1999 (26 433, nr. 2) 281282283284285286287288289290291292293294295296297298299300301302303304305
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26433Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 273 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 433Landenbeleid structurele bilaterale hulpnr. 3LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN1Vastgesteld 17 juni 1999Ter voorbereiding van een nota-overleg heeft de vaste commissie voor Buitenlandse
Zaken2, over de brieven van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
d.d. 26 februari 1999 en 17 mei 1999 (26 433, nrs. 1 en 2) een aantal
vragen geformuleerd. De vragen en de daarop door de regering gegeven antwoorden
zijn hieronder afgedrukt.De voorzitter van de commissie,De BoerDe griffier van de commissie,Hommes AFKORTINGEN DMV-lijstLijst
van landen waar OS-activiteiten gericht op democratisering, mensenrechten,
vredesopbouw en goed bestuur die met overheden worden uitgevoerd, mogelijk
zijn DML-lijstLijst van landen waar OS-activiteiten binnen het
milieuprogramma mogelijk zijn DOB-lijstLijst van landen waar OS-activiteiten
binnen het bedrijfslevenprogramma mogelijk zijn WB-lijstLijst
van landen waar OS-activiteiten via de Wereldbank worden ondersteund.   ADBAsian
Development Bank BBPBruto Binnenlands Product BNP/GNPBruto
Nationaal Product (Nederlandse enEngelse term) BTWBelasting op
de Toegevoegde Waarde CDFComprehensive Development Framework CGConsultative
Group (overleg over een OS-land tussen de belangrijkste donoren en het ontvangende
land) DACDevelopment Assistance Committee van de OECD ECOMOGEconomic
Commission Monitoring Group ECOWASEconomic Commission West-African
States ESAFExtended Structural Adjustment Facility EUEuropese
Unie G24Groep van 24 grootste donoren van Macedonië G7De
7 grootste industrielanden (Canada, VS, Japan, Italië, Frankrijk, VK,
Duitsland) GOSGemenebest van Onafhankelijke Staten HCNMHoge
Commissaris Nationale Minderheden HDIHuman Development Index HIPCHighly
Indebted Poor Countries IDAInternational Development AssociationIFIInternationale Financiële Instelling (Wereldbank, IMF
en de regionale banken) IGADIntergovernmental Authority on DevelopmentIMFInternationaal Monetair Fonds IOBInspectie Ontwikkelingssamenwerking
en Beleidsevaluatie IOVInspectie Ontwikkelingssamenwerking te
Velde MFOMedefinancieringsorganisatie MILIEVMilieu
en Economische Verzelfstandiging MOLMinst Ontwikkeld Land NAVONoord-Atlantische
Verdragsorganisatie NCMNederlandse CredietverzekeringsmaatschappijNGONiet-gouvernementele organisatie NLNederland OAEOrganisatie
voor Afrikaanse Eenheid ODAOfficial Development Assistance OECDOrganisation
for Economic Cooperation and Development ORETOntwikkelingsrelevante
Exporttransacties OSOntwikkelingssamenwerking OVSEOrganisatie
voor Veiligheid en Samenwerking in Europa PSOMProgramma Samenwerking
Opkomende Markten SADCSouthern Africa Development Community UNDPUnited
Nations Development Programme USDUnited States Dollar VNVerenigde
Naties VRVeiligheidsraad VSVerenigde StatenWBWereldbankI Algemeen 1Op welke manier heeft overleg met gelijkgezinde landen bijgedragen
aan het ontwikkelen van het voorgestelde beleid: Finland, Zweden, Denemarken,
Noorwegen, Canada, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk? Welk overleg met
genoemde landen is gepland? Zal het gebruik van de drie Nederlandse criteria
leiden tot een zelfde of een vergelijkbare landenlijst in genoemde landen?
Welke taakverdeling tussen genoemde landen heeft de minister voor ogen?(Vraag: 29) In de brief wordt heel veel nieuw beleid aangekondigd,
maar de minister rept niet veel over de coördinatie met en afstemming
op andere donorlanden en andere hulpkanalen. Kan zij uitleggen welke rol de
hier bedoelde afstemming en coördinatie bij de totstandkoming van haar
voornemens gespeeld hebben? (blz. 1–9)De landenkeuze is voortgekomen uit inzichten, die internationaal gemeengoed
zijn van Wereldbank tot VN.Tussen donoren, internationale financiële instellingen en ontwikkelingslanden
is in belangrijke mate sprake van overeenstemming over de voorwaarden waaraan
moet worden voldaan op een efficiënte en duurzame wijze economische groei
en armoedebestrijding te bereiken. Deze gemeenschappelijke gedachte is begin
jaren negentig door de verschillende VN-conferenties krachtig in gang gezet.De recente Wereldbank publicatie «Assessing Aid» heeft breedgedragen
inzichten samengebracht op het terrein van de effectiviteit van de hulp en
het belang van goed bestuur en goed beleid. De boodschap van «Assessing
Aid» is inmiddels binnen de VN gemeengoed geworden. Zo wordt in een
recente VN-publicatie («Economic Commission for Africa – the Challenges
of Financing Development in Africa») benadrukt dat «hulp ineffectief
of zelfs schadelijk is in een gebrekkige beleidsomgeving». In hetzelfde
document wordt beargumenteerd dat «meer efficiënte hulpallocaties
op basis van de relatieve armoede van ontwikkelingslanden en de kwaliteit
van hun beleidsprogramma's tot een dramatische verbeteringen van de invloed
van de hulp op armoedebestrijding zou leiden». De toonzetting van deze
publicatie wordt gekenmerkt door een opmerkelijk openhartige analyse van het
belang voor Afrikaanse landen om corruptie en kapitaalvlucht tegen te gaan,
transparantie te bevorderen, en economische en institutionele hervormingen
te verdiepen.Er is geen strikte afbakening van een groep gelijkgezinden, in die zin
dat enkele landen het per definitie over elk beleidsonderdeel eens zijn. Afhankelijk
van het onderwerp zijn er wisselende coalities. Er is geen sprake van een
vaste planning, wel van veelvuldige contacten. Ervaringen van het laatste
jaar leren dat het beleid van met name Britse, Duitse, Noorse en Zweedse collega's
zeer gelijkgericht is aan het mijne. In menig land vindt een herbezinning
plaats op de omvang en structurering van de bilaterale samenwerking. Sommige
landen hebben dat beleid in de afgelopen jaren stilzwijgend ingezet: Denemarken
bijvoorbeeld heeft de hulp van 60 landen geconcentreerd op 20 MOL's en lage
inkomenslanden. Via een «partnershipbenadering» is een strategie
per land opgesteld met m.n. sectorale programma's. Andere donoren hebben het
een dergelijke beleidswijziging recentelijk bekend gemaakt. De regering van
het Verenigd Koninkrijk heeft na haar aantreden een zgn. White Paper gepresenteerd.
Hierin wordt mede vanuit het besef dat niet met ieder land een bilaterale
relatie kan bestaan voorgesteld bilaterale partnership relaties te verdiepen
met landen die zich aan armoedebestrijding (conform internationale doelstellingen)
committeren en «sensible policies» uitvoeren om deze te bereiken.
Dit laatste ingevuld met onder andere goed macro-beleid en good governance.Frankrijk concentreert sinds februari jl. haar bilaterale hulp op 58 landen,
waarvan 42 in Afrika. Selectiecriteria waren, naast politieke motieven, mate
van armoede, mensenrechten en goed bestuur. Frankrijk besteedt ongeveer 15
miljard gulden aan bilaterale hulp. Samenwerking met andere donoren, verdere
decentralisatie van de hulp en meer hulp via het multilaterale kanaal wordt
hierbij nagestreefd. Elk land maakt daarbij overigens op grond van eigen mogelijkheden,
geschiedenis en prioriteiten een eigen keuze. Nog slechts mondjesmaat, doch
in toenemende mate, houden donoren daarbij rekening met elkaars presentie
in een land. Het zelfde geldt mutatis mutandis voor multilaterale organisaties.
Het lijkt mij niet opportuun de ontwikkelingslanden te «verdelen»
onder donoren; dit zou geen recht doen aan de autonomie van de ontvangende
landen. Voorts nemen OS-landen in toenemende mate het heft in handen wat betreft
donorcoördinatie. Zo wordt in de hoofdsteden de hulp van diverse donoren
zo veel mogelijk afgestemd met de ontvangende overheid. In aansluiting hierop
vindt in veel landen afstemmingsoverleg tussen de Heads of mission plaats.
Overigens heb ik mijn nieuwe landenbeleid op diverse internationale vergaderingen
uitgedragen (VN ECA; DAC; EU-OS Raad) en in informele contacten met collega's. 2Op welke manier hebben de sinds 1996 bestaande «trackrecords»
een rol gespeeld bij de landenkeuze? Leggen de oordelen van de internationale
financiële instellingen (IFI's) over het beleid van ontvangende landen
een groter gewicht in de schaal dan trackrecords? Onderkent de minister het
feit dat IDA als bankier naar de wereld kijkt?De sinds 1996 bestaande «trackrecords» worden opgesteld om
te kunnen bepalen welke landen in aanmerking kunnen komen voor zgn. macrosteun
(schuldverlichting en non-sectorale programmahulp). Uiteraard is bij de afweging
gebruik gemaakt van de zogenaamde «track records». Het oordeel
van de IFI's maakt onderdeel uit (slechts een van de acht aspecten) van het
trackrecord. Het trackrecord heeft dus een groter «gewicht» gehad
in de landenkeuze dan het oordeel van de IFI's.IDA maakt deel uit van de Wereldbankgroep, het is het «zachte leningenloket»
van de groep. IDA is derhalve een ontwikkelingsinstelling. De toegang tot
middelen van IDA wordt bepaald door de relatieve armoede van een land (de
huidige grens van USD 925 per capita) en de mate waarin het land toegang heeft
tot de internationale kapitaalmarkt (zie ook de bijlage bij de brief van 17
mei jl.).Te stellen dat IDA als bankier naar de wereld kijkt, zou tekort doen aan
de ontwikkelingsorganisatie die IDA is. Overigens dienen ook ontwikkelingsorganisaties
oog te hebben voor rentabiliteit van investeringen. Dit is echter een goede
zaak die bijdraagt aan een gezonde overheidsboekhouding in ontwikkelingslanden.
Bovendien wordt rentabiliteit niet in bedrijfseconomische zin bezien. Zo vindt
de Wereldbank/IDA onderwijs voor meisjes de beste investering in menig ontwikkelingsland.
Een ander voorbeeld van deze bredere aanpak is de wijze waarop IDA kijkt naar
de kwaliteit van beleid in een lenend land (een schema hiervan is verwerkt
in het verslag van de IDA-12 onderhandelingen dat in april naar de Kamer is
gestuurd). 3Over welke jaren precies gaat het IDA-cijfermateriaal dat wordt gehanteerd?
Er is immers een periode van drie jaar nodig om cijfers te verzamelen voor
een correcte internationale vergelijking? IDA maakt al gedurende een periode van 10 jaar telkens een oordeel op
over het beleid/bestuur van het hulpontvangende land. Bij de landenkeuze is
gebruik gemaakt van de meest actuele gegevens die voorhanden waren; wat IDA
betreft was dit het oordeel dat was opgemaakt in 1998. 4Hoe kijkt de minister aan tegen de paradox dat de ontwikkelingsbijdrage
van projecten op microniveau vaak positief geëvalueerd wordt, terwijl
op het nationale macroniveau de effecten onvindbaar zijn of op z'n best ambigu?Uit evaluaties is gebleken dat projecten hun doelstellingen op één
of andere wijze vaak wel halen, hoewel de duurzaamheid in veel gevallen twijfelachtig
is. De mate waarin projecten invloed uitoefenen op hun beleidsomgeving is
veelal gering. Bovendien is de bijdrage van een project in verhouding met
de omvang van de economie vrijwel altijd verwaarloosbaar klein, zodat een
macro-economisch effect van een enkel project niet te meten is.Overigens falen vele projecten in geval de macro-economische omgeving
negatief is.De ontwikkelingsbijdrage van een aantal strategisch geplaatste, goed gecoördineerde
activiteiten op micro niveau kan op termijn wel een meetbaar effect op sectoraal
niveau hebben. Dit is ook de gedachte achter de sectorbenadering, waarbij
activiteiten functioneel met elkaar verbonden zijn in een beleidskader dat
in nauwe samenspraak met het ontvangende land overeen gekomen is. 5Welke belangrijke tijdsvertragingen treden er op tussen het voeren
van goed en effectief beleid en de vertaling ervan in diverse indicatoren?
Op welke manier ondervangt het beleid het risico dat een land morgen of overmorgen
een andere regering krijgt die met het beleid een andere kant op wil of die
slecht dan wel geen beleid wenst te voeren? Hoe regelmatig zal herziening
van de bilaterale hulprelatie plaatsvinden?(Vraag: 36) Hoe langdurig is «meerjarig» als het gaat
om betrokkenheid bij landen waarmee Nederland een bilaterale structurele relatie
onderhoudt? (blz. 2).(Vraag: 47) Om welke termijn gaat het bij «meerjarige betrokkenheid»
voor structurele bilaterale hulp? (blz. 2).(Vraag: 152) Voor welke periode wordt het landenbeleid vastgelegd
en is eventueel nadere aanvulling of wijziging later mogelijk? (pag. 5).Bij meting van beleid aan de hand van indicatoren treedt onvermijdelijk
een tijdsvertraging op. De lengte daarvan is afhankelijk van de vraag of alleen
de werking van de beleidsinstrumenten worden gemeten of ook de effecten van
het beleid. Het is bovendien wenselijk de resultaten van een aantal jaren
in de beoordeling te betrekken. Meting achteraf is ondanks deze vertragingsfactor
een noodzakelijk onderdeel van het beoordelingsproces. De praktijk heeft immers
aangetoond dat beleidsvoornemens onvoldoende houvast bieden.Het risico van een plotselinge beleidswijziging in het ontvangende land
is altijd aanwezig. Plotselinge wijzigingen behoeven overigens niet altijd
direct te leiden tot een abrupte breuk in de samenwerkingsrelatie. Het gaat
om de trend, niet om een momentopname (de film, niet de foto). Daarom zal
de regering de ontwikkelingen in de betrokken landen ook voortdurend blijven
monitoren. In die zin is herziening van de bilaterale hulprelatie een continu
proces. De periode waarvoor een structurele bilaterale hulprelatie wordt aangegaan
is niet vooraf bepaald. De samenwerking zal in de praktijk vaak vele jaren
in beslag nemen, afhankelijk van de voortgang van het ontwikkelingsproces
in het betreffende land. De hulp zal vervolgens vorm krijgen door een driejaarlijkse
voortrollende planning. Zoals in de brief van 26 februari 1999 uiteengezet
kunnen nieuwe ontwikkelingen echter leiden tot wijzigingen in het landenbeleid.
Hernieuwde beoordeling van de situatie kan nopen tot vroegtijdige beëindiging
van een structurele hulprelatie. 6Welke onderzoeksgegevens tonen aan hoe groot de absorptiecapaciteit
van een bepaald land is? Worden dergelijke gegevens betwist? Van welke gegevens
gaat de minister uit?(Vraag: 126) Onderschrijft de minister de conclusie uit het Wereldbankrapport
Aid Allocation and Poverty Reduction dat «in de meest efficiënte
allocatie geen enkel land meer hulp (krijgt) dan 3,5% van zijn BNP»?
Zo ja, hoe verhoudt de lijst met negentien geselecteerde landen zich tot deze
opvatting van hulpafhankelijkheid? zo nee, waarom onderschrijft u deze conclusie
niet? (blz. 5)(Vraag: 231) Op welke wijze kan worden voorkomen dat concentratie
van hulpprogramma's via multilaterale en regionale instellingen leidt tot
«troetelland»? Hoe kan worden voorkomen dat het gevende land geld
overhoudt omdat de ontvangende landen niet weten hoe ze het verantwoord kunnen
uitgeven? (blz. 7)(Vraag: 80) Hoe heeft de minister de hulpbehoefte van een land ingeschat?
In welk deel van die behoefte wordt voorzien door meerdere donoren? Hoe verloopt
de coördinatie tussen de diverse donoren van het land? (blz. 3)(Vraag: 178) Welke rol heeft de omvang van de steun die andere landen
al aan ontwikkelingslanden geven gespeeld in de selectie van de negentien
landen (gegeven bijvoorbeeld dat in Mozambique en Nicaragua zo'n 60 resp.
57% van het nationaal inkomen bestaat uit ontwikkelingshulp tegen 0,6% in
India)? (p.5)Er bestaan geen absolute gegevens over de absorptiecapaciteit van een
land. De inschatting ervan is maatwerk. Daarbij wordt van een groot aantal
gegevens gebruik gemaakt, zoals de gouvernementele infrastructuur, de financiële
en judiciële infrastructuur, de kwaliteit van de private sector (waaronder
die van de NGO's), de omvang van het staatsbudget, de mate van de decentralisatie,
de beschikbaarheid van kader en schuldenratio's. De hulpbehoefte is als volgt
betrokken in het proces van selectie van landen. Ten eerste is de groep van
landen waaruit de keuze is gemaakt bepaald door een maximum grens te trekken
(IDA-eligibility). Daarmee is een groep van arme landen geselecteerd. Van
deze landen kan over het algemeen nog niet of slechts in (zeer) beperkte mate
worden verwacht dat zij op eigen kracht de armoede kunnen bestrijden. Ten
tweede is bij de keuze uit de groep van een dertigtal landen met goed beleid
en bestuur onder meer gekeken naar de mate waarin de behoefte aan hulp wordt
gedekt door de internationale donorgemeenschap en de toegevoegde waarde van
Nederlandse hulp (zie ook de brief van 17 mei jl.). Daaruit kon een zekere
mate van onder- en overfinanciering van landen worden opgemaakt die richting
gaf aan het verdere selectieproces.Overigens bestaan er nog geen internationaal erkende definities van over-
of onderfinanciering van een land. Recent onderzoek van de Wereldbank, ook
aangehaald in vraag 126, geeft enig houvast. Daarbij heeft men getracht om
vast te stellen waar de hulp het best kan worden ingezet. Een eerste bepalende
factor voor de effectiviteit van de hulp in termen van armoedebestrijding
bleek de beleids- en institutionele omgeving te zijn. Een tweede factor betreft
de omvang van de armoede in een land en de derde factor is de mate waarin
het land reeds hulp ontvangt. Hierdoor kan met behulp van econometrische technieken
een beeld worden verkregen van de marginale effectiviteit van een extra «hulpeuro».Daarnaast is uiteraard ook gekeken naar de eigen praktijkervaringen met
de absorptiecapaciteit in het ontvangende land. Immers in de brief van 5 november
1998 is een maximale bijdrage aan armoedebestrijding ten doel gesteld aan
de Nederlandse hulp. In de aangehaalde fase (keuze uit een dertigtal landen)
is bovenstaande informatie gewogen. Daar waar dit leidde tot duidelijke uitspraken
over de efficiëntie van de Nederlandse bilaterale hulp, was dit doorslaggevend.
Landen als Vietnam, Macedonië, Ethiopië en Bangladesh vielen op
die grond binnenboord en bijvoorbeeld Ivoorkust daarbuiten. Voorts is de vraag
naar de donorsubstitutie gesteld (wordt de plaats van Nederland opgevuld door
andere donoren?). Dit is naar mijn mening het geval in bijvoorbeeld Kaapverdië.Het begrip donordarling (troetelland) is pas vrij recent op de agenda
verschenen. Daar waar donorcoördinatie niet altijd eenvoudig verloopt,
neemt de geneigdheid bij bi- en multilaterale donoren toe om op dit punt nadrukkelijker
af te stemmen. De behoeften van de armste ontwikkelingslanden zeker als zij
met hoge schulden kampen zijn dermate groot, dat voorlopig niet behoeft te
worden gevreesd voor overfinanciering. Wel doet zich incidenteel een probleem
voor als alle donoren besluiten in dezelfde sector activiteiten te ontplooien.
Dat kan voorkomen worden door een betere, gecoördineerde planning waarbij
het ontvangende land een meer sturende rol vervult.Dankzij verbeterde ramingstechnieken, betere planning, verbeterde informatievoorziening
en decentralisatie van besluitvorming is het in Nederland de afgelopen jaren
mogelijk gebleken de uitgaven steeds dichter te brengen bij de geautoriseerde
omvang van het OS-budget. Door middel van tussentijdse sturing, gebaseerd
op periodieke financiële monitoring, wordt bewerkstelligd dat het geld
dáár terecht komt, waarvoor het ook wordt uitgegeven. Er wordt
niet gevreesd voor overschotten in de komende jaren. 7Waaruit precies bestaat de werkelijke Nederlandse expertise op het
gebied van ontwikkelingssamenwerking?De toegevoegde waarde van de Nederlandse bilaterale hulp in een land hangt
samen met de Nederlandse expertise maar ook met de omvang en aard van de hulp
en de expertise van andere donoren. In Egypte bijvoorbeeld is Nederland met
name betrokken bij innovatieve activiteiten in de watersector. De Nederlandse
expertise op het gebied van ontwikkelingssamenwerking omvat het geheel van
kennis en deskundigheid dat in de loop der jaren op dit terrein in Nederland
is opgebouwd. Dit is niet alleen de deskundigheid op het ministerie en op
de ambassades, maar ook de kennis die aanwezig is in de particuliere sector
in de meest brede betekenis van het woord, alsmede de academische wereld.
Deze expertise bestrijkt een groot aantal deelterreinen. 8Onderschrijft de minister de stelling van J.W. Gunning e.a. dat het
opgeven van paternalisme een veel grotere beleidswijziging (zou) zijn dan
het beperken van het aantal bilaterale hulprelaties? Als met het opgeven van paternalisme wordt gedoeld op het daadwerkelijk
ruimte geven aan ownership in het ontwikkelingsbeleid dan onderschrijf ik
de eminente betekenis daarvan volledig. Ik besef tevens dat dit een radicale
verandering betekent in de heersende ontwikkelingshulpcultuur. Ik zal hieraan
inderdaad invulling geven bij de uitwerking van de structurele hulprelatie
in de geselecteerde landen. Ownership raakt de kern van het ontwikkelingsvraagstuk
en gaat in die zin dieper dan een beperking van het aantal hulprelaties. Het
streven naar meer ownership vormt echter, in tegenstelling tot deze landenbeperking,
al geruime tijd een belangrijk onderdeel van het Nederlandse beleid. Thans
gaat het erom dit nu ook echt te doen!Zie ook antwoorden op vraag 55, 56. 9Hoe denkt het kabinet over de uitwerking en toepassing van een mensenrechtentoets?Bij een beoordeling van landen die voor bilaterale hulp in aanmerking
komen, wordt ook de mensenrechtensituatie meegewogen. Daarbij wordt o.m. kritisch
gekeken naar de stand van zaken m.b.t. respect voor de burger- en politieke
rechten en m.b.t. de sociale, economische en culturele rechten, alsmede naar
de inspanningen van de regering op dat gebied. 10Zal het chequeboekbeleid tot gevolg kunnen hebben dat financiering
en uitvoering van ontwikkelingssamenwerking worden ontkoppeld? Brengt dat
een aparte Dienst voor Ontwikkelingssamenwerking in het verschiet?Zeggenschap over de besteding van de bilaterale hulp door het ontvangende
land is essentieel voor het welslagen van die hulp. Die zeggenschap kan des
te beter aan de hulpontvangende landen worden overgedragen naarmate de landen
meer voldoen aan de criteria voor goed beleid en goed bestuur. Daarom heb
ik elke keer als het ging over de beleidsvrijheid die de geselecteerde landen
ten aanzien van de besteding zouden moeten hebben, tenminste drie voorwaarden
genoemd: beleidsovereenstemming over de noodzaak van duurzame armoedebestrijding;
transparantie in de overheidsbegroting om te voorkomen dat fungibiliteit optreedt;
en decentralisatie die ervoor moet zorgen dat de hulp ook aan de basis van
de samenleving effect heeft. Als aan deze voorwaarden is voldaan kan de uitvoering
onder de verantwoordelijkheid van de ontvanger worden gebracht. Dat betekent
niet dat financiering en uitvoering worden ontkoppeld. Financiering vindt
immers alleen plaats als er voldoende vertrouwen bestaat in een adequate uitvoering
in de zin zoals ik dat in de hierboven vermelde voorwaarden is vastgelegd.
Overigens is onderdeel van goed beleid dat hulpstromen door ontvangende landen
in hun eigen begroting kunnen worden opgenomen. Daarvoor dienen donoren voorspelbaar
en meerjarig te committeren. Er zijn geen plannen voor de oprichting van een
Dienst voor Ontwikkelingssamenwerking. 11Welke overeenkomst bestaat er tussen de DANIDA-methode van basket
financing en de Nederlandse methode van chequeboekhulp? Onderkent de minister
tenminste dit nadeel van de Deense methode: de donor heeft minder controle
over de besteding van de hulp?De methode van «basket financing» houdt in dat een aantal
donoren hun middelen voor een specifieke (sub)sector samenvoegt (de zogenaamde
«pooling of resources»). Deze financieringsvorm vereist nauwe
samenwerking tussen donoren onderling, en biedt een platform
voor gecoördineerd overleg tussen donoren en het ontvangende land. De
totstandkoming van de «basket» gebeurt op basis van eensluidende
procedures m.b.t. accountancy, procurement etc. De noodzaak om controle te
houden over de individuele bijdragen van de verschillende donoren vervalt
zodra het beheer van de basket zodanig is geregeld dat goed zicht bestaat
op de verantwoording over het totaal van de uit de basket gefinancierde activiteiten.
Bij basketfinanciering is doorgaans sprake van een apart beheersorgaan met
externe accountantscontrole, of gemeenschappelijke co-financiering via bijvoorbeeld
de Wereldbank.Het antwoord op de vraag of financiering direct aan een overheid(sonderdeel)
(«chequeboekhulp») kan worden overgemaakt, hangt mede af van de
capaciteit van die overheid om een rechtmatige besteding van de middelen te
garanderen. 12Wil de regering door middel van tabellen de volgende gegevens presenteren
voor alle uitverkozen landen:1 – rangplaats op grond van het BNP per inwoner2 – rangplaats op grond van HDI per inwoner3 – scheefheid van de inkomensverdeling4 – basis sociale voorzieningen als % begroting5 – defensieuitgaven als % begroting6 – omvang van het geheel aan hulp dat het land ontvangt van de
internationale gemeenschap en als % van de overheidsbegroting7 – afbetalingsverplichtingen als % begroting8 – hoogte van buitenlandse schuld per inwoner9 – mate waarin de hulp gecoördineerd wordt10 – meerwaarde van de Nederlandse hulp vis-a-vis de hulp van andere
donoren11 – kwaliteit van het lopende ontwikkelingsprogramma12 – rol in het handhaven van de regionale vrede en veiligheid Om deze film te kunnen beoordelen, zijn gegevens van meerdere jaren nodig.Voor zover mogelijk wordt in tabelvorm de gevraagde informatie weergegeven,
voor meerdere jaren. Gepoogd is om zo veel mogelijk uniforme gegevens te gebruiken
voor twee tijdstippen; een tijdstip uit begin jaren '90 en de meest recente
gegevens. Omwille van de vergelijkbaarheid resulteert dit in gegevens over
1992 of 1993 als «oudere» gegevens en 1996, 1997 of 1998
als meest recente gegevens. De Gini-coëfficiënt is voor de meeste
landen tot op heden slechts een maal berekend, met gegevens uit verschillende
jaren. Het gebrek aan een internationaal erkende definitie wat wordt verstaan
onder basis sociale voorzieningen maakt dat elk land zijn eigen definitie
hanteert. Derhalve is gekozen voor een weergave die de onzekerheidsmarges
hierover weergeeft. Deze indicaties zijn, vanwege de verschillende definities,
slecht onderling vergelijkbaar. Bij elke tabel wordt beknopt uitgelegd wat
de tabel weergeeft.Hierbij wil ik opmerken dat deze cijfers een zeer gecondenseerde indruk
geven van de specifieke omstandigheden van de landen. De cijfers, die overigens
ook voor Nederland niet altijd voorradig en eenduidig zijn, dienen te worden
gelezen als indicaties, waarbij ondanks alle moderne technieken en inspanningen
van de opstellers niet mag worden vergeten dat het om gegevens gaat uit landen
die geen CBS volgens Nederlandse maatstaven hebben, waar veel situaties zijn
die niet in cijfers zijn te vangen en die vaak enkele jaren oud zijn en gebieden
bestrijken die zo groot zijn als West-Europa. Ik wil dan ook geenszins de
indruk wekken dat op basis van deze, uit hun context ontvreemde
cijfers alleen, de belangrijkste afwegingen zijn gemaakt. In de twee u bekende
brieven kunt u lezen op basis van welke criteria en via welke proces de keuze
is gemaakt.1. Rangplaats op grond van het BNP per inwoner in USD.In de rangordes heeft het armste land het hoogste rangnummer, Mozambique
is 1992 in BNP per capita gemeten het armste land ter wereld. In beide jaren
staan er 135 landen op de lijst. Bij vergelijking tussen de twee jaartallen
dient te worden bedacht dat indien de bevolking (snel) groeit, wat in veel
landen het geval is, het een grotere prestatie is om het BNP per capita te
vegroten.  bnp/cap
1992rangplaats 1992bnp/cap 1997rangplaats 1997 Bangladesh2201026019Bolivia6804495056 Burkina Faso3001724014Eritrea–(2)21014 Ethiopië11021103Ghana4502737029 India3101839033Jemennb–30018 Macedoniënb–1 09059Mali3102026017 Mozambique601902Nicaragua3402241035 Pakistan4202649038Sri Lanka5403280052 Tanzania11032108Uganda170633022 Vietnamnb–32021Zambianb–38030 Zimbabwe5703372550Egypte640361 18063 Pal. Gebiedennb–1 63073Zuid-Afrika2 670893 40090Bron: World Development Report 1994 (Infrastructure for Development) en
World Development Report 1998/99 (Knowledge for Development)2. Rangplaats op grond van HDI per inwonerDe Human Development index is een indicator voor de mate waarin de bevolking
van een land «zich heeft ontwikkeld». Dit wordt gemeten aan de
hand van de volgende variabelen: levensverwachting, alfabetiseringsgraad onder
volwassenen, deelname aan lagere, middelbaar en tertiair onderwijs (i.e. «enrollment
ratio») en levensstandaard.Deze index geeft per land een cijfer aan, waarbij geldt: hoe lager het
nummer, hoe hoger de ontwikkeling van een land ten opzichte van andere landen.
Zo staat Nederland in 1998 op rangplaats 7, wat betekent dat slechts 6 landen
een hogere score hebben qua «human development». HDI per inwoner
kan derhalve per definitie niet gegeven worden. De rangplaats voor 1993 en
1998 is als volgt:  HDI-rangplaats
'93HDI-rangplaats '98 Bangladesh147147 Bolivia122116Burkina Faso170172 Eritrea–168 Ethiopië151169Ghana131133 India134139 Jemen143151Macedonië–80 Mali168171 Mozambique157166 Nicaragua111126Pakistan132138 Sri Lanka8690 Tanzania138150Uganda146160 Vietnam115122 Zambia130146Zimbabwe121130 Egypte124112 Pal.
Gebieden–– Zuid-Afrika8589Totaal aantal landen op deze lijst in beide jaren: 174(Bron: Human Development Report 1993 en Human Development Report 1998)3. Scheefheid van de inkomensverdelingDe index die dit weergeeft heet de GINI-coëfficiënt. Deze coëfficiënt
is een maatstaf voor de inkomensverdeling en geeft aan hoever de inkomensverdeling
van een land afwijkt van een volledig gelijke inkomensverdeling. Een volledig
gelijke inkomenverdeling heeft een coëfficiënt van 0, terwijl een
coëfficiënt van 100 staat voor volledig ongelijke verdeling van
het totaal nationaal inkomen over de bevolking van een land. De Gini-coëfficiënt
voor Nederland is 31.5. Daar de meest recente cijfers uitgaan van verschillende
jaren van onderzoek, is slechts 1 tijdstip per land weergegeven.  Gini
coëfficiëntOnderzoeksjaar Bangladesh28.31995Bolivia42.01990 Burkina Faso48.21994 Eritrea––Ethiopië40.01995 Ghana32.71997 India29.71994Jemen–– Macedonië––Mali50.51994 Mozambique––Nicaragua50.31993 Pakistan31.21996 Sri
Lanka30.11990 Tanzania38.21993 Uganda39.21993Vietnam35.71993 Zambia49.81996 Zimbabwe56.81990Egypte32.01991 Palestijnse Geb.––Zuid-Afrika59.31994Bron: World Development Indicators 1999 van de Wereldbank.4. Basis sociale voorzieningen als% begrotingEen internationaal aanvaarde definitie van wat precies onder basis sociale
voorzieningen valt, is nog immer niet voorhanden. Er zijn dan ook geen cijfers
beschikbaar voor de totaal uitgaven op dit gebied als percentage van de overheidsbegroting.
Voor de meeste landen is in de landenspecifieke synopsis een indicatie gegeven
rond welke orde van grootte de uitgaven voor onder andere onderwijs en gezondheidszorg
liggen, waarbij niet is uitgesloten dat hierbij ook tertiair onderwijs en
niet-basisgezondheidszorg zit. Deze indicatie berust op de meest recente cijfers
afkomstig uit de betreffende landen, waardoor de indicaties vanwege verschillende
definities slecht vergelijkbaar zijn. Sociale uitgaven als% van de overheidsuitgaven Bangladesh>
20% Bolivia> 20% Burkina Faso> 20% EritreaonbekendEthiopië+ /- 20% Ghana> 20% India+ /-
20% Jemen+ /- 20% Macedonië> 20% Mali>
20% Mozambique> 20% Nicaragua> 20% Pakistan>
20% Sri Lanka> 20% Tanzania< 20% Uganda>
20% Vietnam< 20% Zambia> 20% Zimbabwe>
20% Egypte+ /- 20% Palestijnse Gebieden> 20%Zuid-Afrika> 20%5. Defensieuitgaven als% begrotingDe gebruikte bron geeft het meest recente beeld van de defensie-uitgaven
gerelateerd aan BNP. Voor zover bekend zijn er geen recente gegevens voorhanden
waarbij de defensie-uitgaven gerelateerd worden aan de overheidsuitgaven.
De cijfers zijn gebaseerd op schattingen, daar overheden niet bereid zijn
hier volledige openheid in te betrachten. Bron: International Institute for
Strategic Studies, Military Balance 1995–1996, 1998–1999. Militaire uitgaven als% van BNP  19931997Bangladesh1,91,9 Bolivia1,52,0 Burkina
Faso2,42,2 Eritrea6,08,3 Ethiopië2,92,1Ghana1,01,5 India2,83,2 Jemen4,67,1Macedonië1,910,2 Mali2,01,7 Mozambique8,33,8Nicaragua2,01,4 Pakistan7,05,6 Sri
Lanka4,86,0 Tanzania3,13,4 Uganda1,62,4Vietnam4,04,1 Zambia1,51,7 Zimbabwe3,84,7Egypte5,74,2 Palestijnse Geb.––Zuid-Afrika3,31,8Bron: IISS report 19976. Omvang van het geheel aan hulp dat het land ontvangt van de internationale
gemeenschap en als % van de overheidsbegroting:A. Het geheel aan hulp dat een land ontvangt wordt gemeten aan de hand
van de netto uitgaven zoals door de OESO/DAC-leden opgegeven aan de OESO.
De cijfers zijn in USD en afgerond op 1000-tallen. Official Devt. Ass. and official aid19931996Bangladesh1,383,350,0001,254,500,000 Bolivia576,230,000849,860,000Burkina Faso470,090,000418,170,000 Eritrea68,120,000157,200,000Ethiopia1,093,690,000849,430,000 Ghana618,160,000653,590,000India1,459,020,0001,936,240,000 Macedonia, F.3,280,000105,490,000Mali366,030,000505,050,000 Mozambique1,183,120,000922,940,000Nicaragua325,640,000953,980,000 Pakistan1,004,760,000876,820,000Sri Lanka659,400,000494,500,000 Tanzania953,200,000893,680,000Uganda612,400,000683,620,000 Vietnam258,050,000927,220,000Yemen, Rep.314,470,000260,400,000 Zambia871,880,00613,940,000Zimbabwe500,080,000374,180,000 Egypt, Arab Rep.2,400,810,0002,211,750,000South Africa275,310,000361,050,000 West Bank182,300,000592,650,000Bron: «World Development Indicators 1998» van de Wereldbank.B. Hulp als percentage van de overheidsbegroting.Deze maatstaf is slechts voor enkele landen beschikbaar. Derhalve is eveneens
de hulp als percentage van het BNP gegeven. Hulp
als% Centrale Overheidsuitgaven19931996Bangladesh–– Bolivia41.849.5Burkina Faso–– Eritrea––Ethiopië113.0– Ghana49.3–India3.33.3 Jemen5.8– Macedonië––Mali–– Mozambique––Nicaragua55.1– Pakistan8.5–Sri Lanka23.713.0 Tanzania––Uganda–– Vietnam––Zambia100.987.1 Zimbabwe26.3– Egypte14.3–Palestijnse Gebieden–– Zuid-Afrika0.6–Bron: «World Development Indicators 1998» van de Wereldbank, Hulp
(% of BNP)19931996 Bangladesh5.53.9Bolivia11.113.3 Burkina Faso23.116.5 Eritrea––Ethiopië17.814.3 Ghana11.110.5 India0.60.6Jemen5.54.9 Macedonië0.25.3 Mali13.919.4 Mozambique95.559.8Nicaragua23.457.1 Pakistan1.91.4 Sri
Lanka6.53.6 Tanzania21.915.6 Uganda19.311.3Vietnam2.04.0 Zambia27.618.6 Zimbabwe9.45.2Egypte5.13.3 Palestijnse Geb. ––Zuid-Afrika0.20.3Bron: «World Development Indicators 1998» van de Wereldbank,7. Afbetalingsverplichting als% van de overheidsbegrotingHet gevraagde cijfer is geen internationaal gehanteerde indicator. De
verhouding tussen de betaalde aflossings- en rente-verplichtingen (samen schuldendienst)
en de export geldt als maatstaf voor de mate waarin een land kan voldoen aan
zijn schuldendienst, daar de deviezen eerst zullen moeten worden verdient
alvorens deze kunnen worden terugbetaald. Derhalve worden hieronder voor het
jaar 1997 de schuldendienst als percentage van de export weergegeven. Schuldendienst/export-ratio:  19921997Bangladesh16,910,6 Bolivia36,432,5 Burkina
Faso7,431,8 Eritrea–0,1 Ethiopië23,99,5Ghana28,429,5 India28,720,4 Jemen5,72,6Macedonië–8,8 Mali9,810,5 Mozambique22,918,6Nicaragua32,631,7 Pakistan23,836,1 Sri
Lanka13,66,4 Tanzania40,430,0 Uganda57,322,1Vietnam7,17,8 Zambia29,319,9 Zimbabwe32,021,7Egypte15,79,0 Palestijnse Geb. ––Zuid-Afrika–12,8Bron: Global Development Finance 1999.8. Hoogte van buitenlandse schuld per inwonerDeze gegevens zijn voor drie jaartallen gegeven, zodat vergelijking met
andere gegevens beter mogelijk is. Bij deze tabel moet worden bedacht dat
indien de bevolking snel groeit, de schuld per capita «automatisch»
afneemt. Schuld
per capita199319961997 Bangladesh126131122Bolivia607650673 Burkina Faso114118124 Eritrea–1120 Ethiopië182174169Ghana301341332 India1059998Jemen414398241 Macedonië548909772Mali315301268 Mozambique333321361Nicaragua2 7831 1861 208 Pakistan200222231Sri Lanka389445411 Tanzania244247229Uganda168184183 Vietnam340350282Zambia799798719 Zimbabwe409455431Egypte506530495 Pal. gebieden–––Zuid Afrika–686621Bron: World Development Indicators 1998/99 & Global Development Finance
19999. Mate waarin de hulp gecoördineerd wordt10. Meerwaarde van de Nederlandse hulp vis-à-vis de hulp van andere
donoren11. Kwaliteit van het lopende ontwikkelingsprogramma12. Rol in het handhaven van de regionale vrede en veiligheidDeze vier items kunnen niet in tabellen worden gevat. Het betreft dermate
niet-kwantificeerbare gegevens dat de werkelijkheid geweld zou worden gedaan
indien hiertoe een poging zou worden gewaagd. Zie ook de landen-synopses,
die zijn bijgevoegd als bijlage.9. Donorcoördinatie is een langzaam groeiend proces, dat in de meeste
landen nog in de kinderschoenen staat. Waar dit reeds vruchten draagt is dit
in de synopsis vermeld.10. De meerwaarde van de Nederlandse hulp zou, teneinde een objectieve
observatie te maken, vergeleken moeten worden met hetzelfde land zonder de
Nederlandse hulp in dezelfde periode. In een aantal gevallen vervult Nederland
een «voortrekkersrol», met name op het gebied van democratisering
en versterking van de institutionele capaciteit (bijv. de versterking van
de capaciteit van de rekenkamer in Pakistan).Ook bij de donorcoördinatie in Mali en in Mozambique heeft Nederland
een voortrekkersrol.11. De kwaliteit van het Nederlandse OS programma in de verschillende
landen is over het algemeen goed. In de toekomst zal de capaciteit van de
ambassades verder worden uitgebreid met de benodigde deskundigheid. Voor verschillende
landen zijn recente IOB-evaluaties beschikbaar.12. Indien de vraag doelt op de rol van het ontvangende land op het gebied
van regionale stabiliteit en veiligheid kan worden verwezen naar de brief
van 17 mei jl. welke landen mede op basis van die overweging op de 19+3 lijst
zijn geplaatst. Daarnaast geldt dat voor de landen waar voor 1 maart 2000
een nieuwe afweging wordt gemaakt, dat hun huidige activiteiten die verband
houden met de regionale vrede en veiligheid een rol zullen spelen bij de nadere
besluitvorming over het type OS-relatie dat Nederland met deze landen beoogt
te onderhouden. Zie ook de synopsis per land. 13Waarom wordt op dit moment met deze notitie instemming van de Kamer
gevraagd, terwijl per hulpland nog nadere ontwikkelingsstrategieën opgesteld
moeten worden?Met het aangaan van discussies over ontwikkelingsstrategieën worden
verwachtingen gewekt. Derhalve dient allereerst te worden vastgesteld of een
land kwalificeert voor het aangaan van een bilaterale structurele ontwikkelingsrelatie.
Uiteraard heeft het beperken of stopzetten van een bilaterale ontwikkelingsrelatie
ook consequenties voor de besteding van de beschikbare begrotingsmiddelen. 14Is met toespitsing van de hulprelatie op 19 landen en een beperkter
aantal sectoren zoals de minister thans beoogt de kwaliteit en effectiviteit
van de Nederlandse hulp gegarandeerd? Welk onderzoek of welke onderzoeken
liggen ten grondslag aan de kabinetsbeslissing om de hulp te concentreren?
Kan de Kamer over de daartoe gebruikte informatie beschikken? Is uit dergelijk
onderzoek gebleken dat een aantal van 19 landen de optimale keuze is qua aantal
waardoor kwaliteit en effectiviteit van de hulp verzekerd zal zijn? Zo nee,
waarop is het aantal van 19 dan wel gebaseerd? Wat houdt de beperking van
sectoren voor de hulplanden in? Waarom wordt in de landenbrief niet tevens
het beheersprobleem (teveel beleid, teveel landen) als reden voor de concentratie
van de hulp genoemd? Is dit niet relevant? Zal de voorgestelde concentratie
van de hulp het huidige beheersprobleem oplossen of ligt grotere of kleinere
concentratie meer voor de hand?(Vraag: 17) Was eerder sprake van concentratie tot 20 hulplanden?
Zo ja, welk land is afgevallen en waarom?(Vraag: 50) Is er een bepaald maximum van landen waarmee Nederland
een structurele bilaterale verhouding kan aangaan? Zo ja, waar ligt de grens?
Kan de lijst zoals die nu voorligt weer uitgebreid worden op het moment dat
meer landen aan de criteria voldoen?Concentratie van de bilaterale hulp op een beperkter aantal landen en
sectoren zal naar mijn overtuiging inderdaad een belangrijke bijdrage kunnen
leveren aan de verdere verhoging van de kwaliteit en effectiviteit van die
hulp. Die overtuiging is gebaseerd op een tweetal in de brief van 26 februari
1999 genoemde overwegingen. Allereerst de resultaten van vele onderzoeken
die uitwijzen dat hulp het meest effectief is indien zij wordt ingezet in
die arme landen die een goed beleid voeren en waar sprake is van goed bestuur.
Veel van de resultaten van dat onderzoek zijn samengebracht in het ook bij
de Kamer bekende Wereldbankrapport «Assessing Aid». Dit algemene
onderzoek wijst in de richting van concentratie van hulp op alle arme landen
met goed beleid en goed bestuur. In het specifieke geval van de Nederlandse
bilaterale hulp speelt een tweede overweging mee die heeft geleid tot een
verdere beperking tot 19+3 landen. Dat zijn de grenzen die worden gesteld
door de omvang van het budget en de beschikbare uitvoeringscapaciteit, waar
een te vergaande versnippering van de hulp in het verleden immers al beheersmatige
problemen opleverde. Bovendien dient ook het departement van BZ een bijdrage
te leveren aan de in het Regeerakkoord vastgelegde efficiency-operatie. Beperking
van het aantal landen tot de nu voorgestelde lijst en de nog uit te werken
beperking van het aantal sectoren zullen er toe leiden dat ook beheersmatig
een kwalitatief hoogstaand programma in de betrokken landen kan worden uitgevoerd.Waar die capaciteitsgrens precies ligt kan alleen bij benadering worden
aangegeven. Ik heb bij de aankondiging van mijn beleidsvoornemen tot concentratie
bij wijze van richtgetal een aantal van 20 landen genoemd. Dit
was vooral bedoeld om de orde van grootte aan te geven. Daadwerkelijke toepassing
van de criteria leidde tenslotte tot 19 landen, plus 3 bijzondere gevallen.
Het is mogelijk dat in de toekomst enkele landen die aan de criteria voldoen
aan dit aantal worden toegevoegd. Evenzeer is het mogelijk dat enkele landen
zullen afvallen. Onder vorige kabinetten is wel sprake geweest van (een wisselend aantal)
concentratielanden. Vanwege het feit dat de door mij ingezette beleidswijziging
méér omvat dan alleen een landenselectie, is een vergelijking
van die lijsten met de door mij gepresenteerde lijst niet zinvol. 15In de brief wordt een probleemanalyse gemist op grond waarvan de
minister komt met de nieuwe beleidsvoornemens. Is de effectiviteit en kwaliteit
van de hulp tot dusverre tekort geschoten? Zo ja, in welke mate en wat waren
de oorzaken? Wat zijn hiervan de gevolgen geweest voor de armoedebestrijding?
Kan precies worden aangegeven hoe de concentratie van de 19 hulplanden zal
bijdragen aan de kwaliteit en effectiviteit van de hulp?Uit een reeks van evaluaties – van de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking
en Beleidsevaluatie van het ministerie en van vele anderen (MFO's, de EU,
de Wereldbank) – valt veel te leren over de mogelijkheden om de effectiviteit
en de kwaliteit van de hulp te verbeteren. Zoals uit deze studies doorgaans
blijkt, is er met hulp veel bereikt. Dat neemt niet weg dat we, door lessen
te trekken uit wat er mis ging, de hulp beter kunnen inzetten voor het enige
dat in dit verband telt: duurzame armoedebestrijding. Dat is wat ik met mijn
nieuwe beleidsvoornemens beoog. Daarbij baseer ik mij behalve op de genoemde
evaluaties op een sinds de reeks van internationale VN-conferenties in de
jaren 1992–1995 sterk gegroeide internationale consensus over de voorwaarden
voor effectieve hulpverlening.Donoren en hulp-ontvangers hebben zich beiden gecommitteerd aan het realiseren
van die voorwaarden.Zo is uit een veelheid van onderzoeken gebleken dat de resultaten van
hulpinspanningen minder zijn naarmate beleid en bestuur in de ontvangende
landen meer te wensen over laten. Ook het ownership blijkt een cruciale factor
voor succes. De regering in het ontvangende land draagt voor ontwikkeling
in laatste instantie altijd de volle verantwoordelijkheid. Een hulpbeleid
dat deze verantwoordelijkheid overneemt is gedoemd te mislukken. Duurzaamheid
is een derde factor van belang. Naarmate de hulp zich meer op arme, gemarginaliseerde
gebieden richt, mogen ten aanzien van die duurzaamheid in het begin geen al
te hoge verwachtingen bestaan. Ontwikkeling is een zaak van lange adem. Dat
neemt niet weg dat de hulpverlening zo moet worden ingericht dat de hulpafhankelijkheid
wordt geminimaliseerd. Hulp moet zichzelf uiteindelijk overbodig maken.Maar er valt veel meer te leren. Verdere voorwaarden voor een succesvolle
hulpinspanning zijn onder meer: een gedegen voorbereiding, een consistente
boodschap, een continue dialoog op beleids- en uitvoeringsniveau, niet alleen
aandacht voor de input maar ook voor de output van de hulp (monitoring), versnippering
van projecten voorkomen door projecten te zien als integraal onderdeel van
een sectorontwikkeling, een bescheiden maar kwalitatief hoogwaardig niveau
van technische assistentie, een langdurige aanwezigheid van de donor in een
sector, een flexibele inzet van middelen en een meerjarige voorspelbaarheid
van de beschikbaarheid ervan, en de aanpassing van deze middelen aan de ontvangstcapaciteit
van het ontwikkelingsland. Concentratie van de hulp op de armste landen met goed beleid en goed bestuur
zal er toe leiden dat onze kennis van de mogelijkheden en knelpunten in de
betrokken landen wordt verhoogd, er meer ruimte komt voor een grondige dialoog
en de hulpmiddelen dus efficiënter kunnen worden ingezet en tot betere
en duurzamere resultaten kunnen leiden.De keuze voor een sectorbenadering onder verantwoordelijkheid van de regering
in het ontvangende land en samen met andere donoren beoogt tegemoet te komen
aan de noodzaak van ownership, aan het tegengaan van versnippering en aan
de wens te komen tot duurzame resultaten. 16Is de minister voornemens duidelijk te maken middels bijvoorbeeld
een brief of een nota, wat zij ziet als het doel van structurele bilaterale
ontwikkelingssamenwerking? Wat zijn dan de evaluatiecriteria voor het al dan
niet behalen van zo'n doel? Welke ervaringen van welke landen bestaan er momenteel
met de nu door haar gekozen vorm van ontwikkelingssamenwerking? Is de door
de minister ingezette verandering van beleid inzake ontwikkelingssamenwerking
ingegeven door een voortgeschreden inzicht en zo ja welk inzicht dan? Of is
de verandering van beleid resultaat van het feit dat zij een andere opvatting
heeft over de zin en het effect van ontwikkelingssamenwerking dan haar voorganger
en zo ja welke is dan haar opvatting?Het doel van de structurele bilaterale ontwikkelingssamenwerking is geen
ander dan dat van de ontwikkelingssamenwerking als geheel: de uitbanning van
levensbedreigende armoede in de landen waarmee wij samenwerken. Er is geen
brief of nota nodig om dat nog eens uiteen te zetten.De evaluatiecriteria voor het bereiken van dat doel zijn die criteria
die gehanteerd kunnen worden om de resultaten in termen van ontwikkeling en
dus ook armoedevermindering in het betreffende ontwikkelingsland als geheel
te beoordelen. Het gaat daarbij niet alleen om sociale indicatoren (levensverwachting,
toegang tot onderwijs en -gezondheidszorg, etc.), maar ook, bijvoorbeeld,
om toegang tot markten en/of productief werk, de inkomensverdeling, en om
indicatoren die een beeld geven van de mate waarin de bevolking, de armen
incluis, politieke zeggenschap heeft.De nu voorgestelde beleidsverandering – die overigens al is ingezet
in de Nota Hulp in Uitvoering van 1995 – is gebaseerd op voortschrijdend
inzicht en groeiende internationale consensus. De nieuwe inzichten onderstrepen
het belang van goed beleid en goed bestuur in ontwikkelingslanden, van ownership
van het hulpontvangende land en van een sterke accentuering van de noodzaak
dat resultaten beklijven, ook nadat de donor weg is. Die inzichten kunnen
des te beter in beleid worden vertaald nu er binnen de groep van donor-landen,
maar ook tussen donoren en hulpontvangers, in grote mate overeenstemming is
over de doelstellingen van de hulpverlening en over dat wat nodig is om die
doelen te bereiken.Kern van het nu ingezette beleid is dat Nederland alleen samenwerkt met
landen die bereid zijn die verantwoordelijkheid te nemen. Dat betekent ook
dat alleen samengewerkt wordt met landen waarmee beleidsovereenstemming bestaat.
Kern van het ingezette beleid is eveneens dat landen vervolgens ook zelf hun
beleid uitvoeren en dat Nederland daaraan een bijdrage levert, in veel gevallen
in het kader van de sectorale benadering.Zambia, Ghana, Bolivia, Burkina Faso, India zijn een paar voorbeelden
van landen waar in een of meerdere sectoren volgens een sectorale benadering
wordt gewerkt. Donoren die eveneens met een sectorale benadering
of vergelijkbare aanpak werken zijn bijvoorbeeld DFID, DANIDA, SIDA, de EU,
Ierland, Noorwegen en de Wereldbank. De ervaringen zowel aan ontvangende als
aan donorzijde zijn overwegend positief. Het is echter duidelijk dat het om
een langzaam en soms moeizaam proces van vallen en opstaan gaat. Met name
de beperkte institutionele mogelijkheden van de overheid en andere actoren
vormen hierbij een belemmering. Ook dat is echter een deel van het leerproces
dat ontwikkeling uiteindelijk is en blijft.Met de hier voorgestelde beleidsverandering wil ik voort bouwen op deze
nieuwe inzichten en de nieuwe consensus, zoals neergelegd in de uitkomsten
van VN-conferenties en in de DAC-strategie «Shaping the 21st Century».Die strategie onderlijnt de consensus over het sturen op output. Die is
ook te vinden in het zgn. «White Paper» van de Britse OS-Minister
Clare Short. Wij leren steeds meer over de effecten van ontwikkelingssamenwerking
en dat stelt ons in staat de zin ervan steeds nauwkeuriger te definiëren.
In die zin is het beleid van een minister, ondanks een grote mate van continuïteit
in het Nederlandse beleid, altijd weer anders dan dat van haar of zijn voorganger. 17Was eerder sprake van concentratie tot 20 hulplanden? Zo ja, welk
land is afgevallen en waarom?Zie antwoord op vraag 14. Er is dus geen land «afgevallen». 18Wat zijn de effecten van concentratie op 12 Afrikaanse landen voor
een mogelijk te voeren Afrika-beleid?Evenals in andere regio's zal het accent van de bilaterale ontwikkelingssamenwerking
in Afrika gelegd worden op landen die over een langere periode bezien ernst
maken met goed beleid en goed bestuur. Overigens is in de landenkeuze de relatieve
concentratie van de hulp aan Afrika toegenomen. Nederland steunt een eerdere
oproep van de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties om ernaar te streven
50 procent van de hulp in Afrika te besteden. Het spreekt overigens voor zich
dat een Afrika-beleid breder blijft dan ontwikkelings-samenwerking alleen:
vrede en veiligheid, politieke relaties, economische betrekkingen en ontwikkelingssamenwerking
zullen op een geïntegreerde en coherente wijze aan bod komen. Het veel
bredere Afrika-beleid zal zich dan ook niet beperken tot landen waarmee een
structurele ontwikkelingsrelatie wordt aangegaan. Over dit bredere beleid
gaat de Kamer binnen enkele weken een notitie toe. 19Welke nationale particuliere organisaties, welke multilaterale organisaties,
welke donorlanden zijn geraadpleegd over de voorgenomen concentratie van hulplanden?
Kan een overzicht van de inhoudelijke reacties per organisatie verstrekt worden?In november vorig jaar – nadat de eerste brief over de voorgenomen
landenselectie naar de Tweede Kamer ging en voor de kamerbehandeling van de
Begroting 1999 – heb ik op vijf avonden met een groot aantal vertegenwoordigers
van maatschappelijke organisaties in Nederland over de voorgenomen landenselectie
gesproken. Hierbij zijn de medefinancieringsorganisaties betrokken geweest,
vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers, meerdere landencomité's,
de milieubeweging, mensenrechtenorganisaties en kerkelijke organisaties. Een
deel van deze organisaties heeft later ook schriftelijk op het
voorgenomen nieuwe beleid gereageerd. Veel organisaties zijn ook gehoord door
de Tweede Kamer in de hoorzitting van 26 april. Voor het hier gevraagde overzicht
van inhoudelijke reacties per organisatie verwijs ik voor wat betreft de maatschappelijke
organisaties in Nederland, graag naar wat er daar is gezegd.Andere donorlanden zijn over het voorgenomen landenbeleid niet formeel
geraadpleegd. Wel heb ik in een reeks van ontmoetingen en gesprekken, soms
in de marge van internationale vergaderingen (DAC High Level Meeting, EU OS-Raad,
Jaarvergadering IMF / Wereldbank, etc.), soms in bilateraal verband, met collega's
over mijn beleidsvoornemens gesproken. In die gesprekken bleek dat er in een
opvallend groot aantal landen vergelijkbare beleidsveranderingen op til zijn
of reeds worden uitgevoerd (zie ook antwoord op vraag 1). Een van de meest
bemoedigende ervaringen deed ik op bij het (ook al in het antwoord op vraag
1 genoemde) beleidsstuk, dat was geschreven t.b.v. de vergadering van de VN-ECA,
waar ik mijn beleid uiteenzette ten overstaan van de ministers van Financiën
van Afrika. Daarbij bleek dat ook binnen het VN-systeem de uitkomsten van
het rapport «Assessing Aid» worden aanvaard.Overigens heb ik niet alleen met collega's van andere donor-landen gesproken
maar, in de marge internationale vergaderingen en tijdens bilaterale bezoeken,
ook met een groot aantal collega's uit hulpontvangende landen.Van de multilaterale organisaties is alleen de Wereldbank formeel geraadpleegd.
Met vertegenwoordigers van diverse VN-instellingen is alleen in informeel
verband gesproken. De resultaten van de interne landenscreening zijn, zoals
ik in mijn brief van 17 mei uiteen heb gezet, vergeleken met de beoordelingen
die de Wereldbank maakt. In de meeste gevallen bleek een hoge mate van gelijkgezindheid.
Bij de beoordeling van de kwaliteit van het bestuur kwamen echter verschillen
aan het licht. Nederland komt daar regelmatig tot een negatiever oordeel dan
de Wereldbank. 20In hoeverre wordt met dit nieuwe landenbeleid coördinatie, complementariteit
en coherentie van de hulp op nationaal en internationaal niveau nagestreefd?
Waarom is in dit verband besloten de Nederlandse ontwapeningsambassadepost
in Wenen op te heffen?Het streven naar coördinatie, complementariteit en coherentie van
de hulp zal een belangrijke rol spelen bij de uitwerking van de afzonderlijke
hulpprogramma's. Dit betekent dat bilaterale en multilaterale donoren bereid
moeten zijn gecoördineerd op te treden onder leiding van de overheid
van het ontwikkelingsland. Dit vormt het uitgangspunt voor de sectorale benadering
die in de Nederlandse landenprogramma's centraal zal staan.Er is geen sprake van «opheffing van de ontwapeningsambassadepost
in Wenen». De beslissing tot het creëren van een personele unie
in de leiding van de Nederlandse permanente vertegenwoordiging en van de ambassade
in Wenen houdt overigens geen enkel verband met het landenbeleid, doch past
binnen de efficiency-operatie. 21Past de voorgenomen concentratie van landen en sectoren binnen de
herijking van het buitenlands beleid? Zo ja, kan aangegeven worden hoe?Reeds in de inleiding van de nota «Hulp in Uitvoering» uit
1995 werd uiteengezet dat de integrale herijking van het buitenlands beleid
ook een herijking van de ontwikkelingssamenwerking met zich mee zou moeten
brengen. Een dergelijke herijking zou moeten zijn gericht op kwaliteitsverbetering
van de Nederlandse hulp en worden gebaseerd op evaluatie van de hulp in het
verleden en de verwerking van praktische inzichten van de internationale gemeenschap.
De voorgenomen concentratie van landen en sectoren moet gezien worden als
een concrete uitwerking van dat voornemen. 22Welke organisatorische aanpassingen op het ministerie en op de ambassades
zijn voorzien of al genomen als gevolg van het nieuwe landenbeleid?(Vraag: 39) Kan de minister aangeven in hoeverre de na de herijking
ingezette investering in deskundigheid en financiële ondersteuning «in
het veld» in de nieuwe opzet teniet gedaan wordt? Welke nieuwe deskundigheid
en financiële ondersteuning zijn nodig? (blz. 2)(Vraag: 244) Wat gaat er gebeuren met sectordeskundigen, controllers
en secretariële hulpen, die in de afgelopen jaren op vele ambassades
zijn benoemd, als deze buitenposten van het Koninkrijk opgeheven worden? Welke
kosten zijn hieraan verbonden? (blz. 8).Bezien zal worden of, en zo ja welke, extra capaciteitversterking van
deskundigen nodig is op de ambassades in de geselecteerde landen. Dit proces
zal in gang gezet worden na het Kamerdebat en nadat meer duidelijkheid is
verkregen over de selectie van sectoren in de «19+3»-landen. Waar
nodig zal in het komende jaar menskracht worden gerealloceerd.Bovendien moet bedacht worden dat ook in die landen waarin slechts in
één (of enkele) sector(en) wordt samengewerkt, themadeskundigheid
op de posten nodig is. Bovendien zal gewerkt worden met-vermoedelijk enkele
jaren vergende – exitstrategieën in die landen/sectoren waaruit
Nederland zich terugtrekt. Er wordt van uitgegaan dat via de voor de buitenlandse
dienst gebruikelijke periodieke reallocaties, alsmede via natuurlijk verloop
een adequate oplossing wordt gerealiseerd, zonder dat daaraan veel extra kosten
verbonden zijn. Slechts in enkele uitzonderingsgevallen zal mogelijk nog sprake
zijn van opheffing van een post. Daarover is nog discussie gaande. 23Welke kwantitatieve doelen zoals 20 / 20 voor armoedebestrijding,
0,1% voor milieu, 50 miljoen voor tropische regenwouden, 4% voor reproductieve
gezondheidszorg blijven in het nieuwe landenbeleid overeind?(Vraag: 33) Wat gaat er gebeuren met de afspraken van Kopenhagen,
die ook wel de 20/20-regeling wordt genoemd? (blz. 2).(Vraag: 34) Komen de doelstellingen van het regeringsstandpunt Tropisch
Regenwoud in de knel? (blz. 2).Zoals reeds aangegeven in mijn brief van 5 november 1998 blijven de overeengekomen
kwantitatieve hulpdoelstellingen gelden voor de gehele Nederlandse hulpinspanning.
Echter deze behoeven niet in de relatie met elk individueel land te worden
gerealiseerd en zullen (met uitzondering van 0,1% milieu en fl. 50 mln. voor
tropische bossen) niet meer ex-ante budgettair gestuurd worden. Indien en
voor zover op basis van de bilaterale hulpvraag uit de samenwerkingslanden
onvoldoende invulling wordt gegeven aan de kwantitatieve doelstellingen, zal
ik mij ervoor inzetten de bijdragen aan relevante multilaterale organisaties
te verhogen teneinde toch daaraan te voldoen. II Brief van 26 februari 1999 (26 433, nr. 1) 24Op welke wijze zal worden bereikt dat de Nederlandse hulp op basis
van de vraag en de eigen verantwoordelijkheid van de ontwikkelingslanden zal
worden ingevuld? In hoeverre zal de Nederlandse overheid zich hiermee bemoeien
dan wel zal er sprake zijn van het afgeven van een blanco cheque? (blz. 1)De invulling van de Nederlandse hulp op basis van de vraag en eigen verantwoordelijkheid
van de ontwikkelingslanden vindt plaats op basis van intensief overleg tussen
de ontvangende overheid en betrokken donoren. Vaak is een door de ontvangende
overheid gemaakte sectoranalyse of een sectorbeleidsdocument de basis van
deze dialoog. Naast sectorinhoudelijke onderwerpen zullen ook financiële
en beheersmatige zaken onderwerp van gesprek zijn evenals de wijze van samenwerking
tussen de verschillende uitvoerende instanties. Uiteraard maakt ook een grondige
monitoring deel uit van het proces, evenals periodieke ex post-evaluaties.
Binnen deze kaders en nadat aan een aantal voorwaarden is voldaan wil ik het
ontvangende land de volledige verantwoordelijkheid geven voor de besteding
van de Nederlandse hulpgelden. Die voorwaarden zijn: beleidsovereenstemming
over de noodzaak absolute voorrang wordt gegeven aan armoedebestrijding, transparantie
van de begroting zodat kan worden zeker gesteld dat de hulp daadwerkelijk
wordt besteed in de sector of sectoren waarvoor het was bestemd, en decentralisatie
die moet garanderen dat de hulp ook terecht komt bij de armen in de gemarginaliseerde
gebieden buiten de grote steden. 25Op welke termijn zal de concrete uitwerking van de herziening van
het structurele bilaterale hulpbeleid haar beslag krijgen? Hoeveel tijd zal
er gemoeid zijn met de afwikkeling van de programma's die niet of niet in
de huidige vorm zullen worden voortgezet? Welke financiële middelen zijn
hiervoor beschikbaar? Op welke wijze wordt voorkomen dat er misverstanden
ontstaan over het karakter van de toekomstige onderlinge betrekkingen? Welke
misverstanden worden bedoeld? (blz. 1)De inrichting van de programma's in de «19+3»-landen zal naar
verwachting in de meeste gevallen voor 2001 kunnen plaatsvinden. De afwikkeling
van programma's die niet of niet in de huidige vorm worden voortgezet, zal
van geval tot geval worden bezien. Uitgangspunt is het voorkomen van kapitaalvernietiging.
Reeds aangegane verplichtingen zullen worden nagekomen. Deze zullen in de
meeste gevallen bepalend zijn voor het tijdsbeslag van de afwikkeling. Zoals
ik in mijn brief van 17 mei jl. heb aangegeven is het thans niet mogelijk
exacte informatie te verschaffen over de financiële consequenties van
het nieuwe landenbeleid. Aangezien ook de afbouwstrategieën nog niet
vastgesteld zijn, bestaat er nog geen helderheid over het daarmee samenhangende
financieel beslag. In beginsel zal het totaal van het beschikbare budget voor
het bilaterale programma op het resultaatsniveau van 1999 worden gehandhaafd,
waardoor (behoudens onvoorziene budgettaire omstandigheden) geleidelijk meer
geld besteed kan worden aan de landen waarmee Nederland een structurele bilaterale
ontwikkelingsrelatie onderhoudt.Intensief overleg tussen de hulpontvangende landen en Nederland moet voorkomen
dat er misverstanden ontstaan over de aard van de toekomstige relatie. Hiermee
wordt bedoeld dat het van groot belang is dat het hulpontvangende land adequaat
wordt geïnformeerd over de overwegingen die in de landenselectie een
rol hebben gespeeld, over de specifieke uitkomsten ervan voor het land in
kwestie, over wat er verandert en wat niet en over het vervolgtraject
dat zal worden doorlopen om die uitkomst in de praktijk te brengen.Zie ook antwoord op vraag 264. 26Kan de minister de periode waarin de concrete uitwerking van elke
afzonderlijke structurele hulprelatie in overleg met het ontvangende land
gestalte zal krijgen, meer concretiseren? (blz. 1)De betreffende posten hebben reeds de aanwijzing gekregen om met de ontvangende
overheid, de civil society en de donorgemeenschap in deze landen in overleg
te treden over de mogelijke sectorkeuze, waarop de structurele hulprelatie
met Nederland zich zal concentreren. In de loop van juli a.s. ontvangen de
posten een aanschrijving tot het opstellen van jaarplannen voor het jaar 2000.
Daarin zal hen worden gevraagd in meerjarig perspectief te schetsen in welke
sectoren, en langs welk traject de concrete uitwerking van de structurele
samenwerking zal kunnen plaatsvinden. Tevens zal de posten worden gevraagd
een beschrijving te geven van het consultatieve proces dat aan de voorstellen
ten grondslag ligt. Hun jaarplannen dienen de Posten in oktober van dit jaar
voor te leggen.Zie ook de antwoorden op vraag 69, 70, 71 27Kan worden aangegeven welke landen van de Nederlandse lijst voor
bilaterale hulp afgevoerd zijn, omdat andersoortige hulp (multilateraal of
particuliere sector bijvoorbeeld) zinvoller wordt geacht of bepaalde economische
ontwikkelingen bilaterale hulp minder noodzakelijk hebben gemaakt (mogelijkheid
om toe te treden tot de WTO bijvoorbeeld)? Kan per land worden aangegeven
wat de precieze achtergrond is? (blz. 1–2)Op blz. 1–2 van Kamerstuk 26 433, nr.1 wordt gesproken
over de landen waarvoor geldt dat het OS-programma niet of niet in de huidige
vorm zal worden voortgezet. Wat betreft de landen waarmee geen structurele
bilaterale relatie wordt aangegaan maar die wel in aanmerking komen voor één
of meerdere thema-programma's wordt verwezen naar de synopsis per land (bijlage).
Hierin wordt aangegeven waarom voor het betreffende land gekozen is voor het
(de) betreffende thema('s).De volgende landen zijn van de lijst voor een bilaterale relatie afgevoerd:
Algerije, Chili, Jamaica, Marokko, Tunesië en Papua Nieuw Guinea aangezien
geen van deze landen IDA-eligible zijn. Alleen met Jamaica bestond een reguliere
bilaterale samenwerkingsrelatie. Jamaica kent echter een tekortschietende
beleidsomgeving. 28In de notitie worden drie criteria genoemd, die de regering hanteert
bij haar landenkeuze. Bij de behandeling van de Begroting Ontwikkelingssamenwerking
1999 in de Eerste Kamer werd een vierde criterium toegevoegd. Waarom is dit
vierde criterium niet in deze notitie opgenomen? (blz. 1).In de Eerste Kamer heb ik, tijdens het debat over de begroting van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken voor het jaar 1999, waarbij veel zorgen
werden geuit over een te radicale breuk met het verleden in bilaterale relaties,
gerefereerd aan het belang van «continuïteit». Wij beginnen
immers niet opnieuw, vanuit het niets. Deze continuïteit uit zich in
het feit dat wij uitgegaan zijn van de lijst van landen waarmee hulprelaties
bestonden en dat met vele landen die niet kwalificeerden voor een meerjarige
brede bilaterale OS-relatie waar mogelijk nog (tenminste voor enige tijd)
een beperktere relatie via de thematische instrumenten wordt onderhouden,
waarbinnen waardevolle lopende programma's werden ondergebracht. 29In de brief wordt heel veel nieuw beleid aangekondigd, maar de minister
rept niet veel over de coördinatie met en afstemming op andere donorlanden
en andere hulpkanalen. Kan zij uitleggen welke rol de hier bedoelde afstemming
en coördinatie bij de totstandkoming van haar voornemens gespeeld hebben?
(blz. 1–9)Zie antwoord op vraag 1. 30Is het juist dat in totaal meer dan vijftig landen in aanmerking
komen voor een structurele ontwikkelingsrelatie met Nederland? (blz. 1–9)Nee, dit is onjuist. Nederland gaat met 19 landen een structurele bilaterale
OS-relatie aan. Met 3 landen wordt nog 5 jaar een structurele bilaterale OS-relatie
onderhouden. Met in totaal 29 landen gaat Nederland een thematische bilaterale
OS-relatie aan. 31Hoe ziet de minister de afstemming tussen structurele ontwikkelingshulp
en andere internationale relaties, zoals handel en diplomatie, vredes- en
veiligheidsbeleid? (blz. 2).Ontwikkelingssamenwerking maakt deel uit van het geheel van de Nederlandse
samenwerkingsrelaties met ontwikkelingslanden. Andere elementen van die relaties,
zoals het handelsbeleid en het vredes- en veiligheidsbeleid, zijn vaak minstens
zo belangrijk voor de centrale doelstelling van ontwikkelingssamenwerking,
structurele armoedebestrijding. Tegelijk kan ontwikkelingshulp bijdragen aan
het verwezenlijken van de andere doelstellingen van het Nederlandse buitenlandse
beleid. Overigens behelzen de betrekkingen met de meeste landen meerdere sporen. 32Hoe omvangrijk is de «groeiende consensus over de voorwaarden
waaraan voldaan moet worden wil hulp effectief zijn»? Welke opvattingen
botsen hier? Welke landen en instellingen steunen een concentratiebeleid niet?
(blz. 2).De groeiende consensus slaat op de notie dat de resultaten van projecten
en programma's in een slechte bestuurlijke en beleidsomgeving moeilijk kunnen
beklijven. Meer geld stoppen in projecten en programma's in dergelijke landen
zal weinig uithalen: goed beleid kan je niet kopen. Deze «groeiende
consensus» onder donoren blijkt onder meer uit de aanvaarding van de
DAC-strategie «Shaping the 21st Century: the contribution of development
co-operation» (1996), als ook uit de algemeen onderschreven analyse
«Assessing aid» van D. Dollar c.s (1998). Deze conclusies zijn
ook overgenomen door de VN (zie ECA -rapport, antwoord op vraag 1). Ook in
de EU-OS Raad werd onlangs consensus bereikt over de hantering van performance
als criterium voor allocatie van hulp bij de «Post-Lomé»-
onderhandelingen.De eensgezindheid over de voorwaarden voor effectieve hulp maakt dat landen
die zich kenmerken door slecht bestuur en slecht beleid ten gevolge hiervan
de hulp zien teruglopen. 33Wat gaat er gebeuren met de afspraken van Kopenhagen, die ook wel
de 20/20-regeling wordt genoemd? (blz. 2).Zie antwoord op vraag 23. 34Komen de doelstellingen van het regeringsstandpunt Tropisch Regenwoud
in de knel? (blz. 2).Zie antwoord op vraag 23. 35Welke acties onderneemt Nederland tegen de schrikbarend hard teruglopende
internationale hulpinspanning? (blz. 2).Nederland blijft, samen met de andere donoren met een hoog ODA/BNP percentage,
zowel bilateraal als in het verband van de DAC, pleiten voor verhoging van
de hulpinspanning van donoren die ver achterbleven bij de gestelde ODA-doelstellingen
en spreekt daar «non» en «low» performers rechtstreeks
op aan.Overigens is er ook goed nieuws te melden. Door de regeringswisselingen
in het Verenigd Koninkrijk en Duitsland is meer aandacht ontstaan voor een
groei van hun hulpinspanning.In het VK heeft dit al geleid tot een daadwerkelijke verhoging van het
ODA budget. Met een aantal gelijkgezinde landen zullen wij ons inspannen om
in ieder geval een halt toe te roepen aan een verdere daling van de hulpinspanning.
Ook de inzet voor hulp van niet-traditionele donoren (Egypte, Zuid-Afrika
en Chili) zal verder worden gestimuleerd. 36Hoe langdurig is «meerjarig» als het gaat om betrokkenheid
bij landen waarmee Nederland een bilaterale structurele relatie onderhoudt?
(blz. 2).De periode waarvoor een structurele bilaterale hulprelatie wordt aangegaan
is niet vooraf bepaald. De samenwerking zal in de praktijk vaak vele jaren
in beslag nemen, afhankelijk van de voortgang van het ontwikkelingsproces
in het betreffende land. De hulp zal vervolgens vorm krijgen door een driejaarlijkse
voortrollende planning. Zoals in de brief van 26 februari 1999 uiteengezet
kunnen nieuwe ontwikkelingen echter leiden tot wijzigingen in het landenbeleid.
Hernieuwde beoordeling van de situatie kan nopen tot vroegtijdige beëindiging
van een structurele hulprelatie. 37Hoe groot moet «een kritische massa» zijn om kwaliteit
en effectiviteit te garanderen in een structurele bilaterale relatie? Is deze
kritische massa niet ook nodig bij andere, specifieke instrumenten van ontwikkelingshulp?
Waarom is dat daar dan geen aandachtspunt? Wat is de definitie van de kritische
massa, hanteert de minister hiervoor meetbare indicatoren? Zo ja, welke indicatoren
dan? Zo nee, hoe beslist de minister dan of een kritische massa is verkregen?
(blz. 2)Een brede, structurele hulprelatie veronderstelt de inzet van een aanmerkelijke
hoeveelheid middelen van Nederlandse zijde. Voor het gebruik van verschillende
instrumenten en kanalen in het kader van een integrale strategie, waarbij
Nederland een duidelijke toegevoegde waarde kan leveren, is allereerst een
substantieel hulpbudget nodig. Hoe hoog die financiële bijdrage dient
te zijn hangt af van de situatie van het betreffende ontwikkelingsland
en de inzet van het ontvangende land en van andere donoren. Dit kan niet in
een algemene minimumnorm worden vastgelegd. Minstens zo belangrijk als randvoorwaarde
is de beschikbaarheid van voldoende Nederlandse capaciteit en deskundigheid.
Dit betekent niet alleen dat voldoende landenkennis moet zijn opgebouwd voor
de begeleiding van een landenprogramma, maar ook dat in aanvulling daarop
specifieke themadeskundigheid op een aantal terreinen inzetbaar is, zowel
in Nederland als op de ambassade in het betrokken land. Bij de uitwerking
van de landenprogramma's zal de noodzakelijke inzet van deskundigheid in elk
van de geselecteerde landen opnieuw kritisch worden bekeken. Uiteraard vereisen
ook de specifieke instrumenten van het ontwikkelingsbeleid een gepaste inzet
van financiële middelen en deskundigheid. Omdat de doelstellingen van
deze programma's beperkter en minder divers zijn is het aantal landen waarin
zij kunnen opereren echter in mindere mate gebonden aan capaciteitsgrenzen.
Bij de toepassing van thema-instrumenten heeft Nederland inderdaad binnen
die bepaalde sector (bijvoorbeeld milieu in Senegal en vredesopbouw in Colombia)
een kritische massa. 38Op welke manier is in het landenbeleid rekening gehouden met het
feit dat de versterking van de positie van ontwikkelingslanden in het multilaterale
economische stelsel van groter belang is dan bilaterale hulpprojecten? Waarom
wordt met China het bedrijfslevenprogramma voortgezet, hoewel toetreding tot
de WTO van veel grotere betekenis is? (blz. 2)(Vraag: 44) Kan de minister toelichten wat zij verstaat onder «een
andere inzet van capaciteiten en middelen» (ten aanzien van China)?
(blz. 2)Versterking van de positie van de ontwikkelingslanden in het multilaterale
economische stelsel is van groot belang en zal door Nederland via alle beschikbare
kanalen met kracht worden nagestreefd. Desgewenst zal Nederland de betrokken
landen bijv. bijstaan bij hun toetreding tot de WTO en daarna bij het effectief
gebruik maken van de mogelijkheden die dit voor hen biedt (trade policy reviews,
geschillenbeslechting, etc). Dat betekent echter niet dat bilaterale hulp
gericht op armoedebestrijding voor de armste landen overbodig is geworden.
Het nieuwe landenbeleid beoogt de bijdrage van de bilaterale hulp hieraan
zo effectief mogelijk te doen zijn.Voor China én het Nederlandse bedrijfsleven is Chinese toetreding
tot de WTO van groot belang. Het feit dat toetreding nog niet heeft plaatsgevonden
is evenwel geen reden om het zgn. pakket-Kok niet uit te voeren.Zie ook antwoord op vraag 49. 39Kan de minister aangeven in hoeverre de na de herijking ingezette
investering in deskundigheid en financiële ondersteuning «in het
veld» in de nieuwe opzet teniet gedaan wordt? Welke nieuwe deskundigheid
en financiële ondersteuning zijn nodig? (blz. 2)Zie antwoord op vraag 22. 40Zal in de nieuwe situatie op het kerndepartement de deskundigheid
over landen waarmee Nederland niet langer een bilaterale hulprelatie heeft,
afnemen en tot welke organisatorische wijzigingen leidt een en ander binnen
het ministerie? De minister meldt immers in de notitie dat de landenlijst
niet in marmer gebeiteld is, andere landen komen in de toekomst wellicht in
aanmerking voor een structurele bilaterale relatie, er moet dan
wel expertise aanwezig zijn. (blz. 2)De regiodirecties blijven verantwoordelijk voor het beschikbaar zijn van
expertise t.a.v. de regio's en landen in de wereld, de posten vormen hierbij
een belangrijke bron van informatie. Hierin zal door het landenbeleid voor
de structurele bilaterale hulp geen verandering komen. Overigens behartigen
de geïntegreerde regio-directies méér aspecten dan alleen
OS-beleid.Zie ook antwoord op vraag 22. 41Waarom heeft de donorgemeenschap, en met name de Nederlandse overheid,
tot nog toe nog onvoldoende consequenties getrokken uit het inzicht dat hulp
helpt in landen met een goed bestuur en een goed beleid? (blz. 2)Hoewel er al langere tijd een grote mate van consensus in de donorgemeenschap
bestaat over dit inzicht is er altijd sprake van vertraging bij de vertaling
daarvan in de beleidsuitvoering, zoals altijd bij beleidsveranderingen, zijn
er gevestigde belangen die in de weg zitten. Overigens hebben sommige donoren
ook andere doelstellingen (naast effectieve armoedebestrijding) bij het verlenen
van ontwikkelingshulp en de keuze van landen waarmee wordt samengewerkt.Zie ook antwoord op vraag 32. 42Wat wordt exact verstaan onder goed bestuur? Welke indicatoren worden
toegepast om goed bestuur te meten? Wat wordt exact verstaan onder goed beleid?
Welke indicatoren worden toegepast om goed beleid te meten? (blz. 2)Goed bestuur gaat over de transparante, verantwoordelijke en doeltreffende
aanwending van gezag en middelen door de overheid, in dialoog met de bevolking.
Aspecten die daarmee samenhangen zijn integriteit en transparantie, participatie,
emancipatie, rechtzekerheid, democratisering en de naleving van mensenrechten.
Zoals ik bij de laatste begrotingsbehandeling uitvoerig heb uiteengezet beschikken
we voor elk van die aspecten over ijkpunten om de negatieve en positieve trends
te kunnen herkennen.Ook over de beoordeling van het sociaal-economische beleid heb ik gesproken
tijdens de laatste begrotingsbehandeling. Macro-economische stabiliteit is
een belangrijk onderdeel, maar ook het economische structuurbeleid. Sociaal
beleid, geïntegreerd in het economische beleid, dient o.a. te worden
getoetst aan de hand van de samenstelling van de overheidsuitgaven. Hierbij
kan voor een aantal landen gebruik worden gemaakt van de zgn. public expenditure
reviews van de Wereldbank. 43Houdt het aangaan van een structurele bilaterale hulprelatie met
een ontwikkelingsland niet per definitie in dat de hulp vooralsnog weinig
effect sorteert? Hoe zal de effectiviteit van de hulp worden gemeten? Wordt
een vijfjarige relatie als structureel beschouwd? (blz. 2)Het feit dat Nederland een structurele bilaterale hulprelatie met een
land aangaat houdt in dat verwacht wordt dat onze hulp in dat land meer effect
zal sorteren dan elders. Zoals uit IOB landenstudies blijkt is ook het huidige
hulpbeleid doorgaans effectief. Het kan door lessen uit het verleden toe te
passen t.a.v. landenkeuze, coördinatie en ownership nog effectiever.
Het is echter niet te verwachten dat de structurele problemen van de armste
ontwikkelingslanden binnen enkele jaren kunnen worden opgelost. Uit evaluatie
blijkt dat een langjarige, flexibele en betrokken hulprelatie het meeste effect
kan sorteren, wanneer deze is geconcentreerd op een of meerdere sectoren waarvoor
Nederland specifieke expertise in huis heeft. Het gaat hierbij doorgaans om
periodes langer dan vijf jaar en in ieder geval om relaties zonder opzegtermijn.
Indien de vijf jaar betrekking heeft op de periode waarin de steun geleidelijk
wordt afgebouwd is de relatie niet structureel. 44Kan de minister toelichten wat zij verstaat onder «een andere
inzet van capaciteiten en middelen» (ten aanzien van China)? (blz. 2)Deze zinsnede heeft betrekking op de uitdaging om de ontwikkeling van
landen via en in het multilaterale stelsel te verankeren. Ik heb daarbij China
als voorbeeld genomen, omdat de ontwikkeling van China daarvoor illustratief
is. Het is voor zowel China als medespelers in de internationale orde van
groot belang om China lid te laten zijn van internationale instellingen zoals
de WTO. De ontwikkelings-effecten daarvan zijn structureel en vele malen groter
dan met bilaterale hulpinspanningen te bereiken. Maar dat sluit bilaterale
activiteiten niet uit. Ik wil ermee aangeven dat een juiste mix van bilaterale
en multilaterale instrumenten een andere inzet van capaciteiten en middelen
vergt, dat wil zeggen een andere mix dan het instrumentarium voor OS, gericht
op armoedebestrijding.Zie ook het antwoord op vraag 38. 45In hoeverre zijn ook andere donoren doende hun ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
bij te stellen gezien de groeiende consensus over de voorwaarden voor effectieve
hulp? (blz. 2)Zoals blijkt uit hoofdstuk V van «Development Co-operation, 1998
Report» van de voorzitter van DAC, waarin het OS-beleid van de individuele
DAC-landen en de Europese Unie is beschreven, wordt in alle DAC-landen het
principe van partnership aanvaard. Ook blijkt uit dit rapport dat het beleid
is toegespitst op de implementatie van de DAC-strategie «Shaping the
21st Century: the contribution of Development Co-operation». Hierin
is ook de stand van de implementatie per DAC-land beschreven, waaruit blijkt
dat sommige landen verder zijn in het implementeren van de strategie dan andere.
De afgelopen jaren is er een toenemende bereidheid bij donoren om hun hulpprogramma's
in een land in een gezamenlijk, meestal sectoraal, kader te plaatsen.Zie het antwoord op vraag 1. 46Heeft de minister in haar «filosofische» benadering nog
een onderling afweging gehanteerd tussen de afwegingen armoede en goed bestuur?
(blz. 2)De afweging tussen de criteria armoede en goed bestuur is een zeer praktische
geweest. Zoals ik in mijn brief van 26 februari 1999 en in die van 17 mei
1999 aan uw Kamer heb geschreven is eerst een selectie gemaakt op het armoedecriterium
en is vervolgens bekeken of in de resterende landen vanuit de criteria goed
beleid en goed bestuur bilaterale ontwikkelingssamenwerking, van overheid
tot overheid, zinvol is. 47Om welke termijnen gaat het bij «meerjarige betrokkenheid»
voor structurele bilaterale hulp? (blz. 2)Zie antwoord op vraag 5. 48Kan de minister aangeven op welke wijze landen, waarbij wordt afgezien
van een structurele hulprelatie, niet worden opgegeven? (blz. 2–3)De hulpverlening aan die landen zal zo mogelijk en wenselijk langs andere
kanalen of met specifieke instrumenten tot stand komen. De spreiding van de
hulp via multilaterale organisaties en NGO's is immers veel breder dan die
van de structurele bilaterale hulp van overheid tot overheid. Door bijdragen
aan deze organisaties uit het budget van OS, wordt aan een veel breder scala
landen hulp verleend, zij het niet via het bilaterale kanaal. In een aantal
landen zullen bovendien de bilaterale thematische programma's van kracht blijven. 49Waarom is toetreding tot de WTO relevant voor de allerarmsten, op
welke groep het bilaterale samenwerkingsbeleid met name gericht is? Hoe wordt
bij deze overweging rekening gehouden met het criterium van goed beleid, in
de zin dat een overheid zich inspant een meer rechtvaardiger inkomensverdeling
te bereiken, ter bestrijding van de zogenaamde «pockets of poverty»?
(blz. 2)Volwaardige deelname aan het wereldhandelsstelsel (w.o. lidmaatschap van
de WTO) leidt tot verbetering van de economische structuur van een land. Het
is een noodzakelijke, maar zeker niet voldoende voorwaarde voor het doen stijgen
van de productiviteit en de verhoging van de inkomsten. Willen de baten van
integratie in het wereldhandelsstelsel de allerarmsten bereiken, dan zal een
land een adequate economische en sociale politiek moeten voeren, waarvan een
evenwichtig inkomensbeleid een wezenlijk onderdeel is. Overigens beperken
zich de toetredingsvoorwaarden voor de WTO tot beleidsterreinen die binnen
het mandaat van de WTO vallen. 50Is er een bepaald maximum van landen waarmee Nederland een structurele
bilaterale verhouding kan aangaan? Zo ja, waar ligt deze grens? Kan de lijst
zoals die nu voorligt weer uitgebreid worden op het moment dat meer landen
aan de criteria voldoen? (blz. 2)Zie antwoord op vraag 14. 51Lopen de criteria goed bestuur en goed beleid niet het risico juist
landen die al op het goede pad zijn te belonen met een ontwikkelingsrelatie,
terwijl landen die hulp het hardst kunnen gebruiken buiten de boot vallen?
(blz. 3).Landen met slecht beleid/bestuur kunnen hulp juist niet «het hardst
gebruiken». Juist daar komt de hulp terecht op buitenlandse bankrekeningen.
Je helpt de armsten in landen met slecht beleid en bestuur niet door de overheden
in die landen hulp te geven. In die gevallen moeten andere kanalen en instrumenten
worden aangeboord. Alleen waar beleid en bestuur goed zijn, is een bilaterale
OS-relatie verantwoord en gewenst (want effectief). 52Geeft Nederland ook de illusie op dat een dialoog met ontvangende
landen kan bijdragen aan verbeteringen in het beleid en bestuur van het land?
(blz. 3).Nee. Het gaat hier bovendien niet om een illusie. De beleidsdialoog, zowel
in bilateraal als in multilateraal verband, kan een belangrijke bijdrage leveren
aan verbetering van beleid en bestuur in ontvangende landen. Dat veronderstelt
echter wel dat de overheid van het ontvangende land daadwerkelijk open staat
voor advies en bereid is eigen verantwoordelijkheid te nemen voor het overeengekomen
beleid. Een dergelijke bereidheid kan niet worden gekocht met hulpgelden,
net zo min als beleidswijzigingen eenzijdig door individuele of groepen van
donoren kunnen worden opgelegd. 53Maakt het laten wegvallen van bilaterale hulp aan «slechte»
landen juist ook het werk voor NGO's niet veel moeilijker? (blz. 3).Het wegvallen van de bilaterale hulp aan «slechte» landen
maakt het werk voor NGO's op zich niet moeilijker, maar het ontbreken van
goed bestuur en goed beleid kan de effectiviteit van het werk van de NGO's
beperken. NGO's kunnen gericht steun geven aan initiatieven om te komen tot
een beter beleid en beter bestuur. 54Op welke wijze ondervangt de regering de complicatie dat in het ontvangende
land de plaatselijke en regionale overheden soms een beter beleid en bestuur
op het gebied van armoedebestrijding (uit)voeren dan de overheid in de hoofdstad
van het land? (blz. 3).Er zijn maar weinig ontwikkelingslanden zodanig gedecentraliseerd dat
lokale en regionale overheden eigen beleidsruimte hebben. Waar dat wel het
geval is blijft de mogelijkheid aanwezig om – binnen de met de nationale
overheid, liefst in samenspraak met alle donoren, overeengekomen kaders –
rechtstreeks ondersteuning op plaatselijk of regionaal vlak te geven. 55Welke «betrokkenen in het ontvangende land» heeft de
regering voor ogen in het kader van ownership? Welke opvatting van ownership
hangt de minister aan: ownership door overheden of ownership door lokale bevolking?
(blz. 3).Met betrokkenen in het ontvangende land wordt zowel op de overheid als
op maatschappelijke organisaties gedoeld. In het kader van de sectorale benadering
dient bijvoorbeeld de keuze van sectoren tot stand te komen in afstemming
met de overheid en de voor de sector relevante maatschappelijke organisaties
binnen het land. 56Op welke manier benadert de minister het volgende dilemma: Als de
donor kiest voor gedetailleerde criteria voor goed beleid doet hij geen recht
aan het principe van «ownership»; als de donor beleidskeuze door
het ontvangende land koppelt aan meetbare resultaten zal hij moeten accepteren
dat resultaten pas na geruime tijd zichtbaar worden? (blz. 3).Het eerstgenoemde is geen «dilemma». De criteria goed beleid
en goed bestuur bepalen of een land hulp krijgt. Ownership is pas aan de orde
wanneer een land hulp krijgt, betreft immers de besteding van die hulp. T.a.v. het tweede zgn. dilemma kan opgemerkt worden dat in het algemeen
bij ontwikkelingssamenwerking meetbare resultaten pas na geruime tijd zichtbaar
zijn. Ownership vergroot evenwel de kans dat meetbare resultaten zich überhaupt
zullen voordoen. 57Op welke overheid doelt de minister binnen de bilaterale relatie:
de decentrale overheid of de centrale overheid? En in welke gevallen?In mijn brief aan de Kamer van 17 mei jl. gaf ik aan dat een actief streven
naar decentralisatie als een voorwaarde voor een succesvolle sectorale benadering
moet worden gezien. Het begrip «ownership» duidt op de zeggenschap
en verantwoordelijkheid van de betrokkenen in het ontvangende land. Zonder
die ownership heeft hulp geen duurzaam effect. Dit geldt met name voor de
nationale overheden, die, zoals ook in westerse landen het geval is, een essentiële
rol spelen. Maar wanneer ownership beperkt zou blijven tot het hoofdstedelijk
niveau dan wel tot alleen overheidsactoren biedt dit weinig uitzicht op duurzame
resultaten. Ten behoeve van de beleidsdialoog tussen overheid en bij de sector
betrokken donoren zullen voor de sector relevante actoren worden geïdentificeerd.
Afhankelijk van de specifieke sector waarin zal worden samengewerkt kunnen
deze actoren zowel op centraal als op decentraal niveau worden bepaald. Dit
heeft in bijvoorbeeld Vietnam reeds geleid tot succesvolle vormen van decentralisatie. 58Op welke manier lost de minister de tegenstelling op tussen een trage
lokale overheid, die zelf een jaarplan moet gaan schrijven, en de Nederlandse
ambassade, die een betere en snellere rapportage verlangt? (blz. 3).Aangenomen wordt dat de vraag doelt op de meerjarige samenwerkingsrelatie
die in het kader van de sectorale benadering wordt aangegaan. Over de rapportage
en verantwoording van de meerjarige samenwerking in een sector, worden tussen
de ontvangende overheid en de betrokken donoren specifieke afspraken gemaakt
waarbij eensluidende procedure- en rapportage-vereisten de bureaucratische
belasting van het ontvangende land belangrijk kan verminderen. De sectorale
voortgang wordt – voor Nederlands gebruik – jaarlijks vastgelegd
in het jaarplan en het jaarverslag van de desbetreffende ambassade. Daarnaast
vindt uiteraard rapportage plaats over specifieke activiteiten die binnen
een sector door Nederland ondersteund worden. Met nadruk wordt opgemerkt dat
niet vanaf een nulpunt begonnen wordt. Er is al de nodige ervaring opgedaan.
Overigens ben ik het niet eens met de suggestie in deze vraag dat de bureaucratie
in ontvangende landen per definitie altijd trager zou zijn dan de Nederlandse. 59(a) Op welke manier wordt ervoor zorg gedragen dat door ambassades
bestede fondsen aan publieke controle en inhoudelijke toetsing onderhevig
blijven? (b) In hoeverre worden fondsen voor lokale activiteiten (het APP,
LCP en IAP) door de regering gezien als een instrument van de structurele
bilaterale hulp? Welke gevolgen heeft de voorgestelde landenkeuze voor het
gebruik van deze fondsen? (c)Welke evaluatiebevindingen van de fondsen voor
lokale activiteiten zijn beschikbaar? (d) Kan een overzicht gegeven worden
van de begrote en bestede uitgaven in elk van de fondsen voor lokale activiteiten
over de afgelopen vijf jaar en de voornemens terzake voor de komende periode?
(blz. 3). (a) Vooropgesteld wordt dat voor wat betreft publieke controle en inhoudelijke
toetsing geen onderscheid gemaakt wordt tussen fondsen die zijn gedelegeerd
naar de posten, en fondsen die centraal worden besteed. Publieke controle
vindt plaats via de Rekening van het Ministerie, inclusief de bevindingen
van de departementale accountantsdienst en toezicht van de Algemene Rekenkamer.
Inhoudelijke toetsing bij posten en beleidsdirecties vindt plaats op 3 momenten:– uitgebreide beleidsmatige en beheersmatige beoordeling van de
projectvoorstellen vooraf;– toetsing van de voortgang van projecten door middel van beoordeling
van ontvangen voortgangsrapportages en het uitvoeren van reviewmissies;– voor daarvoor in aanmerking komende projecten meting van de bereikte
resultaten door middel van evaluatie achteraf.Vanuit het Departement vindt centraal toezicht plaats op de resultaten
van deze toetsing door o.a.– vastlegging in verdichte vorm van de toetsingsresultaten door
de desbetreffende post/directie in het jaarverslag;– thema- of programmagerichte evaluaties door de Inspectie; Ontwikkelingssamenwerking
en Evaluatie (IOB);– controle door de accountantsdienst via missies op een doelmatige
en rechtmatige besteding der gelden;– het doorlichten van posten en departementale directies door de
Inspectie en Evaluatie Bedrijfsvoering (ISB), waarbij ook toetsing plaatsvindt
van de wijze waarop de inhoudelijke monitoring geschiedt.(b) De term lokale fondsen is door de herijking achterhaald. Door de delegatie
van beleidsmatige uitvoeringsverantwoordelijkheden zijn alle fondsen immers
«lokaal» geworden. Het nieuwe landenbeleid gericht op concentratie
van sectoren, minder projecten en meer programmatische/sectorale aanpak, bevordering
van de vraagzijde en meer output-sturing vormde de directe aanleiding om te
komen tot stroomlijning van het gedelegeerde OS-budget in een beperkt aantal
thematische allocaties per post. Het staat de OS-posten, die de beschikking
krijgen over een budget, vrij om daarbinnen een beperkte reservering te maken
voor kleine activiteiten.De overige posten kunnen lokale activiteiten financieren uit het –
in omvang beperkte – PKP-budget (samenvoeging APP en IAP), dat kan worden
aangewend voor beleidsmatige activiteiten in de brede zin van het woord. Het
PKP-budget wordt toegekend naar rato van de omvang van de post. Daarbij wordt
geen onderscheid gemaakt in OS- en niet-OS-posten. Het programma LCP krijgt
een andere inhoud overeenkomstig hetgeen hierover reeds aan de Kamer is gemeld
(zie de brief «de culturele functie op de posten in het internationaal
cultuurbeleid» van de staatssecretarissen Van der Ploeg en Benschop,
SCB/1998/48 505 d.d. 25-11-98). Dit programma wordt beperkt tot een dertiental
posten.Zie ook het antwoord op vraag 85 voor een volledige argumentatie voor
samenvoegen APP en IAP.(c) Verschillende posten hebben in 1997/98 het APP geëvalueerd. Uit
deze evaluaties is een positief beeld van het programma naar voren gekomen,
hoewel beheersmatig bewerkelijk. Soms in die mate dat er aparte medewerkers
voor moesten worden aangetrokken. Uit het totaalbeeld van het APP-programma
kwam verder naar voren:1. dat de verdeling van de gelden over de posten alleen nog maar op historische
gronden verklaarbaar is en een groot verschil in omvang liet zien; 2. de besteding van gelden een tamelijk incidentalistisch karakter had
en3. dat de beheerslasten en beheersrisico's tegen de achtergrond van de
door de Algemene Rekenkamer en parlement aangescherpte verantwoordingsplicht
onevenredig groot werden.Het LCP is de afgelopen jaren niet geëvalueerd. De posten dienen
tweemaal per jaar een rapportage in. Verder wordt in het jaarverslag verantwoording
afgelegd over het gevoerde beleid. Het IAP (gestart in 1997) is de afgelopen
jaren evenmin geëvalueerd.(d) Voor de begrotingscijfers van LCP geldt dat het programma onderdeel
is van een artikel dat meerdere programma's bevat en de weergegeven bedragen
dus een interne reservering betreffen. jaarLCPAPPIAP begroot realisatiebegrrealisatiebegrrealisatie199560059820 00017 279nvtnvt19961 4001 44520 00019 293nvtnvt19971 9001 93020 00017 9513 2001 87219981 9001 97220 00017 3513 2002 006Voor de komende jaren blijft voor het LCP-budget een bedrag van ongeveer
2 miljoen gulden beschikbaar, geconcentreerd op 13 posten. Voor het PKP-programma
(opvolger van APP en IAP tezamen) is een bedrag beschikbaar van ongeveer 9
miljoen. Indien en voorzover tot nu toe uit het APP-budget activiteiten werden
betaald die in aanmerking zouden kunnen worden gebracht voor financiering
in de komende jaren, dan dienen deze door de posten in hun jaarplan 2000 te
worden aangemeld. Bij goedkeuring ervan zal financiering plaatsvinden ten
laste van het geëigende (thematische) begrotingsartikel en zullen de
uitgaven moeten voldoen aan voor dat beleidsonderdeel geldende regels. 60Op welke manier zal de positie van inheemse volken onderwerp van
gesprek zijn in de beleidsdialoog met de concentratielanden? Wordt de dialoog
ook met vertegenwoordigers van inheemse volken zelf aangegaan? (blz. 3).Zoals aangegeven in mijn brief van 5 november wordt voor landen waarmee
Nederland een structurele bilaterale ontwikkelingsrelatie aangaat of continueert
een dialoog aangegaan met de overheid en andere actoren. Organisaties van
inheemse volken of vertegenwoordigers namens inheemse volken reken ik expliciet
tot die andere actoren. Ook met de overheden in de landen zal, waar dit van
toepassing is, over de positie van inheemse volken worden gesproken. Mutatis
mutandis is deze visie eveneens van toepassing op de landen waarin activiteiten
gericht op mensenrechten, vredesopbouw en goed bestuur, en milieu, worden
uitgevoerd. 61Welke precieze omschrijving van sector staat de minister voor ogen
bij de zogenaamde sectorale benadering? Is milieu een sector? Is plattelandsontwikkeling
een sector? Valt gender onder sectorale benadering? Gaat het om al bestaande
sectoren of kunnen sectoren ook in opbouw zijn? Is het begrip sector afhankelijk
van deelname van de overheid, van deelname van NGO's of bedrijven? (blz. 3).(vraag 258:) Wat is een sector? hoe kan de samenhang tussen sectoren
gewaarborgd en bevorderd worden? Zal er flexibel omgegaan worden met de bepaling
van de inhoud van een sector, bijvoorbeeld waar het gaat om overlappende
terreinen (milieu, waterhuishouding, plattelandsbeleid)? (blz. 8)In de context van de sectorale benadering betekent het begrip sector een
coherente set van activiteiten op zowel macro-, meso- als microniveau, in
een afgebakend institutioneel en budgettair kader, waarvoor de (ontvangende)
overheid een beleid heeft geformuleerd. Dit laat ruimte voor landenspecifieke
uitwerkingen van een sectorale benadering. Plattelandsontwikkeling en milieu
kunnen derhalve als sectoren worden beschouwd, wanneer de overheid m.b.t.
deze terreinen over bovengenoemd kader en beleid beschikt. Het is in principe
mogelijk gender als sector aan te merken; de vraag is of daarmee de belangen
van vrouwen het best gediend zijn. In de meeste gevallen zal het gaan om reeds
bestaande sectoren, doch wanneer de overheid aangeeft ondersteuning te wensen
bij de ontwikkeling van een sector en dus bij het ontwikkelen van het institutionele
en budgettaire kader en het beleid voor zo'n nieuwe sector, dan zou tot steun
kunnen worden overgegaan. De definiëring van het begrip sector heeft
met name betrekking op kader en beleid van de overheid. Binnen dit kader en
beleid zijn ook andere organisaties (zoals bv. NGO's) werkzaam. 62Op welke manier regelt de regering dat haar meerjarige committeringen
toch ongedaan kunnen worden gemaakt in geval van verslechtering van beleid
en bestuur in het ontvangende land door bijvoorbeeld regeringswisseling, natuurramp
of opgedrongen gewapend conflict met een buurland? (blz. 3).Het zal in de toekomst niet alleen gaan om meerjarige committeringen,
zoals dat nu al gebruikelijk is, maar ook om het aanbieden van jaarallocaties
voor meerdere jaren. Daarbij wordt uitgegaan van een meerjarig (drie jaar)
voortrollend perspectief, zodat het ontvangend land een indicatie heeft van
wat het de komende drie jaar kan verwachten.Op dit moment wordt al in de afspraken die met een ontvangende (lokale)
overheid over de financiering van een project of een programma worden gemaakt
standaard een clausule opgenomen waarbij het recht wordt voorbehouden de bijdrage
te verminderen of te beëindigen. Deze clausule zal voor de aanbieding
van de bedoelde meerjarige jaarallocaties worden aangepast in die zin dat
mensenrechten, democratische principes, de beginselen van de rechtstaat en
goed bestuur essentialia zullen vormen voor de samenwerking. Indien deze essentialia
worden geschonden, zal Nederland het recht hebben de beschikbaarstelling van
fondsen te verminderen dan wel te beëindigen. Per geval zal een beoordeling
moeten plaats vinden van de ernst van de situatie. Ook zal dan steeds met
het ontvangende land worden overlegd. Met een dergelijke clausule zal worden
aangesloten bij een soortgelijke bepaling in het huidige Verdrag van Lomé
en de onderhandelingen over de verlenging daarvan.Een regeringswisseling op zich vormt geen aanleiding om de samenwerking
te beëindigen. Daarvoor bestaat alleen reden indien de eerdergenoemde
essentialia in het geding komen. Een natuurramp zal ertoe kunnen leiden dat
in onderling overleg de bestemming van de fondsen wordt veranderd. Ook bij
een opgedrongen gewapend conflict is een zorgvuldige afweging over de toepassing
van de clausule noodzakelijk.Voorts kan worden overwogen in die situaties, waarin de politieke ontwikkelingen
in het ontvangende land daartoe aanleiding geven, de bijdragen in meerdere
tranches te verstrekken, en vaker (donor)overleg en rapportages te laten plaatsvinden. 63Wat is de precieze betekenis van de zin «Projectsteun blijft
beperkt tot activiteiten die beleidsmatig en functioneel verbonden zijn met
het overeengekomen beleidskader»? (blz. 3).Dit betekent dat «stand-alone»- projecten niet meer zullen
worden geëntameerd.Binnen de landen die in aanmerking komen voor een structurele bilaterale
ontwikkelingsrelatie zullen de programma's via een sectorale benadering vorm
krijgen. Dit houdt in dat de overheid van het betrokken land het beleid voor
een specifieke sector opstelt, waaraan alle betrokkenen zich meerjarig binden.
Het uiteindelijke doel is om te komen tot sectorale begrotingssteun. Aangezien
dit proces enige tijd vergt, kan er binnen de overeengekomen beleidskaders
van een specifieke sector sprake zijn van verschillende hulp-instrumenten.
Dit kunnen dus ook projecten zijn die het gekozen sectorbeleid ondersteunen.
Daarbij gaat het vooral om innovatieve pilot-projecten of institutionele capaciteitsopbouw.Zie ook antwoord op vraag 259. 64Op welke manier kan programmahulp op nationaal niveau effectiever
zijn dan kleine hulpprojecten als met de ontwikkelingslanden over programmahulp
«onderhandeld» moet worden? (blz. 3).Programmahulp, als onderdeel van de ondersteuning van het nationale (sectorale)
overheidsbeleid, is effectiever omdat bereik en inbedding groter zijn, de
aansluiting bij nationale prioriteiten is verzekerd, en onder leiding van
de ontvangende overheid donor-coördinatie zal plaatsvinden, waarbij wederzijdse
afspraken worden gemaakt over financiering van het nationale beleid, in meerjarig
perspectief.Ook «losse» hulpprojecten vergen uiteraard afspraken, over
ondermeer financiering van recurrent costs en onderhoud. De risico's voor
de effectiviteit van losse projecten zijn versnippering en gebrek aan onderlinge
samenhang, onvoldoende «ownership» en aansluiting bij het eigen
beleid van de ontvangende overheid, en het relatief grote beslag op de capaciteit
aan de ontvangstkant door een veelheid van uiteenlopende procedurele eisen.Zie ook antwoord op vraag 259. 65Onderschrijft de minister de stelling dat ongunstige wisselkoerseffecten
veel minder optreden indien de hulp in de vorm van projecthulp – met
een grote component van kennisoverdracht, deskundigheidsbevordering en goederenoverdracht
in natura – wordt gegeven? (blz. 3).Nee. Terzijde zij opgemerkt dat bij de doelstelling programmahulp waar
het kan, projecthulp waar het moet wisselkoerseffecten geen rol hebben gespeeld.
Deze effecten kunnen zowel gunstig als ongunstig zijn, voor zowel programmahulp
als projecthulp. 66Aan welke landen verleende en verleent de International Development
Association (IDA) toegang tot zachte leningen van de Wereldbank, terwijl het
land boven de inkomensgrens uitkwam cq uitkomt? (blz. 3).IDA maakt een uitzondering voor enkele kleine eiland-staten (sommige Caraïbische
en Stille Zuidzee eilanden en Kaapverdië). Hun economie is zo klein
en meestal zo eenzijdig dat zij niet kredietwaardig genoeg zijn voor IBRD
leningen en zeker geen toegang hebben tot de kapitaalmarkt. Deze uitzondering
bestaat sinds 1985. Daarnaast kan IDA in buitengewone omstandigheden tijdelijke
toegang verlengen aan landen die weliswaar net boven de inkomensgrens zitten,
maar grootscheepse aanpassingsprogramma's doorvoeren en niet kredietwaardig
genoeg zijn om IBRD leningen te kunnen krijgen. Door deze uitzondering valt
de toegang van Bolivia, Egypte, Macedonië en Equatoriaal Guinee te verklaren
(waaraan toegevoegd dat Egypte vanaf deze zomer de toegang tot IDA ontzegd
wordt en dat voor Macedonië zal gelden dat het sinds de Kosovo-crisis
weer omlaag is gegaan in inkomen). 67In welke zin heeft de delegatie van taken en bevoegdheden naar de
ambassades bijgedragen aan «ownership»? (blz. 3)Indien Nederland uitvoering wil geven aan een ownership-beleid, kan dat
het beste tot stand komen als de eigen taken en bevoegdheden betreffende de
samenwerking berusten bij medewerkers die zo dicht mogelijk bij de partners
in de ontwikkelingslanden staan. De dialoog met de direct betrokkenen kan
hierdoor gemakkelijker en uitgebreider worden gevoerd. Daardoor kan ownership
een belangrijkere rol spelen bij de keuze en uitvoering van activiteiten.
Tevens is het door bepaalde afspraken of maatregelen vaak mogelijk het ownership-gehalte
te vergroten door beter bij de lokale omstandigheden aan te sluiten. Vanuit
de eigen hoofdstad kan een donor dit alles moeilijk beoordelen en er dus ook
nauwelijks op inspelen. 68Hoe wil de minister armen in landen waarvan de overheid «aan
armoedebestrijding onvoldoende prioriteit geeft» blijven bereiken? (blz. 3)De vraag suggereert dat de Nederlandse bilaterale hulp in deze landen
de armen bereikt. Quod non. Overigens kan in de landen waarmee Nederland geen
structurele relatie aangaat, en waar bovendien door de overheid onvoldoende
prioriteit wordt gegeven aan armoedebestrijding Nederland bijdragen aan armoedebestrijding
door financiering via particuliere – en multilaterale organisaties.In vele van deze landen zijn bijvoorbeeld de MFO's betrokken bij armoedebestrijdingsprogramma's. 69Op welke wijze zal de vraaggerichtheid centraal staan bij de invulling
van het programma? Zullen per land landenbeleidsplannen opgesteld worden?
Worden daarbij particuliere organisaties, bedrijfsleven, medefinancieringsorganisaties
en multilaterale instellingen betrokken? Is het de bedoeling om bij de uitvoering
van het landenprogramma een meerjarig contract met het desbetreffende land
af te sluiten? (blz. 3)In de dialoog over de sectorkeuze, maar ook in de uitvoering van het sectorbeleid,
de prioriteitstelling binnen een sector en de vaststelling van de rol en betrokkenheid
van de donor, is de vraag van het ontwikkelingsland, gegeven de beleidsovereenstemming
tussen donor en hulp-ontvanger, richtinggevend en bepalend. De door Nederland
te leveren bijdrage vindt zijn weerslag in het door mij goed te keuren jaarplan
van de ambassade. Deze jaarplangoedkeuringen schetsen, naast de inhoudelijke
component, een meerjarig financieel perspectief. Bij de genoemde dialoog zullen,
naast de beide overheden, ook andere donoren, maatschappelijke organisaties
en het bedrijfsleven betrokken worden. Het is de bedoeling om
met de ontvangende overheid te komen tot meerjarige afspraken over samenwerking
in de een sector. 70Wat zal de inhoud zijn van de dialoog met de betrokken landen en
welke eisen stelt een dialoog aan de capaciteit van de ambassades ter plekke?
Hoeveel extra formatieplaatsen zullen nodig zijn en voor welke functies? (blz. 3)De dialoog met de betrokken landen zal in de eerste plaats de sectorkeuze
en de daarbij te maken afwegingen betreffen. Nadat die keuze is gemaakt zal
de dialoog vooral gaan over de inhoud van het desbetreffende sectorbeleid,
de planning, de uitvoering, de evaluatie en de taakverdeling met andere donoren.
Verder zijn aan de orde: de beleidsvoornemens van de overheid op middellange
termijn, de eigen mogelijkheden om aan dat beleid vorm te geven en de rol
van – en taakverdeling met andere actoren (donoren, NGO's, bedrijven,
etc). Een dergelijke dialoog stelt hoge eisen aan de capaciteit van de ambassades.
In de daar benodigde capaciteit treedt een verschuiving op in kwantitatieve
zin, van projectbeheer naar procesbegeleiding. Of er ook kwantitatieve versterking
nodig is valt nu nog niet te zeggen. 71Op welke wijze zal de coördinatie van de donoren worden geregeld
en op welke wijze springt de Nederlandse overheid daarop in? Welke financieringsvormen
zijn mogelijk? (blz. 3)Zoals nu in een aantal gevallen al gebeurt, zal de donorcoördinatie
in de toekomst in alle gevallen plaats moeten vinden, onder leiding en verantwoordelijkheid
van het hulpontvangende land, in een dialoog tussen alle bij de hulp in een
bepaalde sector betrokken partijen. De Nederlandse ambassade zal de totstandkoming
van een dergelijke dialoog, waar dit nog niet gebeurt, actief bevorderen en
er daarna vanzelfsprekend actief aan deelnemen.Uiteindelijk zal er op termijn per sector door alle donoren gezamenlijk
en volgens gezamenlijk te hanteren procedures begrotingssteun moeten worden
gegeven. Zolang die situatie niet is bereikt zijn ook andere financieringsvormen
mogelijk, zoals project- en programmafinanciering en sectorale begrotingssteun
alleen door Nederland. 72Wordt aan overheden die voor coördinatie van donoren de capaciteit
of deskundigheid niet bezitten ook het voordeel van de twijfel gegund? (blz. 3)Ja, indien aan de ontvangerskant de capaciteit of deskundigheid ontoereikend
is, vindt veelal ondersteuning plaats door multilaterale organisaties (WB
of UNDP). Overigens is er binnen de sectorale benadering ruimte voor hulpactiviteiten,
specifiek gericht op versterking van die institutionele capaciteit en deskundigheid. 73Welke sectoren komen in aanmerking voor de structurele landenprogramma's?
Hoeveel sectoren kunnen maximaal per land ingezet worden? Wat betekent dit
voor de deskundigheid op de ambassades? Indien wordt uitgegaan van één
sectorspecialist per sector en per land gemiddeld twee sectoren, zijn dan
voor 19 landen 38 sectorspecialisten nodig? Stel dat een land, bijvoorbeeld
Zimbabwe, kiest voor de sector toerisme en recreatie en niet
voor de sector gezondheidszorg en onderwijs, wordt dan toch de sectorkeuze
van Zimbabwe gevolgd? (blz. 3)De sectoren, die in aanmerking komen voor de structurele landenprogramma's
dienen te passen binnen het raamwerk van de internationale consensus die op
internationale conferenties is bereikt en waaraan ook de betrokken landen
zich committeerden. De rode draad van deze conferenties, duurzame armoedebestrijding,
zal bij de keuze van de sectoren aantoonbaar aanwezig moeten zijn. Indien
Zimbabwe zou voorstellen om toerisme en recreatie als sector van structurele
samenwerking te kiezen, dan zal dit voorstel beoordeeld worden in het licht
van bovenstaande.In kleinere landen zullen 2 tot 3 sectoren, in de grotere landen zullen
maximaal 4 sectoren worden geselecteerd. Bij de bepaling van het aantal sectoren
zijn de ijkpunten: het beschikbare financiële volume in meerjarenperspectief,
het relatieve aandeel van Nederland in een sector t.o.v.andere donoren, de
toegevoegde waarde van die Nederlandse bijdrage zowel in inhoudelijk als financieel
opzicht en de capaciteit van de ambassade.Het aantal sectorspecialisten (thans themadeskundigen geheten) per post
zal afhangen van de gekozen sectoren, van de fase waarin de uitvoering van
het sectorbeleid zich bevindt en van het totaal aantal beschikbare deskundigen. 74Op welke wijze wordt gegarandeerd dat begrotingssteun ook inderdaad
voor de desbetreffende sector wordt ingezet? Hoe wordt fungibiliteit door
ontvangende landen voorkomen? (blz. 3)(Vraag: 121) Bij het derde criterium, de kwaliteit van het bestuur,
noemt de minister ook transparant beheer van openbare middelen en toezicht
op overheidsuitgaven. Op welke wijze heeft zij zich bij de selectie van landen
rekenschap gegeven van het probleem van fungibilteit, m.a.w. het feit dat
in ontwikkelingslanden overheidsbudgetten vaak communicerende vaten zijn,
en hoe denkt zij de gevolgen van dit probleem in de 19 landen voor de Nederlandse
hulp te minimaliseren? (p.4)Door de kwaliteit van het bestuur, en als onderdeel daarvan de transparantie
van de overheidsbegroting, als een van de criteria voor landenselectie te
hanteren kan beter rekening worden gehouden met het bestaan van fungibiliteit.
In de mede op grond van de kwaliteit van beleid en bestuur geselecteerde landen
mag een zodanige transparantie worden verwacht dat een aanwending van hulpgeld
voor andere doeleinden dan wat werd beoogd als het ware onmiddellijk opvalt.
In de dialoog tussen het ontvangende land en de donoren kan die fungibiliteit
vervolgens aan de orde worden gesteld en voor de toekomst worden voorkomen. 75Indien gezamenlijke begrotingssteun door donoren in de visie van
de minister de meest ideale financieringsvorm is, hoe groot is dan nog (in
een ideaal geval) het aandeel projectsteun in de ontvangende landen? Hoe wordt
in het sectorprogramma rekening gehouden met vergaande decentralisatie naar
regio's en gemeenten in de hulpontvangende landen? Worden dan rechtstreekse
afspraken met lagere overheden gemaakt en gaan daar dan ook de financiële
middelen heen? (blz. 3)Wanneer de situatie is bereikt waarbij tot begrotingssteun kan worden
overgegaan, zal het aandeel van de fondsen, dat voor projecten bestemd is,
nihil of zeer beperkt zijn. De sectorale benadering kan op verschillende manieren op decentralisatieprocessen inspelen. Bijvoorbeeld gezondheid-
en onderwijsbeleid dient gedecentraliseerd te worden vormgegeven. Decentralisatie
vormt dan integraal onderdeel van het betreffende sectorbeleid. Het ligt niet
in de rede om rechtstreekse afspraken over het decentralisatiebeleid met lagere
overheden te maken. Dat laat onverlet dat een donor bij de beleidsuitvoering
rechtstreeks contact kan hebben met lagere overheden en afspraken kan maken
over de beleidsuitvoering. 76Waar leidt de minister «onvoldoende prioriteit» uit af
bij overheden inzake de armoedebestrijding? (blz. 3)Bij de beoordeling van het beleid wordt onder andere gekeken naar de budgetten
d.m.v. prioriteit die wordt gegeven aan investeringen in publieke voorzieningen
(onderwijs, gezondheidszorg, veiligheid etc.), sociale vangnetten en naar
de wijze waarop een overheid anderszins bij wetgeving e.d. rekening houdt
met de positie van de armsten bijvoorbeeld in de informele sector. 77Hoe staat de sectorale benadering in verhouding tot de integrale
strategie? (blz. 3 respectievelijk blz. 2)In een integrale strategie kunnen alle instrumenten en kanalen uit het
ontwikkelingsbeleid worden ingeschakeld. De sectorale benadering is één
van de belangrijke onderdelen van zo'n strategie. 78Hoe wil de minister donorafhankelijkheid voorkomen inzake een gezamenlijke
begrotingsteun door alle donoren? Hoe coördineert de minister de begrotingsteun
voor een specifieke sector met de andere donoren? Worden geen problemen voorzien
met betrekking tot het ownership van het ontvangende landen en / of met betrekking
tot de doelstellingen of voorwaarden die mogelijk worden gesteld ten aanzien
van de hulp? (blz. 3)In de zogenoemde sectorale benadering staan ownership en donorcoördinatie
centraal. Ownership betekent in essentie dat de overheid van het ontvangende
land leiding geeft aan het beleidsproces en aan de coördinatie van de
bijdrage van donoren aan programma's. Deze programma's dienen te zijn afgestemd
op de institutionele mogelijkheden van de ontvangende landen. Donoren leveren
op verzoek van en in overleg met ontvangende overheden hun bijdragen. Dat
overleg dient er eveneens toe dat op sectoraal niveau wordt gecoördineerd
en afspraken worden gemaakt tussen overheid en donoren alsmede tussen donoren
onderling. Daarmee zijn voorwaarden geschapen om het gevaar van donorafhankelijkheid,
doublures, vermenigvuldiging van voorwaarden van donoren en gebrek aan ownership
juist te verminderen. 79Wat houdt relatieve armoede in inzake het IDA-criterium? (blz. 3)Als criterium voor relatieve armoede is toegang tot IDA-middelen gebruikt.
Deze eligibility wordt vastgesteld aan de hand van de volgende twee criteria:
inkomen per hoofd van de bevolking en een gebrek aan kredietwaardigheid. De
kredietwaardigheid wordt vastgesteld aan de hand van zowel de toegang tot
de private kapitaalmarkten als de consistentie van commerciële leningenvoorwaarden
met een duurzaam houdbaar niveau van financiering van het ontwikkelingsprogramma
van het land. Voor kleine eilandeconomieën, die zeer gevoelig zijn voor
externe schokken en natuurgeweld, kan een uitzondering op deze
criteria worden toegestaan. 80Hoe heeft de minister de hulpbehoefte van een land ingeschat? In
welk deel van die behoefte wordt voorzien door meerdere donoren? Hoe verloopt
de coördinatie tussen de diverse donoren van het land? (blz. 3)Zie antwoord op vraag 6. 81Kan nader worden geadstrueerd hoe de gedachte van «ownership»
de landenkeuze beïnvloedt? (blz. 3)Ownership beïnvloedt de landenkeuze niet. Dit begrip heeft betrekking
op de wijze waarop hulp effectief besteed wordt (d.w.z. onder maximale verantwoordelijkheid
van het ontvangende land). Het komt derhalve pas aan de orde in de relatie
met die landen waarvoor gekozen is.Zie ook de antwoorden op vraag 54 en 55. 82Trekt de minister conclusies uit het feit dat IDA «in uitzonderlijke
gevallen» boven de inkomensgrens van 925 dollar landen toegang tot kredieten
te verlenen? (blz. 3)Ja. In de selectie zijn ook deze uitzonderingen in de overweging betrokken
voor zo ver zij voorkwamen op de lijst van 78 landen. 83Is nog wel een taak weggelegd voor de Nederlandse overheid om de
armen te bereiken in landen met een slecht beleid? Zo ja, hoe? Zo nee, hoe
wordt dan voorkomen dat deze armen opgegeven worden? (blz. 3)In landen met slecht beleid blijkt het niet goed mogelijk en niet effectief
via overheden aan directe armoedebestrijding te werken. Wel kan op indirecte
wijze hulp worden verleend, met name via steun aan de opbouw van de civil
society. 84Zal het voor lokale overheden, gezien het belang van decentralisatie
in nieuwe democratieën in Afrika mede in het licht van daadwerkelijk
ownership, in de toekomst mogelijk zijn om een rechtstreekse bilaterale relatie
aan te gaan met Nederland? Zo nee, hoe wilt u dan vorm geven aan deze decentralisatie
en op welke wijze denkt u het decentralisatieproces dan te kunnen ondersteunen?
(blz. 3)In principe zal het (ook) in de toekomst mogelijk zijn om rechtstreeks
zaken te doen met lokale en/of regionale overheden. Een dergelijke opzet moet
evenwel altijd passen binnen een met de centrale overheid van het desbetreffende
land gemaakte kader-afspraak. 85Is het juist dat de fondsen voor KAP's (Kleine Ambassade Projecten)
gestopt zijn of dat dit in de nabije toekomst overwogen wordt? Zo ja, klopt
het dat de ambassades zich hiertegen verzet hebben? Als dit laatste het geval
is, waarom hebt u dan toch doorgezet? Wordt daarmee «ownership»
niet moeilijker gemaakt in de zin dat juist kleine plaatselijke NGO's een
beroep deden op de KAP-gelden en zij op deze wijze geen aanspraak meer kunnen
maken op geld? (blz. 3) Het KAP-programma (of APP) zal niet in zijn huidige vorm worden gehandhaafd.
Besloten is iedere ambassade de beschikking te geven over een werkbudget,
het zgn. PKP-fonds, waaruit algemene beleidsondersteunende activiteiten kunnen
worden gefinancierd. De volgende overwegingen hebben mij tot dit besluit gebracht:1. Het gehele OS-budget wordt post voor post zorgvuldig onder de loep
genomen. Naast budgettaire redenen vormen gewenste beleidsmatige veranderingen
daarvoor de redenen.2. De opbouw van het budget en de daarmee mogelijk gemaakte activiteitensoorten
zijn in hoge mate historisch bepaald. Het is de bedoeling het hele budget
en alle activiteiten op bilateraal terrein te stroomlijnen in de beleidsmatig
gewenste richting: concentratie van activiteiten, meer output-sturing, minder
projecten en meer programmatische/sectorale aanpak, bevordering van de vraagzijde
(ownership).3. Het is noodzakelijk de beschikbare management- en uitvoerings-capaciteit
te concentreren op de prioritaire beleidsdoelstellingen, zeker in combinatie
met de efficiency-operatie.4. De huidige verdeling van de APP-gelden kent voor de individuele posten
ongetwijfeld een verklaring o.g.v. historische ontwikkeling, maar is over
het geheel genomen gespeend van logica. De bedragen liepen uiteen van enige
tienduizenden guldens tot meer dan een miljoen gulden per post. Bovendien
werd er in een enkel geval uit ODA-geld nog enkele tonnen omgezet in een OESO-lidstaat.
De beheerslast varieert sterk. Ordening was dringend geboden.5. Indien en voorzover uit APP-gelden min of meer structureel activiteiten
werden bekostigd, dan zal -mede in het licht van de landenselectie –
overwogen worden of die activiteiten in de toekomst moeten worden voortgezet.
Als dat het geval is, zullen zij evenwel worden bekostigd uit het geëigende
artikel en onderworpen zijn aan de voor dat artikel geldende beleidsregels.Ik heb n.a.v. dit besluit inderdaad vanuit de ambassades reacties ontvangen.
Deze hadden met name betrekking op de gevolgde besluitvormingsprocedure. In
een aanvullend schrijven zijn nogmaals de overwegingen die hebben geleid tot
dit besluit als ook de overgangsmaatregelen voor 1999 uiteengezet. Daarbij
kan worden aangetekend dat met de delegatie naar de posten, alle fondsen «lokaal»
zijn geworden en CdP's dus binnen de geselecteerde sectoren en uitgezette
beleidslijnen naar eigen inzicht een beperkte thematische reservering kunnen
maken voor ondersteuning van kleine activiteiten van NGO's. Ik zeg met nadruk
beperkte reservering, omdat de sectorale benadering de beleidsmatig gewenste
richting is (minder projecten en meer programmatische aanpak). 86Waar wordt toegang tot IDA-hulp nog meer door bepaald behalve de
relatieve armoede van het land en het gebrek aan kredietwaardigheid op de
internationale kapitaalmarkten? Zijn deze (extra) criteria ook van invloed
geweest bij de Nederlandse landenkeuze? Stonden er op de lijst van minister
Pronk landen die wel in aanmerking kwamen voor IDA-hulp, maar die toch niet
tot de uiteindelijke lijst zijn doorgedrongen? Zo ja, om welke landen gaat
dit en op basis van welke criteria zijn ze alsnog afgevallen? (blz. 3)De toegang tot IDA-hulp wordt bepaald door twee criteria: de relatieve
armoede van een land, uitgedrukt in het inkomen per hoofd van de bevolking
en een gebrek aan kredietwaardigheid. De kredietwaardigheid wordt vastgesteld
aan de hand van zowel de toegang tot de private kapitaalmarkten
als de consistentie van commerciële leningenvoorwaarden met een duurzaam
houdbaar niveau van financiering van het ontwikkelingsprogramma van het land.
Voor kleine eilandeconomieën, die zeer gevoelig zijn voor externe schokken
en natuurgeweld, kan een uitzondering op deze criteria worden toegestaan.
Deze criteria zijn alle van invloed geweest op de selectie van de lijst van
78 landen, omdat van deze lijst díe landen zijn afgevoerd die niet
in aanmerking komen voor IDA-hulp.Zie het antwoord op vraag 164. 87Toespitsing van de hulp op een kleiner aantal landen is een eerste
stap op weg naar kwaliteitsverbetering. Hoe krijgt deze kwaliteitsverbetering
op het ministerie vorm? (blz. 3)De toespitsing van de hulp op een kleiner aantal landen en binnen deze
landen op minder sectoren, betekent dat zowel op de ambassades die met de
uitvoering van het OS-beleid zijn belast, als op het departement de beschikbare
deskundigheid gerichter en efficiënter kan worden ingezet. In het afgelopen
voorjaar zijn een 15-tal workshops gehouden over de sectorale benadering.
De aandacht voor verdere kwaliteitsverbetering op het departement blijkt uit
het aanbod van «tailor made» trainingen, opleidingen en cursussen
zowel op financieel, beheersmatig als sectorspecifiek gebied. 88Uitgangspunt voor landenkeuze is de lijst van landen die in aanmerking
komen voor zachte leningen van de Wereldbank. Op die lijst staan echter geen
landen die geen deel uitmaken van de Bretton-Woods organisaties of landen
die om politieke redenen niet voor leningen in aanmerking komen. Kunt u inzicht
geven in welke landen dat zijn? Zitten onder deze landen mogelijke kandidaten
voor bilaterale hulp? Zo ja, welke dan en zijn die ook in overweging genomen?
(blz. 3)Uitgangspunt voor de landenkeuze is de lijst van landen waaraan Nederland
in 1997 tenminste 1 miljoen gulden heeft verstrekt. Deze zijn vervolgens beoordeeld
op basis van de door de Kamer geaccordeerde criteria. V.w.b. armoede is daarbij
als eerste criterium uitgegaan van IDA-eligibility. De vraag of landen lid
zijn van de Bretton Woods instellingen speelde geen rol in de selectie.Landen die lid zijn van de Wereldbank maar toch geen leningen krijgen
van IDA staan wel op de lijst van landen die in aanmerking komen voor leningen,
maar zijn zogenaamd «inactief». Deze landen zijn: Afghanistan,
Myanmar, DR Congo, Liberia, Nigeria, Somalië, Sudan. De redenen voor
het feit dat deze landen geen leningen krijgen zijn verschillend: sommige
landen hebben betalingsachterstanden (waardoor het onmogelijk is voor de Wereldbank
om leningen te verstrekken); andere hebben een dermate slecht bestuur dat
implementatie van een programma niet mogelijk is.Een land dat geen deel uit maakt van de Bretton Woods organisaties en
waarschijnlijk een laag genoeg inkomen heeft (en geen toegang tot de kapitaalmarkt)
om in principe in aanmerking te kunnen komen voor IDA-leningen is Noord Korea.
Cuba en Joegoslavië zitten waarschijnlijk al boven de IDA inkomensgrens.Geen van bovengenoemde landen is een waarschijnlijke kandidaat voor bilaterale
hulp geweest. 89Het al dan niet in aanmerking komen voor een zachte lening van de
Wereldbank is voor de minister een belangrijk criterium. Kan de minister duidelijk
maken waarom de criteria van de Wereldbank zo goed overeenkomen met haar criteria
voor landen die in aanmerking zouden moeten komen voor een structurele bilaterale
ontwikkelingssamenwerking? (blz. 3)Dit criterium is uitsluitend gebruikt als selectiecriterium voor de mate
van armoede. In mijn brief van 17 mei jl. (26 433, nr. 2, blz. 2)
zet ik uiteen waarom het criterium «MOL» of de HDI niet geschikt
is als selectiecriterium op dit punt. De keuze voor landen die in aanmerking
komen voor zachte leningen van de Wereldbank is gebaseerd op twee relevante
criteria: de relatieve armoede van een land, uitgedrukt in het inkomen per
hoofd, en de kredietwaardigheid van een land. De toevoeging van dit laatste
criterium is zinvol, omdat daarmee bijvoorbeeld China niet en Bolivia wel
kwalificeert voor zachte leningen van de Wereldbank. Daarvoor zijn ook vanuit
ontwikkelingspolitieke gronden goede argumenten aan te voeren; schaarse hulpgelden
moeten niet worden ingezet in landen die op de kapitaalmarkt kunnen lenen. 90Bij programmering van de hulp staat de eigen verantwoordelijkheid
van het ontwikkelingsland voorop. Ook in de rest van de brief wordt de term
«ontwikkelingsland» of «land» vaak gebruikt. Welke
entiteit heeft de minister hierbij in gedachte? De regering, het staatshoofd,
een bepaald ministerie, de «civil society»? (blz. 3)Wanneer gesproken wordt over ontwikkelingsland of land wordt gedoeld op
zowel de overheid, nationaal en waar relevant lokaal, als op maatschappelijke
organisaties. 91Zonder ownership heeft hulp geen duurzaam effect. Geldt dat uitgangspunt
ook voor investeringen van buitenlandse bedrijven en voor het ORET-programma?
Hoe krijgt dat dan vorm? Zijn er voorwaarden met betrekking tot «ownership»
verbonden aan deze hulpvormen? Welke voorwaarden worden gesteld aan het Nederlandse
bedrijfsleven met betrekking tot armoedebestrijding, ownership, goed bestuur
en de wens schuldengenererende hulp te vermijden? (blz. 3)Ook binnen het bedrijfslevenprogramma is ownership een centrale doelstelling
van het beleid. Een belangrijk instrument om het ownership te vergroten ligt
besloten in de beperking van de mate van steunverlening. Zowel bij het PSOM,
dat is gericht op het bevorderen van investeringen, als bij ORET, dat exporttransacties
ondersteunt, bestaat de steun niet uit een volledige schenking. Er is altijd
sprake van een substantiële eigen inbreng door de aanvrager, of dit nu
een overheid of een bedrijf is. Hiermee heeft de aanvrager / uitvoerder er
ook zelf belang bij dat de activiteit tot een goed einde wordt gebracht.Aan het Nederlandse bedrijfsleven zelf worden geen generieke voorwaarden
gesteld met betrekking tot armoedebestrijding, ownership en goed bestuur,
anders dan de wens van de regering dat het bedrijfsleven de uitgangspunten
van «maatschappelijk verantwoord ondernemen» onderschrijft. Aan
activiteiten die door het Nederlandse bedrijfsleven worden uitgevoerd en waaraan
de Nederlandse overheid financieel bijdraagt, worden per te financieren activiteit
wel specifieke voorwaarden gesteld. Per activiteit wordt een ontwikkelingstoets
uitgevoerd die de ontwikkelingsrelevantie overtuigend moet aantonen en op
een aantal deelcriteria steeds voldoende positief resultaat moet
geven en geen negatieve bij-effecten hebben. Omdat bij ORET de schepping en
versterking van duurzame werkgelegenheid in het ontwikkelingsland centraal
staan, worden per activiteit de directe en indirecte inkomensgenerende of
versterkende effecten doorgemeten en ook kritisch bezien of de hulp niet leidt
tot een verslechtering van de schuldensituatie. 92Met betrekking tot de sectorale benadering: welke mogelijke sectoren
staan open voor structurele bilaterale hulp? Is er een maximum aantal sectoren
per land vastgesteld en zo ja hoeveel? Beschikt Nederland over voldoende deskundigheid
voor al deze mogelijke sectoren? Sommige sectoren (zoals onderwijs of gezondheidszorg)
zullen de overheid van het betreffende land altijd geld blijven kosten en
nooit geld opleveren. Hoe lang moet een hulp-commitment duren om duurzaam
te kunnen zijn of worden? (blz. 3)Zoals ook in het antwoord op vraag 73 is vermeld staan die sectoren open
voor de structurele hulp, die passen binnen het raamwerk van de internationale
consensus, bereikt op de wereldconferenties.In kleinere landen gaan wij uit van 2 tot 3 sectoren, in grotere maximaal
4.Nederland beschikt over voldoende deskundigheid voor de gekozen sectoren,
ook al omdat in de praktijk de dialoog over de sectorkeuze niet los zal staan
van de lopende programma's en de daarmee reeds verbonden deskundigheid.Niet alleen onderwijs en gezondheidszorg kosten de overheid van het betreffende
land geld; dat geldt ook voor andere sectoren die uit de begroting van de
overheid in het ontvangende land worden betaald. De sectorale benadering is
juist bedoeld om het mogelijk te maken om basale overheidstaken, die samenhangen
met de ontwikkelingsstrategie van een land, te incorporeren in het reguliere
budget van de overheid. De «opbrengst» van zulke – mede
door donorfinanciering mogelijk te maken – overheidsinvesteringen in
onderwijs, gezondheid, maar ook infrastructuur, institutionele ontwikkeling
en andere sectoren, bestaat uit sociale en economische ontwikkeling op korte
en lange termijn, en meer specifiek in terugdringen van de armoede.Inderdaad zullen sommige sectoren, zoals onderwijs of gezondheidszorg
de overheid van het betreffende land, net zoals in Nederland, altijd geld
blijven kosten. Ontwikkelingslanden hebben echter vaak onvoldoende middelen
om de gedateerde en verwaarloosde sectoren te moderniseren en effectiever
en efficiënter te maken. Om de achterstand in te halen en deze sectoren
te hervormen is in het begin veel geld nodig; de kosten zullen daarna afnemen.
De hulpcommittering van de donoren voor deze sectoren zal, afhankelijk van
de situatie in het betreffende land, nodig zijn totdat de landen in staat
zijn om via belastingen en andere inkomsten een en ander op eigen kracht te
bekostigen. 93De minister heeft voor het bepalen van de mate van armoede gebruik
gemaakt van de door de IDA bepaalde inkomensbovengrens van 925 dollar. Hoe
zijn de in sommige landen enorme inkomensverschillen in de IDA-metingen tot
uitdrukking gebracht? (blz. 3)De toegangseisen voor IDA zijn gebaseerd op inkomen per hoofd van de bevolking
en toegang tot de kapitaalmarkt. Voor de bepaling van «toegang tot IDA»
is inkomensverdeling in zoverre irrelevant dat de inkomensgrens zo laag is
gesteld dat het land wat armoede betreft in principe in aanmerking
zou moeten komen voor IDA-leningen, bij wat voor inkomensverdeling dan ook.Echter, «toegang tot IDA» wil nog niet zeggen dat een land
ook daadwerkelijk leningen krijgt van IDA, omdat dit ook van beleid afhangt,
zeker ook op het gebied van inkomensverdeling. Gekeken wordt in welke mate
de overheid toewerkt naar een rechtvaardige inkomensverdeling. In de zogenaamde
«Country Policy and Institutional Assessment Criteria» (CPIA)
hebben 6 van de 20 hierin opgenomen criteria betrekking op inkomensverdeling:
de mate waarin armen toegang hebben tot basisonderwijs en gezondheidszorg;
mate van sexe-inkomensgelijkheid; mate waarin overheidsprogramma's en -investeringen
zijn toegesneden op armen; de mate waarin sociale vangnetten worden opgezet;
mate waarin gewerkt wordt aan armoede monitoring en analyse; en milieupolitiek
en regulering (meer indirect van invloed op inkomensverdeling). In de eigen
afweging omvatte de beoordeling van goed beleid meer elementen dan de inschatting
van IDA. 94Denkt de minister dat, wanneer Nederland met een ontwikkelingsland
de bilaterale hulprelatie afbreekt, via de NGO's een positieve ontwikkeling
van economie, overheidsbeleid en -bestuur bereikt kan worden en zo nee, dan
kan zij in zo'n geval de hulp via NGO's toch niet complementair noemen? Met
andere woorden, is zij van oordeel dat ondersteuning via NGO's een substituut
kan zijn voor een structurele bilaterale hulprelatie? (blz. 3, 9)NGO's en overheid hebben in principe verschillende taken en zullen elkaar
in het algemeen aanvullen. In landen met «slecht» beleid en bestuur
kunnen NGO's de taak van de overheid niet overnemen en vormen zeker geen substituut
voor de overheid. Wel kunnen zij een belangrijke bijdrage leveren aan het
verschaffen van basisvoorzieningen en bijdragen aan de institutionele opbouw
van de samenleving en de mobilisatie van het maatschappelijk middenveld.Zie ook antwoord op vraag 53. 95Welke rol hebben de kwaliteit en doelmatigheid van de bestaande bilaterale
hulprelaties gespeeld bij het selecteren van de 19 landen? (blz. 3, 4)De kwaliteit en doelmatigheid van de bestaande bilaterale hulprelaties
heeft een rol gespeeld nadat reeds op basis van andere criteria de lijst van
oorspronkelijk 78 landen aanzienlijk teruggebracht was (zie ook mijn brief
aan de Kamer d.d. 17 mei 1999, Kamerstuk 26 433 nr. 2, blz. 5).
De aanwezigheid van een langjarig, adequaat functionerend Nederlands OS-programma
in landen als Pakistan, Zambia en Zimbabwe was een belangrijke reden om de
structurele bilaterale relatie met deze landen niet abrupt af te breken. 96Is bij de criteria goed beleid en goed bestuur alleen gekeken naar
de recente en huidige omstandigheden in een land of gelden de criteria ook
voor de toekomst, als een soort doelstelling van beleid? (blz. 4).Voor het bepalen van de keuze van landen is gekeken naar indicatoren op
o.m. het terrein van het beleid en het bestuur, die ons een inzicht verschaffen
in de effectiviteit van armoedebestrijding. Dit oordeel zal met enige regelmaat
worden opgemaakt, waardoor een beeld kan worden verkregen van
de ontwikkeling op dit vlak, mede teneinde de hoogte van de landenallocatie
in de toekomst vast te stellen, waarbij eventueel positieve of negatieve ontwikkelingen
zullen worden ingecalculeerd. 97Op welke manier komen de vier meetpunten/aspecten van goed bestuur,
die de minister noemt in haar reactie op het ARK rapport Programmahulp, overeen
met het bij de landenkeuze gehanteerde criterium goed bestuur? (blz. 4).De vier meetpunten/aspecten van goed bestuur, genoemd in mijn reactie
op het ARKrapport Programmahulp, komen overeen met de indicatoren die op dit
vlak zijn toegepast bij het bepalen van de landen waarmee een structurele,
bilaterale relatie wordt voorgesteld. 98Op welke manier hebben de volgende informanten op directe wijze bijgedragen
aan het ontwikkelen van het voorgestelde beleid: Amnesty International, Greenpeace,
Friends of the Earth, Transparency International, universiteiten en het bedrijfsleven,
ambassades van geparenteerde landen en multilaterale organisaties? Op welke
wijze is gebruik gemaakt van de Corruption Perception Index? Welke waarde
hecht u aan deze index? Onderkent u de beperktheid van deze index? (blz. 4).De kennismakingsgesprekken en openbare debatten die ik voorafgaande en
gedurende het selectieproces voerde met vele vertegenwoordigers van het maatschappelijk
middenveld en van diverse ontwikkelingslanden, hebben mede mijn gedachten
gevormd over de uiteindelijke lijst van 19+3 landen. Zoals bericht in de brief
d.d. 17 mei jl. is er overleg geweest met multilaterale instellingen. De mate
van corruptie is één van de factoren die is meegewogen in de
landenselectie, mede op basis van de Corruption Perception Index. Ik onderken
de beperktheid van deze index, zie hiervoor ook de uitleg bij de tabellen
van de bijlage «synopsis landenscreening» op dit punt. 99Heeft de nationale staat als bepalende eenheid van het beleid ook
ten grondslag gelegen aan de analyse? Zo ja, welke aandacht is dan besteed
aan de regionale, cq geopolitieke context tijdens de analyse? Zo nee, waarom
is in zo'n vroege fase van het proces van beleidsontwikkeling voor de nationale
staat als bepalende eenheid gekozen? (blz. 4).Bij structurele bilaterale hulp gaat het om hulp van overheid tot overheid.
De analyse is gebaseerd op het inzicht dat de effectiviteit van dergelijke
hulp afhankelijk is van de kwaliteit van het beleid en het bestuur van de
overheid in het desbetreffende ontwikkelingsland. De nationale staat is in
een dergelijke analyse per definitie de bepalende eenheid. Het is de nationale
overheid die het beleid bepaalt en met wie Nederland uiteindelijk afspraken
maakt.Regionale en geopolitieke factoren spelen in de analyse wel degelijk een
rol. Bij de landenselectie is rekening gehouden met de geopolitieke factor
door in het keuzeproces gewicht toe te kennen aan de rol die afzonderlijke
landen spelen bij het voorkomen van conflicten in de regio (zie synopses)
en door de tijdelijke voortzetting van de speciale relatie met Zuid-Afrika,
Egypte en de Palestijnse gebieden. 100Hoe standvastig zijn de soevereine staten in het continent Afrika?
Is het verstandig het landenbeleid tot soevereine staten terug te brengen?
(blz. 4).Een antwoord op de vraag hoe standvastig de Afrikaanse staten zijn, is
in hoge mate speculatief. Bovendien is het moeilijk een algemeen oordeel te
vellen over het gehele continent. Wel kan gesteld worden dat het proces van
natie/staatsvorming, dat in zijn huidige vorm in de meeste Afrikaanse landen
slechts enkele decennia omvat, niet zonder horten en stoten verloopt. Anderzijds
kan men constateren dat het merendeel van de Afrikaanse staten er binnen deze
relatief korte periode in is geslaagd zich een plaats te veroveren zowel in
het bewustzijn van de burgers als op het internationale politieke toneel zulks
mede ten gevolge van de koloniale erfenis. Overigens behelst «landenbeleid»
per definitie de relatie met soevereine staten. 101Op welke wijze heeft tijdens de analysefase voor de landenkeuze een
rol gespeeld de manier waarop de regering van een land omgaat met de wensen
van inheemse volken tot meer zeggenschap en controle over de eigen ontwikkeling?
(blz. 4).De manier waarop de regering van een land omgaat met inheemse volken heeft
in zoverre een rol gespeeld, dat in de analysefase tevens een oordeel is opgemaakt
over de vraag in welke mate de overheid van een land een beleid voert dat
gunstig is voor het verminderen van ongelijkheid in een land. Voor landen
waar inheemse volken een aanzienlijk deel uitmaken van de mensen die verkeren
in een achterstandssituatie is deze impliciet meegewogen. 102Op welke manier is de hoeveelheid schaarse natuurlijke bronnen van
een land in de keuze van bilaterale relaties verwerkt? Op welke manier is
areaalvermindering, bijvoorbeeld door verwoestijning, verdroging of urbanisatie,
in de beschouwing betrokken? (blz. 4).De hoeveelheid schaarse natuurlijke hulpbronnen en de vermindering van
het landbouwareaal hebben geen rol gespeeld bij de keuze van landen waarmee
een brede en structurele bilaterale relatie wordt aangegaan. Die keuze is
zoals bekend gebaseerd op andere criteria: de mate van armoede en de behoefte
aan hulp, de kwaliteit van het beleid en de kwaliteit van het bestuur. Zoals
vermeld in mijn brief van 26 februari is bij de selectie van landen voor het
milieuprogramma wel degelijk rekening gehouden met de aard en de ernst van
de bestaande milieuproblemen. Een dergelijke vorm van maatwerk, waarbij het
uitgangspunt is dat er voor een specifiek probleem een, en niet meer dan een
specifiek instrument moet worden ingezet, draagt naar mijn overtuiging maximaal
bij aan de kwaliteit en effectiviteit van de hulp. 103Als je steun aan een land schrapt dat internationale activiteiten
ten bate van andere landen uitvoert, dupeer je dan niet die andere landen?
Bijvoorbeeld: steun aan Thailand (AIT) schrappen, dupeert de ontwikkeling
van Bangladesh, Sri Lanka, India, Pakistan en Vietnam die op de lijst van
19 staan. (blz. 4).(Vraag: 110) Waarom wordt in het nieuwe landenbeleid niet langer
hulp gegeven aan meerdere landen in een regio? (blz. 4) Uitgangspunt voor het nieuwe landenbeleid is dat de bilaterale hulp zich
in eerste instantie richt op landen (de «19+3») en niet op regio's.
Als echter in overleg met de betrokken overheid blijkt dat een voor hen prioritair
probleem binnen één van de samenwerkingssectoren een landenoverstijgende
benadering vereist, bijvoorbeeld in de vorm van het ondersteunen van activiteiten
van een buiten dat land gelegen regionaal instituut, dan is dit mogelijk.
Voor het financieel ondersteunen van een instituut dat gevestigd is in een
land waarmee Nederland geen structurele bilaterale ontwikkelingsrelatie heeft,
geldt een zelfde soort redenering. Een financiële bijdrage aan een instituut
wordt beredeneerd vanuit het land waarmee Nederland een actieve betrokkenheid
heeft. Overigens ben ik in mijn antwoorden (d.d. 25 mei jl.) op de vragen
van het lid Van Ardenne nader ingegaan op ondersteuning van het Asian Institute
of Technology (AIT). Ik heb hierin onder andere aangegeven dat nagegaan zal
worden welke mogelijkheden bestaan om opleidingen van het AIT te financieren
die aansluiten bij o.a. de vraag uit de landen waarmee een bilaterale ontwikkelingsrelatie
wordt onderhouden. 104In het selectieproces hebben de volgende criteria een rol gespeeld:
mate van armoede, hulpbehoefte, bijdrage andere donoren, verloop coördinatie
donoren, mogelijke toegevoegde waarde, mogelijkheden voor een multi-donor
sectorale benadering, in Nederland en op de ambassade aanwezige benodigde
deskundigheid en capaciteit, kwaliteit van het overheidsbeleid, kwaliteit
van het sociaal-economisch beleid, de inzet van het land op het terrein van
milieu en gender, de integriteit van het overheidsapparaat, het voorkomen
van corruptie, transparant beheer van openbare middelen, toezicht op de overheidsuitgaven,
mate van participatie van de bevolking, scheiding van machten, rechtszekerheid,
democratisering en naleving van mensenrechten, relatieve hoogte van het defensiebudget,
meerjarige ontwikkeling, kwaliteit van het lopende ontwikkelingsprogramma,
rol van het land bij handhaving van de regionale vrede en veiligheid. Kan
exact worden aan gegeven in welke mate elk van de gekozen landen, zowel voor
de bilaterale hulprelatie als voor de thema-specifieke instrumenten, voldoet
aan deze criteria? Kan hierbij ook exact worden aangegeven in welke mate de
niet gekozen landen niet voldeden aan de gestelde criteria? (blz. 4)Zoals in mijn brief aan de Kamer van 5 november jl. ( Kamerstuk 26 200
V) werd aangegeven zijn drie hoofdcriteria toegepast:– de mate van armoede en de behoefte aan hulp;– het sociaal-economische beleid;– de situatie op het terrein van goed bestuur.De andere in de vraag genoemde criteria zijn dan wel sub-criteria, gerelateerd
aan één van de hoofdcriteria, dan wel aanvullende overwegingen
die een rol hebben gespeeld in de laatste fase in geval van twijfel bij de
landenselectie. In de bijlage «synopsis landenscreening» is aangegeven
welke criteria en overwegingen doorslaggevend zijn geweest voor de selectie.
Wat betreft de niet gekozen landen wordt verwezen naar het antwoord op vraag
164. 105Wegen bovengenoemde criteria alle even zwaar of is daarin een categorisering
aangebracht en zo ja welke en hoe verhouden deze zich tot elkaar? (blz. 4)Van de drie hoofdcriteria is het criterium mate van armoede/behoefte aan
hulp een prealabele en absolute voorwaarde geweest. Dit criterium woog het
zwaarst en was in eerste instantie bepalend of landen in aanmerking zouden
komen voor een structurele bilaterale OS-relatie. Zoals aangegeven werd dit
bepaald door de IDA-eligibility. De criteria kwaliteit van het beleid en kwaliteit
van het bestuur werden daarna toegepast en wogen even zwaar. Ten aanzien van
de sub-criteria werd geen categorisering aangebracht. 106Kan worden aangegeven per land wat de inzichten van de ambassades
en de diverse multilaterale instellingen is geweest over elk van de criteria?
(blz. 4) (Vraag: 107) Kan hierbij worden aangegeven in welke gevallen
deze inzichten tot een wijziging van het door de Minister voorgestelde beleid
hebben geleid? (pag 4)De ambassades hebben informatie aangeleverd over de relevante aspecten
voor de screening. Op basis van deze en andere informatie hebben de regio-afdelingen
van het departement een specifieke screening per land uitgevoerd. Hierbij
is met de posten doorlopend intensief contact geweest.Wat betreft de inzichten van de multilaterale instellingen alsmede de
wijzigingen in het voorgestelde beleid op grond van de inzichten van ambassades
en multilaterale instellingen wordt verwezen naar vraag 117. 107Kan hierbij worden aangegeven in welke gevallen deze inzichten tot
een wijziging van het door de minister voorgestelde beleid hebben geleid?
(blz. 4)Zie antwoord op vraag 106. 108Hoe wil de minister de verschillende – soms tegenstrijdige –
factoren in het criterium «goed bestuur» tegen elkaar afwegen?
(blz. 4)Bij de analyse van de kwaliteit van het bestuur is dit criterium uiteengerafeld
in een aantal indicatoren, zoals genoemd in de brief van 26 februari 1999.
Hierbij is met name gekeken naar de meerjarige trend op dit gebied en naar
de politieke wil van de overheid om aan armoedebestrijding prioriteit te geven.
Het zijn niet zozeer de factoren van «goed bestuur» zelf die tegenstrijdig
aan elkaar kunnen zijn als wel de scores die op deze factoren gegeven kunnen
worden. Bij de afweging van dit criterium, heb ik groot belang gehecht aan
de aanwezigheid van politieke wil van de regering van het ontvangende land.
Immers, indien er een grote mate van politieke bereidheid bestaat om de kwaliteit
van bestuur verder te verbeteren, zal dit logischerwijs zijn weerslag hebben
op de genoemde onderdelen van «goed bestuur». 109Waarom spelen criteria zoals maatschappelijke betrokkenheid vanuit
Nederland, mogelijkheid tot het voeren van gender-beleid en het Nederlands
belang geen rol in de landenkeuze? Waarom is jarenlange aanwezigheid en inzet
voor de Nederlandse economie van een verhoudingsgewijs grote groep Kaapverdianen
in ons land (40 000) geen reden voor het behouden van Kaap-Verdië
op de landenlijst? Kan een lijstje met defensie-uitgaven van de gekozen 19
landen verstrekt worden? (blz. 4)Zoals in de genoemde brief is beschreven, dient de hulp daar te worden
besteed waar zij effectief kan zijn. Efficiëntere besteding van Nederlands
belastinggeld is een evident Nederlands belang. Hiervoor zijn de genoemde
drie criteria gehanteerd. Het genderbeleid van de ontvangende overheid
is als onderdeel van criteria goed bestuur meegewogen. Het besluit om Kaapverdië
niet op te nemen op de landenlijst is gebaseerd op het uitgangspunt om de
hulp zoveel mogelijk te concentreren op de landen met een goed bestuur en
sociaal-economisch beleid, waar tevens de behoefte aan hulp het grootst is.
Andere overwegingen, zoals de aanwezigheid van een grote groep Kaapverdianen
in Nederland, zijn in ogenschouw genomen, maar wogen niet op tegen het feit
dat Kaapverdië qua hulp per inwoner ruim boven het gemiddelde van de
minst ontwikkelde landen zit.Voor een overzicht van de defensieuitgaven zie antwoord op vraag 12. 110Waarom wordt in het nieuwe landenbeleid niet langer hulp gegeven
aan meerdere landen in een regio? (blz. 4)Het is in het nieuwe landenbeleid wel degelijk mogelijk dat hulp gegeven
wordt aan meerdere landen in een regio. Het betreft bijvoorbeeld Burkina Faso
en Mali of Mozambique, Zambia, Tanzania en Zuid-Afrika. Deze landen voldoen
alle aan de minimale voorwaarden van goed beleid en goed bestuur. Anders dan
in het verleden is de ligging binnen een regio geen voldoende voorwaarde om
voor structurele bilaterale hulp in aanmerking te komen. Wel kan ook aan andere,
niet samenwerkingslanden binnen een regio hulp gegeven worden bijvoorbeeld
als het een grensoverschrijdende problematiek betreft of indien in dat land
een regionaal opleidingsinstituut gevestigd is dat van belang is voor de ondersteuning
van een overeengekomen sector of thema in een samenwerkingsland in de regio.Zie antwoord op vraag 103. 111Wanneer is er sprake van politieke wil bij een overheid ten aanzien
van de ontwikkeling van maatschappelijke kaders? (blz. 4)Deze politieke wil blijkt uit de mate waarin de overheid ruimte geeft
aan participatie, democratisering, mensenrechten en emancipatie. 112Wanneer en in welke gevallen meent de minister dat er sprake is van
een positieve dan wel negatieve trend in een land? Kan daar een overzicht
van worden verstrekt? (blz. 4)Er is sprake van een positieve trend in een land indien over een langere
periode sprake is van een steeds positiever oordeel over de onderzochte variabelen
en omgekeerd. Daartoe is het noodzakelijk dat voor een aantal jaren achtereen
een dergelijk oordeel wordt opgemaakt. Ik ben voornemens dit ieder jaar te
herhalen, op basis waarvan tevens inzichtelijk kan worden gemaakt of het oordeel
gelijk is gebleven of in positieve dan wel negatieve richting is verschoven.
Ik zal deze informatie graag ter beschikking stellen aan de Tweede Kamer. 113Welke kwalitatieve gegevens worden bedoeld als wordt gesproken over
een analyse van positieve en negatieve trends, naast de rol van een land bij
het handhaven van regionale vrede en veiligheid? (blz.4)Voor de screening is gebruik gemaakt van zowel algemene als landenspecifieke
bronnen. V.w.b. de algemene bronnen is bijvoorbeeld gebruik gemaakt van materiaal
van de VN, Wereldbank, IMF, Amnesty International, Freedom House,
Transparency International en de OESO. V.w.b. de landenspecifieke bronnen
is gebruik gemaakt van track records, interne rapportages van de ambassades
die gebaseerd zijn op een veelheid van bronnen en zegslieden, en diverse Country
Reports van multi- en bilaterale donoren. 114Wegen bij het vaststellen van de kwaliteit van het beleid alle onderliggende
criteria even zwaar? Is het bijvoorbeeld denkbaar dat een land van de lijst
afvalt omdat ze op alle fronten goed scoort, behalve op het gebied van gender?
(blz.4)In beginsel wegen alle criteria even zwaar. De kans dat door een lage
score voor één enkele factor, bijvoorbeeld op het gebied van
gender, het gehele oordeel over de kwaliteit van beleid en bestuur van een
land negatief uitvalt, is nagenoeg volledig uit te sluiten. 115(a) Hoe is bij de kwaliteit van bestuur de relatieve hoogte van het
defensiebudget betrokken? (b) Is er bijvoorbeeld een maximaal percentage van
het BNP aangegeven dat een land zou mogen besteden aan defensie? Is betrokkenheid
bij conflicten meegewogen? (blz. 4)(a) Bij de selectie van de landen is niet apart gekeken naar de relatieve
hoogte van het defensiebudget. Wel is de kwaliteit van het overheidsuitgavenbeleid
in beschouwing genomen. Als onderdeel daarvan is ook dit aspect in ogenschouw
genomen.(b) Een maximaal percentage is in dit verband moeilijk aan te geven. Afhankelijk
van zijn specifieke situatie zal een land invulling geven aan het in het VN-Handvest
neergelegde recht op legitieme zelfverdediging hetgeen kan leiden tot per
land verschillende percentages. Overigens zal de uiteenlopende wijze waarop
landen hun defensie-uitgaven berekenen en rapporteren niet noodzakerlijkerwijs
leiden tot een vergroot inzicht in de werkelijke uitgaven. 116Onderschrijft u de stelling van de oud-minister Asfaw van Ethiopië
dat er pas sprake is van behoorlijk bestuur als de gewone burger de ruimte
heeft om eigen problemen en knelpunten te formuleren en daar oplossingen voor
te zoeken? Zo ja, ziet u mogelijkheden om een dergelijk proces te ondersteunen
en stimuleren vanuit de Nederlandse overheid? (blz. 4)Ik onderschrijf dat dergelijke ruimte een wezenlijk onderdeel vormt van
behoorlijk bestuur.Wat Ethiopië betreft, – en daar is Hundee, de NGO van oud-minister
Zegeye Asfaw een voorbeeld van – wordt onderkend dat op dit punt knelpunten
bestaan. Nederland werkt onder andere in Ethiopië mee aan oplossingen
door steun aan mensenrechtenorganisaties en door steun aan de totstandkoming
van het instituut van een nationale ombudsman. 117Wat wordt bedoeld met «Afwijkingen ten opzichte van de inschatting
van multilaterale instellingen zijn met de betrokken organisatie doorgesproken»?
Kunt u aangeven bij hoeveel en bij welke landen hiervan sprake is geweest
en hoe Nederland tot deze afwijkende stellingname is gekomen? (blz. 4)In die gevallen waarbij het oordeel van de interne screening van landen
afweek van de informatie van internationale ontwikkelingsinstellingen als Wereldbank en VN-organisaties, werd zoveel mogelijk teruggekoppeld
met vertegenwoordigers van deze instellingen. Doel hiervan was om tot een
zo evenwichtig mogelijke landenkeuze te komen. Met name met de Wereldbank
is intensief overlegd aan de hand van de eigen en de door de Bank gehanteerde
criteria. Met de Wereldbank is van gedachten gewisseld over ruim 50 landen,
waarbij in enkele gevallen, in het bijzonder op het terrein van goed bestuur,
de meningen verdeeld bleven. Dit betrof bijvoorbeeld de landen Honduras (ten
aanzien waarvan UNDP expliciet ons oordeel deelde), Pakistan, Nicaragua, Niger,
Malawi en Guinee-Bissau, waar het oordeel van de Wereldbank soms aanzienlijk
positiever was dan ons eigen oordeel. 118Aanwezigheid in een regio betekent niet dat een land kan rekenen
op bilaterale steun, maar is het wel denkbaar dat een regionaal, grensoverschrijdend
probleem aangepakt zal worden vanuit de bilaterale relatie die Nederland onderhoudt
met een land in zo'n regio? Kan de teloorgang van regenwoud bijvoorbeeld een
reden zijn om een structurele bilaterale relatie aan te gaan? (blz. 4)Inderdaad kan een regionaal, grensoverschrijdend probleem aangepakt worden
vanuit het belang daarvan voor een land in die regio waarmee Nederland een
structurele bilaterale relatie onderhoudt. Dit moet dan wel passen in de voor
dat land gekozen sectorale benadering en uitdrukkelijk worden gevraagd door
het betrokken land. De teloorgang van het regenwoud vormt op zichzelf geen
reden voor het aangaan van een structurele bilaterale hulprelatie. Ook hier,
juist hier, is een minimale mate van goed beleid een belangrijke voorwaarde
voor succes. Het heeft een belangrijke rol gespeeld bij de keuze van landen
voor het thematische milieuprogramma. Gegeven de aard van de problematiek
zijn hier de criteria van de kwaliteit van het bestuur en het beleid met enige
flexibiliteit toegepast. Geconstateerd moet worden dat er een minimale mate
van bereidheid moet zijn om te komen tot betere vormen van natuurbeheer. Hier
ligt de kern van de reden om bijvoorbeeld Kameroen geen hulp op milieugebied
meer te geven. 119«De inzet van het land op het gebied van milieu... is eveneens
in de beschouwing betrokken», zo stelt de brief bij het tweede criterium.
Dit is een weinig zeggende mededeling. Kan er meer duidelijkheid geschapen
worden over de plaats van het milieu en duurzame ontwikkeling in de beoordeling
van landen die in aanmerking komen voor bilaterale hulp? (blz. 4)In de door de regio-eenheden uitgevoerde screening is een beoordeling
gemaakt van het door de betreffende landen gevoerde beleid. Eén van
de beleidsonderdelen waaraan specifiek aandacht werd gegeven was milieu. Hierbij
werd vooral gelet op geboekte resultaten en het perspectief op verdere verbeteringen.
Het oordeel over de mogelijkheden effectief bij te dragen aan een verbetering
van het (mondiale) milieu is medebepalend geweest voor de uiteindelijke indeling
van de landen in de lijst van landen voor structurele bilaterale samenwerking
c.q. de milieu-lijst. 120De brief stelt: «Bij het sociale beleid is met nadruk gekeken
naar de samenstelling en armoedegerichtheid van de overheidsuitgaven».
Wat wordt met «samenstelling van overheidsuitgaven» en «armoedegerichtheid»
van diezelfde uitgaven nu precies bedoeld? (blz. 4) Voor armoedebestrijding is ook de verdeling van de overheidsuitgaven van
groot belang. Ook het «profijt van de overheid» is immers vaak
scheef verdeeld. Bij het onder ogenschouw nemen van de samenstelling en armoedegerichtheid
van overheidsuitgaven moet u niet alleen denken aan het deel van deze uitgaven
dat bestemd is voor, bijvoorbeeld, onderwijs en gezondheidszorg, en de verhouding
daarvan met, bijvoorbeeld, militaire uitgaven, maar ook aan de mate waarin
binnen de uitgaven voor onderwijs en gezondheidszorg het accent ligt op het
realiseren van toegang, juist van armen, tot basisonderwijs en basisgezondheidszorg. 121Bij het derde criterium, de kwaliteit van bestuur, noemt de minister
ook transparant beheer van openbare middelen en toezicht op de overheidsuitgaven.
Op welke wijze heeft zij zich bij de selectie van landen rekenschap gegeven
van het probleem van fungibiliteit, m.a.w. het feit dat in ontwikkelingslanden
overheidsbudgetten vaak communicerende vaten zijn, en hoe denkt zij de gevolgen
van dit probleem in de 19 landen voor de Nederlandse hulp te minimaliseren?
(blz. 4)Juist mede vanwege fungibiliteit is de kwaliteit van bestuur, inclusief
transparant beheer van openbare middelen en toezicht op overheidsuitgaven
een cruciaal criterium voor de landenselectie. Zie voor verdere minimalisering
het antwoord op vraag 74. 122Bij het derde criterium, de kwaliteit van bestuur, wordt de verhouding
van de overheid tot de «civil society» niet genoemd. Heeft die
verhouding geen rol gespeeld in het selectieproces? (blz. 4)De verhouding van de overheid tot de «civil society» vormde
als zodanig geen apart criterium bij de landenselectie. Wel maakt deze verhouding
onderdeel uit van het criterium goed bestuur, in de zin dat bijvoorbeeld is
gekeken naar de «accountability» van de overheid, de mate van
participatie en democratie en persvrijheid. 123Welke rol hebben de behoeften en het beleid van ontwikkelingslanden
op het gebied van (basis)onderwijs gespeeld bij het selecteren van landen,
of is aan onderwijs – gezien het feit dat het in de brief niet genoemd
wordt – voorbijgegaan? (blz. 3, 4)Bij de selectie van de landen is naast mate van armoede/macro-economische
behoefte aan hulp niet apart gekeken naar specifieke sectorale behoeften.
Wel is de kwaliteit van het overheidsbeleid in beschouwing genomen. Daarbij
is ook naar het beleid in de sociale sectoren gekeken en – voor zover
mogelijk – naar het beleid m.b.t. de basis sociale voorziening in het
bijzonder. 124Hoe beoordeelt de minister de door het wetenschappelijke Freedom
House gemaakte classificatie van landen op grond van goed bestuur, gegeven
het feit dat deze organisatie bijvoorbeeld Vietnam en Jemen als corrupt en
ondemocratisch classificeert? (blz. 4)Freedom House is een van de weinige mensenrechtenorganisaties die zich
waagt aan het maken van een jaarlijkse rating voor landen m.b.t. de mate van
vrijheid. In deze classificaties worden inmiddels 191 landen onder de loep
genomen met betrekking tot a) een aantal politieke rechten en b) een aantal
burgerlijke vrijheden. De economisch, sociaal, culturele rechten worden niet
gemeten. De kwaliteit van het bestuur, inclusief corruptie wordt
door Freedom House niet gemeten. Onder meer daarom zijn de classificaties
van Freedom House minder geschikt om een volledig beeld te krijgen van de
effectiviteit van ontwikkelingshulp. 125Wat is de zwakke plek bij elk land van de lijst van 19, criterium
1, 2 of 3? Op welk terrein valt het meest te ontwikkelen? (blz. 5).Voor een appreciatie van de criteria 1, 2 en 3 van de lijst van 19 landen
wordt verwezen naar de bijlage «synopsis landenscreening». Het
is niet in de eerste plaats aan Nederland om aan te geven op welk terrein
het meest te ontwikkelen valt. Het ontvangende land stelt de prioriteiten,
waarbij Nederland door middel van de sectorale benadering een bijdrage zal
leveren, waarbij armoedebestrijding centraal blijft staan. 126Onderschrijft de minister de conclusie uit het Wereldbankrapport
Aid Allocation and Poverty Reduction dat «in de meest efficiënte
allocatie geen enkel land meer hulp (krijgt) dan 3,5% van zijn BNP»?
Zo ja, hoe verhoudt de lijst met negentien geselecteerde landen zich tot deze
opvatting van hulpafhankelijkheid? Zo nee, waarom onderschrijft u deze conclusie
niet? (blz. 5)Zoals in antwoord op vraag 6 al is aangegeven is de in de vraag genoemde
studie van de Wereldbank een van de weinige rapporten die enig houvast geeft
bij het beantwoorden van de vraag hoe de actuele verdeling van de hulp over
landen zich verhoudt tot een optimale verdeling van middelen in termen van
wat in het rapport wordt genoemd een armoede-efficiënte verdeling van
de hulp. De grens van 3,5% van het BNP die in het rapport is aangegeven is
terug te voeren op de stelling van de auteurs dat ook bij de besteding van
hulp er sprake is van afnemende meeropbrengsten. In dit licht komt men tot
een indicatie voor een grenswaarde voor de omvang van de hulp per land. Bij
het vaststellen van de lijst van negentien geselecteerde landen is eveneens
het oog gehouden op deze studie. In de brief van 17 mei 1999 is sprake van
Ivoorkust en Kaapverdië als voorbeelden van landen die reeds veel hulp
ontvangen in termen zoals door de auteurs van het Wereldbankrapport beschreven.
Aan de andere kant kon mede aan de hand van de Wereldbankstudie worden vastgesteld
dat in bijvoorbeeld landen als Bangladesh, Vietnam en Ethiopië nog veel
mogelijkheden bestaan voor additionele en effectieve hulpverlening. 127In welke landen van de lijst bestaat een onafhankelijke rekenkamer,
een door de minister als belangrijk ijkpunt omschreven voorziening? (blz. 5).Alle landen van de lijst – met uitzondering van Eritrea, Ethiopië,
Burkina Faso en Vietnam – hebben een Algemene Rekenkamer die bij (grond)wet
onafhankelijk is, en die in zijn functioneren niet dermate door de uitvoerende
macht wordt belemmerd dat men niet zou kunnen spreken van onafhankelijkheid.Ethiopië, Burkina Faso en Vietnam hebben instituten die functioneren
als controlerend orgaan van de overheid zonder bij wet onafhankelijk te zijn
van de regering. Dit wil overigens niet zeggen dat deze organen geen controlerende
functie uit (kunnen) oefenen. Eritrea heeft sinds haar onafhankelijkheid nog
niet een dergelijk instituut opgericht.Gezien het feit dat het allemaal ontwikkelingslanden betreft kan men niet
verwachten dat het niveau van deze instituten gelijk is aan dat in westerse landen. In veel van deze landen vormt capaciteitsgebrek een groot
struikelblok om de taken goed uit te voeren. Voorts ontbreekt het vaak aan
uitvoering van aanbevelingen die de Rekenkamer uitbrengt. In veel landen wordt –
met internationale steun – gewerkt aan versterking van de Rekenkamer. 128Zijn de berichten in de pers juist dat Uganda, nadat het zich kwalificeerde
voor HPIC, korte tijd later het defensiebudget verhoogde met 40%? Onderschrijft
u de volgende mededeling in het blad Internationale Samenwerking in een artikel
over de Ugandese economie: Hoewel de corruptie zorgelijk blijft, is het land
inmiddels een troetelkind van de Wereldbank en veel donoren? (blz. 5).Ja. De defensie uitgaven van Uganda stegen in het begrotingsjaar 1998
van 1.9% van het BNP tot 2.7% in 1999. De Ugandese regering verklaarde de
noodzaak van deze stijging door de toegenomen instabiliteit in eigen land
en in de regio. Donoren, w.o. Nederland en de Europese Commissie, hebben meermalen
kritiek geuit op de verhogingen en gewezen op de gevaren voor de sociale uitgaven.
Dat Uganda hier gevoelig voor is, blijkt uit de onlangs gepresenteerde cijfers
voor het volgende begrotingsjaar 1999–2000: de defensie uitgaven worden
gestabiliseerd op 2% van het BNP. Voor de daaropvolgende jaren wordt uitgegaan
van 2.2% in 2000/01 en 2.3% in 2001/02.Het belangrijkste succes van het huidige Ugandese leiderschap is wellicht
de omvorming van een terreurstaat in de tachtiger jaren naar een staat gebaseerd
op een democratisch aangenomen grondwet, waar het gezag wordt uitgeoefend
door gekozen leiders en het leger daaraan ondergeschikt is. De meerjarige
goede macro-economische prestaties van Uganda alsmede de duidelijke prioriteitsstelling,
zowel beleidsmatig als budgettair, voor armoedebestrijding liggen voorts ten
grondslag aan de waardering van donoren voor Uganda.Uganda maakt geen geheim van bestaande knelpunten, zoals corruptie. Het
Ugandese parlement debatteert er in alle vrijheid over en de democratische
«checks and balances» blijken hier een cruciale rol te vervullen.
De uitgesproken stellingname van donoren op het punt van corruptie versterkt
dit interne politieke proces. Vanwege deze kritische dialoog is de kwalificatie
«troetelkind» niet op zijn plaats. Dat de Ugandese regering nu
ook de zorgen van het eigen parlement en van de donorgemeenschap serieus neemt,
blijkt o.a. uit een serie maatregelen ter vervolging van notoire corruptie
gevallen. 129Waarom is Bolivia geplaatst op de lijst van 19 landen, terwijl het
land met $ 950 niet voldoet aan het armoedecriterium? Onderschrijft u
de opvatting dat Bolivia een notoire donordarling is? (blz. 5).Het armoedecriterium is toegang tot IDA-middelen. Bolivia kwalificeert
derhalve aangezien het – gegeven de beperkte toegang van een land tot
de internationale kapitaalmarkt – wel voor IDA steun in aanmerking komt
en is daarom meegenomen in de landenscreening.Bolivia ontwikkelt zich van een onstabiel en politiek verscheurd land
naar een democratie met nog steeds grote armoede, maar met een duidelijke
sociaal-economische agenda. Dit is mede te danken aan de consequente internationale
donorsteun, waaronder die van Nederland. Het feit dat Bolivia relatief veel
belangstelling geniet van de internationale donorgemeenschap is, naast de
armoede-problematiek, voor een belangrijk deel het gevolg van het goede beleid
dat het land de laatste jaren voert. 130Waarom geldt voor Namibië niet dezelfde redenering als voor
Zuid-Afrika? Klopt het bericht dat tijdens het staatsbezoek van president
Sam Nujoma aan Nederland in 1998 toegezegd is dat de hulp zou worden verbreed?
Zo ja, doet Nederland de toezegging gestand? Zo nee, wat is wel toegezegd?
(blz. 5).(Vraag: 162) Kan de minister aangeven waarom Namibië niet op
de lijst van 19 landen voorkomt? (blz. 5)(Vraag: 298) Zou Namibië niet alsnog in aanmerking kunnen komen
voor structurele bilaterale hulp op grond van het feit dat het inkomen per
hoofd van de bevolking niet tot uitdrukking brengt dat een groot deel van
de bevolking zeer arm is en dat de inkomensongelijkheid in Namibië niet
ten eerste te wijten is aan de huidige regering maar eerder aan het vroegere
apartheidsregime?Namibië komt niet op de lijst van 19 landen voor, omdat het niet
IDA-eligible is. Ongelijke inkomensverhoudingen, welke zich in de meeste ontwikkelingslanden
voordoen, zijn geen bepalende factor geweest bij de invulling van het armoedecriterium.
Het verminderen van armoede en sociale ongelijkheid is een langdurig proces
gebleken dat met vallen en opstaan gepaard gaat. In Namibië is deze ongelijkheid
inderdaad nog mede een gevolg van het tot 1990 aan dat land opgelegde apartheidssysteem.
Inmiddels kan in Namibië niet meer worden gesproken van een scherpe politiek-economische
tweedeling. Deze kloof is in Zuid-Afrika nog scherper, vooral vanwege het
feit dat de afschaffing van apartheid in dat land van veel recentere datum
(1994) is.Tijdens het officiële bezoek van president Nujoma aan Nederland in
maart 1998, is door mijn voorganger aangegeven dat de toekomstige samenwerking
zal worden verbreed en gecontinueerd. Daarbij werd wel op termijn een verschuiving
voorzien van ontwikkelingssamenwerking naar gelijkwaardiger betrekkingen,
met name op het gebied van handel en investeringen.Als gevolg van het voorstel de structurele bilaterale hulprelatie van
overheid tot overheid te concentreren op een beperkt aantal landen zal de
hulprelatie met Namibië, gegeven de toegepaste criteria, echter niet
in die vorm worden gecontinueerd. Vooral vanwege de nog fragiele democratie
komt Namibië de komende jaren wel in aanmerking voor steun aan activiteiten
op het gebied van democratisering en goed bestuur. De afbouw van de bredere
bilaterale ontwikkelingsrelatie zal uiteraard, na bijna tien jaar steun aan
het proces van transitie, geleidelijk en zorgvuldig worden uitgevoerd. Kapitaalvernietiging
zal worden voorkomen. Hoewel vanuit ontwikkelingssamenwerking geen initiatieven
meer worden ontwikkeld om de ontwikkeling van het midden en kleinbedrijf te
bevorderen, zal een inspanning worden geleverd om de toezegging de handelsrelaties
te helpen intensiveren na te komen. 131Op welke manier is de periode van vijf jaar tot stand gekomen voor
de voortzetting van de hulprelatie met Egypte, Zuid Afrika en de Palestijnse
gebieden? Gaat er niet een negatieve prikkel uit van het noemen van een getal?
(blz. 5).(Vraag: 155) Aan de rand van welke ontwikkelingsfase bevindt Egypte
zich en geldt dit ook niet voor meerdere landen dan Egypte en Zuid-Afrika
en zo ja, waarom wordt de relatie met die landen niet voortgezet? (pag. 5)(Vraag: 169) De reden voor het voortzetten van de hulp aan Egypte
luidt dat «het land op de rand van een volgende ontwikkelingsfase verkeert».
Wat houdt dat in? Van welke naar welke fase gaat Egypte? Zijn niet alle landen
altijd in ontwikkeling en dus op weg van een fase naar een andere? Wat is
er zo bijzonder aan deze Egyptische situatie dat het voortzetten van de hulp rechtvaardigt? Waarop baseert u de verwachting dat Egypte
na nog vijf jaar bilaterale hulp van Nederland in de volgende fase zou zijn
beland? Waarom geldt dit criterium niet voor andere landen?Egypte bevindt zich op de rand van een fase waarin de economische groei
duurzaam en voldoende hoog (6 à 7% per jaar) zal zijn om een sociaal-economisch
evenwichtige ontwikkeling mogelijk te maken. Volgens de huidige meerjarenprojecties
van het IMF zal deze fase over vier à vijf jaar bereikt kunnen worden.
De Nederlandse hulp is erop gericht de huidige overgangsfase te helpen overbruggen.Deze situatie, waarin een land binnen een periode van een vijftal jaren
een situatie van duurzame en evenwichtige sociaal-economische ontwikkeling
kan bereiken, geldt binnen de groep landen waarmee Nederland thans een bilaterale
samenwerkingsrelatie onderhoudt in de eerste plaats voor Egypte en Zuid-Afrika.
Ook de Palestijnse Gebieden kunnen op afzienbare termijn een situatie van
duurzame groei bereiken, maar hier wordt het tijdpad voornamelijk bepaald
door de voortgang in het Midden-Oosten vredesproces. Andere landen in een
vergelijkbare ontwikkelingsfase kwamen om diverse redenen niet in aanmerking
voor een vergelijkbare benadering, doch voor bijvoorbeeld steun via één
of meerdere thematische instrumenten. In dit verband wordt verwezen naar de
synopsis van Egypte.Het noemen van een periode van vijf jaar is bedoeld als een positieve
stimulans voor de periode van overbrugging. Al naar gelang de ontwikkelingen
van de komende vijf jaar kan bezien worden of voortzetting van een beperkte
relatie in de rede ligt. 132Hoe lang duurt de «korte termijn» die Eritrea en Ethiopië
krijgen om hun open grensconflict te staken? Hoe snel wordt de hulp bevroren
indien de strijd weer oplaait? Wordt in dat geval alleen de aanvaller gestraft?
(blz. 5).Toen ik de brief van 26 februari jl. aan u toestuurde laaiden de vijandelijkheden
tussen beide landen op. Op dat moment was moeilijk te bepalen welk land de
aanvaller was. Met «korte termijn» bedoelde ik minimaal enkele
maanden. Het leek wenselijk de OAE enige tijd te geven om haar bemiddeling
voort te zetten. Het ligt overigens in de verwachting dat de vijandelijkheden
door het aanbreken van het regenseizoen (begin juli) noodgedwongen voorlopig
zullen worden gestaakt.Als de strijd weer oplaait, kan tot bevriezing van de hulp worden besloten.
Onder bevriezing versta ik: geen nieuwe activiteiten starten en geen begrotingssteun
of schuldverlichting verlenen. De lopende programma's worden gecontinueerd.
Ik teken hierbij aan, dat mijn voorkeur uitgaat naar een gezamenlijke actie
van een aantal gelijkgezinde partners. Tot op heden is de bereidheid onder
de EU-partners om tot bevriezing van de hulp over te gaan klein. Een beslissing
tot bevriezing zou in principe voor beide landen gelden. Dit laat onverlet
dat evidente agressie door een van beide partijen niet zonder gevolgen kan
blijven. Overigens wens ik mij neutraal op te stellen in dit conflict. Tijdens
mijn bezoek aan Ethiopië in mei jl. heb ik benadrukt dat het conflict,
conform de voorstellen van de OAE, aan de onderhandelingstafel moet worden
opgelost. 133Welk tijdstip geldt voor de nieuwe inschatting van de situatie in
Pakistan, Zambia en Zimbabwe? (blz. 5). In de periode tussen 26 februari en heden is de situatie in de drie landen
met extra aandacht gevolgd.Het meest bezorgd ben ik thans over Pakistan. De ontwikkelingen gedurende
de afgelopen maanden, zoals de Pakistaanse activiteiten in het conflict rond
Kashmir, het arresteren van journalisten, beperken van vrijheden van NGO's,
het achterblijven van ontwikkelingsuitgaven, leiden ertoe dat ik meen dat
er aanleiding is om in het laatste kwartaal van dit jaar te bezien of en hoe
de relatie met Pakistan kan worden voortgezet.Indien de ontwikkelingen op het gebied van beleid en bestuur zich na een
jaar vanaf de screening, dat wil zeggen in de periode voor 1 maart 2000 niet
merkbaar te goede hebben gekeerd, zal ik mij opnieuw beraden en in overleg
treden met Uw Kamer. 134Welke betekenis heeft de term transitielanden, de uitdrukking landen
in transitie? (blz. 5).Op blz. 5 van de brief van 26 februari komt het woord «transitie»
alleen voor in relatie tot de overgangsperiode van vijf jaar die gehanteerd
wordt voor Zuid-Afrika en Egypte. 135Ghana is een van de 19 landen die zijn geselecteerd voor structurele
bilaterale hulp. De president van Ghana (Rawlings) zou in de dossiers voor
het proces tegen Bouterse zijn genoemd als iemand die betrokken is bij internationale
drugshandel. Beschikt de regering over nadere informatie daaromtrent? (blz. 5)Neen. Het strafdossier tegen Bouterse is opgesteld door het Openbaar Ministerie.
De regering is, op grond van de strikte scheiding van verantwoordelijkheden
tussen regering en OM, niet op de hoogte van de inhoud van dit dossier. Van
de zijde van het OM zijn geen berichten ontvangen die een waarschuwing inhouden
tegen het onderhouden van een structurele OS-relatie met Ghana. 136Kan een beoordeling worden gegeven van de mate waarin Tanzania voldoet
aan de criteria van goed bestuur en goed beleid, waarbij ook nadrukkelijk
aandacht wordt besteed aan de kwaliteit van de democratie, de scheiding van
de machten, de situatie van de mensenrechten, de corruptie en de situatie
bij het onderwijs en de gezondheidszorg? (blz. 5)Zie synopsis van Tanzania. 137In hoeverre voldoet Malawi aan de criteria van goed bestuur en goed
beleid? (blz. 5)Malawi scoort matig op de criteria van de kwaliteit van het bestuur en
van het beleid. De kwaliteit van het overheidsapparaat is zwak. In 1997 leidde
het uitgavenbeleid van de Malawiaanse overheid tot opschorting van het hervormingsprogramma
ESAF van het IMF. Sindsdien zijn procedures van budgetcontrole versterkt.
De corruptie in Malawi neemt toe. Er is sprake van relatieve persvrijheid.
Er vinden voor zover bekend geen systematische mensenrechtenschendingen plaats,
al treedt de politie soms hardhandig op en is de situatie in de gevangenissen
slecht. Wat betreft het sociale beleid van Malawi zijn de intenties vaak goed,
maar is de uitvoering onvoldoende. Vanaf 1994 is er een consistent economisch
hervormingsbeleid gevoerd. In 1997 verslapte dit hervormingsproces. Het begrotingstekort steeg, maar onder het IMF programma verbeterde de
situatie iets. De begrotingsdiscipline is nog steeds onvoldoende. De recente
problemen rond het organiseren van de verkiezingen die nu gepland staan op
15 juni 1999 tonen echter aan dat de democratie zich in Malawi nog onvoldoende
heeft geconsolideerd. De belangrijkste redenen om Malawi niet op te nemen
op de «lijst van 19» zijn de matige score op het criterium kwaliteit
van het bestuur en het beleid, de geringe meerwaarde van de Nederlandse hulp,
de beperkte absorptiecapaciteit en de afwezigheid van een Nederlandse ambassade. 138Hoe verhouden bestuur en beleid in Ethiopië zich tot de in november
1998 gekozen criteria? Bestaat er in Ethiopië uitzicht op verkiezingen
(in 2000) die werkelijk vrij en eerlijk zijn? Is het grensconflict met Eritrea
de enige belangrijke overweging wat betreft het mogelijk bevriezen van hulpgelden
voor Ethiopië? (blz. 5)Zie synopsis van Ethiopië.Mede gezien het huidige conflict en het verloop daarvan, is het op dit
moment moeilijk een inschatting te geven of de geplande verkiezingen in 2000
vrij en eerlijk zullen verlopen. Er worden momenteel voorbereidingen getroffen
voor deze verkiezingen. Ethiopië is reeds in overleg getreden met een
aantal landen (waaronder Nederland) over ondersteuning van deze voorbereidingen.
Tevens zullen waarnemers worden uitgenodigd.De voetnoot betreffende de bevriezing van de hulpgelden verwijst inderdaad
naar het conflict.Zie ook antwoord op vraag 132. 139Hoe verhouden bestuur en beleid in Eritrea zich tot de in november
1998 gekozen criteria? Kan ook een beoordeling worden gegeven van de situatie
bij het onderwijs en bij de gezondheidszorg in Eritrea? Is het grensconflict
met Ethiopië de enige belangrijke overweging wat betreft het mogelijk
bevriezen van hulpgelden voor Eritrea? (blz. 5)Zie synopsis van Eritrea.De voetnoot betreffende de bevriezing van de hulpgelden verwijst inderdaad
naar het conflict.Zie ook antwoord op vraag 132. 140In hoeverre voldoet Georgië aan de criteria van goed bestuur
en goed beleid? (blz. 5)Zie synopsis van Georgië. 141In hoeverre voldoet Jemen aan de criteria van goed bestuur en goed
beleid? Kan bij de beantwoording ook aandacht worden besteed aan de kwaliteit
van de democratie, de naleving van de mensenrechten en de situatie bij het
onderwijs en de gezondheidszorg? Is in financieel-economisch opzicht niet
een achteruitgang opgetreden in de loop van 1998 en het begin van 1999? (blz. 5)Zie synopsis van Jemen. 142Het Human Development Report 1998 (op blz.163) en het Amerikaanse
State Department (in het India Country Report on Human Rights Practices for
1998) geven sterk uiteenlopende informatie over het percentage kinderen dat
in India het lager onderwijs bezoekt. Welke cijfers hieromtrent worden op
DGIS gehanteerd? (blz. 5)De cijfers die DGIS hanteert zijn ontleend aan de erkende internationale
bronnen. De meest gangbare bronnen die internationaal vergelijkbare gegevens
leveren zijn: Human Development Report (1998 UNDP), World Education Report
(1998 UNESCO), The State of the Worlds' Children 1999 – Education (UNICEF),
World Development Indicators (1997 Wereldbank). De statistieken en berekeningen
in deze rapporten baseren zich wat onderwijs betreft op UNESCO-statistieken
en, waar beschikbaar, op gegevens uit nationale statistieken (EMIS data).
Voor informatie over specifieke regio's en/of bevolkingsgroepen wordt daarnaast
ook gebruik gemaakt van meer gespecialiseerde studies en rapporten.UNESCO en UNICEF gaan voor India (1995) uit van 109,4 mln. kinderen in
de schoolgaande leeftijd van 5–10 jaar. De lagere school wordt in de
praktijk bezocht door 110% van het aantal jongens en 90% van het aantal meisjes
in die leeftijdsgroep. Deze op het eerste gezicht vreemd aandoende percentages
(gross enrollment rate) duiden erop dat ook kinderen/personen uit andere leeftijdsgroepen
naar de lagere school gaan, terwijl uit dit cijfer niet kan worden opgemaakt
hoeveel kinderen van 5–10 jaar nu precies naar school gaan (het nettocijfer
is niet beschikbaar). Het India Country Report on Human Rights Practices for
1998 van het US State Department spreekt van 203 mln. kinderen in de leeftijd
van 5–14 jaar. Daarvan zouden er ca. 120 mln. naar de lagere school
gaan. Dit cijfer hoeft niet in tegenspraak te zijn met de cijfers van UNESCO
en UNICEF, maar het laat zich niet controleren omdat in het VS-rapport geen
bron wordt vermeld. 143In hoeverre voldoet Vietnam aan criteria als de scheiding van machten,
rechtszekerheid, democratisering en naleving van de mensenrechten? (blz. 5)De scheiding der machten is in Vietnam beperkt. De wetgevende en rechtelijke
macht zijn ondergeschikt aan de communistische partij. De laatste jaren is
met de geleidelijke versterking van het parlement de wetgevende functie onafhankelijker
geworden. De rechtszekerheid is in Vietnam naar verhouding goed, in de zin
dat geen sprake is van willekeur, wel van politiek geïnspireerde rechtspraak.
Vietnam kent een relatief ontwikkelde wetgeving, waarbij de burgers een redelijke
mate van rechtsbescherming wordt geboden. De afgelopen jaren is sprake van
een ontwikkeling in de richting van een rechtsstaat, dankzij een omvangrijk
wetgevingsprogramma (onder andere de invoering van een burgerlijk wetboek
alsook een stelsel van regels waaraan de overheid zelf gehouden is), het overgaan
tot systematische publicatie van wetten en een geleidelijk beter opleidingsniveau
van magistraten.De democratisering in Vietnam is beperkt. De communistische partij domineert
het openbaar bestuur. Het één-kamerparlement wordt elke 5 jaar
gekozen. Om verkiesbaar te zijn hoeft men thans niet langer lid te zijn van
de communistische partij, zoals voorheen het geval is geweest. Onafhankelijken
kunnen in het Parlement zitting nemen. Het merendeel van de parlementariërs
is desondanks nog steeds partijlid. De behoefte bij de overgrote meerderheid
van de bevolking aan een parlementaire democratie lijkt minder acuut. Het
huidige tijdperk van voor Vietnam ongekende economische vooruitgang volgend
op een zeer turbulent recent verleden leidt tot draagvlak voor
de voorzichtige koers van de overheid met grote nadruk op behoud van de politieke
en sociaal-economische stabiliteit.De naleving van mensenrechten is niet optimaal. Hoewel in de nieuwe grondwet
van 1992 een aantal fundamentele rechten (onder andere vrijheid van meningsuiting
en vereniging) zijn opgenomen, worden de civiele en politieke rechten van
Vietnamese burgers beknot. Wel is deze vrijheid de afgelopen jaren toegenomen.
De Vietnamese inspanningen ter bevordering van de sociaal-economische rechten
zijn aanzienlijk. Culturele vrijheden staan daarentegen onder druk, zij het
in mindere mate dan in het verleden. Het aantal politieke gevangenen is relatief
beperkt (circa 40). De jaren waarin velen in heropvoedingskampen zaten behoren
tot het verleden. In 1998 is bij een algemene amnestie regeling een groot
aantal gevangenen vrijgelaten daaronder een beperkt aantal politieke gevangenen.
Voor het jaar 2000 wordt opnieuw een algemene amnestie voorzien. Over politieke
gevangenen vindt overleg met de Vietnamese autoriteiten plaats, met name in
EU en VN verband. 144In hoeverre voldoet Mongolië aan de criteria van goed bestuur
en goed beleid? (blz. 5)Zie synopsis van Mongolië. 145In hoeverre voldoet Moldavië aan de criteria van goed bestuur
en goed beleid? (blz. 5)Zie synopsis van Moldavië. 146Zouden de Filippijnen in aanmerking komen voor structurele bilaterale
hulp indien het inkomen per hoofd van de bevolking lager zou zijn geweest?
Zijn er recentelijk nog ontwikkelingen geweest wat betreft het inkomen per
hoofd van de bevolking op de Filippijnen? (blz. 5)Zie synopsis van de Filippijnen. Wat betreft het inkomen per hoofd van
de bevolking op de Filipijnen hebben zich recentelijk geen ontwikkelingen
voorgedaan. 147Welk deel van het nationaal inkomen van Mozambique bestaat uit buitenlandse
hulp? Is het relatief hoge aandeel een indicatie dat de benuttingscapaciteit
van dit land dreigt te worden overschreden? Verdient het aanbeveling een bepaalde
proportie tussen hulp en eigen productie als maximum te hanteren om grote
hulpafhankelijkheid te voorkomen? (blz. 5)Volgens de meest recente gegevens bedraagt het aandeel van de buitenlandse
hulp in het nationaal inkomen van Mozambique circa 25%. Hoewel veel hogere
schattingen in internationale statistieken worden vermeld, is de inschatting
dat deze inmiddels zijn verouderd en zijn toe te schrijven aan 1) onderschatting
van het werkelijk inkomen per capita, 2) een overschatting van de huidige
hulpstroom ($ 750 mln per jaar i.p.v. meer dan $ 1 miljard per jaar)
en 3) de te laag ingeschatte bevolkingsomvang (16 mln i.p.v. 19 mln). Het
staat vast dat het aandeel van de buitenlandse hulp in het nationaal inkomen
de laatste paar jaar, na de enorme behoeften in de eerste periode van wederopbouw,
drastisch is gedaald, maar internationaal gezien nog steeds relatief hoog
is.Het grote aantal donoren, en het feit dat bijna tweederde
van de hulp wordt aangeboden in de vorm van projectsteun, legt inderdaad nog
een groot beslag op de beperkte absorptiecapaciteit. Het versterken van de
(lokale) institutionele capaciteit heeft om deze reden al een aantal jaren
een hoge prioriteit bij Mozambique en donoren. Daarnaast zijn steeds meer
donoren bereid of hebben reeds besloten, waar mogelijk en verantwoord, de
hulp om te zetten in sectorale begrotingssteun. Opname in het reguliere begrotingsproces
is een prealabele voorwaarde voor effectieve geleidelijke afbouw. Externe
financiering dient gepaard te gaan met serieus beleid om eigen overheidsinkomsten
te vergroten, bijvoorbeeld via douaneheffingen en belastingen. Mozambique
is hier reeds succesvol mee bezig. 148Op welke inzet ten behoeve van gender zijn Jemen en Pakistan beoordeeld?
(blz. 5)JemenMet een Gender Development Index (GDI) waarde van 0 336 staat Jemen
op de 143e plaats (van 174 landen) in de wereld. De bestaande situatie voor
vrouwen laat veel te wensen over in sectoren als onderwijs, gezondheidszorg,
water/sanitatie en economische productiviteit, maar de overheid is in toenemende
mate bereid hier aandacht aan te besteden. Het ministerie van onderwijs maakt
zich sterk voor basisonderwijs aan meisjes en alfabetisering van vrouwen;
het ministerie van gezondheid richt zich in toenemende mate op reproductieve
gezondheidszorg, het ministerie van landbouw heeft een Ruraal Women's Development
Directorate. Het ministerie van werkgelegenheid (Labour & Vocational Training)
heeft een Working Women's Department en onder de premier valt het National
Women's Committee, die recentelijk serieuze pogingen doet om zich tot professioneel
beleidsorgaan te ontwikkelen. Het ontbreekt de overheid beslist niet aan inzet,
maar aan kennis van zaken hoe de lage GDI om te buigen en traditionele en
culturele belemmeringen te slechten. Een resultaat van deze aanpak is bijvoorbeeld
het hernieuwde elan bij de vrouwenbeweging in het zuiden van Jemen; elan dat
bijdraagt aan een grotere aandacht voor de «national gender machinery»
in Sana'a. Nederland ondersteunt dit proces. PakistanDe inzet van de Pakistaanse overheid in dit kader levert een gemengd beeld
op. Pakistan heeft in 1996 het «verdrag inzake de uitbanning van alle
discriminatie tegen vrouwen» geratificeerd. In 1997 heeft het Pakistaanse
parlementaire commissie een meer dan uitstekend rapport gepubliceerd over
de juridische achterstelling van vrouwen en tal van aanbevelingen ter rectificatie
gedaan. Vorig jaar heeft de Pakistaanse overheid het «National Action
Plan for Women» aangenomen waarin alle 12 thema's van de Bejing VN-vrouwenconferentie
zijn opgenomen. Het ministerie dat belast is met de uitvoering van dit programma
kampt echter met een groot gebrek aan capaciteit. Ten aanzien van de situatie
op het gebied van onderwijs en gezondheidszorg is sprake van een fragiel positieve
trend. Er zijn aanwijzingen dat de participatie van meisjes in het onderwijs
langzaam toeneemt en er lijkt ook enige vooruitgang te zijn geboekt op het
terrein van de reproductieve gezondheidszorg.«Gender-equity issues» en reproductieve rechten zijn inmiddels
onderdeel aan het worden van een breder nationaal debat op dit terrein. Pakistan
scoort op de Gender Development Index (GDI) de waarde van 0 399, waarmee
het land op de 131e (van 174 landen) in de wereld. Pakistan scoort daarmee
beter dan de meeste andere landen die in aanmerking komen voor structurele
bilaterale hulp. Er is anderzijds sprake van een toename van geweld tegen vrouwen in Pakistan.
Een recent rapport van Amnesty International over Pakistan, «No progress
on women's rights», beschrijft de deplorabele staat van vrouwenrechten
en het gebrek aan actie van de Pakistaanse overheid. De Pakistaanse overheid
wordt in dit kader geconfronteerd met een toenemende invloed van reactionaire
krachten die veelal met een beroep op de Islam rechten van vrouwen en minderheden
willen inperken. Sinds de invoering in de jaren tachtig van zogenaamde Islamitische
(Shari'a) rechtbanken, die het mandaat hebben om uitspraken van reguliere
rechtbanken als on-islamitisch te verklaren, is er sprake van een trendmatige
verharding van de juridische praktijk, die vrouwen en minderheden benadeelt.
De regering heeft voorgesteld de grondwet te amenderen, zodat de overheid,
in de positie komt om uitspraken van Shari'a rechtbanken te corrigeren. Hoewel
de regering de introductie van deze grondwetswijziging verdedigt als een instrument
om mensenrechten te waarborgen en bestaande misstanden aan te pakken, is er
in Pakistan, in het bijzonder ook van de zijde van NGO's die zich inzetten
voor vrouwenrechten, veel verzet tegen de invoering. Er wordt gevreesd dat
constitutionele rechten verdrongen zullen worden door decreten van de uitvoerende
macht. Bovendien dreigen de wetgevende en de rechtsprekende macht te worden
gemarginaliseerd ten gunste van een vergaande interpretatiebevoegheid van
Shari'a gerechtshoven. Een verontrustende ontwikkeling in dit kader is dat
lokale overheden proberen om de bewegingsvrijheid van NGO's in te perken. 149Kan een overzicht gegeven worden van de langerlopende afspraken voor
hulpprogramma's of projecten tussen Nederland en hulpontvangende landen die
met het nieuwe landenbeleid doorkruist worden? Klopt het dat de minister-president
aan Guatemala heeft beloofd dat Nederland zal helpen met de wederopbouw in
de meest brede zin? Hoe verhoudt dit zich tot het schrappen van Guatemala
van de landenlijst? (blz. 5)Langlopende verplichtingen die reeds zijn aangegaan zullen in beginsel
gestand worden gedaan, ofwel via opname in exit-strategieën, danwel via
het onderbrengen ervan binnen het themaspecifieke instrumentarium.Tijdens het bezoek van de Guatemalteekse president Arzu aan Nederland
in januari 1997 heeft de minister-president ter ondersteuning van het vredesproces
en de uitvoering van de Vredesakkoorden inderdaad deze belofte gedaan. Dat
Guatemala thans niet kwalificeert voor een structurele bilaterale OS-relatie
is gevolg van het feit dat het BNP per capita ruim boven de grens van IDA-eligibility
ligt. Dat neemt niet weg dat de belofte voor zover mogelijk gestand zal worden
gedaan tot en met 2000 in de vorm van de drie thema-instrumenten waar Guatemala
voor kwalificeert. Op dit moment hapert de implementatie van de vredesakkoorden.
Het is dan ook vooralsnog moeilijk in te schatten of Guatemala aan de voorwaarden
zal kunnen voldoen, die verbonden waren aan de destijds gedane belofte. 150Op welke wijze is voor elk van de landen rekening gehouden met regionale
effecten en grensoverschrijdende problemen en het ondersteunen van regionale
initiatieven? In welke zin zal Nederland een rol spelen in regionale initiatieven
die via het multilaterale kanaal worden vormgegeven? (blz. 5)Uitgangspunt voor het nieuwe beleid is dat de bilaterale hulp zich in
eerste instantie richt op landen en niet op regio's. Waar een, in overleg
met het betrokken land, gesignaleerd prioritair probleem binnen een samenwerkingssector
een landenoverstijgende aanpak vergt is dit uiteraard mogelijk.Voor steun aan een buiten een bilateraal samenwerkingsland gelegen instituut
of regionale organisatie geldt een soortgelijke redenering. Ook hier wordt
een Nederlandse bijdrage beredeneerd vanuit landen waarmee wij een actieve
betrokkenheid hebben. Voor wat betreft de financiering van regionale organisaties
en initiatieven is er een preferentie voor het multilaterale kanaal. 151Waarom wordt het voorbehoud ten opzichte van Eritrea en Ethiopië
vanwege hun open grensconflict ook niet gemaakt ten opzichte van Uganda vanwege
de betrokkenheid bij de oorlog in Congo? (blz. 5)Uganda kampt met aanslagen van rebellen, die vanuit de DRC burgers aanvallen
en trachten het land te destabiliseren. Het land heeft dan ook legitieme veiligheidsbelangen
in het grensgebied. Dit rechtvaardigt uiteraard niet de omvangrijke Ugandese
aanwezigheid in DR-Congo ter ondersteuning van de Congolese oppositie. Nederland
en andere donoren hebben Uganda hierop van meet af aan aangesproken en hebben
ervoor gewaarschuwd dat de betrokkenheid in DR-Congo de eigen economische
en sociale verworvenheden in gevaar kunnen brengen. Daarbij worden indicatoren
zoals het verloop van de overheidsuitgaven nauwlettend gevolgd.President Museveni neemt anderzijds actief deel aan verschillende bemiddelingsinitiatieven
en heeft een bilateraal staakt-het-vuren ondertekend. Het lopende overleg
tussen regionale leiders in Oost Afrika, waarin President Museveni een vooraanstaande
rol speelt, geeft aanleiding tot hoop op een versnelling van het vredesproces.De parallel tussen beide conflicten is niet te trekken: de aard van het
conflict en van de militaire handelingen is verschillend, alsook de bereidheid
van het leiderschap om aan een politieke oplossing te werken. Om deze redenen
is ten aanzien van Uganda geen vergelijkbaar voorbehoud gemaakt. 152Voor welke periode wordt het landenbeleid vastgelegd en is eventueel
nadere aanvulling of wijziging later mogelijk? (blz. 5)De periode waarvoor een structurele bilaterale hulprelatie wordt aangegaan
is niet vooraf bepaald. De samenwerking zal in de praktijk vaak vele jaren
in beslag nemen, afhankelijk van de voortgang van het ontwikkelingsproces
in het betreffende land. De hulp zal vorm krijgen door een driejaarlijkse
voortrollende planning. Zoals in de brief van 26 februari 1999 uiteengezet
kunnen nieuwe ontwikkelingen leiden tot wijzigingen in het landenbeleid: de
nu vastgestelde lijsten zijn niet in marmer gebeiteld. Veranderende omstandigheden
kunnen leiden tot een heroverweging. Structurele relaties kunnen als gevolg
hiervan beëindigd worden, net zoals het mogelijk is dat landen alsnog
in aanmerking komen.Zie ook antwoord op vraag 5. 153Is het denkbaar dat Indonesië op de middellange termijn weer
in aanmerking komt voor een structurele bilaterale hulprelatie? (blz. 5) Toetsing aan de drie criteria heeft mij doen oordelen dat een structurele
bilaterale hulprelatie met Indonesië nu niet aan de orde is. Zoals u
bekend zullen collega Van Aartsen en ik in het najaar een notitie overleggen,
waarin we – zo dat gezien de moeilijk voorspelbare ontwikkelingen in
Indonesië kan – een uitspraak zullen doen over het beleid ten aanzien
van Indonesië. 154Waarom is van de 19 landen slechts voor tien landen uit de categorie
minst ontwikkelde landen gekozen? (blz. 5)Naar mijn oordeel is het aantal van 10 minst ontwikkelde landen (MOL's)
relatief veel. Veel MOL's zijn immers landen in conflict of behoren tot de
categorie van «failed state». Voorts bestaat er een duidelijke
correlatie tussen de mate van armoede en de kracht van de instituties, hetgeen
betekent dat een aantal MOL's vooralsnog niet voldoet aan de criteria en dus
om die reden niet in aanmerking komt voor een structurele bilaterale relatie.
Naar ik hoop zullen er in de toekomst meer MOL's kwalificeren voor een structurele
relatie met Nederland. Ik sta open voor suggesties in deze. 155Aan de rand van welke ontwikkelingsfase bevindt Egypte zich en geldt
dit ook niet voor meerdere landen dan Egypte en Zuid-Afrika en zo ja, waarom
wordt de relatie met die landen niet voortgezet? (pag. 5)Zie antwoord op vraag 131 156In hoeverre heeft een bilaterale hulprelatie van Nederland met Egypte
nog toegevoegde waarde, gezien de enorme Amerikaanse hulpinspanning in dit
land? (blz. 5)Egypte heeft in de huidige fase van structurele hervormingen niet alleen
behoefte aan middelen, maar ook aan expertise op vele terreinen. De meerwaarde
van de Nederlandse hulp aan Egypte ligt niet in de omvang van de financiële
middelen, maar in innovatie en katalysatie. Benaderingen in door Nederland
uitgevoerde proefprojecten zijn inmiddels door de Egyptische overheid op ruimere
schaal toegepast. Nederland heeft zich in Egypte de naam verworven van betrouwbare
en deskundige donor en is betrokken bij vernieuwende, politiek gevoelige initiatieven.
Dit geldt bijvoorbeeld in de water- en drinkwatersector waar tweederde van
de Nederlandse hulp wordt besteed. De Nederlandse rol in deze is mede van
belang vanuit de mondiale voortrekkersrol die Nederland in deze sector vervult. 157Voor welke periode zal de samenwerking met de Palestijnse Autoriteit
worden voortgezet? Waarom kan de samenwerking met de PA niet plaatsvinden
binnen het programma voor mensenrechten, vredesopbouw en goed bestuur en wordt
hiervoor een speciale vorm gekozen? (blz. 5)(Vraag: 170) Wat zijn de mogelijkheden voor de Palestijnse Autoriteit
om na het uitroepen van de Palestijnse staat nog in aanmerking te blijven
komen voor structurele bilaterale hulp? Is het de bedoeling dat de Palestijnse
staat te zijner tijd wordt opgenomen in het lijstje van landen die in aanmerking
komen voor structurele bilaterale hulp?(Vraag: 173) Wordt de bilaterale hulprelatie met de Palestijnse Autoriteit
beperkt voor een periode van vijf jaar of wordt na één of twee
jaar een nieuwe inschatting gemaakt? (blz.5) (Vraag: 176) Gegeven het gestelde over de Palestijnse Autoriteit,
ziet u geen rol weggelegd in een bilaterale hulprelatie daar waar het gaat
om het stimuleren en ondersteunen van sociale ontwikkeling, goed bestuur en
mensenrechten? Moet hieruit afgeleid worden dat u een waterscheiding wilt
aanbrengen tussen de taak van de Nederlandse bilaterale hulp en de taak van
NGO's? (p.5)(Vraag: 182) Is voor de continuering van de hulp aan de Palestijnse
Gebieden via de Palestijnse Autoriteit geen termijn gesteld, en, als dat het
geval is, waarom niet? Of is Nederland, zoals de brief lijkt aan te geven,
in het beëindigen van de hulp aan de Palestijnse Gebieden, afhankelijk
van het beleid van de Israëlische regering inzake de Palestijnse gebieden?
Gegeven het feit dat de hulp aan de Palestijnse Gebieden behoort tot de drie
in tijd beperkte hulprelaties, welke positieve ontwikkelingen neemt de Nederlandse
regering in die gebieden, zowel bestuurlijk als economisch, waar, op grond
waarvan zij denkt op kortere termijn de structurele hulprelatie te kunnen
beëindigen? (p.5)De tijdelijke samenwerkingsrelatie met de Palestijnen wordt gecontinueerd
in het kader van het algemene Nederlandse beleid ten aanzien van de regio
en wordt beïnvloed door de ontwikkelingen in het Midden Oosten vredesproces.
Het is de verwachting dat, na een vredesregeling met Israël, de Palestijnse
Gebieden zich autonoom kunnen ontwikkelen en dan, op basis van het armoedecriterium,
hoogstwaarschijnlijk niet kwalificeren voor een structurele bilaterale hulprelatie.Dit houdt in dat toetsing aan de ontwikkelingen in het vredesproces voortdurend
plaatsvindt. De Nederlandse hulpinspanning bestrijkt meer terreinen dan het
programma voor democratisering, mensenrechten en goed bestuur. Dit betreft
onder meer infrastructuur (bijvoorbeeld Gaza haven) en sociale ontwikkeling
(onderwijs).De samenwerking met de Palestijnse Autoriteit zal om redenen van effectiviteit
en doelmatigheid bij voorkeur in multilateraal verband en via NGO's plaatsvinden.
Op het gebied van democratisering, goed bestuur en mensenrechten zal de hulp
via NGO's geleid worden. 158Kan nader worden ingegaan op de bedoeling en concrete uitwerking
plus financiering van de trilaterale hulpprogramma's? Zijn tot nu toe positieve
ervaringen met dergelijke programma's opgedaan? Zo ja, waar? (blz. 5)(Vraag: 160) Wat is de motivatie van de minister om de trilaterale
hulpprogramma's op te richten? Op wat voor een manier zou dit vormgegeven
moeten worden? Kan de minister er meer toelichting op geven? (blz. 5)(Vraag: 175) Waarom is er gekozen voor Egypte als mogelijke mede-donor
in de regio ten Zuiden van de Sahara? Wat voor expertise heeft dit land in
deze regio? Hoe bent u precies tot uw huidige keuze gekomen van potentiële
mede-donoren? Hoe bent u van plan om in de toekomst de keuze te maken voor
landen die een mede-donorschap kunnen vervullen? Door welke criteria laat
u zich hierbij leiden? Heeft u nog meer landen op het oog voor het mede-donorschap,
zo ja welke en om welke redenen? Bestaat er niet het gevaar dat de toekomstige
mede-donoren een te grote rol in de regio krijgen, waardoor evenwicht zoek
kan raken? (blz. 5)De bedoeling van trilaterale samenwerking is om een nieuwe generatie donoren
uit kringen van middle income landen te creëren. Dit mede vanuit de zorg
over afnemende ODA-stromen vanuit DAC-leden en de daarmee samenhangende noodzaak
de donorbasis te verbreden met graduerende «emerging economies».
Bovendien biedt het de mogelijkheid om de aanwezige capaciteit in deze «meer
gevorderde» landen te benutten en verder te ontwikkelen. Bijkomend voordeel
is dat technische assistentie uit landen uit de regio veelal goedkoper is
en beter aansluit bij de lokale omstandigheden. In de tweede
plaats wordt op die wijze de ontwikkeling aangemoedigd, waarin die landen
zich geleidelijk ook als donor manifesteren.Op dit moment vindt overleg plaats met landen die hebben aangegeven geïnteresseerd
te zijn in trilaterale samenwerkingsprogramma's. De financiële kaders
zullen in een later stadium worden bepaald. Voorbeelden van trilaterale programma's
in het verleden zijn het Joegoslavië en het Nederland-Israël-programma.
De ervaringen hiermee waren overwegend positief. Nieuw is echter de expliciete
doelstelling om door middel van trilaterale programma's te komen tot een nieuwe
generatie donoren. We doen dit daarom alleen indien met deze landen meerjarige
afspraken kunnen worden gemaakt over de groei van hun ODA-budget onder gelijktijdige
afbouw van de Nederlandse bijdrage.De keuze van potentiële mededonoren kwam tot stand op basis van getoonde
interesse en reeds bestaande ervaring van deze landen. Daarbij zijn Zuid-Afrika
en Chili landen die zelf sterk geprofiteerd hebben van internationale solidariteit
en tonen ze bereidheid zelf ODA op te bouwen (bv beiden zijn IDA-donor). Voor
Egypte is gekozen, omdat dit land zelf heeft aangegeven geïnteresseerd
te zijn in deze vorm van samenwerking. Daarbij bestaat de verwachting dat
Egypte zich de komende jaren zal ontwikkelen tot middle income land en beschikt
het over relevante expertise (m.n. op het gebied van land- en water ontwikkeling)
en enige ervaring met deze vorm van samenwerking. Ik ben voornemens eerst
ervaring op te doen met deze drie landen en heb derhalve geen plannen om het
aantal landen dat in aanmerking komt voor mede-donorschap uit te breiden.Er bestaat geen vrees dat deze landen ten gevolge van het mede-donorschap
een te grote rol in de regio krijgen, daarvoor is de Nederlandse steun aan
hun ODA een te marginale factor. Overigens zullen de ontvangende landen bij
voorkeur geen directe buren zijn, tenzij deze daar expliciet om vragen. 159Waarom is voor Pakistan, Zambia en Zimbabwe en nadere inschatting
noodzakelijk, waarom na een jaar, is dat mogelijk ook noodzakelijk voor andere
landen en waarom gebeurt het ook niet naar aanleiding van de situatie in India?
Indien de trendmatige ontwikkeling zo belangrijk is, waarom is niet besloten
genoemde landen vooralsnog van de lijst te schrappen? (blz. 5)(Vraag: 172 ) Waarom wordt ten aanzien van Pakistan na een jaar een
nieuwe inschatting gemaakt en ten aanzien van India niet?Met betrekking tot Pakistan, Zambia en Zimbabwe wordt een nadere inschatting
noodzakelijk geacht vanwege de onzekere situatie op het gebied van goed bestuur
en de kwaliteit van het gevoerde sociaal-economische beleid. De hiervoor gekozen
periode van een jaar is enigszins arbitrair. Een jaar lijkt echter een redelijke
periode voor het voeren van een intensieve dialoog en het maken van een inschatting
of er sprake is van een positieve tendens.In mijn brief van 17 mei 1999 heb ik aangegeven dat besloten is de betrokken
landen vooralsnog niet van de lijst te schrappen om kapitaalvernietiging te
voorkomen en voorrang te geven aan continuïteit binnen de randvoorwaarden
van de drie hoofdcriteria.In mijn brief van 5 november 1998 heb ik op hoofdlijnen uiteengezet wat
ik versta onder goed beleid en goed bestuur. De situatie in India op deze terreinen steekt gunstig af bij die in Pakistan en geeft mij geen
aanleiding tot een herinschatting over een jaar. 160Wat is de motivatie van de minister om de trilaterale hulpprogramma's
op te richten? Op wat voor een manier zou dit vormgegeven moeten worden? Kan
de minister er meer toelichting op geven? (blz. 5)Zie antwoord op vraag 158 161Kan worden aangegeven welke andere landen, buiten de gekozen lijst
van 19, in aanmerking komen voor opname op de lijst op basis van het armoedecriterium
(en dus verworpen op grond van andere criteria)? (blz. 5)Zie antwoord op vraag 164. 162Kan de minister aangeven waarom Namibië niet op de lijst van
19 landen voorkomt? (blz. 5)Zie antwoord op vraag 130. 163Waarom is de voorkeur gegeven aan het multilaterale kanaal bij regionale
initiatieven? Zou het inspringen op regionale initiatieven niet mede bepaald
worden door al dan niet aanwezige Nederlandse expertise? (blz. 5)(Vraag: 171) Waarom wordt bij regionale initiatieven de voorkeur
gegeven het aan multilaterale kanaal? (blz. 5).In het nieuwe bilaterale beleid worden regionale initiatieven en organisaties
bezien in relatie tot hun nut voor de sectoren en onderwerpen waarop de bilaterale
Nederlandse hulp zich concentreert in die landen. Die betrokkenheid bepaalt
of aan een regionaal initiatief of instituut wel of geen actieve ondersteuning
gegeven zal worden met Nederlandse financiering. Bijdragen aan regionale VN-organisaties
als ESCAP in Bangkok geschieden direct uit centrale middelen doch volgen dezelfde
logica. Aanwezige Nederlandse expertise is derhalve geen criterium bij de
besluitvorming om regionale initiatieven of instituten te ondersteunen. 164Kunt u per land aangeven welke landen, waarmee onder minister Pronk
wel een samenwerkingsrelatie bestond, van de lijst zijn afgevoerd en op basis
waarvan dit is gebeurd? (blz. 5)(Vraag: 283) Welke namen staan op de complete lijst met landen die
afvielen omdat ze simpelweg te rijk zijn (geworden) dan wel langdurig «low-performer»
op de criteria voor sociaal-economisch beleid zijn? (blz. 1).Hieronder staan de landen die, voorkomend op de lijst van 78 landen, welke
in ogenschouw zijn genomen. De landen die cursief staan gedrukt, zijn de landen
die op 1 of meer thematische lijsten staan.A. Landen die te rijk zijn en/of toegang hebben tot de kapitaalmarkt (niet
IDA-eligible):Algerije, Brazilië, Chili, China, Colombia, Ecuador,
El Salvador, Joegoslavië (Fee. Rep.), Guatemala, Irak,
Jamaica, Jordanië, Korea (Dem. Rep.), Marokko, Namibië, Papua New Guinea, Peru, Filipijnen, Thailand
en TunesiëB. Landen met onvoldoende beleid en/of bestuur:Afghanistan, Albanië, Angola, Burundi, Cambodja, Kameroen, Congo (D.R.), Guinee-Bissau, Haïti, Honduras, Kenia, Laos, Liberia, Madagascar, Malawi, Myanmar, Nepal, Niger, Soedan , Sierra Leone, Somalië en TajikistanC. Landen met vertrouwenwekkend en kansrijk beleid/bestuur, die zijn afgevallen
vanwege de geringe meerwaarde van de Nederlandse bilaterale hulp of vanwege
de afwezigheid van een Nederlandse vertegenwoordiging ter plekke: Gambia, Ivoorkust, Kaap-Verdië, Mongolië, Rwanda en Senegal165Op welke onzekerheden doelt u als u spreekt over de situatie in Pakistan,
Zambia en Zimbabwe? Als de situatie over een jaar gelijk is aan de huidige,
zullen de landen dan op de lijst blijven? Zo nee, kunt u per land aangeven
wat er dient te veranderen? (blz. 5)(Vraag 179) Op het lijstje van 19 staat ook Zimbabwe. Waarom is –
zij het met voorbehoud – gekozen voor dit land, gezien de gespannen
verhouding van Zimbabwe met IMF/Wereldbank, de betrokkenheid bij de crisis
in de DRC (waarvoor Zimbabwe grote bedragen spendeert), de ongekende corrupte,
de grote onzekerheid rond de herziening van de grondwet en de steeds meer
aangevochten persvrijheid? (blz. 5)(Vraag: 297) In de brief van 26 februari 1999 werd gesproken over
onzekerheden in de situatie in Zambia en Zimbabwe (blz. 5, noot 2). In
de brief van 17 mei 1999 wordt gemeld dat beleid en bestuur in die landen
zich zodanig hebben ontwikkeld dat een stopzetting van de bilaterale hulprelatie
te rechtvaardigen zou zijn. Echter, de hulp wordt voorlopig voortgezet wegens
onder meer de omvang en de betekenis van de hulp. Komt nu niet een belangrijk
deel van de structurele bilaterale hulp buiten het stramien van de in november
1998 gekozen criteria te liggen (temeer omdat geselecteerde landen in de toekomst
kans maken op grotere budgetten door het afvallen van andere landen)? Kan
worden aangegeven hoe het bestuur en het beleid in Zambia en Zimbabwe zich
verhouden tot de in november 1998 gekozen criteria?Gedoeld wordt op de onzekere situatie op het gebied van beleid en bestuur.
Wanneer er na een jaar geen zichtbare verbeteringen optreden t.o.v. de huidige
situatie dan zullen de landen niet op de lijst worden gehandhaafd.Pakistan: Bezien zal worden in hoeverre vorm zal worden gegeven aan de
voorgenomen hervormingen op financieel-economisch terrein. De kernpunten zijn
belasting-hervorming, verbreding van de belastingbasis en verlaging van tarieven
alsmede privatisering van «public corporations», overheidsbanken
en produktiebedrijven, beter beheer van publieke middelen en sterk terugdringen
van personeel in overheidsdienst. Naleving van de in januari 1999 met het
IMF gesloten overeenkomst is daarbij een belangrijk meetpunt. Voorts zal met
name gelet worden op de ontwikkelingen op het gebied van goed bestuur, mensenrechten,
de situatie voor vrouwen alsmede politiek en sektarisch geweld en persvrijheid.
Deze zijn recent sterk verslechterd.Zambia: Er wordt over een jaar gekeken naar concrete resultaten van de
op zich positieve beleidsvoornemens. Op het terrein van goed bestuur heeft
de Zambiaanse regering recentelijk het toegezegde beleidsdocument Good Governance
gepubliceerd, een omvangrijk en ambitieus plan waarvan de donorgemeenschap
met instemming heeft kennis genomen. Punt van zorg betreft prioriteitstelling
en spoedige implementatie.Ten aanzien van het macro-economische beleid, geldt de vertraging van
de verkoop van de staatskopermijnen (ZCCM) als één van de belangrijkste
obstakels voor economische ontwikkeling en hervorming. Naar eigen zeggen verwacht
de Zambiaanse Regering de verkoop voor het eind van het jaar te kunnen afronden.
Overige meetpunten zijn: actieve bestrijding corruptie, budgetdiscipline en
het «on track» blijven met het ESAF programma van het IMF.Zimbabwe: Ook hier zal met name worden gekeken in hoeverre de beleidsvoornemens
op het gebied van financieel-economisch en sociaal beleid worden geïmplementeerd.
Het bereiken van overeenstemming met het IMF en Wereldbank over voortzetting
van Standby faciliteit en economisch aanpassingsprogramma is in dit opzicht
een belangrijk meetpunt. Daarnaast is een daadwerkelijke en transparante aanpak,
met zo breed mogelijke consensus tussen alle betrokkenen, van de noodzakelijke
landhervormingen een belangrijk criterium.Voorts zullen de ontwikkelingen op het gebied van democratisering (constitutionele
aanpassingen), mensenrechten, persvrijheid, onafhankelijke rechterlijke macht
en corruptie nauwlettend worden gevolgd. Tenslotte zal (mogelijk voortdurende)
betrokkenheid van Zimbabwe in de DR Congo in de afweging worden betrokken.Het gedeelte van de hulp, ook voor Zimbabwe en Zambia, zal binnen het
stramien van de in november gekozen criteria blijven liggen. Een verhoging
van de budgetten is vóór de heroverweging niet aan de orde.Zie ook antwoord op vraag 159. 166Waarom is wel gekozen voor een land als Uganda (een land met een
slechte staat van dienst wat betreft betrokkenheid bij conflict en corruptie),
terwijl een land als Rwanda wel geschrapt is (waarschijnlijk als gevolg van
betrokkenheid bij hetzelfde conflict)? Met andere woorden: om welke redenen,
anders dan die ook gelden voor landen die wel op de lijst van 19 zijn gebleven,
is Rwanda van de lijst gehaald? (blz. 5)Rwanda heeft sinds de gebeurtenissen in l994 omvangrijke Nederlandse noodhulp
ontvangen ten behoeve van het wederopbouw- en vredesproces. Deze steun zal
in de komende jaren worden voortgezet door middel van het DMV-programma met
speciale aandacht voor verbetering van de bestuurlijke infrastructuur. Met
Rwanda bestond evenwel geen structurele ontwikkelingsrelatie. Ook nu staat
Rwanda niet op de lijst van 19+3, gezien de onzekere situatie in het land
en de zwakke bestuurlijke infrastructuur.Ten aanzien van Uganda verwijs ik naar de beantwoording van vraag 128 167Waarom is Nicaragua wel op de lijst gebleven en Honduras niet (een
land dat na Mitch helaas kwalificeert voor het armoedecriterium en waar sprake
is van een civil society in opbouw)? (blz. 5)(Vraag 180): Waarom is Nicaragua wel uitgekozen voor bilaterale hulp,
en Honduras alleen voor het thema mensenrechten en vredesopbouw? (Nicaragua
wordt al door vele andere landen begunstigd. Honduras zit ruim onder de grens
van 925 dollar, heeft veel meer schade ondervonden van de orkaan Mitch, krijgt
veel minder van de totale ODA-hulp voor Midden-Amerika, maar heeft tegelijkertijd
een goede verhouding met IMF/Wereldbank, er zijn positieve ontwikkelingen
op het gebied van corruptiebestrijding, en ook is de samenstelling van de
overheidsbegroting in positieve zin veranderd.) (blz. 5)Met Nicaragua zal de structurele bilaterale OS-relatie worden voortgezet,
omdat het land aan de gestelde drie criteria voldoet. Met name het sociaal-economische
beleid is de afgelopen jaren sterk verbeterd. Datzelfde geldt voor de kwaliteit
van het bestuur. Honduras daarentegen heeft geen goede reputatie op het gebied
van bestuur en met name corruptiebestrijding. Ofschoon de mensenrechtensituatie
de afgelopen jaren tekenen van verbetering toont, is de situatie nog verre
van optimaal. Om deze redenen zal de structurele OS-relatie met dit land niet
worden aangegaan. Wel ontvangt Honduras hulp op het gebied van goed bestuur.
Overigens is aan Nicaragua, maar vooral ook aan Honduras op ruime schaal noodhulp
verschaft n.a.v. de verwoestingen van de orkaan Mitch. Ook is rehabilitatie-
en reconstructiehulp toegezegd via de ambassades en NGO's. Een groot gedeelte
van deze hulp wordt al uitgevoerd. 168Waarom is in het geval van Ghana gekozen voor de opbouw van een nog
nauwelijks ontwikkelde bilaterale relatie in plaats van plaatsing op de lijst
voor het bedrijfslevenprogramma, aangezien tijdens het recente bezoek van
een delegatie van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken aan dit land
gebleken is dat de relatie voornamelijk gerelateerd is aan het bedrijfsleven?
(blz. 5)Ghana behoort al enige jaren tot de landen waarmee een ontwikkelingsrelatie
bestaat. Het karakter van het kwalitatief goede samenwerkingsprogramma is
bepaald breder dan voornamelijk ondersteuning van het bedrijfsleven.Aanvankelijk was de aandacht vooral gericht op plattelandsontwikkeling
(met inschakeling van SNV en multilaterale organisaties), nadien zijn daarbij
ook milieu, in de ruime zin van het woord, en gezondheidszorg gekomen. Vooral
binnen de gezondheidszorg is de sectorale benadering ontwikkeld: het betreft
in deze feitelijk Nederlandse financiering van door het Ministerie van Gezondheid
geëntameerde activiteiten. De financiering gebeurt tezamen met andere
donoren op basis van een Ghanees beleidsprogramma. De verantwoordelijkheid
voor de uitvoering ligt geheel in Ghanese handen.Naast de activiteiten in genoemde sectoren was en is ook het bedrijfslevenprogramma
(ORET) een niet onaanzienlijk onderdeel van het OS-programma in Ghana. Enerzijds
was dat het gevolg van de aanwezigheid van Nederlands bedrijven in Ghana.
Anderzijds werd de mogelijkheid geschapen de nationale private sector in het
land te ondersteunen als motor voor de eigen ontwikkeling.Ghana heeft voorts sinds de jaren 80 regelmatig van Nederland macro-economische
steun ontvangen, vooral ten behoeve van de uitvoering van het structurele
aanpassingsprogramma in het land.Omdat Ghana in ruime mate voldoet aan de criteria van armoede, goed bestuur
en goed beleid, kwalificeert het zich voor een structurele bilaterale relatie
van overheid tot overheid. De omstandigheid dat de externe financieringsbehoeften,
ondanks de internationaal gewaardeerde prestaties van het land, relatief groot
zijn onderstreept de opportuniteit van de kwalificatie. 169De reden voor het voortzetten van de hulp aan Egypte luidt dat «het
land op de rand van een volgende ontwikkelingsfase verkeert». Wat houdt
dat in? Van welke naar welke fase gaat Egypte? Zijn niet alle landen altijd
in ontwikkeling en dus op weg van een fase naar een andere? Wat
is er zo bijzonder aan deze Egyptische situatie dat het voortzetten van hulp
rechtvaardigt? Waarop baseert u de verwachting dat Egypte na nog vijf jaar
bilaterale hulp van Nederland in de volgende fase zou zijn beland? Waarom
geldt dit criterium niet voor andere landen? (blz. 5)Zie antwoord op vraag 131. 170Wat zijn de mogelijkheden voor Palestijnse Autoriteit om na het uitroepen
van de Palestijnse staat nog in aanmerking te blijven komen voor structurele
bilaterale hulp? Is het de bedoeling dat de Palestijnse staat te zijner tijd
wordt opgenomen in het lijstje van landen die in aanmerking komen voor structurele
bilaterale hulp? (blz. 5)Zie antwoord op vraag 157. 171Waarom wordt bij regionale initiatieven de voorkeur gegeven het aan
multilaterale kanaal? (blz. 5).Zie antwoord op vraag 163. 172Waarom wordt ten aanzien van Pakistan na een jaar een nieuwe inschatting
gemaakt en ten aanzien van India niet? (blz. 5).Zie antwoord op vraag 159. 173Wordt de bilaterale hulprelatie met de Palestijnse Autoriteit beperkt
voor een periode van vijf jaar of wordt na één of twee jaar
een nieuwe inschatting gemaakt? (blz. 5).Zie antwoord op vraag 157. 174Onderschrijft u de stelling dat uw redenatie om een in de tijd afgebakende
relatie aan te houden met Zuid-Afrika ook opgaat voor een land als Guatemala?
Waarom is voor Guatemala niet gekozen voor een soortgelijke relatie als met
Zuid-Afrika? (blz. 5)Op het eerste gezicht is er inderdaad een aantal opvallende parallellen
te trekken tussen de situatie in Zuid-Afrika en Guatemala. Beide landen zijn
in transitie. Deze transitieperiode zal in beide landen moeten leiden tot
de opheffing van het apartheidssysteem in economische en sociale zin. Bovendien
zijn beide landen niet IDA-eligible. Dat voor Zuid-Afrika gekozen is voor
een in de tijd afgebakende structurele bilaterale OS-relatie en voor Guatemala
niet, heeft te maken met de mate van voortgang van het proces en de onomkeerbaarheid
ervan. Zo heeft Zuid-Afrika een zeer progressieve grondwet opgesteld en aanvaard,
waarin rechten van velerlei minderheden worden gewaarborgd. In Guatemala wordt
de voortgang minder positief beoordeeld. Het in mei jl. gehouden referendum
over de grondwetswijzigingen bevestigt dit beeld. Helaas.Zie ook antwoord op vraag 149. 175Waarom is er gekozen voor Egypte als mogelijke mede-donor in de regio
ten Zuiden van de Sahara? Wat voor expertise heeft dit land in deze regio? Hoe bent u precies tot uw huidige keuze gekomen van potentiële
mede-donoren? Hoe bent u van plan om in de toekomst de keuze te maken voor
landen die een mede-donorschap kunnen vervullen? Door welke criteria laat
u zich hierbij leiden? Heeft u nog meer landen op het oog voor het mede-donorschap,
zo ja welke en om welke redenen? Bestaat er niet het gevaar dat de toekomstige
mede-donoren een te grote rol in de regio krijgen, waardoor evenwicht zoek
kan raken? (blz. 5)Zie antwoord op vraag 158 176Gegeven het gestelde over de Palestijnse Autoriteit, ziet u geen
rol weggelegd in een bilaterale hulprelatie daar waar het gaat om het stimuleren
en ondersteunen van sociale ontwikkeling, goed bestuur en mensenrechten? Moet
hieruit afgeleid worden dat u een waterscheiding wilt aanbrengen tussen de
taak van de Nederlandse bilaterale hulp en de taak van NGO's? (blz. 5)Zie antwoord op vraag 157. 177Kan de minister een systematisch overzicht geven waarin voor de 19
geselecteerde landen bondig en inzichtelijk de belangrijkste kwantitatieve
en kwalitatieve gegevens (met name ook op het terrein van corruptie –
denk aan Tanzania en Zimbabwe) weergegeven worden die de basis vormden voor
een positieve beoordeling en uiteindelijke selectie? En kan zij bij elk van
de 19 landen uitleggen wat voor haar de doorslaggevende, eventueel politieke,
reden(en) geweest zijn/is om dat land op de lijst te plaatsen en landen waarmee
een bilaterale hulprelatie was af te voeren? Zo'n overzicht heeft de Kamer
nodig om te kunnen zien hoe de minister de verschillende criteria in hun samenhang
gebruikt heeft; de brief van 17 mei 1999 schiet daartoe tekort. (blz. 5)Voor het gevraagde systematische overzicht voor de 19 geselecteerde landen
wordt verwezen naar de bijlage «synopsis landenscreening».Met betrekking tot de landen die niet langer in aanmerking komen voor
een bilaterale hulprelatie zij verwezen naar het antwoord op vraag 164. 178Welke rol heeft de omvang van de steun die andere landen al aan ontwikkelingslanden
geven gespeeld in de selectie van de negentien landen (gegeven bijvoorbeeld
dat in Mozambique en Nicaragua zo'n 60% resp. 57% van het nationaal inkomen
bestaat uit ontwikkelingshulp tegen 0,6% in India)? (blz. 5)Bij de selectie van landen heeft de toegevoegde waarde van de Nederlandse
hulp een rol gespeeld. Daarbij is gekeken naar de hulpbehoefte van landen
in relatie tot de omvang en aard van de steun van andere donoren. Zoals in
de beantwoording van vraag 126 wordt uiteengezet vormt de omvang van de hulp
in relatie tot het nationaal inkomen in die afweging slechts één
van de bepalende factoren. De genoemde percentages voor Mozambique en Nicaragua,
die uitsluitend betrekking hebben op het jaar 1996, geven bovendien geen goed
beeld van de omvang van de structurele hulpstroom naar die landen. Zo bedroeg
de hulp aan Nicaragua in 1997 minder dan de helft van de hulp in 1996 (22%
van BNP, Bron: Nicaragua-Country Assistance Report, maart 1998).Met betrekking tot Mozambique geldt dat volgens recente gegevens het aandeel
van de buitenlandse hulp in het nationaal inkomen ca. 25% bedraagt (Bron:
Household Survey). Bij de beantwoording van vraag 147 wordt nader ingegaan
op de discrepantie tussen de statistische gegevens. In de eerste jaren na het sluiten van de vrede zijn door donoren grote
hoeveelheden humanitaire en wederopbouwhulp verstrekt. Deze hulpstromen hebben
gezien hun aard een tijdelijk karakter en staan los van een structurele ontwikkelingssamenwerkingsrelatie. 179Op het lijstje van 19 staat ook Zimbabwe. Waarom is – zij het
met voorbehoud – gekozen voor dit land, gezien de gespannen verhouding
van Zimbabwe met IMF/Wereldbank, de betrokkenheid bij de crisis in de DRC
(waarvoor Zimbabwe grote bedragen spendeert), de ongekende corruptie, de grote
onzekerheid rond de herziening van de grondwet en de steeds meer aangevochten
persvrijheid? (blz. 5)Zie antwoord op vraag 165. 180Waarom is Nicaragua wel uitgekozen voor bilaterale hulp, en Honduras
alleen voor het thema mensenrechten en vredesopbouw? (Nicaragua wordt al door
vele andere landen begunstigd. Honduras zit ruim onder de grens van 925 dollar,
heeft veel meer schade ondervonden van de orkaan Mitch, krijgt veel minder
van de totale ODA-hulp voor Midden-Amerika, maar heeft tegelijkertijd een
goede verhouding met IMF/Wereldbank, er zijn positieve ontwikkelingen op het
gebied van corruptiebestrijding, en ook is de samenstelling van de overheidsbegroting
in positieve zin veranderd.) (blz. 5)Zie antwoord op vraag 167. 181In hoeverre is bij de keuze voor Pakistan, Vietnam, Zimbabwe en Ethiopië
rekening gehouden met de wijze waarop in die landen wordt omgegaan met ILO-normen
en vakbondsrechten? (blz. 5)Bij het beoordelen van de kwaliteit van het bestuur en het beleid is ook
gekeken naar ILO-normen en vakbondsrechten en zijn deze in de beschouwingen
betrokken. Ik onderschrijf uw zorgen op dit punt in de genoemde landen (zie
antwoord op vragen 143, 132 en synopsis van desbetreffende landen). 182Is voor de continuering van de hulp aan de Palestijnse gebieden via
de Palestijnse Autoriteit geen termijn gesteld, en, als dat het geval is,
waarom niet? Of is Nederland, zoals de brief lijkt aan te geven, in het beëindigen
van de hulp aan de Palestijnse gebieden, afhankelijk van het beleid van de
Israëlische regering inzake de Palestijnse gebieden? Gegeven het feit
dat de hulp aan de Palestijnse gebieden behoort tot de drie in tijd beperkte
hulprelaties, welke positieve ontwikkelingen neemt de Nederlandse regering
in die gebieden, zowel bestuurlijk als economisch, waar, op grond waarvan
zij denkt op kortere termijn de structurele hulprelatie te kunnen beëindigen?
(blz. 5)Zie antwoord op vraag 157. 183Op welke wijze wordt de hulp aan Zuid-Afrika – in de vijf jaar
dat die nog gecontinueerd wordt – afgebouwd? Kan de minister garanderen
dat de bilaterale hulpgelden aan Zuid-Afrika werkelijk ten goede komen van
de «achtergestelde groepen»? En kan zij dat ook garanderen voor
de steun voor mensenrechten, vredesopbouw en goed bestuur in Namibië?
(blz. 5, 6) De invulling van de samenwerking in de genoemde periode van 5 jaar zal
onderwerp zijn van overleg met de Zuid-Afrikaanse autoriteiten, waarbij de
behoeften aan Zuid-Afrikaanse zijde voorop staan. Zoals bij alle OS-programma's
zullen de Zuid-Afrikaanse prioriteiten daarbij getoetst worden aan de algemene
criteria voor OS, met name armoedebestrijding, gender en milieu. Het huidige
bilaterale OS-programma in Zuid-Afrika is gericht op het wegwerken van de
gevolgen van de discriminerende apartheidswetgeving en het verbeteren van
de positie van achtergestelde groepen.Bij de verdere uitbouw van de steun voor mensenrechten, democratisering
en goed bestuur in Namibië, is en zal de sociaal-politieke versterking
van achtergestelde groepen en organisaties een belangrijke leidraad zijn.Het wordt van groot belang geacht instellingen/organisaties en groeperingen
in Namibië te blijven steunen ter (institutionele) versterking van het
nog fragiele democratiseringsproces en goed bestuur. Daar Nederland op dat
gebied een goede reputatie heeft opgebouwd en deze steun zeker bijdraagt aan
een stabiele, evenwichtige en democratische ontwikkeling van het land, is
bestendiging en versterking van die rol alleszins te verdedigen. Om die reden
is Namibië opgenomen op de DMV-lijst. 184Voor Indonesië geldt volgens de brief dat de situatie té
fluïde is om er een oordeel op te baseren. Is de situatie in Ethiopië
en Eritrea zo weinig fluïde dat die beide landen wél op de lijst
van 19 terecht kunnen komen, en in hoeverre is dat zinvol, gegeven het feit
dat binnen een jaar een nieuwe inschatting gemaakt moet worden én gegeven
het feit dat de herstructurering van het bilaterale hulpbeleid waarschijnlijk
wel wat langer dan een jaar gaat duren? (blz. 5, 9)Het verschil in afweging tussen Indonesië enerzijds en Ethiopië
en Eritrea anderzijds is terug te voeren op aard en omvang van de in die landen
lopende OS-programma's. Met Indonesië bestond de facto sinds 1992 geen
OS-relatie. Pas in 1998 heeft de Indonesische regering te kennen gegeven daarop
weer prijs te stellen. De Kamer heeft ingestemd met de lijn om de ontwikkelingen
voorlopig af te wachten. In Ethiopië en Eritrea steunt Nederland een
breed scala aan projecten en programma's. Stopzetting daarvan in een fluïde
situatie verbreekt de voor succesvolle OS zo noodzakelijke continuïteit
en leidt gemakkelijk tot ongewenste kapitaalvernietiging.Daar komt bij dat ik, als beide landen niet in oorlog waren, geen enkele
aarzeling zou hebben om met beide een structurele ontwikkelingsrelatie aan
te gaan. Ze voldoen ruimschoots aan de daarvoor gestelde criteria.Deze factoren hebben mij tot de volgende afweging gebracht: in het geval
van Indonesië worden de ontwikkelingen afgewacht en zal ik de Kamer,
in het najaar, samen met mijn collega Van Aartsen over de verder te nemen
stappen informeren. In het geval van Ethiopië en Eritrea zal ik, als
de vijandelijkheden niet worden gestopt, in overleg met andere donoren een
bevriezing van de hulp overwegen. 185Hoe is de ruime inkomensgrens van $ 2000 voor de themaspecifieke
instrumenten tot stand gekomen? (blz. 6).(Vraag: 211) Waar is de ruimere inkomensgrens van gemiddeld US$ 2000
per hoofd van de bevolking op gebaseerd? (blz. 6)Voor deze grens is gekozen omdat zo sommige lopende programma's waar de
Nederlandse bijdrage een duidelijke meerwaarde heeft, vooralsnog
kunnen voortbestaan en niet tegen de eisen van logica, betrouwbaarheid en
efficiënte besteding van de hulp resoluut worden afgebroken. Milieuproblemen,
maar ook problemen in de sfeer van oorlog en conflict trekken zich weinig
van inkomensgrenzen aan. 186Waarom is Kenya geselecteerd voor het programma mensenrechten c.a.
terwijl u in de Eerste Kamer bij de begrotingsbehandeling opmerkte: Kenya
is dus duidelijk een voorbeeld van een land waar ontwikkelingssamenwerking
geen zin heeft en geen zin heeft gehad? (blz. 6).Kenia staat niet op de voorgestelde lijst van landen waarmee Nederland
een structurele relatie zal aangaan. Reden hiervoor is dat de Keniaanse overheid
ernstig tekortschiet op het gebied van goed bestuur waardoor de effectiviteit
van ontwikkelingssamenwerking in negatieve zin wordt beïnvloed. Over
deze analyse bestaat een grote mate van consensus onder donoren die in Kenia
een OS-programma uitvoeren. Nederland heeft de laatste jaren in Kenia een
rol gespeeld bij het bevorderen van democratisering, mensenrechten en goed
bestuur, met name via NGO's en via een sturende rol in de zogenaamde Democratic
Development Group waarin afstemming tussen grote donoren op dit gebied plaatsvindt.
Bijzondere aandacht is gegeven aan het ondersteunen van genderspecifieke initiatieven,
onder meer gericht op vrouwelijke parlementariërs. Nederland vindt het
van belang de OS-relatie met Kenia op beperkte schaal voort te zetten, voortbouwend
op de goede ervaringen met activiteiten op het gebied van democratisering,
mensenrechten en goed bestuur juist op het kruispunt van overheid en civil
society, alhoewel activiteiten naar verwachting met name zullen worden toegespitst
op niet-gouvernementele organisaties. Mijn uitspraken bij de begrotingsbehandeling
in de Eerste Kamer hadden betrekking op het aangaan van een bilaterale relatie
in de brede, structurele zin (zoals in de 19+3-landen).Een dergelijke relatie is om de eerder genoemde reden van slecht bestuur
niet langer zinvol. 187Welke inhoudelijke redenen gelden er om China toe te voegen aan de
landenlijst voor activiteiten, gericht op mensenrechten? Welke doorslaggevende
redenen zorgden ervoor dat China tot aan het moment van het staatsbezoek niet
voorkwam op deze landenlijst? Hoe lang van duur zijn de redenen die China
alsnog een plaats op deze lijst deden verwerven? (blz. 6).(Vraag: 226) Wanneer het gaat om themaspecifieke hulp, wordt China
niet genoemd bij de lijst van landen die in aanmerking komen voor steun op
het terrein van mensenrechten en vredesopbouw. Tóch heeft de minister
bij het onlangs afgelegde staatsbezoek aan China een bepaald bedrag daarvoor
aan China toegezegd. Hoe verhoudt zich die actie tot de beleidsvoornemens
in de brief? En hoe verhoudt zich Kamerstuk 26 200 V nr. 62 tot de voorliggende
brief op dit punt? (blz. 6)China is toegevoegd aan de DMV-lijst om aldus ook via OS een bijdrage
te leveren aan verbetering op het vlak van de mensenrechten in China. De Chinese
regering stelt zich in toenemende mate open voor dialoog en samenwerking op
dit gebied, zowel in de relatie tot de EU als tot de VN instituties. Het bezoek
van een missie van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten aan China in
maart jl. en de daaruit opgestelde zgn «needs assessment» vormt
een goede basis om ook bilateraal een inspanning te leveren. Ik heb tijdens
mijn gesprek met de vice-minister van Buitenlandse Zaken, Wang Yinfang, aangeboden
om, indien de Chinese regering dat wenst, China op te nemen op de lijst van
landen waarmee Nederland een bilaterale relatie onderhoudt op het vlak van mensenrechten, vredesopbouw en goed bestuur. Meer specifiek heb ik
voorgesteld om op basis van voornoemde «needs assessment» samen
te bezien op welke wijze Nederland een bijdrage kan leveren aan de verbetering
van de mensenrechten. De reactie van minister Wang was verrassend positief.
Zeker gezien de grote Nederlandse belangstelling voor dit onderwerp heb ik
gemeend onmiddelijk positief te moeten reageren op de Chinese bereidheid op
dit delicate terrein bilateraal met Nederland samen te werken. De bijdrage
van Ontwikkelingssamenwerking aan de uitvoering van de genoemde aanbevelingen
moet overigens nog worden geconcretiseerd. Ik hoop dat in de dialoog over
mensenrechten door beide partijen de daad bij het woord kan worden gevoegd.Tenslotte wijs ik erop dat de landenlijsten geen eeuwige waarde hebben;
er kunnen landen aan toegevoegd worden en er kunnen ook weer landen afvallen.
Dat is mede afhankelijk van ontwikkelingen in individuele landen. De Kamer
zal daarover telkens geïnformeerd worden en zal zo meer inzicht krijgen
in de landenkeuze dan in het verleden het geval was. 188Welke activiteiten, condities en potenties worden door de regering
tot een «enabling environment» gerekend? Voldoet de realiteit
in alle in aanmerking komende landen hieraan? (blz. 6).(Vraag: 214) Hoe omschrijft u het begrip «enabling environment»?(Vraag: 221) Het bedrijfslevenprogramma kan effectief opereren in
landen die een «enabling environment» bieden en waar mogelijkheden
bestaan voor samenwerking met het Nederlandse bedrijfsleven. Wat verstaat
u precies onder een «enabling environment», welke criteria worden
hiervoor gehanteerd, wie heeft deze criteria ontwikkeld en zijn die ooit geëvalueerd?
Wat verstaat u onder samenwerking met het Nederlandse bedrijfsleven, wie bepaalt
of de noodzakelijke mogelijkheden bestaan en op basis waarvan wordt dat beslist,
wat zijn de criteria die hiervoor gelden?Een enabling environment moet hier worden opgevat als het politiek, bestuurlijk
en infrastructurele klimaat waarin het particuliere bedrijfsleven goed kan
opereren. Op macro-niveau zijn dat zaken als evenwichtige en transparante
wet- en regelgeving, weinig of liever nog geen corruptie, politieke stabiliteit,
goede infrastructuur, goed geschoolde beroepsbevolking en een goed sociaal-economisch
beleid met een lage inflatie en een stabiele wisselkoers. 189Hoe denkt de Nederlandse regering om te gaan met de consequenties
op het gebied van mensenrechten bij buitenlandse investeringen in Cuba? (blz. 6).Waar het gaat om investeringen door het Nederlandse bedrijfsleven in Cuba
is de Nederlandse regering van mening dat de betrokken investeerder zelf primair
verantwoordelijk is, dat de rechten van werknemers worden gewaarborgd. De
Nederlandse Regering moedigt in dit verband totstandkoming aan van afspraken
over de rechten van werknemers, die in het kader van bijvoorbeeld de «Transatlantic
Business Dialogue» en in het streven naar een maatschappelijk verantwoord
ondernemen door de private sector zélf worden opgesteld. 190Via welke procedure worden «de behoefte en mogelijkheden van
de landen zelf» achterhaald? (blz.6).Behoeften en mogelijkheden van de landen zèlf worden door de jaren
heen in kaart gebracht en bijgehouden door onze vertegenwoordigingen ter plekke. In het kader van de herijking is bovendien uitvoering
gegeven aan grotere delegatie naar «het veld», opdat beter kan
worden ingespeeld op behoeften en mogelijkheden in die landen. 191Op welke manier kan worden voorkomen dat van het principe «matching»
een prijsopdrijvende werking uitgaat? (blz. 6).Het matching-principe is juist gericht op het tegengaan van prijsopdrijving.
Door middel van matching wordt een «level playing field» gecreëerd
waarop bedrijven op gelijke voorwaarden met elkaar in concurrentie kunnen
treden. Zonder matching kan een aanbieder die door zijn overheid wordt ondersteund
eenvoudig een hogere prijs aanbieden dan de marktprijs, in de wetenschap dat
de offerte dankzij de overheidssteun toch altijd lager zal uitvallen dan aanbiedingen
zonder overheidssteun. Wanneer dit steunelement door een andere overheid wordt
gematcht heeft een aanbieder deze zekerheid niet meer. Hierbij zijn in de
OESO-Consensus richtlijnen vastgelegd voor de mate waarin door overheden steun
kan worden aangeboden. Dit stelt grenzen aan de hoeveelheid steun die aan
een bepaalde transactie kan worden verleend. 192Streeft de minister in de themaspecifieke instrumenten ook naar afstemming
van haar beleid met de medefinancieringsorganisaties en andere particuliere
organisaties en bedrijfsleven? (blz. 6)Ja, voor wat betreft het bedrijfslevenprogramma vindt regelmatig afstemming
plaats met het individuele en met het georganiseerde bedrijfsleven. Voor wat
betreft het milieuprogramma en het programma voor mensenrechten, vredesopbouw
en goed bestuur wordt afgestemd met medefinancieringsorganisaties. 193Hoe lang zal de bilaterale hulprelatie met landen met themaspecifieke
hulpinstrumenten lopen? Zullen de ambassades verantwoordelijk zijn voor de
toepassing van themaspecifieke instrumenten? (blz. 6)De duur van een themaspecifieke relatie zal van land tot land worden bepaald.
Daarbij zullen de ontwikkelingen in de diverse landen nadrukkelijk worden
gevolgd. Met name de noodzaak om de rijkere landen die nu nog op de lijsten
staan te handhaven zal periodiek onder de loep genomen worden. Overigens geldt
ook ten aanzien van de themaspecifieke instrumenten dat een programmatische/sectorale
benadering de voorkeur verdient boven een projectbenadering.Ook de ambassades in landen met een themaspecifieke benadering zullen
adequaat worden toegerust. 194Kan nader toegelicht worden hoe milieu als sector en milieu als themaspecifiek
instrument wordt uitgewerkt?In de eerste plaats kan een onderscheid gemaakt worden tussen milieu als
toetsingscriterium en milieu als specifiek aandachtsgebied. Uitgangspunt is
dat alle OS-activiteiten getoetst dienen te worden op hun eventuele milieu-effecten,
teneinde te voorkomen dat activiteiten een negatieve invloed hebben op het
milieu. In die zin is milieu, evenals bijvoorbeeld gender, een dwarsdoorsnijdend
thema.In het geval dat milieu een specifiek aandachtsgebied is, kunnen twee
situaties worden onderscheiden. In de eerste plaats de situatie waarin milieu
als sector gekozen wordt. In dat geval zal het accent liggen op de ontwikkeling
en uitvoering van een breed programma gericht op algemeen beleid op milieugebied
(capaciteitsopbouw, institutionele versterking), eventueel aangevuld met specifieke
inspanningen op onder de noemer milieu vallende thema's (bossen, biodiversiteit,
energie, klimaat, water, etc.). In de tweede plaats kan er in een land ook
gekozen worden voor themaspecifiek milieubeleid. In dat geval zal de aandacht
uitgaan naar één of enkele specifieke milieuthema's, bijvoorbeeld
integraal waterbeheer, bescherming tropisch regenwoud of duurzame energievoorziening.
Het zal per land verschillen of danwel de eerste of de tweede invalshoek gekozen
wordt. Wel ligt het voor de hand dat, in het bijzonder in de specifieke milieulanden
gestreefd zal worden naar een brede aanpak van milieu als sector. 195Waarom zijn belangrijke thema's zoals Vrouw en Ontwikkeling, conflictpreventie,
engendering the peace process, democratisering, versterking institutionele
capaciteit en kinderen geheel weggevallen?De thema's vrouwen en ontwikkeling en versterking van de institutionele
capaciteit zijn aan de orde in alle samenwerkingslanden, zowel de algemene
als de themaspecifieke.Aan de overige in de vraag genoemde terreinen wordt met name aandacht
besteed in de landen op de DMV-lijst. 196Op welke wijze worden in het programma voor mensenrechten, vredesopbouw
en goed bestuur de «goede kansen op succes» gemeten? (blz. 6)(Vraag: 204) Hoe heeft de minister de kans op succes van samenwerking
van overheid tot overheid op het terrein van mensenrechten, vredesopbouw en
goed bestuur ingeschat? (blz. 6)In de landen die in aanmerking komen voor samenwerking op overheidsniveau
op de terreinen van mensenrechten, vredesopbouw en goed bestuur is een positieve
trend in de richting van een meer effectief en verantwoordelijk bestuur waarneembaar,
ook al wordt nog niet voldaan aan alle criteria voor goed bestuur. De Nederlandse
ondersteuning is bedoeld om deze positieve ontwikkeling te versterken. Criteria
voor goed bestuur zijn de mate van participatie van de bevolking in het bestuur,
de transparantie van het bestuur, respect voor de rechtstaat en de effectiviteit
van het bestuur.In landen waar geen effectieve en legitieme overheid functioneert kan
in bepaalde gevallen steun verleend worden via niet-gouvernementele organisaties.
Bedacht moet worden dat vooral in landen die zich net aan gewelddadige conflicten
ontworsteld hebben en waar dus de behoefte aan ondersteuning van vredesopbouw
het grootst is de kwaliteit van het bestuur sterk te wensen overlaat. De criteria
voor goed bestuur kunnen in deze landen ook niet even strikt worden toegepast
als in landen die al een langere ontwikkeling hebben doorgemaakt. Wel moet
er een duidelijke positieve trend waarneembaar zijn. Voor de beoordeling van
activiteiten op één van deze drie terreinen (i.e. mensenrechten,
vredesopbouw en goed bestuur) zijn verschillende criteria van toepassing die
in de artikelsgewijze toelichting van de begroting zijn opgenomen. 197Kan nader aangegeven worden wat het verschil is tussen een sector
en een thema? Is bijvoorbeeld milieu een thema of een sector of beide? Hoe
komt het verschil in beleidsmatige uitwerking tot uitdrukking? Zullen de ambassades
zich naast het sectorbeleid ook met de themagerichte activiteiten (mensenrechten,
goed bestuur, democratisering, milieu en bedrijfslevenprogramma)
bezighouden?Onder sector wordt verstaan een coherente set van activiteiten op zowel
macro-, meso-, en microniveau, in een afgebakend institutioneel en budgettair
kader, waarvoor de overheid een beleid heeft geformuleerd.Een thema betreft een onderwerp dat doorsnijdend is en in meerdere sectoren
speelt.Milieu kan zowel een sector zijn – namelijk wanneer het desbetreffende
land het als zodanig definieert – als ook een thema.Bij de opbouw van een structureel bilateraal programma zal voor een aantal
sectoren gekozen worden. Themagerichte activiteiten (armoedebestrijding, milieu,
gender, institutionele versterking ed.) zullen met name binnen de gekozen
sectoren moeten plaatsvinden. 198Is aan te geven in welke landen Nederland via niet-gouvernementele
organisaties steun aan vredesopbouw en goed bestuur zal geven? (blz. 6)(Vraag: 206) In welke landen zal Nederland steun blijven geven aan
activiteiten gericht op naleving van de mensenrechten en vredesopbouw gericht
op niet-gouvernementele organisaties? Hoe worden de niet-gouvernementele organisaties
gesteund? Hoe is de wisselwerking met Nederlandse NGO's? (blz.6)Ten eerste wil ik benadrukken dat in alle landen op de 19+3 lijst, alsmede
in de 15 landen die op de DMV-lijst staan, ook activiteiten via niet-gouvernementele
organisaties mogelijk zijn. Mensenrechten, vredesopbouw en goed bestuur komen
immers tot stand op basis van overleg tussen de overheid en bevolking. Dit
impliceert dat in de meeste gevallen naast steun aan overheidsinstanties eveneens
activiteiten m.b.t. de «civil society» kunnen worden gefinancierd.Hiernaast is het mogelijk om in een aantal andere landen via het niet-gouvernementele
kanaal steun te verlenen. Het is niet mijn bedoeling dat hiervoor een limitatief
landenlijstje zal worden opgesteld. Aanvragen zullen van geval tot geval worden
bekeken. Daarbij zal de effectiviteit van de te verlenen steun nadrukkelijk
worden meegewogen. In dit verband zal telkens onder meer worden bezien in
hoeverre de Nederlandse steun een toegevoegde waarde heeft ten opzichte van
activiteiten van andere donoren.In sommige gevallen zal het directe steun aan NGO's betreffen. Waar mogelijk
zal tevens gebruik worden gemaakt van kanaalfinanciering, onder andere via
Nederlandse NGO's. Voor wat betreft de medefinancieringsorganisaties wordt
er gestreefd naar een zo optimaal mogelijke coördinatie, met name over
de onderlinge afstemming van te verlenen steun binnen de landen van de 19+3-lijst
en de DMV-landen. 199Hoe groot zal het aandeel van de steun via ngo's zijn en zal hiervoor
extra geld beschikbaar worden gesteld buiten het bilaterale programma voor
de 15 genoemde landen om? (blz. 6)De steun die Nederland zal blijven geven aan activiteiten gericht op naleving
van mensenrechten, vredesopbouw en goed bestuur in andere landen dan de genoemde
vijftien, verloopt volledig via NGO's. De omvang van deze steun is op dit
moment dan ook niet aan te geven. 200Kan een overzicht worden gegeven van thans lopende bedrijfslevenprogramma's
in landen die niet op de nieuwe landenlijst staan en zullen afvallen? Wat
zijn de consequenties voor die programma's? Hoe lang lopen deze programma's
nog? (blz. 6)Lopende individuele activiteiten (het gaat niet om programma's) in landen
die niet meer op de nieuwe landenlijst staan worden regulier volgens de gesloten
overeenkomsten afgerond. Het betreft in totaal tien activiteiten in respectievelijk
Marokko, Turkije (2x), Libanon, Tunesië, Djibouti, Guinee, Kameroen,
de Malediven en Syrië. De laatste activiteit zal naar verwachting in
2001 worden afgerond. 201Kan de minister nu al aangeven welke instrumenten uit het bedrijfsleveninstrumentarium
zij van zins is in te zetten in elk van de 17 genoemde landen? (blz. 6)Op de genoemde 17 landen kan het ORET/Miliev-programma worden ingezet.
Voor het recent gestarte PSOM bestaan budgettaire beperkingen, waardoor het
onwenselijk is om dit programma nu reeds voor alle 17 landen open te stellen.
Zoals u bekend is, geldt dat programma alleen voor China, Egypte, Ghana, India,
Ivoorkust, Zimbabwe, Zuid-Afrika. 202Is het, in het geval dat in een land meerdere themaspecifieke instrumenten
ingezet gaan worden, vanuit het oogpunt van efficiëntie en beheersbaarheid
niet beter een structurele bilaterale relatie met dit land aan te gaan? (blz. 6)Nee. Themaspecifieke instrumenten zijn per definitie (thematisch) beperkt.
Deze beperking impliceert een vereenvoudiging van de beheerslast. 203Waarom is de minister afgeweken van de brief van 5 november jl. waarin
werd gesteld dat activiteiten op het gebied van internationale natuur- en
milieubeleid kunnen, gegeven het grensoverschrijdende karakter van de problematiek,
plaatsvinden in alle DAC landen? (blz. 6)De landenbeperking behelst uitsluitend de bilaterale samenwerking van
overheid tot overheid. Voor alle andere vormen van samenwerking geldt de landenbeperking
niet. Ik ben derhalve niet afgeweken van mijn standpunt in de brief van 5
november jl. 204Hoe heeft de minister de kans op succes van samenwerking van overheid
tot overheid op het terrein van mensenrechten, vredesopbouw en goed bestuur
ingeschat? (blz. 6)Zie antwoord op vraag 196. 205Over welke middelen spreekt de minister als zij het heeft over het
gehele spectrum van hulpactiviteiten inzake vredesopbouw? (blz. 6)Vredesopbouw omvat een grote diversiteit aan hulpactiviteiten, die worden
uitgevoerd in landen waar een verhoogd risico op het uitbreken of opnieuw
oplaaien van gewapende conflicten bestaat. Activiteiten zijn gericht op versterking
van staatsinstellingen en maatschappelijke instellingen die kunnen bijdragen
aan een vreedzame beslechting van potentiële conflicten.
In dit kader gaat het o.a. om activiteiten gericht op instandhouding of herstel
van een legitiem civiel bestuur, demobilisatieprogramma's t.b.v. voormalige
soldaten en combattanten, ontmijning, steun aan democratisering met bijzondere
aandacht voor minderhedenproblematiek, uitzending van waarnemers die toezien
op naleving van een bestand of vredesaccoord en op de mensenrechten, versterking
van het maatschappelijk middenveld (civil society), steun aan mensenrechtenorganisaties,
verzoeningsprogramma's in door etnische, sociale of religieuze tegenstellingen
verdeelde samenlevingen en eerste aanzetten tot rehabilitatie. 206In welke landen zal Nederland steun blijven geven aan activiteiten
gericht op naleving van de mensenrechten en vredesopbouw gericht op niet-gouvernementele
organisaties? Hoe worden de niet-gouvernemen- tele organisaties gesteund?
Hoe is de wisselwerking met Nederlandse NGO's? (blz.6)Zie antwoord op vraag 198. 207Wat verstaat de minister onder het bedrijfsleveninstrumentarium?
(blz. 6)In de aangegeven passage wordt gedoeld op begrotingsartikel 18.04 «Bedrijfslevenprogramma»
van de begroting van Buitenlandse Zaken. Onder dit artikel vallen de instrumenten
Ontwikkelingsrelevante Exporttransacties (ORET), het programma Milieu en Economische
Verzelfstandiging (MILIEV), het Programma Samenwerking Opkomende Markten (PSOM)
en het Nederlands Investerings Matching Fonds (NIMF). Andere op het bedrijfsleven
gerichte programma's als FMO en PUM hanteren eigen landenlijsten. 208Wat zijn de beoordelingsgronden van een «succesvol» milieuprogramma?
(blz. 6)De beoordelingsgronden voor wat een succesvol milieuprogramma kan worden
beschouwd lopen uiteraard uiteen, afhankelijk van de aard van de milieuproblematiek
die aan de orde is. Zo wordt een programma gericht op afvalwaterzuivering
anders beoordeeld dan een programma gericht op duurzaam bosbeheer of de opbouw
van een departement voor milieu. Niettemin kunnen een aantal algemene criteria
voor succes worden genoemd. In alle gevallen dient er sprake te zijn van de
ontwikkeling van een breed gedragen milieubeleid, ownership ten aanzien van
de zorg voor het milieu dient te worden vergroot. Voorts is het van belang
dat er sprake is van de opbouw van capaciteit op milieugebied, zowel op centraal
als ook op decentraal niveau, zowel bij de overheid als bij maatschappelijke
organisaties. In de derde plaats dient een succesvol milieuprogramma een concrete
bijdrage te leveren aan de verbetering van het milieu, de leefbaarheid dient
duurzaam te worden verbeterd. En tenslotte hecht ik eraan te benadrukken dat
een milieuprogramma succesvol is wanneer het bijdraagt aan de hoofddoelstelling
van het Nederlandse OS-beleid, armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling. 209Is er overleg met het bedrijfsleven (geweest) over de landenkeuze
bij het bedrijfslevenprogramma? (blz. 6) Ja. Voorafgaand aan het vaststellen van de landenlijst zijn er discussiebijeenkomsten
geweest met vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en werkgeversorganisaties. 210Is het gezien de huidige politieke situatie, de ontwrichting van
het land mede als gevolg van de oorlog in Kosovo, niet zeer gewenst om Albanië
toe te laten op de lijst van landen voor structurele bilaterale hulp, ondanks
het gebrek aan kwaliteit van bestuur in het genoemde land? (blz. 6)(Vraag: 242) Vormt de huidige oorlog rondom Kosovo en de repercussies
hiervan op de omringende landen redenen het beleid voor Albanië opnieuw
te bezien? (blz. 8).(Vraag: 300) Leveren de naleving van de mensenrechten en de mate
van democratie in Albanië geen argumenten voor een gunstiger beoordeling
van het bestuur in dat land dan nu kennelijk heeft plaatsgevonden? Zijn recente
cijfers over schoolbezoek in Albanië voorhanden?Het besluit om Albanië niet op te nemen op de lijst van landen waarmee
Nederland een meerjarige structurele bilaterale OS-relatie zal onderhouden
is gebaseerd op de u bekende criteria. Albanië kwalificeert nu niet voor
een structurele bilaterale ontwikkelingsrelatie gezien de zwakke bestuurlijke
situatie in het land.Naar aanleiding van de Kosovo-crisis, en met name de enorme vluchtelingenstroom
vanuit Kosovo naar Albanië, heeft Nederland op ruime schaal middelen
voor humanitaire hulp beschikbaar gesteld. Indien de crisis aanhoudt zal die
humanitaire hulp worden voortgezet. Nederland ondersteunt daarnaast ook activiteiten
in Albanië met een structureler karakter (democratisering en vredesopbouw).
Voorts draagt Nederland ook via multilaterale organisaties bij aan de ontwikkeling
van Albanië.De macro-economische impact van de crisis is overigens in Albanië
minder eenduidig dan in andere landen in de regio, zowel vanwege het feit
dat, gegeven de geografische ligging (i.t.t. Macedonië) de export relatief
weinig te lijden heeft gehad als vanwege het feit dat de grote instroom van
internationale humanitaire hulp en militaire assistentie in Albanië ook
positieve (bij-)effecten op de economie heeft gehad. Het als gevolg van de
Kosovo-crisis sterk opgelopen begrotingstekort van Albanië werd tijdens
de laatste Consultatieve Groep door toezeggingen van donoren in afdoende mate
gedicht.De meest recente gegevens over schoolbezoek in Albanië bij daartoe
toegeruste internationale organisaties als UNESCO, UNICEF en Wereldbank beslaan
de periode t/m 1996. Volgens die gegevens was er gedurende die periode sprake
van universele deelname van kinderen aan lager onderwijs. 211Waar is de ruimere inkomensgrens van gemiddeld US$ 2000 per
hoofd van de bevolking op gebaseerd? (blz. 6)Zie antwoord op vraag 185. 212Zal, door een land niet op de lijst van 19 te zetten maar wel op
de lijst voor milieuprogramma's, het thema duurzaamheid wel voldoende van
de grond komen? Met andere woorden: zal in die gevallen het milieubeleid wel
voldoende geïntegreerd blijven in de rest van het beleid? Hoe denkt u
dit te kunnen waarborgen? Op welke overheid doelt de minister binnen de bilaterale
relatie: de decentrale overheid of de centrale overheid? En in welke
gevallen? Op welke overheid doelt de minister binnen de bilaterale relatie:
de decentrale overheid of de centrale overheid? En in welke gevallen? (blz. 6)De aandacht voor milieu is onderdeel van een breder beleid gericht op
duurzame ontwikkeling. Dat betekent dat in alle inspanningen gericht op verbetering
van milieu de doelstellingen met betrekking tot armoedebestrijding en sociaal-economische
ontwikkeling zijn geïntegreerd. Specifieke aandacht voor de milieusector
doet geen afbreuk aan het integrale karakter van het Nederlandse OS-beleid.Wanneer in de bilaterale relatie sprake is van de overheid dan wordt daarmee
zowel de centrale als de decentrale overheid bedoeld. Op welk niveau het zwaartepunt
van de samenwerking ligt zal zowel afhangen van de bestuurlijke organisatie
in het betrokken land als ook van de sector waarin wij werkzaam zijn. 213Zou het voor de integratie van beleid niet beter zijn om landen die
op twee of drie themaspecifieke lijsten voorkomen ook te zetten op de lijst
van bilaterale structurele hulp? Zo nee, hoe denkt u dan te waarborgen dat
er sprake blijft van geïntegreerd beleid? (blz. 6)Integratie van beleid wordt niet gerealiseerd door individuele donoren,
laat staan door opname van landen, die op twee of drie themaspecifieke lijsten
voorkomen op de lijst van landen voor structurele bilaterale hulp. Geïntegreerd
beleid dient in mijn visie gerealiseerd te worden door integratie van de donorsteun,
inclusief thematische steun, in het totale beleidskader van het ontvangende
land (Comprehensive Development Framework). Dit betekent het accent leggen
op «ownership» alsmede donorcoördinatie onder leiding van
de overheid van het ontvangende land. 214Hoe omschrijft u het begrip «enabling environment»?Zie antwoord op vraag 188. 215Als er gekeken wordt bij het bedrijfslevenprogramma naar de mogelijkheden
voor samenwerking met het Nederlandse bedrijfsleven, in hoeverre worden dan
tegelijkertijd eisen gesteld aan de ontwikkelingsrelevantie van de activiteiten?
Zullen er bepaalde voorwaarden gesteld worden op het gebied van ontwikkelingsrelevantie?
Zo ja, welke? (blz. 6)In het kader van het bedrijfslevenprogramma wordt altijd naar de ontwikkelingsrelevantie
gekeken. Het is de eerste verantwoordelijkheid van het ministerie van Buitenlandse
Zaken om alle voor ontwikkeling belangrijke aspecten te kijken. Voor wat betreft
het ORET/MILIEV-programma gaat het ministerie van Economische Zaken na of
voldaan is aan de vereiste van voldoende belang voor de Nederlandse economie
(minimaal 60% Nederlands aandeel).Op het gebied van de ontwikkelingsrelevantie worden voorwaarden aan de
transacties gesteld, zoals het scheppen van werkgelegenheid, versterking van
de institutionele omgeving, positieve uitwerking van het project op het milieu
en op de positie van de vrouw. 216In hoeverre vindt bij het bedrijfslevenprogramma coördinatie
plaats met de Nederlandse ministeries van Economische Zaken en van Financiën? Heeft de samenstelling van deze landenlijst in samenspraak met deze
ministeries plaatsgevonden? Hanteren de ministeries van Economische Zaken
en van Financiën eigen landenlijsten die los staan van de landenlijst
van het bedrijfslevenprogramma van Ontwikkelingssamenwerking? Wat is bijvoorbeeld
de relatie tussen de lijst van het bedrijfslevenprogramma en de lijst van
Economische Zaken van landen waarop de InvesteringsFaciliteit Opkomende Markten
(IFOM) van toepassing is? (blz. 6)De brief van 26 februari jl. inzake landenkeuze voor structurele bilaterale
samenwerking is kabinetsbeleid en heeft daarmee dus tevens de instemming van
EZ/Financiën.De landenlijsten van Economische Zaken en Ontwikkelingssamenwerking sluiten
overigens nauw op elkaar aan. Zo is de IFOM (naast Midden- en Oost-Europa)
van toepassing op dezelfde landen als het Programma Samenwerking Opkomende
Markten (PSOM), aangevuld met Indonesië (waar het Programma Samenwerking
met Indonesië operationeel is), Brazilië en Thailand. De landenlijsten
van IFOM en PSOM zijn niet het zelfde als de bedrijfslevenlijst. Dit wordt
veroorzaakt door budgettaire beperkingen. Besloten is beide relatief nieuwe
programma's eerst op kleine schaal te starten. Voor de IFOM schuilt nog een
beperking in de Brusselse goedkeuring van de regeling.De landenlijsten van Financiën op het gebied van exportkredietverzeke-
ring en herverzekering van investeringen worden vastgesteld op basis van risico-ontwikkelingen
op de financiële markten en niet op basis van politieke prioriteitsstellingen. 217Heeft de lijst voor het bedrijfslevenprogramma consequenties voor
het ORET-programma, zo ja welke? (blz. 6)Ja. Nieuwe aanvragen voor ORET-transacties zullen alleen nog in behandeling
worden genomen wanneer deze zijn gericht op de landen van de bilaterale lijst
en de bedrijfslevenlijst (uitgezonderd Zuid-Afrika, waaraan vanwege de OESO-regels
geen gebonden hulp kan worden gegeven, tenzij in de vorm van pure schenkingen).
Aanvragen gericht op andere landen kunnen alleen in behandeling worden genomen
indien de aanvrager aannemelijk kan maken dat de concurrentie van tenminste
één overheid steun ontvangt. Om dit steunaanbod te matchen kan
dan de inzet van ORET/MILIEV worden overwogen. De aanvrager maakt aannemelijk
dat er een steunaanbod is als hij [a] aantoont dat de overheid van zijn concurrent
een steunregeling heeft die voor bedoeld project kan worden ingezet, [b] een
verklaring heeft van Harer Majesteits Ambassade dat naar haar beste weten
feitelijk steun wordt aangeboden, dan wel een schriftelijke verklaring heeft
van de autoriteiten in het betreffend land dat zulks gebeurt.Zie antwoord op vraag 219. 218Staan er op de lijst van 19 en de themaspecifieke lijsten ook «nieuwe»
landen, landen waar Nederland nog geen langdurige, substantiële relatie
mee heeft gehad? Zo ja, welke en op basis van welke criteria is dit gebeurd?
(blz. 5, 6)Ja. Zowel Nigeria als Cuba stonden op geen enkele lijst. Nu zijn beide
opgenomen in het bedrijfslevenprogramma. Belangstelling van EZ en het Nederlandse
bedrijfsleven en in het geval van Nigeria verbeterde omstandigheden voor het
bedrijfsleven zijn hiervoor de belangrijkste redenen. Ghana was in 1990 een regulier ontwikkelingsland. Sinds 2 jaar is dit
weer het geval, daartussen is een periode geweest waarin een minder intensieve
OS-relatie met Ghana werd onderhouden. 219Wat wordt precies bedoeld met het principe van «matching»?
(blz. 6)Bij de leverantie van goederen, werken en diensten door bedrijven uit
OESO-lidstaten aan ontwikkelingslanden kunnen overheden uit de OESO-lidstaten
deze transacties financieel ondersteunen. Het gaat hierbij in de regel om
importen van ontwikkelingslanden die zonder financiële steun niet commercieel
haalbaar zijn, bijvoorbeeld ten behoeve van infrastructuur. Uit het oogpunt
van economische ontwikkeling zijn deze zeer gewenst, maar een dergelijke levering
genereert onvoldoende directe inkomsten voor commerciële financiering.
In dergelijke gevallen kan een donor beslissen de aankoop van het ontwikkelingsland
te ondersteunen tot het niveau van financiële haalbaarheid.Dikwijls wordt deze steun gebonden aan een aanbieder uit het land van
de donor. Hiermee wordt deze aanbieder bevoordeeld ten opzichte van een aanbieder
uit een ander land. Door middel van «matching» kan deze vorm van
ongelijkheid worden opgeheven. Indien een Nederlands bedrijf kan aantonen
dat van een bovengeschetste situatie sprake is, oftewel dat een buitenlandse
concurrent door steun van haar overheid in staat wordt gesteld een offerte
uit te brengen voor een leverantie aan een ontwikkelingsland, dan zal deze
steun worden gematcht door de Nederlandse overheid. Hiermee wordt het Nederlandse
bedrijf in staat gesteld in eerlijke concurrentie te treden met haar buitenlandse
concurrent. 220Met betrekking tot het milieuprogramma in China en Brazilië:
Bent u van mening dat Brazilië een actief milieubeleid voert en waar
zou dat uit blijken? Hoe wordt in zowel China als Brazilië voldaan aan
het criterium dat de Nederlandse bijdrage een werkelijke toegevoegde waarde
heeft en een kritische massa in financiële ondersteuning wordt bereikt?
(blz. 6)Op het gebied van het milieu is Brazilië een van de belangrijkste
landen ter wereld, vanwege de grote rijkdom aan regenwoud, gewassen en diersoorten
(biodiversiteit). Voor China geldt dit ook. Beide landen voeren een actief
milieubeleid met name spelen zij in multilaterale fora op milieuterrein een
vooraanstaande rol, vaak mede uit naam van andere ontwikkelingslanden.De milieusamenwerking van Nederland met Brazilië en China beoogt
nieuwe methodes, oplossingen en institutionele veranderingen te realiseren
van een dusdanige kritische omvang dat hiervan een voorbeeldwerking kan uitgaan.
Aan die voorbeeldwerking wordt met name de toegevoegde waarde ontleend. In
het licht van de enorme omvang van beide genoemde landen en van hun milieuproblematiek
zal de Nederlandse bijdrage daaraan overigens, in tegenstelling tot die aan
minder grote landen, per definitie slechts een beperkt karakter kunnen hebben.
Zonder substantiële eigen bijdragen van Brazilië en China zal de
oplossing van eigen milieuproblemen niet mogelijk zijn. Hulpverlening aan
China en Brazilië is in dit verband voorts van belang voor het door Nederland
kunnen voldoen aan de 0,1% doelstelling. 221Het bedrijfslevenprogramma kan effectief opereren in landen die een
«enabling environment» bieden en waar mogelijkheden bestaan voor
samenwerking met het Nederlandse bedrijfsleven. Wat verstaat u precies onder
een «enabling environment», welke criteria worden hiervoor gehanteerd, wie heeft deze criteria ontwikkeld en zijn die ooit geëvalueerd?
Wat verstaat u onder samenwerking met het Nederlandse bedrijfsleven, wie bepaalt
of de noodzakelijke mogelijkheden bestaan en op basis waarvan wordt dat beslist,
wat zijn de criteria die hiervoor gelden? (blz. 6)Zie antwoord op vraag 188. 222Op de lijst van landen die in aanmerking komen voor het bedrijfslevenprogramma
komt ook Cuba voor. Bent u voornemens activiteiten in dit kader te ook te
koppelen aan een actief verzet tegen de extraterritoriale Amerikaanse wetgeving
inzake de economische blokkade van Cuba (Torricelli, Helms-Burton), en zo
ja hoe wordt dat verzet dan vorm gegeven?Wat is uw uitleg van de zogenaamde «understanding» die
op 18 mei 1998 tussen de EU en de VS is overeengekomen inzake handel met Cuba?
Voorziet u ook de mogelijkheid voor kredietfaciliteiten van de NCM voor exporten
van Nederland naar Cuba? Zo nee, waarom niet? (blz. 6)Verzet tegen genoemde territoriale aspecten van deze wetgeving is het
meest effectief als dit in EU-verband plaatsvindt. Indien het Nederlands bedrijfsleven
met een beroep op het Bedrijfslevenprogramma steun aanvraagt voor activiteiten
op Cuba zullen deze aanvragen inhoudelijk worden beoordeeld aan de hand van
de algemeen geldende criteria.Daarnaast zal steeds worden bekeken of de activiteit aansluit bij de beleidsuitgangspunten
van de EU. De vorig jaar tussen de EU en de VS bereikte Understanding vormt
hierbij het belangrijkste kader. In de Understanding zijn disciplines vastgelegd
inzake investeringen in illegaal onteigende eigendommen die de EU zal toepassen
onder voorwaarde dat de VS waivers verleent voor titel III en titel IV van
de Helms-Burton Act. Staatssecretaris Ybema is voornemens in de loop van dit
jaar een bezoek te brengen aan Cuba om de handelsbetrekkingen te intensiveren.
Onderzocht zal worden of hervatting van de kredietverzekering verantwoord
is. De verwachtingen daaromtrent zijn evenwel niet hooggespannen.Wel blijft voor Cuba de mogelijkheid bestaan om in combinatie met een
financiering uit ORET/MILIEV middelen via de Garantiefaciliteit Opkomende
Markten – door het ministerie van EZ eind 1997 in het leven geroepen –
een kredietverzekering voor Cuba af te sluiten. 223Bedoelt u met de opmerking dat ORET-gelden worden ingezet voor het
«matchen» van steunaanbiedingen van andere donorlanden dat deze
ORET-gelden worden gebruikt in concurrentie met steunaanbiedingen van andere
donorlanden? Betekent dat dat er hulpgelden worden besteedt aan het verbeteren
van de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven? Wat is de ontwikkelingsrelevantie
van een dergelijk beleid? Wanneer is de evaluatie van het ORET-programma afgerond
en kan deze evaluatie nog invloed hebben op het gebruik van dit instrument?
Hoe wordt in het ORET-programma rekening gehouden met het ownership van het
ontvangende land en welke rol vervult dit in de duurzame armoedebestrijding
die Nederland nastreeft? (blz. 6)Het doel van «matching» is niet om in concurrentie te gaan
met steunaanbiedingen van andere donorlanden, maar het totstandbrengen van
een situatie waarin concurrentie tussen commerciële aanbiedingen van
bedrijven mogelijk is. Binnen de OESO-Consensus zijn richtlijnen overeengekomen
over de omvang van steunpercentages, teneinde concurrentie op steungebied
tegen te gaan. Hiermee wordt een «level playing field» totstandgebracht,
waardoor het mogelijk wordt een marktconforme prijs-kwaliteitvergelijking
te maken tussen verschillende aanbiedingen. Met de steun wordt een bedrijf
derhalve in staat gesteld om in concurrentie te gaan met een aanbieder uit
een ander land.Het matchingprincipe heeft ontwikkelingsrelevantie, omdat door de matching
meer marktwerking plaatsvindt, hetgeen leidt tot een lagere prijsstelling.
De echte ontwikkelingsrelevantie moet echter gezocht worden in de inhoud van
de ondersteunde transactie en niet zozeer in het feit dat de financiering
ervan door middel van matching tot stand is gekomen.De resultaten van de ORET-evaluatie zullen in het najaar worden gepubliceerd.
Het ORET-beleid zal worden aangepast, indien de uitkomsten van de evaluatie
daarom vragen.Ownership van het ontvangende land staat centraal binnen het ORET-programma.
Binnen het ORET-programma wordt maximaal 50% van een commerciële transactie
die een ontwikkelingsland wil sluiten door de Nederlandse overheid, door middel
van een schenking aan het ontwikkelingsland, gefinancierd. Het restant dient
door het land zelf te worden opgebracht. Dit is een belangrijke financiële
prikkel voor lokaal ownership. Bovendien wordt iedere door ORET te ondersteunen
transactie beoordeeld op aspecten van duurzame armoedebestrijding. 224Kan de minister uitleggen waarom de drie op blz. 6 genoemde
themaspecifieke instrumenten een bredere landenkeuze wenselijk maken (met
name voor wat betreft mensenrechten, vredesopbouw en goed bestuur –
dat thema is immers ook al bij het lijstje van 19 aan de orde geweest –
en het bedrijfslevenprogramma), en waarom bij de drie specifieke instrumenten
ineens een veel hogere inkomensgrens van 2000 dollar gehanteerd wordt? Wil
zij daarnaast aantonen dat de drie lijstjes voor de themaspecifieke instrumenten
meer dan voorheen gericht zijn op armere ontwikkelingslanden (zoals zij beweert
in haar brief van 17 mei 1999)? (blz. 6)Voor de themaspecifieke instrumenten geldt dat zij inzetbaar zijn in de
19+3 landen en daarnaast in een beperkt aantal andere landen. In die laatste
groep wordt met OS een zeer specifiek doel nagestreefd. Het is uit overwegingen
van doelmatigheid en effectiviteit van de hulp gewenst dat voor het bereiken
van zo'n specifiek doel ook één, en niet meer dan één,
specifiek instrument wordt ingezet. Bij de selectie speelt de ernst van het
onderhavige probleem een grote rol.Dit maatwerk zorgt ervoor dat hulp, ook in landen die niet voldoen aan
de algemene criteria, toch doelmatig en effectief kan worden ingezet. Vanwege
het beperkte karakter van de samenwerking is bovendien ook de beheerslast
minder groot. Dit maakt het mogelijk een ruimere inkomensgrens te hanteren
(zie ook het antwoord op vraag 185), onder handhaving van het uitgangspunt
van concentratie van de totale hulp op de armere landen. Dat er bij een grens
van 2000 $ nog steeds sprake is van concentratie moge blijken uit het
feit dat zeker zo'n 50 ontwikkelingslanden op de DAC-lijst boven die grens
uitkomen. De ruimere landenspreiding van de themaspecifieke programma's biedt
tenslotte het praktische voordeel dat een meer geleidelijke overgang in de
hulprelatie kan worden verwezenlijkt voor een aantal landen die niet zijn
geselecteerd voor een structurele hulprelatie. Zie ook antwoord op vraag 185. 225Welke rol spelen andere dan overheidskanalen bij het themaspecifieke
instrument van mensenrechten, vredesopbouw en goed bestuur? Het is immers
denkbaar dat in bepaalde gevallen steun aan democratische oppositiebewegingen
meer recht doet aan de bedoeling van de themaspecifieke hulp dan het geven
van geld aan de nominale overheid? (blz. 6)Zoals eerder opgemerkt (bij antwoord op vraag 196) houden de thema's mensenrechten,
vredesopbouw en goed bestuur nauw verband met elkaar. Voor geen van de drie
thema's is de overheid het enige financieringskanaal. Als een overheid niet
effectief opereert en geen oog heeft voor de noden en wensen van de bevolking,
ligt het inderdaad voor de hand om steun te geven aan basisorganisaties en
het maatschappelijk middenveld, zodat er een beweging van onderaf ontstaat
die de «nominale overheid» herinnert aan haar taken en deze, in
het beste geval, zelfs afdwingt. In veel jonge democratieën is er nog
een grote kloof tussen de overheid en de bevolking en is de organisatiegraad
van de bevolking zodanig zwak dat er nog heel wat tijd overheen zal gaan voordat
er werkelijk sprake is van een gelijkwaardige verhouding tussen beiden. Juist
het samenspel van overheid en niet-gouvernementele actoren lijkt een belangrijke
factor voor dit proces. 226Wanneer het gaat om themaspecifieke hulp, wordt China niet genoemd
bij de lijst van landen die in aanmerking komen voor steun op het terrein
van mensenrechten en vredesopbouw. Tóch heeft de minister bij het onlangs
afgelegde staatsbezoek aan China een bepaald bedrag daarvoor aan China toegezegd.
Hoe verhoudt zich die actie tot de beleidsvoornemens in de brief? En hoe verhoudt
zich Kamerstuk 26 200 V nr. 62 tot de voorliggende brief op dit punt?
(blz. 6)Zie antwoord op vraag 187. 227Op de lijstjes met landen voor themaspecifieke hulpinstrumenten komt
Guatemala drie keer voor. Waarom is er niet voor gekozen om een structurele
bilaterale hulprelatie aan te gaan met Guatemala, gegeven het feit dat er
nog vrij recent een Nederlandse ambassade is geopend en het OS-personeel er
is uitgebreid (en afbreking van de relatie daarom een desinvestering zou zijn),
dat de inkomensongelijkheid enorm is, dat het vredesproces en de maatschappelijke
wederopbouw nog volop aan de gang zijn en zonder hulp van donoren in het slop
geraken? (blz. 6)Zie antwoord op vraag 174. 228Welke gegevens onderbouwen de stelling van het kabinet dat «Juist
niet-gouvernementele organisaties in landen met tekortschietend beleid en
bestuur effectiever (kunnen) zijn dan overheidshulp ...»? Wil met de
stelling tevens gezegd zijn dat overheidshulp wel degelijk effectief kan zijn
in landen met tekortschietend beleid en bestuur? Geldt de stelling voor alle
sectoren van de maatschappij waar zowel overheden als niet gouvernementele
organisaties aan het werk zijn? (blz. 7).Met de uitspraak wordt bedoeld dat in die gevallen waar geen sprake is
van goed bestuur van de overheid het hulpkanaal via de overheid om de reden
van tekortschietend beleid en bestuur minder kans op effectieve hulpverlening
biedt dan het kanaal van de NGO's. Daarmee is niet gezegd dat
het kanaal van de NGO's altijd betere kansen biedt. De ervaring leert echter
dat NGO's een positieve en complementaire rol kunnen spelen. Die uitspraak
gaat op voor veel sectoren. 229Gaan de voornemens en plannen van het kabinet op termijn de besteding
door MFO's beïnvloeden, hetzij door een directief, hetzij als gevolg
van vermindering van aandacht? (blz. 7).In de afgelopen maanden is met de MFO's uitgebreid overlegd over afstemming
van het beleid. Hierbij geldt als uitgangspunt dat NGO's een belangrijk kanaal
vormen in de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking. Ook is de autonomie van
de MFO's een onbetwist gegeven. In het laatste overleg met de MFO's op 7 juni
jl. zijn «werkafspraken» met de MFO's gemaakt (bijgevoegd) waarin
de rol en bijdrage van de Nederlandse overheid en die van de MFO's duidelijk
zijn verwoord en door beide partijen goedgekeurd. 230Wat is de precieze betekenis van het woord «complementair»?
Is het juist over complementair te spreken als slechts één van
de actoren, ic de overheid, haar beleid wijzigt? Op welke wijze doet de voorgestelde
beleidswijziging recht aan de autonomie van de medefinancieringsorganisaties?
(blz.7).De autonomie van de medefinancieringsorganisaties staat niet ter discussie
bij de wijziging van het ontwikkelingsbeleid. In overleg met de MFO's is onlangs
het begrip «complementariteit» verder uitgewerkt. Hieronder wordt
verstaan de elkaar aanvullende rollen tussen overheid en NGO's op basis van
kracht en meerwaarde van beide actoren, zie daartoe de «werkafspraken»
die met de MFO's zijn gemaakt (zie bijlage «Werkafspraken tussen de
Minister voor Ontwikkelingssamenwerking en het Gemeenschappelijk Overleg Medefinanciering
(GOM). 231Op welke wijze kan worden voorkomen dat concentratie van hulpprogramma's
via multilaterale en regionale instellingen leidt tot «troetellanden»?
Hoe kan worden voorkomen dat het gevende land geld overhoudt omdat de ontvangende
landen niet weten hoe ze het verantwoord kunnen uitgeven? (blz. 7).Zie antwoord op vraag 6. 232Zal de minister de medefinancieringsorganisaties vragen af te zien
van projectsteun in landen waarmee Nederland een structurele bilaterale hulprelatie
heeft? (blz. 7)Neen, de MFO's zal niet gevraagd worden af te zien van projectsteun in
de 19+3 landen. Met hen zijn echter wel afspraken gemaakt, om in regelmatig
overleg met ambassades, te komen tot enige afstemming van beleid, uiteraard
zonder inbreuk te maken op de autonomie van deze organisaties. Ook in het
kader van de sectorale benadering is afstemming van overheids- en niet-overheidsdeel
van de civil society een factor van belang. 233Komt het voornemen van de minister om medefinancieringsorganisaties
te gebruiken voor de uitvoering van het ontwikkelingsbeleid overeen met hun
zelfstandige positie? (blz. 7) Ja, want de zelfstandige positie van de Medefinancieringsorganisaties
wordt niet aangetast. 234Zal de concentratie van de inzet van multilaterale en regionale instellingen
enkel op landen die voldoen aan de voorwaarden van goed bestuur en goed beleid
niet leiden tot een verdere marginalisering van (armen in) landen die niet
aan deze voorwaarden voldoen? (blz. 7)Neen. De concentratie van de inzet van multilaterale en regionale instellingen
op landen die voldoen aan de voorwaarden van goed bestuur en goed beleid zal
niet leiden tot een verdere marginalisering van (armen in) landen die niet
aan deze voorwaarden voldoen. Hulp aan regeringen in landen met slecht beleid
en slecht bestuur kan eerder averechts werken omdat, zo leert de ervaring,
het uitstel mogelijk maakt van het doorvoeren van noodzakelijke hervormingen
en derhalve leidt tot verdere marginalisering. Het is een illusie te pretenderen
dat Nederland effectieve steun kan verlenen aan alle armen in alle ontwikkelingslanden. 235Hoe wilt u in de praktijk een strikte scheiding aanbrengen tussen
humanitaire hulp en structurele bilaterale hulp, zeker waar het in het eerste
geval gaat om eerste aanzetten tot rehabilitatie en vredesopbouw? Op wat voor
wijze zal dan een vervolgtraject gestart worden na die eerste aanzetten? (blz. 7)In mijn brief van 26 februari 1999 heb ik aangegeven scherp te zullen
letten op het handhaven van de afbakening van humanitaire hulp met de structurele
bilaterale hulp en de toegevoegde waarde van de Nederlandse presentie. In
de Regeringsreactie op het AIV-advies inzake Humanitaire hulp (dd. 10 mei
1999, op 25 mei 1999 door mijn ambtgenoot van Buitenlandse Zaken aan Uw Kamer
aangeboden) is dit nader uitgewerkt. Daarbij heb ik gewezen op het risico
dat bestaat binnen de zogenaamde geïntegreerde benadering van een bijna
automatische overgang van acute noodhulp naar reguliere ontwikkelingshulp.
Om vanuit het Nederlandse ontwikkelingsbudget, in een specifieke post-crisis
situatie via bilaterale overheidskanalen ondersteuning te verlenen aan het
wederopbouwproces is een specifiek beslismoment ingebouwd. Dergelijke steun
kan alleen verleend worden aan landen die kwalificeren voor een volledige
structurele OS-relatie en aan landen die deel uit maken van de themaspecifieke
landenlijst voor mensenrechten, vredesopbouw en goed bestuur. Dit betekent
dat Nederlandse wederopbouwsteun aan post-crisislanden mogelijk is in de volgende
situaties :1. via overheids- en andere kanalen in landen die geselecteerd zijn voor
een structurele bilaterale OS-relatie (bijv. Mozambique, Sri Lanka);2. via overheids- en andere kanalen in landen die geselecteerd zijn voor
de landenlijst betreffende mensenrechten, vredesopbouw en goed bestuur (bijv.
Bosnië-Herzegovina, Cambodja en Rwanda);3. via NGO- en multilaterale kanalen in alle overige landen waar de Nederlandse
presentie toegevoegde waarde heeft (bijv. Burundi, Liberia). 236Hebben de medefinancieringsorganisaties ook een eigen, zelfstandige
rol naast de complementaire rol die hun wordt toegedicht? Zo ja, hoe zou u
deze willen omschrijven? Wilt u als gevolg van het voorgestelde concentratiebeleid
wezenlijke veranderingen doorvoeren in de samenwerking tussen Nederlandse
overheid en de medefinancieringsorganisaties? Zo ja, welke? (blz. 7) De medefinancieringsorganisaties behouden hun eigen zelfstandige rol en
het voorgestelde concentratiebeleid leidt niet tot wezenlijke veranderingen
in de samenwerking. Wel is een aantal «werkafspraken» gemaakt
(zie bijlage). 237Waar is het percentage van 45 van het huidige aandeel van Afrika
in de Nederlandse bilaterale hulp op gebaseerd? Gaat het hierbij om aantal
landen of een percentage van de hulpgelden? (blz. 7)De genoemde 45% is een percentage van de totale bilaterale hulpgelden
besteed in landen in Afrika. 238Betekent de voorgenomen evaluatie in 2001 van de zogenaamde duurzame
ontwikkelingsverdragen ook dat deze verdragen eventueel kunnen worden opgezegd
of afgebouwd? Worden de nu nieuwe criteria voor bilaterale hulp ook meegenomen
als evaluatiecriteria en zo nee waarom niet? (blz. 7)(Vraag 240): In hoeverre hebben de duurzaamheidsverdragen met Benin,
Costa Rica en Bhutan naar uw mening tot nu toe voldaan aan de gestelde doelstellingen?
(blz. 7).Bij de ratificatie van de DOV-verdragen door de Kamer in 1996 is gevraagd
om de verdragen vijf jaar na dato samen met de verdragspartners te evalueren.
Deze evaluatie zal zich richten op de vraag of en in hoeverre de verdragsdoeleinden
zijn gerealiseerd. Na afronding van de evaluatie zal in 2001 door de verantwoordelijke
bewindslieden (OS en VROM) met de Kamer overlegd worden over de beleidsmatige
consequenties van de evaluatieresultaten. Hierbij vormt het dan vigerende
OS-beleid een toetssteen. 239Wat is de stand van zaken met betrekking tot het mogelijk hervatten
van het beleidsoverleg met Suriname? Welke activiteiten worden ondernomen
om te komen tot zo'n hervatting? Gaan de nieuwe criteria voor bilaterale hulp
ook gelden voor Suriname? Worden politieke criteria gehanteerd voor het hervatten
van het beleidsoverleg en zo ja welke dan? (blz. 7)Terzake verwijs ik naar de brief over Suriname aan de Tweede Kamer, die
u binnenkort zal toegaan. 240In hoeverre hebben de duurzaamheidsverdragen met Benin, Costa Rica
en Bhutan naar uw mening tot nu toe voldaan aan de gestelde doelstellingen?
(blz. 7).Zie antwoord op vraag 238. 241Komt de Nederlandse bilaterale hulp aan Afrika bij uitvoering van
de nieuwe plannen boven de 50% van de totale Nederlandse hulp, conform de
door de Verenigde Naties uitgesproken wens? (blz. 7, 8)Ja, naarmate bij het aflopen van de exit-strategieën er meer middelen
van de «afbouwlanden» vrijvallen, mag er van worden uitgegaan
dat in de Nederlandse bilaterale hulp tenminste 50% ten goede zal komen aan
Afrika. 242Vormt de huidige oorlog rondom Kosovo en de repercussies hiervan
op de omringende landen redenen het beleid voor Albanië opnieuw te bezien?
(blz. 8).Zie antwoord op vraag 210. 243Wat valt er te melden over de stand van zaken bij de regionale workshops
rond het thema sectorale benadering? (blz. 8).In de periode 7 april t/m 28 mei zijn 7 driedaagse regionale workshops
gehouden, waarbij in totaal ruim 20 ambassades betrokken waren. Daarmee zijn
de regionale workshops die voorzien waren, afgerond. Voor het personeel van
sommige ambassades betrof het een kennismaking met de sectorale benadering,
voor anderen betekende het een reflectie en verdieping van het reeds in uitvoering
gebrachte beleid. De workshops ontmoetten overwegend positieve respons en
leveren een bijdrage aan het verder vorm geven en verfijnen van de sectorale
benadering. Eind juni vindt een afsluitende workshop plaats. Naar verwachting
zal het niet bij een eenmalige ronde kunnen blijven. 244Wat gaat er gebeuren met sectordeskundigen, controllers en secretariële
helpen, die in de afgelopen jaren op vele ambassades zijn benoemd, als deze
buitenposten van het Koninkrijk opgeheven worden? Welke kosten zijn hieraan
verbonden? (blz. 8).Zie antwoord op vraag 22. 245Hoe zal de regering bij de capaciteitsversterking en deskundigheidsbevordering
van ambassades aandacht schenken aan het vraagstuk van inheemse volken? (blz. 8).Mocht in overleg met het ontvangende land over de keuze van sectoren blijken
dat specifieke deskundigheid op het gebied van inheemse volken vereist is,
dan zal de capaciteit en deskundigheid op de desbetreffende ambassades versterkt
worden. Overigens wordt van alle deskundigen verwacht dat zij op dit punt
alert zijn. 246Wat gebeurt er met de vijf nieuwe regiodirecties, die in de plaats
kwamen van de oude landendirecties, en met de nieuwe thematisch gerichte directies?
(blz. 8).De regiodirecties blijven verantwoordelijk voor de expertise t.a.v. de
regio's en landen in de wereld, de posten blijven hierbij een belangrijke
bron van informatie vormen. Mede in het licht van de in te voeren sectorale
benadering en de mogelijk daaraan verbonden reallocatie van themadeskundigheid
naar de posten, wordt de rol en samenstelling van de themadirecties onder
de loep genomen.Zie ook antwoord op vragen 22 en 40. 247Zal de regering bij het werven van deskundigen ter versterking van
de betrokken ambassades zich in het bijzonder inspannen om vrouwelijke deskundigen
aan te trekken? Zo ja, op welke manier, om hoeveel personen gaat het en in
welke disciplines zullen zij komen te werken? Zo nee, waarom
niet? (blz. 8).In het kader van de efficiency-operatie BZ is de instroom van nieuwe personeelsleden
tot 2003 beperkt en wordt voornamelijk doorstroom van thans in dienst zijnde
personeelsleden bevorderd. Het huidige bestand aan OS-themadeskundigen, zowel
op het departement als op de ambassades, bestaat voor 36 procent (38 van de
109) uit vrouwen, waarvan 45 procent (17 van de 38) genderdeskundigen zijn.
In de schalen 12–14 (seniorbeleidsmedewerkers en deskundigen binnen
BZ) is thans ruim 23 procent vrouw. Dit cijfer steekt niet slecht af ten opzichte
van andere departementen, maar het kan beter. In het vernieuwde personeelsbeleid
dat per juli 1999 ingaat, wordt uitgegaan van «open resourcing»
d.w.z dat alle personeelsleden onder dezelfde voorwaarden kunnen meedingen
naar alle vrijkomende functies. Bij externe werving zal uiteraard het regeringsbeleid
inzake positieve actie gehanteerd worden. 248Is het waar dat in 1998 een impasse in de samenwerking Nederland
Bhutan is geweest, die door een nieuwe committering van Nederlandse zijde
vanaf 9 maart 1999 is beëindigd? Welke nieuwe committeringen zijn
aangegaan? (blz. 7)Mijn ambtsvoorganger heeft in mei 1998 vanwege het ontslag van Bhutaanse
ambtenaren van Nepalese afkomst, hetgeen niet past in goed bestuur, een bevriezing
afgekondigd van de beheersoverdracht van het samenwerkingsprogramma in DOV-kader.
Inmiddels is geconstateerd dat de redenen hiervoor niet langer aanwezig zijn.
Ik heb het besluit tot ontdooiing van de overdrachtsgesprekken meegedeeld
aan een delegatie van de Bhutaanse regering en marge van het Joint Committee
Overleg op 23 april jl. in New York. Overigens heeft de bevriezing van de
beheersoverdracht nooit invloed gehad op de afhandeling van projectvoorstellen
en daaruit voortvloeiende committeringen. 249Is de minister van plan de bereidheid van hulpontvangende landen
om terugkerende migranten op te nemen en te faciliteren als voorwaarde te
stellen voor het voortzetten van deze hulp? (blz. 8)Het is Kabinetsbeleid dat de OS-relatie uitsluitend in positieve zin zal
worden ingezet, en niet als negatieve sanctie. Vanzelfsprekend ben ik bereid
terug- en overname aspecten aan de orde te stellen bij overleg met de desbetreffende
landen. 250Kan de minister aangeven welk karakter de Nederlandse presentie in
Latijns-Amerika zou moeten hebben? Hoe wordt inhoud gegeven aan de «brede
coherente benadering van de samenwerking» met Latijns-Amerikaanse landen?
(blz. 8)(Vraag: 253) Welke (politieke) compenserende maatregelen worden overwogen
richting Latijns-Amerika als gevolg van de concentratie op Afrika en Zuid-Azie
om uitdrukking te geven aan de «intensieve betrokkenheid bij de ontwikkeling
van de landen in Latijns Amerika»? (blz. 8)(Vraag: 260) Met betrekking tot de situatie in Latijns-Amerika: wat
is de concrete invulling van «het ondersteunen van de positie van deze
landen in het mondiale economische stelsel»? Wat bedoelt u met «een
brede coherente benadering van de samenwerking»? Welke activiteiten
in het kader van ontwikkelingssamenwerking worden door Nederland in deze regio
ondernomen en hoe verhoudt zich dat tot beide voornoemde opmerkingen? Is een
intern verdelingsprobleem geen onderwerp voor ontwikkelingssamenwerking? Is
armoede door een verdelingsprobleem binnen een land anders dan
armoede door een verdelingsprobleem tussen landen? (blz. 8)Het voeren van een beleid gericht op vermindering van inkomensverschillen
en maatschappelijke tegenstellingen is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid
van de regeringen van de betreffende landen. Ontwikkelingshulp kan alleen
effectief en zinvol bijdragen aan armoedebestrijding en oplossing van het
verdelingsvraagstuk wanneer is voldaan aan de randvoorwaarde dat de regeringen
in kwestie deze doelstellingen in hun vaandel dragen en hun beleid daarop
richten.In de samenwerking met Bolivia en Nicaragua, de Latijns-Amerikaanse landen
waarmee Nederland de structurele bilaterale relatie wil voortzetten, zal armoedebestrijding
centraal blijven staan. Voorts zullen in enkele andere landen in deze regio
specifieke activiteiten worden gericht op mensenrechten, vredesopbouw en verbetering
van de kwaliteit van het bestuur.De meeste landen in Latijns-Amerika zijn niet (meer) IDA-eligible en zijn
voor hun verdere ontwikkeling meer gebaat bij verbeterde markttoegang dan
bij de inzet van traditionele hulpinstrumenten. De Nederlandse regering spant
zich in voor wereldwijde handelsliberalisatie in WTO-kader en – wat
betreft Latijns-Amerika – in EU-kader voor de totstandkoming van WTO-conforme
vrijhandelsovereenkomsten met Mercosur, Chili en Mexico. De Andeslanden genieten
specifieke handelspreferenties met de EU in het kader van het Algemeen Preferentieel
Stelsel. Daarnaast wil de Nederlandse regering in het kader van Ontwikkelingssamenwerking
in een aantal armere Latijns-Amerikaanse landen, die niet IDA-eligible zijn,
de economische samenwerking bevorderen door de inzet van het bedrijfsleveninstrumentarium.
Met een dergelijke brede benadering, waarin overigens ook de politieke banden
worden versterkt, speelt de Nederlandse regering in op het streven van de
Latijns-Amerikaanse landen zelf naar een meer gelijkwaardige relatie met Europa
en met Nederland. 251Waaruit zal de Nederlandse structurele hulp – via het multilaterale
kanaal – aan Armenië, Bosnië, Georgië, Kirgyzië
en Moldavië bestaan? Op welke lijst komt Kirgyzië voor? (blz. 8)De Nederlandse hulp aan Armenië, Bosnië-Herzegovina, Georgië,
Kirgyzië en Moldovië zal bestaan uit co-financiering van Wereldbankactiviteiten
die aansluiten op de huidige Nederlandse uitgangspunten voor ontwikkelingssamenwerking
met Midden- en Oost-Europa. Naast macro-programmahulp zal het gaan om bevordering
van de economische transitie en de opbouw van «civil society».
Het huidige bilaterale projectenprogramma dat niet door de Wereldbank wordt
uitgevoerd zal worden afgebouwd.Kirgyzië komt alleen voor op de lijst van landen die voor deze multilaterale
hulp in aanmerking komen. 252Op welke wijze zal Nederland betrokken zijn bij de keuze van sectoren
voor structurele bilaterale hulp? Wat zijn de (on)mogelijkheden bij de keuze
voor sectoren? Speelt de beschikbare expertise hierbij een rol? (blz. 8)De Nederlandse Ambassade voert de dialoog met de overheid en andere actoren
(civil society en donorgemeenschap) in de landen die kwalificeren voor structurele
bilaterale hulp teneinde te komen tot de keuze van sectoren.
De sectorkeuze vindt plaats binnen het raamwerk van de internationale consensus
die bereikt is tijdens de reeks van internationale conferenties die de afgelopen
jaren plaats vond en waaraan ook de betrokken landen zich committeerden. De
rode draad van deze conferenties, duurzame armoedebestrijding, zal bij de
keuze van de sectoren aantoonbaar aanwezig moeten zijn.De keuze van de sectoren is daarbinnen gebaseerd op de eigen prioriteiten
van de landen en de door hen onderkende toegevoegde waarde van Nederlandse
presentie in de context van een taakverdeling tussen donoren. Het voorstel
van de Ambassade zal vervolgens ter goedkeuring aan mij worden voorgelegd.
In de praktijk zal de dialoog over de sectorkeuze niet los staan van de lopende
programma's en de daaraan reeds verbonden expertise.Zie ook antwoord op vragen 73 en 92. 253Welke (politieke) compenserende maatregelen worden overwogen richting
Latijns-Amerika als gevolg van de concentratie op Afrika en Zuid-Azie om uitdrukking
te geven aan de «intensieve betrokkenheid bij de ontwikkeling van de
landen in Latijns Amerika»? (blz. 8)Zie antwoord op vraag 250. 254Hoe worden de regionale workshops over de sectorale benadering georganiseerd,
met name waar het gaat om het betrekken van het ontvangende landen en de uitvoering
door het betrokken land van deze benadering? (blz. 8)De 7 regionale workshops over sectorale benadering voor de posten zijn
inmiddels door het ministerie, in goed overleg met de posten, georganiseerd.
Door middel van workshops worden OS-medewerkers van de ambassades geïnformeerd
over de sectorale benadering, bovendien worden hun ervaringen en problemen
die zij ondervonden met deze benadering geïnventariseerd. Een volgende
stap zal zijn om bijeenkomsten te beleggen waarbij de ambassademedewerkers,
indien gewenst vergezeld van deskundigen van het Departement, met de overheid
en andere partners in het ontvangende land van gedachten wisselen en gezamenlijk
bezien hoe de uitvoering in betrokken land vorm kan worden gegeven.Zie ook antwoord op vraag 243. 255Waarom verdient het multilaterale kanaal in het geval van Bosnië
de voorkeur, terwijl Nederland daar wel een ambassade heeft? (blz. 8)Nederland is na de Verenigde Staten en Japan de derde bilaterale donor
in Bosnië-Herzegovina en heeft vanaf het begin van het internationale
wederopbouwprogramma voor Bosnië-Herzegovina in 1996 nauw samengewerkt
met de Wereldbank. Een groot deel van de ontwikkelingsgelden is via de Wereldbank
besteed, in de vorm van macro-economische steun en projectsteun. Met het onder
leiding van de Wereldbank uitgevoerde programma is de fysieke wederopbouw
snel en efficiënt ter hand genomen. Het leiden van de Nederlandse bijdrage
aan de fysieke wederopbouw via dit kanaal lag dan ook voor de hand, ook uit
het oogpunt van donorcoördinatie.Daarbij verkeert Nederland als vertegenwoordiger van Bosnië Herzegovina
bij de Wereldbank in een unieke positie. Wij kunnen een zeer invloedrijke
stem laten horen t.a.v. de vormgeving van de relatie Wereldbank – Bosnië
Herzegovina. Mijn inziens hebben op het gebied van structurele hulp bilaterale
activiteiten geen additionele waarde.Wel wordt onder verantwoordelijkheid van de Nederlandse ambassade een
bilateraal samenwerkingsprogramma uitgevoerd dat onder meer is gericht op
ondersteuning van terugkeer van ontheemde. Ook worden speciale projecten ondersteund
voor kwetsbare groepen, zoals de vrouwen van Srebrenica. Tenslotte worden
activiteiten gefinancierd die de civiele implementatie van de Dayton-akkoorden
bevorderen. Zo bestaat er een faciliteit voor het ondersteunen van democratiseringsactiviteiten
en projecten die bijdragen aan de verbetering van de mensenrechtensituatie.
Bij al deze projecten vervult de Nederlandse ambassade in Sarajevo een spilfunctie.
Deze bilaterale wederopbouwactiviteiten lopen evenwel per definitie af. 256Wat is uw analyse van het beleid dat de Wereldbank voert in Armenië,
Bosnië-Herzegovina, Georgië, Kirgyzië en Moldavië? Bent
u het op hoofdpunten eens met het gevoerde beleid? Zo nee, op welke punten
zou u willen bijsturen? Van welk van genoemde landen is Nederland geen vertegenwoordiger?
Is dit geen reden om toch een structurele bilaterale relatie aan te gaan?
(blz. 8)De Wereldbank voert in de genoemde landen een beleid dat is gericht op
herstructurering van de economie en versterking van de institutionele capaciteit,
hetgeen aansluit op de sectoren van het huidige Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingsprogramma.
De uitvoering van de Wereldbankprogramma's is over het algemeen effectief
en de monitoring adequaat. Doordat Nederland in een vroegtijdig stadium deelneemt
aan de Wereldbankbesluitvorming, wordt mede richting gegeven aan de desbetreffende
programma's.Kyrgyzië wordt door Nederland niet vertegenwoordigd bij de Wereldbank.
Het merendeel van het huidige Nederlandse OS-programma in Kyrgyzië wordt
echter succesvol door de Wereldbank uitgevoerd. Aangezien Nederland niet over
een ambassade ter plekke beschikt, verdient uitvoering en monitoring van OSactiviteiten
door de Wereldbank de voorkeur. 257Wordt bij de vraag van het ontwikkelingsland voor de selectie van
sectoren alleen geluisterd naar de overheid van het land of worden andere
actoren hierbij betrokken? Op welke wijze wilt u het «maatschappelijk
ownership», oftewel de betrokkenheid van de bevolking en plaatselijke
NGO's, garanderen bij dit proces? (blz. 8)De sectorale benadering behoeft dialoog en samenwerking tussen overheid
en civil society. Dit moet o.a. tot uitdrukking komen in het betrekken van
NGO's bij de formulering en uitvoering van sectoraal beleid. Nederland zal
dit zonodig bevorderen. Ook is dit een element van goed bestuur op basis waarvan
de landen gekozen zijn. Bij de selectie van sectoren zal hierop worden gelet. 258Wat is een sector? Hoe zal de samenhang tussen sectoren gewaarborgd
en bevorderd worden? Zal er flexibel omgegaan blijven worden met de bepaling
van de inhoud van een sector, bijvoorbeeld waar het gaat om overlappende terreinen
(milieu, waterhuishouding, plattelandsbeleid)? (blz. 8) In de context van de sectorale benadering betekent het begrip sector een
coherente set van activiteiten op zowel macro-, meso- als micro-niveau, in
een afgebakend institutioneel en budgettair kader, waar voor de (ontvangende)
overheid een beleid heeft geformuleerd.De samenhang tussen sectoren moet worden gewaarborgd door het ontvangende
land. Eén van de instrumenten daarbij is het nationaal ontwikkelingsplan
van een overheid. De samenhang tussen de sectoren waarin de samenwerking met
Nederland zal zijn geconcentreerd, zal met name ook in dat kader moeten worden
gevonden, in de beleidsdialoog met het betreffende land en vervolgens in de
afstemming tussen de betrokken ministeries.Bij de bepaling van de inhoud van de sector zal aangesloten worden bij
de door het ontvangende land ontwikkelde sectordefinitie en het daarbij behorende
institutionele en budgettaire kader.Plattelandsontwikkeling, milieu ed. kunnen derhalve als sector worden
aangemerkt, wanneer de overheid m.b.t. deze terreinen over genoemd kader beschikt. 259Hoe zal vanuit het oogpunt van ownership flexibiliteit en innovatie
vorm krijgen bij een sectorale benadering? Zal er maatwerk per land geleverd
kunnen (blijven) worden, opdat er flexibel omgegaan kan worden met de lijn
van project- naar programma- naar sectorale benadering, al naar gelang specifieke
omstandigheden in het land, op een bepaald beleidsterrein en/of thema hierom
vraagt? Is het in dit licht van nodige flexibiliteit niet verstandig om de
KAP-gelden (Kleine Ambassade Projecten) beschikbaar te houden in die landen
waar nog wel (of weer) behoefte is aan kleinschalige projecten uitgevoerd
door plaatselijke NGO's? (blz. 8)De eerste twee vragen kunnen bevestigend beantwoord worden.Bij een sectorale benadering zal per land en per sector in nauw overleg
met het ontvangende land uitgegaan worden van de omstandigheden, mogelijkheden
en fase waarin de beleidsontwikkeling en de uitvoering van het sectorbeleid
zich bevinden. Het traject van project- naar sectorale steun zal naast tijd,
een flexibele opstelling vragen, waarbij er ruimte zal zijn voor de inzet
van verschillende hulpinstrumenten waaronder projecten, die het sectorbeleid
en de uitvoering daarvan ondersteunen. Hierbij valt de denken aan het uitproberen
van innovatieve strategieën om de bevolking te betrekken bij het hervormen
van het beleid en de uitvoering daarvan en aan activiteiten gericht op institutionele
capaciteitsversterking. Bij de overgangsfase van project- naar sectorsteun
blijven fondsen beschikbaar uit de sector- en themabudgetten om dergelijke
activiteiten te financieren. Voor de KAP-projekten wordt verwezen naar het
antwoord op vraag 59 en 85.Zie ook antwoord op vragen 63 en 64. 260Met betrekking tot de situatie in Latijns-Amerika: wat is de concrete
invulling van «het ondersteunen van de positie van deze landen in het
mondiale economische stelsel»? Wat bedoelt u met «een brede coherente
benadering van de samenwerking»? Welke activiteiten in het kader van
ontwikkelingssamenwerking worden door Nederland in deze regio ondernomen en
hoe verhoudt zich dat tot beide voornoemde opmerkingen? Is een intern verdelingsprobleem
geen onderwerp voor ontwikkelingssamenwerking? Is armoede door een verdelingsprobleem
binnen een land anders dan armoede door een verdelingsprobleem tussen landen?
(blz. 8) Zie antwoord op vraag 250. 261In hoeverre heeft de oorlog op de Balkan invloed gehad op de mogelijke
invulling van hulpprogramma's in de Westelijke Balkan of het opnemen van Macedonië
in het lijstje van landen waarmee een structurele bilaterale samenwerking
wordt aangegaan? (blz. 8)Macedonië staat op de lijst van landen waarmee Nederland een langdurige
structurele bilaterale ontwikkelingsrelatie wenst te onderhouden, omdat het
land voldoet aan de drie gestelde criteria (armoedecriterium, goed beleid,
goed bestuur). Hoewel de landenlijst opgesteld is voordat «de oorlog»
in Kosovo uitbrak, heb ik bij de selectie de waarschuwingen van de Hoge Commissaris
voor de Nationale Minderheden, Max van de Stoel, wel meegenomen. Naast een
duidelijke kwalificatie op grond van de drie criteria is conflictpreventie
dus een additionele overweging geweest om Macedonië op de lijst te zetten.Nederland maakt zich daarnaast in internationaal opzicht sterk voor financiële
steun aan de landen in de regio die zware economische schade hebben geleden
ten gevolge van het conflict in Kosovo. Bilaterale macro-economische steun
ter hoogte van NLG 20 miljoen werd verstrekt aan Macedonië, terwijl aan
Bulgarije NLG 5 miljoen aan macro-economische hulp in het vooruitzicht is
gesteld. 262Nederlandse inspanningen in landen van de voormalige USSR zijn mede
gericht op de transitie naar een markteconomisch model. (a) Is het streven
naar een markteconomie voor de minister een criterium voor Nederlandse betrokkenheid
bij deze landen? (b) Geldt dit criterium ook voor de andere vormen van ontwikkelingssamenwerking
met andere landen en zo nee waarom niet? (c) Is een markteconomie volgens
de minister een voorwaarde voor goed bestuur, goed beleid om werkelijke armoedebestrijding?
(d) Is de «verdelingsarmoede» die de minister in Latijns-Amerika
signaleert een gevolg van de markteconomie in Latijns-Amerika of bestaat deze
armoede in haar optiek ondanks een bloeiende markteconomie? (blz. 8)Internationaal bestaat er een grote mate van consensus over de rol die
een gemengde markteconomie kan spelen bij het realiseren van duurzame ontwikkeling.
Het gaat daarbij om het vinden van een evenwichtige rolverdeling tussen markt,
overheid en «civil society».Voor veel economische vraagstukken biedt de markt weliswaar in principe
de meest efficiënte oplossing, maar vanuit maatschappelijk oogpunt is
overheidsinterventie evenzeer onontbeerlijk. De criteria op basis waarvan
de Nederlandse hulp wordt gegeven hebben betrekking op dat overheidsoptreden.
Dat geldt zowel voor de hulp aan de landen van de voormalige USSR als voor
ontwikkelingsrelaties met andere landen. Die criteria, goed beleid en goed
bestuur, omvatten de randvoorwaarden die door overheden worden gesteld aan
de werking en uitkomsten van de markteconomie. Het gaat om de vraag hoe het
samenspel tussen overheid en markt zo vorm kan worden gegeven dat een maximale
bijdrage wordt geleverd aan het uitbannen van armoede. Aan dat samenspel heeft
het in Latijns-Amerika in het verleden ernstig ontbroken. Enerzijds was er
veelal sprake van te veel overheidsingrijpen, waardoor de werking van de markt
werd verstikt, anderzijds ontbrak het in veel landen aan een effectief sociaal
beleid dat een einde kon maken aan de schrijnende ongelijkheid. Beide factoren
liggen ten grondslag aan de huidige armoede in Latijns-Amerika. 263Op welke manier zal de Nederlandse hulp betrokken blijven bij de
armoedebestrijding in Midden- en Latijns-Amerika? (blz. 8).Zie antwoord op vraag 250. 264In paragraaf 4 «Vervolgacties» worden weinig tot
geen woorden gewijd aan de planning en fasering die nodig zijn om de voornemens
uit te voeren. Kan de minister aan de Kamer een ruw tijdpad voorstellen waarin
zij denkt de voornemens te realiseren? (blz. 8, 9)Allereerst gaat het om de nadere uitwerking van de sectorale benadering
in de 19+3 landen. De betreffende posten is reeds verzocht een beleidsoverleg
met de betreffende overheden te plannen en voor te bereiden. Wanneer deze
besprekingen hebben plaatsgevonden kunnen volgende stappen worden genomen,
zoals nadere beheersmatige en beleidsmatige planning.Mede op basis van het gevoerde overleg met de ontvangende overheden en
andere actoren in deze landen zullen in de jaarplannen voor 2000 de voornemens
en vervolgacties worden aangegeven. Dit betreft zowel de sectoren waarin de
samenwerking wordt voortgezet dan wel uitgebouwd, alsmede sectoren waaruit
Nederland zich zal terugtrekken na een afbouwperiode.Voor de landen waar het bilaterale programma zal worden afgebouwd, al
dan niet met voortzetting van samenwerking op een of meer thematische gebieden,
wordt per land gewerkt aan een strategie gericht op een verantwoorde afbouw
van het bilaterale programma. Deze strategie zal de basis vormen voor de invulling
van de jaarplannen voor de komende jaren. Op Posten waar afbouw wordt voorzien
worden lopende verplichtingen volgens afspraak nagekomen. Het KAP-programma
is opgeschoond.De uitwerking van de wijze waarop thematische bilaterale samenwerking
gestalte zal krijgen, is reeds in gang is gezet. Zo wordt per thema een kader
opgesteld waarbinnen activiteiten van dit thema zullen moeten vallen, waarbij
in een later stadium per land een beleidskader zal worden opgesteld.Na afloop van dit debat zal tevens verder worden gewerkt aan de verwerking
van de landenkeuze in de begroting. Het spreekt voor zich dat ook hiervoor
reeds voorbereidend werk is verricht. Bij alle acties is overigens expliciet
het voorbehoud gemaakt van instemming van de Tweede Kamer met het voorgenomen
kabinetsbeleid. 265Waarom gebruikt de regering het woord «follow-up» terwijl
sprake zal zijn van «exit»? (blz. 9).Het al te generaliserend gebruik van de term «exit» zou ten
onrechte de indruk wekken dat alle Nederlandse activiteiten in alle landen
die niet in aanmerking komen voor een structurele hulprelatie zullen worden
stopgezet en dat Nederland zich geheel uit die landen terugtrekt. Het woord
«follow-up» geeft beter aan dat er sprake zal zijn van een overgangsfase,
dat sommige activiteiten in een andere vorm zullen worden voortgezet en dat
het gebruik van andere hulpkanalen door Nederland zal worden overwogen. 266Welke financiële ruimte ontstaat op welke begrotingsposten door
stopzetting en/of beëindiging van activiteiten en programma's? Gaarne
een meerjarenperspectief. (blz. 9).(Vraag 293:) Komt er geld vrij vanwege het niet langer financieren
van natuurbeschermingsprojecten en milieuprojecten in landen waarmee de bilaterale
relatie beëindigd wordt? (blz. 6).(Vraag 305:) Welk bedrag zal bij benadering in totaal beschikbaar
zijn voor het structurele bilaterale landenbeleid? Welke bedragen zijn in
totaal vervolgens beschikbaar voor de themaspecifieke benadering mensenrechten,
goed bestuur en democratisering en voor milieu en bedrijfsleven? Hoeveel geld
is gereserveerd voor afbouw en opbouw van lopende programma's?Zoals ik ook in het antwoord op vraag 25 aangaf kan ik op dit moment nog
geen inzicht geven in de financiële consequenties van het nieuwe landenbeleid.
Mogelijke financiële ruimte kan pas worden bepaald als de landenlijst
definitief is vastgesteld en de sectoren voor samenwerking zijn geïdentificeerd.
Hierover moet nog overleg worden gevoerd met de ontvangende landen. Eveneens
van invloed op de budgettaire ruimte is het beslag dat gelegd zal worden door
de exit-strategieën, die nog moeten worden vastgesteld. In beginsel zal
het beschikbare budget voor het bilaterale programma worden gehandhaafd op
het resultaatniveau van 1999. Dit betekent dat geleidelijk het bilaterale
programma met de landen waarmee Nederland een structurele bilaterale ontwikkelingsrelatie
onderhoudt kan worden uitgebreid.Voor de parlementaire behandeling van de begroting 2000 zal ik Uw Kamer
hieromtrent nader informeren, mede aan de hand van de op dat moment gerealiseerde
goedkeuring van de jaarplannen. 267Welke beheersproblemen zijn er te verwachten bij de voortdurende
monitoring van de ontwikkelingen in alle, vierenvijftig, betrokken ontwikkelingslanden?
(blz. 9).(Vraag 274:) In welke vorm zal de monitoring gegoten worden? Wat
is de rol van de ambassade ter plekke met betrekking tot de besteden ontwikkelingsgelden
met het oog op de monitoring? Hoe rapporteert de ambassade? (blz. 9)De ambassades zullen continue de ontwikkelingen in de betrokken landen
aan de hand van de criteria nauwlettend volgen. Rapportage hierover, over
beleidsuitvoering en over de bestede ontwikkelingsgelden vindt plaats op ad
hoc basis en per kwartaal. Tevens worden deze rapportages geconsolideerd in
het jaarverslag, terwijl verwachte ontwikkelingen worden aangegeven in het
jaarplan.Ook hier geldt overigens dat wij niet vanaf het nulpunt beginnen. Tegelijk
met de decentralisatie is ook het monitoringssysteem ingevoerd. Natuurlijk
is er altijd ruimte voor verbetering en in het kader van de normale procesmatige
ontwikkeling wordt daaraan ook gewerkt. 268Wat behelst de bij IDA gehanteerde systematiek? (blz. 9).In de brief aan de Tweede Kamer van 17 mei 1999 over het proces van landenkeuze
voor bilaterale hulp, wordt uitvoerig ingegaan op de door IDA gehanteerde
systematiek. De bijlage bij deze brief geeft uitleg over de beoordeling van
landen (country performance) en de verdeling van middelen (allocation) door
IDA. In het kort komt deze systematiek er op neer dat landen
met het beste beleid en bestuur meer hulp ontvangen dan landen waar dat minder
het geval is, een gedachte die mij aanspreekt. Het verschil in de omvang van
de hulp tussen het land dat het beste scoort en het land met de laagste score
kan oplopen tot een factor vijf. 269Hoe verwacht de minister de effecten van macro-economische steun
(zoals die nu voorgesteld wordt) op langere termijn te gaan meten? Door wie
zullen in de nieuwe situatie de doelstellingen van bilaterale hulp opgesteld
worden (Nederland, multilaterale organisaties of het ontvangende land)? (blz. 9)Voorgesteld wordt de hulp zoveel als mogelijk te verstrekken in de vorm
van gezamenlijke begrotingssteun. Begrotingssteun kan allerlei vormen aannemen,
waaronder macro-economische steun. In het kader van de sectorale benadering
is voorzien dat voortgang en resultaten zullen worden gemonitored bij voorkeur
via eensluidende procedures van donoren gezamenlijk en met enige regelmaat
zullen worden geëvalueerd. Doelstellingen in het kader van een (multidonor)
sectorale benadering zullen door het ontvangende land worden opgesteld en
daarna in overleg met de donoren worden besproken. 270Is de minister in het kader van het nieuwe beleid van plan projecten
in landen waarin hulp niet effectief gebleken is over te dragen aan niet-gouvernementele
organisaties? (blz. 9)Met de MFO's is afgesproken dat per land zal worden bekeken of en in hoeverre
overname van programma's en projecten in de exitlanden door de MFO's kan worden
gerealiseerd, zie de «werkafspraken» (in bijlage). 271Acht de minister het mogelijk een structurele bilaterale ontwikkelingsrelatie
aan te gaan met landen waarin de situatie zoveel onzekerheden kent dat het
wenselijk is al over een jaar de ontwikkelingsrelatie kritisch te bezien en
wellicht op dat moment stop te zetten? (blz. 9)Het betreft hier niet het aangaan van een bilaterale ontwikkelingsrelatie
maar de geconditioneerde handhaving van een bestaande relatie vooral omwille
van de continuïteit en ter voorkoming van kapitaalvernietiging. Het komende
jaar zullen per land de ontwikkelingen op het terrein van goed beleid en goed
bestuur kritisch worden gevolgd waarna het besluit om de relatie in de toekomst
al dan niet voort te zetten zal worden genomen. 272Welke effecten worden verwacht in het geval van het afbreken van
de bilaterale hulprelatie met een hulpontvangend land vanwege slecht bestuur
en slecht beleid voor de Nederlandse NGO's ter plaatse?In de exitlanden maakt het afbreken van de bilaterale hulprelatie van
overheid tot overheid het werk voor NGO's op zich niet moeilijker. NGO's kunnen
gericht steun geven aan initiatieven om te komen tot een beter beleid en beter
bestuur. Hiervoor kunnen zij een beroep blijven doen op ondersteuning door
o.m. de medefinancieringsorganisaties. 273Wat wordt bedoeld met lopende activiteiten en programma's? Op welke
instrumenten wordt gedoeld met specifieke instrumenten ten aanzien waarvan
bestaande verplichtingen zullen worden nagekomen? (blz. 9) Lopende activiteiten en programma's zijn alle projecten en programma's
waarvoor committeringen zijn aangegaan en die in uitvoering zijn genomen.
In de brief wordt over specifieke instrumenten gesproken als het gaat om het
milieuprogramma, activiteiten op het gebied van mensenrechten, vredesopbouw
en goed bestuur en het bedrijfslevenprogramma. 274In welke vorm zal de monitoring gegoten worden? Wat is de rol van
de ambassade ter plekke met betrekking tot de bestreden ontwikkelingsgelden
met het oog op monitoring? Hoe rapporteert de ambassade? (blz. 9)Zie antwoord op vraag 267. 275Wordt in overleg met de betrokken overheid overgegaan tot wijzigingen
in de relatie? Gaat de minister afspraken hierover maken met de betrokken
overheid bij het aangaan van de relatie en zo ja, wat voor een afspraken wil
zij dan maken? (blz. 9)Voor die landen die niet meer in aanmerking komen voor een structurele
bilaterale hulprelatie, zal een zorgvuldige afbouwstrategie worden opgesteld,
waarbij de Ambassade in het betreffende land overleg zal voeren over de vraag
hoe deze overgangsfase het beste kan worden aangepakt en waarbij bestaande
verplichtingen zullen worden nagekomen.De afspraken, die zullen worden gemaakt zijn uiteraard landen- en programmaspecifiek
en de afbouwfase zal niet van de ene op de andere dag kunnen worden gerealiseerd.
Kapitaalvernietiging zal worden voorkomen. Overigens zal elke wijziging in
de relatie onderwerp zijn van overleg tussen donor en hulpontvanger. Bij het
aangaan van de relatie worden over de hierbij te volgen procedures afspraken
gemaakt. 276Op grond van welke overwegingen zou de minister ingrijpen in een
bilaterale relatie? (blz. 9)Ik neem aan dat met ingrijpen wordt gedoeld op de mogelijke beëindiging
van een structurele bilaterale relatie. Uitgangspunt daarbij is dat de criteria
die nu zijn gehanteerd bij de landenselectie ook in de toekomst van toepassing
blijven. Dat betekent dat indien door gewijzigde omstandigheden een fundamenteel
andere situatie onstaat, het beëindigen danwel bevriezen van de bilaterale
hulprelatie kan worden overwogen. 277Waaraan wordt globaal gedacht bij overgangsfasen bij de beeindiging
van de structurele bilaterale hulprelatie? (blz. 9)De lengte en aard van de overgangsfase zal per land aanzienlijk kunnen
verschillen, al naar gelang de inhoud van het huidige en toekomstige programma.
In veel gevallen zal een overgangsfase van een of twee jaar volstaan, in enkele
uitzonderlijke gevallen zal deze fase een langere periode in beslag nemen,
b.v om kapitaalvernietiging te voorkomen. 278De inzet van specifieke instrumenten word beperkt tot een aantal
landen. Tot hoeveel landen, welke landen, op basis van welke criteria en waarom?
(blz. 9) Zie synopsis. 279Tijdens de openbare hoorzitting over het landenbeleid in de Tweede
Kamer kwam herhaaldelijk naar voren dat de posten grote moeite hebben met
klaarstomen van de plannen voor uitvoering van de nieuwe beleidsvoornemens
vóór 1 juli aanstaande. Indien de datum van 1 juli a.s. klopt
(de brief noemt immers de datum niet), denkt de minister dan dat de posten
in zo korte tijd het van hen gevraagde kunnen uitvoeren? (blz. 8, 9)Er is inderdaad aan de posten gevraagd om, indien mogelijk, op 1 juli
te berichten welke de uitkomsten zijn van beleidsoverleg met de ontvangende
overheden. Het ligt in de lijn der verwachting dat niet alle landen van de
19+3-lijst op een dergelijk kort termijn hieraan kunnen voldoen. Wel wordt
er naar gestreefd dit overleg zo spoedig mogelijk te doen plaatsvinden, mede
met het oog op de planning voor het jaar 2000 en verder.Het zou echter haaks staan op de principes die ten grondslag liggen aan
de sectorale benadering om de betrokken overheden niet ruim de kans te geven
om goed overleg te voeren over deze sectorale benadering. Deze principes wegen
zwaarder dan een indicatieve richtlijn van 1 juli, die is aangegeven voordat
duidelijk werd dat de parlementaire behandeling van de brief over de landenkeuze
pas op 28 juni zou plaatsvinden. 280Hoe hebben de landen met welke de structurele hulprelatie verbroken
zal worden tot nu toe op de beleidsvoornemens gereageerd? (blz. 5, 8,
9)De reacties op de aangekondigde beleidswijziging verschillen van land
tot land. In geen van de gevallen is sprake geweest van een exuberante reactie.
Na de behandeling in de Tweede Kamer vindt formele notificatie plaats. III Brief van 17 mei 1999 (26 433, nr. 2) 281Wilt u uitleggen op welke manier de genoemde prestaties op het sociale
vlak (te weten alfabetiseringsgraad en levensverwachting) uw conclusie «relatief
slecht sociaal beleid» rechtvaardigen? (blz. 1).Geconstateerd wordt dat de HDI voor een land met name wordt bepaald door
de situatie op het sociale vlak. Deze situatie wordt onder meer bepaald door
de alfabetiseringsgraad en de levensverwachting. Het sociale beleid van overheden
is in belangrijke mate bepalend. Relatief slecht sociaal beleid gaat daarom
in het algemeen samen met een lage alfabetiseringsgraad en levensverwachting. 282Op welke plaats is in de toegezonden IDA-informatie sprake van de
$ 925-grens? (blz. 1).In de bijlage bij de brief van 17 mei 1999 aan de Tweede Kamer over het
proces van landenkeuze voor de bilaterale hulp wordt niet expliciet ingegaan
op de inkomensgrens van US$ 925,= per capita. Immers, zoals ik ook heb
aangegeven tijdens de behandeling van mijn begroting, is het gehanteerde criterium
voor relatieve armoede niet zozeer de US$ 925 grens als wel IDA-eligibility.Zie ook antwoord op vraag 66. 283Welke namen staan op de complete lijst met landen die afvielen omdat
ze simpelweg te rijk zijn (geworden) dan wel langdurig «low-performer»
op de criteria voor sociaal-economisch beleid zijn? (blz. 1).Zie antwoord op vraag 164. 284Waarom speelt het cijfermateriaal van de Wereldbank zo'n prominente
rol in uw uitleg terwijl u toegeeft dat de gehanteerde methode van beoordelen
door de Wereldbank in ontwikkeling is, dat de methode van beoordelen door
de Wereldbank pas aarzelend in openheid tot stand komt en verspreid wordt,
dat er sprake is van de handicap dat de Wereldbank zich per definitie niet
gemakkelijk negatief kan uitlaten over mede-aandeelhouders van de bank? (blz. 3).De door de Wereldbank gehanteerde systematiek krijgt aandacht omdat er
geen alternatief voorhanden is dat bij benadering kan concurreren in termen
van diepgang, consistentie en empirische basis. Dat neemt niet weg dat er
de nodige op- en aanmerkingen zijn te maken, met name ten aanzien van (gebrek
aan) transparantie en de te geringe aandacht voor bestuurlijke en institutionele
aspecten, zoals ook in de brief van 17 mei 1999 is gesteld. Ook betekent dit
niet dat bij de selectie van landen overwegend belang is gehecht aan de gegevens
van de Wereldbank; wel zijn ze als best beschikbare informatie in de overwegingen
betrokken.Ik ben voornemens de indicatoren die nu gebruikt zijn in de landenkeuze,
en de toepassing daarvan verder te verfijnen. Daarbij ben ik natuurlijk wel
mede afhankelijk van de bereidheid van andere landen/organisaties tot het
geven van medewerking/informatie. 285Onderkent de minister het feit dat landen door hun afhankelijkheid
van de Wereldbank gehandicapt of belemmerd worden te investeren in hun onderwijs?
(blz. 3).Neen. Feit is dat landen in ontwikkeling enerzijds veel moeten investeren
in onderwijs en andere voorzieningen terwijl anderzijds de opbrengsten van
deze investeringen pas op langer termijn worden gegenereerd. De Wereldbank
is één van de instellingen die de ontwikkelingslanden aanmoedigt
en desgewenst op ruime schaal ondersteuning verleent bij dergelijke investeringen.
Van handicap of belemmering is derhalve geen sprake; integendeel zonder steun
van de Wereldbank zouden ontwikkelingslanden wel eens meer problemen kunnen
ondervinden bij het doen van dergelijke investeringen. De Wereldbank verleent
in het kader van o.m. de zogenoemde Public Expenditure Reviews advies aan
overheden over de optimale besteding van hun fondsen; vaak mondt dit uit in
druk van de Wereldbank voor het beschermen van overheidsinvesteringen in de
sociale sectoren. 286Welke namen staan op de complete lijst van een dertigtal landen waarin
de resultaten en vooruitzichten op het vlak van beleid en bestuur kansrijk
en vertrouwenwekkend worden geacht? (blz. 3).Landen waar de resultaten en vooruitzichten kansrijk worden geacht betreffen
de landen op de lijst van 19, 5 landen waarbij de structurele hulp via de
Wereldbank zal worden geleid alsmede Gambia, Ivoorkust, Kaap-Verdië,
Mongolië, Rwanda en Senegal. 287Welke namen staan op de complete lijst van afvallende landen waar
de beschikbaarheid van hulp de behoefte overtreft? Welke namen staan op de
complete lijst van afvallende landen waar de opnamecapaciteit te gering is?
Welke namen staan op de complete lijst met afvallende landen waar de toegevoegde
waarde voor armoedebestrijding relatief gering is? (blz. 4).De genoemde criteria speelden een rol bij de verdere selectie met betrekking
tot het in vraag 286 genoemde dertigtal landen. Van de afvallers – Gambia,
Ivoorkust, Kaap-Verdië, Mongolië, Rwanda en Senegal – gold
voor Kaap-Verdië dat relatief veel hulp van een groot aantal donoren
in de ODA-behoefte voldoet, met als gevolg een te geringe opnamecapaciteit.
Voor Ivoorkust gold dat de toegevoegde waarde voor armoedebestrijding van
additionele donorsteun gering is. Voor de andere genoemde landen golden andere
argumenten. Voor een toelichting wordt verwezen naar de bijlage «Synopsis
landenscreening» alsmede, voor Gambia, naar het antwoord op vraag 288. 288Over welke landen heeft u welk oordeel geveld over de kwaliteit van
het lopende Nederlandse OS-programma? Gelden deze oordelen slechts voor het
bilaterale programma? (blz. 4).Ten aanzien van de 30 landen waar de resultaten en vooruitzichten kansrijk
werden geacht (zie antwoord vraag 286) is gekeken naar de kwaliteit van het
lopende Nederlandse OS-programma. De kwaliteit van de lopende bilaterale programma's
alsmede van de programma's in landen waar de Nederlandse hulp via het multilaterale
kanaal worden geleid, werd in alle gevallen als voldoende beschouwd. De kwaliteit
van deze programma's vormde derhalve in geen enkel geval de reden om een land
niet in aanmerking te laten komen voor een structurele hulprelatie. Voor een
toelichting met betrekking tot de argumenten voor de gekozen hulprelatie,
van de betreffende 30 landen, wordt verwezen naar de bijlage «Synopsis
landenscreening». Alleen Gambia is niet geselecteerd voor een structurele
bilaterale of thematische samenwerkingsrelatie. Voornaamste reden hiervoor
is dat er sprake is van een redelijke diversiteit van donoren en een beperkte
toegevoegde waarde van een Nederlandse presentie. 289Heeft de selectie van landen voor de themaspecifieke instrumenten
plaatsgevonden nadat de selectie van landen voor een structurele bilaterale
betrekking was uitgevoerd? Van welke aard zijn de overwegingen die ten grondslag
liggen aan de gekozen volgorde van beide selecties? (blz. 5).De selectie van themaspecifieke instrumenten heeft plaatsgevonden, na
de selectie van de landen waarmee Nederland een structurele bilaterale ontwikkelingsrelatie
onderhoudt. Immers, de afweging is in eerste instantie gericht op de landen
waarmee een structurele bilaterale ontwikkelingsrelatie wordt onderhouden. 290Komt de uitdrukking «commitment aan de ontvangende kant»
overeen met de term ownership? (blz. 5).«Commitment aan de ontvangende kant» is niet geheel identiek
aan «ownership van de ontvangende kant», maar hangt daar nauw
mee samen. Commitment laat zich vertalen met inzet en betrokkenheid, en dat
moet als de kern van ownership gezien worden. Commitment vormt dus zeker
een noodzakelijk onderdeel van ownership. Andere elementen van ownership zijn
bijvoorbeeld motivatie, eigendom, verantwoordelijkheid en zeggenschap. 291Onderkent de minister dat het voorgestelde beleid geen effectiever
antwoord biedt op het probleem van de «fungibiliteit» dan het
huidige beleid? (blz. 6).Neen. Ik ben van mening dat het concentreren van de bilaterale hulp op
landen met een goed beleid en een goed bestuur (waaronder ook begrepen een
transparante overheidsbegroting) een effectief antwoord biedt op het bestaan
van fungibiliteit.Zie ook antwoord op vraag 74 en 121. 292Zal de discussie over fungibiliteit achter de horizon verdwijnen
door het beleid van ownership, waarbij immers niet de pretentie speelt het
gehele overheidsbudget te willen beïnvloeden door een deel van het budget
te financieren? (blz. 6).Neen. Ownership van het ontvangende land kan alleen op verantwoorde wijze
worden gerealiseerd als aan voorwaarden is voldaan. Een van die voorwaarden
is een transparante overheidsbegroting die fungibiliteit tegen gaat. Die transparantie
maakt het, ook zonder de pretentie het gehele overheidsbeleid te willen beïnvloeden,
mogelijk te voorkomen dat hulpgeld voor een specifieke sector buiten die sector
wordt besteed. 293Komt er geld vrij vanwege het niet langer financieren van natuurbescher-
mingsprojecten en milieuprojecten in landen waarmee de bilaterale relatie
beëindigd wordt? (blz. 6).Zie antwoord op vraag 266. 294Hoe voorkomt, of verkleint, de minister de teloorgang van gedane
investeringen in bijv. water- en onderwijssector in de afgewezen landen? (blz. 6).Voor de activiteiten in de landen die niet in aanmerking komen voor een
structurele bilaterale hulprelatie zal per geval worden bekeken hoe de follow-up
het beste kan worden aangepakt. Hieronder vallen ook reeds gedane investeringen
in landen waar Nederland geen structurele bilaterale OS-relatie zal onderhouden.
Investeringen in de watersector vallen grotendeels onder het milieuprogramma
en zullen dus slechts in enkele landen niet worden voortgezet. Landen waar
Nederland een aanzienlijk milieuprogramma had, zijn namelijk voor het overgrote
merendeel terug te vinden op de DML-lijst.Ten aanzien van investeringen in andere sectoren – waaronder ook
projecten die reeds zonder hulp verder draaien – stelde ik in de genoemde
brief reeds dat er geen sprake zal zijn van een geforceerde afbreking van
lopende activiteiten en programma's. Bestaande verplichtingen t.a.v. specifieke
projecten en programma's zullen worden nagekomen. Bij beëindiging van
activiteiten past een zorgvuldige overgangsfase, zo nodig over meerdere jaren
verspreid. Hoe die overgangsfase wordt ingevuld is geheel afhankelijk van
de specifieke situatie van elk land. Veelal zullen activiteiten onderdeel
uitmaken van een groter geheel en is overleg met de diverse
betrokkenen, waaronder ook andere donoren, op zijn plaats. Per land is derhalve
een strategie opgezet, welke de komende periode zal worden besproken met de
overheid van de betreffende landen en de relevante donoren. 295Kan met nadere gegevens worden onderbouwd dat voor Kaap-Verdië
veel hulp beschikbaar is, respectievelijk dat de opnamecapaciteit te gering
is?In het geval van Kaap-Verdië gaat het niet om een te geringe opnamecapaciteit,
maar om het gegeven dat voor Kaap-Verdië relatief veel hulp beschikbaar
is. Uit het Human Development Report van UNDP blijkt dat Kaap-Verdië
$ 316 per hoofd van de bevolking aan hulp ontvangt. Dit is gelijk aan
29% van het Bruto Nationaal Product (BNP). Ter vergelijking: de minst ontwikkelde
landen ontvangen gemiddeld $ 25 per hoofd van de bevolking, hetgeen neerkomt
op gemiddeld 14% van het BNP van die landen. 296Kan meer informatie worden gegeven over tekortschietend beleid op
financieel, economisch en sociaal gebied door de Keniaanse regering in het
afgelopen decennium? Kan informatie worden verschaft over de Goldenberg-affaire
uit het begin van de jaren '90 en over de nasleep daarvan?Hoewel de kwaliteit van het Keniaanse beleid op financieel, economisch
en sociaal gebied varieerde gedurende het laatste decennium, kan over het
algemeen worden geconcludeerd dat het beleid gedurende de afgelopen 10 jaar
op essentiële punten trendmatig is verslechterd.Op financieel gebied kan worden geconstateerd dat de banksector in grote
problemen verkeert als gevolg van politiek geïnstigeerde leningen uit
het verleden. Een aantal banken is onder curatele geplaatst, terwijl publieke
middelen zijn en worden ingezet om enkele grote banken, via omvangrijke kapitaalinjecties,
van de ondergang te redden.T.a.v. economische stabilisatie is echter recentelijk door de Keniaanse
regering vooruitgang geboekt. Voorzichtig monetair beleid en terugdringing
van het begrotingstekort hebben mede geresulteerd in een relatief stabiele
shilling en dalende inflatiecijfers.T.a.v. structurele hervormingen is het beleidsuitvoering van de Keniaanse
regering onvoldoende. Het begrotingsproces is zwak en weinig transparant waardoor
beleidsvoornemens onvoldoende worden vertaald in allocatie van middelen en
grote twijfels bestaan over de effectiviteit en rechtmatigheid van uitgaven.
Overheidsuitgaven gericht op duurzame ontwikkeling zijn laag ten gevolge van
hoge uitgaven aan salarissen en renteverplichtingen. Privatisering verloopt
traag. Verder wordt de particuliere sector gehinderd door overmatige regelgeving,
corruptie en (tot zeer recent) hoge interestvoeten als gevolg van crowding
out door de overheid.Op sociaal gebied bestaat onvoldoende aandacht voor werkgelegenheids-
en inkomensverdelingseffecten. Sociale uitgaven zijn onvoldoende en dalen
trendmatig. Volgens een recente UNDP studie zijn de uitgaven voor basis sociale
voorzieningen (volgens de «Kopenhagen» definitie) gedaald van
17,7% van de overheidsuitgaven in 1985 tot 12,6% in 1995.De Goldenberg affaire betreft subsidies voor de export van goud en diamanten
verstrekt door de Keniaanse overheid in de periode 1991–1993. Hoewel
Kenia geen diamanten en goud exporteert, werd voor een bedrag van US$ 100
miljoen exportsubsidies verstrekt aan Goldenberg International Co. De zaak
is thans sinds meer dan een jaar «sub judice», waarbij de eigenaar
van Goldenberg International Co en enkele voormalige topambtenaren van de
Centrale Bank en het Ministerie van Financiën zijn aangeklaagd. De toenmalige
minister van Financiën Saitoti is sinds enkele weken wederom tot Vice
President benoemd. Opheldering in het Goldenbergdossier maakt deel uit van
door het IMF gestelde conditionaliteit alvorens tot hervatting van ESAF-onderhandelingen
kan worden overgegaan. 297In de brief van 26 februari 1999 werd gesproken over onzekerheden
in de situatie in Zambia en Zimbabwe (blz. 5, noot 2). In de brief van
17 mei 1999 wordt gemeld dat beleid en bestuur in die landen zich zodanig
hebben ontwikkeld dat een stopzetting van de bilaterale hulprelatie te rechtvaardigen
zou zijn. Echter, de hulp wordt voorlopig voortgezet wegens onder meer de
omvang en de betekenis van de hulp. Komt nu niet een belangrijk deel van de
structurele bilaterale hulp buiten het stramien van de in november 1998 gekozen
criteria te liggen (temeer omdat geselecteerde landen in de toekomst kans
maken op grotere budgetten door het afvallen van andere landen)? Kan worden
aangegeven hoe het bestuur en het beleid in Zambia en Zimbabwe zich verhouden
tot de in november 1998 gekozen criteria?Zie antwoord op vraag 165. 298Zou Namibië niet alsnog in aanmerking kunnen komen voor structurele
bilaterale hulp op grond van het feit dat het inkomen per hoofd van de bevolking
niet tot uitdrukking brengt dat een groot deel van de bevolking zeer arm is
en dat de inkomensongelijkheid in Namibië niet ten eerste te wijten is
aan de huidige regering maar eerder aan het vroegere apartheidsregime?Zie antwoord op vraag 130. 299Is van de landen op de «Governance Watch List» (zie de
bijlage bij de brief van 17 mei 1999, blz. 7), Nepal niet een land dat
relatief gunstig uitspringt, onder meer wat betreft economische hervormingen
die in de jaren '90 zijn doorgevoerd en wat betreft «rule-based Governance»?
De mate van schoolbezoek, het analfabetisme en de levensverwachting lijken
ook niet ongunstig in vergelijking met landen als Mali en Burkina Faso, die
een hoger inkomen per hoofd kennen dan Nepal. Dit lijkt ook te worden weerspiegeld
door de hogere plaats van Nepal op de «Human development index»
van de UNDP. Wat is het oordeel van de minister hierover? Geeft het noemen
van een ander argument (grote beschikbaarheid van hulp respectievelijk te
geringe opnamecapaciteit) niet aan dat de minister toch van mening is dat
Nepal in voldoende mate aan haar (andere) criteria voldoet? Kan met nadere
gegevens worden onderbouwd dat voor Nepal reeds veel hulp beschikbaar is respectievelijk
dat de opnamecapaciteit te gering is?Zoals uit de bijlage bij mijn brief van 17 mei kan worden opgemaakt, valt
de beoordeling van het beleid in Nepal door de Wereldbank relatief negatief
uit, namelijk «low», niettegenstaande individuele positieve indicatoren.
De lage score voor bestuur en armoedebeleid in Nepal is het gevolg van een
zeer inefficiënt overheidsapparaat. De bestuurssituatie is nog verergerd
door de snel opeenvolgende regeringswisselingen in Nepal in
de jaren '90. Het beheer van overheidsuitsgaven is niet transparant, er is
wijd verbreide corruptie, een zwakke financiële sector en stagnerende
inkomsten. Het gevoerde macro-economische beleid wordt iets milder beoordeeld.
Alles samengenomen acht ik de kwaliteit van het bestuur en beleid op dit moment
echter onvoldoende voor een structurele hulprelatie over de hele linie.Nepal ontvangt ca. US$ 20 per hoofd van de bevolking per jaar. Dit
is in vergelijking met andere Zuid-Aziatische landen relatief veel. Naast
Wereldbank, ADB, UNDP, UNFPA, WHO, UNICEF, INGO's, IFAD, zijn vele bilaterale
donoren actief (VS, Japan, Canada, Australië, VK, Duitsland, Zweden,
Denemarken, Noorwegen, Finland, Zwitserland, China, India, Koeweit, OPEC,
Saoedi-Arabië). 300Leveren de naleving van de mensenrechten en de mate van democratie
in Albanië geen argumenten voor een gunstiger beoordeling van het bestuur
in dat land dan nu kennelijk heeft plaatsgevonden? Zijn recente cijfers over
schoolbezoek in Albanië voorhanden?Zie antwoord op vraag 210. 301Waarom ontbrak de nadere onderbouwing van de landenselectie in de
brief van 26 februari over de landenkeuze? Over welke informatie wenste de
minister de Kamer vertrouwelijk te informeren? Is deze informatie thans in
de brief verwerkt?Teneinde de buitenlandse betrekkingen niet onnodig te belasten had ik
in eerste instantie ervoor gekozen om niet in openbare stukken een negatief
oordeel uit te spreken over specifieke landen, maar u dienaangaande vertrouwelijk
te informeren. Uw kamer heeft aangegeven toch prijs te stellen op openbare
communicatie. Derhalve treft u in de bijgevoegde synopses de bij het selectieproces
gehanteerde informatie, mede toegespitst naar aanleiding van de gestelde vragen
en voorzien van een actualisering, thans verwerkt in de voorliggende antwoorden
en de daarbij behorende bijlagen. 302Kan de Kamer beschikken over een exacte lijst met achterliggende
bronnen die gebruikt zijn voor de screening per land?Bij de landenscreening en de voorbereiding van het nieuwe landenbeleid
zijn onder andere de volgende bronnen geraadpleegd:– Assessing Aid – what works, and what doesn't, and why –,
A World Bank Policy Research Report, Oxford University Press, 1998– Aid Allocation and Poverty Reduction, Paul Collier & David
Dollar, Worldbank Development Research Group, 1998– Asian Development Bank Reports– African Development Bank Reports– Interamerican Development Reports– Een wereld van verschil, nieuwe kaders voor ontwikkelingssamenwerking
in de jaren negentig, Den Haag, 1990.– Een wereld in geschil, de grenzen van de ontwikkelingssamenwerking
verkend, Den Haag, 1993– Hulp in uitvoering, Ontwikkelingssamenwerking en de herijking
van het buitenlands beleid, Den Haag, 1995– The causes of conflict and the promotion of durable peace and
sustainable development in Africa, Report of the Secretary General of the United Nations, april 1998 (doc. nr. A/52/871-S/1998/318)- The
challenges of financing development in Africa, UN Economic and Social Council,
Economic Commission for Africa, April 1999– The World Bank Annual Report 1998, The World Bank, 1998.– World Development Indicators, The World Bank, 1997, 1998, 1999.– World Development Report, «Knowledge for Development»
1998–99, Oxford University Press, 1999– World Development Report 1998–1999 van de Wereldbank.– Global Development Finance, maart 1999.– UN Economic and Social Council, Committee for Development Planning,
report on the 31st session, mei 1997 (doc. nr. E/1997/35) en 33rd session,
mei 1998 (E/1998/34)– UN Development Assistance Framework (UNDAF), geïntroduceerd
en uitgelegd in Report of the Secretary General: Renewing the United Nations:
a programme for reform (A/51/950), 51st Session of the General Assembly, 1997– Human Development Report, UNDP, Oxford University Press, 1998 – Transparancy International Index, 1998– The Military Balance 1998/1999, the International Institute for
Strategic Studies, Oxford University Press– Freedom House, Annual survey of Freedom Country scores (172–1998
en 1973–1999)– Amnesty International Annual Report, 1998– Social Watch nr. 3, 1999– Shaping the 21st century: the contribution of development cooperation,
OESO/DAC, 1996– Country Assistance Strategies van de Wereldbank over verschillende
landen– Country Profiles van diverse landen van the Economist Intelligence
Unit– International Development Association, Country Performance and
IDA allocations, spetember 1998 (IDA-12)– Human Rights Watch, World Report 1998– Beleidsdocumenten en rapporten van IMF– Evaluatierapporten van IOB– Trackrecords en interne rapportages van de Ambassades, die gebaseerd
zijn op een veelheid aan bronnen en zegsliedenZie ook antwoord op vraag 113. 303Heeft de minister het voornemen de systematiek van het Comprehensive
Development Framework van de Wereldbank te volgen en deze voor de effecten
van de Nederlandse hulpinspanningen toe te passen?Nederland heeft het eerder dit jaar door de Wereldbank gepresenteerde
Comprehensive Development Framework (CDF) verwelkomd als een belangrijke stimulans
om partnership, ownership en participatie in het ontwikkelingsproces te bevorderen.
De Wereldbank heeft immers door zijn impact en coördinerende rol grote
invloed op de toekomst van ontwikkelingssamenwerking. In het Development Committee
heb ik de hoop uitgesproken dat de Wereldbank zelf de principes van het Comprehensive
Development Framework gaat toepassen. Daar ontbreekt het immers nog wel eens
aan (bijvoorbeeld op het terrein van delegatie).De onderliggende principes sluiten nauw aan bij wat de VN, Nederland en
de gelijkgezinden reeds nastreven in de hulpprogramma's. De benadering sluit
ook aan bij de steeds sterkere focus van de Wereldbank en andere donoren op
landen in plaats van projecten. Meer samenwerking in de landen zelf is een
belangrijke consequentie van het CDF, hetgeen nauw aansluit
bij de reeds sterk decentrale opzet van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid.Cruciaal voor het succes van CDF, en van andere pogingen tot meer coherentie
als het UN Development Assistance Framework (UNDAF), is betere samenwerking
tussen donoren. Verder is het van belang te streven naar een meer programmatische,
sectorale benadering. Ontvangende landen kunnen in een dergelijke opzet het
ontwikkelingsproces zelf meer richting geven, ervan uitgaande dat de juiste
beleidsomgeving bestaat en sprake is van voldoende transparantie en controle
over de overheidsuitgaven.Overigens merk ik op dat niet zozeer sprake is van het overnemen van CDF
of UNDAF in het Nederlandse beleid. Beide genoemde kaders zijn eerder een
neerslag van het gedachtengoed waaraan jarenlang in internationale kader (m.n.
ook via de door de VN georganiseerde Wereldconferenties) is gewerkt. Nederland
heeft daarbij steeds een voorhoederol gespeeld. 304Welke consequenties trekt de minister voor het milieubeleid uit het
onderzoek van Both Ends en het Nederlands Comité voor IUCN naar het
Nederlands natuur- en milieubeleid in ontwikkelingslanden, dat aangeeft dat
geld voor tropische regenwouden onvoldoende benut wordt, dat er nauwelijks
controle is op de besteding van natuur- en milieuprojecten door ambassades
en milieusectorspecialisten weliswaar deskundig zijn maar onvoldoende ondersteund
worden waardoor natuur- en milieuprojecten sluitpost van het beleid van de
ambassade zijn? (pag. 5)Ik heb kennisgenomen van de studie van Both Ends en het Nederlands Comite
voor IUCN en beide organisaties ook per brief mijn reactie op hun bevindingen
doen toekomen. Ten aanzien van de in de vraag belichte aspecten uit het rapport
het volgende.Vooralsnog zijn er geen aanwijzingen dat de fondsen voor de bescherming
van tropisch regenwoud onderbenut worden. De cijfers van het afgelopen jaar
tonen aan dat er sprake is van een lichte stijging, terwijl het totaal bedrag
met f 87 mln ruim boven de f 50 mln doelstelling ligt. Wel is er
een afname van bosbouw-activiteiten. Waar het rapport spreekt over gebrek
aan controle, wordt gedoeld op de controle vanuit het departement. Daarbij
wordt voorbij gegaan aan het gegeven van de delegatie naar de posten. De verantwoordelijkheid
voor het toezicht op de besteding van de middelen is thans een zaak van de
ambassades en de aldaar gestationeerde deskundigen. Tenslotte ten aanzien
van de positie van de milieu-themadeskundigen. De constatering in het rapport
dat de milieuproblematiek niet in alle landen even prominent op de agenda
staat is juist. Dit heeft echter weinig te maken met een gebrek aan ondersteuning
van de milieu-themadeskundigen, de ambassade of het departement, doch is een
gevolg van het feit dat de betreffende landen de prioriteiten elders leggen
en milieubeleid vaak nog als een hinderpaal voor economische ontwikkeling
zien. De ontwikkeling en implementatie van milieubeleid is een proces van
lange adem.Zie ook antwoord op vraag 23. 305Welk bedrag zal bij benadering in totaal beschikbaar zijn voor het
structurele bilaterale landenbeleid? Welke bedragen zijn in totaal vervolgens
beschikbaar voor de themaspecifieke benadering mensenrechten, goed bestuur
en democratisering en voor milieu en bedrijfsleven? Hoeveel
geld is gereserveerd voor afbouw en opbouw van lopende programma's?Zie antwoord op vraag 266.XNoot1De genoemde bijlagen zijn ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire
Documentatie.XNoot2Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Weisglas (VVD), Van den Berg (SGP),
Ter Veer (D66), Van Middelkoop (GPV), Apostolou (PvdA), Van Gijzel (PvdA),
Voorhoeve (VVD), Hillen (CDA), Valk (PvdA), Verhagen (CDA), ondervoorzitter,
Hessing (VVD), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), Hoekema (D66), Marijnissen
(SP), M. B. Vos (GL), Dijksma (PvdA), Van den Doel (VVD), Koenders (PvdA),
De Boer (PvdA), voorzitter, Van der Knaap (CDA), Van Ross-van Dorp (CDA),
Karimi (GL), Timmermans (PvdA) en Wilders (VVD).Plv. leden: Dijkstal (VVD), Bolkestein (VVD), De Graaf (D66), Van 't Riet
(D66), Rouvoet (RPF), Belinfante (PvdA), Duivesteijn (PvdA), Patijn (VVD),
Visser-van Doorn (CDA), Zijlstra (PvdA), Eurlings (CDA), Cherribi (VVD), De
Haan (CDA), Scheltema-de Nie (D66), Van Bommel (SP), Harrewijn (GL), Bussemaker
(PvdA), Remak (VVD), Albayrak (PvdA), Van Oven (PvdA), Van den Akker (CDA),
Leers (CDA), Vendrik (GL), Feenstra (PvdA) en Balemans (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26433-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl