36184 Memorie van toelichting inzake wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (XIII) voor het jaar 2022 (Achtste incidentele suppletoire begroting inzake verder vullen gasopslag Bergermeer)
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2022-09-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2021-2022
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 36 184
 
 Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (XIII) voor het jaar 2022 (Achtste incidentele suppletoire begroting inzake verder vullen gasopslag Bergermeer)
 
 
 Nr. 2
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 
 
 
 
 A
 ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
 
 Wetsartikelen 1
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2022 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.
 Normaliter wordt nieuw beleid in uitvoering genomen nadat de Staten- Generaal de begrotingswet heeft geautoriseerd. Aangezien uitvoering van de spoedeisende maatregelen die in deze achtste incidentele suppletoire begroting zijn opgenomen in het belang van het Rijk zijn, niet kan wachten tot formele autorisatie van beide Kamers der Staten-Generaal, zal het kabinet de uitvoering van de maatregelen starten. Hiermee wordt gehandeld conform lid 2 van artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet 2016. Voor de indiening van deze achtste incidentele suppletoire begroting is uw Kamer vooraf geïnformeerd via de Kamerbrief Verder vullen gasopslagen Bergermeer en Norg, en update LNG-installatie en gedoogsituatie van 19 augustus 2022.
 De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
 
 
 
 
 
 Mede namens de Minister voor Klimaat en Energie,
 
 
 De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
 
 M.A.M.
 Adriaansens
 
 
 
 
 
 
 
 
 B
 ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
 
 
 
 1.
 Leeswijzer
 
 Ondergrenzen toelichtingen
 Voor wat betreft het toelichten van significante verschillen in de uitgaven, ontvangsten en verplichtingen zijn de ondergrenzen gehanteerd zoals opgenomen in de onderstaande tabel.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen
 
 
 Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 < 50
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 => 50 en < 200
 
 
 2
 
 
 4
 
 
 
 
 => 200 < 1000
 
 
 5
 
 
 10
 
 
 
 
 => 1000
 
 
 10
 
 
 20
 
 
 
 
 
 In sommige gevallen, waar politiek relevant, worden ook posten toegelicht beneden deze ondergrenzen.
 
 
 
 2.
 Beleidsartikelen
 
 
 
 2.1
 Beleidsartikel 4 Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering
 
 
 Tabel 1 Budgettaire gevolgen van beleid achtste incidentele suppletoire begroting (ISB) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022 incl. ISB's, NvW en amendementen
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting incl. ISB
 
 
 Mutaties 8eISB
 
 
 Stand 8e ISB
 
 
 Mutatie 2023
 
 
 Mutatie 2024
 
 
 Mutatie 2025
 
 
 Mutatie 2026
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 13.075.972
 
 
 
 
 16.056.965
 
 
 
 
 2.310.000
 
 
 
 
 18.366.965
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 4.983.223
 
 
 
 
 5.029.610
 
 
 
 
 2.300.000
 
 
 
 
 7.329.610
 
 
 
 
 10.000
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 4.582.452
 
 
 
 
 4.656.721
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 4.656.721
 
 
 
 
 10.000
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Missiegedraven Onderzoek Ontwikkeling en Innovatie (MOOI)
 
 
 60.135
 
 
 61.280
 
 
 
 61.280
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hernieuwbare Energietransitie (HER+)
 
 
 42.140
 
 
 42.140
 
 
 
 42.140
 
 
 
 
 
 
 
 
 Energie-efficiëntie
 
 
 2.368
 
 
 2.187
 
 
 
 2.187
 
 
 
 
 
 
 
 
 Green Deals
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 
 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 Demonstratieregeling Klimaat- en Energie-innovatie (DEI+)
 
 
 75.963
 
 
 100.298
 
 
 
 100.298
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidieregeling Duurzame Scheepsbouw (SDS)
 
 
 7.075
 
 
 2.475
 
 
 
 2.475
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Klimaat en Energieakkoord
 
 
 3.981
 
 
 2.231
 
 
 
 2.231
 
 
 
 
 
 
 
 
 SDE
 
 
 687.400
 
 
 598.000
 
 
 
 598.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 SDE+
 
 
 2.585.508
 
 
 2.651.783
 
 
 
 2.651.783
 
 
 
 
 
 
 
 
 SDE++
 
 
 76.855
 
 
 662.359
 
 
 
 662.359
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aardwarmte
 
 
 17.500
 
 
 17.500
 
 
 
 17.500
 
 
 
 
 
 
 
 
 ISDE-regeling
 
 
 258.000
 
 
 256.700
 
 
 
 256.700
 
 
 
 
 
 
 
 
 Compensatie Energie-intensieve bedrijven (ETS)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Carbon Capture and Storage (CCS)
 
 
 4.080
 
 
 2.780
 
 
 
 2.780
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoge Flux Reactor
 
 
 6.401
 
 
 6.401
 
 
 
 6.401
 
 
 
 
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 6.144
 
 
 10.404
 
 
 
 10.404
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige subsidies
 
 
 50.000
 
 
 71.600
 
 
 
 71.600
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opschalingsinstrument waterstof
 
 
 4.000
 
 
 138.600
 
 
 
 138.600
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE)
 
 
 42.519
 
 
 2.200
 
 
 
 2.200
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidie ondersteuning verduurzaming MKB
 
 
 25.633
 
 
 24.283
 
 
 
 24.283
 
 
 
 
 
 
 
 
 IPCEI waterstof
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 
 3.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vulmaatregelen gasopslag
 
 
 623.250
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 10.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 61.400
 
 
 
 
 61.400
 
 
 
 
 2.300.000
 
 
 
 
 2.361.400
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Lening EBN
 
 
 61.400
 
 
 61.400
 
 
 
 61.400
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lening Gasunie
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lening EBN voor vullen Bergermeer
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 2.300.000
 
 
 2.300.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verliesdeclaratie aardwarmte
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 36.953
 
 
 
 
 36.853
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 36.853
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Onderzoek mijnbouwbodembeweging
 
 
 1.986
 
 
 1.647
 
 
 
 1.647
 
 
 
 
 
 
 
 
 SodM onderzoek
 
 
 2.425
 
 
 2.194
 
 
 
 2.194
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitvoeringsagenda Klimaat
 
 
 623
 
 
 473
 
 
 
 473
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klimaat mondiaal
 
 
 335
 
 
 890
 
 
 
 890
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek en opdrachten
 
 
 31.584
 
 
 31.649
 
 
 
 31.649
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 81.435
 
 
 
 
 114.632
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 114.632
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan RVO.nl
 
 
 64.746
 
 
 92.042
 
 
 
 92.042
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan Agentschap Telecom
 
 
 4.103
 
 
 4.103
 
 
 
 4.103
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan NEa
 
 
 7.536
 
 
 11.700
 
 
 
 11.700
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan KNMI
 
 
 1.264
 
 
 1.925
 
 
 
 1.925
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan NVWA
 
 
 886
 
 
 886
 
 
 
 886
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan RIVM
 
 
 1.600
 
 
 1.001
 
 
 
 1.001
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan RWS
 
 
 1.300
 
 
 2.975
 
 
 
 2.975
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 142.417
 
 
 
 
 145.907
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 145.907
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Doorsluis COVA-heffing
 
 
 111.000
 
 
 111.000
 
 
 
 111.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 TNO kerndepartement
 
 
 29.690
 
 
 33.180
 
 
 
 33.180
 
 
 
 
 
 
 
 
 TNO-SodM
 
 
 1.727
 
 
 1.727
 
 
 
 1.727
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan medeoverheden
 
 
 
 
 1.340
 
 
 
 
 1.340
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1.340
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Uitkoopregeling
 
 
 1.340
 
 
 1.340
 
 
 
 1.340
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 10.893
 
 
 
 
 12.200
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 12.200
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan Nuclear Research Group (NRG)
 
 
 8.259
 
 
 8.259
 
 
 
 8.259
 
 
 
 
 
 
 
 
 Internationale contributies
 
 
 1.624
 
 
 2.050
 
 
 
 2.050
 
 
 
 
 
 
 
 
 PBL Rekenmeesterfunctie
 
 
 1.010
 
 
 1.891
 
 
 
 1.891
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stortingen begrotingsreserve
 
 
 
 
 66.333
 
 
 
 
 557
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 557
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Storting in begrotingsreserve duurzame energie en klimaattransitie
 
 
 66.333
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Storting in begrotingsreserve aardwarmte
 
 
 0
 
 
 557
 
 
 
 557
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 3.720.277
 
 
 
 
 5.911.419
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 5.911.419
 
 
 
 
 2.300.000
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 
 Ontvangsten COVA
 
 
 111.000
 
 
 111.000
 
 
 
 111.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opbrengst heffing ODE (SDE++)
 
 
 2.692.000
 
 
 2.906.000
 
 
 
 2.906.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten zoutwinning
 
 
 2.511
 
 
 2.511
 
 
 
 2.511
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onttrekking reserve duurzame energie en klimaattransitie
 
 
 4.186
 
 
 1.576.186
 
 
 
 1.576.186
 
 
 
 
 
 
 
 
 ETS-ontvangsten
 
 
 900.000
 
 
 1.300.000
 
 
 
 1.300.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 10.580
 
 
 15.722
 
 
 
 15.722
 
 
 
 
 
 
 
 
 Heffing gasleveringszekerheid
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 
 
 Ontvangsten lening EBN Bergermeer
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 2.300.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 2 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022 incl. ISB's, NvW en amendementen
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting
 
 
 Mutaties 8eISB
 
 
 Stand 8e ISB
 
 
 Mutatie 2023
 
 
 Mutatie 2024
 
 
 Mutatie 2025
 
 
 Mutatie 2026
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 13.075.972
 
 
 
 
 16.056.965
 
 
 
 
 2.310.000
 
 
 
 
 18.366.965
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen
 
 
 44.200
 
 
 44.200
 
 
 
 44.200
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen
 
 
 13.031.772
 
 
 16.012.765
 
 
 2.310.000
 
 
 15.341.772
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 Het juridisch verplichte deel van het uitgavenbudget 2022 stijgt naar 88% door de ophoging van € 2,3 mld voor het vullen van Bergermeer.
 Toelichting
 In deze achtste incidentele suppletoire begroting wordt het parlement om autorisatie verzocht voor het aangaan van verplichtingen en doen van uitgaven voor het verder vullen van gasopslag Bergermeer, zoals voorgesteld in de Kamerbrief Verder vullen gasopslagen Bergermeer en Norg, en update LNG-installatie en gedoogsituatie van vrijdag 19 augustus 2022.
 Verplichtingen en uitgaven
 Subsidies
 Vulmaatregelen gasopslag
 
 Momenteel is er sprake van een ongebruikelijke situatie op de gasmarkt: de zomergasprijs is hoger dan wintergasprijs. Dit maakt opslag van gas met het oog op de winter voor marktpartijen onaantrekkelijk. Het zou immers neerkomen op het inkopen tegen een hogere prijs dan de verwachte verkoopprijs in de winter. Dit tast de leveringszekerheid aan.
 Het kabinet heeft EBN reeds aangewezen als partij om gas op te slaan in Bergermeer. EBN is een beleidsdeelneming met de Staat als enige aandeelhouder. Die aanwijzing zal worden uitgebreid om verdere vulling mogelijk te maken. EBN zal hiervoor een vergoeding (subsidie) krijgen. Deze vergoeding ziet onder andere op het verschil tussen de zomer- en wintergasprijs en de kosten verbonden aan de opslag zelf. Hiervoor worden de op het instrument resterende middelen aangewend. In aanvulling daarop wordt het € 10 mln aan de begroting toegevoegd.
 
 Leningen
 Lening EBN voor vullen Bergermeer
 Er wordt een lening verleend aan EBN ter hoogte van € 2,3 mld voor de inkoop van het gas dat nodig is om Bergermeer verder te vullen. Vanwege de hoge gasprijs is EBN niet zelf in staat de inkoop van het gas voor te financieren. Na levering van het gas ontvangt EBN inkomsten en betaalt EBN de lening terug.
 Ontvangsten
 Heffing gasleveringszekerheid
 Gegeven het open en grensoverschrijdende karakter van de Europese gasmarkt dragen de Nederlandse gasopslagen en het vullen ervan bij aan de leveringszekerheid van de gehele Unie en met name de ons omringende landen. Uitgangspunt is dat de kosten die met hiervoor genoemde maatregelen gemoeid zijn worden gedragen door de gebruikers (ofwel: de gebruiker betaalt). Dit betreft zowel gebruikers in Nederland als daarbuiten.
 Voor het verhalen van de uiteindelijke gemaakte kosten van EBN op gebruikers wordt, in samenhang met de uiteindelijke wijze waarop voor de langere termijn invulling wordt gegeven aan de vulverplichting, gewerkt aan een heffing op geboekte capaciteit voor transport via het landelijk gastransportnet van GTS (bovenop – maar niet in – de tarieven voor gastransport). Op die manier kan de rekening worden gelegd bij de gebruikers die profiteren van de vulling van de gasopslagen (leveringszekerheid), inclusief de gebruikers in het buitenland. Deze heffing zal zodanig worden uitgewerkt dat de financiering van voornoemde maatregelen een vorm van voorfinanciering is en de uiteindelijke kosten door de gebruikers van het gastransportnet worden opgebracht.
 De ontvangsten zijn omhoog bijgesteld met € 2,5 mln per jaar in de periode 2024–2027, ter dekking van de verhoging van de subsidie met € 10 mln.
 Terugbetaling lening EBN voor vullen Bergermeer
 Er wordt een lening verleend aan EBN ter hoogte van € 2,3 mld voor de inkoop van het gas dat nodig is om Bergermeer verder te vullen. Na levering van het gas ontvangt EBN inkomsten en betaalt EBN de lening in 2023 volledig terug.