Rapportage Integratiebeleid Etnische Minderheden 2002; Rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28612, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

26-09-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28612 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgaveHOOFDSTUK 1 ALGEMENE ONTWIKKELINGEN1.1 Inleiding1.2 Demografische gegevens1.3. Rapportage 20021.3.1 ToerustingInburgeringOnderwijsWerkloosheidArbeidsongeschiktheid1.3.2 Toenadering1.3.3 Toegankelijkheid1.4 Veiligheid en criminaliteit1.5 Opbouw van deze rapportageHOOFDSTUK 2 INBURGERING2.1 Inburgering nieuwkomers2.2 Uitbreiding doelgroep WIN met imams2.3 Inburgering oudkomers G54Regeling voor gemeenten buiten de huidige G542.4 De Taskforce InburgeringHOOFDSTUK 3 JEUGD EN ONDERWIJS3.1 Inleiding3.2 Primair OnderwijsParticipatie aan het primair onderwijsCulturele minderheden in het basisonderwijs (excl. speciaal
basisonderwijs x 1000, teldatum 1 oktober) Culturele minderheden in het speciaal (basis- en voortgezet)
onderwijs (in procenten, teldatum 1 oktober): Culturele minderheden in het speciaal basisonderwijs (in
procenten, teldatum 1 oktober): Onderzoeksresultaten primair onderwijs3.3 Preventie en bestrijding van achterstanden in het
primair en voortgezet onderwijsGemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOA)OnderwijskansenGewichtenregeling3.3.1 Intercultureel onderwijs3.3.2 Brede scholen3.3.3 Asielzoekersleerlingen3.3.4 Onderwijs in allochtone levende talen (OALT)3.3.5 Spreiding en concentratie in het onderwijs3.3.6 Meer allochtoon onderwijspersoneel3.4 Voortgezet Onderwijs3.4.1 Voortijdig schoolverlaten3.4.2 Leerlingbegeleiding3.4.3 Mentoring3.5 Onderwijs aan 16-jarigen en ouderDe sector Beroepsonderwijs en VolwasseneneducatieTabel 3.1: bestemming schoolverlaters1Tabel 3.2: Soort dienstverband voor werkende schoolverlaters
naar sekse en etniciteit 3.6 Hoger onderwijsTabel 3.3 Percentage gediplomeerden na 4 jaar op basis
van instroomjaar Tabel 3.4 Percentage vertrokken studenten zonder diploma
na 2 jaar op basis van instroomjaar Tabel 3.5 Instroom vanuit voortgezet onderwijs in hoger
onderwijs van geslaagden examen 2000 Tabel 3.6: Maatschappelijke positie HBO- en WO-afgestudeerden,onderscheiden
naar allochtonen en autochtonen (in procenten) 3.7 Preventie van jeugdcriminaliteit3.8 Ontwikkelingen in de jeugd(gezondheids)zorgHOOFDSTUK 4 BESTRIJDING WERKLOOSHEID4.1 OntwikkelingenTabel 4.1 Arbeidsparticipatie en werkloosheid onder autochtonen
en etnische minderheden 1994–2001 in procenten4.1.1 Centrale organisatie Werk en Inkomen (CWI)MKB-minderhedenconvenant (onderdeel CWI)4.1.2 GemeentenAgenda voor de ToekomstWIWStimuleringsprojecten voor Allochtone Groepen (SPAG)4.1.3 Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV)
en WAOOnderzoek naar etnische minderheden in de WAO4.1.4 WerkgeversRaamconvenant Grote OndernemingenMKB-minderhedenconvenant (onderdeel werkgevers)Servicepunt Arbeidsmarkt MKBKrachtig Ondernemen met Minderheden (KOM)Wet SAMEN4.1.5 Minderhedenorganisaties4.1.6 Specifieke doelgroepenVrouwen uit etnische minderheidsgroepenHoger opgeleide vluchtelingen4.1.7 Duale trajecten4.2 Instroom in gezichtbepalende functies4.2.1 Diversiteitsbeleid sector rijkTabel 4.2 Percentage aandeel allochtonen per werkgever,
1997–2001 Tabel 4.3 Percentage aandeel allochtonen per functieniveau,
1997–2001 Vergroting van het aantal etnische minderheden in ABD
functies4.2.2 Politie4.3 Arbeidsmarktbeleid zorg en welzijnssector4.4 ArmoedebestrijdingHOOFDSTUK 5 HET VOORKOMEN EN BESTRIJDEN VAN DISCRIMINATIE
EN RACISME5.1 Inleiding5.2 Lokale partnersNationaal Platform voor overleg en samenwerking tegen
Racisme en Discriminatie (NPRD)Professionalisering antidiscriminatiebureaus5.3 ArbeidModel Gedragscode Rijksoverheid tegen RassendiscriminatieOnderzoek doorstroom van etnische minderhedenOnderzoek goede praktijken ter bestrijding van ongewenst
gedrag op de werkvloerGlastuinbouwproject etnische minderhedenSubsidiëring van projecten«Artikel 13»-project5.4 Juridische en justitiële aspectenWetgevingKlachtproceduresRegistratie en monitoringVerhoging expertise bij politie en justitie5.5 Internationale aspecten bestrijding racisme en discriminatieEuropese UnieRaad van Europa: bestrijding racisme en rassendiscriminatie
op internetVerenigde Naties: Wereldconferentie tegen racisme5.6 Overige internationale aspectenEuropese UnieRaad van EuropaHOOFDSTUK 6 COMMUNICATIE EN PARTICIPATIE6.1 Inleiding6.2 Massamediale integratiecampagne6.3 Cultuur en mediaCultuurMediaTRIOMF Prijs6.4 ParticipatieBestuurlijke participatie6.5 Overleg met etnische minderheden6.6 Informatievoorziening en onderzoekHOOFDSTUK 7 OVERIGE ONDERWERPEN7.1 SlavernijverledenHet Nationaal Monument Slavernijverleden7.2 Huisvesting statushoudersAfloop Zorgwet VVTVMonitor huisvesting statushoudersBestuurlijk overleg en rapportages7.3 Multicultureel bouwen7.4 Nasleep 11 september 20017.5 Gezondheidszorg7.6 Godsdienst en levensovertuigingInburgering geestelijke bedienarenAdviescommissie ImamopleidingenContactorgaan MoslimsGeestelijke verzorging in de justitiële inrichtingenMoslim geestelijke verzorgingHindoe geestelijke verzorgingBoeddhistische geestelijke verzorging7.7 Antillianen7.8 Marokkaanse jongeren7.9 Molukkers7.10 RemigratiebeleidHOOFDSTUK 8. HORIZONTALE OVERZICHTSCONSTRUCTIE INTEGRATIEBELEID
ETNISCHE MINDERHEDEN1. ToelichtingAlgemeenIndelingTenslotte2. Oplegtabel bij de Horizontale overzichtsconstructie
integratiebeleid etnische minderheden3. Horizontale overzichtsconstructie integratiebeleid
etnische minderheden 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28612Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 247 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 612Rapportage Integratiebeleid Etnische Minderheden 2002nr. 2RAPPORTAGEInhoudsopgave   Hoofdstuk 1Algemene ontwikkelingen31.1Inleiding3 1.2Demografische gegevens41.3Rapportage 200251.3.1Toerusting51.3.2Toenadering7 1.3.3Toegankelijkheid81.4Veiligheid en criminaliteit8 1.5Opbouw van deze rapportage9    Hoofdstuk 2Inburgering102.1Inburgering nieuwkomers10 2.2Uitbreiding doelgroep WIN met imams11 2.3Inburgering oudkomers G5411 2.4De Taskforce Inburgering12   Hoofdstuk 3Jeugd en onderwijs143.1Inleiding14 3.2Primair Onderwijs 143.3Preventie en bestrijding van achterstanden
in het primair en voortgezet onderwijs16 3.3.1Intercultureel onderwijs193.3.2Brede scholen193.3.3Asielzoekersleerlingen20 3.3.4Onderwijs in allochtone levende
talen (OALT)21 3.3.5Spreiding en concentratie in
het onderwijs21 3.3.6Meer allochtoon onderwijspersoneel22 3.4Voortgezet Onderwijs233.4.1Voortijdig schoolverlaten243.4.2Leerlingbegeleiding24 3.4.3Mentoring253.5Onderwijs aan 16-jarigen en ouder25 3.6Hoger onderwijs27 3.7Preventie van jeugdcriminaliteit293.8Ontwikkelingen in de jeugd(gezondheids)zorg30   Hoofdstuk 4Bestrijding werkloosheid324.1Ontwikkelingen en doelstellingen324.1.1.Centrale organisatie Werk en
Inkomen (CWI)324.1.2Gemeenten344.1.3Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen354.1.4Werkgevers364.1.5Minderhedenorganisaties394.1.6Specifieke doelgroepen394.1.7Duale trajecten404.2Instroom in gezichtbepalende functies40 4.2.1Diversiteitsbeleid sector rijk40 4.2.2Politie434.3Arbeidsmarktbeleid zorg en welzijnssector434.4Armoedebestrijding44    Hoofdstuk 5Het voorkomen en bestrijden van discriminatie en racisme465.1Inleiding46 5.2Lokale partners465.3Arbeid47 5.4Juridische en justitiële aspecten50 5.5Internationale aspecten bestrijding
racisme en discriminatie515.6Overige internationale aspecten53   Hoofdstuk 6Communicatie en participatie556.1Inleiding556.2Massamediale integratiecampagne56 6.3Cultuur en media57 6.4Participatie59 6.5Overleg met etnische minderheden60 6.6Informatievoorziening en onderzoek60    Hoofdstuk 7Overige onderwerpen627.1Slavernijverleden62 7.2Huisvesting statushouders62 7.3Multicultureel bouwen657.4Nasleep 11 september 2001667.5Gezondheidszorg67 7.6Godsdienst en levensovertuiging68 7.7Antillianen707.8Marokkaanse jongeren71 7.9Molukkers727.10Remigratiebeleid72    Hoofdstuk 8Horizontale overzichtsconstructie integratiebeleid74HOOFDSTUK 1 ALGEMENE ONTWIKKELINGEN1.1 InleidingHet afgelopen parlementaire jaar is een bewogen jaar geweest. Nationaal
en internationaal hebben zich sinds «11 september» turbulente
ontwikkelingen en gebeurtenissen voorgedaan die hun weerslag hebben gehad
op het integratieproces en de verhoudingen tussen diverse bevolkingsgroepen
in onze samenleving. De verhoudingen tussen degenen die traditioneel van Nederlandse
herkomst zijn en de verschillende nieuwe bevolkingsgroepen, maar ook de relaties
tussen diverse nieuwe groepen onderling, zijn onder druk komen te staan. Latente
spanningen zijn aan de oppervlakte gekomen. De bijna spreekwoordelijke Nederlandse
tolerantie leek soms niet meer dan een vorm van politieke correctheid te zijn
waarbij opvattingen over de minder prettige en ongewenste effecten van Nederland
als immigratiesamenleving onderhuids bleven. Het draagvlak voor de multiculturele
samenleving is niet langer vanzelfsprekend. De electorale beoordeling van
de prestaties van het gevoerde integratiebeleid van het vorige kabinet kan
niet los worden gezien van deze ontwikkelingen.De maatschappelijke en politieke veranderingen in Nederland voltrekken
zich in een snel tempo. De verwevenheid van onze samenleving met ontwikkelingen
op het internationale toneel zijn groot. Dat biedt mogelijkheden, nieuwe kansen
en grote vrijheden. Het heeft ook risico's. Bestaanszekerheden kunnen in één
klap omslaan in onzekerheden. De identificatie met een bepaalde samenleving
of met een andere leefomgeving kan veranderen. Dubbele loyaliteiten leveren
meer spanningen op. De aanslagen van 11 september 2001 en de weerslag daarvan
op onze samenleving hebben dit soort risico's manifest gemaakt.Enerzijds is een toename gebleken van gevoelens van onveiligheid en wantrouwen
ten opzichte van vooral burgers met een islamitische achtergrond. De AIVD
stelde in zijn jaarverslag 2001 dat er enkele radicale islamitische groepen
in ons land actief zijn die een gevaar vormen voor de veiligheid. De steunbetuigingen
en uitingen van begrip voor deze aanslagen door sommigen versterkten deze
gevoelens bij vele Nederlanders. Ook uit een rapport van de AIVD over het
islamitisch onderwijs in Nederland bleek dat enkele radicaal-islamitische
schoolbestuursleden «orthodoxe islamitische regels
op een dermate rigide wijze handhaven dat een beklemmende, intimiderende sfeer
ontstaat»1.Anderzijds waren er ook vijandigheden en discriminerende uitingen jegens
moslims. Veel moslims hadden het gevoel dat alle moslims over één
kam werden geschoren met de daders van de terroristische aanslagen en voelden
zich gestigmatiseerd door het ongenuanceerde en zelfs aperte vijandbeeld dat
van de islam is ontstaan. De negatieve beeldvorming over de islam werd nog
eens versterkt door een uitzending van de televisierubriek NOVA waarin Nederland
getuige werd van opvattingen die door enkele radicale imams werden gepredikt.
Opvattingen die haaks staan op grondwaarden in onze samenleving en die derhalve
als een rem op het integratieproces worden beschouwd.De jeugdcriminaliteit, die steeds meer aandacht krijgt en vergt, doet
zich vooral voor onder sommige groepen jongeren uit etnische minderheden.
Deze jongeren vergooien niet alleen hun eigen kansen, maar brengen ook hun
eigen gemeenschap in diskrediet en vergroten de onveiligheid in de samenleving.De moord op de politicus Pim Fortuyn, de massale belangstelling voor de
rouwceremonie, de bedreigingen van andere politici, hebben gezorgd voor een
niet eerder in ons land voorgekomen stemming. De belangstelling voor de politiek
en voor het functioneren van politiek en overheid is onmiskenbaar toegenomen.
Op het terrein van het immigratie- en integratiebeleid heeft dat zich vertaald
in groeiende aandacht voor de effecten van voortgaande immigratie op de spankracht
van onze samenleving, voor de samenhang tussen immigratie- en integratiebeleid
en voor de resultaten en effecten van het tot nu toe gevoerde integratiebeleid.Politiek en maatschappelijk is de overtuiging gegroeid dat integratie
vraagt om een steviger en indringender aanpak van de daarmee samenhangende
problemen. Zo kan het evenwicht in de verhoudingen tussen de verschillende
bevolkingsgroepen worden bewaard én hersteld.1.2 Demografische gegevensDe immigratie ten gevolge van gezinsvorming en gezinshereniging is erg
hoog. De asielmigratie toont echter een dalende lijn. In 1999 bedroeg het
aantal nog 13 500 en in 2000 was reeds sprake van een daling naar 9 700.
In 2001 is dit aantal verder gedaald tot 8 2001.
Naar verwachting zal dit aantal verder dalen. Ondanks de maatregelen die getroffen
zullen worden om de instroom te beperken, zal het aandeel van de niet-westerse
allochtonen in casu etnische minderheden toenemen.Per 1 januari 2002 werden op een totale bevolking van 16 105 285
personen 13 140 336 autochtonen en 2 964 949 personen
van niet-autochtone afkomst (18,4%) geteld. Hiervan bedraagt het aantal van
niet-westerse afkomst 1 558 353 personen (9,7%). Vergeleken met
cijfers per januari 2001 toen er 2 827 400 personen van niet-autochtone
afkomst werden geteld is dit aantal in één jaar toegenomen met
137 549 personen tot 2 964 949. De groei vindt vooral plaats
bij personen van niet-westerse afkomst. Er is ook sprake van een toename van
het aandeel van de tweede generatie. De eerste generatie omvat 1 547 079
(52%) personen en de tweede generatie 1 417 870 personen (48%) per
1 januari 2002.De vier grootste etnische minderheidsgroepen omvatten in 2002 tezamen
meer dan 1 miljoen (1 054 980) personen. Tot deze groep behoren
330 709 personen van Turkse, 315 177 van Surinaamse, 284 224
van Marokkaanse en 124 870 van Antilliaanse/Arubaanse afkomst. De Turken
zijn duidelijk de grootste etnische minderheidsgroep geworden.Voorts wonen er in ons land 187 700 Zuid-Europeanen. Daarvan zijn
74 640 personen afkomstig uit de verschillende landen van het voormalig
Joegoslavië. Voorts gaat het om 35 193 Italianen, 30 897 Spanjaarden,
15 881 Portugezen, 12 077 Grieken en 19 012 Kaapverdianen.De procentuele verdeling van etnische minderheden uit de vroegere migratielanden
is als volgt: Turkije 26,6%, Suriname 25,4%, Marokko 22,9%, Antillen/Aruba
10,0%, voormalig Joegoslavië 6,0% en overigen 9,1% (in totaal 1 242 680
personen). In toenemende mate zijn evenwel de nieuwe etnische groepen getalsmatig
van belang. Volgens de CBS-telling per 1 januari 2002 kunnen er negen nieuwe
etnische groepen worden onderscheiden met meer dan 16 000 personen. Het
gaat om personen van Irakese (41 323), Somalische (28 979), Afghaanse
(31 167), Iraanse (26 789), Ghanese (17 232), Pakistaanse (17 325),
Egyptische (16 108), Vietnamese (16 012) en Chinese (55 117)
herkomst2. Anno 2002 tellen deze negen nieuwe
etnische groepen samen ongeveer 250 000 personen. Vergeleken met 2001
is er sprake van een snelle groei van deze groepen. Zo nam de
Irakese groep van 38 000 in 2001 toe tot 41 000 personen in 2002
en de Afghaanse groep van 26 000 in 2001 tot 31 000 in 20021. Deze constatering brengt het kabinet tot de noodzaak
het beleid niet uitsluitend te richten naar het profiel van de «oude»
etnische minderheidsgroepen, maar ook rekening te houden met het soms zeer
afwijkende profiel van de nieuwe groepen.Van de zogeheten nieuwe etnische groepen zijn velen (waaronder Irakezen)
in de marge van de samenleving terecht gekomen. De tendens is echter dat sommige
groepen zoals Iraniërs en Ghanezen beter integreren dan andere groepen
die een grotere culturele afstand hebben ten opzichte van de Nederlandse samenleving.
Dit laatste geldt bijvoorbeeld voor de Somaliërs.Bij de telling van personen van niet-westerse afkomst wordt de niet-westerse
derde generatie overigens niet meegeteld. Voorlopig is er sprake van een beperkte
groei van de niet-westerse derde generatie. Tijdens het Algemeen Overleg van
10 april 2002 met Tweede Kamer heeft het vorige kabinet aangegeven geen registratie
op individueel niveau in de Gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens
(de GBA) voor te staan, maar wel registratie voor specifieke doeleinden te
willen bevorderen. Bijvoorbeeld omwille vande ontwikkelingen in de onderwijs-
of arbeidsmarktpositie. Een dergelijke registratie voor specifieke doelsteliingen
is reeds mogelijk op grond van de Wet bescherming persoonsgegevens2 (WBP). Voor het jaar 2003 zal het CBS gevraagd worden
om de omvang van de niet-westerse derde generatie inclusief demografische
gegevens aan te geven.1.3. Rapportage 2002Deze rapportage Integratiebeleid Etnische Minderheden kijkt terug op de activiteiten van het afgelopen parlementaire jaar
gebaseerd op de nota kansen krijgen, kansen pakken
van het vorige kabinet.De stand van zaken inzake het integratieproces zal aan de hand van de
drie aspecten van integratie (toenadering, toerusting en toegankelijkheid)
bondig in beeld gebracht worden.De tweejaarlijkse integratiemonitor, die onder auspiciën van het
SCP door het Instituut voor Sociologisch en Economisch Onderzoek (ISEO) van
de Erasmus Universiteit Rotterdam wordt samengesteld geeft een actueel inzicht.
Deze Integratiemonitor 2002 is als bijlage bij
deze rapportage gevoegd.1.3.1 ToerustingToerusting betreft het verbeteren van de positie van etnische minderheden
op maatschappelijke terreinen als onderwijs, werkgelegenheid, huisvesting
en gezondheidszorg.InburgeringInburgering is de eerste stap binnen het integratieproces van etnische
minderheden in Nederland. Daarmee begint de toerusting van nieuwkomers, die
moet leiden tot volwaardige participatie in de Nederlandse samenleving. De
kern van de inburgering is het taalonderwijs dat wordt gecombineerd met beroepenoriëntatie,
een beroepsopleiding, werk, opvoeding of sociale activering. Daarnaast
vormt kennis van de historische en rechtsstatelijke waarden van dit land een
onderdeel van de inburgering. Uit de evaluatie van de Wet inburgering nieuwkomers
blijkt dat de invoering van de verplichte inburgering het bereik onder nieuwkomers
heeft vergroot. Maar de uitvoering van het beleid kan effectiever en efficiënter.Ten slotte worden ook etnische minderheden die reeds langer in Nederland
verblijven, de zogeheten oudkomers, gefaseerd in de gelegenheid gesteld om
via een door de gemeente aangeboden inburgeringstraject, een taalachterstand
en een te grote afstand tot de arbeidsmarkt in te halen via. In 2001 telde
het SCP 464 000 oudkomers met een achterstand.OnderwijsWat betreft het gerealiseerde opleidingsniveau kan worden geconcludeerd
dat er nog altijd grote verschillen bestaan tussen autochtonen en etnische
minderheden. Maar ook tussen de diverse etnische minderheidsgroepen zijn verschillen
waarneembaar. Vooral het opleidingsniveau van Turken en Marokkanen blijft
achter. In sommige opzichten is overigens wel weer sprake van een voorzichtige
positieve ontwikkeling. Allochtone leerlingen haalden tussen 1988 en 1998
hun achterstand steeds meer in: hun leerwinst in de bovenbouw van de basisschool
is groter dan die van autochtone leerlingen. Ook lijken de prestaties van
Surinaamse en Antilliaanse jongeren zich te verbeteren.Leerlingen uit de etnische minderheden lopen in het voortgezet onderwijs
hun achterstand in de loop van de tijd iets in. Bovendien stroomt van de niet-westerse
allochtone leerlingen met een havo- of vwo-diploma een hoger percentage door
naar het hoger onderwijs dan van de autochtone geslaagden. Ze kiezen dan vervolgens
verhoudingsgewijs vaak voor een studie in economische of juridische richting.WerkloosheidDe forse afname van de werkloosheid onder etnische minderheden, die zich
in de tweede helft van de jaren negentig inzette, heeft zich doorgezet in
2001. Waar de werkloosheid onder etnische minderheden in 1994 nog 26 procent
bedroeg, laten recente cijfers van het CBS zien dat deze in 2001 verder is
afgenomen tot 9 procent. Wordt gekeken naar de vier grootste allochtone groepen
dan kan geconstateerd worden dat het aandeel werklozen onder de Turkse en
Marokkaanse beroepsbevolking in 1995 nog bijna eenderde bedroeg en in 2001
is teruggebracht tot respectievelijk 8 en 10 procent. Was van de Surinamers
en Antillianen in 1995 ongeveer een op de vijf werkloos, in 2001 is het werkloosheidspercentage
teruggebracht tot respectievelijk 6 en 8 procent. Ook de arbeidsparticipatie
van etnische minderheden blijft achter bij die van autochtonen. Wordt gekeken
naar de vier grootste allochtone groepen dan kan geconstateerd worden dat
de arbeidspartcipatie van Surinamers sinds halverwege de jaren negentig toeneemt,
net als die van autochtonen. De ontwikkeling in de arbeidsparticipatie van
Antillianen/Arubanen laat een fluctuerend beeld zien. Vooral de arbeidsparticipatie
van Turken en Marokkanen blijft achter, hetgeen in belangrijke mate kan worden
verklaard door de nog altijd geringe participatie van vrouwen.ArbeidsongeschiktheidHet aantal arbeidsongeschikten dat tot de niet-westerse allochtonen of etnische minderheden gerekend kan worden, bedroeg in 2001 67 000
(zeven procent van het totaal aantal WAO'ers)1.
Bijna tweederde van de niet-westerse allochtone WAO'ers betreft Turken en
Marokkanen. Opvallend genoeg ligt vooral bij de recente WAO-instromers (hooguit
één jaar in de WAO) het aandeel van vrouwen en van de jongere
leeftijdscategorie bij de Turkse en Marokkaanse groep opvallend hoog. De reeds
door andere onderzoekers (waaronder de commissie Donner) gesignaleerde trend
van een toename van vrouwen en jongeren in de WAO lijkt zich dan ook bij Turken
en Marokkanen nog sterker voor te doen dan bij autochtonen.1.3.2 ToenaderingWat betreft de toenadering en in het bijzonder de opvattingen over acceptatie,
toelating van nieuwkomers en culturele oriëntatie komt een wisselend
beeld naar voren. Uit de Integratiemonitor 2002
blijkt dat wat betreft modernisering Surinamers en Antillianen een tussenpositie
innemen. Autochtonen scoren het hoogst op de moderniseringschaal. Turken en
Marokkanen het laagst. Met betrekking tot toenadering tussen de bevolkingsgroepen
zullen deze aspecten worden betrokken in het integratiebeleid.Beschouwt in 1986 een op de drie Nederlanders de aanwezigheid van «buitenlanders»
als een aanwinst (omdat men zo in aanraking komt met andere culturen), in
2000 is 44 procent van de Nederlanders deze mening toegedaan. Uit het Nationaal
Scholierenonderzoek komt evenwel naar voren dat drie van de vijf autochtone
jongeren vinden dat er te veel buitenlanders in Nederland zijn. Voor scholieren
uit de etnische minderheden zijn deze cijfers weliswaar lager, maar toch nog
altijd zijn twee van de vijf Turkse en Antilliaanse scholieren het met deze
stelling eens2.Uit onderzoek blijkt dat met name Turken en Marokkanen sterk op de eigen
groep zijn gericht en een grote culturele afstand hebben tot autochtonen.
Turkse en Marokkaanse scholieren rekenen zich het vaakst tot de eigen groep.Turkse en Marokkaanse meisjes geven er duidelijk de voorkeur aan dat beide
partners werken. Ze onderscheiden zich daarin niet van autochtone en van Surinaamse
en Antilliaanse meisjes. Verschillen komen we wel tegen bij de jongens. Het
verschil tussen jongens en meisjes onder de Turkse en Marokkaanse scholieren
is in dit verband het grootst. Turkse en Marokkaanse jongens voelen het minst
voor de verzorging van de kinderen. Van de ondervraagde scholieren is de voorkeur
voor het huwelijk onder Turken en Marokkanen het grootst.Het aandeel Turkse en Marokkaanse scholieren dat zich tot een bepaalde
religie rekent, is zeer hoog. Het gaat om nagenoeg alle scholieren. Ook Surinaamse
en Antilliaanse scholieren rekenen zich vaker dan autochtonen tot een religie.
Secularisering doet zich onder Turkse en Marokkaanse jongeren nauwelijks voor.
Wel verandert volgens deze onderzoekers de wijze waarop het geloof wordt gepraktiseerd.
Dit kan worden aangeduid als liberaal en geïndividualiseerd3.Drie op de vijf autochtone scholieren vinden dat er te veel buitenlanders
in Nederland zijn. Dit geldt voor twee op de vijf Turkse en Antilliaanse/Arubaanse
scholieren. Onder Marokkaanse en Surinaamse scholieren kan de stelling op
de minste instemming rekenen. Een groeiende meerderheid vindt overigens wel
dat afgewezen asielzoekers zonder pardon uit het land moeten.Tenslotte blijkt dat een grote meerderheid van de ondervraagde Nederlanders,
namelijk 84 procent, een voorstander is van een spreidingsbeleid door de gemeentelijke
overheid1.1.3.3 ToegankelijkheidEen belangrijke graadmeter voor integratie is het via politieke en bestuurlijke
participatie mede vormgeven van onze samenleving. Behalve dat het een indicator
is voor de mate van integratie, kan deelname aan politieke en bestuurlijke
processen ook worden gezien als een factor die integratie van etnische minderheden
bevordert. Het aantal gemeenteraadsleden is in de loop der jaren toegenomen.
Het aantal gemeenteraadsleden afkomstig uit de etnische minderheden is in
1998 meer dan verdubbeld ten opzichte van 1994. In 2002 heeft er wederom een
forse stijging plaatsgevonden en thans komt het aantal raadsleden uit de etnische
minderheden op 204, wat gelijk is aan 2,4 procent van het totaal aantal raadsleden
(9 080) in Nederland. Meer dan de helft (113) van de raadsleden is van
Turkse afkomst. Over het algemeen lijkt de opkomst onder etnische minderheden
lager dan de opkomst onder autochtonen. In vier van de vijf steden waar dit
is gemeten, lijkt er zelfs een dalende trend te zijn in de opkomst onder etnische
minderheden. Deze daling is bovendien groter dan de daling van de opkomst
onder autochtonen. Dit geldt overigens niet voor Rotterdam. Daar is onder
Turken, Marokkanen en Surinamers/Antillianen de opkomst zowel in 1998 als
in 2002 gestegen.Tenslotte stijgt ook het aandeel van etnische minderheden in de samenstelling
van het personeel van de rijksoverheid en van de vier grote steden. Dit percentage
is in 2001 bij de rijksoverheid licht gestegen tot 7,7% en bij de politie
tot 5,8%. Bij de gemeenten Amsterdam nam dit percentage toe van 19,4% in 2000
tot 22,2% in 2001. In Den Haag zijn deze cijfers respectievelijk 16,4% en
18,2%. In Rotterdam is dit percentage gestegen van 17,2% in 1999 tot 18,1%
in 2000 en in Utrecht respectievelijk van 10,2% tot 11,6%. In verschillende
andere maatschappelijke instellingen zoals woningcorporaties en onderwijsorganisaties
is de participatie van etnische minderheden bij lange na niet evenredig.1.4 Veiligheid en criminaliteitHet aantal (autochtone en allochtone) Nederlanders dat zich onveilig voelt,
is in 2001 hoger dan in 2000. In 2001 gaf 22% van de bevolking aan zich
wel eens onveilig te voelen. Uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS) blijkt dat de gevoelens van onveiligheid die veroorzaakt
worden door criminaliteit tot september 2001 vergelijkbaar zijn met de cijfers
van 2000. Dit percentage lag toen op 21%. Na de aanslagen in de VS stijgt
dit percentage in het laatste kwartaal van 2001 tot 25%.Voorts blijkt dat het percentage inwoners dat zich wel eens onveilig voelt
in de vier grote steden is toegenomen van 37% in 1997 tot 43% in 2000. Rotterdam
kent het hoogste percentage: één op de twee inwoners voelt zich
onveilig. In middelgrote steden is een lichte daling waar te nemen van de
subjectieve beleving van onveiligheid2.Er is duidelijk sprake van een oververtegenwoordiging van etnische minderheden
in de criminaliteit3. In 2000 waren er bijvoorbeeld
in de leeftijdscategorie 15–24 jaar per 100 000 autochtone inwoners
64 gedetineerd, tegenover 1482 per 100 000 Antilliaans/Arubaanse inwoners.
Ook Marokkanen scoren hier hoog met 960 op 100 000 inwoners. Bij Antillianen/Arubanen valt daarnaast op dat relatief zeer veel vrouwen
gedetineerd zijn.Binnen de verdachtenpopulatie zijn vooral
Marokkanen, Antillianen/Arubanen, Somaliërs en (ex-)Joegoslaven sterk
oververtegenwoordigd. Het percentage verdachten binnen deze groepen ligt in
2000 op respectievelijk 4,6%, 7,9%, 6,1% en 4,2%, vergeleken met 0,9% als
het om autochtonen gaat. Ook Ethiopiërs (4,1%), Ghanezen (3,4%), en Irakezen
(3,7%) zijn oververtegenwoordigd.De oververtegenwoordiging van etnische minderheden blijkt ook uit cijfers
over jeugdige verdachten van tussen de 12 en 24
jaar. In 2000 betrof het 10,6% van de Antilliaanse/Arubaanse jeugdigen, 8,3%
van de Marokkaanse en 6% van de Surinaamse jeugdigen. Het cijfer voor autochtone
jeugdigen is 1,8%. Hetzelfde zorgelijke beeld komt naar voren uit zelfrapportage-gegevens
van jongeren tussen de 12 en 17 jaar. Ook Joegoslavische en Russische jongeren
zijn oververtegenwoordigd in de criminaliteit.1
Allochtone jongens rapporteren vaker geweldsdelicten dan autochtone jongens.
Zo zegt 48% van de Marokkaanse jongens, 41% van de Turkse en 40% van de Antilliaanse/Arubaanse
jongens dat zij een dergelijk delict hebben gepleegd. Bij de autochtone jongens
ligt dat percentage op 24%.De ministeries van BZK en Justitie zetten zwaar in op het terugdringen
van die oververtegenwoordiging. Justitie richt zich hierbij met name op de
repressieve kant door middel van individuele trajectbegeleiding. In het kader
van het Preventiebeleid 2001–2004 worden door het ministerie van BZK
35 gemeenten ruim gefaciliteerd bij het voeren van preventief beleid ten aanzien
van de jeugd uit etnische groepen. Hoofddoel van dit beleid is het voorkomen
dat deze jeugd marginaliseert en in de criminaliteit belandt.1.5 Opbouw van deze rapportageDeze rapportage is de achttiende jaarlijkse rapportage over de stand van
zaken van het integratiebeleid zoals het vorige kabinet dat heeft gevoerd.In hoofdstuk 2 wordt het actuele thema inburgering
behandeld. In hoofdstuk 3 komen de vorderingen
met betrekking tot de positie van de jeugd en het onderwijs aan de orde. Hoofdstuk 4 gaat in op de bestrijding van de werkloosheid
en het werkgelegenheidsbeleid dat ten aanzien van etnische minderheden wordt
gevoerd. De activiteiten ten aanzien van het voorkomen en bestrijden van discriminatie
en racisme worden in hoofdstuk 5 besproken. In hoofdstuk 6 komen het thema communicatie en participatie,
waaronder ook cultuur en media, het overleg met de etnische minderheden en
de informatievoorziening aan de orde. In hoofdstuk 7
worden de vorderingen met betrekking tot enkele specifieke activiteiten zoals
de realisatie van het slavernijmonument, de huisvesting van statushouders,
het vraagstuk inzake de integratie van Antilliaanse en Marokkaanse jongeren
en kwesties rond religie en levensbeschouwing besproken.Tenslotte wordt in hoofdstuk 8 de horizontale
overzichtsconstructie gepresenteerd ontleend aan de begroting 2002. Vanuit
een budgettaire invalshoek wordt een specifieke toelichting gegeven op de
maatregelen en de beoogde effecten.HOOFDSTUK 2 INBURGERING2.1 Inburgering nieuwkomersHet afgelopen jaar heeft de inburgering van nieuwkomers opnieuw veel aandacht
getrokken. Daarbij zijn met name knelpunten in de uitvoering belicht, zoals
geringe effectiviteit, uitval, gebrek aan maatwerk en gebrekkige registratie.
Voor de betrokken departementen en de uitvoeringsorganisaties is dat reden
geweest voor een stevige impuls aan het inburgeringbeleid. In vele regio's
zijn, in samenwerking met de Taskforce Inburgering,
in het inburgeringproces verbeteringen aangebracht om bestaande knelpunten
weg te werken. Daarnaast is ingezet op de inbedding van inburgering in het
geheel van integratiemaatregelen. Deze integrale benadering heeft bijvoorbeeld
ook zijn weerslag gehad op de samenstelling van de colleges van burgemeester
en wethouders in verschillende grote gemeenten. Na de laatste gemeenteraadverkiezingen
is het aantal wethouders met een integrale portefeuille (inburgering, werkgelegenheid,
welzijn en onderwijs) groter.Parallel aan de verbetering van de uitvoering is op landelijk niveau de
basis gelegd voor een heroriëntatie op de inburgering door de evaluatie
van de Wet Inburgering Nieuwkomers (WIN) en het Interdepartementaal Beleidsonderzoek
(IBO) Inburgering. De evaluatie van de WIN is in maart 2002 afgerond. Het
onderzoek is uitgevoerd in 50 gemeenten. Ook zijn de organisaties, die wettelijk
betrokken zijn bij de uitvoering van de WIN, in het onderzoek meegenomen.
Deze evaluatie levert enkele opvallende uitkomsten op. Zo is de termijn waarbinnen
het inburgeringprogramma dient te worden afgerond (18 maanden) te rigide.
Niet iedereen rondt het afgesproken traject binnen de gestelde termijn succesvol
af. Door de dubbelfunctie van de verklaring, c.q. de toetsen, als afrekenmiddel
en niveaumeting, richten gemeenten zich vooral op de functie van afrekenmiddel.
Het bereik van de WIN is hoog, maar de wet brengt deelnemers in beperkte mate
op een hoger niveau. Voorts ligt de uitval uit het inburgeringprogramma tussen
de 15 en 20%. Een belangrijke reden voor uitval is aanvaarding van werk. Tenslotte
is het inburgeringprogramma weliswaar adequaat, maar eenzijdig vormgegeven.De uitkomsten van de evaluatie onderstrepen nog eens wat al uit eerdere
onderzoeken of uit contacten met gemeenten aan het licht was gekomen en waar
ook voor een deel reeds op was ingezet door de Taskforce Inburgering. De evaluatie
is aan de Tweede Kamer aangeboden met de opmerking dat een kabinetsreactie
op de evaluatie gekoppeld zal worden aan de kabinetsreactie op het Interdepartementaal
Beleidsonderzoek (IBO) Inburgering.De IBO-werkgroep heeft het huidige inburgeringbeleid beoordeeld en heeft
drie varianten voor een herziening van het beleid uitgewerkt. De werkgroep
spreekt daarbij geen voorkeur uit voor één van de varianten,
maar erkent wel enkele maatregelen die in ieder geval doorgevoerd zouden moeten
worden (de zogeheten no-regret).Op hoofdlijnen ziet de beoordeling van het huidige beleid er als volgt
uit. De WIN heeft het bereik onder nieuwkomers vergroot. De uitval bij nieuwkomers
en oudkomers is respectievelijk ongeveer 20% en 35%. De streefniveaus in de
WIN worden evenwel door een belangrijk deel van de inburgeraars niet gehaald.
Voorts vindt doorgeleiding na een inburgeringprogramma
weinig plaats. Hoewel maatwerk en combinatietrajecten nu wel mogelijk zijn,
wordt de toepassing daarvan bemoeilijkt door de complexiteit
van de regelgeving, de gedwongen winkelnering en door de eenzijdige oriëntatie
op 600 uur onderwijs. Tenslotte moeten de middelen voor inburgering beter
worden ingezet (bijvoorbeeld: reserves besteden en administratieve lasten
verlagen door combinatietrajecten en stroomlijning van regelgeving). In het
huidige systeem zijn de prikkels voor inburgeraars en uitvoerders volgens
de IBO-werkgroep te zwak.Deze beoordeling heeft binnen de werkgroep geleid tot de volgende no-regret maatregelen. Ten eerste de introductie van een
inburgeringtoets (al of niet variërend naar niveau van de inburgeraar
en naar inhoud van het programma). Ten tweede de introductie van financiële
of juridische consequenties aan het wel of niet halen van de toets of van
een bepaald niveau. Ten derde het loslaten van de gedwongen winkelnering bij
de ROC's. Ten vierde het loslaten van de koppeling tussen aantallen afgelegde
toetsen en financiering. Ten vijfde een vereenvoudiging en stroomlijning van
de verantwoordingssystematiek voor inburgering en overige integratiemaatregelen.De IBO-werkgroep heeft vervolgens drie beleidsvarianten uitgewerkt, die
van elkaar verschillen op het punt van de verantwoordelijkheid voor inburgering.
Of de inburgeraar krijgt zelf meer verantwoordelijkheid om voor inburgering
zorg te dragen óf de verantwoordelijkheid ligt in hoofdzaak bij de
uitvoeringsorganisaties óf het Rijk.2.2 Uitbreiding doelgroep WIN met imamsPer 1 januari 2002 vallen ook geestelijke bedienaren onder de Wet Inburgering
Nieuwkomers. Dit vanwege hun bijzondere maatschappelijke functie in de Nederlandse
samenleving. Geestelijke bedienaren volgen in eerste instantie het reguliere
inburgeringtraject in hun woonplaats. Daarnaast is voor deze doelgroep een
specifiek curriculum ontwikkeld dat via een centrale cursus wordt aangeboden
door het Kontakt der Kontinenten te Soesterberg. Gemeenten en betrokken instellingen
zijn uitvoerig geïnformeerd over deze uitbreiding van de doelgroep van
de WIN. Om het proces van aanmelding, registratie en doorgeleiding goed te
laten verlopen is een «meldpunt inburgering geestelijke bedienaren»
ingericht bij CINOP in Den Bosch.2.3 Inburgering oudkomers G54De extra middelen die vanaf 2001 zijn toegevoegd aan het budget oudkomers
zijn via een aanvullende regeling beschikbaar gesteld aan de 54 gemeenten
die reeds oudkomers-middelen ontvingen. De betreffende gemeenten hebben in
een aanvullend plan aangeven hoeveel extra inburgeringprogramma's zij gaan
bekostigen van deze extra middelen. Deze plannen bevatten in elk geval de
volgende elementen: streefcijfers met een splitsing naar opvoeders en werklozen,
een beschrijving van het zogeheten «duale» karakter en een financiële
onderbouwing. De gemeenten zijn tevens verzocht bij de vormgeving van het
beleid voor oudkomers aandacht te schenken aan de rol van zelforganisaties,
aan het uitval- en sanctiebeleid en aan de maatregelen die worden getroffen
ter invoering van de overeenkomst met een oudkomer en de maatregelen om de
«monitor oudkomers» gedegen in te vullen.Via de ontwikkelde «monitor oudkomers» hebben gemeenten voor
het eerst enig inzicht gegeven in de uitvoering van het oudkomersbeleid in
de jaren 2000 en 2001. Geconcludeerd kan worden dat de opstart van het specifiek
oudkomersbeleid in een groot aantal gemeenten moeizaam verloopt.
Uit veel plannen van gemeenten blijkt dat de regievoering een probleem vormt.
Veel gemeenten besteden aandacht aan het versterken van de regiefunctie door
bijvoorbeeld één centraal coördinatiepunt in te stellen
of door een bestaande voorziening uit te breiden.De Tweede Kamer heeft de gedecentraliseerde uitvoering van het inburgeringbeleid
voor oudkomers in 2001 aangewezen als «Groot Project». Ten behoeve
daarvan is in het afgelopen jaar de informatieverzameling bij gemeenten geïntensiveerd.
In afwijking van de lopende regelingen voor oudkomers, zijn in het kader van
de aanvullende regeling enkele maatregelen opgenomen die de informatievoorziening
aan de Tweede Kamer moeten bevorderen.Ten eerste hebben gemeenten de verplichting om halfjaarlijks gegevens
te leveren over enkele prestatie-indicatoren. Het gaat dan om het aantal oudkomers
dat een programma start of succesvol beëindigt, het uitvalpercentage,
het begin- en het eindniveau van beheersing van de Nederlandse taal en, in
het geval van een werkzoekende oudkomer, het vervolgtraject. De gegevens worden
aangeleverd door middel van de genoemde «monitor oudkomers».Ten tweede zijn gemeenten vanaf 1 juli 2002 verplicht om een overeenkomst
te sluiten met de startende oudkomers. Deze maatregel is bedoeld om de vrijblijvendheid
te verminderen (voor oudkomers die niet bijstandsgerechtigd zijn geldt geen
verplichting) en hierdoor de uitval te verminderen.Regeling voor gemeenten buiten de huidige G54Vanaf het jaar 2002 kunnen ook gemeenten, die tot op heden geen rijksbijdrage
voor hun oudkomersbeleid ontvingen, in aanmerking komen voor een dergelijke
bijdrage. Hiervoor is vanaf 2002 ongeveer 20 miljoen euro beschikbaar.
Deze nieuwe regeling, die in september 2002 wordt gepubliceerd, gaat uit van
prestatieafhankelijke financiering. De gemeenten waarvoor deze regeling is
bedoeld zullen zich hiervoor in het najaar 2002 kunnen inschrijven. In juli
2002 zijn regionale bijeenkomsten georganiseerd waar gemeenten zijn voorgelicht
over de regeling zelf en over de wijze waarop zij hier gebruik van kunnen
maken.2.4 De Taskforce InburgeringIn 2000 was de opdracht aan de Taskforce Inburgering (TI) om ten eerste de wachtlijsten NT2 oudkomers weg te werken,
ten tweede de uitvoering van de inburgering te verbeteren en om ten derde
de informatievoorziening te verbeteren. Over de afronding van de eerste deelopdracht
is in de RIEM 2001 gerapporteerd. Daar was te lezen dat de wachtlijst voor
taalles die in juni 2000 bestond op 1 mei 2001 voor 94% was weggewerkt. De
jaarlijkse werkvoorraad van personen die taalles willen volgen, slonk aanvankelijk
maar bleek op 1 mei 2002 weer iets te zijn gestegen (met ruim 2 000 personen).De kern van de aanpak van de tweede en derde deelopdrachten wordt gevormd
door de instelling van regionale taskforces, die
in overleg tussen de betrokken uitvoeringsinstanties «verbeteragenda's»
opstellen en uitvoeren, en voorts regio-overstijgende ontwikkeltrajecten op
een aantal belangrijke thema's van inburgering (zoals kinderopvang, informatievoorziening,
duale trajecten, trajectbegeleiding, uitval en verzuim, onderwijsprogramma,
regie door gemeenten en informatievoorziening) in gang zetten. In een ontwikkeltraject
worden nieuwe methoden ontwikkeld en beproefd in de praktijk.De Taskforce Inburgering heeft de eerste anderhalf
jaar met name processen moeten vlot trekken. Dit heeft een krachtige beweging
veroorzaakt binnen de 41 gemeenten die door de TI worden ondersteund. Eind
2002 kunnen nu concrete resultaten in de vorm van handreikingen voor uitvoeringsorganisaties
geboekt gaan worden. Tot eind 2002 zullen de regionale
taskforces inburgering, met ondersteuning van accountmanagers, de
afgesproken verbeteracties realiseren. Daarbij zullen de in de ontwikkeltrajecten
aangedragen oplossingen voor knelpunten een belangrijke rol spelen.In de periode van 1 november tot en met 31 december van dit jaar zal het
accent liggen op de afronding van de ondersteuning en op de overdracht van
het «verbeterproces» aan de staande organisatie. In de komende
maanden wordt de overdracht van de taken van de TI (de TI houdt immers eind
2002 op te bestaan) tussen de betrokken departementen besproken. Daartoe wordt
een evaluatieonderzoek uitgevoerd.De verbetering van het inburgeringproces via de genoemde ontwikkeltrajecten
zal na de zomer van 2002 worden afgerond. De ontwikkelde instrumenten en handreikingen
worden opgenomen in de «databank inburgering». Op deze wijze zijn
de opgedane kennis en de nieuwe inzichten algemeen toegankelijk.Voorbeelden hiervan zijn een kostprijsmodel voor de inkoop van inburgeringprogramma's
en een digitaal te raadplegen werkwijzer voor de opzet van een «duaal
project». De implementatie van de «verbeteragenda's» in
de grotere gemeenten wordt ondersteund met de kennis en ervaring van de ontwikkeltrajecten.
De overige gemeenten worden door middel van regionale conferenties geïnformeerd
over de uitkomsten van de ontwikkeltrajecten.HOOFDSTUK 3 JEUGD EN ONDERWIJS3.1 InleidingIn dit hoofdstuk komen de ontwikkelingen en resultaten in de diverse onderwijssectoren
aan de orde. Eerst worden de ontwikkelingen in het primair onderwijs belicht.
Daarbij passeren achtereenvolgens de deelname aan dit type onderwijs en de
uitkomsten van recent onderzoek de revue. Het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid,
het nieuwe Landelijk Beleidskader voor de bestrijding van
achterstanden in het onderwijs en een aantal daarmee samenhangende
thema's vormen de inhoud van paragraaf drie. Ook wordt aandacht besteed aan
de activiteiten om meer allochtoon onderwijspersoneel te werven. Het voortgezet-
en beroepsonderwijs en het hoger onderwijs worden respectievelijk behandeld
in de paragrafen 4, 5 en 6. Het hoofdstuk wordt afgesloten met twee paragrafen
over jeugdcriminaliteit en jeugd(gezondheids)zorg.3.2 Primair OnderwijsParticipatie aan het primair onderwijsOp 1 oktober 2001 telde het basisonderwijs 1 552 213 leerlingen.
Ruim 5900 leerlingen méér dan het jaar ervoor. Het aantal 0,9-leerlingen
bedraagt 202 464 (=13%); ruim 1800 meer dan in 2000. (Bron: telgegevens
OCenW.)Culturele minderheden in het basisonderwijs (excl. speciaal
basisonderwijs x 1000, teldatum 1 oktober) 19971998199920002001211219,5227,4233,1236,7Culturele minderheden in het speciaal (basis- en voortgezet)
onderwijs (in procenten, teldatum 1 oktober): 1997199819992000200117,317,317,818,318,9Culturele minderheden in het speciaal basisonderwijs (in
procenten, teldatum 1 oktober): 1997199819992000200114,314,915,416,316,8Onderzoeksresultaten primair onderwijsHet rapport «Prestaties van allochtone leerlingen
in een internationaal perspectief» (GION, 2001) laat zien dat
in Nederland allochtone leerlingen hoger scoren dan het gemiddelde van een
aantal West-Europese landen. Overigens gaapt er in alle West-Europese landen
een kloof tussen allochtone en autochtone leerlingen, ongeacht het gemiddelde
prestatieniveau in een land.Uit de «Beleidseffectrapportage integratie minderheden» (SCP, 2001) blijkt dat allochtone leerlingen nog steeds een forse
(begin-)achterstand hebben, maar ook wordt duidelijk dat zij die achterstand
tussen 1988 en 1998 steeds meer inhalen. Hun leerwinst in de bovenbouw van
de basisschool is ook groter dan die van autochtone leerlingen.
Bij taal is de achterstand aan het einde van de basisschool hooguit twee jaar
ten opzichte van autochtone leerlingen en bij rekenen een half jaar. De betere
prestaties in het basisonderwijs resulteren in hogere schoolkeuzen en betere
gemiddelde prestaties in het voortgezet onderwijs.De onderwijsinspectie stelt in haar Onderwijsverslag
2001 (Utrecht, 2002) dat de kwaliteit van het onderwijs op verreweg
de meeste basisscholen voldoende tot goed is. De onderwijskwaliteit op 4 á
5% van de basisscholen schiet tekort. Scholen met veel achterstandsleerlingen
zijn in deze categorie oververtegenwoordigd. Voor dit onderpresteren voert
de inspectie drie hoofdoorzaken aan: onvoldoende gelegenheid tot leren voor
leerlingen, onvoldoende zicht van leerkrachten op het bereikte niveau en een
disfunctionerende schoolorganisatie. Ook het lerarentekort zet de kwaliteit
van het primair onderwijs onder druk. Scholen met veel achterstandsleerlingen
hebben bovendien meer last van dat tekort.Al langer wordt gezocht naar effectieve onderwijsmodellen. Uit onderzoek
blijkt dat sommige programma's in bepaalde situaties effectief werken. Hierbij
speelt altijd de context een rol alsmede de mate waarin aan bepaalde randvoorwaarden
is voldaan. Uit Op zoek naar succes (SCO-Kohnstamm
Instituut, 2001) blijkt dat het geheime recept voor een effectieve achterstandsschool
nog niet is gevonden. Het is kennelijk moeilijk onderscheidende kenmerken
van effectieve scholen te vinden. Overigens was dit al uit eerder Nederlands
onderzoek bekend. Een en ander betekent wel dat je voorzichtig moet zijn met
het spreken over «goede» en «slechte» scholen.Het SCP pleit in zijn Beleidseffectrapportage integratie
minderheden 2001 voor sterk gestructureerd onderwijs waarin de leerkracht
en de leerstof centraal staan. Uit Amerikaanse onderzoeken is namelijk gebleken
dat achterstandsleerlingen het meest profiteren van deze aanpak; in ieder
geval in het basisonderwijs. Het leerlinggerichte, constructivistische onderwijs
is populair onder onderwijsvernieuwers en -begeleiders, maar is voor deze
leerlingen minder effectief.«Omgaan met verschillen» (SCO-Kohnstamm
Instituut, 2002) laat zien dat het omgaan met verschillen tussen leerlingen
veel vergt van leerkrachten en schoolleiders. Die competenties worden lang
niet altijd beheerst. Op scholen met veel achterstandsleerlingen wordt van
leerkrachten en schoolleiders meer gevraagd dan op «gewone» scholen.
Omgaan met verschillen wordt veelal geleerd in de onderwijspraktijk en door
aanvullende scholing. Het professionaliserings- en het zorgbeleid op scholen
kunnen daarom verder verbeterd worden.De «bovenschoolse component» van het onderwijsachterstandenbeleid
kent weliswaar inhoudelijk continuïteit, maar bestuurlijk niet, zo stelt
het SCP in zijn Beleidseffectrapportage integratie minderheden
2001. Het gesprek tussen overheid, bestuurders en scholen heeft wel
aan kwaliteit gewonnen. Gemeenten scheppen kaders voor lokale initiatieven
en daarin ligt hun kracht. Ze zullen zich vooral richten op voorschoolse educatie,
brede school, voortijdig schoolverlaten e.d. Deze taken vormen weliswaar niet
de kern van onderwijsachterstandenbestrijding, maar zijn daarmee niet minder
belangrijk.3.3 Preventie en bestrijding van achterstanden in het
primair en voortgezet onderwijsGemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOA)De ambitie van het onderwijsachterstandenbeleid is om te komen tot een
verbetering van de leerprestaties en schoolloopbanen van kinderen en jongeren
in achterstandssituaties. De prestaties en schoolloopbanen van deze groep
mogen uiteindelijk gemiddeld niet verschillen van die van andere kinderen.
De doelgroep van het GOA-beleid zijn kinderen en jongeren die het risico lopen
om in het onderwijs achterop te raken als gevolg van sociale, culturele en
economische factoren. In tegenstelling tot wat soms gedacht wordt, richt het
onderwijsachterstandenbeleid zich dus niet alleen op allochtone kinderen.Het GOA-beleid is een van de overheidstaken die het rijk heeft gedecentraliseerd
naar de gemeenten. Om dit GOA-beleid goed te kunnen uitvoeren zijn GOA-gemeenten
verplicht tot het opstellen van een gemeentelijk onderwijsachterstandenplan.
Het landelijk beleidskader (LBK) bij de wet GOA geeft daarvoor richtlijnen
aan.De rijksoverheid stelt eens in de vier jaren een landelijk beleidskader
op. Op 1 augustus 2002 is de tweede periode van het GOA-beleid aangebroken.
Ook daarvoor is een nieuw landelijk beleidskader opgesteld. Dit nieuwe beleidskader
is op 18 september 2001 vastgesteld en kent andere accenten dan het eerdere
kader. De doelstellingen zijn gewijzigd en aangescherpt. Ook krijgt de resultaatgerichtheid
meer nadruk en zijn de vooren vroegschoolse periode en het onderwijskansenbeleid
geïntegreerd in het LBK-GOA.Om ervoor te zorgen dat alle kinderen gelijke kansen krijgen in het onderwijs
zijn in het LBK vier prioriteiten geformuleerd. Tevens worden verschillende
mogelijkheden voor gemeenten aangedragen om de vier prioriteiten in het GOA-beleid
uit te werken. Bovendien specificeert het LBK nauwkeurig op grond van welke
criteria het gemeentelijk beleid wordt beoordeeld. Daarom worden in het LBK
per thema het algemene doel, het doel in cijfers en de gevraagde lokale registratiegegevens
kort aangegeven. Hieronder worden deze vier prioriteiten weergegeven, alsmede
het doel en het doel in cijfers.– Voor- en vroegschoolse educatieHet doel is de verbetering van startcondities van doelgroepkinderen onder
meer op het gebied van de Nederlandse taal. Het doel in cijfers is dat in
2006 ten minste 50% van de doelgroepkinderen deelneemt aan effectieve VVE-programma's.– Ondersteuning schoolloopbanenHet doel is de deelname van doelgroepleerlingen aan de verschillende vormen
van voortgezet onderwijs, secundair beroepsonderwijs en hoger onderwijs meer
in overeenstemming te brengen met deelname van niet-doelgroepleerlingen met
overeenkomstige capaciteiten. Het doel in cijfers is dat het percentage allochtone
leerlingen dat deelneemt aan het havo en het vwo in de GOA-periode toeneemt
met vier procent.– Bestrijding van voortijdig schoolverlatenHet doel is het terugdringen van het voortijdig schoolverlaten. Het doel
in cijfers is dat aan het einde van de GOA-periode het aantal voortijdig schoolverlaters
is teruggebracht met minimaal 30 procent ten opzichte van 1 augustus 2002.– Beheersing van de Nederlandse taalHet doel is het verminderen van taalachterstand van kinderen en jongeren
uit de doelgroepen. Het doel in cijfers is dat de taalachterstand van «gewichtenleerlingen»
ten opzichte van «ongewogen» leerlingen in vier jaar wordt teruggebracht
met 25 procent. Als referentie geldt de achterstand van twee jaar bij Turkse
en Marokkaanse leerlingen en van gemiddeld één jaar bij autochtone
doelgroepleerlingen.OnderwijskansenAls instrumenteel doel is aan deze prioriteiten toegevoegd de aanpak van
het onderwijskansenbeleid. Door het onderwijskansenbeleid moeten de kwaliteit
en de effectiviteit van scholen met veel achterstandsleerlingen verbeteren.
Met als hoger doel natuurlijk verbetering van de prestaties van deze leerlingen.
Om dit te bereiken, worden in het onderwijskansenbeleid twee strategieën
gevolgd. Ten eerste zijn extra faciliteiten beschikbaar gesteld voor alle
scholen met veel achterstandsleerlingen. Ten tweede is er de «onderwijskansenaanpak»
ontwikkeld die gericht is op kwaliteitsverbetering van individuele scholen.
Daarbij wordt uitgegaan van de specifieke situatie op en rond die scholen.
Maatwerk dus.De gemeenten ontvangen van het rijk financiële middelen voor het
GOA-beleid. De middelen voor GOA, de voor- en vroegschoolse educatie en voor
het onderwijskansenbeleid zijn vanaf 1 augustus 2002 in één
specifieke uitkering aan 357 gemeenten verstrekt. De gemeenten kunnen op deze
wijze integraal beleid voeren en de noodzakelijke keuzes maken. Tot 1 augustus
2002 kregen de gemeenten nog drie afzonderlijke uitkeringen te besteden aan
het doel waarvoor ze waren verstrekt.Het rijk zorgt voor de GOA-monitor die in de periode 2002–2006 fasegewijs
wordt ingevoerd. De inspectie zal, waar nodig, geïntensiveerd schooltoezicht
uitoefenen.Recent zijn enkele rapporten over de voor- en vroegschoolse periode verschenen.
We noemen: A. van Kampen Uitwerking VVE; Onderwijsraad Spelenderwijs, kindercentrum en basisschool hand in hand
en RMO Educatief centrum voor ouder en kind, advies over
de voor- en vroegschoolse educatie. Deze rapporten zijn inmiddels
zonder kabinetsstandpunt aangeboden aan de Tweede Kamer. OCenW en VWS werken
aan een beleidsreactie op de adviezen van de Onderwijsraad en de RMO. Mogelijk
krijgt deze reactie de vorm van een beleids-programma VVE.In opdracht van de gemeente Amsterdam is een effectrapportage opgesteld
naar het programma Voorschool in Amsterdam. Onderzocht zijn de implementatie
en het effect van de VVE-programma's Piramide en Kaleidoscoop na enkele jaren
Voorschool. Uit het rapport komt naar voren dat nog veel speelzalen en basisscholen
te kampen hebben met implementatieproblemen Zo is er met name gebrek aan capaciteit
van personeel en huisvesting. Het blijkt dat bij de jonge kinderen die in
speelzalen en in de onderbouwgroepen het programma Piramide hebben gevolgd
een gunstig effect wordt gemeten op de taalontwikkeling. Dit effect is niet
geconstateerd bij de kinderen die het programma Kaleidoscoop hebben gevolgd.Binnen het beleidsterrein van de voor- en vroegschoolse educatie hebben
zich de afgelopen periode veel ontwikkelingen voorgedaan. Daarom wordt hier
nog kort ingegaan op enkele recente ontwikkelingen.In 2001 is een vervolg gegeven aan de implementatie van activiteiten die
in 2000 zijn begonnen. De extra structurele middelen voor VVE (€ 45,4 miljoen) zijn vermeerderd met € 27,3 miljoen. Door middel
van de aanvullende OCenW-regeling VVE (juli 2001) zijn de nieuwe extra middelen
aan gemeenten toegekend. Op deze wijze is gehoor gegeven aan de wens van de
Tweede Kamer om meer extra middelen in te zetten voor de verbreding van de
implementatie van VVE ook naar kleinere gemeenten. Het aantal gemeenten dat
extra middelen voor de voorbereiding en implementatie van VVE-programma's
ontvangt, is daarmee toegenomen van 172 naar 357.November 2002 moeten deze 357 gemeenten dan de financiële en inhoudelijke
verantwoording over de inzet van de extra VVE-middelen hebben ingediend. Naar
verwachting zal in maart 2003 over de uitkomsten hiervan worden gerapporteerd
aan de Tweede Kamer.Na een aantal maanden van voorbereiding is op 13 mei 2002 de «oudercampagne»
van start gegaan met een informatiebijeenkomst voor VVE-gemeenten en de presentatie
van de campagnebus. De «oudercampagne» richt zich op het bereiken
van zowel allochtone als autochtone ouders met kinderen die naar de VVE (moeten)
gaan.GewichtenregelingAl geruime tijd wordt er discussie gevoerd over een (eventuele) modernisering
van de gewichtenregeling. Elementen die in deze discussie een rol spelen zijn
de bekostigingsgrondslag (op basis van sociaal-economische kenmerken of op
basis van feitelijke achterstand), het criterium etniciteit, de hanteerbaarheid
en controleerbaarheid van het systeem, budgetten in plaats van fte's en de
drempel van 9%.Tegen de achtergrond van deze discussie is de Onderwijsraad (OR) in juli
2000 gevraagd een advies uit te brengen over een modernisering van de gewichtenregeling.
De OR heeft in november 2001 het advies Wat 't zwaarst
weegt uitgebracht. De hoofdpunten uit dit advies zijn:– Bekostiging op basis van feitelijke achterstand is volgens wetenschappers
thans en in de toekomst niet mogelijk.– Bekostiging dient uitsluitend te geschieden op basis van sociaal
economische kenmerken (opleidingsniveau van de ouders) en niet meer op basis
van etniciteit.– In de toekomst nog maar twee gewichten hanteren. Over de hoogte
van deze twee nieuwe gewichten kan de OR nog geen uitspraak doen.– De drempel van 9% dient te vervallen.– De inzet van de middelen dient «piramidaal» te geschieden
met een accent op de Voor en Vroegschoolse periode.– Introductie van een nieuw te ontwerpen NT2regeling (Nederlands
als tweede taal) gericht op het bestrijden van extra taalachterstand van bepaalde
categorieën allochtone leerlingen die boven op de algemene onderwijsachterstand
blijkt te bestaan en die ook voorkomt bij allochtone kinderen van hoog opgeleide
ouders.– De taalachterstand bepalen aan de hand van een af te nemen taaltoets.In maart 2002 is de OR gevraagd op enkele punten een vervolgadvies uit
te brengen:– De gewenste hoogte van de voorgestelde twee gewichten, rekening
houdend met de doelstellingen van het Landelijk beleidskader gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid 2002–2006.– De effecten van de afschaffing van de 9% drempel op de voorgestelde
piramidale opbouw en (zo ja) de (onderwijskundige) effecten hiervan.– De vraag of de in de «startperiode» behaalde winst
zonder verdere intensiveringen in het verder verloop van de schoolcarrière
kan worden gehandhaafd c.q. kan worden verbeterd.– De vraag of een piramidale inzet van de middelen niet interfereert
met de filosofie om het beleidsvoerend vermogen van scholen te vergroten.– De vraag of (mede vanuit internationaal perspectief) het afnemen
van taaltoetsen een reële optie is en wat daarvan de mogelijke neveneffecten
zijn.Het advies van de Onderwijsraad is eind augustus 2002 verschenen.3.3.1 Intercultureel onderwijsBasisscholen en scholen in het voortgezet onderwijs zijn wettelijk verplicht
om er in hun onderwijs vanuit te gaan dat leerlingen opgroeien in een multiculturele
samenleving. Intercultureel onderwijs is een invulling daarvan. In tegenstelling
tot veel andere integratiemaatregelen is intercultureel onderwijs niet specifiek
gericht op leerlingen van allochtone afkomst, maar op alle leerlingen. Beoogd
wordt om leerlingen tolerantie en begrip bij te brengen voor mensen met een
andere culturele achtergrond.Intercultureel onderwijs is niet een apart vak of leergebied. Het is geïntegreerd
in de pedagogische aanpak van de leerkrachten en in het onderwijsmateriaal
zoals de onderwijsmethoden. Daarnaast hebben veel scholen interculturele projecten.Ten behoeve van de leerkrachten is een pedagogische aanpak ontwikkeld
die voldoet aan eisen van intercultureel onderwijs. Via schoolbegeleidingsdiensten
alsmede scholings- en nascholingsinstellingen wordt deze pedagogische aanpak
aan (toekomstige) leerkrachten ter beschikking gesteld. Op de lerarenopleidingen
is deze aanpak geïntroduceerd met behulp van een PABO-netwerk. Daarnaast
is er een specifieke PABO-methode voor intercultureel onderwijs op de markt
gebracht. Educatieve uitgevers zijn gestimuleerd om hun methoden aan te passen
aan de eisen van intercultureel onderwijs. In de Gids voor onderwijsmethoden,
die scholen gebruiken bij de aanschaf van een nieuwe onderwijsmethoden, is
aangegeven of de op de markt beschikbare onderwijsmethoden voldoen aan eisen
van intercultureel onderwijs.Naast de reguliere bekostiging van onderwijsmaterialen, die scholen naar
eigen inzicht voor hun onderwijs kunnen besteden, was de afgelopen jaren jaarlijks
een budget van € 160 000 beschikbaar voor bevordering van intercultureel
onderwijs in het primair en voortgezet onderwijs. Tot het jaar 2002 werd dit
bedrag vooral ingezet om intermediaire organisaties (schoolbegeleidingsdiensten,
opleidingen, pedagogische centra en gemeenten) te faciliteren voor het bevorderen
van intercultureel onderwijs op de scholen. Vanaf 2002 is een deel van
dit budget beschikbaar om interculturele projecten van scholen zelf te subsidiëren.
Scholen die een intercultureel project willen uitvoeren kunnen hiervoor een
ondersteuningssubsidie ontvangen.3.3.2 Brede scholenIn 2001 heeft de ontwikkeling van zogeheten brede scholen een grote vlucht genomen. Eind november 2001 is het Voortgangsbericht brede scholen in Nederland aan de Tweede Kamer
aangeboden. Hieruit blijkt dat er in 2001 tussen de twee- en driehonderd brede
scholen operationeel waren. De verwachting is dat dit aantal de komende jaren
zal toenemen in de steden en op het platteland; in nieuwbouwwijken en in bestaande
wijken.Voorlopers als de gemeenten Rotterdam en Groningen zijn brede scholen
gestart om de situatie van kinderen in achterstandssituaties te kunnen verbeteren. Inmiddels worden brede scholen niet alleen meer als instrument
voor het bestrijden van achterstandssituaties gezien. Veel gemeenten zien
brede scholen als een instrument om de sociale infrastructuur in een wijk
te verbeteren en om de sociale cohesie en veiligheid in een wijk te versterken.
Ook vanuit de behoefte aan een samenhangend jeugdbeleid is de ontwikkeling
van brede scholen een belangrijk gegeven. En ten slotte biedt de samenwerking
tussen welzijnsvoorzieningen en het onderwijs in brede scholen de gelegenheid
dat ouders werk en zorg beter kunnen combineren.Brede scholen kennen verschillende verschijningsvormen en er zijn vele
partners in het netwerk rondom deze scholen actief. Het basisonderwijs is
in alle gemeenten nadrukkelijk betrokken bij brede scholen. Daarnaast is er
veelal sprake van samenwerking met peuterspeelzalen en kinderopvang. Daarnaast
worden de scholen in veel gevallen uitgebreid met een bibliotheek, muziekschool
en met voorzieningen voor maatschappelijk werk, sport en cultuur.Het afgelopen jaar heeft het rijk (VWS en OCenW) de ontwikkeling van brede
scholen ondersteund door middel van onderzoek en bovenlokale communicatie.
Er is onder andere een onderzoek verricht naar jeugdparticipatie bij de brede
school en er is een verkenning uitgevoerd naar de mogelijkheden om de ontwikkeling
van sociale competentie te stimuleren in het kader van de brede school. Ook
is er onderzoek gedaan naar de taakbesteding en taakbelasting op brede scholen.
Momenteel loopt er een onderzoek naar de feitelijke situatie van brede scholen
in 2002 en wordt er een instrument ontwikkeld waarmee gemeenten brede scholen
kunnen evalueren. De komende maanden worden de uitkomsten van al deze onderzoeken
verwacht.In de maanden januari 2002 tot en met mei 2002 zijn er vijf «Dialoogbijeenkomsten»
gehouden verspreid over het land. Bestuurders en uitvoerders zijn daar met
elkaar in gesprek gegaan over thema's die er bij de brede school toe doen.
Onderwerpen waren: sociale competentie, huisvesting en taakbelasting. De resultaten
van de bijeenkomsten worden in september 2002 bekend.De website www.bredeschool.net heeft bij de dialoog een belangrijke rol
gespeeld.3.3.3 AsielzoekersleerlingenDe laatste jaren is het onderwijs aan asielzoekersleerlingen en de bekostiging
daarvan in toenemende mate onder druk komen te staan. Er was sprake van een
grote toename van de aantallen asielzoekers en de spreiding van de leerlingen
over het land kende een enorme dynamiek met grote fluctuaties. In de discussies
met onder andere de Tweede Kamer kwam naar voren dat er voor de bekostiging
van het onderwijs aan schoolgaande asielzoekers een ander kader gekozen moest
worden dan de huidige GOA-systematiek.Het bureau Andersson Elffers Felix (AEF) evalueerde de huidige bekostigingssystematiek
van het onderwijs aan leerplichtige asielzoekers en bracht advies uit over
een nieuw stelsel van bekostiging.Voor het schooljaar 2002–2003 is een overgangsregeling ontworpen
en gepubliceerd in Uitleg, Gele Katern (nummer 7, kenmerk
PO/OO-2002/3685): Regeling «Specifieke uitkering voor gemeenten voor
onderwijs aan schoolgaande asielzoekers in het primair en het voortgezet onderwijs
2002–2003». Daarbij is aangegeven dat voor de periode
hierna een definitieve regeling zal worden ontworpen met een wettelijke basis
in de WPO en WVO, waarbij de knelpunten en aanbevelingen uit
het adviesrapport zullen worden betrokken. Dit is per brief (11 februari 2002)
aan de Tweede Kamer gemeld en bevestigd in het Algemeen Overleg Onderwijsachterstanden
van 10 april 2002.3.3.4 Onderwijs in allochtone levende talen (OALT)Nadat de Onderwijsraad in december 2001 in het advies Samen naar de Taalschool: Nieuwe Moderne Vreemde Talen in perspectief
geadviseerd heeft over de toekomst van OALT, zijn in 2002 diverse onderzoeken
verschenen die de uitvoering van OALT in kaart brengen. Op basis van deze
onderzoeken was het vorige kabinet voornemens een nieuwe toekomst van OALT
te verkennen. De belangrijkste onderzoeken zijn het Onderwijsverslag
2001 van de inspectie en Taal lokaal
(SCP, 2002).In het strategisch akkoord heeft het kabinet besloten dat aan het leren
van het Nederlands prioriteit moet worden gegeven. Daarom wordt het OALT afgeschaft.3.3.5 Spreiding en concentratie in het onderwijsDe problematiek van segregatie in het onderwijs is een onderwerp dat in
de afgelopen periode voortdurend om politieke aandacht heeft gevraagd. Door
de groei van het aantal allochtone leerlingen en de toenemende concentratie
worden steeds meer scholen en gemeenten geconfronteerd met de gevolgen van
segregatie.Het aantal zogeheten «concentratiescholen» is de laatste jaren
toegenomen. Van de 7171 schoolvestigingen in het basisonderwijs hebben er
515 (ruim 7%) meer dan 50% allochtone leerlingen met een 0,9-gewicht en 326
(4,5%) meer dan 70% allochtone leerlingen met een 0,9-gewicht. Concentratiescholen
bevinden zich vooral in de grote steden. Van de 603 schoolvestigingen daar
heeft ruim 47% meer dan 50% allochtone leerlingen met een 0,9-gewicht. Het
aantal concentratiescholen in de overige steden neemt toe.In 1998 bedroeg het aantal basisscholen met 70 tot 100% allochtone leerlingen
met een 0,9-gewicht nog 286, in 1999 was dit 295, in 2000 307 en in 2001
was dit aantal toegenomen tot 326. Processen van segregatie in het onderwijs
houden sterk verband met de demografische ontwikkeling in buurten en wijken
van grote steden. Binnen het Nederlandse onderwijsbestel is het tegengaan
van segregatie niet met eenvoudige maatregelen op te lossen. Vrijheid van
onderwijs is een van de belangrijkste pijlers in ons onderwijsbestel. In een
brief aan de Tweede Kamer (14 november 2000) is uitvoerig ingegaan op het
juridisch kader van de toelating van allochtone leerlingen op bijzondere scholen
en is het standpunt ten aanzien van deze problematiek weergegeven. In het
geval van bewust weigeren van allochtone leerlingen kan door de minister gewezen
worden op de verantwoordelijkheid van scholen en gemeenten.Recent zijn twee publicaties aangeboden aan de Tweede Kamer waarin de
problematiek van segregatie aan de orde komt. Het betreft een brochure van
Sardes van maart 2002 die samen met VNG is gemaakt naar aanleiding van de
Ronde Tafelconferentie over dit vraagstuk op 14 december 2000. In de brochure
wordt gemeenten een handreiking geboden op welke wijze men actief kan inspelen
op de segregatie in het onderwijs. In de brochure wordt ook ingegaan op het
ontstaan en de prognoses van segregatie, worden begrippen verduidelijkt en
worden voorbeelden gegeven van gemeenten die een spreidingbeleid hebben ontwikkeld. Voorts wordt ingegaan op het kwaliteitsbeleid ten aanzien
van het onderwijs dat gemeenten kunnen voeren. Daarbij wordt verwezen naar
onder andere het onderwijskansenbeleid. Uit onderzoek is immers gebleken dat
een bijzonder kenmerk van scholen is de mate van concentratie van achterstandsleerlingen.
Die concentratie heeft een klein negatief effect op de leerprestaties van
de leerlingen.De tweede publicatie is het eindrapport van een onderzoek van SCO-Kohnstamm
Instituut Schoolkeuze in de multi-etnische samenleving. In dat rapport wordt ingegaan op keuzemotieven van ouders bij de
schoolkeuze en op meningen en ervaringen van schooldirecteuren. De conclusie
is dat segregatie het gevolg is van de bevolkingssamenstelling van buurten,
schoolkeuze van ouders en profilering van scholen en dat de ondervraagden
in grote mate de segregatie verwerpen, maar dat sturing vanuit de rijksoverheid
niet gewenst is.3.3.6 Meer allochtoon onderwijspersoneelHet Sectorbestuur voor de Onderwijsarbeidsmarkt (SBO) heeft ook dit jaar
op verzoek van de staatssecretaris van Onderwijs activiteiten ondernomen in
het kader van het project Full Color. Dit project
organiseert op vooral lokaal niveau pilots met
betrekking tot voorlichting over het leraarsberoep, ontwikkelt instrumenten
die bijdragen aan een meer intercultureel personeelsbeleid en functioneert
als helpdesk ter ondersteuning van initiatieven
van schoolbesturen.De lopende acties om het aanbod aan allochtoon onderwijspersoneel te vergroten
worden voortgezet bij de lerarenopleidingen van de vier grote steden en bij
het samenwerkingproject Haal de wereld voor de klas
in Noord-Brabant. De resultaten worden gepresenteerd op de Full Color-website waardoor een verzameling van good practices beschikbaar komt voor andere opleidingen. Voorts wordt
ondersteuning gegeven aan het «duaal instroomtraject» voor Surinaamse
onderwijsgevenden in Amsterdam.De acties om de vraagzijde te ondersteunen spitsen zich dit jaar vooral
toe op de volgende onderwerpen: het ontwerpen van een toolkit voor intercultureel personeelsbeleid, het ontwikkelen van
een mentoraatprogramma voor allochtone beginnende leraren, het opzetten van
regionale netwerken van schooldirecties, het construeren en beproeven van
een quick scan-instrument voor intercultureel
schoolbeleid (de zogeheten Color Proof), het organiseren
van expertmeetings en werkconferenties (bijvoorbeeld
ten behoeve van medezeggenschapsraden) en het doen uitvoeren van trainingen
voor aankomende allochtone schoolbestuurders.Het aantal allochtone leraren neemt toe, zo blijkt uit een steekproefonderzoek
dat in 2001 is uitgevoerd (Regioplan OA-248). Steeds meer allochtonen kiezen
voor een baan als groepsleraar. De groei manifesteert zich het duidelijkst
bij de reguliere en de speciale scholen voor basisonderwijs. In het schooljaar
2000–2001 bedraagt het percentage allochtone leraren aldaar respectievelijk
2,7% en 2,0% terwijl dat in het schooljaar 1999–2000 nog 1,5% en 1,1%
was. In het voortgezet onderwijs is over deze twee schooljaren sprake van
een lichte teruggang: van 2,0% naar 1,7%.Het aandeel allochtoon onderwijsondersteunend personeel in de reguliere
scholen voor basisonderwijs is verdrievoudigd: van 6,6 naar 19,8%. Dat geldt
ook voor de speciale scholen: van 1,0% naar 3,2%.In het voortgezet onderwijs is er een toename van 3,5% naar 3,9%. Een
mogelijke verklaring van deze groei is de toename van het aantal allochtonen
in instroom- en doorstroombanen binnen deze onderwijssectoren.Het geldende landelijke evenredigheidspercentage voor hoger opgeleiden
van 4% (SZW voor het jaar 2000) is nog niet volledig bereikt: regulier basisonderwijs
4,2%, speciaal basisonderwijs 2,4% en voortgezet onderwijs 2,1%. Deze relatieve
ondervertegenwoordiging hangt samen met de specifieke functiestructuur in
het onderwijs. Deze vereist voor het overgrote deel van de functies een hoger-onderwijs-opleiding.3.4 Voortgezet OnderwijsIn het voortgezet onderwijs nam het totale aantal leerlingen van 2000
tot 2001 toe met 9200 tot 872 100. Het aantal leerlingen waarvoor een
beroep werd gedaan op de cumi-faciliteitenregeling nam met bijna 3100 toe
tot 83 400. Daarmee steeg het percentage cumi-leerlingen van 9,3% tot
9,6%, 0,3 procentpunt.In absolute zin steeg het aantal cumi-leerlingen in het leerwegondersteunend
onderwijs (lwoo) met 1500 en in het overige voortgezet onderwijs met 800 leerlingen.
In de schoolsoorten svo/lom, praktijkonderwijs en svo/mlk tezamen nam het
aantal cumi-leerlingen met 700 toe.Het aandeel cumi-leerlingen is in het lwoo het hoogst, te weten 33,1%.
Ter vergelijking: in de brugjaren 1 en 2 van het hele voortgezet onderwijs
was het percentage 7,8%; in de leerjaren 3 en 4 vmbo 9,3%; in de bovenbouw
van het havo 4,6% en in de bovenbouw van het vwo 2,8%. Ook het speciaal voortgezet
onderwijs en het praktijkonderwijs kennen relatief veel leerlingen uit minderheidsgroepen:
22,6% Ondanks de toename van het absolute aantal cumi-leerlingen in het lwoo
is het relatieve aandeel van 2000 op 2001 iets gedaald, namelijk van 33,3%
naar 33,1%. Dat komt omdat het aantal niet-cumileerlingen in het lwoo sneller
toenam. In het speciaal voortgezet onderwijs en het praktijkonderwijs nam
het aandeel cumi's wel toe, namelijk met 1,9 procentpunt. De bovenbouw van
het havo en het vwo bleven gelijk, de bovenbouw van het vmbo (exclusief lwoo)
steeg met 0,1 procentpunt.In het rapport Onderwijsachterstanden in het voortgezet
onderwijs. Deel 4: De onderwijspositie en examenresultaten van cohort 96–8
in het vierde jaar (Nijmegen, ITS, 2002) wordt de onderwijspositie
van een groep allochtone en autochtone achterstandsleerlingen vergeleken met
die van (Nederlandse) leerlingen die geen achterstandbevorderende achtergrond
hebben vier jaar na de instroom in het voortgezet onderwijs in 1997. Voor
het bepalen van de achterstandspositie wordt in dit onderzoek onder meer de
leerjarenladder gebruikt, een instrument waarin het schooltype en het leerjaar
dat een leerling of groep leerlingen heeft bereikt worden gecombineerd. Na
vier jaar hadden de allochtone doelgroepleerlingen op de leerjarenladder een
flinke achterstand op de leerlingen die niet tot de doelgroep behoorden, maar
zij hadden een lichte voorsprong op de Nederlandse achterstandsleerlingen.
Vergelijking met de resultaten van de instroomcohorten van 1989 (88–8)
en 1993 (92–8) laat zien dat de allochtone achterstandsleerlingen als
geheel in de loop van de tijd de Nederlandse achterstandsleerlingen hebben
ingehaald. In de cohort 96–8 hebben de Surinaamse en Antilliaanse leerlingen
binnen de allochtone achterstandsgroepen de gunstigste positie. De Marokkaanse
leerlingen hebben verder de Turkse leerlingen ingehaald, vooral dankzij het
succes van de Marokkaanse meisjes, die gemiddeld een positie bereikten die
vergelijkbaar is met de Nederlandse achterstandsleerlingen.Helaas werd het relatieve succes van de allochtone achterstandsleerlingen
ten minste gedeeltelijk weer tenietgedaan door hun slechtere examenresultaten
in het mavo en het vbo. Van de allochtone doelgroepleerlingen zakte 10% voor
het examen vbo en 15% voor het examen mavo. Van de Nederlandse leerlingen
was het percentage gezakte leerlingen niet hoger dan 5.In Kinderen van asielzoekers in het voortgezet onderwijs.
Deel 3: De onderwijspositie in het derde jaar (Nijmegen, ITS, 2002)
wordt de onderwijspositie van een kleine groep asielzoekerskinderen onderzocht.
Drie jaar na instroom in het voortgezet onderwijs had de groep als totaal
op de leerjarenladder een positie bereikt die vergelijkbaar is met die van
de Surinaamse leerlingen. Er zijn evenwel duidelijke verschillen naar herkomst.
Asielzoekersleerlingen uit de voormalige Sovjet Unie en Joegoslavië behalen
relatief de beste resultaten. Die uit Afghanistan, Iran en Irak nemen een
middenpositie in en de groep uit Somalië (en overig Afrika) had de minst
gunstige positie bereikt. Deze laatste groep had gedurende de schoolloopbaan
wel de grootste stijging gerealiseerd en daarmee de achterstand op de andere
groepen verminderd.3.4.1 Voortijdig schoolverlatenIn december 2001 is de Eerste Kamer akkoord gegaan met het wetsvoorstel
met betrekking tot de Regionale Meld- en Coördinatiefunctie (RMC). Daarmee
kreeg de RMC-functie een wettelijke verankering en werd tevens voor scholen
een verplichting ingevoerd om niet leerplichtige schoolverlaters aan de gemeente
te melden als zij nog geen startkwalificatie hebben bereikt voor de arbeidsmarkt
en zij tevens de leeftijd van 23 jaar nog niet hebben bereikt. De RMC-functie
impliceert een verplichting aan de gemeenten om deze voortijdige schoolverlaters
te registreren en hen weer op een spoor naar een startkwalificatie te brengen.Op regionaal niveau wordt de RMC-functie gecoördineerd door 39 contactgemeenten,
die jaarlijks aan de minister van OCenW verslag uitbrengen. Een samenvattend
rapport wordt jaarlijks naar de Tweede Kamer gezonden. In het schooljaar 2000–2001
werden ruim 47 000 voortijdige schoolverlaters gemeld, waarvan 48% werd
herplaatst. Van het totale aantal voortijdige schoolverlaters behoorden er
16 420 tot de prioritaire doelgroep, die niet in het bezit is van een
diploma op minimaal het niveau mavo of vbo. Van deze groep werden er 45% herplaatst.
Van 10 500 voortijdige schoolverlaters was de etniciteit bekend. Ongeveer
een kwart was allochtoon. De cijfers worden onder voorbehoud gepresenteerd,
gelet op de soms nog gebrekkige kwaliteit van de gemeentelijke (leerplicht-)administraties.3.4.2 LeerlingbegeleidingOp 10 april 2002 is een Integraal standpunt veiligheid
op scholen en opvang van probleemjongeren naar de Tweede Kamer gestuurd.
Hierin wordt aangegeven dat een goed functionerende leerlingbegeleiding het
kernpunt binnen de school moet zijn bij het bewaken van een veilige schoolomgeving.
Leerlingbegeleiding is bij uitstek het instrument voor de school om problemen
bij jongeren vroegtijdig te signaleren en aan te pakken. De leerlingbegeleiding
van de school vormt ook de schakel naar het maatschappelijk werk en naar het
netwerk van voorzieningen rond de school waarop de school een beroep moet
kunnen doen wanneer meer specialistische deskundigheid nodig is.Om de samenwerkingsafspraken tussen de partijen in het netwerk van voorzieningen
een impuls te geven, zijn 15 regionale werkconferenties georganiseerd in alle
provincies. Daarbij stond een handboek, Samenwerking in
de uitvoering (A. Doorduijn e.a., 2002), waarin wettelijke taken
en verantwoordelijkheden van de verschillende partners staan beschreven, centraal.Op bestuursniveau zijn op 24 april 2002 afspraken gemaakt tussen rijk,
provincies en gemeenten in het kader van BANS om de bestaande vrijblijvendheid
in de samenwerking te doorbreken. Daarbij wordt ook een reële inspanning
van de school gevraagd bij het onderhouden van het netwerk dat nodig is voor
een sluitende aanpak van risicojongeren. De leerlingbegeleiding neemt een
centrale plaats in binnen dit netwerk. Specifieke begeleiding van allochtone
leerlingen vormt hierbinnen een apart aandachtspunt.In het kader van het onderwijskansenbeleid, voert Forum het project Allochtone
leerlingbegeleiders uit, dat zich richt op ondersteuning van allochtone begeleiders
en het samenstellen van publicaties over dit onderwerp voor beleidsmakers,
scholen, docenten en leerlingbegeleiders. 3.4.3 MentoringHet onderwijskansenbeleid bevat naast een schoolspecifieke component ook
een breed actieprogramma dat zich richt op alle scholen met veel achterstandsleerlingen.
Eén van de «breedtemaatregelen» uit dit actieprogramma
is mentoring. Het is een veelbelovend middel om
de schoolloopbaan van allochtone leerlingen te ondersteunen. Kern van de mentormethodiek
is dat de allochtone jongeren individuele begeleiding krijgen van een mentor,
veelal een student uit dezelfde etnische groep, die zich kan inleven in zowel
de situatie van de jongeren thuis, als op de school. Dit kan vroegtijdig schoolverlaten
en «afstroming» uit het havo/vwo tegengaan en doorstroom naar
vervolgonderwijs bevorderen.De ministeries van OCenW en van BZK hebben een mentorproject opgestart
dat door Sardes en IMES wordt uitgevoerd. Het doel van het project is het
introduceren van de mentormethodiek bij gemeenten als vorm van leerlingbegeleiding
en als instrument om onderwijskansen te bevorderen. Daarnaast is er materiaal
ontwikkeld en zal een systematische evaluatie plaatsvinden om vast te stellen
wat de precieze effecten van mentoring zijn en
welke elementen het meest succesvol zijn.3.5 Onderwijs aan 16-jarigen en ouderDe sector Beroepsonderwijs en VolwasseneneducatieDe Regionale Opleidingen Centra (ROC's) hebben als taak een breed aanbod
van initieel beroepsonderwijs en educatie aan te bieden. Er wordt door ongeveer
de helft van de ROC's actief beleid gevoerd op gerichte werving van doelgroepen,
met name om de instroom in niveau 1 en 2 te vergroten. Dit beleid richt zich
op risicodeelnemers in het algemeen. Een deel van de allochtone jongeren die
instromen in het beroepsonderwijs kan tot die risicodeelnemers gerekend worden.De inspectie van het onderwijs heeft in haar Onderwijsverslag over het jaar 2001 geconstateerd dat de deelname aan opleidingen
op lagere niveaus is toegenomen. Veel allochtone deelnemers zijn afkomstig
uit het vmbo, zij stromen net als autochtone deelnemers door naar het mbo,
maar dan wel vooral in de opleidingen op de lagere niveaus.Veel instellingen hebben inmiddels de begeleidingsstructuur verbeterd
waardoor de uitval van allochtone deelnemers langzaam omlaag gaat. De doorstroom
van educatie naar een vervolgopleiding wordt door ongeveer de
helft van de instellingen door gerichte activiteiten bevorderd. Gebleken is
dat taalstages binnen het inburgeringprogramma bijdragen aan de taalverwerving
en de beroepsoriëntatie van de nieuwkomers en tevens de aansluiting van
de educatie op het vervolgonderwijs en de arbeidsmarkt vergroten. In de campagne
«Nieuwe kansen voor anderstaligen en beroepsopleidingen» bieden
ROC's geïntegreerde trajecten aan, die als doel hebben de doorstroom
van educatie naar vervolgopleiding of arbeidsmarkt te vergroten. De verwachting
lijkt gerechtvaardigd dat dit leidt tot een grotere effectiviteit van inburgeringprogramma's
en mogelijk in de toekomst tot een vermindering van de uitval tijdens de beroepspraktijkvorming
bij het beroepsonderwijs.In onderstaande tabel is per onderwijssoort de bestemming van schoolverlaters
weergegeven anderhalf jaar na het behalen van het diploma. Het avo wordt algemeen
gezien als voorbereiding op een opleiding in het voortgezet of hoger onderwijs.
Van de avo-schoolverlaters besluit 8% direct toe te treden tot de arbeidsmarkt.
Voor schoolverlaters van het vbo is een vervolgstudie eveneens de belangrijkste
bestemming. Voor schoolverlaters van de bol is de arbeidsmarkt de belangrijkste
bestemming. Bij de bol betreedt 56% van de schoolverlaters van niveau 1 of 2
en 62% van de schoolverlaters op niveau 3 of 4 de arbeidsmarkt.Tabel 3.1: bestemming schoolverlaters1 Studie%BBL%Arbeidsmarkt%AVO8358 VBO502026 BOL Niveau 1/228956 BOL Niveau 3/433262 BBL Niveau 1/231081 BBL Niveau 3/422901 Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt. Schoolverlaters
tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2001. Maastricht, juli 2002.Hoewel de meeste ROC's geen specifiek beleid voeren ter verbetering van
de positie van allochtonen in het onderwijs en op de arbeidsmarkt, lijkt er
wel sprake van een geleidelijke toename van allochtonen in het beroepsonderwijs.In dezelfde rapportage van het ROA (zie noot 16) is gekeken naar enkele
achtergrondkenmerken van schoolverlaters naar soort dienstverband.Tabel 3.2: Soort dienstverband voor werkende schoolverlaters
naar sekse en etniciteit  Man%Vrouw%Alloch-toon%Autoch-toon%Loondienst bij werkgever77837680 Werk via uitzendbureau3584 Oproepkracht, nul-urencontract0,4211Leerarbeids-overeenkomst146910 Gesubsidieerde arbeid (WIW)0,10,10,30,1Overig6465Zoals verwacht hebben meer vrouwen dan mannen een flexibel dienstverband.
Mannen hebben daarentegen vaker een leerarbeidsovereenkomst. Voor allochtonen
geldt dat ze vaker via het uitzendbureau werkzaam zijn dan autochtonen. Ook
blijkt dat naar verhouding meer allochtonen dan autochtonen gesubsidieerde
arbeid verrichten.3.6 Hoger onderwijsHet minderhedenbeleid in het hoger onderwijs heeft tot doel te bereiken
dat in vergelijking met de autochtone bevolking een gelijk percentage onder
de verschillende allochtone bevolkingsgroepen, hoger wordt opgeleid. Een hiermee
samenhangend doel is de bevordering van evenredige arbeidsdeelname van minderheden,
het verhogen van de instroom, doorstroom en uitstroom van allochtone studenten
in opleidingen in het hoger onderwijs en het voorkomen van uitval.Om te kunnen bepalen in hoeverre de operationele doelstelling wordt bereikt,
wordt het percentage hoger opgeleiden onder de verschillende allochtone bevolkingsgroepen
ten opzichte van het percentage hoger opgeleiden autochtonen in kaart gebracht.Uit onderstaande tabellen blijkt dat onder allochtonen het percentage
gediplomeerden na vier jaar lager en het percentage uitval na twee jaar hoger
is dan onder autochtonen. De gegevens zijn op basis van instroomjaar.Tabel 3.3 Percentage gediplomeerden na 4 jaar op basis
van instroomjaar Herkomst1997Autochtoon44 Westerse allochtoon35 Niet-westerse allochtoon24Bron: CRIHO (IB-Groep) gegevens van vóór 1997 zijn niet
beschikbaar.Tabel 3.4 Percentage vertrokken studenten zonder diploma
na 2 jaar op basis van instroomjaar Herkomst199719981999Autochtoon212324 Westerse allochtoon272930 Niet-westerse allochtoon283031Bron: CRIHO (IB-Groep) gegevens van vóór 1997 zijn niet
beschikbaar Tabel 3.5 Instroom vanuit voortgezet onderwijs in hoger
onderwijs van geslaagden examen 2000 InstroomVan HAVO naar
HBOVan HAVO naar HBOVan VWO naar HBOVan VWO naar HBOVan VWO naar WOVan VWO naar
WOAutochtonen71%22 16722%4 77762%13 468niet-westerse allochtonen80%2 15011%15676%1 077westerse allochtonen68%1 72416%32763%1 286Totaal71%26 04121%5 26062%15 826Bron: CBS/Inspectie van het onderwijs (2001)Van de niet-westerse allochtone leerlingen die met een havo- of vwo-diploma
van school komen, stroomt (voor het derde jaar op rij) een hoger percentage
door naar het hoger onderwijs dan van hun autochtone medegeslaagden, zo schrijft
de Inspectie in het Onderwijsverslag 2001. Gelet
op de samenstelling van de autochtone en allochtone studenten aan de hogescholen
en de universiteiten blijkt dat de positie van niet-westerse allochtonen in
het hoger onderwijs nog altijd wordt gekenmerkt door ondervertegenwoordiging.Als instrument voor het behalen van de algemene beleidsdoelstelling is
het Expertisecentrum voor allochtone studenten in het hoger
onderwijs (ECHO) en de UAF ingezet. ECHO functioneert als een landelijk
kennis-, advies-, en innovatiecentrum ter bevordering van de instroom naar,
doorstroom binnen en uitstroom uit instellingen voor hoger onderwijs van allochtone
(aspirant-) studenten. ECHO adviseert hoger onderwijsinstellingen over effectieve
leeromgevingen waarbij allochtone, maar ook autochtone studenten, het beste
tot hun recht kunnen komen. «Effectieve leeromgeving» is een programmalijn
die ECHO heeft ontwikkeld en die uit vier projecten bestaat. Het gaat hierbij
om het creëren van een effectieve leeromgeving waarbij diversiteit het
uitgangspunt is. Dit impliceert dat onder andere decanen en docenten goed
voorbereid moeten zijn op een diverse studentenpopulatie en dat zij leren
omgaan met deze diversiteit. Dit stelt eisen aan mentoraat en begeleiding,
maar ook aan de curriculumontwikkeling. Eén van de projecten is een
onderzoek die het Instituut voor Migratie- en Etnische Studies (IMES) van
de Universiteit van Amsterdam in opdracht van ECHO doet naar de instroom,
doorstroom, uitstroom en uitval van allochtone studenten in het hoger onderwijs.
Dit onderzoek is medio 2002 afgerond. Voor meer informatie over ECHO wordt
verwezen naar de website www.echo-net.nlHet UAF richt zich op individuele vluchteling studenten in het hoger onderwijs
(en ook wel mbo). Het UAF fungeert daarbij ook als een specifieke Informatie
Beheer Groep, in die zin dat het UAF zorgdraagt voor de toekenning van studiefinanciering
aan vluchtelingstudenten. Als gevolg van de Wet Studiefinanciering 2000 houdt
het UAF studiefinancieringsmiddelen over. Op verzoek van de Tweede Kamer blijven
deze middelen bij het UAF om te worden besteed aan projecten die de in-, door-,
en uitstroom van vluchtelingstudenten bevorderen. Eén van die projecten
is het project «schakelonderwijs», waarin studenten worden voorbereid
op een succesvolle afronding van de studie.Uit onderstaande tabel blijkt dat de maatschappelijke positie van niet-westerse
allochtone afgestudeerden zich nauwelijks onderscheidt van autochtone gediplomeerden
uit het hbo en het wo.Tabel 3.6: Maatschappelijke positie HBO- en WO-afgestudeerden,onderscheiden
naar allochtonen en autochtonen (in procenten) Maatschappelijke positie
van in 1997/1998 afgestudeerdenAllochtoon HBOAllochtoon WOAutochtoon
HBOAutochtoon WOBetaald werk83918694Werkloos4222 Baan in eigen/verwante richtingonbekend72onbekend71 Baan minimaal eigen niveau78607946 Bruto beloning in NLG per uur30292728Bron: Roa/Inspectie van het Onderwijs (2001)3.7 Preventie van jeugdcriminaliteitNaar aanleiding van de constatering dat jongeren van etnische herkomst
oververtegenwoordigd zijn in criminaliteitscijfers vonden in 1999 en 2000
in 8 gemeenten zogeheten CRIEM-pilots plaats.
Deze hadden als doel om gemeenten in samenwerking met etnische groepen een
zodanig beleid te laten voeren dat voorkomen wordt dat de jeugd uit die etnische
groepen marginaliseert of in de criminaliteit belandt. De pilots leverden inzicht in de succes- en faalfactoren voor effectief
preventiebeleid en in de randvoorwaarden waaraan binnen dat beleid in ieder
geval moet worden voldaan.De 8 pilots werden begeleid door de Externe Commissie
CRIEM (bekend als commissie Bandell), die voorjaar 2001 een advies
heeft uitgebracht over voorwaarden voor vervolgbeleid. Op grond van dat advies
en de aanbevelingen in het rapport Evaluatie CRIEM-pilots, opgesteld door Regioplan, is vervolgbeleid geformuleerd voor de
jaren 2001 tot en met 2004. Hierover heeft de minister voor GSI begin juli
2001 de Tweede Kamer geïnformeerd.Dat vervolgbeleid, het Preventiebeleid 2001–2004, is in de tweede helft van 2001 in gang gezet. Hoofddoel is nog
steeds het voorkomen van marginalisering en criminaliteit onder jeugd van
etnische herkomst.De 8 voormalige pilot-gemeenten zijn momenteel bezig de in de pilots succesvol gebleken zaken uit te bouwen naar bijvoorbeeld
andere wijken of andere doelgroepen. Een groep van elf andere gemeenten (allen
uit de G25) begint in september 2002 met het uitvoeren van door de minister
voor GSI geselecteerde en gefinancierde «onorthodoxe preventie-aanpakken»
ten aanzien van allochtone jeugd en criminaliteit.De minister voor GSI heeft de Meerjarenplannen Preventiebeleid van een groep van zestien kleinere gemeenten (uit de G17) gehonoreerd.
Per september 2002 starten deze 16 gemeenten met de uitvoering.Zo leidt de actieve betrokkenheid bij het Preventiebeleid 2001–2004
in die in totaal inmiddels 35 gemeenten tot voortgang in:• het sluitend maken van de keten van voorzieningen en instellingen
zodat allochtone jongeren niet tussen wal en schip raken;• meer samenhang in het gemeentelijk beleid ten aanzien van jeugd
van etnische herkomst;• vergroting van de participatie van etnische groepen bij het formuleren
en uitwerken van dat beleid; en• versterking van de regierol van gemeenten bij preventief beleid.Daarnaast worden vanuit het ministerie instrumenten en handreikingen ontwikkeld
die alle gemeenten kunnen inzetten bij het voeren van preventief beleid. Een
voorbeeld is de Handreiking voor gemeenten over privacy-aspecten
bij criminaliteitspreventie, die inmiddels aan alle gemeenten ter
beschikking is gesteld.Ook worden best practices van preventiebeleid
geëvalueerd en verspreid. Dit laatste gebeurt door middel van uitwisselingsbijeenkomsten,
nieuwsbrieven, publicaties en het Kenniscentrum Grote Steden.De al jaren eerder geconstateerde oververtegenwoordiging van jeugd uit
etnische groepen in de criminaliteitscijfers (verdachten en gedetineerden)
is er nog steeds. Wat ook nog steeds een rol speelt, zijn de beperkingen van
de bronnen die de criminaliteitscijfers leveren. Etniciteit wordt geregistreerd
op geboorteland en voor steeds meer jongeren uit etnische groepen is dat Nederland
Hierdoor zijn ze niet meer als lid van een etnische groep terug te vinden
in de cijfers.Het is duidelijk dat de noodzaak om preventiebeleid te voeren niet kleiner
is geworden en de landelijke overheid en de gemeenten moeten daar de komende
periode flink in blijven investeren.In opdracht van het ministerie van Justitie is door Fora Leiden en de
VU te Amsterdam een onderzoek uitgevoerd onder de titel Aard en omvang seksueel misbruik en prostitutie minderjarige allochtone jongens. Het onderzoek is afgerond in november 2001. Aanleiding voor het
onderzoek waren de signalen beschreven in de CRIEM-nota (1997, BZK en Justitie) het rapport Samen vol
vertrouwen de toekomst tegemoet van de commissie Marokkaanse Jeugd
(mei 1998) en de nota Seksueel misbruik en seksueel geweld van het ministerie van Justitie.In opdracht van het ministerie van Justitie is in het voorjaar van 2002
het onderzoek Aard en omvang van de jeugddelinquentie in
«overige» allochtone groepen gestart. De probleemstelling
van het onderzoek luidt: «Zijn er groepen allochtonen, exclusief «de
grote vier», die een dusdanig aandeel in de jeugddelinquentie hebben
dat preventieve maatregelen geïndiceerd zijn? Zo ja welke groepen zijn
dit? En welke aanknopingspunten zijn er voor preventie?» Dit onderzoek
zal naar verwachting in januari 2003 zijn afgerond.3.8 Ontwikkelingen in de jeugd(gezondheids)zorgIn september 2001 verscheen als onderdeel van de Volksgezondheid
Toekomst Verkenningen 2002 het themarapport OKZ
binnen bereik. De toegankelijkheid van ouder- en kindzorg in geografisch perspectief van het RIVM. Een goede toegankelijkheid van zorg is een van de
belangrijkste kwaliteitskenmerken van een zorgsysteem. Het rapport brengt
in kaart in welke mate er in Nederland regionale verschillen bestaan in de
toegankelijkheid van de jeugdgezondheidszorg voor 0 tot 4 jarigen. Uit de
analyse blijkt dat de fysieke bereikbaarheid met name in sociaal-economisch
zwakkere gebieden eerder beter is dan slechter. Of de afstand voldoende kort
is om voor allochtonen bijvoorbeeld geen belemmering te vormen voor bezoek
aan het consultatiebureau, is een vraag die echter onbeantwoord blijft.In het kader van de voorbereiding van de integrale jeugdgezondheidszorg
is de werkgroep «Registratie, monitoring, elektronisch dossier»
ingesteld met als doel te komen tot een landelijk registratiemodel voor de
jeugdgezondheidszorg. Een eerste rapportage met een plan van aanpak is in
januari 2002 verschenen. In oktober 2002 volgt een tweede rapportage met daarin
een voorstel voor een landelijk programma van eisen en een eenduidig begrippenkader.De ministeries van Justitie en van VWS financieren en begeleiden gezamenlijk
de programma's Communities that Care (CtC) en Opvoedingsondersteuning en ontwikkelingsstimulering op wijkniveau (O&O).Het zijn instrumenten om op lokaal niveau systematisch wijkgericht beleid
te ontwikkelen met als doel het voorkomen en/of verminderen van maatschappelijke
achterstanden en ontwikkelingsrisico's van kinderen en jongeren. In het geval
van CtC gaat het om een gestructureerd, door wetenschappelijk onderzoek onderbouwd
besturingsprogramma ter verbetering van het opvoedingsklimaat in aandachtswijken.
Het voorkomen van criminaliteit, geweld, overmatig drugsgebruik en dergelijke
zijn expliciete doelstellingen van deze preventiestrategie. Ook in O&O
gaat het om een preventiestrategie. Deze is vooral gericht op het activeren
van lokale betrokkenen om rond de jeugd in wijken een betere samenhangend
aanbod te creëren.Het advies van de landelijke adviescommissie CtC/O&O, onder voorzitterschap
van de burgemeester van Rotterdam, over bredere implementatie van de programma's
CtC/O&O, is in april 2002 gereed gekomen. Op 1 mei 2002 is, samen met
de kabinetsreactie op het RMO-advies Aansprekend opvoeden de reactie van het kabinet op het adviesrapport CtC/O&O aan
de Tweede Kamer gezonden.HOOFDSTUK 4 BESTRIJDING WERKLOOSHEID4.1 OntwikkelingenDe forse afname van de werkloosheid onder etnische minderheden, zoals
deze zich in de tweede helft van de jaren negentig inzette, heeft zich doorgezet
in het jaar 2001. Waar de werkloosheid onder etnische minderheden in 1994
nog 26 procent was, laten recente cijfers van het CBS zien dat deze in 2001
verder is afgenomen tot 9 procent. De algemene werkloosheid daalde in dezelfde
periode van 8 procent naar 3 procent. Geconstateerd kan worden dat de daling
van de werkloosheid onder etnische minderheden in genoemde periode sterker
is geweest dan onder autochtonen. De doelstelling van het vorige kabinet om
de werkloosheid onder etnische minderheden in 2002 terug te brengen tot 10
procent blijkt in 2000 reeds te zijn behaald. Daarnaast zijn er nog wel aanmerkelijke
verschillen in arbeidsparticipatie per bevolkingsgroep waarneembaar.Gelet op recente voorspellingen van onder meer het CPB moet echter vanaf 2002
rekening worden gehouden met een toenemende werkloosheid tot medio 2004. Het
economische tij is gekeerd. De groei in Nederland is onder invloed van de
internationale conjunctuur aanzienlijk teruggelopen. Daarbij was een specifiek
probleem voor Nederland dat de overspannen situatie op de arbeidsmarkt een
ongunstige invloed uitoefende op de ontwikkeling van de arbeidskosten. Een
lage geregistreerde werkloosheid ging gepaard met een nog altijd omvangrijke
inactiviteit in brede zin. Het beroep op de bijstand bleef hoog en het aantal
mensen in arbeidsongeschiktheidsregelingen steeg zelfs. De sterke stijging
van de lonen die optrad als gevolg van deze arbeidsschaarste, heeft ertoe
geleid dat de concurrentiepositie van Nederland met name sinds 1998 is verslechterd.
Met enige vertraging vertaalt deze ontwikkeling zich in 2002 in een toenemende
geregistreerde werkloosheid. Het is zeker niet ondenkbaar dat een en ander
tevens effect heeft op de werkloosheid onder etnische minderheden, gelet op
de kwetsbare positie die deze groep doorgaans inneemt op de arbeidsmarkt.
De werkloosheidscijfers van het CBS over 2002 zullen hier in 2003 uitsluitsel
over geven.Tabel 4.1 Arbeidsparticipatie en werkloosheid onder autochtonen
en etnische minderheden 1994–2001 in procenten Arbeidsparticipatie    Werkloosheid     19941996199719981999200020011994199619971998199920002001totaal625961626465658765443Aut636162646567677654333etn.min–3942444548512622201614109CBS o.b.v. EBB.4.1.1 Centrale organisatie Werk en Inkomen (CWI)In de nieuwe SUWI-structuur is voorrang gegeven aan werk boven inkomen.
Om hier uitvoering aan te kunnen geven zijn het zoeken naar werk en het aanvragen
van een uitkering niet langer gescheiden. De CWI tracht zoveel mogelijk de
dienstverlening in één loket vorm te geven. In eerste instantie
kijkt de CWI of er geschikt werk is voor de klant en bemiddelt deze dan direct
naar werk. Daarnaast bepaalt de CWI de kans van de werkzoekende op het vinden
van werk c.q. de afstand tot de arbeidsmarkt.Personen van wie de kans op het vinden van werk groot wordt geacht (fase
1-cliënten) komen in aanmerking voor actieve bemiddeling door de CWI.
Voor personen van wie de kans op het vinden van werk geringer wordt geacht
(fase 2-, 3- of 4-cliënten) stelt de CWI een reïntegratieadvies
op. Het reïntegratieadvies wordt tezamen met de uitkeringsgegevens, die
de ketenpartners (gemeenten, UWV) nodig hebben voor het bepalen van het recht
op uitkering, verstrekt aan de gemeente of het UWV. Het beoogde maatschappelijke
effect van de nieuwe dienstverlening is een optimale participatiegraad van
de beroepsbevolking. Om te stimuleren dat etnische minderheden naar evenredigheid
profiteren van de dienstverlening van de CWI worden op hen toegesneden specifieke
afspraken gemaakt en instrumenten ingezet.MKB-minderhedenconvenant (onderdeel CWI)De op maatwerk gerichte, één-op-één-benadering
van allochtone fase-1-cliënten die in het kader van het MKB-minderhedenconvenant
is ontwikkeld, zal in 2003 worden ingebed in de reguliere werkwijze van de
CWI. In het kader van het jaarplan 2003 worden met de CWI afspraken gemaakt
over het aantal etnische minderheden dat via deze aanpak zal worden geplaatst.Door de deze aanpak te continueren wordt de CWI in staat gesteld ook voor
de groep etnische minderheden de rol van poortwachter in de nieuwe uitvoeringsstructuur
Werk en Inkomen te vervullen. De aanpak die in het kader van het MKB-minderhedenconvenant
is ontwikkeld heeft er immers toe geleid dat allochtone fase-1-cliënten
sneller dan in het verleden uitstromen naar de arbeidsmarkt, waardoor wordt
voorkomen dat zij onnodig en in latere instantie «fase-2-geïndiceerd»
worden en zo alsnog door middel van een reïntegratietraject naar de arbeidsmarkt
moeten worden toegeleid. Uit gegevens van de CWI blijkt zelfs dat etnische
minderheden sinds het «op stoom komen» van het convenant sneller
uitstromen naar werk dan autochtonen. Begin augustus zijn ruim 50 000
personen uit etnische minderheden aan het werk gekomen in het kader van dit
convenant.Er is zelfs sprake van duurzame plaatsingen, zo blijkt uit een onderzoek
dat door Regioplan is uitgevoerd en in juli 2002. is aangeboden aan de Tweede
Kamer. De doelstelling zoals opgenomen in het MKB-minderhedenconvenant om
te komen tot 50 procent duurzame plaatsingen, dat wil zeggen plaatsingen voor
een duur van minimaal zes maanden, is ruimschoots gerealiseerd. Een half jaar
na plaatsing beschikt 64 procent van de etnische minderheden over een dienstverband,
waarvan 33 procent bij dezelfde werkgever. Indien de plaatsingen bij uitzendbedrijven
(waarbij veelal tijdelijke contracten worden geboden) en de categorie «onbekend»
buiten beschouwing worden gelaten, dan stijgt het percentage werkenden na
zes maanden van 64 procent naar 71 procent, waarvan 49 procent bij dezelfde
werkgever.Twaalf maanden na plaatsing is er sprake van bijna eenzelfde beeld. Een
nadere analyse laat zien dat ruim driekwart van de etnische minderheden die
na zes maanden een dienstverband heeft, ook een jaar na plaatsing nog een
dienstverband heeft. Wanneer men eenmaal zes maanden aan het werk is, blijkt
de kans dus groot dat dit na een jaar ook nog het geval is.Thans bereidt de CWI in het kader van het MKB-minderhedenconvenant een
uitgebreide communicatiecampagne voor die gericht is op de vier grootste allochtone
groepen. In deze campagne zullen via diverse radio- en televisiezenders
reclamespots worden uitgezonden over de dienstverlening van de CWI gericht
op etnische minderheden. In de reclamespots wordt tevens specifieke aandacht
besteed aan vrouwen, opdat ook deze groep bereikt wordt. De campagne gaat
begin september van start en loopt tot en met november 2002.4.1.2 GemeentenGemeenten zijn in de nieuwe SUWI-structuur verantwoordelijk voor de reïntegratie
en participatie van personen die een uitkering van de gemeente ontvangen en
van niet-uitkeringsgerechtigden. Om te stimuleren dat etnische minderheden
naar evenredigheid profiteren van het beleid dat wordt gevoerd ter bevordering
van de reïntegratie en participatie worden specifieke afspraken gemaakt
en instrumenten ingezet.Agenda voor de ToekomstMet de ondertekening van de Agenda voor de Toekomst is met de VNG overeengekomen om via een gecoördineerde aanpak
een extra inspanning te leveren om een sluitende keten van participatie, reïntegratie
en werkgelegenheid tot stand te brengen. Deze afspraken omvatten maatregelen
om te komen tot een versnelling, verbetering en vernieuwing in de aanpak van
de reïntegratie van bijstandsgerechtigden. Ter concretisering van de
afspraken met de VNG zijn voor de periode 2001–2004 bestuurlijke afspraken
gemaakt met de G4 en de G26. Voor de middelgrote en kleine gemeenten is een subsidieregeling casemanagement ontwikkeld, waarbij met
de gemeenten prestatieafspraken zijn gemaakt over het aantal te realiseren
trajecten en over het uitstroompercentage. Om vernieuwing in de uitvoering
te stimuleren worden gemeenten in de gelegenheid gesteld projecten uit te
voeren.Gezien het grote aandeel bijstandsgerechtigden van niet-westerse afkomst
(31% in Nederland en zelfs 49% in de vier grote steden) is in de afspraken
met de G4 en de G26 opgenomen dat gestreefd wordt naar evenredige uitstroom
van etnische minderheden. Tevens is met de G26 afgesproken dat «duale
trajecten» worden ingezet voor nieuw- en oudkomers en dat specifieke
aandacht zal worden besteed aan hoger opgeleide vluchtelingen.Voor ondersteuning of advisering bij het ontwikkelen van trajecten of
projecten gericht op deze hoger opgeleide vluchtelingen kunnen gemeenten terecht
bij UAF Job Support. UAF Job Support wordt hiertoe gefinancierd door het ministerie
van SZW.WIWDoelstelling is dat etnische minderheden naar evenredigheid profiteren
van de reïntegratie-instrumenten. Door koppeling bij het CBS van de statistieken
van de WIW met de Gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens (GBA)
is begin dit jaar inzicht verkregen in de herkomst van de deelnemers aan deze
regeling voor gesubsidieerde arbeid. Voor de ID-banen is een dergelijke exercitie
vooralsnog niet mogelijk.De WIW-banen zijn gericht op vermindering van de afstand tot de arbeidsmarkt
voor langdurig werklozen, uitkeringsgerechtigden en werkloze jongeren. Voor
deze groepen fungeert de WIW als een opstap naar regulier werk. Indien uitstroom
naar regulier werk niet mogelijk is, kan een WIW-dienstbetrekking een alternatief
vormen voor een reguliere baan of kan een WIW-werkervaringsplaats
de overstap naar regulier werk voor werknemer en werkgever vergemakkelijken.Ruim een kwart van de WIW-dienstbetrekkingen wordt medio 2001 bezet door
niet-westerse allochtonen. Kijken we naar het aandeel personen in de beroepsbevolking
dat een WIW-dienstbetrekking heeft dan zien we dat niet-westerse allochtonen
verhoudingsgewijs ongeveer 6 keer zo vaak over een WIW-dienstbetrekking beschikken
dan autochtonen (respectievelijk 1,8 procent en 0,3 procent). Als reïntegratie-instrument
voor langdurig werklozen is de WIW dus duidelijk van bijzondere betekenis
voor niet-westerse allochtonen. Van de uitstroom onder niet-westerse allochtonen
kan de helft gerekend worden tot de «positieve uitstroom». Onder
autochtonen is dit bijna tweederde.Stimuleringsprojecten voor Allochtone Groepen (SPAG)Om een extra impuls te geven aan de arbeidstoeleiding van etnische minderheden
met een zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt geeft het ministerie van SZW
aan 28 gemeenten een subsidie ten behoeve van een projectmatige aanpak gericht
op activering en begeleiding naar werk of scholing. De Stimuleringsprojecten
Allochtone Groepen (SPAG, voorheen AA/TM-projecten) trachten de aansluiting
van etnische minderheden bij de reguliere scholings- en arbeidstoeleidende
instellingen en het gemeentelijke instrumentarium te verbeteren. Veel gemeenten
hebben met de doorstart van de projecten in mei 2001 producten/of prestatieafspraken
gemaakt met het stimuleringsproject. Hierdoor is de aansturing beter geregeld
dan in de vorige projectperiode. De keerzijde van de medaille is dat de onderhandelingen
veelal lang hebben geduurd wat vertraging heeft opgeleverd bij de doorstart
van projecten. In de periode 1 mei 2001 tot 1 april 2002 zijn in totaal ruim
1100 nieuwe deelnemers ingestroomd in de projecten en ruim 1000 deelnemers
doorgestroomd vanuit de vorige projectperiode. Hieronder was een groot aantal
allochtone voortijdig schoolverlaters. De looptijd van de subsidie is tot
uiterlijk 1 mei 2004. Daarna moeten de deelnemende gemeenten de projecten
onderbrengen bij reguliere instellingen.4.1.3 Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV)
en WAOHet UWV is in de nieuwe SUWI-structuur verantwoordelijk voor de reïntegratie
en participatie van diegenen die afhankelijk zijn van een werknemersverzekering.Onderzoek naar etnische minderheden in de WAOIn april 2002 is het onderzoeksrapport In de fuik;
Turken en Marokkanen in de WAO aangeboden aan de Tweede Kamer. Uit
dit rapport blijkt dat Turken en Marokkanen 5 procent van de totale WAO-populatie
uitmaken. Afgezet tegen de omvang van hun aandeel in de beroepsbevolking hebben
Turken ruim twee keer en Marokkanen anderhalf keerzo vaak een WAO-uitkering
als autochtonen. Tevens is bij deze groepen verhoudingsgewijs vaker sprake
van volledige arbeidsongeschiktheid.Uit het onderzoek komen veel risicofactoren naar voren die in zijn algemeenheid
gelden voor de WAO-problematiek, maar die voor Turken en Marokkanen extra
nadelig blijken uit te werken. Zo werken bijvoorbeeld veel Turken en Marokkanen
in flexibele arbeidsrelaties en in banen met «werkgeverschap op afstand»
waardoor de kans op werkhervatting na ziekte minder groot is. Daarnaast speelt
het soort werk dat zij verrichten (fysiek zwaar) en hun lage opleiding een
rol. Deze objectieve factoren kunnen echter niet het hele verschil in uitkeringsafhankelijkheid tussen allochtonen en autochtonen verklaren. Ook culturele factoren
spelen een rol.Een niet onbelangrijk onderzoeksresultaat is dat Antillianen en Arubanen
aanzienlijk minder vaak dan autochtonen in de WAO terechtkomen. Surinamers
zijn in dit opzicht weer wel te vergelijken met autochtonen.4.1.4 WerkgeversBeeldvorming en vooroordelen of zelfs discriminatie kunnen de entree van
etnische minderheden in arbeidsorganisaties ernstig bemoeilijken. De relatieve
achterstelling van etnische minderheden bij sollicitaties hoeft echter niet
altijd te betekenen dat er sprake is van bewuste discriminatie.1 De opzet van het proces van werving en selectie, het gebruik maken
van eenzijdig georiënteerde psychologische tests en het niet aansluiten
van wervingskanalen van werkgevers en zoekkanalen van allochtone werkzoekenden
zijn factoren die ertoe kunnen bijdragen dat er in de praktijk sprake is van
een ongelijke behandeling van etnische minderheden op de arbeidsmarkt. Ook
vormt discriminatie op de werkvloer een belemmerende factor voor de integratie
van etnische minderheden in werksituaties. Jaarrapportages van de Commissie
Gelijke Behandeling en rapportages van het Landelijk Bureau ter bestrijding
van Rassendiscriminatie geven aan dat van het totaal aantal klachten over
discriminatie de meeste betrekking hebben op arbeid. Om beeldvorming en (on)bewuste
discriminatie tegen te gaan, het voeren van multicultureel personeelsbeleid
te stimuleren en om de in- en doorstroom van etnische minderheden te bevorderen,
zijn instrumenten ingezet door en/of voor werkgevers, branches en werkgevers-/werknemersorganisaties.
Voorbeelden zijn het Raamconvenant Grote Ondernemingen, het MKB-minderhedenconvenant,
het Servicepunt Arbeidsmarkt MKB, het KOM-project en de Wet SAMEN.Raamconvenant Grote OndernemingenDe doelstelling om met 100 grote ondernemingen convenanten af te sluiten
over de in- en doorstroom van etnische minderheden en het voeren van multicultureel
personeelsbeleid is met de ondertekening van het 110e convenant
in maart 2002 ruimschoots behaald. De betreffende ondernemingen komen uit
verschillende branches, waaronder de financiële sector, het uitzendwezen,
de industrie, de handel en de bouw. Via de convenanten committeren de bedrijven
zich aan een grote verscheidenheid van afspraken zoals het trainen van het
personeel op het gebied van multicultureel personeelsbeleid (66%), de doelstelling
tot het aannemen van een bepaald aantal etnische minderheden (58%), het rekening
houden met culturele aspecten door bijvoorbeeld het invoeren van cultuurvrije
selectietests (38%), het opzetten van duale trajecten (36%), maatregelen om
de doorstroom te bevorderen (30%) en het bieden van scholingsmogelijkheden
(26%). Bij de uitvoering van de afspraken worden de bedrijven ondersteund
door Ruim Baan voor Minderheden, gesitueerd bij
het ministerie van SZW. Ruim Baan voor Minderheden
vervult een brugfunctie tussen beleid en praktijk.De uitvoering van de afspraken uit de convenanten wordt door een extern
onderzoeksbureau gemonitord. Tussentijdse bevindingen laten zien dat een grote
meerderheid van de ondernemingen het convenant een zeer geschikt instrument
vindt om vorm te geven aan multicultureel personeelsbeleid. Multicultureel
personeelsbeleid wordt door een meerderheid van de bedrijven steeds meer als
vanzelfsprekend beschouwd. Het is de aangewezen weg om in de
toekomst de positie op de afzetmarkt en de arbeidsmarkt te kunnen garanderen.
Van de deelnemende bedrijven ziet 40 procent concrete verbeteringen in de
positie van etnische minderheden. Zo is de instroom en de doorstroom van etnische
minderheden verhoogd. Daarnaast draagt het convenant bij aan meer aandacht
voor de positie van etnische minderheden op de arbeidsmarkt en voor de achterliggende
oorzaken. Ook worden vooroordelen gereduceerd en wordt er commitment van de top van de organisatie gecreëerd voor het
voeren van multicultureel personeelsbeleid en voor het daadwerkelijk ondernemen
van actie op dit terrein. Een bijzonder neveneffect is dat met de totstandkoming
van de convenanten de afstand tussen de overheid en de bedrijven is verkleind.
Met name door het opzetten van duale trajecten ontstaan nieuwe samenwerkingsverbanden
tussen bedrijven, de locale, regionale en landelijke overheid en andere betrokkenen,
zoals het ROC en de CWI. Deze samenwerkingsverbanden (kunnen) resulteren in
een positieve opbrengst voor iedere partij. Eind 2002 zal het eindrapport
van het onderzoek worden aangeboden aan de Tweede Kamer.Duidelijk is nu al dat de nodige voortgang is geboekt. Ook de komende
maanden zullen de bedrijven, ondersteund door Ruim Baan
voor Minderheden, blijven werken aan het realiseren van de afspraken
uit de convenanten. De gemaakte afspraken, de resultaten en de good practices worden op de vernieuwde website van Ruim Baan voor Minderheden geplaatst, opdat werkgevers hiervan gebruik
kunnen maken om multicultureel personeelsbeleid succesvol vorm te geven binnen
de eigen organisatie.MKB-minderhedenconvenant (onderdeel werkgevers)Het MKB-minderhedenconvenant heeft ertoe geleid dat een intensiever contact
is ontstaan tussen de CWI en de werkgevers uit het midden- en kleinbedrijf.
Ook zijn vele duizenden etnische minderheden aan de slag gegaan in het midden-
en kleinbedrijf. Het openstellen van de landelijke mkb-vacaturelijn, de eigen
acquisitie door consulenten van de CWI, de nazorg, de uitgebreide communicatiecampagne
gericht op het midden- en kleinbedrijf en de specifieke producten die zijn
ontwikkeld en ingezet (zoals de aanbodkrant en de mkb-vacaturelijnbussen)
hebben ertoe bijgedragen dat vraag en aanbod beter op elkaar afgestemd konden
worden. In het kader van het MKB-minderhedenconvenant is tevens aandacht besteed
aan het duurzaam plaatsen van minderheden bij de werkgever. Zo is onlangs
de brochure Hoe haal ik het beste uit mijn medewerkers? –
naar grotere inzetbaarheid van (allochtoon) personeel verspreid onder
werkgevers in het midden- en kleinbedrijf. De brochure, met praktische tips
om de capaciteiten van (allochtone) medewerkers te vergroten, is goed ontvangen.
Werkgevers uit het midden- en kleinbedrijf zullen in het najaar 2002 op de
hoogte worden gebracht van de inbedding van de aanpak in de reguliere werkwijze
van de CWI en worden opgeroepen van deze aanpak gebruik te blijven maken.Servicepunt Arbeidsmarkt MKBHet Servicepunt Arbeidsmarkt MKB is een gezamenlijk initiatief van het
ministerie van SZW, MKB-Nederland en de CWI. Het in april 2001 opgerichte
servicepunt ondersteunt werkgevers binnen het midden- en kleinbedrijf bij
het vormgeven van een evenwichtig en effectief (multicultureel) personeelsbeleid.
Het servicepunt geeft advies aan branches en bedrijven over onder meer werving
en selectie, scholing van werknemers, loopbaanbegeleiding en doorstroom. Het
afgelopen jaar is het servicepunt gestart met de ontwikkeling van een aantal
producten om werkgevers te stimuleren taaltraining in te zetten
als middel om de employability van allochtone
medewerkers te vergroten. Zo zal een brochure worden uitgebracht en een toolkit worden samengesteld, die gedetailleerde informatie
bevat over taaltraining voor anderstaligen en een instrument om de taalbehoefte
bij een bedrijf in kaart te brengen. De verwachting is dat de producten in
september 2002 gereed zullen zijn. Het servicepunt zal in eerste instantie
voor een periode van twee jaar actief zijn.Krachtig Ondernemen met Minderheden (KOM)Het KOM-project heeft tot doel een branchegerichte aanpak te ontwikkelen
en te implementeren om bedrijven beter in staat te stellen duurzaam gebruik
te maken van het grote potentieel aan allochtone arbeidskrachten. Hierbij
staan het voeren van multicultureel personeelsbeleid en een verbeterde samenwerking
tussen relevante partijen op de regionale arbeidsmarkt centraal. Eind 1999
zijn in drie branches (Horeca, Beveiliging en Transport & Logistiek) regionale pilots van start gegaan. De aanpak is succesvol: succesfactoren
en knelpunten zijn in kaart gebracht en de instroom van etnische minderheden
is op gang gekomen. De ervaringen zijn per branche opgetekend in een werkboek
dat is verspreid onder verschillende bedrijven binnen de betreffende branches.
Medio 2001 is besloten tot uitbreiding van het KOM-project tot eind 2002.
De uitbreiding richt zich op het uitvoeren van pilots
in twee nieuwe branches (Schoonmaak en Bouw) en het verder uitrollen van de
opgedane kennis en expertise. De vijf betrokken brancheorganisaties hebben
hiertoe in januari 2002 samenwerkingsovereenkomsten (KOM-venanten) ondertekend
waarmee ze hun bedrijven aansporen om de branchegerichte aanpak toe te passen.
In het najaar van 2002 zal met alle betrokken partijen worden bezien op welke
wijze de KOM-aanpak kan worden geïmplementeerd in andere branches.Wet SAMENDe Wet SAMEN is bedoeld als ondersteunend instrument op het niveau van
individuele ondernemingen bij het voeren van multicultureel personeelsbeleid.
De Wet SAMEN verplicht werkgevers met een onderneming waarin tenminste 35
personen werkzaam zijn, tot het voeren van een afzonderlijke personeelsregistratie
en het opstellen van een jaarverslag Wet SAMEN. De afgelopen jaren is aanzienlijk
geïnvesteerd in het ondersteunen van werkgevers bij de uitvoering van
de Wet SAMEN en bij het voeren van multicultureel personeelsbeleid. Zo is
op de internetsite www.wetsamen.nl alle relevante informatie over de Wet Samen
en over multicultureel personeelsbeleid te vinden en kunnen de gedeponeerde
jaarverslagen digitaal worden ingezien. Dit heeft geresulteerd in een stijgend
aantal bedrijven dat een jaarverslag Wet SAMEN heeft gedeponeerd (ruim 72
procent over het jaar 2000).In april 2002 hebben de werkgevers het in te vullen jaarverslag Wet SAMEN
voor het jaar 2001 ontvangen met een vernieuwde vormgeving. Voor het gemak
van de werkgever zijn de gegevens van de onderneming in het jaarverslag reeds
voorbedrukt. Tevens is het jaarverslag zo vormgegeven dat het op efficiënte
wijze kan worden ingevuld. Ook het indienen van het jaarverslag is vergemakkelijkt.
Het jaarverslag kan worden verstuurd naar het centrale antwoordnummer Wet
SAMEN. Indiening per e-mail behoort tevens tot de mogelijkheden.De Wet SAMEN loopt af per 1 januari 2004. 4.1.5 MinderhedenorganisatiesDe minderhedenorganisaties kunnen een goede schakel vormen tussen de eigen
achterban en de overheid. Door de eigen achterban te stimuleren om gebruik
te maken van de beschikbare arbeidsinstrumenten kunnen de minderhedenorganisaties
een belangrijke rol spelen bij het verminderen van de werkloosheid en het
bevorderen van de arbeidsparticipatie. Het afgelopen jaar zijn de minderhedenorganisaties
betrokken geweest bij de voorlichting over SUWI en is een project door het
Inspraak Orgaan Turken (IOT) uitgevoerd. Er zijn in onder andere moskeeën
bijeenkomsten georganiseerd, waarbij medewerkers van lokale CWI's aanwezig
waren om informatie te verstrekken over de dienstverlening van de CWI in het
kader van het MKB-minderhedenconvenant.Voor Turkse vrouwen zijn specifieke bijeenkomsten belegd. Gezien de succesvolle
formule is het project in 2002 gecontinueerd. In aansluiting op de communicatiecampagne
van de CWI gericht op de vier grootste allochtone groepen zullen wederom bijeenkomsten
worden georganiseerd voor de doelgroep. De ervaringen die het afgelopen jaar
zijn opgedaan zijn verwerkt in een handboek dat verspreid is onder CWI-consulenten
en onder diverse minderhedenorganisaties.4.1.6 Specifieke doelgroepenVrouwen uit etnische minderheidsgroepenRecente cijfers van het CBS over 2001 laten een flinke toename in de arbeidsparticipatie
van vrouwen uit etnische minderheidsgroepen zien. Ten opzichte van 2000 is
de arbeidsparticipatie van deze groep met 4 procentpunt toegenomen tot 41
procent. Gezien de omvang en de potentie kan deze groep vrouwen in de toekomst
een belangrijke bijdrage leveren aan de toename van de arbeidsparticipatie
onder etnische minder-heden. De extra maatregelen die het kabinet in de kabinetsreactie1 op het advies van de Commissie Arbeidsdeelname van Vrouwen
uit Etnische Minderheidsgroepen (AVEM) heeft aangekondigd, moeten er verder
toe bijdragen dat de belemmeringen op de arbeidsmarkt voor vrouwen uit etnische
minderheidsgroepen weg worden genomen en dat het bereik van deze groep wordt
verbeterd. Zo wordt als doelstelling gesteld dat in 2002 15 procent van de
groep herintredende vrouwen die wordt bemid-deld naar de arbeidsmarkt tot
de groep etnische minderheden behoort.Hoger opgeleide vluchtelingenSlechts 35 procent van de vluchtelingen slaagt erin betaald werk te vinden.
Ook de duur van de werkloosheid bij vluchtelingen is langer dan bij andere
werkzoekenden: 47 procent van de werkzoekende vluchtelingen is langer dan
drie jaar werkloos tegenover 32 procent van alle bij de CWI ingeschreven werkzoekenden.
De helft van de werkende vluchtelingen werkt, beoordeeld op basis van genoten
onderwijs in het land van herkomst, in banen onder hun niveau. 25 procent
van alle vluchtelingen is hoger opgeleid.Ter bevordering van de arbeidstoeleiding van deze groep is een plan van
aanpak opgesteld dat in april 2002 aan de Tweede Kamer is aangeboden. In dit
plan van aanpak wordt uitgegaan van een zogeheten ketenbenadering: verbetering
van de arbeidstoeleiding start reeds in de asielfase en wordt gevolgd door
inburgering; daarna volgt verdere (bij-)scholing en reïntegratie. Door
vroegtijdig en in de verschillende stadia reeds te investeren in een passend
traject neemt de kans toe dat hoger opgeleide vluchtelingen sneller aan werk
komen. Daarbij sluit de verkregen baan beter aan bij hun opleidingsniveau
en werkervaring. 4.1.7 Duale trajectenDuale trajecten bieden de deelnemers de mogelijkheid om betaalde arbeid
met scholing te combineren. Hiermee is een snelle en duurzame reïntegratie
mogelijk. Ook wordt de duur van de uitkeringsafhankelijkheid verminderd en
wordt voldaan aan de vraag van werkgevers naar arbeidskrachten.Bij de inzet van duale trajecten past tevens de inzet van IDW en waar
mogelijk EVC (zie 4.2.1). Duale trajecten kunnen worden gehanteerd voor verschillende
groepen. De methodiek is echter bij uitstek geschikt voor nieuwkomers, oudkomers,
hoger opgeleide vluchtelingen, herintredende vrouwen en voortijdig schoolverlaters.
Het rijk zal de inzet van duale trajecten blijvend stimuleren.In vele gemeenten en organisaties wordt al ervaring opgedaan met duale
trajecten. Zo ondersteunt de Taskforce Inburgering tien gemeenten bij de opzet
en uitvoering van een duaal traject. Daarnaast zijn in het kader van het Raamconvenant Grote Ondernemingen met circa 40 bedrijven
afspraken gemaakt over het opzetten van duale trajecten. Ook in het kader
van de Agenda van de Toekomst hebben gemeenten
afspraken gemaakt over de inzet van duale trajecten.4.2 Instroom in gezichtbepalende functies4.2.1 Diversiteitsbeleid sector rijkHet aandeel minderheden dat bij de rijksoverheid in dienst is neemt gestaag
toe. Door de aanpassing van de evenredigheidspercentages van de wet SAMEN
in 2001, waardoor het evenredigheidspercentage voor functieniveau 4 is gestegen
van 4% in 2000 naar 8% in 2001 is het aandeel minderheden bij zes departementen
lager dan het totale evenredigheidspercentage (8.6%).De uitkomsten voor het jaar 2001 wijzen in één duidelijke
richting. Het beleid van de departementen zal de komende jaren gericht worden
op het bevorderen van instroom en doorstroom van hoger opgeleide minderheden.De tabellen 4.2 en 4.3 geven een overzicht van de ontwikkeling bij het
rijk.Tabel 4.2 Percentage aandeel allochtonen per werkgever,
1997–2001  19971998199920002001evenredig in 2001AZ4,34,95,28,710,38,5BuiZa12,713,912,412,310,98,2BZK9,19,014,515,414,38,4EZ3,04,43,63,94,58,3Financiën7,27,87,38,19,48,5Justitie7,17,37,77,98,18,9LNV2,72,22,63,03,88,1OCW4,95,25,45,27,08,4SZW7,78,08,58,69,68,3V&W5,86,77,27,47,48,5VROM8,18,48,28,49,38,2VWS5,55,86,16,26,38,4HCS9,111,6–12,510,79,1Totaal6,67,27,17,57,78,6Het aandeel minderheden in de sector rijk is in 2001 ten opzichte van
2000 toegenomen. In het bijzonder geldt dit voor het aandeel minderheden bij
ministeries die in 2000 dichtbij of zelfs onder het evenredigheidspercentage
van de wet SAMEN voor het jaar 2000 zaten (OCW, EZ en LNV).Daar het aandeel medewerkers op niveau 4 (schaal 9 en hoger) ongeveer
45% is heeft de aanpassing van de evenredigheidspercentages grote invloed
op het evenredigheidspercentage dat van toepassing is op het Rijk.Tabel 4.3 Percentage aandeel allochtonen per functieniveau,
1997–2001  19971998199920002001Evenredig in 2001niveau 1 (schaal 1–2)13,712,67,816,315,920,0 niveau 2 (schaal 3–5)12,413,313,513,912,211,0niveau 3 (schaal 6–8)6,66,87,38,09,28,0niveau 4 (> schaal 8)3,74,04,24,44,88,0Uit bovenstaand overzicht naar het aandeel minderheden naar opleidingsniveau
blijkt dat het knelpunt in de sector rijk zich beperkt tot niveau 4. Het achterblijvende
aandeel op niveau 1 moet geheel toegeschreven worden aan het verdwijnen van
functies op dit niveau bij de rijksoverheid. Het aandeel functies op niveau
1 is met 25% afgenomen van 0,4% naar 0,3% van het totaal aantal functies.Het aandeel minderheden op niveau 4 neemt wel toe. Ten opzichte van het
evenredigheidspercentage is echter sprake van een grote achterstand.In 2001 is het beleid van de departementen in het bijzonder geconcentreerd
geweest op een versterking van hun positie op etnische deelarbeidsmarkten
voor hoger opgeleiden. De departementen hebben door het bezoeken aan beurzen
en evenementen hun gezicht duidelijker laten zien aan de minderheden die deze
beurzen en evenementen hebben bezocht.De ministeries van VROM, V&W, BZ en de Algemene Bestuursdienst van
het ministerie van BZK hebben door het uitvoeren van een quick scan de mate van diversiteit binnen hun eigen organisatie laten
meten.Ondanks grote verschillen tussen de departementen vertonen de resultaten
ook een opvallende overeenkomst. De uitvoering van het diversiteitbeleid is
nog onvoldoende verankerd in het reguliere personeelsbeleid van de departementen.
De uitvoering van het beleid is in belangrijke mate afhankelijk van de inzet
van individuele medewerkers van een ministerie.Het ministerie van V&W heeft in 2001 een leergang
managing diversity laten ontwikkelen. Deze wordt in 2002 getest.
Tevens zijn voorbereidingen getroffen om pilot-projecten op te starten gericht
op het bevorderen van de doorstroom van minderheden en het ontwikkelen en
laten testen van een module intercultureel selecteren,
die aansluit op de behoeften van departementen.In 2002 en 2003 is het beleid voortgezet dat gericht is op het bevorderen
van instroom en doorstroom alsmede het voorkomen van vroegtijdige uitstroom
van in het bijzonder hoger opgeleide minderheden.In 2002 wordt een «doorstroomproject» voor allochtone medewerkers
in schaal 10–13 bij de ministeries van VWS en BZK uitgevoerd.Er wordt een module intercultureel selecteren
voor managers en P&O-functionarissen bij de ministeries van EZ en BZK
ontwikkeld. Nagegaan wordt of er bij de departementen voldoende behoefte bestaat om
een «voorschakeltraject» te starten gericht op hoger opgeleide
vluchtelingen met grote affiniteit op het terrein van informatietechnologie.Departementen zullen uitgenodigd worden om deel te nemen aan een leergang managing diversity.Het beleid van de departementen om door middel van «etnomarketing»
hun positie op deelarbeidsmarkten voor minderheden te versterken zal verder
worden geïntensiveerd.Vergroting van het aantal etnische minderheden in ABD
functiesHet Bureau Algemene Bestuursdienst (ABD), onderdeel van het ministerie
van BZK, is sinds 2001 gestart met intensivering van het diversiteitbeleid
gericht op vergroting van het aandeel personen uit kringen van etnische minderheden.
Daartoe werkt Bureau ABD langs drie sporen: horizontale instroom, doorstroom
van allochtoon potentieel en interculturalisering van ABD-instrumentarium.
Deze drie sporen worden achtereenvolgens toegelicht.– Horizontale instroomOm personen uit de kring van etnische minderheden op (korte) termijn voor
te kunnen dragen voor ABD-functies, stimuleert Bureau ABD in 2002 de horizontale
instroom van externe potentiële kandidaten (zowel uit de profit- als
de non-profit sector). Dat betekent concreet dat actieve search wordt verricht in dit segment van de arbeidsmarkt. Daartoe
wordt samengewerkt met gespecialiseerde bureaus.– Doorstroom van allochtoon potentieelBureau ABD stimuleert ministeries aandacht te besteden aan de doorstroom
van potentiële managers van allochtone afkomst naar hogere functies,
zodat zij op termijn ook in het bereik van de ABD zullen komen. Voorlopig
is het segment vlak onder de ABD (schalen 14/15) nagenoeg helemaal «wit».
De mate van doorgroei naar ABD-functies zal afhangen van de mate waarin ministeries
erin slagen om minderheden door te laten stromen naar middenkader-managementfuncties.
Pas dan zullen potentiële doorstroom-kandidaten voor ABD-functies in
beeld kunnen komen. Dit traject zal pas op langere termijn de eerste effecten
kunnen sorteren. In dit verband wordt ondermeer geparticipeerd in interdepartementale
overlegvormen (zogeheten minderhedenbordesgroep en het portefeuillehoudersoverleg).– Interculturalisering ABD-instrumentarium en overige activiteitenBureau ABD tracht meer inzicht te krijgen in allochtoon toptalent dat
horizontaal kan instromen in de ABD. Daartoe wordt geïnvesteerd in «de
verkleuring» van de netwerken rond de ABD en de samenwerking met gespecialiseerde search-bureaus. Daarnaast wil Bureau ABD in 2002 zijn
registratiesysteem verbeteren om beter zicht te krijgen op het aandeel allochtonen
in het ledenbestand.Tevens wordt het ABD-instrumentarium doorgelicht op diversiteitgevoeligheid
(zoals de procedure vacaturevervulling en de competentietaal).Management Development-consultants van Bureau ABD volgden in 2001 een
training «interculturele werving, selectie en loopbaanadvisering».
Zo wordt een snellere detectie van potentiële ABD-kandidaten mogelijk. 4.2.2 PolitieIn 2000 is door de minister van BZK een aantal maatregelen genomen om
het diversiteitsbeleid in de politiekorpsen te stimuleren en de implementatie
daarvan te bespoedigen en te verbeteren. Het gaat om:– Het werkplan Diversiteit Politie 2001 – 2005, waarin aanbevelingen
zijn opgenomen gericht op de instroom en het behoud van minderheidsgroepen
bij de politie;– Voor de jaren 2000, 2001 en 2002 is jaarlijks ruim € 2,36
miljoen beschikbaar voor de politiekorpsen ten behoeve van projecten die gericht
zijn op de werving en het behoud van minderheidsgroepen bij de politie (Regeling
Diversiteitimpuls Werving en Behoud);– De oprichting van een Expertisecentrum diversiteit voor de politie
per 1 maart 2001. Het expertisecentrum ondersteunt, stimuleert en initieert
activiteiten in het kader van diversiteit in het politieveld.Bovendien is sinds 1 juni 2001 op detacheringsbasis voor de duur van twee
jaar bij de Directie Politie van BZK een functionaris vanuit het politieveld
aangesteld die als taak heeft de contacten met betrekking tot het diversiteitbeleid
met de politiekorpsen te intensiveren. Deze politiecommissaris heeft regelmatig
contact met het leidinggevend kader in de korpsen om de voortgang van het
diversiteitbeleid te volgen.In het kader van de hier bovengenoemde regeling Diversiteitimpuls hebben
vrijwel alle korpsen projecten gestart die gericht zijn op de werving, het
behoud en de doorstroom van etnische minderheden. De resultaten hiervan zullen
in de loop van 2003 bekend worden.In veel van deze projecten wordt aandacht besteed aan de cultuur en het
werkklimaat bij de politie Beiden zijn voor een belangrijk deel debet aan
de relatief hoge uitstroom van zowel allochtoon als vrouwelijk politiepersoneel.Overigens blijkt uit de gegevens van de korpsen over 2001 dat het landelijk
gemiddelde van het aandeel allochtoon politiepersoneel, uitgaande van de registratie
conform de Wet SAMEN, van 5,5% in 2000 is gestegen naar 5,8% in 2001. Ten
opzichte van de evenredigheidspercentages van 2000 (7%) en 2001 (10%) zullen
de korpsen evenwel nog het nodige moeten investeren op het gebied van werving
en behoud van personeel uit etnische minderheidsgroepen. De doorstroom van
dit personeel naar hogere en leidinggevende functies krijgt thans, gezien
de genoemde diversiteitprojecten, in toenemende mate extra aandacht in de
korpsen.4.3 Arbeidsmarktbeleid zorg en welzijnssectorHet ministerie van VWS, de sociale partners in de zorgsector en de Arbeidsvoorziening
hebben in 1998 het Convenant Arbeidsmarktbeleid Zorgsector (CAZ) en het Convenant
Arbeidsmarktbeleid Welzijn en Jeugdhulpverlening afgesloten (CAWJ). Hierin
hebben de convenantpartijen afgesproken om te komen tot een integrale aanpak
van de arbeidsmarktproblematiek in de zorg- en welzijnssector en tot een structurele
verbetering van de werking van de arbeidsmarkt in deze sector alsmede het
leveren van een bijdrage aan de bestrijding van de werkloosheid met name gericht
op allochtonen, herintredende vrouwen en langdurig werklozen. Zo is een driejarig
project JeWel (1998–2001) gerealiseerd om
een evenredige arbeidsdeelname van allochtonen in de sector welzijn en jeugdhulpverlening
te bewerkstelligen.Het kabinet heeft in februari 2001 een commissie Arbeidsdeelname
vrouwen uit etnische minderheden geïnstalleerd, met als taak
de arbeidsparticipatie van vrouwen uit etnische minderheidsgroepen
te bevorderen. Er is een onderzoek gestart naar stimulansen, kansen en belemmeringen
van deze vrouwen om toe te treden tot de arbeidsmarkt. De bevindingen van
deze commissie worden meegenomen in het bovengenoemde arbeidsmarktconvenant
bij het opstellen van het jaarplan 2002 en 2003.In aansluiting op de convenanten is in 1999 per convenant een Meerjarig Beleidskader 2000–2004 (MBK) vastgesteld.
Het MBK bevat een beschrijving van knelpunten op de arbeidsmarkt in de zorg-
en welzijnssector en de door de partijen geformuleerde doelstellingen om die
knelpunten aan te pakken.Het project PIT.NL (Project Implementatie
Topaz in Nederland), de opvolger van Topaz (Tijdelijk
ondersteuningspunt Allochtonen in de zorgsector), is in 1999 afgerond. In
de periode 1994–1999 zijn in totaal 12 000 allochtonen in de zorgsector
ingestroomd. Topaz is inmiddels ingepast op regionaal niveau en biedt zorginstellingen
ondersteuning via de formele TSO/RAPV-structuur (Tripartiet Sector Overleg/Regionale
Aanpak Personeelsvoorziening Verzorgingshuizen) bij de verbetering van de
instroom en het behoud van allochtoon personeel.De zorginstellingen kunnen ook via een landelijke helpdesk een beroep doen op de opgedane kennis en expertise van Topaz,
PIT.NL en JeWel. Binnen het Sectorfonds voor Zorg en Welzijn is 2001 een kenniscentrum doelgroepen ingericht die deze rol op
zich zal nemen, zodat de continuïteit is gewaarborgd.4.4 ArmoedebestrijdingArmoede is een meerdimensionaal probleem dat een integrale aanpak vereist.
Armoede heeft niet alleen te maken met een gebrek aan geld, maar ook met toegankelijkheid
tot voorzieningen als onderwijs, zorg, welzijn en wonen. De speerpunten van
het armoedebeleid1 liggen bij de reïntegratie
en sociale activering van langdurig werklozen en arbeidsongeschikten en bij
een verantwoorde ontwikkeling van de laagste inkomens. Dit geldt dus ook voor
etnische minderheden.Ter voorbereiding op het nieuwe NAP, dat in juli 2003 gereed moet zijn,
vindt er op 3 oktober 2002 een bijeenkomst plaats met non-gouvernementele
organisaties en een aantal leden van de Europese Commissie. Deze commissie
heeft Nederland in het Joint Report on Social Inclusion (ten aanzien van het eerste NAP 2001) gewezen op de aandacht voor
etnische minderheden. Het toenemend aandeel etnische minderheden vereist een
krachtig beleid gericht op hun volwaardige maatschappelijke participatie onder
meer via adequate inburgeringprogramma's. Ook scholen dienen leer- en ontwikkelingsachterstanden
vanaf het begin aan te pakken.Op 29 november 2001 en 25 april 2002 heeft een kabinetsdelegatie onder
leiding van de minister van SZW samen met de VNG en het IPO overleg gevoerd
met de Alliantie voor Sociale Rechtvaardigheid.Tijdens het overleg van 29 november 2001 is het projectplan Kleur in armoedebeweging officieel in ontvangst genomen door de toenmalige
ministers voor Grotestedenbeleid en Integratie (GSI), SZW en de staatssecretaris
van VWS.De Sociale Alliantie heeft de projectopzet samen met de ministeries van
BZK, SZW en VWS uitgewerkt en een onderzoeksopdracht verstrekt. Het project
stelt zich tot doel om meer kleur te brengen in de anti-armoedebeweging.
Onderdeel van dit project zijn de «beleid-veld-gesprekken» over
het thema «kleur in het lokaal sociaal beleid». Deze gesprekken
worden gevoerd met beleidsmakers en uitvoerende medewerkers van gemeenten
in alle provincies en met de leden van lokale cliëntenraden c.q. adviesraden.
De gesprekken worden begeleid door deskundigen op het terrein van allochtonenproblematiek
en allochtonenbeleid. De onderzoekers komen op basis van de resultaten met
een rapportage met aanbevelingen in september 2003. HOOFDSTUK 5 HET VOORKOMEN EN BESTRIJDEN VAN DISCRIMINATIE
EN RACISME5.1 InleidingIn een van de vier actieprogramma's in de nota Kansen
krijgen, kansen pakken is de opdracht uitgewerkt om in de regeerperiode
1999–2002 het tegengaan en bestrijden van vooroordelen, rassendiscriminatie
en racisme te intensiveren. De volgende paragrafen geven een overzicht van
de ontwikkelingen in de periode 2001–2002. In de Rapportage Integratiebeleid Etnische Minderheden 2001 (TK 2001–2002,
28 006, nrs. 1–2, blz. 49) werd echter al gesteld dat het tegengaan
van deze fenomenen doorzettingsvermogen en vasthoudendheid vereist van iedereen
en dat deze lastige opdracht veel verder reikt dan de periode van één
kabinet.5.2 Lokale partnersNationaal Platform voor overleg en samenwerking tegen
Racisme en Discriminatie (NPRD)De inzet van het vorige kabinet was om een betere samenwerking tot stand
te brengen tussen lokale instanties en partners bij het voorkomen en tegengaan
van vooroordelen, discriminatie en racisme. In dat verband zijn twee zogeheten
Burgerzaalconferenties georganiseerd die tot doel hadden lokale instanties
en partners met elkaar te laten discussiëren over een betere samenwerking
aan de hand van best cases.In zijn toespraak bij de tweede Burgerzaalconferentie op 18 april 2001
in het Stadhuis van Rotterdam heeft de toenmalige minister voor GSI aangekondigd
het initiatief te zullen nemen voor de oprichting van een Nationaal Platform
voor overleg en samenwerking tegen Racisme en Discriminatie (NPRD). Het NPRD
is op 9 april 2002 door de minister geïnstalleerd.Het NPRD is bedoeld als een periodiek ontmoetingspunt voor uitwisseling
van gedachten en afstemming van initiatieven. In het NPRD hebben onafhankelijke
experts zitting die door landelijke vertegenwoordigingen van overheid en maatschappelijke
organisaties zijn voorgedragen ten behoeve van een gezamenlijke agendastelling.
De experts in het NPRD nemen daarin deel zonder last of ruggespraak. Het NPRD
vervult als zodanig een rol in de infrastructuur ter bestrijding van rassendiscriminatie.
Er zal onder andere aandacht worden besteed aan groepen die slachtoffer kunnen
worden van meervoudige vormen van discriminatie. Hierbij moet gedacht worden
aan personen die vanwege hun etnische afkomst worden gediscrimineerd maar
tegelijkertijd ook nog worden gediscrimineerd bijvoorbeeld vanwege het feit
dat ze vrouw zijn of vanwege hun of haar seksuele geaardheid. Verwacht wordt
dat het NPRD, onder voorzitterschap van mevrouw W. Sorgdrager, een belangrijke
input gaat leveren voor het op te stellen Nationale Actieprogramma
ter bestrijding van racisme en rassendiscriminatie.Dit Actieprogramma is een internationale verplichting van de Nederlandse
regering op basis van de uitkomsten van de non-discriminatieconferenties van
de Raad van Europa, te Straatsburg (oktober 2000) en van de Verenigde Naties
te Durban (september 2001); (zie paragraaf 5.5).Bij het Landelijk Bureau ter bestrijding van Rassendiscriminatie (LBR)
en het ministerie van BZK werd bij de instelling van het NPRD de gezamenlijke
verantwoordelijkheid voor het secretariaat neergelegd. Als gevolg van de bij
het aantreden van het nieuwe kabinet gemaakte afspraken over taakverdeling
tussen ministers is die gedeelde verantwoordelijkheid voor het secretariaat
van het ministerie van BZK overgegaan naar het ministerie van Justitie.Professionalisering antidiscriminatiebureausIn maart 2001 heeft de voormalige minister voor GSI, mede namens zijn
toenmalige ambtsgenoot van Justitie, de Stimuleringsregeling
professionalisering antidiscriminatiebureaus vastgesteld. Deze Stimuleringsregeling
heeft eveneens tot doel de lokale samenwerking te verbeteren. Naar aanleiding
van deze subsidieregeling zijn diverse professionaliseringsplannen voor antidiscriminatiebureaus
door gemeenten en provincies ingediend. Deze plannen zijn door gemeenten en
provincies in samenwerking met het antidiscriminatiebureau dat op hun grondgebied
werkzaam is, ontwikkeld. Voor de Stimuleringsregeling is in de periode 2001–2004
een bedrag van ruim € 2 750 000 beschikbaar. In de tweede
helft van 2002 zullen uit een eerste tussentijdse voortgangsrapportage de
vorderingen van de diverse projecten moeten blijken.5.3 ArbeidModel Gedragscode Rijksoverheid tegen RassendiscriminatieIn opdracht van het ministerie van BZK is een modelgedragscode voor de
rijksoverheid tegen rassendiscriminatie ontwikkeld. Het model biedt ministeries
de mogelijkheid een gedragscode op te stellen tegen rassendiscriminatie. Het
voornemen is om eind 2002 een conferentie te houden over de implementatie
van deze gedragscode. De conferentie dient als startschot en eerste brede
bekendmaking van deze Model Gedragscode Rijksoverheid tegen Rassendiscriminatie.
Op de startconferentie zal voor een breed publiek worden toegelicht wat de
achtergronden en verwachtingen met betrekking tot deze modelgedragscode zijn.
Ook zal worden getoetst binnen welke ministeries al gedragscodes zijn opgesteld,
hoe deze functioneren en op welke wijze aan diverse begrippen inhoud is gegeven
c.q. kan worden gegeven. De conferentie dient tevens ter stimulering van die
ministeries die nog geen code hebben opgesteld, om per ministerie een eigen
conferentie te organiseren ter implementatie van de modelgedragscode.Onderzoek doorstroom van etnische minderhedenHet onderzoek getiteld Doorstroom van etnische minderheden
op de werkvloer, dat is verricht door het bureau SEOR (Sociaal Economisch
Onderzoek Rotterdam) is op 23 april 2002 naar de Tweede Kamer gezonden. Dit
onderzoek was toegezegd in het kader van de nota Kansen
krijgen, kansen pakken.In het onderzoek zijn de verschillen in interne en externe doorstroom
tussen autochtone en allochtone werknemers onderzocht alsmede het personeels-
en organisatiebeleid van arbeidsorganisaties en de mate waarin dat beleid
rekening houdt met werknemers uit etnische minderheden. Met interne doorstroom
wordt bedoeld het doorstromen naar een andere functie binnen eenzelfde arbeidsorganisatie
en met externe doorstroom het wisselen van werkgever. Voor het onderzoek zijn
branches uitgezocht waarin een aanzienlijk aantal etnische minderheden werkzaam
zijn (voedingsmiddelenindustrie, detailhandel, logistieke bedrijven, bank-
en verzekeringswezen, ziekenhuizen en verpleeg- en verzorgingshuizen).De resultaten van het onderzoek dragen bij tot een beter inzicht in de
positie van etnische minderheden als het gaat om kwantitatieve gegevens over
mobiliteit van etnische minderheden op de arbeidsmarkt. Het kwalitatieve onderdeel
van het onderzoek biedt voor het beleid een aantal interessante
signaleringspunten, maar is niet representatief te noemen, gezien de beperkte
omvang van het onderzoek.Uit het kwantitatieve deel van het onderzoek blijkt dat de mate waarin
men een redelijk vaste positie op de arbeidsmarkt heeft weten te verwerven
bepalend is voor de verschillen op de arbeidsmarkt tussen etnische minderheden
en autochtonen. Naarmate deze positie vaster is, nemen de verschillen af.Bij de externe doorstroom gaat het om geringe verschillen tussen autochtonen
en personen afkomstig uit etnische minderheden en stromen de laatsten iets
minder vaak door. Geslacht en opleiding spelen geen significante rol bij de
verklaring van het verschil. Wel lijkt de factor leeftijd enige invloed uit
te oefenen: jonge etnische minderheden lijken iets minder vaak van baan te
wisselen dan jonge autochtonen.Bij de interne doorstroom is de branche en/of sector van invloed op de
mate waarin etnische minderheden daarbinnen vertegenwoordigd zijn. In het
geval van oververtegenwoordiging zoals in de handel en horeca, is er in het
algemeen sprake van een lage interne doorstroom. Daar waar in het algemeen
sprake is van een relatief hoge interne doorstroom zoals bij het openbaar
bestuur is er een ondervertegenwoordiging van het aantal etnische minderheden.De resultaten uit het kwalitatieve deel van het onderzoek, waarin personeelsfunctionarissen
en werknemers zijn ondervraagd, hebben slechts een beperkte waarde gezien
de geringe respons. De uitkomsten dienen dan ook met grote terughoudendheid
te worden bekeken. Opvallend is het volgende. Met het instrument intercultureel
management (mede als onderdeel van diversiteitsbeleid) lijkt vooralsnog weinig
ervaring te zijn. Er lijken indicaties te zijn die er op wijzen dat onderbenutting
van aanwezige capaciteiten van werknemers uit etnische minderheden vaker voorkomt
dan bij autochtone werknemers en dat bespreking van de ambities met leiding
en staf minder vaak voorkomt bij etnische minderheden. Dit wordt ondersteund
door waarnemingen uit ander onderzoek. Daarin is eerder geconstateerd dat
het functieniveau van etnische minderheden binnen arbeidsorganisaties vaak
onder hun opleidingsniveau ligt.Onderzoek goede praktijken ter bestrijding van ongewenst
gedrag op de werkvloerOnlangs is door TNO-Arbeid een onderzoek afgerond naar Gewenst beleid tegen ongewenst gedrag: voorbeelden van goed beleid tegen ongewenste
omgangsvormen op het werk.In dit onderzoek zijn zestien voorbeelden van goede praktijken verzameld
die verder gaan dan alleen de bestrijding van discriminatie.Er worden drie typen van ongewenste omgangsvormen onderscheiden: agressie
en geweld, discriminatie en vandalisme. Onder agressie en geweld vallen de
volgende gedragingen: verbale agressie (bijvoorbeeld schelden, schreeuwen,
treiteren), fysieke agressie (bijvoorbeeld slaan, vastgrijpen), psychische
agressie en intimidatie (bijvoorbeeld dreigen, chanteren, pesten, mobbing, achtervolgen) en seksuele intimidatie (bijvoorbeeld
nafluiten, opmerkingen maken, aanranding). In veertien van de verzamelde goede
praktijken is het bestrijden en voorkomen van discriminerend gedrag meegenomen.
In de meeste gevallen is er sprake van een integrale benadering en wordt er
geen expliciet onderscheid gemaakt tussen de verschillende ongewenste omgangsvormen
of naar verschillende doelgroepen, waaronder etnische minderheden.De goede praktijken zullen integraal worden geplaatst op de website van
het ministerie van SZW.Glastuinbouwproject etnische minderhedenIn het kader van het Glastuinbouwproject etnische minderheden zijn door LTO-Nederland in samenwerking met FNV, CNV en het ministerie
van SZW een gedragscode en een scholingstraject ontwikkeld. Een monitor is
nog in ontwikkeling. Deze instrumenten worden ingezet om discriminatie van
etnische minderheden in de glastuinbouw te voorkomen en te bestrijden.De gedragscode inclusief de klachtenregeling is op 3 december 2001 officieel
aan het ministerie van SZW aangeboden. Een communicatieplan zorgt voor de
bekendmaking en verspreiding van de gedragscode. De minister heeft de gedragscode
ter informatie aangeboden aan de Stichting van de Arbeid, die hierop heeft
gereageerd met de mededeling dat zij de code onder de aandacht van de bij
hen aangesloten werkgevers- en werknemersorganisaties zal brengen en zal aanbevelen
teneinde het gebruik hiervan ook in andere branches ingang te doen vinden.Ook is er gestart met een scholingstraject, waarbij in juni 2002, de eerste
certificaten zijn uitgereikt aan medewerkers afkomstig uit de etnische minderheden
die met goed gevolg de cursus Nederlands en vaktechnieken op de werkvloer
hebben afgerond. Binnen deze cursus was ook aandacht voor de collega's en
leidinggevenden van de cursisten. Sociale en communicatieve vaardigheden maakten
eveneens deel uit van het lesprogramma.Subsidiëring van projectenIn het kader van het Europese EQUAL-programma komt een aantal projecten
voor cofinanciering vanuit het ministerie van SZW in aanmerking die mede het
tegengaan van discriminatie van etnische minderheden tot doel hebben. Daarnaast
worden binnen het kader van de arbeidsverhoudingen twee projecten van FNV
en CNV gesubsidieerd die tot doel hebben de positie van etnische minderheden
binnen arbeidsorganisaties te verbeteren en gelijke behandeling van deze groep
te bevorderen. Het FNV-project gaat uit van het via een decentrale aanpak
stimuleren van werknemersvertegenwoordigers om effectief beleid te voeren.
De aandacht is in het bijzonder gericht op de middelgrote en kleinere bedrijven.
Bij het CNV-project wordt er een diversiteitsmonitor ontwikkeld ten behoeve
van ondernemingsraden bij de politie.«Artikel 13»-projectMet het oog op de implementatie van de uit de artikel 13 van het EG-verdrag
voortvloeiende (aanpassing van de) nationale gelijkbehandelingswetgeving wordt
een project opgezet dat gericht is op het terrein van de arbeid. Het heeft
tot doel de gelijke behandeling van doelgroepen (waaronder etnische minderheden)
in de praktijk te bevorderen. Het project bestaat uit vier deelprojecten:
gelijke behandeling op de agenda van ondernemingsraden, bevorderen van gelijke
behandeling in het midden- en kleinbedrijf, bevorderen van gelijke behandeling
in grote bedrijven en het organiseren van een conferentie over gelijke behandeling.De looptijd van het project is van 2002 tot en met 2004.5.4 Juridische en justitiële aspectenWetgevingIn het vorige regeerakkoord was opgenomen dat de strafmaat bij structurele
vormen van discriminatie moest worden verhoogd. De schriftelijke behandeling
door de Tweede Kamer van het daartoe ingediende wetsvoorstel tot Wijziging
van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering in verband
met een verhoging van de strafmaat bij structurele vormen van discriminatie,
heeft inmiddels plaatsgevonden. In het wetsvoorstel wordt een verhoging voorgesteld
van de strafmaat voor gevallen van discriminatie waarin de strafbare handeling
die discriminatie oplevert, door twee of meer verenigde personen dan wel door
een persoon die van discriminatie een beroep of gewoonte maakt, wordt verricht.
Bij deze vormen van structurele discriminatie wordt het gebruik van extra
dwangmiddelen mogelijk gemaakt.KlachtproceduresHet kabinetsstandpunt over de evaluatie en het functioneren van de AWGB(Algemene
wet gelijke behandeling) en de CGB (Commissie gelijke behandeling) is medio
juli 2002 aan de Tweede en Eerste Kamer aangeboden. De voornaamste conclusie
is dat de AWGB grotendeels voldoet aan hetgeen de wetgever voor ogen stond
bij de totstandkoming ervan. Er is geen aanleiding om nu tot ingrijpende wijzigingen
van de wet, of de systematiek daarvan, over te gaan. Wel is er aanleiding
tot bescheiden verbeteringen die veelal ook samenhangen met de onderlinge
verwevenheid van de diverse gelijkebehandelingswetten.Registratie en monitoringEr zijn voorbereidingen gestart ter realisering van een Monitor Racisme die voor meerdere doeleinden (rapportages) bruikbaar
zal moeten zijn. Als bronnen voor de Monitor Racisme zullen de verschillende
registraties en rapportages dienen, die worden bijgehouden en opgesteld door
instanties binnen de overheid (bijvoorbeeld de politie en het OM) en door
andere organisaties zoals NGO's en antidiscriminatiebureaus.De nieuwe Monitor Racisme moet allereerst een bijdrage leveren aan de
verbetering van het inzicht in discriminatie op grond van etnische afkomst
en aan verbetering van het inzicht in racisme in Nederland. Daarnaast zal
de monitor met conclusies moeten komen die suggesties c.q. aanzetten bevatten
voor nieuw te vormen beleid. Doel van de Monitor Racisme is namelijk ook om
op basis van de gegevens ervan beleidsmaatregelen (zowel beleidsontwikkeling
alsook bijstelling van beleid) te kunnen nemen ter voorkoming en bestrijding
van discriminatie en racisme, alsmede om rapportages te kunnen opstellen ten
behoeve van de Tweede Kamer.De gegevens van de Monitor Racisme moeten eveneens kunnen bijdragen aan
het opstellen van de rapportages en questionnaires die de Nederlandse regering
regelmatig aan internationale organisaties zoals EUMC, ECRI en CERD voorlegt.
De gegevens van de Monitor Racisme moeten bijdragen aan een door deze organisaties
te gebruiken of te ontwikkelen systematiek. De Monitor Racisme zal tevens
worden gebruikt met het oog op de rapportageverplichtingen uit EG Richtlijn
2000/43 (houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van
personen ongeacht ras of etnische afstamming). In dit kader kan de Monitor
Racisme een aanvullend onderdeel worden van een nog op te stellen zogeheten
«levend document» waarin alle aanpassingen en wijzigingen van
de Nederlandse wet- en regelgeving alsmede beleidsmaatregelen met betrekking
tot de bestrijding van discriminatie en racisme zullen worden bijgehouden.
De relevante gegevens uit de Integratiemonitor
zullen eveneens in een dergelijk «levend document» worden opgenomen.
De Monitor Racisme dient vooral functioneel en complementair te zijn ten opzichte
van de Integratiemonitor.Verhoging expertise bij politie en justitieOp het punt van de verhoging van deskundigheid bij politie en justitie
in het bestrijden van discriminatie en racisme zijn twee ontwikkelingen over
de rapportageperiode 2001–2002 te melden.Het LECD, het kenniscentrum voor het OM op het terrein van de bestrijding
van discriminatie en rechtsextremisme, heeft een registratiesysteem discriminatiezaken
opgezet waardoor inzicht kan worden verkregen in de omvang en de aard van
discriminatiezaken. Aandachtspunt voor de komende jaren is inzicht verwerven
in de omvang van commune delicten met een discriminatoire
achtergrond.Per 1 september 2002 is het Landelijk Bureau Discriminatiezaken (LBD)
operationeel geworden. Het LBD, dat is gehuisvest bij de politieregio Rotterdam-Rijnmond,
vervult voor de 25 politiekorpsen in Nederland dezelfde rol als het LECD voor
het OM: ondersteunen in de uitvoering van de taken ter zake en het fungeren
als helpdesk. Bij die politiekorpsen waar nog
geen contactpersoon voor discriminatiezaken is aangesteld zal dat alsnog gebeuren.5.5 Internationale aspecten bestrijding racisme en discriminatieEuropese UnieDe implementatie van de op grond van artikel 13 van het EG-verdrag vastgestelde
richtlijn 2000/43/EG, houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling
van personen ongeacht ras of etnische afstamming, is nader uitgewerkt door
een interdepartementale werkgroep die toeziet op de stroomlijning van verschillende
wetgevingstrajecten. Bij brief van de voormalige staatssecretaris van SZW
(Tweede Kamer 2001–2002, 28 187, nr. 2) is de Tweede Kamer nader
geïnformeerd over de wijze van implementatie. Een voorstel van wet houdende
wijziging van de Algemene wet gelijke behandeling
en enkele andere wetten ter implementatie van de richtlijnen is aan de Raad
van State aangeboden ter advies. Onlangs heeft de Raad van State advies uitgebracht
over voornoemd wetsvoorstel inzake wijziging van de Awgb. Het wetsvoorstel
zal op korte termijn worden ingediend bij de Tweede Kamer.Begin 2002 heeft de «Working Party on Substantial
Criminal Law» een begin gemaakt met de bespreking van het concept-kaderbesluit
betreffende de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat. Doel van dit
voorstel is te voorzien in verplichtingen voor alle lidstaten om racistische
en xenofobe gedragingen strafbaar te stellen overeenkomstig daartoe in het
ontwerp-kaderbesluit opgenomen omschrijvingen en deze gedragingen te bedreigen
met sancties.Raad van Europa: bestrijding racisme en rassendiscriminatie
op internetDe bestrijding van racisme en rassendiscriminatie op internet heeft binnen
de Raad van Europa concrete invulling gekregen doordat er een protocol is
opgesteld bij de Crime in Cyberspace Convention.
Na internationale oproepen van onder andere de voormalige Nederlandse minister
voor GSI en na besluitvorming over dit onderwerp in de Raad van Europa heeft
het Committee of Experts on the criminalisation of acts
of a racist and xenophobic nature committed through computer systems
het protocol opgesteld. Dit protocol is in juni 2002 unaniem door de CDPC (European Committee on Crime Problems) aanvaard en zal eind 2002 aan
het Comité van Ministers van de Raad van Europa worden voorgelegd.Verenigde Naties: Wereldconferentie tegen racismeVan 31 augustus tot en met 8 september 2001 vond te Durban, Zuid-Afrika,
de VN-Wereldconferentie tegen racisme (WCAR) plaats. De vorige minister van
Buitenlandse Zaken informeerde bij brief (Tweede Kamer 2001–2002, 28 000
V, nr. 43) de Tweede Kamer over het feit dat zowel het voorbereidingstraject
naar de WCAR als de conferentie zelf uiterst moeizaam zijn verlopen, waarbij
de politieke discussie werd beheerst door de Midden-Oosten-problematiek en
«het verleden» (erkenning, spijtbetuiging en reparatie van onrecht
veroorzaakt door slavernij en kolonialisme).Het heeft zelfs nog ruim drie maanden geduurd voordat in VN-verband definitief
overeenstemming kon worden bereikt over de precieze tekst van de Slotverklaring
en het Actieprogramma die op 8 september 2001 in Durban waren aangenomen.De EU heeft een verklaring afgelegd waarin is benadrukt dat de Slotverklaring
en het Actieprogramma politieke en niet juridische
instrumenten zijn. In die verklaring van de EU is tevens aangegeven dat uit
de Slotverklaring en het Actieprogramma van de WCAR geen enkele aansprakelijkheid
of verplichting, ook niet in de vorm van ontwikkelingssamenwerking, voortvloeit.Tijdens de WCAR heeft de voormalige minister voor GSI namens de Nederlandse
regering diepe spijt betuigd voor het slavernijverleden. Hij erkende dat in
het verleden grote fouten zijn gemaakt en sprak de hoop uit door herziene
geschiedschrijving de nieuwe generatie te voorzien van meer objectieve informatie.
Daarnaast werd door de minister aandacht besteed aan de universaliteit van
de mensenrechten. Nadruk werd gelegd op de concrete aanpak van het Nederlandse
antiracisme beleid. Tevens heeft de minister aandacht gevraagd voor meervoudige
vormen van discriminatie, zoals van vrouwen en homoseksuelen, maar ook van
personen op grond van werk en afstamming, de kastelozen.In het voorbereidingstraject tot de WCAR en tijdens de WCAR zelf zijn
steeds goede contacten onderhouden met de Nederlandse NGO's. In een open sfeer
hebben briefings en contacten met elkaar plaatsgevonden.Ofschoon het WCAR-Actieprogramma geen juridisch instrument is, biedt het
toch vele aanknopingspunten voor wereldwijde nationale follow-up ter bestrijding van racisme en verbetering van de positie
van achterstandsgroepen door middel van wetgeving, beleid, educatie en bewustzijnsvorming.In Nederland zal op basis van het WCAR-Actieprogramma een Nationaal Actieprogramma
worden opgesteld (zie paragraaf 5.2). Onlangs zijn de Nederlandse vertalingen
van de definitieve teksten van de Slotverklaring en het WCAR-Actieprogramma
gereed gekomen. Deze vertalingen zullen aan alle instanties en organisaties
worden gezonden die een bijdrage kunnen leveren in het traject van het door
de Nederlandse regering vast te stellen Nationale Actieprogramma.In februari 2002 heeft de Raad van Europa de pan-Europese follow-up van
de WCAR van Durban georganiseerd. Tijdens deze conferentie hebben verschillende
lidstaten van de Raad van Europa maar ook observers
en NGO's hun meningen gegeven over het proces en de uitkomst van de WCAR in
Durban. Hoewel er volgens sommigen sprake was van een negatief getint «Durban
syndroom», bleek uiteindelijk het succes van Durban doorslaggevend voor
de teneur van de conferentie. De algehele focus van de bijeenkomst
tendeerde uiteindelijk in de richting van een regionale c.q. nationale voortzetting
van de in Durban behaalde resultaten, te weten de Slotverklaring en het Actieprogramma.
De verschillende deelnemers van de conferentie (RvE-lidstaten en niet lidstaten,
alsmede diverse internationale organisaties en NGO's) hebben hun plannen en
ideeën met betrekking tot het opstellen van Nationale Actieprogramma's
(NAP) kenbaar gemaakt. Uiteindelijk is er een niet-bindend RvE-document opgesteld
dat kan dienen als handleiding voor lidstaten bij het opzetten van een NAP.
Dit RvE-document zal in ieder geval worden gebruikt bij het opstellen van
het Nederlandse Actieprogramma.5.6 Overige internationale aspectenEuropese UnieTijdens de top van Tampere in oktober 1999 hebben de EU-regeringsleiders
de conclusie getrokken dat er een communautair immigratie- en asielbeleid
moet komen en dat integratiebeleid een vanzelfsprekend onderdeel in de keten
van dat beleid moet zijn. Het realiseren van communautair beleid op deze terreinen
blijkt een kwestie van lange adem te zijn.In de mededelingen van de Commissie inzake communautair immigratiebeleid
(COM (2001) 387) en inzake communautair asielbeleid (COM (2001) 710) worden
open coördinatiemethoden voorgesteld. De Commissie wil deze methoden
implementeren door voorstellen te doen voor Europese richtsnoeren die voorzien
in coördinatie van nationaal beleid, uitwisseling van best practices en evaluatie van de beleidsresultaten. In beide mededelingen
is een richtsnoer betreffende integratie opgenomen (asiel: richtsnoer 5, immigratie:
richtsnoer 6).De vooruitgang in de onderhandelingen over de concept-EG-richtlijn inzake
het recht op gezinshereniging verloopt minder snel en wezenlijk dan verwacht.
Tijdens de Europese Raad te Laeken (14 en 15 december 2001) is bevestigd dat
de vaststelling van gemeenschappelijke normen inzake gezinshereniging van
belang is om tot een werkelijk gemeenschappelijk immigratiebeleid te komen.
De Europese Raad heeft de Commissie verzocht een gewijzigd voorstel voor gezinshereniging
in te dienen. De Commissie heeft aan dit verzoek voldaan door begin mei 2002
een gewijzigde concept-richtlijn gezinshereniging uit te brengen. De onderhandelingen
daarover worden onder het Deens voorzitterschap voortgezet.De besprekingen over de concept-EG-richtlijn betreffende de status van
langdurig ingezeten onderdanen van derde landen zijn het afgelopen jaar gecontinueerd.
Doel van het voorstel is het instellen van een gemeenschappelijke status voor
«derdelanders» die langdurig in een lidstaat van de Unie verblijven.
Daarnaast beoogt de Commissie voorwaarden vast te stellen volgens welke de
houders van deze status het recht hebben in een andere lidstaat te verblijven
dan die welke de status heeft verleend.De onderhandelingen over de concept-richtlijn betreffende de voorwaarden
inzake de toegang en verblijf van onderdanen van derde landen met het oog
op arbeid in loondienst en economische activiteiten als zelfstandige, zijn
begin 2002 gestart. Doel van deze richtlijn is de invoering van gemeenschappelijke
definities, criteria en procedures voor toelating en verblijf van arbeidsmigranten
(zowel werknemers als zelfstandigen), vereenvoudiging en harmonisering
van de procedure en het verlenen van rechten aan toegelaten arbeidsmigranten.Raad van EuropaDe thema's migratie en integratie staan centraal bij de European Committee on Migration (CDMG). Het CDMG bereidt een interministeriële
conferentie over migratie en integratie voor welke wordt gehouden op 16 en
17 september 2002 te Helsinki. Voor Nederland neemt de minister voor Vreemdelingenzaken
en Integratie aan deze conferentie deel.HOOFDSTUK 6 COMMUNICATIE EN PARTICIPATIE6.1 InleidingVeel communicatieactiviteiten die zich specifiek richten op de integratie
van etnische minderheden in de Nederlandse samenleving vinden hun oorsprong
in het communicatieplan Meedoen is winnen. Dit
plan bouwt voort op de communicatieonderdelen van de nota Kansen krijgen, kansen pakken. Enkele daarin voorgenomen acties zijn
in de loop van de tijd bijgesteld of zijn in een andere vorm gerealiseerd.
In het communicatieplan ligt het accent nu voornamelijk op debat en discussie
enerzijds en op de inzet van nieuwe communicatietechnologie anderzijds.De Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ) beschouwt een evenwichtige
berichtgeving over etnische minderheden in de samenleving als een belangrijk
onderdeel waaraan de kwaliteit van media kan worden afgemeten. Daarom is de
NVJ al lange tijd betrokken bij het werk van het projectbureau Migranten in de Media.De gevolgen voor de Nederlandse maatschappelijke verhoudingen van de aanslagen
in New York en Washington van 11 september 2001 laten zien dat de inspanningen
om verdraagzaam jegens elkaar te zijn wel hun vruchten afwerpen, maar ze maken
ook tegelijkertijd duidelijk dat smeulende tegenstellingen snel kunnen oplaaien.Juist in dat soort situaties draagt negatieve beeldvorming in de media
sterk bij tot een verzuring van de maatschappelijke verhoudingen. Hoewel elke
uitgever, elke hoofdredacteur en elke journalist uiteindelijk een eigen verantwoordelijkheid
heeft in de wijze waarop nieuws gebracht wordt, probeert de NVJ alle hierbij
betrokkenen op hun verantwoordelijkheid te wijzen. Daarom zijn in 2001 enkele
debatten georganiseerd.In 2002 zijn de debatten voortgezet met een symposium Is beeldvormingsonderzoek relevant voor journalisten? en met workshops op de werkvloer van krantenredacties. Ook de
scholen voor journalistiek zijn regelmatig betrokken bij de debatten. De studenten
worden daarbij gewezen op hun verantwoordelijkheid als journalist die functioneert
in een multi-etnische samenleving.Een conferentie over de multiculturele samenleving, Witkijkers en Zwartwassers, in politiek-cultureel centrum, De Balie,
is mede gesubsidieerd. Als doelstelling voor deze conferentie was geformuleerd
dat een aantal gebeurtenissen en ontwikkelingen die illustratief zijn voor
het debat over de multiculturele samenleving zorgvuldig geanalyseerd zouden
moeten worden.De opkomstbevordering bij de verkiezingen van 2002 onder leden van de
etnische minderheden is gestimuleerd door televisie- en radiospotjes te maken
in de Nederlandse taal. Ze zijn uitgezonden op regionale- en specifieke omroepen
voor migranten. Daarnaast heeft het Landelijke Overleg Migranten (LOM) bijeenkomsten
georganiseerd.Snel na de gebeurtenissen van 11 september 2001 heeft het kabinet besloten
om een serie stadsgesprekken te organiseren. Deze hebben plaatsgevonden in
Amsterdam, Rotterdam, Gouda, Enschede, Leeuwarden, Venlo, Eindhoven, Arnhem
en Den Haag. Uitgangspunt voor de gesprekken was de vraag of er sprake is
van verdeeldheid, van angst of van vooroordelen. Tijdens de bijeenkomsten
bleek onder andere dat de gevoelens van onveiligheid onder alle bevolkingsgroepen
zijn toegenomen. Autochtone Nederlanders vereenzelvigden fundamentalisme vaak
met het geloof zoals de meeste moslims in Nederland dat beleven. Moslims
op hun beurt hadden het gevoel dat ze worden gewantrouwd en dat ze doorlopend
worden aangesproken op de daden van fundamentalisten waar ze helemaal niet
mee vereenzelvigd willen worden.Voorts is gewerkt aan activiteiten op het gebied van bestrijding van discriminatie
in samenwerking met de organisatie Tolerance Unlimited. Zo werden in 2001 en 2002 spotjes op de televisie vertoond gericht
op het bewust maken van vooroordelen en discriminatie. Hieraan gekoppeld vinden
er activiteiten op scholen plaats. Ook zijn in de basisagenda
voor leerlingen (oplage 30 000) teksten en beelden van deze
spotjes opgenomen.Het in kaart brengen van organisaties en de door hun ontplooide activiteiten
is in 2002 op twee manieren gebeurd. Allereerst door een netwerkanalyse-onderzoek
door het Instituut voor Migratie- en Etnische Studies
(IMES). Te tweede is er onderzoek gedaan,naar activiteiten die een bijdrage
leveren aan de emancipatie en integratie van leden uit de minderheidsgroepen
in de Nederlandse samenleving. Het daaruit voortkomende boek legt de nadruk
op het innovatieve karakter van de activiteiten en de wijze waarop ze bijdragen
aan emancipatie en integratie.Ook is het project Hoe leuk zijn Marokkanen?
ontwikkeld. Daarbij is een brochure gemaakt waarin benadrukt wordt dat Marokkaanse
jongeren niet anders zijn dan Nederlandse jongeren. Marokkaanse jongeren vertellen
in de brochure over hun werk, hun dromen, hun ambities en hun verhouding met
Nederland en hun (andere) moederland.6.2 Massamediale integratiecampagneBegin 2001 is door de toenmalige minister voor GSI besloten om een massamediale
integratiecampagne te ontwikkelen. Op 1 april 2002 is deze campagne Oog voor anderen kan veel veranderen van start gegaan.
De campagne is erop gericht de interesse in elkaar te stimuleren en aan te
zetten tot multiculturele ontmoetingen. De twee jaar durende campagne bestaat
uit massamediale componenten zoals het tv-spotje, de abri-campagne en integratie.net. Doel van zowel het tv-spotje als de uitingen
via abri's is om mensen een spiegel voor te houden en aan het denken te zetten.
Daarnaast zal de campagne een omgevingsgebonden component hebben met lokale
en regionale discussiebijeenkomsten en manifestaties.De in februari 2002 vernieuwde website staat
in het teken van een nieuwe impuls, namelijk het stimuleren van mensen om
interesse te tonen voor mensen met een andere culturele bagage. Om dit doel
te bereiken is de campagne ook ontwikkeld. De kennisuitwisseling tussen partners
in integratie wordt op verschillende wijzen gerealiseerd. Op de site www.integratie.net zijn vele links
te vinden naar andere sites die te maken hebben
met integratie. Daarnaast staan er berichten op over integratie en over de
laatste ontwikkelingen ten aanzien van allochtonen. De site is een portal site waarvan ook een
elektronische nieuwsbrief Integratie deel uitmaakt.De ontwikkeling van een monitor beeldvorming
heeft een andere opzet gekregen. De vragen over beeldvorming zullen worden
opgenomen in de periodieke survey onder etnische
minderheden, de zogeheten SPVA (sociale positie voorzieningengebruik allochtonen). 6.3 Cultuur en mediaCultuurBeleidsvoornemens uit de nota's Ruim baan voor culturele
diversiteit en Media en Minderheden zijn
in 2001 grotendeels geïmplementeerd.In de nieuwe Cultuurnota 2001–2004, Cultuur als
Confrontatie, is een groot aantal instellingen opgenomen die voor
het eerst een vierjarige subsidie ontvangen. Van de 168 nieuwe toetreders
zijn er ongeveer 34 met een multiculturele signatuur (in de Cultuurnota 1997–2000
waren dat er slechts 15). Het totaal aantal instellingen met een dergelijke
signatuur dat in het kader van de Cultuurnota 2001–2004 subsidie krijgt
is 60. Samen krijgen zij ruim € 13,6 miljoen. Dat is ongeveer 5%
van het totale budget voor instellingensubsidies.Met het «tweeprocent stimuleringsbudget doelgroepactiviteiten»
zijn culturele instellingen met een meerjarige rijkssubsidie aangemoedigd
om activiteiten te ontwikkelen gericht op speciale doelgroepen zoals culturele
minderheden en jongeren. De eerste resultaten van dit stimuleringsbudget zijn
medio 2002 te verwachten.In 2001 is het Actieplan Cultuurbereik van
start gegaan, waarin 30 gemeenten en 12 provincies plannen van aanpak en vierjarige programma's cultuurbereik hebben opgesteld ten behoeve
van de vergroting van het publieksbereik. Eén van de vijf thema's binnen
deze programma's is «ruim baan voor culturele diversiteit».Een aantal voornemens uit de nota Ruim baan voor culturele
diversiteit leidde drie initiatieven die met elkaar samenhangen en
elkaar aanvullen. Samen vormen zij als het ware een driehoek die zich vanuit
verschillende perspectieven richt op de cultuursector:– Atana bestaat sinds februari 2000 en is gericht op de vergroting
van de bestuurlijke kwaliteit en diversiteit in besturen en adviesraden. Atana
scout mensen met bestuurlijke kwaliteiten en een «dubbele culturele
achtergrond». In mei 2002 waren ruim 80 vacatures in adviesraden en
besturen van culturele instellingen ingevuld en waren er nog vele bemiddelingen
in procedure.– De Phenix Foundation is een initiatief van enkele cultuurfondsen
en is gericht op kunstenaars. Doel is de versterking van de diversiteit in
het culturele aanbod. Phenix verricht maatwerk bij de verdere ontwikkeling
van talentvolle kunstenaars met een niet-Nederlandse achtergrond.– Het Netwerk CS is eind 2001 van start gegaan en heeft tot doel
om binnen culturele instellingen de deskundigheid op het terrein van culturele
diversiteit te bevorderen en uitwisseling van ervaringen mogelijk te maken.De resultaten van het culturele diversiteitsbeleid dat is ingezet met
de twee eerder genoemde nota's zullen begin 2002 worden gedocumenteerd in
de Voortgangsrapportage Culturele Diversiteit.
Samen met BZK heeft OCenW het voortouw in een project waarbij het culturele
erfgoed van minderheden wordt geïnventariseerd en toegankelijk gemaakt.
Drie thema's staan daarbij centraal: slavernijverleden, islam en migratiegeschiedenis.MediaIn november 2000 is aan de Tweede Kamer een voortgangsbrief gestuurd over
de uitvoering van de maatregelen in de nota Media en minderhedenbeleid van juni 1999. Algemene doelstelling van het kabinet is om inhoud,
makers en publiek van de Nederlandse media een betere afspiegeling te laten
zijn van de multiculturele samenleving.Mede naar aanleiding van de Concessiewet, die de landelijke publieke omroep
stimuleert meer aandacht aan culturele diversiteit te besteden, is in 2000
bij de NOS het diversiteitsbureau Meer van Anders
opgericht. Dit bureau wordt door de publieke omroep zelf gefinancierd en heeft
de opdracht om een evenwichtige representatie van verschillende groepen te
bevorderen; van mannen en vrouwen, zwart en wit, jong en oud. Daarbij ligt
het accent op de programma-inhoud (beeldvorming) en in tweede instantie op
personeelsbeleid. Met onderzoek, debat en gerichte trainingen zal Meer van Anders de dialoog aangaan met programmamakers
en zendgemachtigden. Inmiddels is er bovendien aan een monitoringsysteem gewerkt
voor het diversiteitsbeleid dat in de meerjarenbegroting en de programmatische
jaarverslagen van de publieke omroep een plek gaat krijgen en waarvan de eerste
analyses in juli 2002 zijn gepubliceerd.Voor de versterking van de lokale migrantentelevisie in de vier grote
steden is in november 2001 MTNL (Multiculturele Televisie Nederland) van start
gegaan. Dit initiatief is gefinancierd door de vier grote steden en OCenW:
ruim € 1.6 miljoen in 2001 en ruim € 3,5 miljoen per jaar
voor de periode 2002–2004.In deze nieuwe productiemaatschappij zijn de bestaande organisaties SOM-Media
en MTV Amsterdam opgegaan. MTNL werkt samen met regionale en lokale omroepen
en producenten om programma's te maken voor de vier grote doelgroepen: Turken,
Marokkanen, Surinamers en Antillianen. De gekozen organisatiestructuur is
een combinatie van centrale en decentrale productie waarin de overloop en
uitwisseling tussen reguliere omroep en migrantenomroep wordt gestimuleerd,
zowel onder publiek als personeel.Bij de herverdeling van radiofrequenties is voor de lokale publieke omroepen
in de vier grote steden extra frequentieruimte gereserveerd voor migrantenradio.
De regering heeft daaraan als voorwaarde gesteld dat de bestaande programmering
een kwaliteitsimpuls krijgt. Inmiddels is op initiatief van de vier grootstedelijke
lokale zendgemachtigden een bedrijfsplan (onder de werknaam G4-radio) ontwikkeld voor een professionele Nederlandstalige multiculturele
radiostation voor jongeren (15–35 jarigen) van de grote steden, met
een mix van plaatselijke informatie en onderscheidende muziek. Ook hier is
gekozen voor een combinatie van centrale en decentrale productie, met opleidingstrajecten
voor mediatalent uit migrantengroepen. De beoordeling van dit bedrijfsplan
ligt nu bij de gemeentebesturen van de vier grote steden, waarmee ook wordt
gesproken over een bijdrage in de kosten. OCenW heeft hiervoor reeds in 2001
een ontwikkelingssubsidie toegekend (€ 111 000).Op het gebied van arbeidsdeelname in de journalistiek is sinds 2000 de
organisatie Mixed Media werkzaam. Mixed Media heeft bestuursleden uit de dagbladwereld, de commerciële
en de publieke omroep en kiest voor gerichte en individuele bemiddeling van
allochtone journalisten.Het Bedrijfsfonds voor de Pers start in de loop van dit jaar (2002) met
een experimentele regeling ter ondersteuning van uitgaven gericht op minderheden.
Deze regeling zal voor vier jaar gelden waarvoor maximaal € 2,7
miljoen zal worden gereserveerd binnen de huidige middelen van het Fonds.Het ministerie van OCenW zet het beleid voort om uiteenlopende projecten
op het terrein van media en migranten te subsidiëren. Hiervoor is in
2002 in totaal een budget van € 600 000 gereserveerd. Van dit
bedrag is € 227 000 geoormerkt voor specifieke projecten van
de STOA (Stichting Omroep Allochtonen, Utrecht), die daarnaast in het kader
van de Cultuurnota 2001–2004 een vierjarige instellingssubsidie
krijgt van in totaal € 1 956 350.TRIOMF PrijsOp 1 februari 2001 is door de toenmalige minister voor GSI bij de installatie
van de Commissie Arbeidsdeelname Vrouwen uit Etnische Minderheden (commissie AVEM) de instelling van de TRIOMF
Prijs aangekondigd. Overwegingen voor het instellen van deze waren:
een bijdrage leveren aan de positieverbetering van vrouwen uit etnische minderheden
in de Nederlandse samenleving; en een dergelijke prijs accentueert het integratiebeleid
als bestanddeel van het algemene regeringsbeleid.Op 17 april 2002 is de prijs voor het eerste keer uitgereikt aan mevrouw
C. Pattipilohy. Mevrouw Pattipilohy heeft blijkens het juryrapport een grote
bijdrage geleverd aan empowerment, het omzetten
van de kracht en de kwaliteit van zwarte, migranten en vluchtelingenvrouwen
(zmv-vrouwen) in het verkrijgen van invloed, zeggenschap en macht.6.4 ParticipatieSinds 1 januari 1989 zijn gemeenten verantwoordelijk voor het «eerstelijnswerk
minderheden». De middelen waar het rijk voor de decentralisatie over
beschikte zijn sinds 1 januari 1989 gestort in het Gemeentefonds. Deze middelen
waren bestemd voor eerstelijnswerk voor alle minderheden op lokaal niveau.
Op provinciaal niveau zijn de provincies verantwoordelijk gesteld voor de
tweedelijns instellingen ten behoeve van minderheden. Op landelijk niveau
is Forum opgericht. De subsidiëring van de afzonderlijke landelijke steunfuncties
van de verschillende minderheidsgroepen is toen naar Forum overgeheveld.In het bestuurlijk overleg van 4 juni 2002 over het rapport Nèt
loke falta van de Commissie Veeris heeft het Overlegorgaan Caraïbische
Nederlanders (OCAN) de minister voor GSI en de staatssecretaris van Justitie
op het bovenstaande gewezen. Als reactie hierop heeft de minister voor GSI
toegezegd een onafhankelijk onderzoek te laten verrichten naar de wijze waarop
initiatieven van Antillianen op lokaal niveau het beste kunnen worden gefaciliteerd
en gestructureerd. De minister voor GSI heeft tijdens het overleg op 4 juni
ook toegezegd om samen met de staatssecretaris van VWS op korte termijn een
opdracht te verstrekken om een onafhankelijk onderzoek te laten verrichten
naar de wijze waarop initiatieven van Antillianen op lokaal niveau het beste
kunnen worden gefaciliteerd en gestructureerd.1Bestuurlijke participatieMeer bestuurlijke participatie in de zin van vergroting van de toegankelijkheid
van besturen voor minderheden is in de vorige kabinetsperiode op basis van
vrijwilligheid op gang gekomen. Het kabinet subsidieert projecten tot bevordering
van de bestuurlijke diversiteit («bestuurdersbanken»). In de cultuursector
is al enige tijd een project gaande onder de naam Atana dat de deelname van minderheden aan besturen wil vergroten (zie
paragraaf 6.3). In het verlengde hiervan is in oktober 2001 gestart met
het driejarig project Atana vrijwilligers dat
is gericht op het vergroten van de diversiteit in besturen van vrijwilligersorganisaties.
Op lokaal niveau hebben ook verschillende gemeenten dit soort initiatieven
genomen.In de nota Integratie in het perspectief van immigratie is opgenomen dat het aantal «bestuurdersbanken»
zal worden uitgebreid naar andere maatschappelijke sectoren naast de reeds
bestaande voor de culturele, de onderwijs- en de vrijwilligerssector1.6.5 Overleg met etnische minderhedenIn de nota Integratie in het perspectief van immigratie is ook aangekondigd dat er een LOM-verbetertraject zal worden ingezet,
gericht op waar mogelijk verhoging van de representativiteit van de samenwerkingsverbanden
die op basis van de Wet Overleg Minderhedenbeleid
(WOM) zijn toegelaten tot het Landelijk Overleg Minderheden (LOM). Ook gaat
het om een verbetering van de agendering van beleidsonderwerpen van het LOM
door middel van een jaarlijks vast te stellen beleidscyclus2.Inmiddels is na bespreking van de nota in de Twede Kamer op 10 april 2002
de implementatie van het LOM-verbetertraject in gang gezet. Op 15 april 2002
vond de eerste bijeenkomst plaats van de bipartide werkgroep, die belast is
met de uitvoering van het LOM-verbetertraject. Deze werkgroep bestaat uit
twee voorzitters van LOM-samenwerkingsverbanden en twee ambtenaren van BZK.De planning is dat eind 2003 de criteria voor representativiteitstoetsen
voor LOM-samenwerkingsverbanden zijn vastgesteld.6.6 Informatievoorziening en onderzoekHet kabinet acht het van belang om op de vraag naar meer inzicht in de
positie van de bevolkingsgroepen in Nederland niet aan de zogeheten nieuwe
etnische groepen in Nederland voorbij te gaan. De periodieke survey onder Surinamers, Turken, Marokkanen en Antillianen en de
referentiegroep autochtonen, de vijfde SPVA , wordt in 2002 uitgevoerd. In
2003 wordt een soortgelijke survey onder de nieuwe
etnische groepen waaronder Somaliërs, Irakezen, Iraniërs, voormalig
Joegoslaven en Afghanen gehouden3. Beide SPVA's
dienen als input voor de Integratiemonitor 2004.
De Integratiemonitor 2002 is in september 2002 verschenen.Van enkele nieuwe etnische groepen worden profielen gemaakt. Een profiel
van Somaliërs is reeds verschenen in 2000. In 2001 is een profiel van
Ghanezen verschenen en de eerste landelijke «Ghanezen-conferentie»
is georganiseerd. In 2002 zijn al profielen van Iraniërs en Irakezen
verschenen. Ook is een landelijke expertmeeting
van Irakezen gehouden en is een onderzoeksrapport over Irakezen gepresenteerd.De ontwikkeling van een monitor beeldvorming
heeft een andere opzet gekregen. De vragen over beeldvorming zullen worden
opgenomen in de periodieke survey SPVA onder etnische
minderheden. De monitor beeldvorming zal vanaf 2004
een onderdeel worden van de tweejaarlijkse Integratiemonitor.In het kader van het project evenredigheid en toegankelijkheid zijn drie
studies door het Instituut voor Economisch-Sociologisch onderzoek uitgebracht.
De eerste studie, getiteld Toekomst in meervoud,
is een toekomstverkenning gebaseerd op scenario's van de Nederlandse multi-etnische
samenleving.De tweede studie, getiteld Concentratie en achterstand, behandelt de samenhang tussen etnische concentratie en de sociaal-economische
positie onder allochtonen en autochtonen. Ethnic-cultural
and social-economic integration in the Netherlands is de publicatie
over een vergelijkende studie tussen de Mediterrane en Caribische
minderheidsgroepen in Nederland.Het SCP heeft in september 2001 de Rapportage Minderheden uitgebracht, waarin de effecten van het onderwijsbeleid en het arbeidsmarktbeleid
in beeld worden gebracht.Voorts is ten behoeve van de beleidsontwikkeling voor de nieuwe etnische
groepen een onderzoek verricht. Het rapport getiteld Gemeentelijk
en provinciaal beleid voor nieuwe etnische groepen is in september
2002 gepubliceerd.Transnationale ontwikkelingen worden steeds belangrijker. Een onderzoek
naar de transnationale identiteit verricht door de Erasmus Universiteit zal
voorjaar 2003 verschijnen.In november 2001 is het CBS rapport Allochtonen in
Nederland 2001 verschenen.De kennisuitwisseling tussen «partners in integratie» heeft
op verschillende wijzen plaatsgevonden.Het Kenniscentrum Grote Steden (KCGS) heeft een intentieverklaring met
het ministerie van BZK gesloten om de mogelijkheid tot inbedding van de kennisfunctie
«integratie en etnische minderheden» in het KCGS te onderzoeken.
Kennisontwikkeling blijft de taak van het ministerie van Justitie, maar de
kennisverspreiding en kennisbemiddeling krijgt wellicht een plaats in het
KCGS.HOOFDSTUK 7 OVERIGE ONDERWERPENNaast de thema's uit de nota Kansen krijgen, kansen
pakken is er een aantal onderwerpen dat de afgelopen jaren in het
kader van het integratiebeleid bijzondere aandacht heeft gehad van het kabinet.
Voorts is het kabinet geconfronteerd met enkele gebeurtenissen die van invloed
zijn op de positie van en het welzijn onder burgers. Hierna passeren deze
onderwerpen in tien paragrafen kort de revue.7.1 SlavernijverledenHet Nationaal Monument SlavernijverledenHet afgelopen jaar zijn er belangrijke resultaten geboekt met betrekking
tot de aandacht voor het slavernijverleden. Op 1 juli 2002 is in het Oosterpark
in Amsterdam het Nationaal Monument Slavernijverleden, vervaardigd door de
Surinaamse kunstenaar Erwin de Vries, in aanwezigheid van de Koningin en hoogwaardigheidsbekleders
uit binnen- en buitenland onthuld. Rondom de onthulling werden diverse activiteiten
georganiseerd, waaronder een filmavond over slavernij, een symposium over
het slavernijverleden in heden en toekomst, de opvoering van de eenakter Suzanne
Du Plessis en een bezinningsbijeenkomst.Ook ten aanzien van het op te richten instituut dat taken op het terrein
van presentatie, onderzoek, educatie en documentatie zal gaan uitoefenen zijn
resultaten geboekt. Op 24 mei 2002 is het bestuur van dit instituut NINSEE
geïnstalleerd.In het kader van het door TELEAC-NOT te produceren multimediaal onderwijsprogramma
zijn het script en scenario geschreven en zal gestart worden met de productie.
In het schooljaar 2002–2003 zal het programma voor de scholen beschikbaar
zijn.Om de Nederlandse samenleving breed te bereiken, is het Comité
van Aanbeveling Nationaal Monument Slavernijverleden een communicatietraject
gestart. Ook de website www.slavernijverleden.nl speelt een belangrijke rol
als het gaat om verspreiding van informatie en de mogelijkheid van discussie
en debat.7.2 Huisvesting statushoudersDe uitplaatsing en huisvesting van statushouders uit de centrale opvangvoorzieningen
naar de gemeenten, vormt voor betrokkenen een eerste belangrijke stap in het
integratieproces in Nederland.De halfjaarlijkse huisvestingstaakstellingen voor het jaar 2001 zijn in
de circulaires van 20 november 2000 en van 17 mei 2001 aan de gemeenten bekend
gemaakt. De omvang van de huisvestingstaakstellingen wordt bepaald door de
prognose van het aantal verblijfstatussen dat door de IND (Immigratie- en
Naturalisatiedienst) wordt verleend. Het aantal voor het jaar 2001 te huisvesten
statushouders was in totaal 8 800 personen. In werkelijkheid zijn 5 760
personen door de gemeenten gehuisvest. Hiermee is 65% van de totale taakstelling
in 2001 gerealiseerd.De geringe prestatie is veroorzaakt door de nieuwe wet- en regelgeving
voor het vreemdelingenbeleid, die per 1 april 2001 is ingegaan. Gemeenten
gingen een afwachtende houding aannemen, mede omdat de Zorgwet VVTV is komen
te vervallen. Bovendien hadden de gemeenten tot 1 oktober 2001 te maken met
het uitvoeren van het «omklapproces» van de VVTV in reguliere
voorzieningen. Dit vergde ook de nodige inspanningen op het huisvestingsterrein.Ten behoeve van de huisvesting van statushouders voor de eerste helft
van 2002 dienen de gemeenten te voorzien in de huisvesting van 4 800
statushouders. Dit is bekend gemaakt in de circulaire van 20 november 2001.
In de periode januari 2002 tot en met juni 2002 zijn er 3 600 statushouders
gehuisvest, waardoor deze halfjaarlijkse taakstelling voor 75% is gerealiseerd.
De gemeenten hebben opnieuw onvoldoende huisvestingsplaatsen geleverd; niet-gerealiseerde
plaatsen zullen alsnog moeten worden gerealiseerd.Gedurende de tweede helft van 2002 bedraagt het aantal te huisvesten statushouders
6 400 personen. Dit is bekend gemaakt in de huisvestingscirculaire (met
kenmerk CIM2002/70 321) van 28 mei 2002.De stagnatie in de uitplaatsing en huisvesting van statushouders is onderwerp
van bespreking geweest in de bestuurlijke overleggen van het rijk met de VNG
en het IPO van 5 december 2001 en van 6 mei 2002. Op 5 december 2001 is door
het rijk naar voren gebracht dat in gezamenlijkheid oplossingen moeten worden
gevonden ter voorkoming van stagnatie in het huisvesten van statushouders.
Er verblijven teveel statushouders in de centrale opvang, hetgeen de opvang
van asielzoekers onder grote druk heeft gezet. Afgesproken is om onder leiding
van het ministerie van VROM een breed samengestelde werkgroep in te stellen,
die zal rapporteren over oplossingsmogelijkheden voor de huisvesting van statushouders
op de korte en lange termijn. Bij brief van 8 april 2002 hebben de staatssecretaris
van VROM en de minister voor GSI de toezichthouders, de provinciale besturen
en de besturen van de regionale openbare lichamen, verzocht te komen tot een
intensivering van de activiteiten om het aantal statushouders in de centrale
opvang weer tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen. Deze brief ging
vergezeld van een overzicht van gemeenten die in hun gebied nog fors achterlopen
bij de realisatie van de taakstelling.Over deze onacceptabele situatie is op 6 mei 2002 opnieuw bestuurlijk
overleg gevoerd. Besproken zijn het rapport De taken hersteld van de Interdepartementale werkgroep huisvesting
statushouders en het door een extern bureau opgestelde rapport «Evaluatieonderzoek uitplaatsingsproces statushouders». De betrokken partners (VNG, IPO en COA) hebben ingestemd met de
geformuleerde aanbevelingen en verbetervoorstellen met betrekking tot het
uitplaatsings- en huisvestingsproces van statushouders. Bij passend woningaanbod
worden geen weigeringsgronden van de statushouders geaccepteerd; de uitplaatsingscriteria
van het COA zullen worden herzien en het COA zal bij de uitplaatsing vaker
overgaan tot contingentsgewijze uitplaatsing naar de gemeenten. Als doelstelling
is geformuleerd om de achterstand met betrekking tot de taakstellingen op
korte termijn, dat wil zeggen binnen één jaar, in te lopen teneinde
de omvang van het aantal statushouders in de centrale opvang weer tot een
acceptabel niveau terug te dringen.De VNG heeft in de ledenbrief van 12 juni 2002 de colleges van burgemeester
en wethouders een aantal oplossingsrichtingen aangereikt om de huisvesting
van statushouders weer op gang te brengen en heeft voorts aangekondigd om
in samenwerking met het COA in het najaar van 2002 een aantal regionale bijeenkomsten
te houden. Bij brief van 1 juli 2002 zijn de gemeenten en corporaties door
de deelnemers aan het bestuurlijk overleg opgeroepen de benodigde woningen
beschikbaar te stellen. Van de in deze brief aangekondigde interbestuurlijke
rondetafelgesprekken van het rijk met een aantal gemeenten en regio's en de
in die gebieden werkzame corporaties, die een grote achterstand hebben opgelopen,
heeft op 11 juli 2002 onder leiding van de toenmalige minister voor GSI het eerste gesprek met de Drechtsteden plaatsgevonden. Daarnaast zal de
minister van VROM overleggen met een aantal woningcorporaties om op korte
termijn extra woningen voor statushouders beschikbaar te krijgen.Sinds de invoering van de taakstellingssystematiek (mei 1993) zijn er
tot en met juni 2002 137 000 statushouders gehuisvest. Gedurende
de periode 1 juli 1995 (datum invoering wettelijke taakstellingen) tot en
met juni 2002 ging het om 82 000 statushouders.Afloop Zorgwet VVTVMet de inwerkingtreding van de Vreemdelingenwet 2000 op 1 april 2001 is
de Zorgwet VVTV afgeschaft en zijn overgangsbepalingen in de Invoeringswet
behorende bij Vreemdelingenwet 2000 opgenomen. Voor VVTV-statushouders die
op 1 april 2001 beschikten over een geldig verblijfsdocument, hield dit in
dat deze groep in aanmerking kon komen voor een voorlopige verblijfsvergunning
voor bepaalde tijd asiel met behoud van de resterende geldigheidsduur van
de VVTV. De voorzieningen ingevolge de Zorgwet VVTV, inclusief de financiering
door het rijk aan de gemeenten, liepen door tot het moment waarop de gemeente
deze statushouder administratief wijzigt («omklapt») naar de van
toepassing zijnde algemene voorzieningen. De gemeenten, die daarvoor tot uiterlijk
1 oktober 2001 de tijd kregen, hebben dit proces naar tevredenheid gerealiseerd.Ten aanzien van het beleid van uitgeprocedeerde ex-VVTV'ers heeft het
rijk de gemeenten per brieven van 10 oktober 2001, 14 januari 2002 en 30 mei
2002 nader geïnformeerd over de werkzaamheden die ondernomen moeten worden
om tot een juiste uitvoering van de regelgeving te komen.In de brief van 20 juli 2001 heeft het rijk de gemeenten nader geïnformeerd
over de mogelijkheid om op basis van vrijwilligheid de verantwoordelijkheid
voor en de uitvoering van de zorg en opvang van ex-VVTV'ers en ROA-personen
aan het COA over te dragen. Gemeenten die wensen de Zorgwet VVTV en de ROA
nog zelf uit te willen voeren, kunnen dit voortzetten. Uiteraard zullen deze
gemeenten de daarvoor geldende rijksvergoeding blijven ontvangen. De gemeenten
is de mogelijkheid geboden om per 1 januari 2002, per 1 april 2002 dan wel
per 1 juli 2002 van deze overdrachtmogelijkheid gebruik te maken. In totaal
hebben op 1 juli 2002 95 gemeenten 2 085 ROA/ex-VVTV'ers aan het COA
overgedragen. De mogelijkheid bestaat om vanwege gemengde bewoning tot 1 januari
2003 in voorkomende gevallen alsnog een gefaseerde overdracht te realiseren.Monitor huisvesting statushoudersEind 2001 zijn de uitkomsten van de derde monitor huisvesting
statushouders beschikbaar gekomen. Met behulp van een in 1995 opgezet
monitoringsysteem is het mogelijk aan de hand van een panel van statushouders
de effecten te meten van het aanbod van reguliere vervolghuisvesting aan statushouders
in de gemeenten. Mogelijke effecten zijn vervolg huisvestingen, de verhuisrichting
en het eventuele verband met de woonsituatie of typen statushouders. Hierbij
is tevens onderzoek verricht naar de invloed van de wijze van plaatsing van
statushouders (via bemiddeling door het COA of via het zelf woonruimte vinden
door statushouders) en zijn de verschillen verkend in verhuismobiliteit van
statushouders in vergelijking met die van andere inwoners van Nederland op
grond van het Woningbehoefte Onderzoek (WBO) van 1998. Op basis van deze monitor
kunnen de volgende conclusies worden getrokken:a) Statushouders vinden in toenemende mate vanuit de centrale opvang zelf woonruimte. Van de bemiddelbare statushouders vindt circa 50%
zelf woonruimte. Voor de andere 50% bemiddelt het COA; met betrekking tot
de laatste groep spelen vaak specifieke omstandigheden een rol.b) Statushouders verhuizen minder vaak. Dit is enerzijds een onderstreping
van de hierboven vermelde trend, waarbij ten aanzien van de categorie «zelfzoekers»
verondersteld mag worden dat hun huisvesting naar tevredenheid is verlopen.
Anderzijds kan dit erop duiden dat er in de afgelopen periode zo weinig woningaanbod
is geweest dat een verhuizing niet mogelijk is.c) Met betrekking tot de verhuismotieven van statushouders worden de uitkomsten
uit het onderzoek van 1998 in grote lijnen bevestigd. Motieven met een sociaal
karakter (dichterbij familie/bekenden en isolement/afstand tot voorzieningen)
zijn verreweg de belangrijkste factor om van woonplaats te veranderen. Motieven
die verband hielden met werk of opleiding en de woning of woonsituatie werden
minder vaak genoemd. Het aantal keren dat zij genoemd zijn, wijkt maar zeer
beperkt af in vergelijking met eerder onderzoek. Hoewel de uitkomsten niet
geheel eenduidig zijn, lijkt het erop dat recent geplaatste statushouders
de sociale motieven minder vaak genoemd hebben dan de al langer geplaatsten.
Dit resultaat is juist omgekeerd aan de uitkomst van eerder onderzoek.d) Statushouders wijken qua verhuismobiliteit niet zoveel af van vergelijkbare
Nederlandse groepen. Dit stemt tot tevredenheid. Wat voor Nederlanders geldt
(bijvoorbeeld verhuizen vanwege werk) geldt ook voor de statushouders. Wel
verhuizen de statushouders relatief gezien in het noorden van Nederland nog
steeds het meest naar een andere gemeente. Eveneens wordt in de kleinere gemeenten
nog steeds het meest naar een andere gemeente verhuisd.Bestuurlijk overleg en rapportagesOp 6 mei 2002 heeft bestuurlijk overleg plaatsgevonden over de huisvesting
van statushouders. Ingestemd is met een voorstel met betrekking tot de realisatie
van structurele opvangcapaciteit voor asielzoekers en met het voorstel ter
zake de ondersteuningsstructuur voor de verwerving van tijdelijke en structurele
opvangcapaciteit. Voor de opvang van asielzoekers is een interdepartementale taskforce ingesteld. Deze staat onder voorzitterschap
van de Commissaris van de Koningin in Noord-Brabant, de heer Houben. In deze taskforce zijn eveneens het COA, de VNG en het IPO vertegenwoordigd.
Deze taskforce heeft als doel landelijk het draagvlak
voor de opvangbehoefte te verbeteren, waar mogelijk procedures te doen versnellen
en de zich manifesterende knelpunten voortvarend op te lossen. Voor de resultaten
ter zake de huisvesting van statushouders zij verwezen naar de rapportage
bij dit onderdeel. Gegeven het belang van de integrale samenhang in de vreemdelingenketen
wordt over het bestuurlijk overleg en de ontwikkelingen rond de huisvesting
van statushouders in de viermaandelijkse Rapportage Vreemdelingenketen gerapporteerd.7.3 Multicultureel bouwenDe VROM-raad heeft op verzoek van de Tweede Kamer in maart 2002 een advies
uitgebracht over multicultureel bouwen, getiteld Smaken
verschillen: multicultureel bouwen en wonen. Het kabinet heeft op
5 april 2002 zijn standpunt inzake dit advies aan de Tweede Kamer kenbaar
gemaakt. Het generieke woonbeleid staat bij de huisvesting van allochtonen
voorop. Dit beleid is gericht op het scheppen van kansen enhet
verruimen van de keuzemogelijkheden voor alle bewoners en woningzoekenden
en dient aldus ook bij te dragen aan de versterking van de woningmarktpositie
van allochtonen. Daarnaast wenst het kabinet in te spelen op de specifieke
vraag uit allochtone kring naar bouwvormen die een eigen woon- en leefcultuur
mogelijk maken.Zowel het advies van de VROM-raad als eerder onderzoek, dat werd uitgevoerd
door het ministerie van VROM, hebben aangetoond dat er onder sommige allochtone
groepen, en meer in het bijzonder onder allochtone ouderen, zeker behoefte
is om uitdrukking te geven aan hun culturele oriëntatie in het wonen.
Het vorige kabinet heeft deze behoefte onderkend. Het ziet multicultureel bouwen – in lijn met het advies van de VROM-raad –
als het tot uiting laten komen van de culturele diversiteit in de gebouwde
omgeving in termen van functionaliteit en identiteit. Het is de expressie
van de woonwensen van zowel de allochtone als autochtone groepen in de samenleving.
Bij functionaliteit gaat het bijvoorbeeld om de plattegrond van de woning,
de plaats van de keuken, de grootte van de hal en/of de mogelijkheid om de
persoonlijke en de openbare sfeer te scheiden. De identiteit heeft betrekking
op de uitstraling en externe vormgeving van woningen en gebouwen en op de
inrichting en vormgeving van openbare ruimten en voorzieningen (winkels, ontmoetingsruimten,
religieuze gebouwen, pleinen en parken).Het kabinet koppelt multicultureel bouwen niet randvoorwaardelijk aan
opvattingen, wensen of eisen ten aanzien van sociale integratie. Dit laatste
zou het proces eerder lastiger dan eenvoudiger maken.Het aantal projecten op het terrein van multicultureel bouwen in Nederland
is vooralsnog gering. Tot nu toe zijn enkele tientallen projecten verwezenlijkt.
Onwennigheid en gebrek aan ervaring, inherent aan een algemene nieuwe ontwikkeling
op de woningmarkt waarbij een omslag wordt gemaakt van aanbodsturing naar
vraaggericht maatwerk, vormen hiervoor de voornaamste verklaringen.Om de totstandkoming van projecten op het terrein van multicultureel bouwen
te bevorderen kan gebruik worden gemaakt van de tijdelijke stimuleringsregelingen Innovatieprogramma Stedelijke Vernieuwing (IPSV) en het Programma Demonstratieprojecten Industrieel, Flexibel en Demontabel
Bouwen (IFD). Via het IPSV wordt ervaring opgedaan met (nieuwe vormen
van) participatie, collectief opdrachtgeverschap en vraagsturing. Specifieke
woonwensen van allochtonen, waarbij de invloed van de woonconsument op het
ontwerp van een woning bij nieuwbouw en gedurende de levensduur wordt vergroot,
kunnen bij het IFD-bouwen aan bod komen. Bovendien staat het thema op de agenda
van het uitvoeringsprogramma Architectuurbeleid 2001–2004.7.4 Nasleep 11 september 2001De nasleep van 11 september heeft ook de verhoudingen
tussen levensbeschouwelijke groeperingen op scherp gezet. Door groepen met
een Arabische achtergrond zijn antisemitische parolen afgegeven. Tegelijk
werden moslims en christenen over en weer in het openbaar bedreigd en zijn
vooraanstaande figuren van hindoeorganisaties geconfronteerd met (naar later
bleek namaak-)poederbrieven. Eveneens manifesteerde zich een duidelijke behoefte
aan dialoog en verzoening over de grenzen van afkomst en levensovertuiging
heen. De Coalitie voor vrede van christenen, joden
en moslims manifesteerde zich openlijk.Berichten in de media over controversiële uitlatingen van islamitische
geestelijken, de rapportage van de AIVD (voorheen BVD) over islamitische scholen
en de in zijn jaarverslag opgenomen informatie over islamitisch radicalisme
hebben in het afgelopen parlementaire jaar een sterke politieke en publicitaire
belangstelling getrokken. In het bijzonder de in uitzendingen van de televisierubriek
NOVA op 13 en 14 juni 2002 wereldkundig gemaakte opvattingen van vijf imams
heeft geleid tot een kabinetsreactie waaraan de Tweede Kamer op 3 juli een
plenair debat heeft gewijd. Het kabinet deelde mede een begin te hebben gemaakt
met de vervaardiging van een notitie over de verhouding van grondrechten in
een pluriforme samenleving. De Tweede Kamer vroeg in moties om een breed onderzoek
naar de islam in de Nederlandse samenleving en om een verplichtstelling van
een inburgeringprogramma voor reeds langer in ons land werkzame imams (oudkomers).Na de gebeurtenissen op 11 september 2001 in de Verenigde Staten heeft
het kabinet een aantal initiatieven genomen gericht op de effecten die de
aanslagen op de verhouding tussen bevolkingsgroepen in Nederland zouden kunnen
hebben. Het met elkaar in gesprek komen en blijven was voor het kabinet een
belangrijk uitgangspunt in het voorkómen van binnenlandse spanningen
naar aanleiding van de aanslagen in de VS. De insteek van het kabinet was
om zelf ontmoetingen te organiseren óf aan te sluiten bij (gemeentelijke)
initiatieven waarbij burgers en organisaties in hun rijke diversiteit met
elkaar praten.In de periode november 2001 tot en met maart 2002 vonden negen stadsgesprekken
plaats (zie ook paragraaf 6.1). Hieraan hebben verschillende leden van
het kabinet deelgenomen.Tijdens alle stadsgesprekken zijn onderwerpen aan de orde gesteld die
ingrijpen op de multiculturele samenleving van ná 11 september 2001.
Een aantal vermeldenswaardige signalen zijn:– Veel mensen zijn zich kort na 11 september onveiliger gaan voelen.
Hoewel het aantal concrete incidenten dat in verband werd gebracht met de
aanslagen gering is geweest, zijn gevoelens van onveiligheid bij alle bevolkingsgroepen
toegenomen.– De kloof tussen groepen mensen is meer zichtbaar geworden na de
aanslagen. In een aantal gesprekken werd gemeld dat autochtone Nederlanders
niet zo tolerant zijn als zij zich graag voordoen. De kennis van elkaars cultuur
kan nog worden vergroot.– Met elkaar in gesprek blijven werd van groot belang geacht voor
een geslaagde integratie in de samenleving. Daarbij kunnen ook de media een
positieve rol vervullen.Het kabinet is gesterkt in de mening dat het gesprek en de ontmoeting
tussen mensen met verschillende achtergronden van wezenlijk belang is voor
het verder versterken van de multiculturele karakter van onze samenleving.
De uitkomsten van de stadsgesprekken zijn neergelegd in de publicatie Hoe tolerant zijn we eigenlijk? Stadsgesprekken over de multiculturele
samenleving»(ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
maart 2002).7.5 GezondheidszorgAan het Trimbos-instituut is de opdracht verstrekt een onderzoek te doen
naar het effect van crisissituaties op migrantengroepen die in Nederland woonachtig
zijn. Het Trimbos-instituut is kenniscentrum op het gebied van de geestelijke
gezondheid. Het onderzoek richt zich op ernstige crises als de
aardbeving in Turkije en de langdurende onrust op de Molukken. Centraal staat
de vraag hoe om te gaan met migrantengroepen in Nederland die hier de gevolgen
ervaren van dergelijke crises. Het onderzoek moet antwoord geven op de vraag
welke taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden daar uit voortvloeien voor
de onderscheiden bestuurslagen. Het onderzoek zal in de tweede helft van 2002
worden uitgevoerd.7.6 Godsdienst en levensovertuigingInburgering geestelijke bedienarenDe maatschappelijke effecten van de ambtsuitoefening door geestelijke
bedienaren onderstrepen de noodzaak dat geestelijke bedienaren en andere leidende
personen van godsdienstige en levensbeschouwelijke organisaties doordrongen
zijn van de wet- en regelgeving en van de heersende maatschappelijke opvattingen
en leefstijlen. Het kabinet onderkent het grote maatschappelijke belang hiervan.
Door een wijziging van de Wet inburgering nieuwkomers zijn geestelijke voorgangers
en godsdienstleraren, die vanaf 1 januari 2002 van buiten de Europese
Economische Ruimte nieuw in ons land verblijf hebben gekozen, verplicht tot
het volgen van een inburgeringprogramma. Daarin staat, naast het leren beheersen
van het Nederlands, informatieverschaffing over de Nederlandse samenleving
in al haar aspecten centraal. Deze verplichting geldt, ongeacht de levensbeschouwelijke
denominatie. De eerste geestelijken zijn inmiddels aan een regulier inburgeringprogramma
begonnen en zullen spoedig worden opgeroepen voor een aanvullend, specifiek
op hun ambtsuitoefening toegesneden vervolgtraject, te verzorgen door het
vormingscentrum Kontakt der Kontinenten te Soesterberg. Dit vervolgtraject
gaat in het najaar van start.Adviescommissie ImamopleidingenOm te bereiken dat in het bijzonder de islamitische gemeenschappen in
ons land kunnen beschikken over imams die geworteld zijn in de Nederlandse
samenleving, wordt ook de wenselijkheid onderstreept van een imamopleiding
in Nederland. Het kabinet is het daarmee eens. Maar het kabinet is zich evenzeer
bewust van de grenzen die het beginsel van de scheiding van kerk en staat
daarbij stelt.De aan een geestelijk voorganger te stellen beroepseisen en de inrichting
van diens opleiding behoren ontegenzeggelijk tot het eigen domein van een
levensbeschouwelijke organisatie. Hun vrije zeggensmacht over de richting
en inrichting is de kern van het beginsel van de scheiding van kerk en staat.
De overheden behoren daarin niet tussenbeide te komen en hebben geen taak
in het initiëren en organiseren van zulk een ambtsopleiding. De bepaling
van de feitelijke behoefte aan imamopleidingen, het initiatief tot oprichting
én de inrichting van zo'n opleiding moeten blijven waar zij thuishoren:
bij het geestelijk genootschap zelf. Bij gebleken belang van algemeen maatschappelijke
aard zijn de overheden gerechtigd deze genootschappen aan te sporen tot zo'n
initiatief en hun ondersteuning aan te bieden, maar niet om zich met de inhoud
daarvan in te laten.Het vorige kabinet heeft er meermalen bij islamitische organisaties op
aangedrongen om op deze punten de nodige initiatieven te nemen.Naar aanleiding van een door dr. N. Landman van de Universiteit van Utrecht
uitgebrachte inventarisatie werd eerder een nota over de rol van geestelijke
bedienaren aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II, 1997–1998. nr. 2) aangeboden.
De toenmalige minister voor GSI heeft tezamen met de toenmalige minister van
OCenW een advies gevraagd aan een commissie onder voorzitterschap
van mr. J. de Ruiter met betrekking tot de criteria voor een financiële
ondersteuning van islamitische organisaties vanwege hun imamopleidingen. Dit
advies is tegen het einde van 2002 tegemoet te zien. Er moet rekening mee
gehouden worden dat islamitische organisaties de noodzaak en de wenselijkheid
om te komen tot een imamopleiding in Nederland zeer verschillend beoordelen.Contactorgaan MoslimsOp 6 juli 2002 heeft de voorbereidingscommissie CMO overeenstemming bereikt
over een basisdocument ter oprichting van een Contactorgaan
Moslims en Overheid. De status van het «basisdocument»
is die van een voorstel aan de besturen van de deelnemende organisaties om
tezamen een CMO formeel op te richten en als lid toe te treden. Naar het zich
laat aanzien zullen zeven landelijke soennitische organisaties toetreden.
De aanbieding van dit rapport markeert het einde van een twaalf jaar durende
voorgeschiedenis. Reeds in 1991 schreef de toenmalige minister van Binnenlandse
Zaken, mevrouw Dales, aan de Tweede Kamer: «Het kabinet
heeft thans verheugd geconstateerd dat de oprichting van de beide samenwerkingsverbanden
nabij is. Verwacht mag worden dat er binnen een half jaar twee brede platforms
voor respectievelijk moslims en hindoes zijn gevormd.» Wat
toen niet is gelukt, lukte in 2000 met betrekking tot de Hindoeraad en wordt wellicht binnenkort werkelijkheid met het Contactorgaan Moslims en Overheid.Geestelijke verzorging in de justitiële inrichtingenOp basis van de diverse penitentiaire beginselen hebben justitieel ingeslotenen
recht om hun godsdienst of levensovertuiging in vrijheid te beleven. De verantwoordelijkheid
van de inrichtingsdirecteuren komt tot uitdrukking in de wettelijke verplichting
om geestelijke verzorging voor alle denominaties of godsdienstige stromingen
mogelijk te maken. Voor de traditionele denominaties (katholieken, protestanten,
humanisten en joden) zijn er zendende instanties die zorgdragen voor de daadwerkelijke
geestelijke verzorging in de justitiële inrichtingen. Voor de godsdienstige
stromingen waarvoor (nog) geen zendende instantie bestaat is op een andere
wijze gezocht naar mogelijkheden om justitieel ingeslotenen toch van kwalitatief
goede geestelijke verzorging te voorzien. Het gaat dan om drie, hierna kort
te behandelen, stromingen.Moslim geestelijke verzorgingDe moslim geestelijke verzorging in de justitiële inrichtingen wordt
in de regio Rijnmond verzorgd door de Stichting Moslim Geestelijke Verzorging
die vanaf 1 juli 2001 de werkzaamheden die daarvoor door SPIOR op dit
vlak werden uitgevoerd, heeft overgenomen. De Dienst Justitiële Inrichtingen
heeft met Stichting IGV een mantelovereenkomst waarin onder meer kwaliteitseisen
zijn opgenomen. De ervaringen met deze Stichting zijn goed. Uitbreiding naar
andere regio's wordt op dit moment niet actief gestimuleerd om andere landelijke
ontwikkelingen op dit gebied ook niet te doorkruisen.In september 2001 is er een werkgroep geformeerd onder leiding van M.
Sini, voorzitter van Islam en Burgerschap, om te komen tot een landelijk contactorgaan
voor moslims. De resultaten hiervan worden na de zomer 2002 verwacht. Als
een landelijk contactorgaan voor moslims wordt opgericht kan het ministerie
van Justitie met dit orgaan in gesprek gaan over een zendende instantie voor
moslims. Hierdoor gaat kwalitatief goede geestelijke verzorging voor moslims
in alle inrichtingen tot de mogelijkheden behoren en is dat niet meer beperkt
tot de regio Rijnmond.Hindoe geestelijke verzorgingDe Hindoeraad Nederland (HRN) is door de regering voorlopig erkend als
landelijk contactorgaan met de overheid inzake hindoe-aangelegenheden. Het
ministerie van Justitie heeft regulier overleg met het bestuur van de HRN
met de bedoeling te komen tot hindoe geestelijke verzorging in de justitiële
inrichtingen die aan de daaraan te stellen eisen voldoet. Het doel is om te
komen tot een zendende instantie voor hindoes, erkend door het ministerie
van Justitie. Een parallelle ontwikkeling is gaande bij Defensie.Boeddhistische geestelijke verzorgingMet betrekking tot de geestelijke verzorging voor boeddhisten in de justitiële
inrichtingen heeft de Dienst Justitiële Inrichtingen regulier overleg
met de Boeddhistische Unie Nederland (BUN). In deze Unie zijn een dertigtal
boeddhistische organisaties vertegenwoordigd; zij omvat hiermee het grootste
gedeelte van de boeddhistische gemeenschap in Nederland. Met het bestuur van
de BUN wordt gesproken over opleidingseisen voor geestelijk verzorgers en
tevens heeft de BUN een lijst van boeddhistisch geestelijk verzorgers verschaft
waarop een beroep kan worden gedaan.7.7 AntillianenEen toenemend aantal gemeenten ondervindt grote problemen met groepen
jonge Antillianen in de leeftijd van 15 tot 25 jaar. Deze jongeren vinden
moeilijk hun weg in de Nederlandse samenleving en veroorzaken grote overlast.
Ze hebben geen vaste verblijfplaats, staan niet geregistreerd in de gemeentelijke
bestanden en zijn als gevolg hiervan onbereikbaar voor de instanties. Ze zijn
doorgaans laag opgeleid, hebben geen tot weinig werkervaring en spreken slecht
Nederlands. Om gemeenten te ondersteunen bij het aanpakken van deze problematiek
heeft het kabinet financiële middelen vrijgemaakt1.In de eerste voortgangsrapportages over het resultaat van de aanpak van
de groep problematische Antilliaanse jongeren, komt het algemene beeld naar
voren dat gemeenten en instellingen samen met de lokale Antilliaanse gemeenschap
op zoek zijn naar manieren om de problematiek op te lossen. Partijen zijn
overtuigd van de noodzaak om samen te werken en om samen tot aaneensluitende
maatregelen te komen. Desondanks verloopt de samenwerking moeizaam en zal
deze op korte termijn niet tot zichtbare resultaten leiden.De meeste gemeenten hebben een projectorganisatie in het leven geroepen
zodat een duidelijke aansturing en coördinatie van het totale plan van
aanpak kan plaatsvinden. Bij de projecten zijn veelal Antillianen aangesteld
als professionele begeleiders en coördinatoren. Gemeenten geven aan dat
het werven van deze professionals niet zonder moeite verloopt.Bij de gemeentelijke projecten ligt de nadruk op het vinden en toeleiden
van de problematische groep Antilliaanse jongeren naar de lokale bureaus voor
nieuwkomers en het aanbieden van diverse hulp- en zorgtrajecten aan deze jongeren.
Veel aandacht gaat hierbij uit naar de vaak zwervende (zeer jeugdige) tienermoeders
en aan jonge (nog leerplichtige) jongens en meisjes die niet naar school gaan.
Van groot belang bij het welslagen van deze trajecten blijkt de vertrouwensrelatie
tussen de jongeren en hun begeleiders. Bij de jongeren bestaat een groot wantrouwen
jegens overheidsinstanties. In een aantal gemeenten is om deze reden besloten
om mentoren van Antilliaanse komaf te koppelen aan de probleemjongeren.Op 25 april 2002 heeft de minister voor GSI een Experimentele
subsidieregeling opvang en integratie Antilliaanse jongeren1 bekendgemaakt. Hiermee wordt het mogelijk om woonvoorzieningen
in combinatie met op maat toegesneden integratietrajecten te realiseren voor
de groep jonge problematische Antillianen. Iedere geplaatste jongere wordt
hierbij begeleid door een mentor. In gemeenten waar deze groep jongeren veel
overlast veroorzaakt, kunnen initiatieven hiertoe worden gehonoreerd door
de minister voor GSI (of diens opvolger).De Stichting Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting (SEV) is door de
minister voor GSI aangewezen als uitvoerder van dit beleid en zal lokale initiatieven
stimuleren, initiëren en ondersteunen.Op 4 december 2001 is het rapport Nét Loke Falta van de adviescommissie Antilliaans Medeburgerschap in Nederland
aangeboden aan de staatssecretaris van Justitie en de minister voor GSI. Op
19 juni 2002 is de kabinetsreactie op genoemd rapport aangeboden aan de Tweede
Kamer.In zijn reactie op dit rapport herinnerde het kabinet er aan dat het afgelopen
jaren al veel initiatieven zijn genomen om de integratie van Antillianen te
bevorderen en om daarmee de problematiek onder een deel van de Antillianen
terug te dringen. Van sommige van deze initiatieven kunnen nog geen zichtbare
resultaten worden verwacht aangezien deze recent zijn opgestart.Concreet zegt het kabinet toe zich onder meer te richten op de volgende
maatregelen:Er worden middelen worden ter beschikking gesteld om op landelijk niveau
een mentorenproject op te zetten. Het OCAN heeft toegezegd, in nauw overleg
met andere Antilliaanse organisaties en Antilliaanse sleutelfiguren, met een
initiatief te komen voor een meerjarig mentorenplan.Op korte termijn zal opdracht gegeven worden om een onafhankelijk onderzoek
te starten naar de wijze waarop initiatieven van Antillianen op lokaal niveau
het beste kunnen worden gefaciliteerd en gestructureerd. Hierbij dient nadrukkelijk
aandacht gegeven te worden aan de bestaande infrastructuur. Hiermee wordt
ook tegemoet gekomen aan de door de commissie gewenste versterking van de
kader- en netwerkvorming.Voorts zal het ministerie van VROM de praktijk van de toewijzing van woningen
aan Antillianen in de «Antillianengemeenten» doorlichten. De bevindingen
hiervan zullen besproken worden met de betrokken gemeenten.7.8 Marokkaanse jongerenNaast de groep Antilliaanse jongeren baart de marginalisatie van een groep
Marokkaanse jongeren het kabinet zorgen. Op 10 oktober 2001 heeft de werkconferentie Tussen denken en doen; Marokkaanse Nederlanders en de overheid
samen aan de slag plaatsgevonden. Deze werkconferentie was reeds
in de kabinetsreactie op het rapport Samen vol vertrouwen
de toekomst tegemoet van de commissie Marokkaanse Jeugd aangekondigd.
De werkconferentie werd bezocht door een groot aantal autochtone en Marokkaanse
Nederlanders die elk vanuit hun eigen invalshoek bij de aanpak van de problemen
van Nederlandse jongeren van Marokkaanse afkomst betrokken zijn.Tijdens deze werkconferentie is door de staatssecretaris van Justitie
en de minister voor GSI gezamenlijk aangekondigd dat er een «dialooggroep»
zou worden opgericht. Op 11 maart 2002 is dit Marokkaans-Nederlands
Interactieteam Jeugd geïnstalleerd. Het accent van de werkzaamheden
van genoemd team ligt op het bevorderen van de interactie tussen relevante
instellingen, de Marokkaans-Nederlandse gemeenschap, gemeentebesturen en lokale
netwerken.7.9 MolukkersOp 19 januari 1999, een feestdag aan het einde van de islamitische vastenmaand,
deed zich in Ambon een incident voor dat de aanleiding vormde voor een reeks
ernstige incidenten overal in de Molukken die tot in dit jaar voortduurden.
Duizenden doden, honderdduizenden vluchtelingen, grote materiële schade
en ernstig verstoorde verhoudingen tussen bevolkingsgroepen, die voordien
vreedzaam samenleefden, waren er het gevolg van. Deze gebeurtenissen hebben
de bevolkingsgroep in ons land van Molukse afkomst ten diepste geschokt. Door
de minister van Buitenlandse Zaken is onophoudelijk in bilaterale contacten
en tezamen met de Europese Unie en andere landen druk uitgeoefend op de Indonesische
autoriteiten om hun verantwoordelijkheid te nemen voor het herstel van orde
en veiligheid op de Molukken. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking heeft
de beschikbaarstelling, meestal via multilaterale weg, van haar financiële
bijdragen voor humanitaire hulpverlening, wederopbouw en verzoeningsactiviteiten,
gecontinueerd.De minister voor GSI heeft door intensief overleg met vertegenwoordigingen
vanuit de Molukse gemeenschap in Nederland, waaronder een afvaardiging van
Molukse jongeren, en ook met anderen en met delegaties uit de Molukken, regelmatig
informatie verschaft over de inspanningen van het kabinet ten aanzien van
de conflictueuze ontwikkeling op de Molukken. Hij heeft daarbij aangedrongen
op het behoud van de onderlinge samenhang over de grenzen van verschillen
in religie en afkomst heen.In 2002 is een meerjarig onderzoek naar de geschiedenis van de Molukse
gemeenschap gestart. Naar verwachting zullen de resultaten in 2006 in boekvorm
verschijnen.Voorts wordt in overleg tussen het ministerie van OCenW, de VNG en het
Landelijk Steunpunt Educatie Molukkers (LSEM) bij de implementatie van het
onderwijsachterstandenbeleid specifiek aandacht besteed aan de problematiek
van Molukse leerlingen.7.10 RemigratiebeleidDe Remigratiewet richt zich op personen uit de doelgroepen van het integratiebeleid,
die zich weer in het land van herkomst willen vestigen, maar dat niet zelf
kunnen bekostigen. Personen,jonger dan 45 jaar kunnen in aanmerking komen
voor de basisvoorziening (reis- en bagagekosten). Uitkeringsgerechtigde personen
vanaf 45 jaar kunnen bovendien in aanmerking komen voor de periodieke
remigratie-uitkering. In beginsel gaat het om personen die niet over de Nederlandse
nationaliteit beschikken of die bereid zijn daarvan zo spoedig als mogelijk
afstand te doen.Tot de doelgroep behoren: ex-Joegoslaven, Kaapverdianen, Marokkanen, Surinamers,
Tunesiërs, Turken, vluchtelingen en asielgerechtigden, Grieken, Italianen,
Portugezen, Spanjaarden en Molukkers.Op 1 april 2000 is de nieuwe Remigratiewet in werking getreden. Deze bevat
nieuwe en aanvullende voorzieningen: de ziektekostenvergoeding, verlaging
van de uitkeringsgerechtigde leeftijd, een verkorte visumprocedure voor kort
verblijf in Nederland, de terugkeeroptie binnen één jaar, de
individualisering van de uitkering na verbreking van de duurzame relatie,
de indexering van de remigratie-uitkering alsmede de nabestaandenvoorziening.Omdat de Remigratiewet niet van toepassing is op personen met de Nederlandse
nationaliteit, is in oktober 2001 een tijdelijke ministeriele regeling in
werking getreden, die in Nederland woonachtige Antillianen (die beschikken
over een baan op de Antillen) bij hun hervestiging op de Antillen ondersteunt.
Ten behoeve hiervan wordt een vacaturebank opgezet waaraan een financiële
bijdrage van de minister voor GSI is verbonden.Het is een tijdelijke en beperkte faciliteit. Momenteel is een AMvB in
voorbereiding waarbij de doelgroep zal worden uitgebreid met Arubanen.In de Remigratiewet is bepaald dat de Minister binnen vier jaar na inwerkingtreding
van deze wet een verslag (evaluatie) over de doeltreffendheid en de effecten
van deze wet in de praktijk aan de Staten-Generaal zendt. In dit kader zal
de individualisering van de periodieke uitkering en de praktijk inzake het
zelf afsluiten van een verzekeringsovereenkomst tegen ziektekosten in het
bestemmingsland, bij de evaluatie betrokken worden. Daarnaast kunnen ook andere
zaken zoals «het betrekken van de ervaringen van personen die al dan
niet gebruik hebben gemaakt van de Remigratiewet» meegenomen en onderzocht
worden.Tijdens periodieke overleggen met de twee voornaamste samenwerkingspartners
de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en het Nederlands Migratie Instituut (NMI)
is reeds afgesproken ook hen te betrekken bij de opzet en uitvoering van de
evaluatie van de Remigratiewet. Het NMI heeft in het eerste kwartaal van 2002
een stijging van aanvragen uit de Antilliaanse doelgroep geconstateerd. Daarentegen
bleek de vraag naar groepsgewijze voorlichtingsbijeenkomsten en individuele
hulpverlening onder de doelgroep Turken en Marokkanen licht te zijn gedaald.
Daarnaast is een opvallende stijging geconstateerd in het aantal vrouwen dat
om informatie heeft gevraagd in het eerste kwartaal 2002. Het rapport over
dit evaluatieve verslag kan in 2004 tegemoet worden gezien. HOOFDSTUK 8. HORIZONTALE OVERZICHTSCONSTRUCTIE INTEGRATIEBELEID
ETNISCHE MINDERHEDEN1. ToelichtingAlgemeenIn de horizontale overzichtsconstructie integratiebeleid etnische minderheden
zijn de specifieke maatregelen op het gebied van het integratiebeleid etnische
minderheden opgenomen. Daarnaast zijn opgenomen die algemene maatregelen,
waarbij expliciete beleidsdoelstellingen en/of prestatie afspraken op het
terrein van het integratiebeleid etnische minderheden zijn geformuleerd in
de begroting, in beleidsnota's of in de integratiemonitor. Het gaat hierbij
om rijksgelden, d.w.z. bedragen die deel uitmaken van de Rijksbegroting. De
bedragen die zijn opgenomen in de horizontale overzichtsconstructie vormen
in een aantal gevallen een deel van een groter totaalbudget op het begrotingsartikel
uit de Rijksbegroting, waarnaar in de horizontale overzichtsconstructie wordt
verwezen.IndelingDe beleidsmaatregelen zijn geclusterd naar een vijftal beleidsterreinen
om de samenhang tussen de beleidsmaatregelen van de verschillende ministeries
inzichtelijker te maken: eerste huisvesting en inburgering, arbeid en werkgelegenheid,
jeugd (en veiligheid), onderwijs en overig beleid.Per beleidsmaatregel is opgenomen:– omschrijving van het (operationeel) doel van het artikel waar
de maatregel deel van uitmaakt;artikelnummer en departement dat de maatregel uitvoert;– omschrijving van de maatregel;– omschrijving van het beoogd effect;– stand volgens de ontwerpbegroting 2003 van de ramingen van het
kabinet Kok II. De wijzigingen als gevolg van het regeerakkoord van juli 2002
zijn niet meegenomen, omdat deze ten tijde van het opstellen van de hoc nog
niet beschikbaar waren;– meerjarenramingen voor de jaren 2003 t/m 2007 volgens de ontwerpbegroting
2003;– een kolom met het percentage (perc) dat aangeeft welk deel van
de genoemde middelen bestemd is voor of naar verwachting terecht komt bij
(beleid gericht op) etnische minderheden;– de kolom «toelichting» geeft indien nodig een toelichting
op de maatregel, de bedragen of de wijze waarop het bovengenoemde percentage
is berekend of geschat.TenslotteEen aantal maatregelen in de horizontale overzichtsconstructie zijn onderdeel
van een groter pakket aan maatregelen dat is opgenomen in een artikel van
de Rijksbegroting. De bedragen die worden genoemd in de horizontale overzichtsconstructie
zijn in dat geval slechts een deel van de totaalbedragen in de begrotingsartikelen
waarnaar wordt verwezen. Hetzelfde kan zich voordoen bij de in de horizontale
overzichtsconstructie genoemde doelstellingen en effecten.Maatregelen van de verschillende ministeries zijn niet altijd gericht
op dezelfde doelgroep. Zo is er een verschil tussen «etnische minderheden», «allochtonen», «culturele minderheden», de
doelgroep van de WIN etc. Dat betekent dat het in het overzicht genoemde percentage
betrekking kan hebben op verschillende doelgroepen, hetgeen de onderlinge
vergelijkbaarheid vermindert. In de kolom «toelichting» wordt
hier bij een aantal maatregelen aandacht aan besteed.Voor specifiek beleid kan er vanuit gegaan worden dat het percentage bestemd
voor etnische minderheden 100% is. Voor algemeen beleid ligt dat moeilijker.
In sommige gevallen zijn streefcijfers bekend, in andere gevallen zijn outputmetingen
gedaan of is een andere methode gehanteerd om tot een schatting te komen.
Deze getallen zullen echter met enige omzichtigheid moeten worden gehanteerd
en kunnen niet als harde cijfers worden gebruikt. In de kolom «toelichting»
wordt, waar nodig, aangegeven hoe dit percentage tot stand is gekomen.Zoals hierboven reeds aangegeven zijn de wijzigingen als gevolg van het
regeerakkoord van juli 2002 niet meegenomen, omdat deze ten tijde van het
opstellen van de hoc nog niet beschikbaar waren. Deze wijzigingen voor zover
zij bekend waren eind juli 2002 zijn vermeld in een aparte tabel voorafgaande
aan de hoc.2. Oplegtabel bij de Horizontale overzichtsconstructie
integratiebeleid etnische minderhedenIn onderstaande tabel zijn de wijzigingen opgenomen als gevolg van het
regeerakkoord van juli 2002, voor zover daarvan de uitwerking bekend was op
29 juli 2002 en voor zover een relatie hebbend met de Horizontale overzichtsconstructie
integratiebeleid etnische minderheden.Het beleidsterrein integratie etnische minderheden dat voorheen was ondergebracht
bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is met de
komst van het kabinet Balkenende ondergebracht bij het ministerie van Justitie.
De budgetten (artikel 8 van BZK) blijven echter voorlopig nog op de begroting
van BZK staan en zullen in 2003 worden overgebracht naar de begroting van
Justitie. Oplegtabel bij de Horizontale
overzichtsconstructie integratiebeleid etnische minderheden (bedragen x € 1 000)Doel/operationele doelstellingdep. artikelmaatregelbeoogd effect raming 2003    2003Toelichting    2002totaal2004200520062007Perc Het op grond van de Remigratiewet faciliteren
van remigratie van personen die wensen terug te keren naar het land van her-
komst en die deze wens niet zelf- standig kunnen realiseren.BZK 8.5facilitering remigra- tie (uitkering en voorlichtingDiegenen die behoren tot een etnische minderheid en daadwerkelijk
willen remigreren, maar deze wens niet zelfstandig kunnen realiseren, worden
gefaciliteerd, zodat ze kunnen remigreren31 99332 66233 65034 63635 62436 623100In deze cijferreeks is een korting verwerkt.Het stimuleren van de positieverbetering
van etnische minder- heden in hun actief burgerschap door monitoren van beleidseffecten
en het rijksbreed en interbestuurlijk coördineren van beleidBZK 8.2LOM, Preventiebeleid, Antillianenregelingen, onder- zoek/kennisver- werving,
projecten en activiteiten inzake arbeid en werkgelegenheid, bestrijding racisme
en discri- minatie en commu- nicatie, incl. imago- campagne. Verbetering positie etnische minderheden30 71627 79827 6505 7075 6805 680100In deze cijferreeks
is een generale subsidiekorting verwerkt.Vergroten van de netto-arbeidspar- ticipatie
van etnische minder- heden. Uitgangspunt is het halve- ren van het werk- loosheidsverschil
tussen autochtonen en etnische minderheden. Dat betekent dat de werkloosheid
onder etnische minderheden moet worden teruggebracht van 16% in 1998 tot 10%
in 2002. Er wordt naar ge- streefd de recente positieve ontwik- keling die
is gerealiseerd bij het terugdringen van de werkloosheid onder etni- sche
minderheden door te zetten.SZW 2Bureau Ruim Baan voor MinderhedenDe Projectorga- nisatie Ruim Baan
voor Minderheden ondersteunt de 110 grote ondernemingen waar convenanten mee
gesloten bij het realiseren van gemaakte af- spraken t.a.v. de multicultureel
per- soneelsbeleid en de in- en doorstroom van etnische minderheden545PMPM   100In maart 2002
heb- ben de ministers Vermeend en Van Boxtel de laatste convenanten geslo-
ten met grote onder- nemingen. Het totaal aantal is daarmee op 110 uitgekomen.
De komende jaren staan in het teken van ondersteuning van bedrijven bij het
realiseren van gemaakte afsprakenOnderwijs in allochtone levende talen (OALT) is er
op gericht allochtone leerlingen de eigen moedertaal te leren zodat zij contact
kunnen houden met de eigen cultuur.OC&W 1.1Het Onderwijs in Allochtone
Levende Talen (OALT)Door kennis van
de eigen culturele achtergrond integreren en participeren allochtone leerlingen
zelfbewuster in de Nederlandse samenleving en wordt de culturele verscheidenheid
in Nederland behouden en bevorderd64 46870 265PM   100Met ingang
van 1 augustus 2004 komt OALT te vervallen.3. Horizontale overzichtsconstructie integratiebeleid
etnische minderheden Horizontale overzichtsconstructie
integratiebeleid etnische minderheden (bedragen x € 1 000)Doel/operationele doelstellingdep. artikelmaatregelbeoogd effect raming 2003    2003Toelichting    2002totaal2004200520062007Perc Eerste
huisvesting en InburgeringHet coördineren van het beleid
gericht op een goede werking van de inburgering voor nieuw- komers en oudko-
mers zoals bedoeld inBZK 8.3Bieden van ondersteuning, voorlichting en
informatie aan gemeenten en andere instellingen.Gemeenten kunnen de WIN naar behoren uitvoeren.908794454454454454100De doelgroep van de WIN is ruimer dan etnische minderheden. Voor
de definitie wordt verwezen naar artikel 1, lid a van de WIN.de Wet Inburgering nieuwkomers (WIN) en in de regelingen
oudkomers.8.3/9.3Gemeenten krijgen op basis van oudkomersregelingen budgetten
om meerjarenplannen uit te voeren. De aanbieding van trajecten aan oudkomers door gemeenten volgens de plannen
van de gemeenten.102 92899 02098 97799 24299 22099 220100Deze middelen worden via oudkomersregelingen aan gemeenten verstrekt. Voor
de G25 gaat dit deels via de GSB Sociale pijler. Voor 2002 valt hier ook nog
onder de Taskforce Inburgering.Bevorderen zelfredzaamheid nieuwkomers.OC&W 4.2Gemeenten faciliteren om inburgerings- programma's uit te voeren.Gemeenten kunnen inburgeringspro- gramma's
bekostigen.113 297113 242106 148101 854102 324102 324100Het betreft hier de onderwijscomponent van de WIN. Aantal deelnemers en de
inhoud van het programma worden gemonitord.Voorkomen van achterstand- posities
bij nieuwkomers.VWS 16.08.01Gemeenten faciliteren om inburgerings- programma's
uit te voeren.nieuwkomers hebben
kennisgemaakt met de Ned. taal en zich georiënteerd op de Nederlandse
samen- leving, waarmee de basis is gelegd voor hun verdere integra- tie (voortgezette
educatie/onderwijs/werk).63 19663 36159 28960 87659 83759 837100Het betreft hier de welzijnscomponent van de WIN.Het zorgdragen voor 1e huisvesting van
status- houders door gemeenten op grond van de Vreemdelingenwet 2000 en de
HuisvestingswetBZK 8.4Taakstellings- systematiek en bemiddeling door het
COA.Alle statushouders worden gehuisvest;
gemiddelde huisves- tingstermijn is 6 maanden.431415404396387387100De gemiddelde huisvestingstermijn bedraagt thans 8,5 maanden.  Rijksbijdrage (lumpsum) aan de gemeenten
i.v.m. ex-VVTV'ers die nog recht hebben op zorg op grond van de Invoeringswet
Vreemdelingenwet 2000.De gemeenten
financieel in staat stellen de op grond van de wet verplichte zorg te bieden
aan ex-VVTV'ers in procedure.40 27725 44510 7621 9701120100De verlaging in de ramingen is het gevolg van de invoe- ring Vreemdelingenwet
2000 en de gelijktijdige afschaf- fing van de Zorgwet VVTV. De financiële
afwikkeling van de Zorgwet zal naar verwachting nog enige jaren in beslag
nemen.            Arbeid
& werkgelegenheidHet ontwikkelen en onderhouden van personeels- en
organisatiebeleid voor de rijkssector, zoals neergelegd in de nota MPR.BZK 11.4– Doorstroom allochtonen binnen departement; – Interculturele
selectie bij de Rijksoverheid; – Minderheden/vluchtelingen en ICT &
overheidsmanage- ment.Doorstroom
van minderheden zowel zittend als komend in hogere functieschalen bij de Rijksoverheid.1 2791 3891 2671 2751 2771 277  Ondersteunen/bevorderen dat de brandweer
zijn wettelijke taken kan uitoefenen, waarbij het verbeteren van het prestatievermogen
een belangrijk element is.BZK 3.2Momenteel wordt er een nulmeting
gedaan. Vervolgens zullen pilots, taak- stellingen en concrete plannen worden
ontwikkeld.Vergroting aandeel minderheden
bij de Brandweer.88PMPMPMPMPM  Vergroten van de netto-arbeids- participatie
van etnische minder- heden. Uitgangspunt is het halveren van het werkloos-
heidsverschil tussen autochtonen en etnische minderheden. Dat betekent dat
de werkloosheid onder etnische minderheden moet worden teruggebracht van 16%
in 1998 tot 10% in 2002. Er wordt naar gestreefd de recente positieve ontwikkeling
die is gerealiseerd bij het terugdringen van de werkloosheid onder etni- sche
minderheden door te zetten. SZW 2Bureau Ruim Baan voor Minderheden. De projectorgani- satie Ruim Baan
voor Minderheden ondersteunt de 110 grote ondernemingen waar convenanten mee
gesloten bij het realiseren van gemaakt afspra- ken t.a.v. de multi- cultureel
personeelsbeleid en de in- en doorstroom van etnische minderheden.545600600   100In maart 2002 hebben de ministers Vermeend en Van Boxtel de laatste convenanten
gesloten met grote ondernemingen. Het totaal aantal is daarmee op 110 uitgekomen.
De komende jaren staan in het teken van ondersteuning van bedrijven bij het
realiseren van gemaakte afspraken.            Vergroten van de netto-arbeids- participatie
van etnische minder- heden.SZW 2Wet SAMEN. Individuele ondernemingen stimuleren tot het voeren van een multicultureel
personeelsbeleid.182900450000100Bedrijven worden onder meer via de
website www.wetsamen.nl ondersteund bij het voeren van intercultureel personeelsbeleid.Vergroten van de netto-arbeids- participatie
van etnische minder- heden.SZW 2Stimuleringsprojecten allochtone
groepen (SPAG). Gemeenten subsidiëren
en ondersteunen om, de arbeidskansen van allochtonen te verbeteren via een
projectmatige aanpak gericht op activering en begeleiding naar werk of scholing.3 6303 6300000100Met ingang van 1 mei 2001 ingezet voor zowel jongeren
als ouderen uit diverse minderheidsgroepen. Ook is de doelgroep niet langer
beperkt tot bijstandsgerechtigden, maar kunnen ook WAO-ers of niet-uitkerings-
gerechtigden aan de projecten deelnemen.Vergroten van de netto-arbeids- participatie
van etnische minder- heden.SZW 2Taskforce Hoger opgeleide vluchtelingen.Een landelijk stuurgroep coör-
dineert activiteiten in de keten van toeleiding/reïnte- gratie gericht
op het realiseren van verbetering van registratie en overdracht van gegevens,
snellere en betere waardering diploma's (IDW) en competenties (EVC) en meer
maatwerk bij de vormgeving van (duale) programma's. 1 815pmpm    De werkloosheid
onder vluchtelingen blijkt beduidend hoger dan bij andere groepen. Onder de
vluchtelingen bevinden zich relatief veel hoger opgeleiden die hun opleiding
buiten Nederland hebben doorlopen. De helft van de werkende vluchtelingen
werkt echter in banen onder hun niveau.Vergroten van de netto-arbeids- participatie
van etnische minder- heden.SZW 2Diverse overige projecten. Idempmpmpmpmpm0100PM.Dit wordt nog nader
uitgewerkt.Vergroten van de netto-arbeids- participatie
van etnische minder- heden.SZW 2Commissie Arbeidsdeelname van Vrouwen
uit Etnische minderheden (AVEM).Als voorlopige doelstelling voor 2003 is gesteld dat 15% van de groep herintredende
vrouwen, die in het kader convenanten wordt bemiddeld naar de arbeidsmarkt,
tot de groep etnische minderheden behoort. Een landelijke stuurgroep zal de
gemeenten onder- steunen bij het realiseren van hun regiefunctie t.a.v. deze
doelgroep. 300pm     Deze activiteit vloeit voort uit de reactie van het kabinet op
de aanbevelingen die de commissie AVEM in maart 2002 heeft uitgebracht.Vergroten van de netto-arbeids- participatie
van etnische minder- heden.SZW 2Sluitende aanpak/Agenda voor de toekomst.Evenredige participatie van minderheden
in sluitende keten van reïntegratie.pmpmpmpmpmpm100Met de G4 en de G26
zijn afspraken gemaakt over evenredige uitstroom uit de Abw en het ontwikkelen
van duale trajecten.            Jeugd
(en veiligheid)Het bevorderen van een adequaat integraal
veilig- heidsbeleid als bedoeld in het VIP.BZK 4.2Ondersteuning van gemeenten
bij vormgeven van lokaal jeugd beleid (inzet Van Montfransgelden voor het
VNG-project Lokaal Jeugdbeleid).Gemeenten besteden in de integrale aanpak nadrukkelijk aandacht aan jeugd
en veiligheid.1 8151 3611 3611 3611 3611 36133In de producten (themadagen, publicaties) van het project Lokaal Jeugdbeleid
wordt ook aandacht besteed aan allochtone jongeren.Verbeteren prestatiever- mogen van de
politie.BZK 2.4Specifieke uitkering aan de politiekorp- sen ter voorkoming en
bestrijding van jeugdcriminaliteit en geweld (Bolkesteingelden).Gemeenten besteden in de integrale aanpak nadrukkelijk
aandacht aan jeugd en veiligheid.11 34511 34511 34511 34511 34511 34533In 2001 is door de Inspectie Politie een rapport
over de politiële jeugdtaak uitgebracht. Obv de uitkomsten is beslo-
ten de gelden in geoormerkte vorm voort te zetten tot in elk geval 2004. Hoe
dit budget daarna wordt ingezet is nog onduidelijk.Het stimuleren van de grote steden tot het nemen
van maatregelen op het terrein van sociale integratie en veiligheid onder
meer op grond van de regeling sociale integratie en veiligheid G25. BZK 9.3Ondersteuning van gemeenten via derden op het gebied van jeugd en veiligheid.Verbetering van de situatie in de
grote steden mbt sociale integratie en veiligheid.31 85631 85631 85631 85631 85631 85633Een derde van het budget wordt
toege- kend op basis van het aantal allochtone jongeren. Het betreft hier
de Van Montfransgelden voor de G25.Het stimuleren van de positieverbetering
van etnische minder- heden in hun actief burgerschap door moni- toren van
beleids- effecten en het rijksbreed en interbestuurlijk coördineren van
beleid.BZK 8.2Preventiebeleid 2001–2004 (vervolg CRIEM).Verbetering positie etnische minderheden (jongeren).13 61313 61313 613   100Incl. deel voorlich- tingscampagne
voor- en vroegschoolse educatie.Het stimuleren van de positieverbetering
van etnische minder- heden in hun actief burgerschap door monitoren van beleidseffecten
en het rijksbreed en interbestuurlijk coördineren van beleid.BZK 8.2De bijdrageregeling Antillianengemeen- ten en de bijdrageregeling Opvang Nederlands
Antil- liaanse jongeren.Verbetering
van de positie van Antillianen.6 3536 3536 353   100In 2001 is
met de TK afgesproken dat de middelen die zijn vrijgevallen vanwege het niet
doorgaan van het verplichte inburgeringstraject op de Ned. Antillen zullen
worden inge- zet voor de opvang en toeleiding naar educatie en werk van Antilliaanse
jongeren in Nederland.            Landelijk en structureel imple- menteren
van individuele tra- jectbegeleiding voor minderjarigen als justitiële
afdoeningsmoda- liteit gericht op het leveren van een bijdrage aan het verminderen
van recidive c.q. het tegengaan van het opbou- wen van een criminele carrière.Jus 5.1.7 in 2002; vanaf 2003 3.4.6ITB-Criem en harde kern: Individuele
trajectbegeleiding (itb) voor jeugdigen uit etnische minderheidsgroepen.Terugdringen van recidive van strafbare feiten
en voorkomen van criminele carrière.8 2618 3098 3848 3848 3848 384100De middelen komen ten goede aan de gezins/voogdij-instellingen,
afdelingen jeugdreclassering die belast zijn met de uitvoering van itb voor
minderjarigen in de steden.Ontwikkelen van een planmatige, wijkgerichte
aan- pak van maatschappelijke uitval, psychosociale problemen, onderwijsachter-
standen en jeugdcriminaliteit.Jus
3.1.5 in 2002, vanaf 2003 3.1.10Communities that care (ctc) + opvoe- dingsondersteuning en ontwikkeling op
wijkniveau (O&O).a) Terugdringen
van probleemgedrag als geweldpleging en problematisch druggebruik(= uiteindelijke
doel van CtC); b) Terugdringen van risicofactoren en bevorderen van beschermende
factoren (bijv. verbetering van gezinsmanage- ment); c) Verbetering van beleidsproces
en uitvoering c.q. rationalisering van het jeugdbeleid door gemeenschappelijke
taal en gebruik van instrumenten.1 4191 4191 4191 4191 4191 419> 50Uit de beschikbare middelen worden de projectleiders
in de betreffende steden gefinancierd. De punten a en b bij doelstelling zijn
te beschouwen als permanente processen waarbij «het bereikt zijn van
het doel» moeilijk in tijd is uit te drukken. De resultaten van c beginnen
al zichtbaar te worden. VWS 3.1.5  953953953953953953+ /- 50Voorbehoud t.a.v. de beschikbare midde- len VWS:
In 2002 lopen de projecten af. De toewijzing en verdeling van de beschikbare
midde- len in de periode 2003–2007 is dan ook afhankelijk van de uitkomsten
van de evaluatie en de beslissing over het al dan niet voortzetten en de vorm
van het toekomstig O&O/CtC beleid. Deze midde- len zijn inclusief onderzoeksgeld.Het beter afhan- delen van zaken die
betrekking hebben op allochtone gezinnen door de Raad voor de Kinderbescher-
ming, door het ontwikkelen van een multiculturele organisatie en het houden
van een geïntensiveerd cliëntencontact.Jus 3.4.1 en 5.1.6 in 2002; vanaf 2003 in 3.4.1, 3.4.5, 5.1.6Werklastverlichting en methodiekont-
wikkeling («werken met allochtone cliënten») Raad voor de
kinderbescherming t.b.v. alloch- tonen.Betere afhandeling van zaken die betrekking hebben op allochtone gezinnen.2 2692 2692 2692 2692 2692 269100Ten
behoeve van het interculturalisatiebeleid (waar werklastverlichting en metho-
diekontwikkeling onderdeel van uitmaakt) is een Meerjarenbeleids- plan Interculturalisatie
2001–2006 verschenen. Onderdeel van dit plan is het ontwikkelen van
een monito- ring en evaluatie-instrumen- tarium.Het project heeft als doel het nor-
men en waardendebat over de invulling van het begrip burgerschap binnen de
moslimgemeen- schap te stimu- leren. Uitgangspunt is dat de islam aangewend
kan worden om integratie in de Nederlandse samenleving en burgerschap te bevorderen.
Accent ligt op gedeelde waarden en normen. JusProject «Islam en Burgerschap».Stimuleren van een verdergaande bewustwording
onder moslims van diverse aspecten van burgerschap; bijdragen aan een goede
samenwerking tussen moslim- organisaties op lokaal niveau, de lokale overheid
en andere maatschappelijke instellingen.172     100Het betreft in casu de kosten
van het centrale apparaat voor het 2e jaar van 2e project van Islam en Burgerschap
(I&B II). Dit project loopt van 1 maart 2001 t/m februari 2003. Over
de nog definitief op te stellen program- ma-activiteiten en de daarbij behorende
kosten is nog geen beslissing genomen.            OnderwijsBestrijding voortijdig schoolverlaten.OC&W 4.3Regionale Melden Coördinatiefucntie (RMC-functie).teruggeleiding jongeren zonder startkwalificatie.10 43710 43710 43710 43710 43710 437niet bekendHet aandeel
minder- heden in de totale doelgroep is niet bekend. Jaarlijks verschijnt
de RMC-monitor.Onderwijs gericht op maatschappe- lijk
functioneren en sociale redzaamheid, Nederlands als 2e taal en Voortgezet
Algemeen Volwassenen onderwijs.OC&W
4.2Educatie.Door het aanbieden van cursussen aan regionale opleidingscentra
worden volwassenen in staat gesteld hun sociale redzaamheid te verhogen, hun
beheersing van het Nederlands te vergroten of alsnog een diploma dan wel deelcertificaat
mavo havo-vwo te behalen (tweede kansonderwijs).228 331227 694228 691229 579230 550230 55030Het percentage betreft het geschat
aantal deelnemers NT-2.Leermiddelen, NT-2, ICO, landelijke
ondersteuning GOA, spijbel/opvang- projecten.OC&W 3.4Diverse projectsubsidies.Ondersteuning Gemeenten en scholen.2 5932 3212 3212 3212 3212 321100 Inlopen taalachterstand (op schoolniveau).OC&W 3.1CUMI-faciliteiten.Ondersteuning allochtone
leerlingen.60 59165 68075 31375 31375 31375 313100Periodiek verschijnt de GOA-monitor met gegevens.Het bieden van extra onder- steuning
aan scholen in achterstands- situaties via gemeentelijk beleid.OC&W 3.1Gemeentelijk Onderwijs Achterstandenbeleid (voortgezet onderwijs).1. Reductie van de taalachterstand per leerling
met 25% in 2006. 2. Stijging van de deelname door risicogroepen aan kwalitatief
goede programma's voor VVE. 3. Reductie voortijdig schoolverlaten met 30%.
4. Toename met 4% van deelname HAVO en VWO door allochtone leerlingen.21 13913 25813 25813 25813 25813 258100Dit budget
maakt deel uit van het totale GOA-budget (po en vo). Dit budget is per 1-8-1998
gedecentraliseerd naar gemeenten. Tot 1-8-2002 zijn hierin ook deels middelen
1e opvang asielzoekers in opgenomen (zie hiervoor). Periodiek verschijnt de
GOA-monitor met gegevens.Geven van onderwijs in de taal van het land van herkomst.OC&W 3.1Faciliteitenregeling OET.Programmaontwik- keling.2 2692 2692 2692 2692 2692 269100Periodiek verschijnt de GOA-monitor met gegevens. NB: In deze
reeks is nog geen rekening gehouden met de afspraken in het Regeerakkoord
over de toekomst van het onderwijs in de eigen taal.Oplossen arbeidsmarkt- knelpunten voor
scholen met veel CUMI-leerlingen.OC&W 3.1Verlenging regeling aanvullende
vergoeding arbeidsmarktknel- punten.Personeelsvoorziening Scholen met allochtone leerlingen.8 1688 168    100Periodiek
verschijnt de GOA-monitor met gegevens.Bevordering instroom/door- stroom/uitstroom
van allochtone studenten in het Hoger Onderwijs.OC&W 6.2*Diverse
projecten gericht op 12 thema's**.Verhoging van de instroom, doorstroom en uitstroom van allochtone studenten
in het hoger onderwijs***.2 0652 0651 354   100* Betreft
gezamenlijk budget HBO en WO. HBO is penvoerder. ** Programmalijnen waarbinnen
verschil- lende projecten worden uitgezet: effectieve leeromgeving, flexibilisering,
streefcijfers, vluchteling studenten, pabo's, regionale samenwerking, implementatie,
studentenbetrok- kenheid, empowerment, internationale samenwerking, ICT, kunst.
*** Er wordt een inventarisatie gemaakt van welke stimuleringsmaatrege- len
er zijn in het HBO, en welke metingen hiervoor gedaan moeten worden tbv nulmeting.Bevorderen van de deelname van vluchtelingstu-
denten in het hoger onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs.OC&W 7.2Stichting UAF steunpuntVersnelde
in- door- en uitstroom van vluchtelingen in het hoger onderwijs.2 5632 5652 5662 5662 5662 566100 Betere ontplooiings- kansen voor achterstandsleer-
lingen.OC&W 1.1De gewichtenregeling primair onderwijs verschaft
basisscholen extra faciliteiten om leerlingen in een achterstandssituatie
betere ontplooiingsmogelijk- heden te bieden (leerlingen met het leerlinggewicht
1,9 (ouders van allochtone afkomst én laag opleidingsniveau)). Via de gewichten krijgen scholen ruimte voor
extra formatie.257 307258 198258 117257 625258 993261 435100 Betere ontplooiings- kansen voor achterstandsleer-
lingen.OC&W 1.1Het verschaffen van extra faciliteiten voor speciale
scholen voor basisonderwijs (SBaO) om leerlingen in een achterstandssituatie
betere ontplooiingsmogelijk- heden te bieden. Normatief formatiebudget voor anderstalige leerlingen waardoor
betere ontplooiingskansen voor achterstandsleerlingen gerealiseerd kunnen
worden.13 88514 66315 43315 92416 35216 724100 Betere ont- plooiingskansen voor achterstandsleer-
lingen.OC&W 2.1Het verschaffen van extra faciliteiten voor expertisecentra
(scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs) om leerlingen in een achterstandssituatie
betere ontplooiingsmogelijk- heden te bieden.Idem.14 03515 66016 74517 36917 93518 512100 Het gemeentelijk onderwijsachter- standenbeleid
(GOA-beleid) heeft tot doel onderwijsachter- standen weg te werken.OC&W 1.1Activiteiten i.k.v. Gemeentelijk Onderwijsachter- standenbeleid (GOA primair
en voortgezet onderwijs) betreffende het bieden van extra ondersteuning aan
scholen in achterstandssituaties via gemeentelijk beleid.1. Reductie van de taalachterstand per leerling met 25% in 2006.
2. Stijging van de deelname door risicogroepen aan kwalitatief goede programma's
voor VVE 3. Reductie voortijdig schoolverlaten met 30%. 4. Toename met 4%
van deelname HAVO en VWO door allochtone leerlingen.79 82657 68857 42957 42957 42957 42975Ook dit budget is per 1-8-'98 gedecentraliseerd
naar de gemeenten. Het budget voor 2001 bestaat uit middelen van zowel po
als vo. De middelen van het voortgezet onderwijs maken vanaf 2002 deel uit
van artikel 3; zie aldaar.Onderwijs in allochtone levende talen (OALT) is er
op gericht de eigen moedertaal te leren zodat zij contact kunnen houden met
de eigen cultuur.OC&W 1.1Het Onderwijs in Allochtone Levende Talen
(OALT) betreft: 1. Het aanbieden van lessen in taalondersteuning binnen het
kader van het Gemeentelijk Onderwijsachter- standenbeleid (GOA voor groep
1 tm 4 binnen schooltijd); 2. Het aanbieden van lessen in allochtone levende
talen door scholen of buitenschoolse instellingen (voor de groepen 5 t/m 8),
afgestemd op de lokale behoeften van ouders.Door kennis van de eigen culturele achtergrond integreren allochtone leerlingen
zelfbewuster in de Nederlandse samenleving en wordt de culturele verscheidenheid
in Nederland behouden en bevorderd.64 46870 26571 09972 25273 35074 721100Deze budgetten zijn met ingang van 1 augustus
1998 d.m.v. een specifieke uitkering naar de gemeenten gedecen- traliseerd.
NB. In deze reeks is nog geen rekening gehouden met de afspraken in het Regeerakkoord
over de toekomst van OALT.Het oplossen van arbeidsmarktknel- punten
voor scholen met meer dan 70% gewich- tenleerlingen.OC&W 1.1Arbeidsmarktknel-
punten primair onderwijs. Vanaf 1 augustus
2001 zijn deze middelen toegevoegd aan het schoolbudget. Scholen kunnen zelf
bepalen hoe zij de middelen willen inzetten.7 7387 9367 9367 9367 9367 93675Schatting van het aandeel minderheden in
de totale doelgroep van de regeling.Het doel van het onderwijskansen- beleid
is het verbeteren van de onderwijskansen van de kinderen die het meeste risico
lopen achter te blijven in het onderwijs.OC&W 1.1Onderwijskansen (primair
en voort- gezet onderwijs): – generieke maat- regelen voor alle scholen
met meer dan 70% gewichtenleerlingen; achterstandsleerlingen. – schoolspecifieke
aanpak: de ontwik- keling van een aanpak op maat voor scholen met een hoge
concentratie aan problemen.Kwaliteitsverbe-
tering bij scholen met een hoog percentage achterstandsleerlingen48 49841 80641 80641 80641 80641 80675Schatting van
het aandeel minderheden in de totale doelgroep van de regeling.Leerlingen uit de GOA-doelgroep een betere entree
te geven in het basisonderwijs.OC&W
1.1Het beleid van voor- en vroegschoolse
educatie (primair onderwijs) stimu- leert gemeenten en instellingen om activiteiten
van voor- en vroegschoolse educatie (VVE) te ontplooien.Ten minste 50% van de GOA-doelgroep- kinderen nemen deel aan
een VVE-programma in 2006.104 606104 606104 606104 606104 606104 60675Schatting van het aandeel minderheden in de totale
doelgroep van de regeling.IdemOC&W
1.1Deskundigheidsstimu- lering VVE.Idem51     75Schatting van het aandeel minderheden
in de totale doelgroep van de regeling.IdemOC&W
1.1Diverse projecten VVE, onderzoek
leermethoden, pilots.Implementatie
VVE, verbetering onderwijs aan achterstandsleerlingen, onderzoek.227     75Schatting van
het aandeel minderheden in de totale doelgroep van de regeling.Betere ontplooiingskan- sen voor achterstandsleer-
lingen.OC&W 1.4Diverse projecten i.v.m. achterstanden (GOA/OALT/Lande-
lijk Steunpunt educatie Molukkers). Landelijke ondersteuning aan gemeenten,
onder- wijs-begeleidings- diensten en scholen voor primair onder- wijs bij
verbetering taalonderwijs aan achterstandsleerlin- gen.Draagvlakvergroting; informatie en visievorming; implementatie
taalbeleid op school/groeps- niveau; effectonderzoek; coördinatie.1 7211 4901 5481 5481 5481 54875Schatting van
het aandeel minderheden in de totale doelgroep van de regeling.            Overig
beleidEvenwichtige representatie van verschillende bevolkingsgroepen
in aanbod, personeel en publiek van de media.OC&W 15.1Instellings- en projectsubsidies
voor STOA, lokale migrantentelevisie, taalonderwijs en inburgering op televisie.
Meer multiculturele doelgroepprogram- ma's.Stimulering diversiteitsbeleid bij media.3 6303 6303 6303 6303 630 100Daarnaast stimulering dmv wet- en regelgeving (publieke
omroep) en werking- sfeer fondsen op het terrein van omroep en pers. Valt
onder het actieplan cultuur- bereik. Effecten worden jaarlijks gemonitord,
bijv. via de monitor culturele diversiteit.Bevorderen van nieuwe persorganen voor culturele
minderheden.OcenW 15Stimuleringsrege- ling minderhedenbladen bij het
Bedrijfsfonds voor de pers.Nieuwe
persorganen voor culturele minderheden.681681681681  100Per aanvraag is maximaal € 113 445
beschikbaar per jaar.Meer ruimte voor diversiteit in het culturele aanbod.OC&W 14.2bijdrage aan Phenix Foundation (ontwikkeling veelbelovend cultureel
divers aanbod).Meer multicultureel
aanbod en aandacht voor talentontwikkeling (deze bedragen zijn inclusief de
fondsen bijdragen).1 200     100Daarnaast instellingssubsidies aan cultu- rele instellingen die
cultureel divers aanbod programmeren. Over de bedra- gen voor de jaren vanaf
2005 wordt besloten in de nieuwe Cultuurnota. Valt onder het actieplan cultuurbereik.
Effecten worden jaarlijks gemonitord, bijv. via de monitor culturele diversiteit.Bereik van een groter en breder publiek voor cultuur.OC&W 14.2Bijdrage aan ste- delijke en provinciale programma's cultuurbereik
gericht op het bereiken van nieuwe publieksgroepen waaronder allochtonen.
(onder- deel cultuurbereik).Een grotere
deelname van allochtone publieksgroepen en meer samenwerking instellingen.11 34511 34511 345   100Match gemeenten en provincies
met een zelfde bedrag ten behoeve van dit doel. Over de bedragen voor de jaren
vanaf 2005 wordt besloten in de nieuwe Cultuurnota.Valt onder het actieplan
cultuurbereik. Effecten worden jaarlijks gemonitord, bijv. via de monitor
culturele diversiteit.Bereik van een groter en breder publiek voor cultuur.OC&W 14.2Ontwikkeling net- werk voor uitwisseling kennis en deskundigheid
over de manier waarop doelgroepen kunnen worden benaderd en over presentatie
en diversiteit van het culturele aanbod.Ontwikkeling van expertise bij culturele instellingen op dit terrein.227227227   100Een stimuleringssubsidie voor culturele instellingen van 2% van de subsidie
tbv het bereiken van nieuwe doelgroepen. Valt onder het actieplan cultuurbereik.
Effecten worden jaarlijks gemonitord, bijv. via de monitor culturele diversiteit.Bereik van een groter en breder publiek voor cultuur.OC&W 14.2Ontwikkeling net- werk voor uitwisseling kennis en deskundigheid
over de manier waarop doelgroepen kunnen worden benaderd en over presentatie
en diversiteit van het culturele aanbod.Ontwikkeling van expertise bij culturele instellingen op dit terrein.200200200   100Een stimuleringssubsidie voor culturele instellingen van 2% van de subsidie
tbv het bereiken van nieuwe doelgroepen. Valt onder het actieplan cultuurbereik.
Effecten worden jaarlijks gemonitord, bijv. via de monitor culturele diversiteit.Een betere toegang voor minderheden tot bestuur en
personeelsbestand van culturele organisaties.OC&W 14.2Bijdrage aan ATANA,
gericht op scouting, coaching en bemiddeling potentiële bestuursleden
voor de cultuursector.Een diverser
aanzien van de besturen en adviesraden.136     100Over de bedragen voor de jaren
vanaf 2005 wordt besloten in de nieuwe Cultuurnota. Valt onder het actieplan
cultuurbereik. Effecten worden jaarlijks gemonitord, bijv. via de monitor
culturele diversiteit.Het bewaren en toegankelijk maken van het culturele
erfgoed van minderheden.OC&W
14.2Ontwikkelen projecten en doen
van deelinventa- risaties in collecties musea, universiteiten en bibliotheken
gericht op de thema's slavernijverleden, islamitische cultuur en migratiegeschie-
denis.Zichtbaar en toegankelijk zijn
van dit erfgoed.449     100Over de bedragen voor de jaren vanaf 2005 wordt besloten in de
nieuwe Cultuurnota. Valt onder het actieplan cultuurbereik. Effecten worden
jaarlijks gemonitord, bijv. via de monitor culturele diversiteit.Bevorderen van activiteiten bij instellingen om een
divers publiek te bereiken.OC&W
142% Stimuleringsmaat- regel. Onder
voorwaarden kunnen rijksgesubsidieerde instellingen 2% extra budget krijgen
tbv doelgroepactiviteiten.Breder
en meer divers publieksbereik.4 0004 0004 000   100Over de bedragen
voor de jaren vanaf 2005 wordt besloten in de nieuwe Cultuurnota. Valt onder
het actieplan cultuurbereik. Effecten worden jaarlijks gemonitord, bijv. via
de monitor culturele diversiteit.Versterking van het aanbod van voorzieningen
voor vrouwenhulpver- lening, geboorteregeling, integratie, slacht- offerhulp
en categoriale maatschappelijke hulpverlening.VWSSubsidiëring
Muhabbat.Het onder Molukkers stimuleren
en overdragen van deskundigheid op het terrein van maatschappelijke dienstverlening
en de gezondheidszorg.233233233233233233100 Programmalijn 1 van de Welzijnsnota: Bevordering
van participatie en toegankelijkheid.VWS 16.08.01Subsidiëring zelforganisaties
minderheden.Stimuleren van de oprichting
van levensvatbare landelijke zelforganisaties van met name nieuwe groepen
onder minderheden en vluchtelingen.1 1351 1351 1351 1351 1351 135100Uit dit budget worden bij VON respectievelijk
Forum het platform ondersteuning zelforganisaties bekostigd alsook de subsidiering
van zelforganisaties op grond van de tijdelijke stimule- ringsregeling zelforganisaties.Participatie bevorderen en ontwikkeling van multiculturele
organisaties.VWS 16.08. 01FORUM, instituut voor Multiculturele Ontwikkeling.Waarborgen maatschappelijke inbreng
en participatie van etnische minderheden door toerusting, toegankelijkheid,
kennisontwikkeling.5 9646 0866 2076 2076 2076 207100 Bewerkstelligen evenredige vertegenwoordi-
ging allochtone geestelijke verzorgers; bemiddelen tussen zorginstellingen
en zendende organisaties voor allochtone geestelijke verzorgers; verzorgen
van applicatiecursussen van allochtone geestelijke verzorgers die in zorgsector
werk- zaam willen zijn.VWS 16.08.
01Onderzoek naar oprichting servicecentrum
allochtone geestelijke verzor- gers en applicatiecursussen.Evenredige verte- genwoordiging allochtone geeste-
lijke verzorging (aandeel allochtone geestelijk verzorgers is een afspiegeling
van cliënten/patiënten in zorginstelling).356356356356356356100momenteel loopt onderzoek naar draagvlak voor servicecentrum bij alle betrokken
partijen.Het op grond van de Remigratiewet faciliteren
van remigratie van personen die wensen terug te keren naar het land van her-
komst en die deze wens niet zelf- standig kunnen realiseren.BZK 8.5Facilitering remigratie (uitkering en voorlichting).Diegenen die behoren tot een etnische minderheid en daadwerkelijk
willen remigreren, maar deze wens niet zelfstandig kunnen realiseren, worden
gefaciliteerd, zodat ze kunnen remigreren.31 99332 67433 67434 67335 67436 673100Dit bedrag bestaat uit de uitgaven voor de
periodieke uitkeringen, uitgaven voor eenmalige bijdragen in reis- en vervoerkosten
en kosten hervestiging aan remigranten en de uitvoerings- en voorlichtingskosten.Het stimuleren van de positieverbetering
van etnische minder- heden in hun actief burgerschap door monitoren vanBZK 8.2Bevordering inspraak via bijdragen aan de tot het LOM toegelaten samenwerkingsver-
banden van minder- heden. verbetering
positie etnische minderheden.2 3242 3242 3242 3242 3242 324100 beleidseffecten en het rijksbreed en interbestuurlijk
coördineren van beleid. Onderzoek/kennisver- werving. Idem.1 080856856856856856100Kennisverwerving
richt zich nadrukkelijk ook op de nieuwe etnische groepen.  Projecten en activiteiten inzake arbeid en
werkgelegenheid, cultureel erfgoed, bestrijding racisme en discriminatie en
communicatie incl imagocampagne.Idem.3 6103 8343 7152 4722 4722 472100  BZK 12.2Wet Rietkerkuitkering. 2 4502 3142 2242 1332 0422 042100 XNoot1Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, De democratische
rechtsorde en islamitisch onderwijs, buitenlandse inmenging en anti-integratieve
tendensen, Den Haag 2002:40.XNoot1Volkskrant 1 juli 2002. Immigratie en Naturalisatiedienst, IND cijfers
tot 2001.XNoot2CBS 2002 , statline tabellen per juli 2002. CBS, Maandstatistiek voor
de bevolking, september 2001. De Chinese groep bestaat 35 691 personen
uit China, 17 789 personen uit Hongkong en 1 637 personen uit Taiwan.
Tot de etnische minderheden worden gerekend 1 558 353 niet-westerse
allochtonen, 187 700 Zuid-Europeanen, 42 300 Molukkers en 2 000
zigeuners. Tezamen omvat hun aantal 1 790 353 personen in 2002;
een aandeel van 11% in de totale bevolking. CBS, Maandstatistiek voor de bevolking,
Demografische ontwikkeling van de Molukse bevolkingsgroep in Nederland, Voorburg,
juni 2002:15. Het aantal woonwagenbewoners bedraagt 23 000 personen.
Opvallend is overigens de daling van het aantal Somaliërs. In 2001 woonden
er in ons land 29 631 Somaliërs. Deze daling heeft te maken met
migratie van Somaliërs naar onder meer Groot Brittanië.XNoot1Bij de nieuwe etnische groepen zijn niet meegerekend degenen die niet
officieel zijn geregistreerd, zoals personen die (nog) geen statushouder zijn
en illegalen.XNoot2De registratie van de niet-westerse derde generatie is toegestaan op grond
van de Wet bescherming persoonsgegevens (WBP). Het College Bescherming Persoonsgegevens
(CBP) ziet toe op de naleving van deze wet. De niet-westerse derde generatie
omvat in 2001 circa 25 000 personen (als men uitgaat van de definitie
dat tenminste één van de vier grootouders in het buitenland
is geboren) en zal de komende jaren in omvang toenemen. Zie M. Alders &
I. Kleij, De niet-westerse derde generatie, in : Allochtonen in Nederland
2001: 75. Het CBS is in staat via een geëigende methode om de niet-westerse
derde generatie in demografisch opzicht te volgen. Voor wat betreft de onderwijspositie
zal pas in 2006 na de invoering van het onderwijsnummer in het primair onderwijs
de niet-westerse derde generatie kunnen worden gevolgd. Wat betreft de arbeidsmarktpositie
is gelet op de jonge leeftijd en de omvang van de niet-westerse derde generatie
het de komende 10 jaar niet opportuun voorzieningen te treffen om deze groep
te volgen.XNoot1E. Snel, In de Fuik, Turken en Marokkanen in de WAO, Verwey-Jonkerinstituut,
Utrecht 2002:136–147.XNoot2Zie: S. Dominguez Martinez, S. Groeneveld, E. Kruisbergen, Integratiemonitor
2002, ISEO, Rotterdam 2002.XNoot3Zie: K.Phalet et al., Islam in de multiculturele samenleving, Ercomer,
Utrecht 2000.XNoot1Zie: Integratiemonitor 2002.XNoot2Jaarboek 2001 Grotestedenbeleid, ISEO 2002:109.XNoot3In de Integratiemonitor 2002 waaraan deze gegevens zijn ontleend is een
apart hoofdstuk gewijd aan criminaliteit. Zie ook: H.W. Willemse & E.H.F.Backbier,
Etnische botsingen met de strafwet, in: Justitiële verkenningen, nr.
5, WODC, Den Haag.XNoot1Zie: E. Snel et al, Migratie, integratie en criminaliteit, RISBO, Rotterdam
2000.XNoot1Kruisbergen E. W. & Th. Veld, Een gekleurd beeld, ISTO, Rotterdam
2002.XNoot1Tweede Kamer, 2001–2002, 27 223, nr. 23.XNoot1Het Joint Report on Social Inclusion is vastgesteld in de Europese Raad
in Laeken van 14–16 december 2001.XNoot1Deze toezegging is neergelegd in het kabinetsstandpunt op het rapport
van de Commissie Veeris dat op 20 juni 2002 is aangeboden aan de Tweede Kamer.XNoot1TK 2001–2002, 28 198, nr. 2, pag. 5.XNoot2TK, 2001–2002,28 198, nr. 2, pag. 51.XNoot3Ghanezen, Egyptenaren en Pakistani's, Kaapverdianen hebben als etnische
groep inmiddels een omvang van ieder ruim 16 000 personen.XNoot1Bijdrageregeling Antillianengemeenten, Staatscourant 18 mei 2001, nr.
96/pag. 8 en Experimentele stimuleringsregeling opvang en integratie Antilliaanse
jongeren, Staatscourant 3 mei 2002, nr. 84/pag. 7.XNoot1Staatscourant 3 mei 2002, nr. 84/pag. 7. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28612-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl