Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1996; Verslag algemeen overleg over herstructurering van het kunstvakonderwijs
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24556, nr. 30

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

16-09-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

24556 nr. 30

05-09-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de staatssecretarisOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24556Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 57 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 556Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1996nr. 30VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 5 september 1997De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 18 juni 1997 overleg gevoerd met staatssecretaris Nuis van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over zijn brief van 12 mei 1997 inzake
herstructurering van het kunstvakonderwijs (24 556, nr. 29).Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Van Gelder (PvdA) vond dat met de brief van de staatssecretaris
de basis wordt gelegd voor verbetering van het kunstvakonderwijs, zoveel mogelijk
in overeenstemming met ontwikkelingen in het HBO in het algemeen en er rekening
mee houdend dat sommige studenten zelfstandig kunstenaar of uitvoerend musicus
worden en anderen docent. De brief roept weinig weerstanden op, waaruit kan
blijken dat er in het veld draagvlak ontstaat voor de aanpak waartoe de politiek
eerder heeft besloten. Maar al is de basis er, de uitwerking is nog niet concreet.
De HBO-raad heeft een wat concretere uitwerking voor de organisatie van het
bestel voorgesteld. Het is jammer dat de staatssecretaris en de HBO-raad hierover
niet op één lijn zijn gekomen en overigens ook dat de HBO-raad
geen voorstellen heeft gedaan die meer direct op de kwaliteit betrekking hebben.Voor de PvdA-fractie staan twee zaken voorop. Ten eerste moet de kwaliteit
van de eerstefaseopleiding verbeterd worden en moet de tweede fase daarop
naadloos aansluiten. Een grotere mate van objectiveerbaarheid van de kwaliteit
is daarvoor noodzakelijk. Ten tweede is de PvdA-fractie tegen koude sanering.
Er moeten geen bewezen kwaliteiten verloren gaan, bijvoorbeeld niet aan de
Rietveltacademie, en in principe dient het aanbod redelijk breed over het
land verspreid te zijn, zeker wat de eerste fase betreft.De tweede hoofdlijn laat onverlet dat de instellingen verdergaand moeten
samenwerken, want het aanbod is te versnipperd. Uit de ontwikkelingen van
de laatste jaren is overduidelijk gebleken dat een draagvlak voor kwalitatieve
verbetering in een groot aantal sectoren ontbreekt, terwijl hun bijdrage daaraan
mede nodig is om koude sanering te voorkomen. De heer Van Gelder was het van harte eens met de opmerkingen in de brief
van de staatssecretaris over de verbetering van de eerste fase, een betere
en transparantere selectie en bijvoorbeeld de uitwerking van een kwalificatiestelsel
beroeps- en opleidingsprofielen. Hij plaatste daarbij enkele kanttekeningen.Gerichte aandacht voor de vooropleidingen is van het grootste belang.
De staatssecretaris heeft zich voorgenomen om de knelpunten te inventariseren.
Daarnaast is het belangrijk dat de instellingen zelf nagaan hoe ze in de regio
netwerken tot stand kunnen brengen, bijvoorbeeld met muziekscholen. Hoe stelt
de staatssecretaris zich overigens die inventarisatie voor?Meer aandacht voor de praktische kant van de beroepsvorming en -uitoefening
is noodzakelijk, maar hij vond het niet reëel om, zoals de staatssecretaris
doet, a priori te stellen dat bijvoorbeeld 20% van de opleiding zou moeten
bestaan uit een praktijkcomponent. Het vertrekpunt is de opstelling van de
profielen en de heer Van Gelder nam aan dat daarin vanzelf ook de praktijk
tot haar recht zal komen. Een algemene norm zou daarnaast geen recht doen
aan de verschillen in beroepsuitoefening tussen bijvoorbeeld een autonoom
beeldend kunstenaar en een uitvoerend musicus.Is het werkelijk nodig om bij de selectie onafhankelijke vertegenwoordigers
van de beroepspraktijk in te schakelen? Als de hogescholen goede afspraken
over geobjectiveerde mechanismen voor selectie maken, moeten zij die ook zelf
kunnen uitvoeren. Selectie van de instroom is overigens niet algemeen in het
HBO. Desgevraagd stelde de heer Van Gelder het volstrekt logisch te vinden
dat in enkele vormen van hoger onderwijs dergelijke selectie wel plaatsvindt,
opdat de uitstroom aansluit bij de beroepspraktijk. In die praktijk is de
zelfstandige inkomensvorming niet gegarandeerd en moeten sommigen een beroep
op de bijstand doen; ook dat rechtvaardigt een beperking van de instroom.
Het arbeidsmarktcriterium speelt bijvoorbeeld ook een rol bij de universitaire
studie medicijnen.De profielen dienen ook het uitgangspunt te zijn voor de overigens zwaarder
aan te zetten discussie over inhoudelijke en andere samenhang tussen instellingen
in de regio. Het staat dus niet vooraf vast dat een aantal van 25 opleidingen
de uitkomst zal zijn. De staatssecretaris heeft een termijn in gedachten voor
de stelselwijziging. Meent hij dat in die termijn ook de profielen kunnen
worden opgesteld?De discussie over het stelsel kan niet worden gevoerd los van die over
de kwaliteit. Meer inhoudelijke samenhang is nodig, ook om een kritische massa
te bereiken. De uitwerking van de kwalificatiestructuur zal daar ook weer
effect op hebben. Hoe het optimale stelsel er uit zal zien, valt nog niet
te zeggen. Wel heeft de HBO-raad een redelijk verhaal op tafel gelegd. Voor
de uitwerking betekent dit dat de staatssecretaris allereerst inzicht moet
bieden in pseudo-kunstvakopleidingen en verwante opleidingen in het wetenschappelijk
onderwijs. Ziet de staatssecretaris kans om dat inzicht te bieden bij de behandeling
van het rapport Wissen en Witten van de commissie-Koppelaars?Het zou volgens de heer Van Gelder veel te ver gaan om op dit moment zonder
meer akkoord te gaan met de minimale norm van 100 studenten per opleiding.
Een dergelijke norm is mede afhankelijk van het profiel van de instelling
en van de onderwijskundige vormgeving. Met die norm zou de staatssecretaris
zichzelf trouwens in een onmogelijke positie brengen. Op welke gronden, immers,
moet worden beoordeeld of een uitzondering kan worden toegestaan? Het is aan
de instellingen zelf om, rekening houdend met de vereiste kritische massa,
voldoende kwaliteit te bieden. Over de keuze van vier tot zes regio's als
uitgangspunt was hij het wel met de staatssecretaris eens. Het had zijn voorkeur
dat er een organisch proces van onderaf op gang komt waarin de eigen verantwoordelijkheid
van de instellingen tot uitdrukking komt, vasthoudend aan duidelijke en strenge afspraken over de kwaliteit. Daarop dienen zij te worden afgerekend.Uit de opmerkingen van de HBO-raad over de lerarenopleidingen blijkt bij
uitstek dat er samenhang tussen de vormen van kunstvakonderwijs kan bestaan,
meer dan in de opleidingen tot uitvoerend musicus of tot zelfstandig beeldend
kunstenaar. Dit vereist volgens de HBO-raad dat in de eerste fase van de lerarenopleidingen
een veel zwaarder accent wordt toegekend aan educatie. Is de staatssecretaris
bereid die gedachte tot de zijne te maken en om van daaruit de relatie met
het procesmanagement lerarenopleidingen te leggen? Overigens bestaan er ook
tussen lerarenopleidingen weer verschillen, maar allemaal dragen ze bij aan
verbreding van het cultuur- en kunstbeleid.De heer Van Gelder stemde er mee in dat de staatssecretaris de tweede
fase breder oppakt en dat die nu ook een rol kan spelen voor uitzonderlijk
talent en voor specifieke bij- en nascholing. De laatste twee zouden ook vraaggefinancieerd
gestalte kunnen krijgen, maar de relatie is hier vooral die met de instellingen
die deels uit kunstbeleid gefinancierd worden. Over de tweede fase muziek
moet nu echt helderheid komen. In 1998 komen de eerste jongeren uit de eerste
fase en daarom vond de heer Van Gelder het wenselijk om uit te spreken dat
van de voorgestelde zes clusters van conservatoria er twee ruimte krijgen
voor 150 studenten en de andere vier voor 90. Eigenlijk zou dit inhoudelijk
moeten worden gemotiveerd maar dat is niet gelukt en zal waarschijnlijk ook
niet meer lukken in de resterende korte tijd, terwijl aan de sector wel de
zekerheid geboden dient te worden dat de tweede fase ingevuld kan worden.Wat de begeleiding van uitzonderlijk talent betreft, kon hij zich een
voortrekkersrol van de conservatoria in Amsterdam en Den Haag voorstellen.
De organisatie daarvan is minder belangrijk dan dat de echte talenten gelegenheid
krijgen om zich verder te ontwikkelen, bijvoorbeeld via stipendia.Over de toetsing stelde hij dat aan de kwaliteit getoetst dient te worden
en dat de staatssecretaris zich niet dient bezig te houden met de interne
bedrijfsvoering.Het is van belang dat de bekostiging van docentenopleidingen eenvormig
zal zijn, opdat niet het ene deel van de sector te maken krijgt met budgetfinanciering
en het andere deel met studentgebonden financiering. Het zou het beste zijn
als de sector zelf een bekostigingsstructuur zou uitwerken aan de hand van
de uitgangspunten die de staatssecretaris heeft gesteld en dat daarna pas
wordt bezien of een reële besparing haalbaar is.Ook om andere redenen is het niet verstandig om vooraf al een bezuinigingsbedrag
in te boeken. Het is bijvoorbeeld niet goed dat de staatssecretaris nu al
uitspreekt hoeveel buitenlandse studenten kunnen worden toegelaten. De heer
Van Gelder had van de instellingen begrepen dat ze best bereid zijn om daarmee
anders om te gaan dan nu (volledige bekostiging door de overheid) maar dat
daar enige tijd voor nodig is. De staatssecretaris verwijst naar een potje
van minister Pronk, maar dat is er nog niet en het biedt ook geen oplossing
voor bijvoorbeeld Oost-Europese studenten. Ook hier geldt dus: eerst de beoogde
ontwikkeling op gang brengen en dan zal vanzelf blijken dat een belangrijk
deel van de bezuiniging mogelijk is.Op een aantal terreinen zal wet- en regelgeving nodig zijn. Procesmanagement
is van belang voor de hele aanpak, zowel betreffende de kwaliteit als de organisatie
van de instellingen. De HBO-raad moet worden uitgedaagd om zoveel mogelijk
eigen voorstellen te doen. Naarmate het veld meer bereidheid toont om adequaat
over de organisatie te discussiëren, kan en moet de rol van het procesmanagement
daarbij kleiner zijn. De grote vraag is dus of de staatssecretaris erin zal
slagen met de HBO-raad zodanige afspraken te maken dat de uitwerking door
het veld zelf met vertrouwen tegemoet kan worden gezien. Mevrouw De Vries (VVD) dankte de staatssecretaris voor het
uitvoeren van de motie van 30 januari 1996, ingediend door vertegenwoordigers
van de drie coalitiefracties. Het resultaat vond zij niet onbevredigend.Zij vond het dringend gewenst dat het kunstvakonderwijs weet waar het
aan toe is. Vooral de conservatoria zijn te lang in onzekerheid over de toekenning
van de tweede fase geweest. Het is een goede zaak als daarover nog voor het
zomerreces besluiten kunnen worden genomen.Zij onderschreef de opvattingen van de heer Van Gelder over het belang
van een goede vooropleiding en van een goede opbouw van de opleidings- en
beroepsprofielen.Bij de indeling in regio's moet volgens haar niet te snel voor kleine
regio's worden gekozen. Dat leidt eerder tot bestuurlijke drukte dan tot betere
kwaliteit. De kwaliteit van opleidingen veronderstelt een zeker volume. In
het kader van gewenste en gevraagde profilering en van het voortbestaan van
kleine, gespecialiseerde opleidingen is samengaan van groot belang. Hoe groot
het aantal regio's exact zal zijn, is niet de hoofdzaak.De conservatoria hebben hun aandacht soms wel erg nadrukkelijk gericht
op de tweede fase. Daar tegenover benadrukte mevrouw De Vries het belang van
een hoogwaardige eerste fase.Om de kwaliteit van het kunstvakonderwijs effectief te kunnen verbeteren
en oneigenlijke concurrentie op de arbeidsmarkt tegen te gaan, dient allereerst
uitgezuiverd te worden welke opleidingen niet bedoeld zijn om kunstenaars
op te leiden. Het kunstvakonderwijs heeft zich de afgelopen jaren zeer ingespannen
om de instroom te verkleinen en de kwaliteit te verhogen, maar wanneer andere
opleidingen met kunstvakcomponenten de afgewezen studenten weer opnemen, heeft
die inspanning maar een beperkt resultaat. Het opschonen van die pseudo-kunstvakopleidingen
hoeft niet te leiden tot minder studenten vanuit macroperspectief, want afgewezen
studenten zullen waarschijnlijk elders in het HBO of het WO instromen. Mevrouw
De Vries verzocht de staatssecretaris om in te gaan op pseudo-kunstvakopleidingen
in het WO. Wanneer zal hij de Kamer inzicht bieden in het totaal van die opleidingen,
inclusief aantallen studenten, de aanpak van de afbouw en het verloop daarvan
in de tijd?Over de selectie was zij het geheel met de staatssecretaris eens. Zij
gaf hem in overweging onderscheid te maken tussen toelatings- en eindexamens,
waarbij hij externen wil betrekken. Voor het beoordelen van potentieel talent
is een ander inzicht nodig dan voor het beoordelen van geschiktheid voor de
beroepspraktijk. Gemengde commissies zijn bij veel opleidingen al heel normaal
en ze bieden instellingen de mogelijkheid om bij elkaar in de keuken te kijken.Als een gevoelig punt noemde zij de niet-EU-studenten. In HOOP 1996 is
in het algemeen aan de orde geweest dat het hoger onderwijs kan worden beschouwd
als een exportartikel. De woordvoerders van de Kamer hebben toen al gemaand
tot voorzichtigheid en bescheiden verwachtingen. Zij meende dat de staatssecretaris
nu wel heel hard van stapel loopt. Kunst is bij uitstek internationaal. Nederland
legt veel nadruk op strenge selectie en hoge kwaliteit, omdat het wil meedoen
op het internationale niveau. Door het streven naar hogere inkomsten dreigt
de staatssecretaris zich uit de markt te prijzen. Zij vond het op zichzelf
niet onredelijk om van niet-EU-studenten een wat hogere bijdrage te verlangen,
maar overmaat schaadt. Zij verzocht de staatssecretaris om hierover bij de
begroting een nader voorstel te doen in samenhang met de collegegelden voor
het overige HBO en het WO.Een nauwere aansluiting tussen het onderwijs en de beroepspraktijk is
wenselijk en op veel plaatsen al gangbare praktijk. Een kwalificatiestelsel
dat samenhangend en transparant is, zal duidelijkheid bieden aan het veld
en aan de studenten. De geformuleerde uitgangspunten lijken daarvoor een voldoende basis te bieden. Er moet op korte termijn uitvoering
aan worden gegeven.De staatssecretaris acht een minimumnorm van 700 studenten gewenst voor
een conservatorium maar ook voor overige kunstvakopleidingen met een volledig
opleidingenpakket. Dat leek haar reëel, wil een instelling werkelijk
kwaliteit en diversiteit kunnen leveren en fluctuaties in studentenaanbod
kunnen opvangen. Voor de afzonderlijke opleidingen binnen een instelling is
volgens de staatssecretaris het aantal van minimaal 100 gewenst. Dat leek
haar veel minder zinvol. Al worden alle contrabassisten of keramisten in Nederland
bij elkaar gezet, dan nog zijn het er waarschijnlijk geen honderd. Zij meende
dat de rijksoverheid ook iets aan de instellingen moet kunnen overlaten.De mogelijkheden van regionale samenwerking moeten nader worden uitgewerkt,
vooral door de instellingen zelf. De staatssecretaris en de Kamer moeten enige
druk op de ketel houden, maar zij vond het niet nodig zich ermee te bemoeien
of textiele werkvormen bij de ene of de andere instelling moeten behoren.De staatssecretaris volgt het advies over de tweede fase muziek van de
Raad voor cultuur om zes tweedefasevoorzieningen toe te kennen. De raad heeft
in dit stadium geen keuze willen maken en de staatssecretaris doet dat evenmin.
Mevrouw De Vries stemde daarmee in om wille van de voortgang aan de instellingen.
Zulke keuzen moeten worden gemaakt bij de inrichting van het kwalificatiestelsel,
die dan ook op zeer korte termijn en met voorrang moet worden aangevat.Het idee van een apart instituut voor toptalenten vond zij volstrekt onvoldragen
en onzalig, en zij stemde er dan ook grondig mee in dat de staatssecretaris
dat idee in de prullenmand heeft gegooid.Zij verzocht de staatssecretaris om in te gaan op de overgangsproblematiek
tussen de oude regimes en de instroom in de nieuwe tweede fase.De staatssecretaris heeft bij een eerdere gelegenheid toegezegd om met
de tweede fase operaklas verder te gaan. Zij verzocht hem ook hierover voor
het zomerreces uitsluitsel te bieden.De staatssecretaris wil de kaders van de lerarenopleidingen in het kunstvakonderwijs
afstemmen met de activiteiten van het procesmanagement lerarenopleidingen.
Voorkomen moet worden dat de lerarenopleidingen gebruikt worden door studenten
die afgewezen zijn in het reguliere kunstvakonderwijs maar die niet van plan
zijn om ooit leraar te worden.De beoogde besparingen van 25 mln. zullen zeker worden behaald, maar niet
helemaal op de wijze en in het tempo die de staatssecretaris zich voorstelt.
De Kamer heeft tegen onderdelen van zijn voorstellen al bezwaar gemaakt. De
afslanking en de regionalisering zullen zeker een opbrengst hebben, en daar
moet ook naar worden gestreefd. Desgevraagd zei zij zich te kunnen voorstellen
dat, als er over twee jaar bijvoorbeeld wordt gesproken over een nieuw bekostigingsstelsel
en er een beter zicht bestaat op de uitwerking van een en ander, een nieuwe
financiële taakstelling wordt bepaald. Dat geldt overigens voor het hele
hoger onderwijs.Zij zag er allerminst de noodzaak van in om voor de uitwerking een procesmanagement
in te stellen. Dat zou weer handen vol geld kosten, terwijl de staatssecretaris
over een heel departement kan beschikken, dat heel goed geëquipeerd is.
Zij zag niet in waarom dat departement niet in staat zou zijn om onder de
leiding en verantwoordelijkheid van de staatssecretaris deze operatie samen
met de instellingen uit te voeren. Wel kon zij zich voorstellen dat na een
jaar het voorlopige resultaat door een onafhankelijk oog wordt beschouwd,
maar daar zou het bij moeten blijven. De staatssecretaris heeft een gedegen
en werkbaar voorstel gedaan en de VVD-fractie acht hem in staat dat zelf uit
te voeren. De heer Beinema (CDA) sloot zich aan bij de algemene opmerkingen
van de twee voorgaande sprekers, onder meer over het belang van een goede
aansluiting tussen de eerste en de tweede fase.Inzake het voorgestelde procesmanagement complimenteerde hij de staatssecretaris
ermee dat deze en de HBO-raad zo dicht tot elkaar zijn genaderd. Hij wilde
de raad en de instellingen graag de kans bieden om de uitwerking zelf te verzorgen.
Het instellen van een procesmanagement zou pas aan de orde moeten komen indien
er volgend voorjaar nog geen plan met perspectief zou liggen.Hij meende dat een operatie tot verbetering van de kwaliteit niet onder
het beslag van een bezuiniging tot een concreet genoemd bedrag dient te geschieden.Inzake het voorstel om niet-EU-studenten niet meer te bekostigen, kon
hij begrip opbrengen voor het argument van de staatssecretaris dat de Nederlandse
overheid primair verantwoordelijk is voor de bekostiging van het onderwijs
aan eigen ingezetenen en het is misschien ook wat vreemd als opleidingen voor
hun bestaan afhankelijk zijn van subsidiëring van niet-EU-studenten.
Maatregelen daarop gericht mogen echter niet tot gevolg hebben dat zulke opleidingen
in hun bestaan worden bedreigd. Studenten uit Oost-Europa en uit ontwikkelingslanden
moeten de gelegenheid houden om in Nederland te studeren. Die randvoorwaarden
stelde hij aan de operatie. Strikte hantering van de getalsnormen in de brief
van de staatssecretaris wees hij daarom af. Afspraken over capaciteit zijn
zeker nodig, maar niet met deze vernielende normen in de hand. Daarover moet
overeenstemming mogelijk zijn, rekening houdend met de verschillen in omstandigheden.Hij was tevreden over de voorstellen over toewijzing van de tweede fase
aan het muziekonderwijs. Het toekennen van een voortrekkersrol bij het begeleiden
van toptalent aan de conservatoria in Amsterdam en Den Haag had zijn instemming,
al benadrukte hij dat dit ook een verantwoordelijkheid van de andere instellingen
is en dat die erbij betrokken moeten worden. Inzake het budget van 1 mln.
deed hij de suggestie om ten minste een groot deel daarvan te gebruiken voor
beurzen ten behoeve van studie in het buitenland. Voor toptalenten zou dat
een goede besteding van de middelen in dat fonds zijn.Hij informeerde wat de staatssecretaris doet en nog meer kan doen ter
bevordering van de infrastructuur in het muziekonderwijs, zoals de aanwezigheid
en het goed functioneren van muziekscholen. En heeft de staatssecretaris zich
al nadere gedachten gevormd over het aantal regio's, dat in de brief is omschreven
als vier tot zes?Hij meende dat sommige stellingen in de brief van de staatssecretaris
op gespannen voet met de WHW staan. Dat geldt bijvoorbeeld voor de onafhankelijke
periodieke toetsing, die een aanvulling op het algemene stelsel zou moeten
zijn. Is het wel mogelijk om een wettelijk bepaalde gang van zaken op deze
wijze aan te vullen?De staatssecretaris is akkoord gegaan met het samengaan van de Stichting
Amsterdamse balletacademie (SABA) en Fontys te Tilburg, maar heeft daaraan
onder meer de voorwaarde verbonden dat de lesplaats van SABA naar Tilburg
verhuist. Dat vond hij een kwalijke voorwaarde. De opleiding is in Amsterdam
geworteld en maakt daar deel uit van een serie netwerken, die zich niet zomaar
laten verplaatsen. Een verbinding van de twee instellingen, terwijl ze in
twee verschillende regio's gevestigd zijn, is inderdaad niet overeenkomstig
de voorgestelde regiovorming, zo gaf hij desgevraagd toe; het zou daarop dan
ook een uitzondering zijn. En hij erkende dat er rekening moet worden gehouden
met de eventualiteit dat daardoor het draagvlak voor de totale voorzieningen
in de regio onvoldoende wordt.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66) complimenteerde de staatssecretaris
voor de helderheid waarmee in het beleidsplan is aangegeven hoe
de kwaliteit van het kunstvakonderwijs verder kan worden verbeterd. Organisaties
uit het veld hebben uitvoerig bericht dat het plan tekortkomingen kent, maar
naar haar indruk verschillen hun basisideeën over kwaliteitsverbetering
en capaciteitsreductie niet essentieel van die van de staatssecretaris. In
de uitvoering is een aantal hobbels te nemen, waarvan de belangrijkste het
procesmanagement, de niet-EU-studenten en de bezuinigingen zijn.Met het procesmanagement wil de staatssecretaris de herschikking van de
opleidingen sturen. Op zichzelf is dat een geaccepteerde en breed toegepaste
methode, maar het veld heeft bij monde van de afzonderlijke instellingen en
van de HBO-raad te kennen gegeven een procesmanagement te ervaren als een
ondercuratelestelling. Dat kan het functioneren van het procesmanagement bemoeilijken.
Zij vond toch dat het procesmanagement er moet komen. Er ligt straks een door
de Tweede Kamer geaccordeerd beleidsplan, dat moet worden uitgevoerd. De maatregelen
overstijgen de individuele instellingen en er zijn veel belangen mee gemoeid.
Centrale regie is daarom noodzakelijk en dan geeft de doorslag dat de staatssecretaris
de opdrachtgever en de verantwoordelijke is. Het procesmanagement opvatten
als een ondercuratelestelling is een erg negatieve benadering, zeker gezien
het traject dat de staatssecretaris voorstelt: veel overleg met en informatie
aan het veld en de Tweede Kamer. Zij meende dat er voor die gevoelens van
onrust meer aanleiding zou zijn wanneer de operatie direct door de ambtenaren
van het departement zou worden gestuurd dan door iemand die op enige afstand
van de staatssecretaris staat. Aan die gevoelens kan voorts wellicht tegemoet
worden gekomen door het procesmanagement te kiezen in samenspraak met het
veld. Wie ook de herschikking ter hand neemt, een opdracht en ankerpunten
zijn nodig.Het tot stand brengen van overleg tussen opleiding en beroepspraktijk
ten behoeve van een kwalificatiestelsel en een periodieke kwaliteitscontrole,
het stimuleren van samenwerkingsverbanden en kwantitatieve normeringen als
het gaat om het aantal opleidingsprofielen, de omvang van opleidingen en het
aantal regio's hebben op hoofdlijnen de zegen van de D66-fractie. Op twee
punten plaatste zij echter kanttekeningen, namelijk de regionale samenwerking
en de minimumnormen.De D66-fractie is ervan overtuigd dat regionale samenwerking de beste
zo niet de enige manier is om een breed en kwalitatief hoogwaardig aanbod
in stand te houden, met bovendien een redelijke spreiding over het land. Nu
blijkt dat de instellingen zelf al hard bezig zijn om aan die samenwerking
gestalte te geven. Weliswaar gebeurt dit in de verschillende beoogde regio's
op verschillende wijzen, maar zij meende dat het landsbestuur zich in dit
stadium daarmee niet tot in detail moet bemoeien. Of het aantal regio's vier,
vijf of zes moet bedragen, zal in de voortgang van het proces hopelijk vanzelf
blijken.De Hanze Hogeschool ziet zichzelf als een belangrijk onderdeel van het
kunst- en cultuuraanbod in het noorden en wil dat graag zo houden. Men vreest
dat een eventueel opgaan in een groter verband met een oostelijke regio deze
functie zal uithollen. Mevrouw Jorritsma was daar wel gevoelig voor. Het gevaar
voor de hogeschool is erin gelegen dat enkele opleidingen niet aan de norm
van 100 studenten voldoen. Volgens haar is dit typisch een geval waarin niet
alleen naar de kritische massa moet worden gekeken maar ook naar andere factoren.
Zij vroeg of de staatssecretaris het daarmee eens is.De minimumnormen in de brief van de staatssecretaris beschouwde zij als
een goed uitgangspunt, waar hij zelf bij aantekent dat zeer specialistische,
unieke opleidingen speciale aandacht zullen krijgen. Kan in voorkomende gevallen
dus worden afgeweken van de harde norm van 100 studenten? Zou bijvoorbeeld
de Rietveldacademie zo'n geval kunnen zijn? Inzake de regionale samenwerking en de minimumnormen benadrukte zij dat
de staatssecretaris en het procesmanagement de soepelheid van geest moeten
hebben om bestaande, goed functionerende situaties niet koste wat het kost
binnen de voorgestelde kaders te persen.Het kunstvakonderwijs en anderen zijn er verontwaardigd over dat de operatie
250 mln. zou moeten opbrengen. Tijdens het algemeen overleg van 3 oktober
had zij daarover gezegd dat bij profilering, differentiatie en sanering de
gewenste inhoudelijke veranderingen uitgangspunt dienen te zijn en niet een
bezuiniging. De staatssecretaris heeft toen ook al benadrukt dat in het kunstvakonderwijs
in de eerste plaats een probleem van inhoudelijke aard moet worden opgelost
en dat pas daarna de financiële kwestie aan de orde komt. Verder zei
hij toen dat het nu voorliggende beleidsplan onder bepaalde condities 25 mln.
zou opleveren. De cijfers in de brief onderscheidde zij naar inkomsten voor
en na het jaar 2000. De bedragen die worden opgevoerd voor de jaren tot aan
2000 zullen waarschijnlijk wel vrijvallen uit de uitvoering van de plannen.
En marge van dit onderwerp merkte zij op dat haar fractie geheel achter de
aanpak van de pseudo-opleidingen staat. Op het punt van de lerarenopleidingen
steunde zij ook het beleid om de opleidingen binnen en buiten het kunstvakonderwijs
niet te integreren maar apart te blijven behandelen. De uitgangspunten en
de talenten van de aankomende studenten bij de verschillende soorten opleidingen
liggen op verschillende vlakken en kunnen dus ook op een andere manier ontwikkeld
worden. Overigens wordt de eerstegraads lerarenopleiding audiovisuele vormgeving
niet in de aangevraagde vorm erkend, in afwijking van het advies van de commissie-Koppelaars.
Wat is daarvan de reden?Pas na het jaar 2000 worden fikse bedragen opgevoerd onder het kopje herordening.
Zou het niet verstandig zijn om hard te werken aan inhoudelijke verbetering
van het kunstvakonderwijs en pas na 2000 na te gaan of er voldoende geld uit
gekomen is? Mocht dat onverhoopt niet het geval zijn, dan kan bezien worden
hoe dat eventueel alsnog kan lukken.Veel moeite had mevrouw Jorritsma met het voorstel dat niet-EU-studenten
vanaf 1998 een kostendekkend collegegeld moeten betalen. Als argumentatie
wordt aangevoerd dat de Nederlandse overheid vooral verantwoordelijk is voor
haar eigen studenten en dat Nederlandse studenten in het buitenland veelal
ook kostendekkende tarieven betalen. Wel zal met Ontwikkelingssamenwerking
de mogelijkheid worden bezien van een uitwisselingsprogramma voor geselecteerde
niet-EU-studenten. Dergelijke stellingen zijn bij de behandeling van het HOOP
aan de orde geweest voor de rest van het hoger onderwijs, maar in het kunstvakonderwijs
is de situatie anders. Voor sommige instellingen kan de voorgestelde maatregel
desastreus uitpakken. Enkele conservatoria, waaronder die in Utrecht, Den
Haag en Amsterdam, laten weten dat deze maatregel de onttakeling van het instituut
zou kunnen betekenen en dat Ontwikkelingssamenwerking daarvoor geen soelaas
kan bieden, omdat het merendeel van de studenten waar het om gaat afkomstig
is uit Japan, de Verenigde Staten, Israël, Australië en Midden-
en Oost-Europa. Als de maatregel tot gevolg zou hebben dat de meeste studenten
wegblijven, blijft er weinig over van het streven van de bewindslieden naar
Nederland als een internationale vrijhaven van kunstzinnig talent. Is er nagedacht
over dit ongewenste effect? Is het aannemelijk dat studenten hun heil ergens
anders zullen zoeken, waar de kwaliteit hoger en de prijs lager is? Dat zou
kwaliteitsverlagend op het Nederlandse onderwijs kunnen uitwerken. Op 3 oktober
heeft de staatssecretaris hierover onder andere gezegd dat goed geselecteerde
buitenlandse studenten een verrijking van het Nederlandse kunstleven zijn
en zorgen voor goede internationale culturele betrekkingen. Hij noemde speciaal
de landen in Midden- en Oost-Europa. Zij drong erop aan om voor deze groep
studenten van hoge kwaliteit middelen ter beschikking te stellen. Is de staatssecretaris
daartoe bereid en hoe zou dat gerealiseerd kunnen worden? De periodieke toetsing en de koppeling met de bekostiging van de instellingen
die de staatssecretaris voorstelt, hadden haar instemming, maar hoe zal daaraan
vorm worden gegeven? Er zijn al visitatiecommissies om de kwaliteit van de
inhoud van de opleidingen te toetsen. Daar zouden de prestaties op het gebied
van de bedrijfsvoering aan toegevoegd moeten worden. Wordt dat dan gezocht
in het optuigen van een nieuw proces of wordt er aangesloten bij de visitaties?De benadering van de tweede fase als een vervolg op de eerste en met verschillende
te onderscheiden functies, sprak haar aan. Een van die functies is een faciliteit
voor toptalent. Zij was het eens met de toewijzing van de verlengde vakopleidingen
aan de zes clusters van conservatoria. Die doet recht aan een regionale spreiding
die nodig is vanwege de sterke functie in de culturele infrastructuur die
deze opleidingen vervullen in de plaats of de streek van vestiging. Haar fractie
gaat ervan uit dat de uitwerking met de verschillende specialisaties en de
regionale invulling daarvan door de instellingen in goed overleg worden vormgegeven.
Zij wenste van de ontwikkelingen op de hoogte te worden gehouden en verzocht
de staatssecretaris om een toezegging daaromtrent.Zij stemde ermee in om de opvang en begeleiding van uitzonderlijk toptalent
flexibel op te vatten en niet te verbinden aan een afzonderlijk instituut
(zoals voorgesteld door de Raad voor cultuur). Daarvoor wordt ongeveer 1 mln.
vrijgemaakt binnen het budget voor de tweede fase in het muziekvakonderwijs.
Dat is prima, maar hoe wordt dit geld toegewezen? Ziet de staatssecretaris
hierin een soort facilitering voor studies en lessen van topmusici in het
buitenland? Is hier niet sprake van een structurele uitbouw van de bestaande
Nederlandse muziekprijs? Al in een eerder stadium gedurende de tweede of zelfs
de eerste fase zijn faciliteringen voor toptalent mogelijk. Een ander probleem
doet zich voor aan de andere kant van het opleidingstraject voor het toptalent,
namelijk bij de vooropleiding. Bij muziek maar vooral ook bij dans is het
noodzakelijk dat toptalent al in een zeer vroeg stadium wordt opgevangen en
gekoesterd. Wat voor mogelijkheden zijn hiervoor? Te denken valt aan de muziekscholen,
aan monitoring van jong talent en aan cursussen of andersoortige begeleiding
vanuit de conservatoria.Doorstroming van docenten en het optreden van gastdocenten zijn belangrijk
voor de vernieuwing en kwalitatieve verbetering van het kunstvakonderwijs.
Die worden echter bemoeilijkt door de huidige regelingen voor het personeel
in het HBO in het algemeen. De rechtspositie van de docenten is soms slecht
ofwel de instellingen krijgen onaangename wachtgeldverplichtingen opgelegd.
Is de staatssecretaris van plan dit op te lossen met een aparte CAO voor het
kunstvakonderwijs of ziet hij andere mogelijkheden?De oplossing die is gevonden voor de overname van de aangewezen dansopleiding
van de stichting Amsterdamse balletacademie brengt de D66-fractie tot instemming
en verbazing. Instemming met het feit dat de academie een bekostigde opleiding
wordt door overname door een bekostigde hogeschool. Instemming ook met het
feit dat de staatssecretaris, als er overname plaatsvindt door de Fontyshogescholen
in de zuidelijke regio, die opleiding ook in het Zuiden wil stationeren en
niet als dependance in Amsterdam wil laten bestaan. Haar verbazing gold het
feit dat deze opleiding geheel uit Amsterdam zou worden weggehaald. Gezien
de populatie van de school zou dat uiterst onlogisch zijn. Is het niet verstandiger
om de SABA alsnog te laten aanhaken bij de Amsterdamse hogeschool voor de
kunsten en vervolgens vestiging in Amsterdam-Zuidoost te overwegen?De heer Rabbae (GroenLinks) stelde dat de staatssecretaris
niet waar kan maken dat kwaliteitsverhoging kan worden gekoppeld aan bezuinigingen.
Op 3 oktober heeft de commissie bijna Kamerbreed de staatssecretaris voorgehouden
dat hij de bezuinigingen tussen haakjes moest plaatsen en de
inhoudelijke plannen moest uitwerken. Het nu voorliggende beleidsplan heeft
goede kanten, zoals de nadruk op kwaliteit en de controle daarop (al is het
de vraag waarom bij dat laatste wordt afgeweken van de procedure met visitatiecommissies),
het markeren van de profielen en het wieden van pseudo-opleidingen. De regionale
samenwerking is een goede ontwikkeling, zeker als die van onderaf wordt geïnitieerd,
al kon hij zich voorstellen dat de staatssecretaris daar enige regie aan wil
doen geven. Wat de minimumnormen betreft kon hij instemmen met een aantal
van 700 voor de conservatoria, al mag dat niet tot gevolg hebben dat kleine
academies verdwijnen.Hij kon echter absoluut niet akkoord gaan met een taakstellende bezuiniging
van 25 mln. De natuurlijke processen, die van kwaliteitsverbetering maar ook
de reeds ingezette daling van de studentenaantallen (met 30% volgens de verzamelde
instellingen), kunnen een aantal miljoenen aan bezuinigingen opleveren, maar
een taakstelling vooraf werkt averechts. De staatssecretaris stelt 50 mln.
beschikbaar om structureel 25 mln. te verdienen; dat valt volgens de heer
Rabbae niet uit te leggen. Hij merkte op dat geen van de andere fracties bereid
is om zonder meer met die taakstellende bezuiniging in te stemmen. De minister
van Onderwijs heeft onderkend dat eerdere, soortgelijke operaties in andere
delen van het onderwijs heel lastig waren. Het zou dus beter zijn om aan te
koersen op een goede samenwerking met het veld en om profijt te trekken van
natuurlijke processen, zoals de demografische ontwikkeling, die al gaan in
de door de staatssecretaris gewenste richting. Als de kwaliteitsverhoging
wordt gedragen door het veld, zal mogelijk blijken dat er besparingen kunnen
worden geboekt. Zowel politiek als bestuurlijk zou dat de beste koers zijn.Inzake het voorstel om studenten uit landen buiten de EU een volledig
collegegeld van f 15 000 te laten betalen, wees hij erop dat voor
studenten uit bijvoorbeeld Afrika of Zuid-Amerika dit bedrag waarschijnlijk
het zesvoudige vertegenwoordigt. Wie kunnen dat opbrengen? Kinderen van miljonairs
waarschijnlijk, maar het kan toch niet de bedoeling zijn om hen te selecteren?
Dan zou het nog wenselijker zijn om de grenzen te sluiten of een quotering
in te stellen. De staatssecretaris heeft de opbrengst van deze maatregel al
ingeboekt vanaf 1998. Moeten studenten uit niet-EU-landen die hier al studeren,
volgend jaar dus maar naar huis teruggaan? Voor hen geldt de maatregel niet,
antwoordde de staatssecretaris bij interruptie. De heer Rabbae was daar blij
om maar meende dat de maatregel zich toch niet verdraagt met de affichering
van Nederland als een culturele vrijhaven in de wereld. Is het potje met bijdragen
van Ontwikkelingssamenwerking trouwens al rond?Hij concludeerde dat zijn fractie de kwalitatieve maatregelen steunt maar
de financiële doelstelling niet, en de maatregel voor niet-EU-studenten
een schandaal vindt. Antwoord van de staatssecretarisDe staatssecretaris bracht in herinnering dat tijdens het vorige
overleg over knelpunten in het kunstvakonderwijs op 3 oktober vorig jaar de
afspraak is gemaakt dat hij een kader zou opstellen voor verbetering van de
kwaliteit van dat onderwijs. Sindsdien heeft hij gesproken met vertegenwoordigers
van de kunstpraktijk en van het kunstvakonderwijs. De oriëntatie op die
twee sectoren was nodig om de kansrijkheid van ideeën te toetsen en om
er een draagvlak voor te verwerven. De tussenliggende tijd is dus effectief
gebruikt.De rode draad in het nu voorliggende beleidsplan is kwaliteitsverbetering.
Daarmee is absoluut niet gezegd dat de kwaliteit nu ernstig te wensen zou
overlaten. De meeste instellingen hebben in de afgelopen jaren al hard gewerkt
aan verbetering, maar sommige problemen vergen een aanpak in groter verband.
Dat zijn: het versnipperde en ondoorzichtige aanbod, de gebrekkige
aansluiting bij de beroepspraktijk, de noodzaak om op nieuwe ontwikkelingen
snel te reageren en ook lijken sommige instellingen zo'n beperkte omvang te
krijgen dat kwaliteit en doelmatigheid in het geding komen.Effectieve verbetering vergt een aantal samenhangende stappen. Ten eerste
zijn dat het verscherpen van de instroomselectie door de instellingen expliciete
criteria te laten formuleren, het laten vastleggen van de selectieprocedure
en deelname van onafhankelijke deskundigen uit de beroepspraktijk aan de selectiecommissies.
Ten tweede dienen de beroepspraktijk en het onderwijs veel meer op elkaar
te worden betrokken door de beroepsvorming een stevige plek te geven in de
onderwijsprogramma's en door de introductie van een kwalificatiestelsel; beide
sectoren moeten daarin samen tot beroeps- en opleidingsprofielen komen. Zo'n
stelsel moet tot een transparant onderwijsaanbod leiden en maakt het mogelijk
om snel in te spelen op actuele ontwikkelingen. Ook kan beter onderscheid
worden gemaakt tussen de eerste en de tweede fase.Ten derde is de kwaliteit van het onderwijs ermee gediend om het aantal
soorten opleidingen vast te stellen en na te gaan bij welke omvang opleidingen
en combinaties daarvan nog voldoende kwaliteit kunnen bieden.Ten vierde moet meer samenwerking tot beter kunstonderwijs leiden. Regionale
samenwerking begint gelukkig al steeds meer vorm te krijgen. Samenwerking
op landelijk niveau moet door het kwalificatiestelsel een impuls krijgen en
dat zal leiden tot meer gebruik van landelijke netwerken van kennis. Ten vijfde
zal het stelsel van kwaliteitszorg een impuls krijgen door de introductie
van een periodieke gelijktijdige kwaliteitstoets voor heel het kunstvakonderwijs.
Ten zesde zal, in aansluiting op het vernieuwingsproces van de lerarenopleidingen
in het algemeen, de samenwerking tussen die opleidingen onderling en de samenwerking
met het kunstvakonderwijs worden versterkt. Ten slotte dienen de pseudo-opleidingen
zo spoedig mogelijk te worden aangepakt. De besparingen die daarmee worden
behaald zijn van belang, maar vooral is dit een essentiële bijdrage van
de overheid om de doorzichtigheid van het aanbod te vergroten. Pseudo-opleidingen,
overigens, zijn geen slechte opleidingen; ze moeten alleen niet de pretentie
hebben dat ze tot kunstenaar opleiden.Na deze algemene inleiding kwam de staatssecretaris toe aan het procesmanagement.
Er is een persoon of groep personen nodig die het proces coördineert
en die op enige afstand van het departement staat. Het departement heeft dagelijkse
relaties met alle instellingen en als het tegelijk ook een ingrijpende verandering
in gang zou moeten zetten, ontstaat onduidelijkheid. Ter illustratie wees
hij op de verzelfstandiging van de rijksmusea. Daaraan is leiding gegeven
door een afdeling van het departement, die echter elders gehuisvest was. Zo
stelde hij het zich ook hier voor, al houdt hij zelf de regie.De HBO-raad heeft voorgesteld het proces in eigen handen te houden en
daartoe een plan op te stellen. In de afgelopen acht maanden zijn het veld
en de staatssecretaris door intensief overleg veel dichter bij elkaar gekomen
wat de inhoud van de voorgenomen operatie betreft (dus los van de cijfers
en bedragen) dan destijds mogelijk leek en hij was graag bereid om goede plannen
uit de sector zeer serieus in de overweging te betrekken. Maar voor een goed
plan zijn onderhandelingen nodig waarbij onvermijdelijk de ene of de andere
partij zal moeten inschikken en pijn lijden. Een management van buiten het
veld is nodig om erop toe te zien dat de onderhandelingen inderdaad tot resultaat
leiden. De staatssecretaris hield dus vast aan de spoedige instelling van
een procesmanagement, dat een zeer open oor zal hebben voor ideeën uit
het veld en dat overigens niet met een dure overhead hoeft te worden opgetuigd; er kunnen eventueel ambtenaren van het departement voor worden vrijgesteld.Wat de bezuiniging van 25 mln. betreft, merkte de staatssecretaris op
dat hij al in het vorige overleg op 3 oktober had gezegd te verwachten dat
uit de hele operatie op een natuurlijke wijze besparingen zouden «vallen».
Dat moeten wij nog zien, zei de Kamer toen, en de staatssecretaris heeft geprobeerd
dat te laten zien. De huidige situatie verschilt weinig van die op 3 oktober.
Het verschil is voornamelijk dat hij nu verwacht dat de opdracht voor de jaren
1998 en 1999 kan worden gerealiseerd zonder dat er erg vooruit hoeft te worden
gelopen. Pas in de laatste twee jaren moeten de effecten van het plan geoogst
kunnen worden. Daarmee is enige speelruimte in de tijd gecreëerd, maar
de cijfers zijn niet vrijblijvend. Ze zijn immers opgenomen in de meerjarenramingen
op de begroting. Als gaandeweg blijkt dat de pessimisten gelijk krijgen, is
er een probleem dat moet worden opgelost, maar de staatssecretaris was optimistisch
gestemd.De heer Van Gelder stelde bij interruptie dat eventuele problemen zich
pas voor zullen doen vanaf 2000 en dat in dat jaar ook gesproken zal worden
over een nieuwe bekostigingsstructuur. Het is wenselijker om bij de behandeling
daarvan die eventuele problemen mee te nemen dan nu al een groep studenten
aan te wijzen die de klos is. De staatssecretaris verklaarde het hiermee eens
te zijn wat de financiële problematiek in haar geheel betreft.Een uitzondering wordt gevormd door de inboeking van 2 mln. voor studenten
uit niet-EU-landen. Het bedrag is relatief gering en als de Kamer de maatregel
in twijfel zou trekken, moet het financiële gevolg daarvan op te lossen
zijn door enig schuiven. De staatssecretaris wees er echter op dat het niet
de bedoeling is om onvermogende studenten die wel heel getalenteerd zijn,
de dupe te laten worden. De bedoeling is om aan hen een beurs te laten verstrekken
door een andere instantie dan de opleidingen. Nu worden alle studenten via
het bekostigingsstelsel betaald door de opleidingen. De toekomstige situatie
zou zijn dat studenten uit landen buiten de EU die zelf de opleiding in Nederland
kunnen betalen daartoe verplicht worden en dat arme studenten uit dergelijke
landen een beurs ontvangen, mits zij voldoende gekwalificeerd zijn om de opleiding
te volgen. Daarvoor is een deel van het extra geld gereserveerd dat de heer
Rabbae moeilijk uit te leggen vond. Zoals al gesteld, zou deze gang van zaken
niet gelden voor reeds hier studerende buitenlanders.De reden om tot een beurzensysteem over te gaan, is dat in het kunstvakonderwijs
de deelname van buitenlandse studenten veel groter is dan in andere vormen
van hoger beroepsonderwijs: in het muziekonderwijs 35% (waarvan 15% uit landen
buiten de EU), bij het theater 25% en in de opleidingen beeldende kunst 15%.
(Overigens hanteert de HBO-raad andere percentages.) Die internationale oriëntatie
is goed en moet blijven, maar de financiële middelen voor het kunstvakonderwijs
zijn beperkt. Selectie door een onafhankelijke instelling (bij voorkeur een
bestaande instelling), die dus ook gemachtigd is een beurs te verstrekken,
kan voor dit knelpunt een oplossing zijn. Sprekers hebben gerefereerd aan
een budget waaraan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking zou bijdragen.
Zo'n potje moet er óók komen, bijvoorbeeld voor het geval de
toestroom van studenten uit ontwikkelingslanden groot zou blijken te zijn,
maar in eerste instantie heeft OCW zelf al een potje voor dit doel gereserveerd.De staatssecretaris deed de toezegging om de toegang van het Nederlandse
kunstvakonderwijs voor buitenlandse studenten open te houden en tegelijk de
mogelijkheid toe te voegen om daar bewust beleid op te voeren (zodat het niet
een toevallig bijproduct van de bekostigingsstructuur is), waarbij hij het
volgende op het oog had.– Arme studenten houden de mogelijkheid om in Nederland te studeren,
mits zij voldoende gekwalificeerd zijn. – In hetzelfde kader kan voor specifieke opleidingen met een sterk
internationaal karakter, zoals die in oude muziek, een uitzondering worden
gemaakt. Dit zijn kleine opleidingen en het financiële probleem dat ermee
is gemoeid is dus te overzien.– Extra middelen kunnen worden ingezet om een overgangsperiode mogelijk
te maken.Als gevolg van deze extra maatregelen moet het niet nodig zijn dat de
operatie het bestaan van opleidingen of instellingen kost. De staatssecretaris
kondigde aan over de maatregelen een aparte notitie te schrijven ten behoeve
van aanvullend overleg met de Kamer, dat gecombineerd kan worden met de behandeling
van de notitie Onbegrensd talent, die voorzien is in oktober.Inzake de norm van 100 leerlingen per opleiding stelde de staatssecretaris
dat die niet bedoeld is als een wettelijke norm maar als een handvat voor
het procesmanagement, niet gericht op de bedrijfsvoering maar op de kwaliteit
en de kritische massa die daarvoor vereist is. Het aantal wordt niet dwingend
voorgeschreven, maar als een opleiding eronder zakt, moet ze «een goed
verhaal» hebben. Met «opleiding» doelde de staatssecretaris
op middelbrede opleidingen. Even globaal is het aantal van 25 opleidingen.
Het kunstvakonderwijs wordt verdeeld in 25 opleidingen en per opleiding zijn
in de meeste gevallen 100 leerlingen nodig. De norm heeft dus geen absolute
waarde, maar volgens de staatssecretaris kan de omvang van opleidingen ook
niet helemaal vrij gelaten worden. Elke instelling die voor haar leven vecht
zal bezweren dat haar kwaliteit voldoende is; de norm biedt een handvat om
die stelling aan een kritisch onderzoek te onderwerpen. Er is een maatlat
nodig, maar je moet ook kunnen nuanceren.Gevraagd hoe hij aan het aantal van 100 kwam en niet bijvoorbeeld voor
50 had gekozen, antwoordde hij dat het een ervaringsgegeven is dat opleidingen
met minimaal 100 studenten in geen geval een probleem vormen. Beneden dat
aantal hoeft er geen probleem te zijn, maar is er wel reden voor het procesmanagement
om aan de opleiding te vragen hoe het de kwaliteit denkt te waarborgen.De heer Van Gelder stelde per interruptie dat de voorgestelde norm strijdig
is met de autonomie van de instellingen. Volgens hem is het aan de instellingen
zelf om uit te maken welke kritische massa ze nodig hebben om de kwaliteit
te kunnen waarborgen. Aan de rijksoverheid is het volgens hem slechts om te
toetsen op die kwaliteit. Het is volgens hem verkeerd om aan de bedrijfsvoering
een instrument te ontlenen voor toetsing op de kwaliteit. Hij begreep de behoefte
van de staatssecretaris aan een middel om in voorkomende gevallen kleine opleidingen
te kunnen dwingen om samen te gaan, maar hij meende dat die opleidingen de
noodzaak daarvan, als die zich voordoet, heel goed zelf kunnen onderkennen.
Hij memoreerde een eerdere discussie over de vraag of opleidingen in vier
jaar konden worden voltooid, op welke termijn ook uitzonderingen mogelijk
zouden zijn. Het aantal instellingen dat daar schriftelijk bezwaar tegen maakte,
was niet beperkt tot uitzonderingen.Mevrouw Jorritsma-van Oosten kon zich wel vinden in een gemiddelde norm
als richtsnoer, maar zou graag een inhoudelijke onderbouwing daarvan ontvangen.De staatssecretaris stelde dat de rijksoverheid wel degelijk een taak
heeft bij het beoordelen van de omvang van opleidingen, nogmaals, gericht
op de kwaliteit en niet op de bedrijfsvoering. Om enige regie over het proces
te kunnen voeren is een norm nodig. Hij wees er nog eens op dat de Kamer hem
heeft opgedragen om met een concreet plan van aanpak te komen waardoor de
regionalisering echt van de grond komt. Hij onderschreef de autonomie van
de instellingen en constateerde dat een overgrote meerderheid ervan gelukkig
in de afgelopen maanden bereid is gebleken om aan een herschikking mee te
werken. Als hij het daarbij zou laten en de resultaten zou afwachten, zouden
de instellingen daardoor voor een onmogelijke opgave worden gesteld.
Er moet iemand zijn die knopen doorhakt met instemming van iedereen achteraf.Hij ging vervolgens in op de norm van 20% beroepspraktijk en stelde dat
dit percentage de gemiddelde praktijk in het HBO is. Juist bij autonome opleidingen,
die deels binnenschools en deels buitenschools plaatsvinden, is een dergelijke
norm nuttig, maar ook hiervoor geldt dat die eigenlijk een ervaringsgegeven
weerspiegelt, waarvan moet worden nagegaan of die ook in het kunstvakonderwijs
kan worden gerealiseerd. Ook daarbij zijn weer uitzonderingen mogelijk. Desgevraagd
bevestigde hij dat het uitgangspunt wordt gevormd door de gezamenlijke invloed
van de beroepspraktijk op wat er normaal in een bepaalde opleiding moet plaatsvinden.In antwoord op vragen naar het waarom van «vier tot zes» samenwerkingsregio's
stelde hij bewust geen precies aantal te hebben willen bepalen. Hij heeft
geen gebiedsgrenzen willen trekken.Op de vraag of bij de toetsing van de kwaliteit ook de bedrijfsvoering
moet worden betrokken, antwoordde hij dat het bij die toetsing in de eerste
plaats gaat om de kwaliteit van het eindresultaat; de kwaliteit van het onderwijsprogramma,
het onderwijsproces en het rendement daarvan. Het kan zijn dat aspecten van
bedrijfsvoering daarop invloed hebben, zoals is gebleken bij de visitatie
beeldende kunsten. Als dat zo is, moet niet alles wat de bedrijfsvoering betreft
bij voorbaat worden uitgesloten. Het gaat er dan om dat de bedrijfsvoering
oorzaak is van een tekortschieten van de kwaliteit. Het is dus niet de bedoeling
om de bedrijfsvoering a priori in de kwaliteitstoets te betrekken.Met de vanuit de commissie gemaakte opmerkingen over inhoudelijke afstemming
van docentenopleidingen binnen en buiten het kunstonderwijs was de staatssecretaris
het zeer eens. De twee procesmanagers moeten in dat opzicht heel goed samenwerken.
De financiële gelijkstelling van de docentenopleidingen vond hij typisch
iets wat bij de herijking van de bekostiging moet worden bezien.De opmerkingen vanuit de commissie over de tweede fase muziek vatte hij
op als instemming en als een aansporing om snelheid te betrachten bij de uitwerking,
omdat er anders studenten in de knoei komen. In de huidige bekostiging is
de afbouw van de oude programma's verwerkt. Voor de nieuwe tweede fase zijn
aanvullende budgetten gereserveerd. De tweede fase gaat in 1998 van start
maar zal zo worden geregeld dat verbijzondering naar specialisatie mogelijk
wordt zodra de discussie over het kwalificatiestelsel daar aanleiding toe
geeft. De aantallen moeten zo snel mogelijk worden toegewezen en het nieuwe
kwalificatiestelsel moet zo snel mogelijk worden ingevoerd. Voorkomen moet
worden dat in de tweede fase ingrepen worden gepleegd die na een jaar niet
blijken te kloppen met de uitwerking, en de conservatoria dienen voorafgaand
aan september 1998 voldoende voorbereidingstijd te hebben.De voorziening voor toptalent dient gericht te zijn op individueel talent;
dat moet de essentie zijn en dat vraagt om maatwerk. Zo'n voorziening kan
inhouden dat de student wordt begeleid bij de introductie in de kunstpraktijk
of een stage in het buitenland aangeboden krijgt. Er wordt dus geenszins gedacht
aan de oprichting van een instituut.De relatie van de huidige plannen met de WHW is zorgvuldig nagegaan. Onderdelen
zijn al meegenomen bij de wijziging van de WHW naar aanleiding van het HOOP
en de behandeling daarvan in de Kamer heeft enige vertraging ondervonden.
Voorzover de plannen op andere onderdelen aanpassing van de WHW behoeven,
wordt wetgeving voorbereid.Op het verzoek van de SABA te Amsterdam en Fontys te Tilburg om in te
stemmen met een samengaan om redenen van synergie heeft de staatssecretaris
onder meer de voorwaarde gesteld dat de SABA Tilburg als vestigingsplaats
kiest. Dat past in de afspraken over de regionalisering en anders valt ook
niet in te zien hoe er synergievoordelen kunnen worden behaald. De twee opleidingen
hebben hem verzocht de voorwaarden te laten vervallen. Daartoe
was hij niet bereid, omdat niet is uitgelegd waarom die ten onrechte zouden
zijn gesteld. De SABA, overigens een opleiding die algemeen wordt gewaardeerd,
zou ook door samenwerking met de Amsterdamse hogeschool voor de kunsten synergievoordelen
kunnen behalen.Een aparte CAO voor het kunstvakonderwijs is mogelijk in het kader van
de decentralisatie van het arbeidsvoorwaardenbeleid; of die ook wenselijk
is moet nog worden bezien.Een eerstegraads docentenopleiding audiovisuele vorming lijkt, gezien
de ontwikkelingen ten aanzien van het voortgezet onderwijs ná de reguleringsvoorstellen
van de commissie-Koppelaars, niet nodig. Er kan waarschijnlijk worden volstaan
met de huidige differentiatie AV-docent binnen de filmacademie van de Amsterdamse
hogeschool voor de kunsten. Die differentiatie wordt gehandhaafd, waardoor
zowel het onderwijs als de buitenschoolse kunstzinnige vorming bediend blijven.
In de tweede fase voortgezet onderwijs is audiovisuele vorming overigens niet
voorzien als een apart vak maar maakt het onderdeel uit van het bredere vak
beeldende vorming. Ook in de basisvorming is sprake van verbreding en geen
behoefte aan een afzonderlijke (tweedegraads) docentenopleiding.De staatssecretaris zegde toe schriftelijk in te gaan op pseudo-opleidingen
in het wetenschappelijk onderwijs. Ook zegde hij toe de opdracht aan het procesmanagement
voor te zullen leggen aan de Kamer. De voorzitter van de commissie,M. M. H. KampDe griffier van de commissie,Mattijssen XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Vlies (SGP), Van Nieuwenhoven
(PvdA), M. M. H. Kamp (VVD), voorzitter, De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van
Gelder (PvdA), ondervoorzitter, Van de Camp (CDA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks,
Rabbae (GroenLinks), Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66), Koekkoek
(CDA), J. M. de Vries (VVD), Liemburg (PvdA), Stellingwerf (RPF), Lambrechts
(D66), Rijpstra (VVD), Cornielje (VVD), Cherribi (VVD), Dijksma (PvdA), Sterk
(PvdA), Van Vliet (D66) en Bremmer (CDA).Plv. leden: Reitsma (CDA), Schutte (GPV), Lilipaly (PvdA),
Klein Molekamp (VVD), Valk (PvdA), Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Ten Hoopen
(CDA), Van der Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks),
Bakker (D66), Van 't Riet (D66), De Haan (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot
(VVD), Rehwinkel (PvdA), Leerkes (Unie 55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers
(VVD), Korthals (VVD), Passtoors (VVD), Huys (PvdA), Van Zuijlen (PvdA), Verhagen
(CDA) en Lansink (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24556-30.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl