Wijziging van o.m. Wetboek van Strafvordering omtrent o.m. de toepassing van maatregelen in belang van het onderzoek; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26983, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

05-10-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

26983 nr. 5

02-10-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. De Grondwet en de verdragen inzake de rechten van de
mens3. Regelgeving in het buitenland4. De ophouding in het belang van het onderzoek en de
mogelijkheid van gebruik van het sociaal-fiscaal nummer ten behoeve van het
vaststellen van de identiteit van de verdachte5. Maatregelen in het belang van het onderzoek6. De problematiek van de drugskoeriers7. De methoden van onderzoek aan en in het lichaam nader
bezien.8. Enige opmerkingen omtrent het toepassen van dwang of
de strafbaarstelling van de weigering van de verdachte om aan dwangmiddelen
mee te werkenArtikelsgewijze behandelingArtikel 56, derde lidArtikel 56 en artikel 195, lid 2Artikel 62, lid 2Artikel 62a, lid 4Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26983Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 49 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 983Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten
omtrent de toepassing van maatregelen in het belang van het onderzoek en enige
andere onderwerpennr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 2 oktober 2000Het verheugt mij dat het onderhavige wetsvoorstel door de leden van de
fracties in het algemeen positief is ontvangen. Bij de beantwoording van de
vragen is de volgorde van het verslag aangehouden. Een aantal samenhangende
vragen zijn daar waar het de duidelijkheid ten goede komt bij de beantwoording
bij elkaar genomen.1. AlgemeenDe leden van de fractie van de PvdA vragen om een nadere toelichting op
de passage in de memorie van toelichting waarin wordt ingegaan op de achtergronden
voor het instellen van de toenmalige Commissie onderzoek aan het lichaam en
waar wordt gewezen op de gewijzigde aard en omvang van de criminaliteit in
samenhang met de ontwikkeling van de medische technieken in de loop der tijd.
De bepalingen omtrent het onderzoek aan het lichaam vinden hun grondslag in
de totstandkoming van het Wetboek van Strafvordering uit 1926. Nadien zijn
de drugsdelicten en meer in het bijzonder ook de drugskoeriers ontstaan. Een
belangrijk onderdeel van de taakopdracht van deze commissie, de naamgeving
van deze commissie duidt hier ook op, was om de regeling omtrent het onderzoek
aan het lichaam nader te bezien, waarbij met name het fenomeen van de drugskoeriers
een rol speelde.De leden van de fractie van de CDA vragen nader in te willen gaan op de
verhouding van dit wetsvoorstel met betrekking tot de wetsvoorstellen inzake
het preventief fouilleren en de uitbreiding van het DNA-onderzoek. De regelgeving
met betrekking tot het preventief fouilleren moet worden gezien als een afzonderlijke
regeling voor het bezit van wapens.Voor wat betreft het DNA-onderzoek is in de rechtspraak met betrekking
tot het onderzoek aan het lichaam aangegeven dat daaronder niet is begrepen
de afname van bloed of wangslijmvlies met het oog op een DNA-onderzoek. Voor
het DNA-onderzoek is voorzien in een specifieke eigen wettelijke regeling.
Het DNA-onderzoek valt dus niet onder het onderzoek aan of in het lichaam
of onder de maatregelen in het belang der wet. In zoverre is er geen relatie
met het onderhavige wetsvoorstel. Wel is het zo dat bij de regeling van dwangmiddelen
in het algemeen getracht wordt de regelingen op elkaar af te stemmen voor
wat betreft ondermeer de toedeling van bevoegdheden en de mogelijkheden tot
het indienen van bezwaar. Daarop wordt ook gelet bij de regeling
van het DNA-onderzoek.2. De Grondwet en de verdragen inzake de rechten van de
mensDe leden van de PvdA-fractie stellen vragen naar de eisen die de Grondwet
en in het bijzonder de internationale verdragen stellen. In de vaste jurisprudentie
van het EHRM staat niet zozeer de interpretatie van het doelcriterium, het
legitieme doel, centraal als wel de noodzaak tot bescherming van dat doel:
de nadere uitwerking van het te dienen doel (in het onderhavige geval «de
voorkoming van wanordelijkheden en strafbare feiten») vindt plaats in
relatie tot wat noodzakelijk wordt geacht in een democratische samenleving
(vergelijk onder meer Dudgeon v. het Verenigd Koninkrijk, EHRM 22 oktober
1981, Series A, Vol. 45, para. 48). De nationale wetgever heeft beoordelingsvrijheid
bij wat noodzakelijk wordt geacht in een democratische samenleving, dus ook
met betrekking tot de uitleg van het te dienen legitieme doel (zie ook Silver
e.a. v. het Verenigd Koninkrijk, EHRM 25 maart 1983, Series A, Vol. 61, blz.
37–38, para. 97 en Olsson v. Zweden (no. 1), EHRM 24 maart 1988, Series
A. Vol. 130, blz. 31–32, para. 67). Volgens de jurisprudentie van het
EHRM impliceert het noodzakelijkheidsvereiste dat er sprake moet zijn van
een dringende maatschappelijke behoefte (pressing social need) en dat de inbreuk
evenredig, dus niet onbepaald, moet zijn aan het nagestreefde doel (proportionate
to the legitimate aim pursued); de aangevoerde redenen voor de inbreuk moeten
relevant en toereikend zijn (zie onder andere McLeod v. het Verenigd Koninkrijk,
EHRM 23 september 1998, Reports of Judgments and Decisions 1998 VII, blz.
2791, para. 52; Barthold v. de Federale Republiek Duitsland, EHRM 25 maart
1985, Series A. Vol. 90, blz. 25, para. 55).Het onderzoek aan en in het lichaam is noodzakelijk voor de waarheidsvinding;
het ziet derhalve op de opsporing van strafbare feiten. De leden van de PvdA-fractie
stelden dat opsporing op zichzelf een reden kan zijn voor de toepassing van
de dwangmiddelen. Opsporing zal inderdaad de directe aanleiding daarvoor zijn.
Opsporing staat evenwel niet op zichzelf. Het draagt bij aan de voorkoming
van wanordelijkheden en strafbare feiten en, zo men wil, ook nog aan de bescherming
van rechten en vrijheden van anderen.Wat de evenredigheid van de inbreuk betreft, kan worden opgemerkt dat
de wetgever de toepassing van de middelen aan strikte voorwaarden heeft gebonden.
Zo zal bij voorbeeld het onderzoek aan het lichaam alleen kunnen worden toegepast
op bevel van de officier van justitie of de hulpofficier voor wie de verdachte
wordt geleid of die de verdachte zelf heeft aangehouden. Het onderzoek moet
in het belang van het onderzoek zijn en dient plaats te vinden op een besloten
plaats en voor zover mogelijk door een persoon van hetzelfde geslacht. Er
is geen alternatief om voor de opsporing van belang zijnde voorwerpen die
de verdachte in zijn kleding of aan zijn lichaam vervoert in beslag te kunnen
nemen.3. Regelgeving in het buitenlandDe leden van de PvdA-fractie vragen naar een weergave van het systeem
in Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk, nu deze landen ook worden genoemd
in het door prof. Tak verrichte rechtsvergelijkend onderzoek naar de grenzen
van het onderzoek aan en in het lichaam.De wettelijke regeling in Noorwegen kent een onderscheid tussen onderzoek
aan de persoon en onderzoek van het lichaam. Met het onderzoek aan de persoon
wordt gedoeld op een onderzoek aan kleding en zaken die de verdachte met zich
meevoert, zoals tassen en koffers e.d. en dat gericht is op de inbeslagneming
van zaken die tot het bewijs kunnen dienen. Met het onderzoek van het lichaam
wordt gedoeld op ingrepen en onderzoek in het lichaam en lichaamsholten. Daaronder
valt ook het röntgenonderzoek naar ingeslikte voorwerpen
en het onderzoek van de natuurlijke holtes. Het zoeken naar sporen op het
lichaam, zoals bijtsporen, kruitsporen, bloedvlekken e.d valt weer onder onderzoek
aan de persoon. Het onderzoek aan kleding is toegestaan bij personen die verdacht
worden van een strafbaar feit waarop gevangenisstraf staat. Ook kan een niet-verdachte
aan een dergelijk onderzoek worden onderworpen in het kader van een onderzoek
naar een strafbaar feit waarop een gevangenisstraf van meer dan zes maanden
staat. Een onderzoek aan de kleding kan met schriftelijke toestemming gebeuren.
Ontbreekt deze toestemming dan is een rechterlijke bevel vereist, tenzij het
om spoedeisende situaties gaat.Het onderzoek in het lichaam kan worden toegepast bij verdenking terzake
van strafbare feiten waarop een gevangenisstraf staat mits de toepassing in
het belang van de opsporing en niet buiten proportioneel is. Bij de eis van
niet buiten proportioneel moet een afweging worden gemaakt tussen enerzijds
de wens om de zaak op te lossen en de ernst van het delict en anderzijds het
gevaar en pijn die het onderzoek kan veroorzaken bij degene bij wie het onderzoek
wordt verricht Als de verdachte geen toestemming geeft kan het onderzoek alleen
plaatsvinden met toestemming van de rechter, in spoedeisende gevallen kan
het OM toestemming geven. Een onderzoek in het lichaam kan niet bij niet-verdachten
plaatsvinden. In het wetsartikel is niet nader aangegeven welke onderzoeken
mogen worden verricht. Naast het afnemen van bloed wordt genoemd het verrichten
van ander onderzoek. Onder ander onderzoek wordt begrepen röntgenonderzoek,
vaginaal en rectaal onderzoek en het gebruik van laxeer- of braakmiddelen,
maar niet de gastroscopie of het afnemen van urine met een katheter. Voor
de onderzoeken geldt als grens dat zij mogen worden toegepast als daaraan
geen gevaar is verbonden of als zij geen aanzienlijke pijn veroorzaken. Onderzoek
waarvoor medische kennis is vereist mag alleen door medische gekwalificeerd
personeel worden verricht. Bij weigering tot medewerking mag geweld worden
toegepast. Het wetboek geeft niet aan welke onderzoeken mogen verricht met
uit onderzoek in het lichaam verkregen monsters. Het OM kan dit aangeven,
dit kan conventioneel onderzoek zijn of DNA-onderzoek, mits gericht op de
oplossing van de zaak.Het Verenigd Koninkrijk kent drie rechtstelsels die voor Engeland en Wales,
voor Noord-Ierland en voor Schotland. De weergave is beperkt tot het systeem
in Engeland en Wales.De politie heeft de bevoegdheid om een onderzoek te verrichten in de natuurlijke
lichaamsopeningen (intimate search) wanneer het vermoeden bestaat dat een
zich in hechtenis bevindende verdachte in die openingen voorwerpen verbergt
die kunnen worden gebruikt om zichzelf of anderen te verwonden of het vermoeden
bestaat dat hij in het bezit is van een Class A drug. Het onderzoek mag geschieden
met machtiging van een politieman met tenminste de rang van super-intendent.
Het onderzoek moet in het politiebureau, een ziekenhuis of een behandelkamer
plaatsvinden. Indien gezocht wordt naar drugs moet het worden uitgevoerd door
een arts of verpleegkundige. Bij onderzoek naar andere voorwerpen geschiedt
dit in beginsel door een arts of verpleegkundige, tenzij de politie dit niet
nodig vindt. Bij tegenwerkende verdachten mag «reasonable force»
worden gebruikt. Naast de wettelijke regeling van het onderzoek in lichaamsopeningen
is er een regeling voor onderzoek aan en in het lichaam van na arrestatie
gedetineerden met het doel testmateriaal te verzamelen voor forensisch onderzoek.
De wet onderscheidt daarbij intimate samples en non-intimate samples. De regeling
geldt alleen indien de verdachte niet op eigen initiatief meewerkt. Intimates
samples zijn: bloed, sperma, of enig ander lichaamsvocht, urine, speeksel,
schaamhaar of een uitstrijkje. Non-intimate samples zijn: haar, afgeknipte
nagel, nagelvuil, monster verkregen door afwrijven of afborstelen van de huid,
voetafdruk. Intieme lichaamsmonsters mogen worden afgenomen na toestemming van een politieman met tenminste de rang van super-intendent. Bovendien
moet er schriftelijke toestemming van de verdachte zijn. Sommige intieme monsters
mogen door de politie zelf worden afgenomen, voor anderen is inschakeling
van een arts vereist. Bij het afnemen van intieme monsters mag geen dwang
worden toegepast. Wel moet de politie de betrokkene er op wijzen dat zijn
weigering om mee te werken tegen hem mag worden gebruikt. De wet bepaalt dat
de rechter bij weigering zonder gegronde redenen, bij de vaststelling van
schuld, aan die weigering de gevolgtrekkingen kan verbinden die hem gepast
voorkomen. Die weigering kan dan als steunbewijs worden gebezigd. Bij de regeling
voor niet-intieme lichaamsmonsters bestaat een onderscheid tussen afnemen
met toestemming van de verdachte en zonder toestemming van de verdachte. Als
er geen sprake is van toestemming kunnen de monsters onder dwang worden afgenomen.De leden van de PvdA-fractie vragen tevens of in Zweden het onderzoek
ook voor overtredingen is toegestaan. Het onderzoek aan de kleding kan bij
verdachten van een delict waarop een vrijheidsstraf is gesteld. Het onderzoek
aan het lichaam en de lichaamsopeningen mag onder dezelfde voorwaarden, zij
het dat het vermoeden van schuld sterker moet zijn.4. De ophouding in het belang van het onderzoek en de
mogelijkheid van gebruik van het sociaal-fiscaal nummer ten behoeve van het
vaststellen van de identiteit van de verdachteDe leden van de PvdA-fractie willen weten wat er gebeurt om het GBA betrouwbaarder
te maken. In aanvulling hierop beantwoord ik ook de vragen van de leden van
de VVD-fractie over de oorzaken van het mislukken van de bevragingen.In de eerste plaats wil ik wijzen op het recentelijk aangenomen wetsvoorstel
tot wijziging van de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens, waarin
verschillende maatregelen zijn opgenomen die ertoe strekken om de gegevens
uit de GBA te actualiseren en de betrouwbaarheid daarvan te vergroten (Stb.
2000, nr. 154). Ik noem de actualisering van algemene gegevens na vertrek
of overlijden, het tegengaan van zogenaamde spookbewoning en het bevorderen
van periodieke controle met betrekking tot de kwaliteit van de processen rond
de basisadministratie en de inhoud van die administratie (GBA-audit).Voor wat betreft het mislukken van bevragingen van de GBA door de politie
merk ik het volgende op. Uit een onderzoek heeft de politie (de regiecommissie
standaardisatie politiële informatievoorziening) in oktober 1998 het
volgende geconcludeerd. Met tellingen is nauwkeurig aangetoond dat het aantal
no-hits bij bevraging aan de GBA bijna 30% bedraagt. De oorzaken liggen in
een combinatie van technische problemen, menselijke tekortkomingen en het
ontbreken van voldoende persoonsidentificerende informatie om langs elektronische
weg gegevens op te vragen bij de GBA. Voorts bestonden er geen afspraken tussen
de regionale korpsen en de verschillende gemeenten over het gebruik en de
toegang tot de GBA. In de gevallen waarin er wel afspraken bestonden, waren
deze onvoldoende binnen de korpsen bekend gemaakt. Ten slotte bestonden verschillen
in de directe beschikbaarheid van de GBA (soms alleen tijdens kantooruren).
Dit klemt in het bijzonder bij de uitvoering van het zogenaamde lik-op-stukbeleid.
Er zijn geen gegevens beschikbaar op grond waarvan valt aan te geven in welke
mate de mislukte bevraging van de GBA te wijten is aan de foutieve opgave
van persoonsgegevens door de verdachte, dan wel aan een onjuiste weergave
daarvan door de politie. Voor het OM is bij deze verificatie geen taak weggelegd.Gezien de voorgaande problematiek is uitdrukkelijk aandacht besteed aan
de positie van de politie bij de uitvoering van de bevragingen aan de GBA.
Na overleg met de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is
besloten, vooruitlopend op het onderhavige wetsvoorstel, een tijdelijke voorziening te treffen voor het kunnen bevragen van de GBA met gebruikmaking
van het sofi-nummer van de persoon over wie gegevens worden gevraagd. Dit
zal gebeuren door een wijziging van het Besluit gebruik sofi-nummer en het
Besluit politieregisters. De reden waarom op dit wetsvoorstel vooruit wordt
gelopen, is dat de politie een gerechtvaardigd belang heeft bij het op korte
termijn beschikbaar komen van de mogelijkheid om het sofi-nummer te gebruiken
voor verificatiedoeleinden, vooral in het kader van de bevraging van de GBA,
bij de staande houding en aanhouding van verdachten. Het verdient mede gelet
op overwegingen van doelmatigheid en kostenbesparing veruit de voorkeur om
de technische en organisatorische voorzieningen die voor dit doel moeten worden
getroffen te laten samenvallen met andere noodzakelijke aanpassingen in de
politiële informatiesystemen als gevolg van wijzigingen in de systematische
gegevensuitwisseling met de GBA, zoals deze zijn neergelegd in het Logisch
Ontwerp GBA. Deze tijdelijke voorziening wordt derhalve getroffen om reeds
vanaf 1 februari 2001 gebruik te kunnen maken van de mogelijkheden van
de aangepaste systemen. Nadat het onderhavige wetsvoorstel tot wet zal zijn
verheven, zal het desbetreffende onderdeel uit het Besluit gebruik sofi-nummer
vervallen.De leden van de PvdA-fractie vragen of uitvoering is gegeven aan de aankondiging
bij gelegenheid van de behandeling van de wet op de identificatieplicht dat
op het paspoort en rijbewijs het sofi-nummer zou worden vermeld. Bij de aanpassing
van de Wegenverkeerswet 1994 en een wijziging van de Paspoortwet zijn de daarvoor
benodigde wettelijke grondslagen opgenomen. Ik verwijs naar artikel 107, derde
lid, van de Wegenverkeerswet 1994, en artikel 3, vierde lid, van de Paspoortwet.
De vermelding van het sofi-nummer in het paspoort en het rijbewijs werd destijds
van groot belang geacht voor de verbetering van het toezicht op de naleving
van de sociale zekerheids- en fiscale wetgeving en voor de intensivering van
de fraudebestrijding. De vermelding van «pers. nummer» op het
paspoort heeft niets te maken met een invoering van het sofi-nummer als algemeen
nationaal persoonsnummer. Daarvan is geen sprake. Het betreft slechts de op
internationaal niveau voor reisdocumenten gangbare benaming van een rubriek,
die in het Nederlandse model is overgenomen. Elk land heeft overigens de vrijheid
de rubriek oningevuld te laten, dan wel daarin een nummer te vermelden, ongeacht
de vraag of dit een algemeen nationaal persoonsnummer is of een persoonsnummer
met een beperkter gebruik, zoals – in Nederland – het sofi-nummer.Het standpunt dat het sofi-nummer niet mag uitgroeien tot een algemeen
nationaal persoonsnummer blijft ongewijzigd. In de toelichting op het Besluit
gebruik sofi-nummer is als beleid op grond van artikel 6a van de wet persoonsregistraties
uiteengezet dat in beginsel alleen op basis van een formele wet binnen een
bepaalde sector voor een beperkt aantal doeleinden (waarvan fraudebestrijding
de belangrijkste is) het gebruik van het sofi-nummer kan worden toegelaten.
Indien aanpassing van de formele wet niet binnen afzienbare termijn te realiseren
is, kan een tijdelijke voorziening in het besluit worden overwogen.Ten aanzien van de vernietiging van het sofi-nummer als de verificatie
bij de GBA voltooid is, is bij de hiervoor aangekondigde wijziging van het
Besluit Politieregisters bepaald dat het sofi-nummer slechts in een register
wordt opgenomen voor zover dit noodzakelijk is voor het controleren van de
juistheid van de gegevens omtrent een staande gehouden of aangehouden verdachte.
Het sofi-nummer wordt uit een register verwijderd en vernietigd indien opneming
niet langer noodzakelijk is voor het hiervoor aangegeven doel, en in elk geval
na verloop van een maand na de datum van opneming. Vervolgens zal voor de
eventuele verdere berichtenuitwisseling met de GBA het gebruikelijke A-nummer
worden gehanteerd. Deze bepaling wordt na de inwerkingtreding van het onderhavige
wetsvoorstel gehandhaafd. Hiermee heb ik de desbetreffende vragen
van de leden van de fracties van de PvdA, de VVD en Groen Links beantwoord.De leden van de VVD-fractie willen weten of het introduceren van de bevoegdheid
om te vragen naar het sofi-nummer een oplossing kan vormen voor de situatie
waarin de verdachte geen gegevens wenst te verstrekken, terwijl ook de opgave
van een vals sofi-nummer niet afzonderlijk strafbaar wordt gesteld. De bevoegdheid
om naar het sofi-nummer van de verdachte te vragen vergroot de kans op een
juiste identificatie in de gevallen waarin de verdachte meewerkt door het
verstrekken van de verlangde gegevens en de gevallen waarin de verdachte die
medewerking weigert, doch waarin met behulp van toepassing van de bevoegdheid
om betrokkene aan zijn kleding te onderzoeken een identiteitsbewijs met het
sofi-nummer wordt aangetroffen. Het aantreffen van het sofi-nummer vergroot
de kans op een betere verificatie van de door de verdachte opgegeven identiteit.Het opgeven van een valse naam aan het bevoegd gezag is strafbaar gesteld
in artikel 435 onder 4° Wetboek van Strafrecht en het gebruiken van een
vals of vervalst reisdocument is strafbaar op grond van artikel 231 Wetboek
van Strafrecht. In de gevallen waarin de verdachte wordt staande gehouden
zal het hoogst onwaarschijnlijk zijn dat hij de vraag naar het sofi-nummer
mondeling beantwoordt. De verdachte zal daartoe zijn identiteitsbewijs kunnen
raadplegen of tonen. Als hij dat weigert, kan hij met het oog op identificatie
aan zijn kleding of bagage worden onderzocht. Niet waarschijnlijk lijkt de
situatie waarin de verdachte weigert zijn naam op te geven en volstaat met
het noemen van een vals sofi-nummer. Het afzonderlijk strafbaar stellen van
het opgeven van een vals sofi-nummer voegt voor de vergroting van de verificatiemogelijkheden
niets toe.De verdachte die wordt staande gehouden voor een strafbaar feit, waarvoor
geen voorlopige hechtenis is toegelaten, kan in aansluiting op zijn verhoor
nog worden onderworpen aan maatregelen ter identificatie of aan een onderzoek
aan zijn kleding, terwijl voorwerpen die hij bij zich draagt kunnen worden
onderzocht met het oog op de vaststelling van zijn identiteit. In de gevallen
waarin de verdachte wordt staande gehouden op verdenking van een strafbaar
feit, waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten zal in de regel aanhouding
en verhoor op het politiebureau volgen.Op grond van het onderhavige voorstel wordt geen afzonderlijke nieuwe
identificatieplicht ten behoeve van de strafvordering in het leven geroepen.
Gebruik wordt gemaakt van reeds in andere wetgeving bestaande identificatieplichten,
die ertoe leiden dat bij de deelname aan bepaalde onderdelen van het maatschappelijk
verkeer burgers gehouden zijn desgevraagd een geldig identiteitsbewijs te
tonen.De leden van de VVD-fractie vragen naar een overzicht van alle situaties,
waarin een identificatieplicht geldt dan wel een bevoegdheid tot het vragen
naar persoonsgegevens en een verplichting tot het verstrekken van juiste persoonsgegevens.Bij de wet op de identificatieplicht die op 1 juni 1994 in werking is
getreden (Stb. 666) zijn in verschillende wetten partiële identificatieplichten
gevestigd.Dat zijn de Organisatiewet sociale verzekeringen, de Wet op de sociale
verzekeringsbank, de Algemene bijstandswet, de Wet inkomensvoorziening oudere
en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers, de Wet inkomensvoorziening
oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen, de Arbeidsvoorzieningenwet,
de Algemene ouderdomswet, de Algemene Weduwen- en Wezenwet, de Algemene nabestaandenwet,
de Algemene kinderbijslagwet, de Wet arbeid buitenlandse werknemers, de Wet
op de loonbelasting, de Algemene wet inzake rijksbelastingen, de Wet inzake
spaarbewijzen, de Wet identiteitsvaststelling bij financiële dienstverlening,
de Vreemdelingenwet, de Wet op het notarisambt, de Wet personenvervoer. In
het toenmalige artikel 435f van het Wetboek van Strafrecht is
een identificatieplicht opgenomen voor bezoekers van bepaalde voetbalwedstrijden.Thans betreft het na een aantal wijzigingen in de desbetreffende wetten:– de Organisatiewet sociale verzekeringen 1996 (artikelen 29, 49,
89, 90, 92);– de Algemene bijstandswet (artikel 65);– de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
gewezen zelfstandigen (artikel 13);– de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werknemers (artikel 13);– de Arbeidsvoorzieningenwet (artikel 69);– de Wet op de loonbelasting 1964 (artikel 26, 28)– de Algemene wet inzake rijksbelastingen (artikelen 47b en 52a);– de Wet inzake spaarbewijzen (artikel 3a);– de Wet identiteitsvaststelling bij financiële dienstverlening
1993 (artikelen 2, 3, 4, 6 en 7)– de Wet op het notarisambt (artikel 39);– de Wet personenvervoer (artikel 84a);– de Vreemdelingenwet (artikel 19) jo artikelen 25 en 54 Vreemdelingenbesluit;– artikel 435f Wetboek van StrafrechtVoor een volledig functionerende identificatieplicht is noodzakelijk dat
degene die verplicht is een geldig identiteitsbewijs te tonen, toelaat dat
het bewijs wordt ingezien en in een aantal gevallen gekopieerd. Degene die
bevoegd is inzage in het identiteitsbewijs te vragen heeft in een aantal gevallen
eveneens de plicht om vast te leggen dat hij de identiteitscontrole heeft
uitgevoerd. Als regel zal hij dat doen door een kopie in zijn administratie
te voegen. De specifieke materiewetten hebben elk hun eigen handhavingsysteem:
zo zal het weigeren om inzage te verschaffen in het identiteitsbewijs door
een werknemer ertoe leiden dat voor de belastingheffing in het zogenaamde
anoniementarief (60%) wordt geplaatst. Indien men zich niet kan identificeren
voor het aangaan van een financiële transactie zal dit in de regel leiden
tot opschorting van de transactie, totdat men daartoe wel de gelegenheid heeft.In de Wegenverkeerswet 1994 (artikel 50) en de Wet op de GBA (artikel
77) zijn bepalingen opgenomen om te verzekeren dat degene die een rijbewijs
aanvraagt, dan wel zich laat inschrijven in de GBA, degene is die hij opgeeft
te zijn. In beide gevallen is de burger verplicht om een geldig identiteitsbewijs
te laten zien en zijn de gemeentelijke autoriteiten bevoegd om inzage te verlangen.Naast de specifieke identificatieplichten die bij de WID zijn ingevoerd
bestaan al geruime tijd verplichtingen tot het tonen van enig identiteitsbewijs,
vooral op het terrein van het aanvragen en afleggen van examens. Het betreft
hier voornamelijk verplichtingen neergelegd in verschillende algemene maatregelen
van bestuur. De ratio is daarvan is duidelijk: voorkomen dient te worden dat
personen die daartoe niet gerechtigd zijn examens afleggen dan wel het daarbij
behorend diploma verkrijgen.Als wettelijke verplichtingen noem ik artikel 12 van de Wet op de erkende
onderwijsinstellingen en artikel 15, vierde lid, van de Wet op het hoger onderwijs
en wetenschappelijk onderzoek, dat de verplichting inhoudt voor degene die
aan onderwijs- of examenvoorzieningen deelneemt zich desgevraagd te legitimeren.
In het tweede lid wordt overtreding met een geldboete van de eerste categorie
bedreigd.Nieuwe identificatieplichten zijn gevestigd in:– de Ziekenfondswet (artikel 5a); – de Wet op de toegang tot de ziektekostenverzekeringen 1998 (artikel
4);– de Algemene Wet Bijzondere ziektekosten (artikel 9c)– de Kaderwet dienstplicht (artikel 6);– het Burgerlijk Wetboek (Boek I, artikel 19e, zevende lid);– de Drank- en Horecawet (artikel 20, ten aanzien van jeugdigen,
nog niet in werking getreden);– de Wet inkomensvoorziening kunstenaars (artikel 15, nog niet in
werking getreden).Als laatste relevant punt noem ik de inwerkingtreding van de derde tranche
van de Algemene wet bestuursrecht, artikelen 5:17, eerste lid, en 5:20. In
de toelichting op deze wet is opgenomen dat toezichthouders de bevoegdheid
hebben tot het vorderen van inzage in bescheiden die de toezichthouder voor
zijn taakuitoefening nodig heeft. Dit zou onder omstandigheden ook de bevoegdheid
tot het inzien van identiteitsbewijzen meebrengen. Daaruit kan evenwel naar
mijn mening geen algemene identificatieplicht worden afgeleid. Degene om wiens
identiteitsbewijs is verzocht, is alleen tot afgifte verplicht indien hij
daartoe op grond van een wettelijke verplichting kan worden gehouden. De toezichthouder
kan derhalve wel om een identiteitsbewijs vragen, maar de gecontroleerde persoon
die geen identiteitsbewijs bij zich heeft is daardoor niet in gebreke. Dit
geldt alleen ten aanzien van de burger die gehouden is bepaalde documenten
bij zich te dragen en op vordering te verstrekken. Uit de hiervoor genoemde
artikelen uit de Awb volgt niet dat voor de controle gebaseerd op wet A zonder
meer gebruik mag worden gemaakt van documenten die de burger op grond van
wet B gehouden is bij zich te dragen en te verstrekken.Indien uit het voorgaande het beeld van een zeer diverse regelgeving en
praktijk oprijst, dan is dat geheel terecht. De vraag is of om die reden gestreefd
zou moeten worden naar uniformering van regelgeving, in die zin dat alle identificatieplichten
en legitimatieplichten gelijkluidend worden geformuleerd dan wel of –
nog een stap verder – zou moeten worden overgegaan tot de invoering
van een algemene identificatieplicht van de burger ten opzichte van de overheid.Gelet op de uiteenlopende doeleinden die met de verschillende identificatie-
en legitimatieplichten gediend kunnen worden, is het redelijk dat steeds per
regeling wordt afgewogen welke risico's aanvaardbaar zijn te achten. Zo is
in een aantal lagere regelingen bepaald dat voldoende is indien men een legitimatiebewijs
kan tonen, waarbij is afgezien van het stellen van beperkingen aan de aard
van dat legitimatiebewijs. Zo is in een aantal bij de wet aangewezen gevallen
ook het rijbewijs als geldig identiteitsbewijs aangewezen, hoewel daaruit
de nationaliteit van de burger niet kan blijken. Niettemin is het bij belangrijke
aanvragen, zoals de opneming in de burgerlijke stand, het verkrijgen van een
sofi-nummer of een bijstandsuitkering, van belang dat een misverstand over
de identiteit van de burger wordt uitgesloten. Naarmate er meer op het spel
staat, is striktere verificatie noodzakelijk. Daarbij hebben zowel de burger,
die niet moet worden geconfronteerd met gevallen waarin zijn identiteit ten
onrechte door een ander is gebruikt, als de overheid en de instanties belast
met een publieke taak in verband met de bestrijding van oneigenlijk en onjuist
gebruik van gelden, direct belang.Het ziet ernaar uit dat met behulp van biometrie meer mogelijkheden zullen
ontstaan om zogenaamde identiteitsfraude (het optreden onder een valse naam)
tegen te gaan. Dergelijke fraude kan grotere vormen aannemen en ingrijpende
gevolgen hebben naarmate de informatiemaatschappij zich sneller ontwikkelt
en uitbreidt. Voor het gebruik van biometrie zullen compenserende waarborgen
op het terrein van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
moeten worden getroffen. In dit kader moet ook worden opgemerkt dat de invoering
van een algemeen identiteitsbewijs of een nationaal persoonsnummer het eenvoudiger
maakt een vrij volledig beeld te verkrijgen van het complete gedrag van een
persoon, omdat het gebruik van zo'n nummer overal traceerbare sporen achterlaat,
die relatief gemakkelijk tot één persoon zijn te herleiden.
Over de betekenis van biometrie voor de overheid in relatie tot de zogenaamde
identiteitsfraude zal de regering uw Kamer binnen afzienbare termijn nader
berichten.Bij de inwerkingtreding van de WID is destijds door de vergadering van
procureurs-generaal een richtlijn vastgesteld (Stcrt. 1994, 80) waarbij algemene
uitgangspunten voor de handhaving van de nieuwe wetgeving door het openbaar
ministerie zijn neergelegd. Het belangrijkste daarvan was dat de strafrechtelijke
handhaving van de verschillende identificatieplichten niet als zelfstandig
doel werd beschouwd, maar als een belangrijk hulpmiddel ter vergemakkelijking
van de opsporing en vervolging van sociale zekerheids- en fiscale fraude,
voetbalvandalisme en zwartrijden in het openbaar vervoer. Voorwaarde is dat
de betrokken instanties zelf een actief preventie- en controlebeleid voeren,
waarbij handhaving met behulp van het strafrecht slechts als sluitstuk dient.De wettelijke identificatieplichten moeten worden onderscheiden van de
voorwaarde die in het kader van een civielrechtelijke overeenkomst kan worden
gesteld; deze houdt in dat enig identiteitsbewijs moet worden getoond voordat
aanspraak kan worden gemaakt op toegang tot of verstrekking van een dienst
of goed. Een dergelijke verplichting staat evenwel geheel los van de verschillende
wettelijke identificatieplichten, waarbij de burger gehouden is in bepaalde
situaties ten opzichte van de overheid of personen of instanties die daartoe
zijn aangewezen desgevraagd een identiteitsbewijs te tonen. Kenmerkend verschil
is dat ten aanzien van degene die niet voldoet aan zijn wettelijke identificatieplicht
administratieve of strafrechtelijke sancties kunnen worden toegepast, terwijl
in de overige gevallen de gewenste transactie niet tot stand komt. Wie bij
voorbeeld bij een videotheek geen identiteitsbewijs of pasje wil laten zien,
kan veelal geen aanspraak maken op verhuur van films. Bij de wet kan tevens
worden bepaald welke identiteitsbewijzen in welke gevallen worden aangewezen
als voor identificatie geldige identiteitsbewijzen.De leden van de VVD-fractie vragen bovendien in welke situaties iemand
op geen enkele wijze naar gegevens ter identificatie kan worden gevraagd.
Het huidig wettelijk systeem houdt in dat een bevoegdheid tot het stellen
van vragen veelal uitdrukkelijk in een specifieke wet is neergelegd en de
verplichting om daaraan te voldoen eveneens. Zodra een wettelijke grondslag
voor beide ontbreekt, kan de overheid onder omstandigheden weliswaar om persoonsgegevens
vragen, maar kan zij geen aanspraak maken op het tonen van een geldig identiteitsbewijs.
Uiteraard ligt het niet op de weg van de overheid naar persoonsgegevens te
vragen indien een positieve beantwoording door de bevraagde een inbreuk zou
opleveren van de Wet bescherming persoonsgegevens. Wel kunnen opsporingsambtenaren
zonder wettelijk basis vragen naar persoonsgegevens bij particulieren indien
dat noodzakelijk is voor de opsporing van strafbare feiten. Artikel 43 van
de Wet bescherming persoonsgegevens laat toe dat burgers op vrijwillige basis
daaraan hun medewerking verlenen. Indien evenwel opsporingambtenaren zonder
een dergelijke noodzaak om persoonsgegevens zouden vragen, zouden zij burgers
aanzetten tot onrechtmatig gedrag. Dit ligt niet op de weg van de overheid. In antwoord op de vraag van deze leden naar de situatie in de ons omringende
landen, verwijs ik naar een beschrijving van de situatie in België en
Duitsland in het WODC-onderzoek: «Ik zal eens even vragen naar zijn
naam» van G.J. Veerman, G. Paulides en E.J. Hofstee uit 1989, blz. 45
en 46. Kort samengevat houdt dit in dat in België personen ouder dan
15 jaar op grond van de Wet op de Gemeentepolitie en de Wet op de Rijkswacht
verplicht zijn op verzoek van een politiefunctionaris hun identiteitsbewijs
te tonen. Dit is een algemene controlebevoegdheid die niet gekoppeld is aan
verdenking van een strafbaar feit. Personen die zich niet kunnen legitimeren
mogen 24 uur administratief gehecht worden om hun identiteit te doen vaststellen.
De sanctie op de overtreding is een geringe boete. Ter handhaving van deze
identificatieplicht worden veelvuldig algemene identiteitscontroles uitgevoerd.In Duitsland zijn personen van 16 jaar en ouder verplicht een legitimatiebewijs
te bezitten en dit op vordering van een daartoe bevoegde ambtenaar aan deze
voor te leggen. Indien men een geldig paspoort bezit, mag zich daarmee ook
legitimeren. Er bestaat een bezitsplicht en geen draagplicht. In de praktijk
is het de gewoonte om bij bepaalde financiële transacties een identiteitsbewijs
te vragen, vooral bij overeenkomsten met een financieel risico bij een der
partijen (b.v. verhuur of betaling met cheques).In het Verenigd Koninkrijk bestaat geen wettelijke identificatieplicht.Ter handhaving van de openbare orde en voor de opsporing van strafbare
feiten bestaat in Frankrijk voor de politie de bevoegdheid een persoon staande
te houden en hem naar zijn identiteit te vragen. Speciale documenten zijn
daarvoor niet aangewezen. Aanleiding voor het nagaan van de identiteit kan
een verdenking van een strafbaar feit zijn, of een schriftelijke aanwijzing
van de officier van justitie om op een bepaalde plaats systematisch personen
te controleren teneinde bepaalde strafbare feiten op te sporen. De controlebevoegdheid
kan ook zelfstandig door de politie worden gebruikt om verstoring van de openbare
orde of het plegen van strafbare feiten te voorkomen. Indien iemand weigert
zijn identiteit bekend te maken of geen document bij zich heeft kan hij worden
meegenomen naar het politiebureau en maximaal vier uur worden opgehouden.De vraag naar de vernietiging van het sofi-nummer als het voor verificatie
is gebruikt heb ik hiervoor al beantwoord.De leden van de D66- en GroenLinksfracties vragen zich af of dit voorstel
niet een te grote uitbreiding geeft aan het domein, waarbinnen van het sofi-nummer
gebruik wordt gemaakt. In het antwoord op vragen de leden van de PvdA-fractie
heb ik hiervoor al aangegeven dat deze voorziening past in de destijds reeds
bij het Besluit gebruik sofi-nummer geformuleerde criteria voor organisatie
en personen die ingevolge een wettelijke regeling met de uitvoering van een
(publieke) taak zijn belast, indien dit noodzakelijk is met het oog op: a)
de bestrijding of het tegengaan van fraude met overheidsgelden en gelden verzameld
ten behoeve van vereisten uitvoering van de sociale zekerheidswetgeving; b)
de structurele gegevensuitwisseling van persoonsgegevens met andere (particuliere)
instanties en personen die gerechtigd zijn het nummer te gebruiken voor zover
de uitwisseling van gegevens met die instanties bij of krachtens wet is voorzien;
c) andere gevallen waarin de wetgever in formele zin dit om gewichtige redenen
noodzakelijk acht. Met het aanvaarden van deze uitgangspunten is ervoor gekozen
om het gebruik van het sofi-nummer binnen de zogenaamde publieke sector en
het uitwisselen van gegevens met personen en instanties die belast zijn met
de uitvoering van enige wettelijke regeling te reguleren aan de hand van gebleken
behoeften. Dat betekent niet dat daarmee ook onbeperkt gebruik van het sofi-nummer
in de particuliere sector met voornamelijk commerciële doeleinden toelaatbaar
is. De opvatting van de Registratiekamer zoals weergegeven door de leden van
de fractie van GroenLinks die erop zou neerkomen dat het gebruik
van het sofi-nummer alleen toelaatbaar is te achten in het zogenaamde sofi-domein
is dan ook te beperkt en wijkt af van de hiervoor genoemde criteria. Tegen
deze achtergrond kan evenmin sprake zijn van strijd met artikel 8: het recht
op bescherming van de persoonlijke levenssfeer. De genoemde criteria strekken
er immers toe dat steeds op het niveau van formele wet of tijdelijk op het
niveau van de algemene maatregel van bestuur wordt bezien of het maken van
een inbreuk op dit grondrecht noodzakelijk en proportioneel is. Dit klemt
te meer daar niet valt in te zien op welke andere wijze die voor de betrokkene
bovendien minder ingrijpend of belastend zou zijn, een deugdelijke identificatie
kan plaatsvinden.In 1996 is onder ogen gezien dat het sofi-nummer in de toekomst als algemeen
nationaal persoonsnummer binnen het terrein van de overheid en de uitvoering
van de sociale zekerheid zou kunnen gaan functioneren. Daarmee is evenwel
de grens met de particuliere sector op een duidelijke wijze gemarkeerd en
dat betekent dat de regering destijds geen voorstander was van de invoering
van een algemeen nationaal persoonsnummer voor algemeen gebruik. Ik onderschrijf
dit standpunt thans nog.Ten slotte vragen de leden van deze fractie nog waarom naar mijn oordeel
het sofi-nummer niet in het proces-verbaal behoeft te worden opgenomen. Nadat
verificatie van de identiteit van de verdachte met behulp van het sofi-nummer
heeft plaats gevonden, heeft het zijn nut voor de verdere behandeling in de
strafrechtelijke keten verloren. Dan is zeker gesteld dat de vervolging tegen
de juiste persoon is gericht. Nieuwe verificaties vooral in verband met adreswijzigingen
zullen rechtstreeks bij het GBA op basis van het zogenaamde A-nummer plaatsvinden.
Het A-nummer is het specifieke nummer van de burger in de gemeentelijke basisadministratie
dat altijd bedoeld is geweest voor de communicatie tussen overheidsorganen.5. Maatregelen in het belang van het onderzoekDe leden van de VVD-fractie vragen of aan de hand van een voorbeeld kan
worden aangegeven hoe in de praktijk de uitbreiding van de toelaatbare maatregelen
kan plaatsvinden. De regeling van de maatregelen in het belang van het onderzoek
is op het punt van de niet-limitatieve opsomming niet gewijzigd. Ook in de
Invoeringswet Wetboek van Strafvordering en het daarop gebaseerde Besluit
inverzekeringstelling worden de maatregelen niet limitatief opgesomd. Voorbeelden
van maatregelen, die in het verleden onder de maatregelen in het belang van
het onderzoek zijn gebracht, zijn het gebruik van speurhonden en het toepassen
van de confrontatie. Deze maatregelen zijn, zowel in de praktijk als in de
rechtspraak, als maatregelen in het belang van het onderzoek aangemerkt. In
het onderhavige wetsvoorstel worden deze maatregelen als zodanig in de wet
expliciet genoemd. Wat in de toekomst onder de maatregelen in het belang van
het onderzoek zal worden gebracht is moeilijk aan te geven. Het zal daarbij
in elk geval moeten gaan om maatregelen die passen binnen het stramien van
de maatregelen genoemd in artikel 61a. Voor maatregelen die een zelfstandige
inbreuk op een grondrecht met zich meebrengen is bovendien een wettelijke
voorziening vereist.De leden van de GroenLinks-fractie stellen de vraag of de verschuiving
van de maatregelen in het belang van het onderzoek naar de fase van ophouding
voor verhoor niet een verslechtering van de rechtspositie van de verdachte
met zich meebrengt. Het, in het wetsvoorstel overgenomen, voorstel van de
commissie Meijers om de maatregel ophouding voor verhoor te wijzigen in de
maatregel ophouding voor onderzoek was mede ingegeven door het gegeven dat
de praktijk laat zien dat het dwangmiddel ophouding voor verhoor niet uitsluitend
voor verhoor wordt gebezigd, maar ook voor identificatie, herkenning door
getuigen en dergelijke. Daarnaast geldt dat het ook voor de verdachte van
groot belang kan zijn dat zo snel mogelijk duidelijkheid wordt
verkregen omtrent de tegen hem gerezen verdenking. Het in een eerder stadium
kunnen toepassen van de maatregel kan voortzetting van verdere vrijheidsbeneming
voorkomen. De toepassing van de maatregel blijft beperkt tot de gevallen waarin
er verdenking is van een strafbaar feit waarvoor inverzekeringstelling mogelijk
is. Ik ga er niet van uit dat door het naar vorenhalen van de toepassing van
de maatregelen in het belang van het onderzoek, deze maatregelen eerder zullen
worden toegepast op verdachten. Naast de voorwaarde dat het moet gaan om verdenking
van een feit waarvoor inverzekeringstelling mogelijk is, geldt ook dat de
toepassing van de maatregel in het belang van het onderzoek moet zijn.De leden van deze fractie informeren tevens of er een waarborg kan worden
opgenomen om te voorkomen dat toekomstige maatregelen in het belang van het
onderzoek die niet zijn bedoeld voor de fase van ophouding voor onderzoek
daar worden ondergebracht. In de voorgestelde regeling zijn alle maatregelen
in het belang van het onderzoek, behoudens de in artikel 62, tweede lid, genoemde,
ook van toepassing op de fase van ophouding voor onderzoek. Wel zal het zo
zijn dat een aantal maatregelen op praktische gronden, gelet op de voorbereidingstijd
voor de toepassing van een dergelijke maatregel, niet altijd gedurende de
ophouding voor onderzoek zal kunnen worden toegepast. De ophouding voor onderzoek
mag hiervoor immers niet worden verlengd. Toekomstige maatregelen in het belang
van het onderzoek zullen moeten passen in het stramien van de artikel 61a,
genoemde maatregelen. In het verleden heeft de rechter hier ook op getoetst.
Op dit moment zie ik dan ook geen aanknopingspunten voor het ontwikkelen van
een waarborg die zou moeten voorkomen dat maatregelen in het belang van het
onderzoek die daarvoor niet zijn bedoeld zullen worden toegepast in de fase
van ophouding voor onderzoek. Overigens bestaat de mogelijkheid ingevolge
het voorgestelde artikel 61a, derde lid, om bij algemene maatregel van bestuur
nadere regels te stellen omtrent de toepassing van maatregelen in het belang
van het onderzoek, ook voor maatregelen die niet in de wet zijn genoemd.6. De problematiek van de drugskoeriersDe leden van de PvdA-fractie vragen zich af of er in de problematiek rondom
de drugskoeriers geen tegenstrijdigheid zit, nu enerzijds wordt gesteld dat
er behoefte bestaat aan uitbreiding van de onderzoeksmogelijkheden met röntgenfotografie
en echoscopie en anderzijds wordt gesteld dat het Schipholteam tevreden is
over de urinetest. Het Schipholteam is tot op heden tevreden over het gebruik
van de urinetest, ondanks de daaraan klevende bezwaren. De urinetest is een
eenvoudig en snel toe te passen middel wat in een vroege fase kan worden toegepast
om een tegen een persoon gerezen verdenking terzake van het via zijn lichaam
binnen smokkelen van drugs nader te toetsen. Er zijn echter gevallen en omstandigheden
waarin een dergelijke test niet toereikend is. Te denken valt aan de gevallen
dat iemand geen urine kan produceren of er ondanks een negatieve uitslag van
de test toch ernstige bezwaren zijn tegen iemand. Met het oog op deze gevallen
is een uitbreiding van de onderzoeksmogelijkheden geboden.7. De methoden van onderzoek aan en in het lichaam nader
bezien.In antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie naar het praktische
verschil tussen een controlemiddel en een regeling in het kader van de opsporing
kan worden aangegeven dat het belangrijkste verschil is dat voor de uitoefening
van de controlebevoegdheid geen verdenking van een strafbaar feit is vereist.
De bevoegdheid mag ook zonder dat er verdenking van een strafbaar
feit is worden gehanteerd. Voor controle geldt in het algemeen dat het van
toepassing zijn van de wet voldoende is. Voor de opsporing moet er een verdenking
zijn van overtreding van de wet. Introductie van een controlebevoegdheid zou
praktisch gezien neerkomen op een uitbreiding van de bevoegdheden van het
Schipholteam. Het Schipholteam heeft aangegeven daar geen behoefte aan te
hebben. Daarnaast heeft de commissie Meijers ook al aangegeven dat bij het
creëren van de test als controlemiddel er een aantal bezwaren rijzen.
Het ondergaan van de test brengt met zich mede dat er toch sprake zal zijn
van een vorm van vrijheidsbeneming. Voorts zou dan het probleem spelen wat
te doen met mensen die geen urine kunnen produceren.De leden van deze fractie hebben tevens een aantal vragen over de situatie
dat een vrouwelijke verdachte aangeeft zwanger te zijn. In die gevallen kan
op vrijwillige basis gevraagd worden of iemand een zwangerschapstest wil ondergaan.
Een wettelijke verplichting daartoe is niet opgenomen. Indien de verdachte
zulks weigert zal, indien de verdenking voldoende zwaar is, kunnen worden
overgegaan tot een onderzoek in het lichaam, waarbij de toepassing van echoscopie
in eerste instantie lijkt aangewezen.De leden van de fractie van D66 vragen of in de gevallen dat er een negatieve
uitslag van de urinetest is, maar er toch sterke aanwijzingen zijn dat iemand
verdovende middelen heeft geslikt een onderzoek in het lichaam mogelijk is.
In deze gevallen zal inderdaad tot een onderzoek in het lichaam kunnen worden
overgegaan. In de memorie van toelichting is aangegeven dat de test eigenlijk
is ontworpen om gebruik vast te stellen. De bruikbaarheid van de test voor
de drugkoeriers is gebaseerd op het gegeven dat bij het verpakken van drugs
deeltjes aan de buitenkant van het verpakkingsmateriaal blijven zitten of
wel de verpakking deeltjes doorlaat. Door betere verpakkingstechnieken en
verpakkingsmaterialen neemt de kans op een negatieve test toe. Een negatieve
test sluit derhalve niet in alle gevallen uit dat er geen drugs zijn geslikt.De leden van de GroenLinks-fractie stellen de vraag hoe te handelen indien
de urinetest wordt geweigerd. Er is niet voor gekozen om het afnemen van urine
onder dwang mogelijk te maken. Bij weigering van de urinetest zal indien er
ernstige bezwaren tegen de verdachte bestaan kunnen worden overgegaan tot
onderzoek in het lichaam, waarbij de röntgenfotografie in beginsel het
meest voor de hand zal liggen. Overigens wordt de test thans door het Schipholteam
op vrijwillige basis toegepast. De tot op heden gevolgde praktijk laat zien
dat de medewerking aan de test vrijwel nooit wordt geweigerd.De leden van de GroenLinks-fractie achten de voorwaarde dat de toepassing
van het onderzoek in het lichaam in het belang van het onderzoek moet zijn
niet zwaarwegend genoeg en vroegen of een aanscherping, ook met het oog op
de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit, mogelijk is. Het onderzoek
in het lichaam is met een aantal waarborgen omkleed. Het onderzoek kan slechts
geschieden na bevel van de officier van justitie of de rechter-commissaris.
Naast het criterium dat de toepassing van de maatregel in het belang van het
onderzoek moet zijn geldt als voorwaarde dat er ernstige bezwaren tegen de
verdachte moeten bestaan. Daarnaast geldt dat het onderzoek moet geschieden
door een arts. Voor de toepassing van dwangmiddelen geldt in het algemeen
dat de toepassing van een dwangmiddel in overeenstemming moet zijn met de
eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. Dat wil zeggen dat in het concrete
geval bij de beslissing om een dwangmiddel toe te passen een afweging moet
worden gemaakt of de inzet van het beoogde dwangmiddel niet buitenproportioneel
is en of niet met de inzet van een ander, minder zwaar dwangmiddel, kan worden
volstaan. Doordat de proportionaliteit en de subsidiariteit reeds als algemene
beginselen gelden in ons strafprocesrecht, is er niet voor gekozen om bij
de regeling van elk afzonderlijk dwangmiddel de toepassing van deze beginselen
te vermelden. Bij de toepassing van de maatregel onderzoek in
het lichaam zal ook op grond van deze algemene beginselen deze toets dienen
plaats te vinden. Ik acht een afzonderlijke vermelding hiervan dan ook niet
nodig. Bovendien zou vermelding van deze beginselen in het artikel omtrent
het onderzoek in het lichaam verwarring kunnen wekken omtrent de toepasbaarheid
van deze beginselen bij de toepassing van andere dwangmiddelen. Daarnaast
geldt dat ook de arts, gelet op zijn medische verantwoordelijkheid, in het
concrete geval zal moeten afwegen of en welke methode van onderzoek in het
lichaam toegepast kan worden.De leden van deze fractie vragen voorts naar een nadere onderbouwing van
de omstandigheid dat het onderzoek in het lichaam niet is beperkt tot Opiumwetdelicten,
maar ook in andere situaties toepasbaar is. Ook voor andere delicten, waarbij
bijvoorbeeld kleine voorwerpen zijn ingeslikt, kan het met het oog op de opsporing
van het strafbare feit, noodzakelijk zijn om over te gaan tot de maatregel
van onderzoek in het lichaam.8. Enige opmerkingen omtrent het toepassen van dwang of
de strafbaarstelling van de weigering van de verdachte om aan dwangmiddelen
mee te werkenDe leden van de fractie van de PvdA vragen naar het toepassen van dwang
bij het onderzoek aan en in het lichaam. De toepassing van een dwangmiddel
brengt met zich mede dat eventueel geweld mag worden toegepast. Verzet kan
de toepassing van het dwangmiddel in de weg staan. In dat geval zal met inachtneming
van de eisen van subsidiariteit en proportionaliteit dwang kunnen worden toegepast
om de verdachte te dwingen de feitelijke toepassing van het dwangmiddel te
dulden. In artikel 8 van de Politiewet is een nadere omschrijving van de grenzen
voor de toepassing van geweld gegeven. In het eerste lid staat dat bij de
rechtmatige uitoefening van de bediening van de politietaak geweld kan worden
gebezigd, wanneer het daarmee beoogde doel dit, mede gelet op de aan het gebruik
van geweld verbonden gevaren, rechtvaardigt en dat doel niet op andere wijze
kan worden bereikt. Het vijfde lid van dit artikel behelst bovendien de bepaling
dat de uitoefening van bevoegdheden in verhouding tot het beoogde doel redelijk
en gematigd dient te zijn. De Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke
marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar regelt het geweldgebruik
nader. Dit in antwoord op de vraag van de leden van deze fractie hoever de
politie mag gaan in het toepassen van geweld. Wel kan het zo zijn dat feitelijk
ondanks de toepassing van dwang het onderzoek toch niet kan worden uitgevoerd.
Het kan bijvoorbeeld voorkomen dat de verdachte ondanks het toepassen van
dwang waardoor hij het nemen van röntgenfoto moet dulden, toch weet te
bewerkstelligen dat de röntgenfoto mislukt. In een dergelijk geval kan
toepassing van een ander dwangmiddel worden overwogen of zal indien zulks
niet mogelijk is, dit veelal tot gevolg hebben dat de vrijheidsbeneming zal
worden verlengd, om af te wachten of er via de natuurlijke weg voorwerpen
te voorschijn komen. In verband daarmee had het OM voorgesteld om in die gevallen
de verdachte nog vierentwintig uren langer vast te kunnen houden. Dit is niet
overgenomen, omdat vierentwintig uren veelal niet voldoende zal zijn. In die
gevallen zal een inverzekeringstelling kunnen worden bevolen met doorgaans
overbrenging naar het penitentiair ziekenhuis om aldaar onder medisch toezicht
af te wachten of de voorwerpen via natuurlijke weg te voorschijn komen. In
de praktijk blijkt overigens dat in het algemeen het geven van een bevel tot
het ondergaan van een onderzoek, met daaraan gekoppeld de mogelijkheid om
bij weigering dwang toe te passen, voldoende is voor de verdachte om mee te
werken.De leden van de VVD-fractie vroegen in dit verband of het mogelijk is
om in die gevallen dat men zich door verzet aan een maatregel tracht te onttrekken,
een meer belastende maatregel, eventueel met dwang, kan worden
ingezet. Naar mijn mening is het inderdaad zo dat, bij een weigering van de
verdachte om mee te werken aan een dwangmiddel dat niet met gepast geweld
kan worden afgedwongen, de toepassing van een eventueel zwaarder dwangmiddel
dat wel met dwang kan worden afgedwongen, is gerechtvaardigd. De leden van
de CDA-fractie vragen in dit verband nadere toelichting op het toepassen van
dwangmiddelen bij het weigeren van de urinetest. Indien de verdachte weigert
om mee te werken aan een urinetest zal toepassing van dwang niet wel mogelijk
zijn. De mogelijkheid om door middel van een katheter eventueel met geweld
urine af te nemen acht ik te ingrijpend. In die gevallen zal bij voldoende
ernstige bezwaren tegen de verdachte een bevel tot onderzoek in het lichaam
kunnen worden gegeven.Artikelsgewijze behandelingArtikel 56, derde lidDe leden van de fractie van de PvdA vragen of de eis dat het onderzoek
moet geschieden door zo veel mogelijk een persoon van hetzelfde geslacht ook
slaat op die gevallen waarin het onderzoek door een arts wordt verricht. Inderdaad
wijst het bepaalde in het derde lid van artikel 56, terug op de onderzoeken
bedoeld in het eerste en tweede lid, dus ook het onderzoek van de arts. Naar
aanleiding van een opmerking van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot
bevordering van de Geneeskunst (KNMG) is het derde lid ook van toepassing
verklaard op het onderzoek bedoeld in het tweede lid. Overigens geldt ook
hier de beperking dat het onderzoek «voor zover mogelijk» door
personen van hetzelfde geslacht wordt verricht. Dit behelst dat het onderzoek
door deze voorwaarde niet onnodig mag worden vertraagd.Artikel 56 en artikel 195, lid 2Eveneens naar aanleiding van een opmerking van de KNMG is er voor gekozen
om in de omschrijving van hetgeen onder onderzoek in het lichaam valt in de
artikelen 56 en 195 een volgorde aan te brengen die is gerelateerd aan de
ingrijpendheid van het onderzoek. In antwoord op de vraag van de leden van
de PvdA-fractie kan worden meegedeeld dat aan deze volgorde inderdaad verder
geen juridische betekenis toekomt.Artikel 62, lid 2De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de noodzaak van de mogelijkheid
om de ophouding voor verhoor eenmaal met ten hoogste zes uren te verlengen
indien dit noodzakelijk is met het oog op het vaststellen van de identiteit.
Deze regeling is niet nieuw maar bevat de regeling van het huidige artikel
61b. Indien de verdachte weigert zijn identiteit bekend te maken kan dit voor
de politie en justitie de afdoening van het feit enorm bemoeilijken. Het vaststellen
van de identiteit is dan ook van belang. Een dergelijk onderzoek vergt echter
veel tijd en zal niet in alle gevallen binnen de termijn van zes uren voor
ophouding kunnen plaatsvinden. Daarom is voor die gevallen waarin inverzekeringstelling
gelet op de aard van het feit niet mogelijk is, en waarin de ophouding is
gericht op het vaststellen van de identiteit, verlenging van de ophouding
met zes uren mogelijk. Ik deel niet de vrees van oneigenlijk gebruik, de wet
geeft duidelijk de gronden aan waarin zulks mag worden toegepast. Ook zijn
er, voor zover mij bekend, ten opzichte van de toepassing van de huidige regelgeving
geen aanwijzingen voor misbruik van de regeling gebleken. Artikel 62a, lid 4De leden van de D66-fractie vragen waarom er geen termijn is gesteld waarbinnen
een bezwaarschrift moet worden ingediend. Het bezwaar ziet op de beperkingen
in contacten ten aanzien van verdachten die zich in voorlopige hechtenis bevinden.
Deze maatregelen kunnen soms geruime tijd duren. Gedurende de toepassing van
de maatregel kan bezwaar worden ingediend. Het kan immers zo zijn dat een
verdachte aanvankelijk geen bezwaar heeft tegen de opgelegde beperkingen,
maar naarmate de beperkingen langer duren, bezwaar heeft tegen het voortduren
van de beperkingen. Er is geen eindtermijn opgenomen, maar het indienen van
bezwaar na afloop van de maatregel zal wegens het ontbreken van enig belang,
niet meer zinvol zijn.De Minister van Justitie,A. H. Korthals 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26983-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl