Rechtmatigheidsonderzoek 1999; Rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27153, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

06-06-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

27153 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoud 1 Inleiding2 TOTAALBEELDTabel 1 Overzicht ministeries met ernstige tekortkomingen
in het financieel beheer Tabel 2 Overzicht ernstige tekortkomingen financieel beheer
in 1999 3 REALISATIE VERSNELLING4 FINANCIËLE VERANTWOORDING4.1 Rekening en toelichtingTabel 3 Overzicht fouten en onzekerheden (bedragen x 1
miljoen) 4.2 Saldibalans met toelichting4.3 Financiële verantwoording agentschappen4.4 Conclusies5 FINANCIEEL BEHEER5.1 Inleiding5.2 IJkpunten5.2.1 AccountantscontroleFinanciële verantwoording5.2.1.1 Financieel beheer5.2.2 Administratieve organisatieTabel 4 Overzicht bevindingen/oordeel ijkpunt AO Conclusies5.2.3 Automatisering5.2.3.1 Inleiding5.2.3.2 Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst
19945.2.3.3 Automatiseringsorganisatie5.2.3.4 Begrotingsadministratiesystemen5.2.3.5 Personeelsinformatiesystemen5.2.3.6 Conclusie5.2.4 Financiële functieConclusies5.2.5 Informatievoorziening en kengetallen5.2.5.1 Inleiding5.2.5.2 Relatie met VBTB-traject5.2.5.3 Gebruik kengetallen in toelichting 19995.2.5.4 Betrouwbaarheid kengetallenConclusies5.3 Agentschappen5.3.1 Overzicht agentschappenTabel 5 Agentschappen bij de rijksdienst per 1 januari
2000 5.3.2 Stand van zaken financieel beheer en financiële
verantwoordingTabel 6 Overzicht geconstateerde tekortkomingen bij agentschappen 5.3.3 Ontwikkelingen5.3.4 Conclusies5.4 Uitkomsten overige beheersonderzoeken5.5 Bestuurskosten5.6 ConclusiesTabel 7 Overzicht ministeries met ernstige tekortkomingen
in het financieel beheer Tabel 8 Ontwikkelingen in financieel beheer ten opzichte
van 1998 per ministerie Tabel 9 Overzicht ernstige tekortkomingen financieel beheer
in 1999 6 BEZWAARONDERZOEKEN6.1 Bezwaarbeleid6.2 Bezwaaronderzoeken 19996.2.1 Administratieve organisatie Ministerie BZK6.2.2 Begrotingsadministratiesysteem FAS Ministerie EZ6.3 Bezwaaronderzoeken 20006.4 Conclusies7 BESTEDING VAN PUBLIEKE GELDEN BUITEN HET RIJK7.1 Inleiding7.2 Beheer en controle EU-gelden7.2.1 EU-geldstromen 1995 – 19987.2.2 Controle en toezicht op ESF-subsidies7.2.3 Rechtmatigheidsonderzoek 1999InleidingEuropees Sociaal Fonds (ESF)Europees Fonds voor Regionale OntwikkelingEuropees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw,
afdeling OriëntatieINTERREG-Rijn/Maas-actieprogrammaRegeling Europese gelden voor de grote stedenLandbouwsubsidies7.2.4 Samenwerking met Europese Rekenkamer7.2.5 Uitbreiding controlebevoegdheden Rekenkamer7.2.6 Conclusies7.3 Artikel 59, Rechtspersonen met een wettelijke taak7.3.1 Inleiding7.3.2 Onderzoeksprogramma7.3.3 Uitgebrachte rapportenVerantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een
wettelijke taakVerantwoord verslaggeven over sociale zekerheidVermogensvorming bij instellingen op afstand van het rijkToezicht op ArbeidsvoorzieningMilieutaak energiebedrijven: verslaglegging en toezicht7.3.4 Totaalbeeld uit onderzoeken7.4 Conclusies8 ONTWIKKELINGEN IN BEGROTEN EN VERANTWOORDEN8.1 Rechtmatigheidsbegrip8.2 Toetsingsoperatie specifieke uitkeringen8.3 Doorlichting van subsidieregelingen8.4 Conclusies9 OVERIGE BEHEERSONDERZOEKEN9.1 Inleiding9.2 Aanbestedingen9.2.1 Inleiding9.2.2 Departementaal aanbestedingsbeleidTabel 10 Prijsvergelijking drie leveringen 9.2.3 Aanbestedingsprocedures9.2.4 Algemene reactie minister van Economische Zaken9.3 Betalingenbeheer9.3.1 Het onderzoekBetalingenbeheer 9.3.2 Betaalgedrag bij drie ministeries9.3.2.1 Betalingenbeheer9.3.2.2 Juistheid en tijdigheid betalingen9.3.2.3 Aanbevelingen9.3.3 Coördinatie door Financiën9.3.3.1 Wet- en regelgeving9.3.3.2 Beïnvloeding betaalgedrag9.3.3.3 Aanbesteding rijksbetalingsverkeer9.3.3.4 Begeleiding implementatie bij ministeries9.3.3.5 Aanbevelingen9.3.4 Reactie minister en nawoord9.4 Materieelbeheer9.4.1 Inleiding9.4.2 Organisatie9.4.3 Registratie9.4.4 Toezicht en controle9.4.5 Informatievoorziening9.4.6 Conclusies en aanbevelingen9.4.7 Reactie minister9.4.8 Nawoord Rekenkamer9.5 Invoering euro9.5.1 Inleiding9.5.2 Aanpak voor derdenorganisaties9.5.3 Waarborgen informatievoorziening9.5.4 Conclusies9.6 SlotbeschouwingBIJLAGE 1 Cijfermatige overzichtenOverzicht 1: VerplichtingenOverzicht 2: UitgavenOverzicht 3: OntvangstenOverzicht 4: SaldibalansBIJLAGE 2 Uitgaven en ontvangsten Rijk 1999BIJLAGE 3 Overzichtstabellen onderzoek AanbestedingenTabel 11 Onderhandse gunningen Tabel 12 Onderhandse aanbestedingen Tabel 13 Europese openbare aanbesteding Tabel 14 Europese niet-openbare aanbesteding – fase
1 Tabel 15 Europese niet-openbare aanbesteding – fase
2 BIJLAGE 4 Overzichtstabel onderzoek BetalingenbeheerTabel 16 Overzicht doorlooptijden betalingen SAMENVATTINGEN RAPPORTEN BIJ DE FINANCIËLE VERANTWOORDING
1999 10 MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKENOntwikkelingenAandachtspuntenFinanciële verantwoordingFinancieel beheer11 HUIS DER KONINGIN12 MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKENOntwikkelingenAandachtspuntenFinanciële functieAutomatiseringFinancieel beheer Centrum tot Bevordering van Import uit
OntwikkelingslandenFinanciële verantwoordingFinancieel beheer13 MINISTERIE VAN JUSTITIEOntwikkelingenAandachtspuntenBezwaaronderzoek Europese aanbestedingenPersonele uitgavenOutputsturing Stichting Reclassering NederlandAdministratieve organisatie (AO)/financieel beheer JustitieFinanciële verantwoordingFinancieel beheerAntwoord minister en nawoord Rekenkamer14 MINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESOntwikkelingenAandachtspuntenAansturing van decentrale organisaties en overhedenTaakgebieden voor coördinatieFinanciële verantwoordingFinancieel beheerReactie ministers15 KONINKRIJKSRELATIESOntwikkelingenAandachtspuntenFinanciële verantwoordingFinancieel beheerReactie minister en nawoord Rekenkamer16 PROVINCIEFONDS17 HOGE COLLEGES VAN STAAT EN KABINET DER KONINGIN18 MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENOntwikkelingenAandachtspuntenInformatie BeheergroepVervolgonderzoeken op bezwaarFinanciële verantwoordingFinancieel beheerReactie minister19 MINISTERIE VAN FINANCIËNOntwikkelingenAandachtspuntenBelastingdienst AutomatiseringscentrumInformatiebeveiliging BelastingdienstVerbijzonderde interne controle decentrale eenheden BelastingdienstM en O-beleid BelastingdienstSubsidies tankstations grensstreek DuitslandFinanciële verantwoordingFinancieel beheerReactie minister20 NATIONALE SCHULDOntwikkelingenAandachtspuntenOordeel financiële verantwoordingFinancieel beheerReactie ministerNawoord Rekenkamer21 GEMEENTEFONDSOntwikkelingenOordeel financiële verantwoordingFinancieel beheer22 MINISTERIE VAN DEFENSIEOntwikkelingenAandachtspuntenBezwaaronderzoek Koninklijke LuchtmachtMonitoringVervolgonderzoeken op bezwaarAdministratieve organisatieFinanciële verantwoordingFinancieel beheer23 MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEEROntwikkelingenAandachtspuntenDe RijksgebouwendienstOverdrachtsuitgavenOordeel financiële verantwoordingFinancieel beheerAanbestedingenbeleid en materieelbeheer24 MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAATOntwikkelingenAandachtspuntenContractbeheerOordeel financiële verantwoordingConclusies financieel beheerMaterieelbeheer en aanbestedingenbeleid25 INFRASTRUCTUURFONDSOntwikkelingenAandachtspuntenContractbeheerOordeel financiële verantwoordingConclusie financieel beheer26 MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKENOntwikkelingenAandachtspuntenInterne controleCentraal Bureau voor de StatistiekEconomische VoorlichtingsdienstOordeel financiële verantwoordingFinancieel beheerMaterieelbeheer en aanbestedingenbeleidReactie minister27 FONDS ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKIN GOntwikkelingenAandachtspuntWet- en regelgevingOordeel financiële verantwoordingFinancieel beheerReactie ministerNawoord Rekenkamer28 MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJOntwikkelingenAandachtspuntenAdministratieve organisatieAutomatiseringUitvoeringsregelingen Wet herstructurering varkenshouderijAansturing vanuit beleidsdirectiesCommunautair structuurfondsbeleidOordeel financiële verantwoordingFinancieel beheerAanbestedingenbeleid, materieelbeheer en betalingenbeheerReactie ministerNawoord Rekenkamer29 DIERGEZONDHEIDSFONDSOntwikkelingenAandachtspuntenAdministratieve organisatieNormstelling uitvoeringskosten Bureau HeffingenM&O-beleidAD-rapportagesFinanciële verantwoordingFinancieel beheerReactie van de minister van Landbouw, Natuurbeheer en
Visserij en nawoord Rekenkamer30 LANDBOUW-EGALISATIE FONDSOntwikkelingenAandachtspuntenGeautomatiseerde systemenDouane-inspectiesAfrekening uitvoeringskosten landbouwbeleidOordeel financiële verantwoordingFinancieel beheerReactie minister en nawoord Rekenkamer31 MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDOntwikkelingenAandachtspuntMisbruik en oneigenlijk gebruikFinanciële verantwoordingFinancieel beheerReactie minister van SZW32 SPAARFONDS AOW33 MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTOntwikkelingenAandachtspuntenJaarverslag nieuwe stijlDrie ernstige punten financieel beheerJeugdhulpverleningConclusies rechtmatigheidsonderzoekFinanciële verantwoordingFinancieel beheer34 FINANCIËLE VERANTWOORDING VAN HET RIJKInleidingFinanciële verantwoording 1999 van het RijkOnderzoek RekenkamerVerklaring van goedkeuringFinanciële verantwoording 1998 van het RijkFinanciële verantwoording 1997 van het Rijk
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27153Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 710 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 153Rechtmatigheidsonderzoek 1999nr. 2ALGEMEEN DEEL EN SAMENVATTINGEN17 mei 2000Inhoud 1Inleiding4   2Totaalbeeld5   3Realisatie versnelling10   4Financiële verantwoording11   5Financieel beheer14   6Bezwaaronderzoeken32   7Besteding van publieke gelden
buiten het Rijk35   8Ontwikkelingen in begroten en
verantwoorden42   9Overige beheersonderzoeken45   10Ministerie van Algemene Zaken74   11Huis der Koningin77   12Ministerie van Buitenlandse Zaken78   13Ministerie van Justitie83   14Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties89   15Koninkrijksrelaties95   16Provinciefonds97   17Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin98   18Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Weten-
schappen9919Ministerie van Financiën104   20Nationale Schuld109   21Gemeentefonds111   22Ministerie van Defensie112   23Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer118   24Ministerie van Verkeer en Waterstaat123   25Infrastructuurfonds130   26Ministerie van Economische Zaken132   27Fonds Economische Structuurversterking138   28Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij142   29Diergezondheidsfonds148   30Landbouw-Egalisatiefonds151   31Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid154   32Spaarfonds AOW159   33Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport160   34Financiële verantwoording
van het Rijk1661 InleidingDeze bundel bevat de resultaten van het rechtmatigheidsonderzoek 1999
dat de Algemene Rekenkamer op grond van de artikelen 51 en 52 van de Comptabiliteitswet
heeft uitgevoerd naar de financiële verantwoording van het Rijk en de
financiële verantwoordingen van de dertien ministeries, het Huis der
Koningin, de Hoge Colleges van Staat en het Kabinet der Koningin, Koninkrijksrelaties,
de Nationale Schuld en de zeven begrotingsfondsen (Provinciefonds, Gemeentefonds,
Landbouw-Egalisatiefonds, Infrastructuurfonds, Spaarfonds AOW, Fonds Economische
Structuurversterking en het Diergezondheidsfonds).Op basis van haar onderzoek komt de Rekenkamer tot een oordeel over de
financiële verantwoording 1999. Daarnaast heeft zij met haar onderzoek
de stand van zaken in het financieel beheer, én de ontwikkelingen daarin
ten opzichte van 1998, in kaart gebracht. Deze uitkomsten vloeien voort uit
de reguliere controletaak van de Rekenkamer.Daarnaast vervult de Rekenkamer ook een rol in de realisatie van de doelstellingen
van de Regeringsnota van Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording (VBTB,
mei 1999): verbetering van de kwaliteit van begrotings- en verantwoordingsinformatie
bij de rijksoverheid. De activiteiten die daarvoor binnen de Rijksdienst worden
ondernomen, moeten leiden tot een toegankelijk en transparant systeem van
begroting van én verantwoording over doelen, prestaties en uitgaven.
Evenals vorig jaar heeft de Rekenkamer aan de ontwikkelingen op dit terrein
de nodige aandacht geschonken. Zij vervolgt daarmee de met het rapport «Ambitieus
maar haalbaar» (Algemene Rekenkame, mei 1999) ingeslagen weg. Over de
resultaten van deze activiteiten zal afzonderlijk worden gepubliceerd.De publicatie van dit jaar bestaat uit een algemeen deel en een deel met
bevindingen per financiële verantwoording. Het algemeen deel is opgebouwd
rond de volgende thema's:• het oordeel van de Rekenkamer over de financiële verantwoording;• de uitkomsten van departementaal en rijksbreed onderzoek naar het
(financieel) beheer;• het bezwaarbeleid van de Rekenkamer en de uitkomsten van de bezwaaronderzoeken;• onderzoek naar en oordelen over geldstromen buiten de rijksbegroting
(Europese gelden, Rechtspersonen met een wettelijke taak, lagere overheden);• ontwikkelingen in begroten en verantwoorden.Deze thema's worden hoofdstuksgewijs behandeld en zijn waar mogelijk voorzien
van conclusies en aanbevelingen.Het tweede deel van deze bundel bestaat uit de samenvattingen van de Rapporten
bij de financiële verantwoordingen. Deze samenvattingen geven de belangrijkste
uitkomsten van het rechtmatigheidsonderzoek voor het desbetreffende onderdeel
voor 1999 en de belangrijkste ontwikkelingen ten opzichte van 1998.Het laatste (samenvattende) rapport van deze bundel betreft het rapport
bij de financiële verantwoording van het Rijk. Dit rapport bevat de verklaring
van goedkeuring over 1999, het formele sluitstuk van de controlewerkzaamheden
van de Rekenkamer met betrekking tot de financiële verantwoordingen over
het begrotingsjaar 1999. 2 TOTAALBEELDDe Rekenkamer constateert allereerst met voldoening dat het jaar 2000
het eerste jaar is waarin de versnelling van de financiële verantwoording
integraal is gerealiseerd. Wel stuitte de realisatie van deze versnelling
nog op een enkel obstakel; de financiële verantwoording over de Rijksgebouwendienst
(RGD) en daarmee de financiële verantwoording van het Ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) en het samenvattend
accountantsrapport van dat ministerie, kwamen pas eind april beschikbaar.
Desalniettemin kon de Rekenkamer al haar rapporten bij de financiële
verantwoordingen gelijktijdig presenteren.Op grond van haar onderzoek komt de Rekenkamer tot het oordeel dat de
financiële verantwoordingen over het algemeen voldoen aan de daaraan
te stellen eisen. Wel is in vergelijking met 1998 het aantal fouten en onzekerheden
in de rekening en toelichting en het aantal ministeries met fouten en onzekerheden
toegenomen. De financiële verantwoording van een aantal agentschappen
is voor verbetering vatbaar.Omdat de rechtmatigheid van de uitgaven, ontvangsten en verplichtingen
in sterke mate afhangt van het gevoerde financieel beheer, besteedt de Rekenkamer
ook daaraan jaarlijks grote aandacht.Tabel 1 Overzicht ministeries met ernstige tekortkomingen
in het financieel beheer Ministerie199919981997AZ  x BuiZax x BZKxxxDefensiexxx EZ xxJustitiexxx LNV xxV&Wxxx VROMx xVWSxx OCW   Financiën   SZW   Totaal: 13779Evenveel ministeries als in 1998 blijken ernstige tekortkomingen in het
financieel beheer te vertonen.Uit het rechtmatigheidsonderzoek 1999 bij de afzonderlijke ministeries
kwam naar voren dat ongeveer de helft van de in 1998 geconstateerde ernstige
tekortkomingen in 1999 was opgeheven. De volgende ministeries waren er in
1999 in geslaagd om hun (in 1998 geconstateerde) ernstige tekortkomingen weg
te werken:• BZK: opzet en onderhoud administratieve organisatie;• EZ: begrotingsadministratiesysteem FAS (Financieel Administratie
Systeem);• LNV/Landbouwegalisatiefonds: toezicht op geldstromen buiten het
Rijk;• V&W/Infrastructuurfonds: onderzoeks- en overige contracten/Grond-,
Water- en Wegenbouw (GWW) contracten;• VWS: specifieke uitkering jeugdhulpverlening. Echter niet alle ernstige tekortkomingen werden weggewerkt. De problemen
bleven bij het materieelbeheer (Defensie) en bij het Ministerie van Justitie:
de naleving van de Europese Aanbestedingsregels, de werking van de administratieve
organisatie en interne controle bij de personeelsafdelingen van diensten en
de dienst Salarisadministratie en Financiële rechtspositietoepassing
(SAFIR) alsmede de outputsturing van de Stichting Reclassering Nederland (SRN).De Rekenkamer constateerde tevens dat er in 1999 weer nieuwe ernstige
tekortkomingen zijn ontstaan, deels bij dezelfde ministeries. Het totaal aantal
ernstige tekortkomingen steeg dit jaar naar 13 (was 11 in 1998).De nieuwe ernstige tekortkomingen betroffen BuiZa (het agentschap Centrum
tot Bevordering van de Import uit Ontwikkelingslanden CBI), BZK (het agentschap
Informatie en Communicatie technologie Organisatie ITO) en de achterstand
in de afwikkeling van overheidsprojecten op Aruba en de Nederlandse Antillen
bij het onderdeel Koninkrijksrelaties), V&W (het agentschap Koninklijk
Nederlands Meteorologisch Instituut KNMI), VWS (het Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu RIVM), het toezicht op de rechtmatigheid van de besteding door subsidieontvangers
en de naleving van Europese aanbestedingsregels) en VROM (het agentschap Rijksgebouwendienst
RGD).Het totaal beeld van bestaande en in 1999 nieuw ontstane ernstige tekortkomingen
is als volgt samen te vatten:Tabel 2 Overzicht ernstige tekortkomingen financieel beheer
in 1999 MinisterieAgent-Schap Overdrachts-UitgavenTransactie Uitgaven Personele
UitgavenMaterieelbeheerOverigBuiZax     BZKxx    Defensie    xx*Justitie  xx x**V&Wx     VROMx     VWS xx  x**** Betreft het financieel beheer bij de Koninklijke Luchtmacht.** Betreft de outputsturing van de Stichting Reclassering Nederland.*** Betreft het financieel beheer bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu.Een relatief groot aandeel van de nieuwe ernstige tekortkomingen wordt
veroorzaakt door agentschappen.De Rekenkamer concludeert voorts dat rijksbreed het beheer ten aanzien
van aanbestedingen en materieel onvoldoende op orde is. Ook ten aanzien van
het betalingenbeheer waren bij de onderzochte ministeries verbeteringen mogelijk.Bij alle drie de onderzoeken kwam naar voren dat met name in de uitvoering
van het beheer – soms grote – onvolkomenheden bestonden.De uitkomsten van alle uitgevoerde financieel beheer onderzoeken brengen
de Rekenkamer tot de slotsom dat er sprake is van stagnatie in het realiseren
van verbeteringen in het financieel beheer.De Rekenkamer is van mening dat de inspanningen voor het opheffen van
tekortkomingen geenszins mogen leiden tot verslapping van de aandacht op andere
terreinen van het financieel beheer.Als gekeken wordt naar de aard van de tekortkomingen, dan is in een aantal
gevallen een accentverschuiving waarneembaar van tekortkomingen
in de opzet van het financieel beheer naar een
tekort schietende werking. Met andere woorden:
de toepassing van de administratieve organisatie, wet- en regelgeving laat
in die gevallen te wensen over. Voorbeelden hiervan zijn het toezicht op de
rechtmatigheid van de besteding van subsidiegelden door de subsidie-ontvangers
(VWS), de traagheid in het wegwerken van de achterstanden in de afwikkeling
van overheidsprojecten (BZK), de uitvoering van de financiële functie
(een achttal ministeries), de (uitvoering van) het materieelbeheer (Defensie)
en de Europese aanbestedingsregels (Justitie). In een aantal gevallen waren
de problemen terug te voeren op een gebrekkige kwantitatieve maar ook kwalitatieve
personele bezetting van de financiële functie. De Rekenkamer vindt dit
een zorgelijke ontwikkeling. Gebreken in de werking van het financieel beheer
geven immers zeer directe risico's voor de rechtmatigheid én doelmatigheid
van de uitgaven.De Rekenkamer constateerde dat een flink aandeel in de ernstige tekortkomingen
op het conto komt van de agentschappen. De Rekenkamer vindt het teleurstellend
dat juist deze organisaties verhoudingsgewijs slecht scoren op het gebied
van het (financieel) beheer. Een oogmerk bij de instelling van de agentschappen
was immers te komen tot een doelmatiger beheer van daarvoor in aanmerking
komende departementsonderdelen. Het feit dat meer dan de helft van het aantal
agentschappen (ernstige) tekortkomingen in het financieel beheer kent, sommige
al vóór de instelling, geeft de Rekenkamer de indruk dat te
snel tot agentschapsvorming wordt overgegaan. Zij acht dit een ongewenste
ontwikkeling. De Rekenkamer is daarom van plan in haar rechtmatigheidsonderzoek
over het jaar 2000 extra aandacht aan de agentschappen te besteden.De Rekenkamer beseft dat in 1999 een (soms grote) inspanning moest worden
geleverd om een aantal operaties te laten slagen, waaronder mogelijk de aandacht
voor en kwaliteit van het financieel beheer geleden hebben. Dit betreft de
realisatie van de versnellingsoperatie, het oplossen van de millenniumproblematiek
en de verdere uitwerking van de beleidsvoornemens in het kader van VBTB. Waar
de eerste twee operaties nu achter de rug zijn, zal de realisatie van VBTB
de komende jaren nog meer inspanningen vergen.De Rekenkamer is van mening dat het financieel beheer hier niet onder
mag lijden. De ontwikkeling van het financieel beheer in de richting van bedrijfsvoering
en het streven om te komen tot een bedrijfsvoeringsmededeling hoeft geenszins
te betekenen dat de huidige inspanningen overbodig worden. Sterker: een onvoldoende
financieel beheer vormt een slechte basis voor de realisatie van de voornemens
van VBTB. Waar de operatie VBTB een beter zicht op, en koppeling tussen doelen,
prestaties en uitgaven voorstaat, levert een goed financieel beheer een juist,
tijdig en volledig inzicht in de uitgaven in relatie tot de prestaties. Juist
in het financieel beheer raken rechtmatigheid en doelmatigheid elkaar; door
een goed financieel beheer (werken volgens de procedures, het op de juiste
wijze voeren van administraties, het uitoefenen van toezicht etc.) ontstaat
een beter inzicht in de (benodigde) uitgaven voor te leveren prestaties. Financieel
beheer vormt daarmee mede de basis van het doelmatig(er) functioneren van
een organisatie.Met betrekking tot de bezwaaronderzoeken constateerde de Rekenkamer dat
een aantal reeds langer bij diverse ministeries bestaande tekortkomingen in
het financieel beheer, daterend van vóór 1999, voldoende is opgelost. Zij zal de uitvoering van verbetermaatregelen bij ministeries
waarbij dat nog niet het geval was, volgen.De Rekenkamer betreurt het dat een drietal tekortkomingen onvoldoende
is opgelost en haar aanleiding geeft tot het instellen van een bezwaaronderzoek.Zij dringt er op aan dat in alle voorkomende gevallen spoedig wordt aangevangen
met het treffen van – structurele – maatregelen die, vervat in
een verbeterplan, zicht bieden op de termijn en aard van de benodigde acties
en van de effecten die ermee worden beoogd.De Rekenkamer concludeert dat de aandacht voor het verbeteren van beheer
en controle van EU-geldstromen groeiend is. Dit laat echter onverlet dat nog
het nodige te doen valt voordat goed zicht ontstaat op het beheer en de besteding
van EU-gelden. De recente ontwikkelingen stemmen positief, maar de Rekenkamer
constateert dat deze doorgaans een reactie zijn op gebleken problemen en niet
eigen initiatief. Derhalve acht de Rekenkamer blijvende waakzaamheid geboden
en onderstreept zij haar eerder pleidooi voor adequaat toezicht en afdoende
controle. Zij is van mening dat alle instanties betrokken bij beheer en controle
stappen moeten ondernemen om de hen toegekende verantwoordelijkheden te dragen.Ook met betrekking tot (het zicht op) de besteding van gelden door Rechtspersonen
met een wettelijke taak (RWT's) is de Rekenkamer van mening dat er nog het
nodige dient te gebeuren. De Rekenkamer kan zich vinden in de visie dat maatwerk
nodig is om recht te doen aan de verschillen tussen rechtspersonen met een
wettelijke taak. Dit staat echter volgens haar harmonisatie van voorschriften
voor verantwoording, verslaggeving en toezicht niet in de weg. Uitgangspunten
als rechtmatigheid, ordelijkheid en controleerbaarheid van het financieel
beheer van publiek geld acht de Rekenkamer zo basaal, dat zij niet alleen
vindt dat elke instelling die publieke gelden ontvangt zich daarover moet
verantwoorden, maar ook dat elke minister daar informatie over moet verzamelen
die leidt tot een oordeel over de rechtmatigheid en inzicht in de basiskwaliteiten
van het financieel beheer. Daarbij doet het er in de visie van de Rekenkamer
niet toe of de bron van het geld een rijksbijdrage, een premie of een tarief
is.De Rekenkamer is tot slot verheugd over de voortgang in een aantal reeds
langer lopende projecten met betrekking tot begroten en verantwoorden. De
realisatie van de voornemens biedt uitzicht op een betere stroomlijning van
de verantwoordings- en controle informatie en een grotere mate van zekerheid
over de rechtmatigheid van de besteding van de met specifieke uitkeringen,
subsidie- en andere overheidsregelingen gemoeide gelden.De infographic op de volgende pagina geeft de ontwikkeling
weer van twintig jaar rechtmatigheidsonderzoek. Begin jaren tachtig beperkte
het rechtmatigheidsonderzoek zich tot de goedkeuring van de rijksrekening.
Daarna is het verbreed met onderzoek naar de ordelijkheid en controleerbaarheid
van het financieel beheer. In de nabije toekomst gaat de Reken- kamer zich
intensiever richten op de rechtmatigheid en het financieel beheer bij instellingen
die met het Rijk verbonden zijn. Bovendien zal de Rekenkamer de kwaliteit
van beleidsinformatie bij de departementen gaan beoordelen. 3 REALISATIE VERSNELLINGDe versnelling van de financiële verantwoordingen is er op gericht
om het tijdstip waarop de departementale financiële verantwoordingen
gereed moeten zijn te vervroegen van eind april naar medio maart. De departementale
financiële verantwoordingen en de rapporten van de Rekenkamer kunnen
zo met ingang van het begrotingsjaar 1999 (dus in het jaar 2000) op de derde
woensdag van mei aan de Staten-Generaal worden aangeboden. Het doel hiervan
is de financiële verantwoording een zelfstandige plaats te geven in het
begrotingsproces en de aandacht voor het gerealiseerde beleid en de geleverde
prestaties te vergroten.Voor dit jaar was afgesproken dat de ministeries (inclusief de fondsen)
op 15 maart 2000 de financiële verantwoording 1999 en het samenvattend
accountantsrapport zouden aanbieden aan het ministerie van Financiën
en de Rekenkamer. De versnelling is op alle ministeries gerealiseerd met als
uitzondering het ministerie van VROM. Doordat de verantwoording van het agentschap
Rijksgebouwendienst op 15 maart nog niet gereed was kon nog niet de gehele
financiële verantwoording van het ministerie van VROM worden aangeboden.
De definitieve verantwoording is op 20 april aangeboden. Ook de financiële
verantwoording van het ministerie van BZK voldeed op 15 maart nog niet geheel
aan de eisen door het op die datum ontbreken van de verantwoording van het
agentschap Informatie en Communicatie Technologie-organisatie (ITO).De Rekenkamer heeft, nog afgezien van deze twee incidenten, over het algemeen
geconstateerd dat alle actoren, dat wil zeggen beleidsdirecties, directies
Financieel Economische Zaken (FEZ) en de departementale accountantsdiensten
(DAD's), alle zeilen hebben moeten bijzetten om deze versnelling te kunnen
realiseren. Zij acht een evaluatie van de totstandkoming van de financiële
verantwoording van belang. Daarmee zouden knelpunten kunnen worden geïdentificeerd
die kunnen bijdragen aan de verbetering van het proces van de totstandkoming
van de financiële verantwoording 2000. 4 FINANCIËLE VERANTWOORDING4.1 Rekening en toelichtingDe Rekenkamer heeft onderzocht of de financiële verantwoordingen
van de ministeries, waarin zijn opgenomen de financiële verantwoordingen
van de agentschappen, en de begrotingsfondsen voldoen aan de volgende eisen:• de verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten
van het financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften;• de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten respectievelijk de baten
en de lasten, kapitaaluitgaven en -ontvangsten die in de verantwoording zijn
opgenomen zijn rechtmatig, dat wil zeggen: tot stand gekomen in overeenstemming
met de begrotingswetten en andere wettelijke regelingen.Ten aanzien van de rekeningen 1999 heeft de Rekenkamer redelijke zekerheid
over de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave van 100% van de verplichtingen,
99,5% van de uitgaven en 99,8% van de ontvangsten. Over 1998 waren deze percentages
respectievelijk 99,9, 99,4 en 100.De percentages geven een positief beeld over de rechtmatigheid en de deugdelijke
weergave van de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten. Dit betekent echter
niet dat er zich geen fouten en onzekerheden hebben voorgedaan. Onderstaande
tabel geeft de totalen van de absolute bedragen van de fouten en onzekerheden
die de Rekenkamer in 1999 heeft geconstateerd. Dit zijn bedragen die de tolerantiegrenzen
op artikelniveau overschrijden.Tabel 3 Overzicht fouten en onzekerheden (bedragen x 1
miljoen) StromenTotaal begrotings-hoofdstukken FoutenOnzeker-heden Percentage
fouten/ onzekerhedenOnvolledig-heden* Verplichtingen382 450,2 90,9 99,4 0,050 (8,5)     0,1 Uitgaven 357 971,0 1 114,1566,1 0,469 (0,8)      5,3Ontvangsten 358 378,5 577,2 1,8 0,162 (36,1)     17,5* Het tussen haakjes plaatsen van een bedrag duidt op onzekerheid over
de volledigheid zonder dat een indicatie gegeven kan worden over de mate van
volledigheid.Een totaaloverzicht van de bevindingen over de rekeningen 1999 is opgenomen
in de overzichten 1 tot en met 3 van bijlage 1.In vergelijking met 1998 is het aantal fouten en onzekerheden en het aantal
ministeries met fouten en onzekerheden toegenomen. De fouten en onzekerheden
worden veroorzaakt door overschrijding van de kwantitatieve tolerantiegrenzen
van de Rekenkamer op artikelniveau. Procentueel valt een groot deel van de
fouten en onzekerheden weg door de omvang van de totale massa.De Rekenkamer oordeelt over het algemeen positief over de toelichtingen
bij de rekeningen. Bij zeven ministeries constateerde de Rekenkamer enkele
tekortkomingen in de toelichting. De tekortkomingen hebben hoofdzakelijk
betrekking op de kwaliteit en de volledigheid van de kengetallen.4.2 Saldibalans met toelichtingDe Rekenkamer constateerde dat nagenoeg 100% van de bedragen op de saldibalans
ultimo 1999 géén fouten en onzekerheden in de deugdelijke weergave
bevatten. Ultimo 1998 was dit percentage eveneens nagenoeg 100%.De toelichtingen bij de saldibalans voldeden over het algemeen aan de
eisen. Uitzonderingen hierop waren de ministeries van Algemene Zaken en Buitenlandse
Zaken. De tekortkomingen betroffen onvoldoende inzicht in de ouderdom van
vorderingen, schulden, verleende voorschotten en in de liquiditeit/opeisbaarheid
van de vorderingen.Voor een totaaloverzicht van de bevindingen ten aanzien van de saldibalansen
wordt verwezen naar overzicht 4 in bijlage 1.4.3 Financiële verantwoording agentschappenDe financiële verantwoordingen van de 21 agentschappen die in 1999
functioneerden voldeden over het algemeen aan de eisen. Uitzonderingen waren:• Het agentschap Immigratie- en Naturalisatie Dienst (IND) waar een
bedrag van 13,2 miljoen aan fouten en onzekerheden is geconstateerd. Dit werd
voornamelijk veroorzaakt door het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels.• De financiële verantwoording van het agentschap Koninklijk
Nederlands Meteorologisch Instituut vertoonde fouten en onzekerheden wegens
tekortkomingen in de administratieve organisatie en de interne controle.• Tekortkomingen in de toelichtingen bij de rekeningen van de agentschappen
die onder de verantwoordelijkheid van de minister van BZK vallen. Het betreft
de agentschappen: Informatievoorziening Overheidspersoneel (IVOP), Centrale
Archief Selectiedienst (CAS), Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten
(BPR) en Informatie- en Communicatie Technologie Organisatie (ITO).• De toelichting bij de financiële verantwoording van het agentschap
het Centrum ter bevordering van de import uit ontwikkelingslanden kan worden
verbeterd ten aanzien van de kengetallen. Bovendien ontbreekt de balans in
de financiële verantwoording.Hoewel de financiële verantwoording van het agentschap Rijksgebouwendienst
(RGD) voldoet aan de daaraan te stellen eisen ontbreekt in de toelichting
een uiteenzetting van de problemen die zich in de loop van het jaar hebben
voorgedaan met betrekking tot het opstellen van de openingsbalans en de situatie
in het financieel beheer. Dit soort informatie is naar het oordeel van de
Rekenkamer zinvol voor de gebruiker van de financiële verantwoording.4.4 ConclusiesOp grond van haar onderzoek komt de Rekenkamer tot het oordeel dat de
financiële verantwoordingen over het algemeen voldoen aan de daaraan
te stellen eisen. In vergelijking met 1998 is het aantal fouten en onzekerheden
in de rekening en toelichting en het aantal ministeries met fouten en
onzekerheden licht toegenomen. De financiële verantwoording van een aantal
agentschappen is voor verbetering vatbaar. 5 FINANCIEEL BEHEER5.1 InleidingDe Rekenkamer besteedt in haar rechtmatigheidsonderzoek niet alleen aandacht
aan de kwaliteit van de financiële verantwoording, maar ook aan de ordelijkheid
en controleerbaarheid van het financieel beheer. Een goede financiële
verantwoording hoeft geenszins te betekenen dat ook het financieel beheer
op het ministerie aan alle te stellen eisen voldoet. Bovendien kan een financieel
beheer dat niet op orde is (het inzicht in) het doelmatig functioneren van
een organisatie belemmeren.In verband met de jaarlijkse dechargeverlening aan de ministers moeten
de Staten-Generaal kunnen beschikken over een oordeel op hoofdlijnen over
de ordelijkheid en controleerbaarheid van het door de ministers gevoerde financieel
beheer.De Rekenkamer heeft de afgelopen jaren deeloordelen gegeven over onderdelen
van het financieel beheer bij de ministeries. Zij doet dit op basis van toetsing
van een aantal ijkpunten van financieel beheer. De Rekenkamer heeft dit jaar,
mede in het licht van de ontwikkeling van financieel beheer naar bedrijfsvoering,
haar ijkpunten benadering niet verder uitgebreid. Zij heeft dezelfde ijkpunten
als vorig jaar rijksbreed onderzocht. De uitkomsten van dit onderzoek worden
in paragraaf 5.2 weergegeven. Bovendien wordt in vergelijkende zin de ontwikkeling
in het financieel beheer ten opzichte van 1998 geschetst. In dit hoofdstuk
wordt ook komen ook de agentschappen en de uitkomsten van overige beheeronderzoeken
aan de orde.5.2 IJkpuntenDe Rekenkamer heeft in de afgelopen jaren een begin gemaakt met het ontwikkelen
en toepassen van een systematisch kader voor haar onderzoek naar het financieel
beheer bij de ministeries, de zogenaamde «ijkpuntenbenadering».
Zij vindt het van belang dat de Staten-Generaal in verband met de jaarlijkse
dechargeverlening aan de ministers over een aantal jaren kunnen beschikken
over een beeld op hoofdlijnen over de ordelijkheid en controleerbaarheid van
het gevoerde financiële beheer. Om dat doel te kunnen bereiken is het
van belang dat de vormgeving en controle van het financieel beheer bij de
ministeries geschieden vanuit een raamwerk, bestaande uit een aantal vaste
ijkpunten. Het door de Rekenkamer ontwikkelde stelsel van ijkpunten bevat
naast de hoofdelementen van de Operatie Comptabel Bestel een aantal onderwerpen
die sindsdien in het financieel beheer prominent naar voren zijn gekomen,
zoals automatisering en subsidiebeheer.De ijkpuntenbenadering van de Rekenkamer kent een tweetal samenhangende
elementen. Ten eerste verricht de Rekenkamer zelf onderzoek naar ijkpunten
en rapporteert zij daarover. In de tweede plaats stimuleert zij de departementale
accountantsdiensten (DAD's) om hun controle van het financieel beheer verder
te structureren en uit te bouwen. In 1998 hebben de DAD's in dat verband een
belangrijke stap gezet via het vaststellen in IODAD-verband (het interdepartementaal
overleg van DAD's) van een raamwerk voor de beoordeling van en de rapportering
over het financieel beheer door de DAD's. Dit raamwerk vertoont overeenkomst
met dat van de Rekenkamer. De rapporten «Jaarverslag in de politieke arena» (juni 1998)
en «Van Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording» (VBTB, mei
1999) bevatten belangrijke uitgangspunten voor de informatieverstrekking over
het financieel beheer aan de Staten-Generaal. In deze rapporten wordt voorgesteld
het begrip «financieel beheer» te verbreden tot het begrip «bedrijfsvoering»
en de ministers zich jaarlijks over de kwaliteit van hun bedrijfsvoering te
laten verantwoorden door middel van de «mededeling over de bedrijfsvoering».
In de bundel Rechtmatigheidsonderzoek 1998 heeft de Rekenkamer aangegeven
deze ontwikkeling te willen stimuleren en in afwachting daarvan haar ijkpuntenbenadering
vooralsnog niet verder uit te breiden.Dit betekende voor het rechtmatigheidsonderzoek 1999 dat zij geen nieuwe
ijkpunten in rijksbreed onderzoek heeft genomen, maar vooral actuele informatie
heeft verzameld over de in het jaar daarvoor reeds onderzochte ijkpunten.In 1999 heeft in interdepartementaal verband uitwerking plaatsgevonden
van de uitgangspunten van VBTB ten aanzien van de mededeling over de bedrijfsvoering.
Uit de voortgangsrapportage van 8 mei 2000 van de minister van Financiën
over de implementatie van VBTB blijkt dat de reikwijdte van de mededeling
over de bedrijfsvoering ten opzichte van de eerste ideeën daarover aanzienlijk
is beperkt. Werd in «Jaarverslag in de politieke arena» nog een
mededeling aanbevolen waaruit voor alle ministeries zou kunnen worden afgeleid
in hoeverre de kwaliteit van de bedrijfsvoering aan de gestelde eisen voldoet,
volgens de voortgangsrapportage behelst de mededeling slechts dat de door
het ministerie getroffen maatregelen ter waarborging van een goede bedrijfsvoering
op adequate wijze zijn uitgevoerd. Uitdrukkelijk wordt in de voortgangsrapportage
gesteld dat de binnen een ministerie gevolgde aanpak ten aanzien van de bedrijfvoering
bepalend is voor de reikwijdte van de mededeling over de bedrijfsvoering en
dat daarmee de inhoud van de mededeling per ministerie kan verschillen.De Rekenkamer is van mening dat deze benadering waarbij de mededeling
over de bedrijfsvoering geen uniforme strekking heeft sterk afwijkt van het
uitgangspunt van «Jaarverslag in de politieke arena» en VBTB om
de Staten-Generaal te informeren over de vraag in hoeverre de bedrijfsvoering
op orde is. Zij dringt erop aan dat binnen de rijksdienst in de komende jaren
verder wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een aantal algemene kwaliteitseisen
inzake de bedrijfsvoering. Deze algemene eisen zouden dan, overeenkomstig
de oorspronkelijke gedachte, moeten fungeren als randvoorwaarden voor de aanpak
van de bedrijfsvoering per ministerie en als referentiekader voor de mededeling
over de bedrijfsvoering.De Rekenkamer wil in het rechtmatigheidsonderzoek 2000 zowel aandacht
blijven besteden aan de ordelijkheid en controleerbaarheid van het financiële
beheer als ook de verdere ontwikkeling van de kwaliteit van de bedrijfsvoering,
de verantwoording daarover en de departementale controle daarop stimuleren.
De ijkpuntenbenadering zal in het licht van beide doelstellingen worden ingezet.
Dit betekent onder meer dat zal worden nagegaan of inzake de in 1999 geconstateerde
tekortkomingen verbeteringen zijn gerealiseerd. Ook zal een selectie van ijkpunten
of onderdelen daarvan gericht worden onderzocht op basis van aanwezige risico's
van tekortkomingen. Daarnaast zal er een verkennend onderzoek worden uitgevoerd
naar aard en inhoud van de planning- en controlcyclus bij de ministeries.
De planning- en controlcyclus is in het kader van de bedrijfsvoering een cruciaal
instrument en zal in belangrijke mate de informatie moeten genereren die nodig
is voor sturing en beheersing van de primaire en ondersteunende
processen binnen een ministerie alsmede de externe verantwoording daarover
in het jaarverslag.5.2.1 AccountantscontroleFinanciële verantwoordingDe departementale accountantsdiensten hebben goedkeurende verklaringen
bij de financiële verantwoordingen van de ministeries en van de begrotingsfondsen
over het begrotingsjaar 1999 afgegeven.De Rekenkamer voert jaarlijks reviews uit op de departementale accountantscontroles.
Ook dit jaar heeft zij in alle gevallen kunnen vaststellen dat deze accountantscontroles
een voldoende basis vormen voor de oordeelsvorming van de Rekenkamer over
de financiële verantwoordingen van de ministeries en van de begrotingsfondsen.
De oordelen van de Rekenkamer over de financiële verantwoordingen zijn
dan ook mede tot stand gekomen op basis van de rapportages van de departementale
accountantsdiensten.5.2.1.1 Financieel beheerDe Rekenkamer heeft gebruik gemaakt van de resultaten van de accountantscontrole
gericht op het financieel beheer.5.2.2 Administratieve organisatieEen actuele beschrijving van de administratieve organisatie (AO) is een
belangrijk instrument voor de sturing, beheersing en controle van de beheersprocessen
rondom de financiële zaken en daarnaast ook voor processen op andere
terreinen, zoals het materieel- en het personeelsbeheer. Als waarborg voor
een volledige en actuele beschrijving van de AO is een goede onderhoudsorganisatie
onontbeerlijk.De Rekenkamer heeft evenals vorig jaar onderzoek gedaan naar de beschrijving
en naar de onderhoudsorganisatie van de AO. In de rapporten bij de financiële
verantwoording per ministerie wordt aandacht geschonken aan de uitkomsten
van het onderzoek. In onderstaand overzicht worden per ministerie de bevindingen
op hoofdlijnen weergegeven en het oordeel van de Rekenkamer.Tabel 4 Overzicht bevindingen/oordeel ijkpunt AO MinisterieBevindingenUitkomst*AZBeschrijving AO is
grotendeels volledig en actueel. Ministerie beschikt over een toereikende
onderhoudsorganisatie.+/- Kon.rel.Voor de
beschrijving van de AO en de onderhoudsorganisatie is aangesloten bij de inhaalslag
van het Ministerie van BZK. +/- BuiZaBeschikt
over een modelbeschrijving van de AO; FEZ heeft geen inzicht in de mate van
realisatie noch in de kwaliteit van specifieke AO-beschrijvingen bij de budgethouders.
Een beheersorganisatie voor het onderhoud van de AO is ten dele ingevoerd. +/- JustitieGeen volledige en actuele beschrijving
van de AO. Regeling van de onderhoudsorganisatie voldoet aan de normen. +/- BZKSituatie m.b.t. beschrijving van de AO is door
een inhaalslag aanzienlijk verbeterd ten opzichte van 1998 toen ernstige tekortkomingen
werden geconstateerd. Belangrijke delen van de AO dienden in het kader van
de inhaalslag nog te worden beschreven. Beschrijving van de onderhoudsorganisatie
voldeed grotendeels aan de eisen. +/- OCWDe beschrijving van de AO is grotendeels actueel.
Ten opzichte van 1998 een lichte achteruitgang: tegenover een positieve ontwikkeling
bij Cfi stonden oplopende achterstanden bij de Rijksarchiefdienst en de IB-Groep.
De opzet van de onderhoudsorganisatie voldoet aan de normen. +/-FinanciënBeschrijving AO en regeling onderhoudsorganisatie
bij kerndepartement en Belastingdienst voldoen aan de normen. +DefensieBeschrijvingen AO zijn – met name door de
opeenvolgende reorganisaties – niet altijd actueel. Centraal is de onderhoudsorganisatie
geregeld; doorvertaling op decentraal niveau heeft nog niet plaatsgevonden. +/- VROMNiet alle diensten beschikten over een actuele
en complete AO. In de opzet van de onderhoudsorganisatie werden geen noemenswaardige
tekortkomingen gesignaleerd. +/- V&WNiet alle diensten beschikten in 1999 over een complete en actuele AO. De
AO rond het materieelbeheer was niet op orde. In de opzet van de onderhoudsorganisatie
werden geen noemenswaardige tekortkomingen gesignaleerd. +/- EZDe opzet van de onderhoudsorganisatie is in 1999 belangrijk verbeterd ten
opzichte van 1998. Bij de meeste dienstonderdelen is de beschrijving van de
AO vrijwel compleet. + LNVEen aantal dienstonderdelen
beschikte nog niet over een eigen onderhoudsorganisatie. Tevens werd geconstateerd
dat dienstonderdelen niet jaarlijks (overeenkomstig de procedure) hun AO actualiseerden.+/- SZWAchterstand bij het beschrijven van de AO en
het vervaardigen van financieel beheersconcepten bij regelgeving. Op directieniveau
bestonden nog tekortkomingen m.b.t. de vastlegging van taken en procedures
inzake het onderhoud van de AO. +/-VWSDe beschrijving van de directiespecifieke AO is nog niet compleet. Beschrijving
onderhoudsorganisatie gericht op departementsbrede processen voldoet aan de
eisen+/-* uitkomst +: geen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerd.uitkomst +/-: tekortkomingen geconstateerd.ConclusiesUit het overzicht blijkt dat de Rekenkamer voor het ijkpunt beschrijving
en onderhoudsorganisatie van de administratieve organisatie alleen bij het
Ministerie van Financiën en bij het Ministerie van Economische Zaken
tot een ongekwalificeerd positief oordeel komt. Bij de overige ministeries
constateerde de Rekenkamer tekortkomingen. Veelal beschikten ministeries in
opzet over een bevredigende onderhoudsorganisatie zonder dat dit leidde tot
een actuele en volledige beschrijving van de AO. Enige achteruitgang constateerde
de Rekenkamer bij de Ministeries van VROM en van OCW. De Rekenkamer constateerde
dat bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de situatie
ten opzichte van 1998 aanmerkelijk is verbeterd.Gezien de risico's die de in het overzicht genoemde tekortkomingen met
zich meebrengen voor de kwaliteit van de informatieverstrekking en in het
verlengde daarvan voor de rechtmatigheid van de transacties, dringt de Rekenkamer
aan op het nemen van maatregelen bij de diverse ministeries om de kwaliteit
van de beschrijvingen van de administratieve organisatie en zo nodig ook van
de onderhoudsorganisatie te verbeteren.5.2.3 Automatisering5.2.3.1 InleidingDe Rekenkamer heeft evenals vorig jaar de uitvoering van het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR) onderzocht. Daarnaast heeft
zij de organisatie van de automatisering en het functioneren van begrotingsadministratiesystemen
en personeelsinformatiesystemen in haar onderzoek betrokken. De bevindingen
van het onderzoek naar voorraadadministratiesystemen zijn verwerkt in het
rijksbrede onderzoek Materieelbeheer, dat in paragraaf 8.4 van dit rapport
aan de orde komt. 5.2.3.2 Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst
1994Het voorschrift verplicht sedert 1 januari 1997 alle ministeries tot het
hebben van een informatiebeveiligingsbeleid, beveiligingsplannen en het implementeren
van maatregelen ten behoeve van de informatiebeveiliging. Om te bepalen welke
risico's gelopen worden en welke beveiligingsmaatregelen nodig zijn is in
het VIR voorgeschreven dat voor de geautomatiseerde systemen afhankelijkheids-
en kwetsbaarheidsanalyses (A&K-analyses) gemaakt moeten worden. Op basis
van de analyses moeten de ministeries de beveiligingsmaatregelen zo nodig
aanvullen en implementeren.Waren in 1998 alle ministeries nog bezig met de A&K-analyses van hun
vitale systemen en werden daarom bij alle ministeries tekortkomingen geconstateerd,
in 1999 zijn bij vier ministeries (AZ, VROM, OCW en EZ) deze analyses voor
de vitale systemen afgerond. Bij de andere tien zijn de analyses nog niet
gerealiseerd en is er derhalve nog sprake van tekortkomingen. Als reden voor
deze geringe vooruitgang noemden een aantal ministeries de millenniumproblematiek,
die in 1999 nog veel aandacht had gevraagd. De Rekenkamer dringt aan op extra
inspanningen om aan de verplichtingen van het VIR te voldoen.5.2.3.3 AutomatiseringsorganisatieUit het onderzoek bleek dat er bij negen ministeries tekortkomingen zijn
in de algemene organisatie rondom de automatiseringssystemen, te weten bij
BuiZa, Justitie, OCW (IB-groep), Financiën (Belastingdienst), Defensie,
EZ, LNV, SZW en VWS. In 1998 was dit bij tien ministeries het geval. Oorzaken
voor de in 1999 geconstateerde tekortkomingen waren:• het ontbreken van taak- en verantwoordelijkheidsverdeling (BuiZa);• onvoldoende maatregelen voor de beheersbaarheid en de kwaliteitsborging
(Justitie, IB-groep en LNV);• onvoldoende controle op de informatiebeveiliging (Belastingdienst);• geen maatregelen om de continuïteit zeker te stellen, zoals
het hebben en ook regelmatig testen van een calamiteitenplan en het regelen
van uitwijkfaciliteiten (overige ministeries);• het ontbreken van een goede afstemming tussen de diverse informatiebeveiligingsplannen
en het ontbreken van Service Level Agreements (Economische Zaken).Omdat er bij de meeste ministeries nog geen A&K- (of eventueel andersoortige)
risico-analyses zijn uitgevoerd, is onvoldoende duidelijk welk betrouwbaarheidsen/of
continuïteitsrisico met deze tekortkomingen wordt gelopen.5.2.3.4 BegrotingsadministratiesystemenBij de begrotingsadministratie is onder meer van belang dat de noodzakelijke
controletechnische functiescheidingen in de procedures en de systemen zijn
opgenomen en dat er controle is of procedures ook worden nageleefd. In 1998
werden bij zes ministeries tekortkomingen geconstateerd, te weten
AZ, BuiZa, Justitie, Financiën, VROM en EZ. In 1999 is dat nog bij drie
ministeries (BuiZa, Justitie en VROM) het geval. Bij BuiZa werd de tekortkoming
veroorzaakt door gebreken in de logische toegangsbeveiliging. Inmiddels is
er wel een nieuw begrotingsadministratiesysteem in ontwikkeling. Bij Justitie
is er meer aandacht nodig voor het beheer van de gebruikersorganisatie en
bij VROM betreft dit het beheer van de systemen.5.2.3.5 PersoneelsinformatiesystemenDe Rekenkamer heeft evenals vorig jaar het Interdepartementaal Personeelsinformatie-
en Automatiseringssysteem (IPA) onderzocht.De eindverantwoordelijkheid voor het IPA berust bij de minister van BZK,
het agentschap Informatievoorziening Overheidspersoneel (IVOP) is belast met
het beheer.De EDP Audit Pool (EAP) geeft jaarlijks een mededeling af over de beheersorganisatie,
het IPA-salarissysteem en de verwerkingsorganisatie. Over 1999 was dit een
positieve mededeling, behalve voor de maatregelen en procedures binnen de
beheersorganisatie IVOP voor het in stand houden van de functionele beschikbaarheid
van IPA. IVOP heeft inmiddels projecten geïnitieerd om hierin structureel
verbetering te brengen.IVOP is eind 1998 met een nieuw project gestart, genaamd «Toekomst»,
als vervolg op het in 1998 afgebroken renovatieproject van het IPA-salarissysteem.
Na een inventarisatie van de eisen waaraan een nieuw salarissysteem vanaf
1 januari 2003 zou moeten voldoen, zullen naar verwachting medio 2000 besluiten
over mogelijke oplossingen worden genomen.Problemen met het mutatieprogramma New Front-end IPA (NFI), die de EAP
in 1999 signaleerde (onder andere onvoldoende beheersbaarheid en controleerbaarheid)
zijn nog niet opgelost. De Rekenkamer dringt aan op een spoedige aanpassing
van het NFI, aangezien acht ministeries (BuiZa, Justitie, BZK, Defensie, VROM,
V&W, EZ en LNV) dit programma gebruiken voor de invoer van salarismutaties
in het IPA. Ministeries waar problemen zijn geconstateerd hebben óf
het NFI buiten gebruik gesteld óf voeren additionele controles uit
totdat de aanpassingen in het systeem zijn aangebracht.Tenslotte bleek dat bij het ministerie van AZ nog steeds sprake is van
tekortkomingen in de procedure voor het verwerken van de personeelsmutaties
binnen het ministerie. Er is weliswaar een beheersplan gemaakt, maar de implementatie
moet nog geschieden. Het beheer van het personeelsadministratiesysteem van
V&W vertoonde in 1999 tekortkomingen. Hier zullen in 2000 de nodige maatregelen
getroffen worden.5.2.3.6 ConclusieDe ontwikkelingen bij het ijkpunt automatisering zijn gering. Bij vrijwel
alle ministeries is er in totaliteit ten opzichte van 1998 weinig veranderd.
De A&K-analyses zijn drie jaar na inwerkingtreding van het VIR nog steeds
niet compleet. Bij een aantal ministeries zijn er, evenals in 1998, tekortkomingen
in de automatiseringsorganisatie (continuïteit), de begrotingsadministratie
(logische toegangsbeveiliging) of de personeelsadministratiesystemen (invoer
mutaties).Gezien het belang van een betrouwbare en continu functionerende automatisering
als essentieel hulpmiddel voor de beheersing van de financiële en personele
processen, dringt de Rekenkamer aan op meer concrete acties, die de geconstateerde
tekortkomingen wegnemen en een adequate organisatie van de automatiseringsprocessen
en geautomatiseerde systemen waarborgen.5.2.4 Financiële functieDe financiële functie is het geheel van organisatorische voorzieningen
dat zorgdraagt voor een goed financieel beheer, zoals de beschrijving van
de actoren en de daarmee samenhangende verdeling van taken en bevoegdheden.
De Rekenkamer stelde in haar rechtmatigheidsonderzoek 1998 vast dat bij alle
ministeries in diverse vormen het concept integraal management en daarvan
afgeleid de decentralisatie van de financiële functie naar het niveau
van de integrale manager is ingevoerd.In 1999 hebben de ministeries gewerkt aan een verdere verbetering van
de opzet van de financiële functie. Er werden structurele maatregelen
doorgevoerd, zoals de invoering van procedures en richtlijnen voor het materieelbeheer
en het archiefbeheer. Bij het merendeel van de ministeries waren er in 1999
geen noemenswaardige tekortkomingen in de opzet van de financiële functie.
Uitzonderingen vormden het ministerie van VWS (onduidelijkheden in de verdeling
van taken en bevoegdheden bij nieuwe projectmatige werkwijzen), het ministerie
van LNV (zwakke aansturing van uitvoerende diensten) en het ministerie van
BZK (onvoldoende sturing zowel van departementsonderdelen als van de agentschappen
en zelfstandige bestuursorganen).Bij negen ministeries schonk de Rekenkamer tevens aandacht aan de werking
van de financiële functie. Bij acht hiervan constateerde zij tekortkomingen
in de werking. Het ministerie van OCW was de enige uitzondering. De tekortkomingen
variëren van incidenten als gevolg van onduidelijke taaken verantwoordelijkheidsverdeling
(VWS), tot het onvoldoende invulling geven aan de interne controle taken en
het toezicht daarop (Defensie). Bij de ministeries van VROM en Buiza worden
de tekortkomingen veroorzaakt door het feit dat zij als gevolg van eerdere
reorganisaties een ontwikkelingstraject doorlopen dat nog enige jaren vergt.
Andere oorzaken voor de tekortkomingen zijn een kwalitatief en kwantitatief
problematische personele bezetting en een onvoldoende toezichtstructuur. Wegens
het ontbreken van goede monitoring kreeg in een aantal gevallen de departementale
leiding niet tijdig zicht op de knelpunten waardoor de sturing en beheersing
niet goed verloopt.Het onderzoek over 1999 leidde tot de aanbeveling aan het ministerie van
V&W om aandacht te besteden aan de taken en verantwoordelijkheden van
het (integrale) management en de controllersorganisatie. Bij de ministeries
van LNV en van EZ dringt de Rekenkamer aan op een verbetering van de kwantitatieve
en kwalitatieve bezetting van de financiële functie met het oog op de
vervulling van interne controletaken.De Rekenkamer hecht aan een goede toezichtstructuur in de organisatie
van de (decentrale) financiële functie. Hierbij vervullen naar haar mening
de directies Financieel Economische Zaken (FEZ) als de concern controller
een belangrijke rol, omdat deze de uitkomsten van het bedrijfsvoeringsproces
gedurende het jaar analyseert en niet achteraf, zoals de DAD. Dit geeft het
centrale management meer mogelijkheden om tijdig corrigerend op te treden.Over 1998 stelde de Rekenkamer vast dat bij verschillende ministeries
de toezichthoudende taak van FEZ verder verbeterd kon worden. Over 1999 constateerde
de Rekenkamer weliswaar verbeteringen, doch er zijn op ditgebied
nog steeds onvolkomenheden. Bij het ministerie van Defensie oefent de concern
controller onvoldoende toezicht uit op het financieel beheer. Bij het Ministerie
van BuiZa analyseert FEZ naar de mening van de Rekenkamer de (interne) controlebevindingen
onvoldoende om hieruit conclusies te kunnen trekken over een mogelijk structurele
problematiek.ConclusiesDe Rekenkamer concludeert dat de opzet van de financiële functie
bij de meeste ministeries geen noemenswaardige tekortkomingen vertoont, behalve
bij de ministeries van VWS, LNV en BZK. Over de werking is de Rekenkamer minder
positief. Bij acht van de negen ministeries waar zij de werking van de financiële
functie onderzocht, was sprake van tekortkomingen. Naar haar mening dient
op essentiële onderdelen als de toezichtstructuur en de uitvoering van
het toezicht, een verdere verbetering te worden doorgevoerd, zodat risico's
voor de ordelijkheid en controleerbaarheid van het financieel beheer tijdig
gesignaleerd en bestreden worden.5.2.5 Informatievoorziening en kengetallen5.2.5.1 InleidingSinds midden jaren negentig wordt gericht gewerkt aan opname van kengetallen
in begrotingen en financiële verantwoordingen. Het Ministerie van Financiën
heeft hierin een coördinerende en stimulerende taak. Sinds het rapport
«Informatievoorziening en Kengetallen» (Tweede Kamer, 1996–1997,
25 471, nr.1–2) besteedt de Rekenkamer hier jaarlijks in het kader
van het Rechtmatigheidsonderzoek aandacht aan.De Rekenkamer definieert een kengetal als iedere combinatie van kwantitatieve
informatie die bruikbaar is voor de besturing en/of beheersing van overheidshandelen,
met als doel inzicht te geven in activiteiten, prestaties en effecten in relatie
tot de ingezette middelen. Met de opname van kengetallen in de toelichting
bij de begroting en verantwoording worden de volgende doelstellingen nagestreefd:• vergroting van de transparantie van het begrotingsproces door onderbouwing
van de ramingen (ramingskengetallen);• verbetering van het inzicht in de relatie tussen kosten en prestaties
ten behoeve van de toedeling van middelen (doelmatigheidskengetallen);• verbetering van het inzicht in de resultaten van beleid en de mate
van doelbereiking (doeltreffendheids- en kwaliteitskengetallen).Het opnemen van kengetallen in de toelichting bij de financiële verantwoording
heeft tot gevolg dat deze onder de reikwijdte van de accountantscontrole en
de controle van de Rekenkamer vallen. Uniforme en kwantitatieve criteria waaraan
kengetallen kunnen worden getoetst ontbreken echter nog. De toetsing van de
accountant is derhalve nog steeds gericht op formele aspecten en nog niet
op aspecten als relevantie en betrouwbaarheid. De controle van de kengetallen
door de departementale accountantsdiensten (DAD's) krijgt langzamerhand meer
invulling. Om de relevantie, de aanvaardbaarheid, de consistentie en de controleerbaarheid
te verhogen zijn door het Interdepartementaal overleg departementale accountantsdiensten
(IODAD) voorstellen gedaan om de DAD's eerder in het totstandkomingsproces
van kengetallen te betrekken. Wat betreft de controlerende rol is door IODAD
ingegaan op de wijze waarop aandacht kan worden besteed aan de eisen van controleerbaarheid, volledigheid en betrouwbaarheid van de controle van kengetallen.
Met name wordt gewezen op de noodzaak voor DAD's om meer aandacht te besteden
aan de beoordeling van systemen die kengetallen genereren.Ook de Rekenkamer heeft haar onderzoek naar kengetallen in de financiële
verantwoording 1999 evenals het voorgaande jaar gebaseerd op voornamelijk
formele normen. Daarnaast is dit jaar verkennend onderzocht in hoeverre de
departementale accountantsdiensten de betrouwbaarheid van de kengetallen controleren.
Het is uitdrukkelijk de bedoeling dat, in lijn met de te verwachten ontwikkelingen
in het begrotings- en verantwoordingstraject, kwaliteitsaspecten als relevantie
en betrouwbaarheid in volgende jaren een grotere rol gaan spelen in de beoordeling
van de kengetallen in de toelichting.5.2.5.2 Relatie met VBTB-trajectIn het kader van het traject Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording
(VBTB) is er een ontwikkeling naar een beleidsmatige begroting en verantwoording,
waarin de doelstellingen van het beleid en niet langer de in te zetten middelen
centraal staan. Om een optimale toedeling van de middelen en afleggen van
verantwoording te bewerkstelligen moeten de doelstellingen van het beleid
zo concreet en meetbaar mogelijk worden geformuleerd. Zowel voor de raming
als voor de realisatie moet de samenhang tussen beleidsdoelstellingen en financiën
worden toegelicht met prestatiegegevens. Hiermee gaan de prestatiegegevens
(en dus ook de kengetallen die hieraan ten grondslag liggen) een prominentere
rol spelen in de besluitvorming en wordt de betrouwbaarheid van deze gegevens
van cruciaal belang. De Rekenkamer is dan ook van mening dat kwaliteitsaspecten
als relevantie en betrouwbaarheid in volgende jaren een grotere rol moeten
spelen in de beoordeling van de informatie in de toelichting.5.2.5.3 Gebruik kengetallen in toelichting 1999De Rekenkamer heeft in haar rechtmatigheidsonderzoek over 1999 onderzocht
of• het aantal en de aard van de kengetallen in de toelichting een
vooruitgang vertoonden vergeleken met het voorgaande jaar;• in de toelichting in de verantwoording dezelfde kengetallen gebruikt
worden als in de begroting en of beide waarden werden vermeld;• de ministeries de toezeggingen op het punt van kengetallen hebben
waargemaakt;• er een toelichting werd gegeven bij het gerealiseerde beleid ten
opzichte van het beoogde beleid.Het aantal met kengetallen toegelichte artikelen in de toelichting bij
de verantwoording was voor alle ministeries in 1999 ongeveer gelijk aan dat
van 1998. Wel werd geconstateerd dat de relevantie van met name nieuw opgenomen kengetallen verbeterd was. Dit was bijvoorbeeld het
geval bij het ministerie van SZW en ook bij het ministerie van VWS, waar vooruitlopend
op de invoering van VBTB, een jaarverslag nieuwe stijl is opge- steld. Rijksbreed
hebben de opgenomen kengetallen vooral betrekking op ramingen en doelmatigheid
en nog steeds weinig op prestaties en doeltreffendheid. Bij vier ministeries kwamen zonder duidelijke redenen niet alle in de
begroting opgenomen kengetallen terug in de toelichting bij de verantwoording.
Voor nagenoeg alle kengetallen was zowel de geraamde als de gerealiseerde
waarde vermeld. In enkele gevallen was de gerealiseerde waarde 1999 nog niet
beschikbaar en werd de realisatie van 1998 vermeld.De Rekenkamer constateerde dat twee van de drie ministeries die in de
verantwoording 1998 toezeggingen op het punt van kengetallen hebben gedaan
uitvoering aan die toezeggingen hebben gegeven, het andere (het ministerie
van Financiën) daarentegen niet.Verder heeft het ministerie van BZK naar aanleiding van het Rechtmatigheidsonderzoek
1998 een programmamanager kengetallen aangesteld. Deze is belast met het opstellen
van een plan van aanpak voor de bevordering van het gebruik van kengetallen.De toelichting bij de kengetallen voldeed bij zes ministeries niet of
niet geheel. De betekenis van de opgenomen kengetallen was niet altijd zonder
meer duidelijk. Dit hangt voor een belangrijk deel samen met het feit dat
bij de meeste begrotingsartikelen een (gekwantificeerde) doelstelling ontbreekt.
Ook worden vaak kengetallen slechts gebruikt om financiële verschillen
aan te geven. De achtergrond van verschillen tussen geraamde en gerealiseerde
waarden werd slechts zelden toegelicht. Daarnaast werd nauwelijks aandacht
besteed aan de ontwikkeling die uit de kengetallen naar voren kwam.5.2.5.4 Betrouwbaarheid kengetallenKengetallen in de toelichting bij de rekening dienen onder meer te voldoen
aan de eis van betrouwbaarheid: de weergegeven informatie dient overeen te
komen met de werkelijkheid. Het vaststellen van de betrouwbaarheid van kengetallen
in de toelichting valt onder de reikwijdte van de accountantscontrole en de
controle van de Rekenkamer. Het begrip «betrouwbaarheid» is bij
(niet-financiële) kengetallen niet zo eenduidig te operationaliseren
als bij financiële informatie. Op dit moment wordt binnen de rijksdienst
gewerkt aan concrete normen voor betrouwbaarheid van niet-financiële
cijfermatige informatie. Deze normatiek zal in de komende jaren uitkristalliseren.
De accountantscontrole zal hierbij aan moeten sluiten (dus zich mede richten
op betrouwbaarheid). Het is van belang dat de Rekenkamer ook op dit punt kan
steunen op een goede voorcontrole door de accountantsdiensten.Vooruitlopend op de nadere invulling heeft de Rekenkamer in het Rechtmatigheidsonderzoek
1999 geïnventariseerd of, en zo ja, hoe de departementale accountantsdiensten
op dit moment de betrouwbaarheid van kengetallen vaststellen.Het bleek dat bijna alle departementale accountantsdiensten op enigerlei
wijze aandacht besteden aan de gepresenteerde kengetallen, maar dat slechts
enkele accountantsdiensten inzicht geven in de feitelijke betrouwbaarheid
van de kengetallen. De controle bestaat over het algemeen uit cijferbeoordeling,
narekenen en beoordelen van de aansluiting van de kengetallen bij de overige
informatie in de toelichting. Soms worden ook de departementale informatiesystemen
beoordeeld of wordt de herkomst van de gegevens vastgesteld. De controle is
dus in de meeste gevallen globaal van aard. De aandacht voor de betrouwbaarheid
van de kengetallen dient duidelijk (nog verder) te worden vergroot. Dit mede
met het oog op het VBTB-traject waarin steeds meer mede op basis van kengetallen
besluiten zullen worden genomen. ConclusiesEr is in het afgelopen jaar in het algemeen weinig vooruitgang, maar ook
geen achteruitgang geboekt op het punt van kengetallen. Aan de formele eisen
uit met name de Rijksbegrotingsvoorschriften wordt in de meeste gevallen voldaan.
Rijksbreed hebben de opgenomen kengetallen vooral betrekking op ramingen en
doelmatigheid en nog steeds weinig op prestaties en doeltreffendheid.De betrouwbaarheid van de kengetallen maakt geen onderdeel uit van het
oordeel over de kengetallen. Door de departementale accountantsdiensten wordt
op enkele uitzonderingen na nog geen inzicht gegeven in de feitelijke betrouwbaarheid
van de kengetallen. Zeker in het licht van het lopende VBTB-traject zal de
nadruk meer moeten komen te liggen op de relevantie en betrouwbaarheid van
kengetallen. De Rekenkamer onderstreept daarom het belang van:• concreet en meetbaar geformuleerde doelstellingen van beleid;• kengetallen die inzicht geven in beleidsprestaties en -effecten
en de kosten daarvan;• aansluiting van kengetallen in begroting en verantwoording (volgen
van ontwikkelingen in de tijd) en de toelichting bij deze kengetallen (onder
andere relatie tot doelstelling);• de betrouwbaarheid van de kengetallen.Als aan deze punten wordt voldaan kunnen de kengetallen een prominentere
rol spelen in de besluitvorming. De Rekenkamer is voornemens om aan de ontwikkeling
van kengetallen en (de controle op) de betrouwbaarheid ervan in het rechtmatigheidsonderzoek
over 2000 in meer verdiepende zin aandacht te schenken.5.3 Agentschappen5.3.1 Overzicht agentschappenEen agentschap is onderdeel van de rijksdienst met een grotere zelfstandigheid
dan de huidige departementale (buiten)diensten.In 1999 functioneerden binnen de rijksdienst 21 agentschappen. In onderstaande
tabel zijn de huidige agentschappen weergegeven die vanaf 1 januari 1994 tot
en met 1 januari 2000 zijn ingesteld.Tabel 5 Agentschappen bij de rijksdienst per 1 januari
2000 MinsiterieAgentschapDatum instellingEZSenter1 januari 1994JustitieImmigratie- en Naturalisatiedienst
(IND)1 januari 1994 LNVPlantenziektenkundige Dienst (PD)1 januari
1994BZKDienst Informatievoorziening
Overheidspersoneel (IVOP)1 januari 1995 JustitieDienst Justitiële Inrichtingen
(DJI)1 januari 1995 V&WKoninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI)1 januari 1995 JustitieCentraal Justitieel Incassobureau (CJIB)1 januari
1996 OCWRijksarchiefdienst
(RAD)1 januari 1996 OCWCentrale Financiën Instellingen (CFI)1 januari 1996 DefensieDienst Gebouwen Werken en Terreinen (DGW&T)1 januari 1996 VWSDirectie College
ter Beoordeling van Geneesmiddelen (DCBG)1 januari 1996V&WRijksdienst voor Radiocommunicatie
(RDR)1 januari 1996BZKCentrale Archief Selectiedienst (CAS)1 januari
1997LNVBureau Heffingen1 januari 1998 DefensieDefensie Telematica Organisatie (DTO)1 januari
1998 JustitieKorps Landelijke
Politiediensten (KLPD)*1 januari 1998 BuiZaCentrum tot Bevordering
van de Import uit Ontwikkelingslanden (CBI)1 januari 1998 BZKInformatie en Communicatie
Technologie-organisatie (ITO)1 mei 1998LNVLandelijke Service Uitvoering Regelingen
(LASER)1 januari 1999 BZKBasisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten (BPR)**1 januari 1999VROMRijksgebouwendienst (RGD)1 januari 1999VVWSInspectie Waren en Veterinaire
Zaken (IW&V)1 januari 2000* Per 1 januari 2000 ondergebracht bij het Ministerie van BZK.** Per 1 januari 1999 zijn het agentschap GBA en de afdeling Reisdocumenten
en Bevolkingsadministratie (RDB) samengevoegd tot één agentschap,
BPR.De status van agentschappen is vanaf 1 januari 1995 geregeld in de Comptabiliteitswet.
Met de instelling van agentschappen is beoogd te komen tot een doelmatiger
beheer voor de daarvoor in aanmerking komende departmentsonderdelen. Agentschappen
voeren dan ook een afwijkend en een van de rest van het ministerie afgezonderd
beheer. Het onderscheid met «normale» departementsonderdelen is
o.a. gelegen in het feit dat een agentschap het stelsel van baten en lasten
voert, reserves kan vormen, verzekeringen kan afsluiten en bepaalde bevoegdheden
heeft op het gebied van huisvesting. De minister blijft echter volledig verantwoordelijk
voor het gevoerde beleid en het beheer. Daarom maakt de verantwoording die
de minister over agentschappen aflegt onderdeel uit van de financiële
verantwoording van het ministerie.5.3.2 Stand van zaken financieel beheer en financiële
verantwoordingEvenals vorig jaar heeft de Rekenkamer ook in het rechtmatigheidsonderzoek
1999 aandacht besteed aan agentschappen. De bevindingen leverden samengevat
het volgende resultaat op:Tabel 6 Overzicht geconstateerde tekortkomingen bij agentschappen MinisterieAgentschapFinancieel beheerFinanciële verantw. BuizaCBIxxJustitieINDxxJustitieDJIx JustitieCJIBx BZKIVOP xBZKCAS x BZKBPR xBZKITOxxOCWRADx DefensieDTOx VROMRGDx V&WKNMIxxLNVBureau
Heffingenx LNVPDx Bij veertien van de 21 in 1999 actieve agentschappen bestonden tekortkomingen
in het financieel beheer en/of de financiële verantwoording. Dit betekent
een achteruitgang ten opzicht van 1998 waar bij negen agentschappen tekortkomingen
waren geconstateerd. Ernstige tekortkomingen waren er in het financieel beheer
van de RGD. Dit resulteerde in het niet tijdig aanleveren van de financiële
verantwoording van het agentschap. Door zeer veel inspanningen van alle betrokkenen
is er uiteindelijk een financiële verantwoording opgesteld
die is voorzien van een goedkeurende accountantsverklaring. Gezien de ernst
van de tekortkomingen heeft de Algemene Rekenkamer voor het rechtmatigheidsonderzoek
2000 een bezwaaronderzoek bij de RGD aangekondigd.De tekortkomingen in het financieel beheer (11 agentschappen) hadden met
name betrekking op de AO/IC rondom personele uitgaven en mate- rieel beheer,
de interne controle op de volledigheid van de baten, de naleving van de regeling
contractbeheer, verschillen tussen het uren- registratiesysteem en de facturering,
de administraties, het onvoldoende gebruik maken van kengetallen en kostprijscalculaties
en het niet-Europees aanbesteden van opdrachten.De tekortkomingen in de financiële verantwoordingen (7 agentschappen)
betroffen onder meer het niet voldoen aan de voorschriften voor de toelichting
bij de rekening, het ontbreken van kengetallen in de toelichting, de onzekerheid
over de deugdelijke weergave (bestaan en waardering) van de balanspost materiële
vaste activa, de rechtmatigheid van de kosten en de volledigheid van de opbrengsten.Bovendien constateerde de Rekenkamer dat bij de Inspectie Waren en Veterinaire
Zaken van het Ministerie van VWS (ingesteld per 1 januari 2000) niet aan de
oprichtingsvoorwaarden was voldaan. Bij deze inspectie ontbrak namelijk een
goedkeurende accountantsverklaring (zie ook het afzonderlijke Rapport bij
de Financiële Verantwoording voor het Ministerie van VWS).De Rekenkamer constateert dat de situatie rond het financieel beheer bij
de agentschappen ten opzichte van vorig jaar achteruit is gegaan. Een groter
aantal agentschappen vertoont tekortkomingen in het financieel beheer en in
de financiële verantwoording.5.3.3 OntwikkelingenEr zijn ontwikkelingen in gang gezet om de problemen rond de agentschappen
te verhelpen.Voor de korte termijn zijn dat de volgende:• Voor het CBI, het KNMI en het DCBG worden de geïnventariseerde
verbetermogelijkheden voor de aspecten kwaliteit van de begroting, kwaliteit
van de verantwoording, kwaliteit van het financieel beheer en kwaliteit van
de prestatiegegevens doorgenomen met het doel de kwaliteit versneld te verhogen.
Hiervoor is een expertisegroep opgericht bestaande uit functionarissen van
het verantwoordelijke moederministerie, het agentschap en het ministerie van
Financiën.• Bij het ministerie van BZK wordt in 2000 en 2001 een programma
uitgevoerd onder leiding van een expertisegroep waarin wettelijke en andere
(minimum)eisen worden vertaald in een normenkader en een toezichtvisie voor
onder meer de agentschappen.Een ontwikkeling voor de langere termijn betreft de oprichtingsvoorwaarden
voor een agentschap. Om een baten-lastenstelsel te mogen voeren moet aan drie
voorwaarden zijn voldaan: een instelling moet meetbare producten en diensten
voortbrengen, een goedkeurende (deel)accountantsverklaring hebben en een reële
mogelijkheid hebben om aantoonbaar doelmatiger te kunnen werken. Ter verbetering
van de besluitvorming en de transparantie inzake de oprichting van een agentschap/batenlastendienst
zijn de drie instellingsvoorwaarden geoperationaliseerd. Dit heeft geresulteerd
in de volgende werkzaamheden die door het ministerie vóór
de instelling van een agentschap uitgevoerd en vastgelegd dienen te worden:• het uitvoeren van een omgevingsanalyse;• het identificeren van producten en diensten;• het beschrijven van de bedrijfsprocessen;• het beschrijven van een kostprijsmodel;• het brengen van aansluiting tussen de interne en externe planning
& controlcyclus;• het aantonen op welke wijze doelmatiger gewerkt zal worden;• het opstellen van een draaiboek voor het opstellen van een openingsbalans;• het opstellen van een plan van aanpak voor de in het financieel
beheer aan te brengen wijzigingen.Deze punten zijn nog niet in comptabele regelgeving vastgelegd. Voor de
begeleiding en toetsing van nieuwe agentschappen hanteert het begeleidingsteam
verzelfstandigingen – bestaande uit vertegenwoordigers van de ministeries
van Financiën en BZK – deze geoperationaliseerde instellingsvoorwaarden.Ten slotte is in september 1999 het interdepartementale project «invoeringstraject
voor diensten met een baten- en lastenstelsel» van start gegaan. Dit
project dient om optimaal gebruik te maken van de reeds opgedane ervaringen
met agentschappen zodat de geconstateerde problemen in de toekomst worden
voorkomen.Inmiddels zijn er twee nieuwe regelingen voor agentschappen in werking
getreden, namelijk:• de Regeling Leen- en Depositofaciliteit Agentschappen 1999 per
1 januari 1999, die het voor agentschappen mogelijk maakt om intern voor
investeringen geld bij het Ministerie van Financiën te lenen (tegen een
verschuldigde leningrente) en uit te zetten (tegen een depositorente);• de Regeling Vermogensvorming Agentschappen 2000 (per 1 januari
2000 en voor de RGD per 1 januari 1999), waarin onder meer wordt geformaliseerd
dat agentschappen een exploitatiereserve, als een vorm van het eigen vermogen
mogen vormen. De maximumomvang van de reserve is gesteld op 5% van de gemiddelde
jaaromzet, berekend over de laatste drie jaar.In het wetsvoorstel voor de zevende wijziging van de Comptabiliteitswet
is vastgelegd dat het stelsel van baten en lasten op ruimere schaal beschikbaar
wordt gesteld.5.3.4 ConclusiesHet vervult de Rekenkamer met zorg dat een groot aantal agentschappen
(meer dan de helft) tekortkomingen vertoont in het financieel beheer en/of
de financiële verantwoording. De Rekenkamer is van mening dat de in gang
gezette acties een bijdrage kunnen leveren aan het tijdig constateren (vóór
oprichting van het agentschap) van de mogelijke problemen. De Rekenkamer beveelt
aan de geoperationaliseerde instellingsvoorwaarden vast te leggen in de comptabele
regelgeving (HAFIR). Zij acht het van belang dat alle voorwaarden nauwgezet
worden ingevuld en getoetst. Gezien de geconstateerde problemen in het financieel
beheer van de agentschappen (waarvan sommigen heel recent zijn ingesteld)
beveelt de Rekenkamer aan om voortaan een departementsonderdeel pas de agentschapsstatus te geven wanneer aan alle oprichtingsvoorwaarden
is voldaan en het financieel beheer dus op orde is.De Rekenkamer is van plan om in haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000
extra aandacht te schenken aan agentschappen. Ook gezien de ontwikkeling naar
een bredere toepassing van het stelsel van baten en lasten binnen de rijksdienst
zal zij meer aandacht besteden aan het voldoen aan de oprichtingsvoorwaarden,
het inzicht in de doelmatigheidsverbeteringen en de bedrijfsvoering (waaronder
het financieel beheer) bij de agentschappen.5.4 Uitkomsten overige beheersonderzoekenDe Rekenkamer heeft in 1999 twee rijksbrede beheersonderzoeken, naar materieelbeheer
en het aanbestedingenbeleid en twee departementsoverstijgende onderzoeken,
naar betalingenbeheer en de invoering van de euro uitgevoerd. Over deze onderzoeken
wordt uitgebreider gerapporteerd in hoofdstuk 9. De uitkomsten zijn op hoofdlijnen
als volgt:Het materieelbeheer blijkt bij veel ministeries
en diensten naar Rekenkamer maatstaven gemeten onvoldoende ordelijk, controleerbaar
en doelmatig te zijn.De betalingen die het Rijk doet zijn over
het algemeen wel juist, maar ze zijn vaak te laat. In dit opzicht is sinds
1993 (toen de Rekenkamer ditzelfde punt onderzocht) zo goed als geen vooruitgang
geboekt.Bij de meeste ministeries wordt zowel de nationale als de Europese regelgeving
voor aanbesteding onvoldoende nageleefd, wat gevolgen
kan hebben voor zowel rechtmatigheid, doelmatigheid als integriteit.Met de invoering van de euro, onderzocht bij
de sectoren Zorg en Sociale Zekerheid, worden goede vorderingen gemaakt.5.5 BestuurskostenMede met het oog op de invoering van het nieuwe belastingstelsel per 2001
wil het kabinet op korte termijn komen tot een samenhangend voorstel over
de stroomlijning van regelingen inzake declarabele kosten van en onkostenvergoedingen
aan bewindslieden en ambtelijke top en de administratieve organisatie daaromheen.
Daarbij wordt gestreefd naar het vergroten van de uniformiteit en transparantie
(Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, Aanhangsel, pagina's 1883–1884).De Rekenkamer constateert dat in de financiële verantwoordingen geen
opmerkingen zijn gemaakt over de uitgaven inzake bestuurskosten, zijnde (a)
kosten die kunnen worden gedeclareerd op basis van wettelijke regelingen,
(b) kosten die aan de vervulling van het ambt zijn verbonden en die voor eigen
rekening komen en waarvoor een vaste maandelijkse vergoeding wordt toegekend,
(c) overige representatiekosten, verbonden aan de vervulling van het ambt
en die volledig voor rekening van het ministerie komen en (d) kosten van geboden
faciliteiten, verbonden aan de vervulling van het ambt.De Rekenkamer heeft verkennend onderzoek verricht naar de opzet van de
regelingen en onderschrijft op basis daarvan het standpunt van het kabinet
dat de transparantie en uniformiteit van de regelingen en de administratieve
organisatie daaromheen moeten worden vergroot. In aansluiting hierop zal zij
ook komend jaar nauwlettend aandacht besteden aan de opzet, op onderdelen
uitgebreid met aandacht voor de werking, van het financieel beheer inzake
de bestuurskosten van bewindslieden en ambtelijke top. 5.6 ConclusiesDe Rekenkamer heeft dit jaar het financieel beheer bij de ministeries
aan de hand van dezelfde ijkpunten als vorig jaar onderzocht. Op basis van
de vergelijking met vorig jaar concludeert zij dat rijksbreed bezien het financieel
beheer in 1999 niet is verbeterd. Daarnaast constateerde de Rekenkamer dat
het financieel beheer bij meer dan de helft van de agentschappen tekortkomingen
vertoont. Ook de uitkomsten van de rijksbrede en departementsoverstijgende
beheersonderzoeken geven geen aanleiding tot optimisme.De stijgende lijn die de Rekenkamer in haar rapportage over 1998 constateerde
heeft zich in 1999 niet voortgezet. In het rechtmatigheidsonderzoek over 1998
had de Rekenkamer geconstateerd dat er maatregelen waren getroffen om het
grote aantal tekortkomingen van het jaar daarvóór (1997) weg
te nemen. De effecten van die maatregelen waren weliswaar nog niet volledig
zichtbaar, maar de Rekenkamer verwachtte dat de effecten in 1999 in veel grotere
mate zichtbaar zouden zijn.In onderstaande tabel is weergegeven bij welke ministeries er sprake is
van ernstige tekortkomingen in het financieel beheer over 1999 en hoe dit
zich verhoudt tot de uitkomsten van 1997 en 1998.Tabel 7 Overzicht ministeries met ernstige tekortkomingen
in het financieel beheer Ministerie199919981997AZ  x BuiZax x BZKxxxDefensiexxx EZ xxJustitiexxx LNV xxV&Wxxx VROMx xVWSxx OCW   Financiën   SZW   Totaal : 13779Evenveel ministeries als in 1998 blijken ernstige tekortkomingen in het
financieel beheer te vertonen.Uit het rechtmatigheidsonderzoek 1999 bij de afzonderlijke ministeries
kwam naar voren dat ongeveer de helft van de in 1998 geconstateerde ernstige
tekortkomingen in 1999 was opgeheven. De volgende ministeries waren er in
1999 in geslaagd om hun (in 1998 geconstateerde) ernstige tekortkomingen weg
te werken:• BZK: opzet en onderhoud administratieve organisatie;• EZ: begrotingsadministratiesysteem FAS;• Landbouwegalisatiefonds: toezicht op geldstromen buiten het Rijk;• V&W/Infrastructuurfonds: onderzoeks- en overige contracten;• VWS: specifieke uitkering jeugdhulpverlening.Echter niet alle ernstige tekortkomingen werden weggewerkt. De problemen
bleven bij het materieelbeheer (Defensie) en bij het Ministerie van Justitie:
de naleving van de Europese Aanbestedingsregels, de werking van de administratieve
organisatie en interne controle bij de personeelsafdelingen van diensten en
de dienst Salarisadministratie en Financiële rechtspositie
(SAFIR) en de outputsturing van de Stichting Reclassering Nederland.De Rekenkamer constateerde tevens dat er in 1999 weer nieuwe ernstige
tekortkomingen zijn ontstaan, deels bij dezelfde ministeries. Het totaal aantal
ernstige tekortkomingen steeg dit jaar naar 13 (was 11 in 1998).De nieuwe ernstige tekortkomingen betroffen BuiZa (het agentschap CBI),
BZK (het agentschap ITO en de achterstand in de afwikkeling van overheidsprojecten
op Aruba en de Nederlandse Antillen bij het onderdeel Koninkrijksrelaties),
V&W (het agentschap KNMI), VWS (het RIVM, het toezicht op de rechtmatigheid
van de besteding door subsidieontvangers en de naleving van Europese aanbestedingsregels)
en VROM (het agentschap RGD).De ontwikkelingen in het financieel beheer per ministerie kunnen als volgt
worden weergegeven:Tabel 8 Ontwikkelingen in financieel beheer ten opzichte
van 1998 per ministerie MinisterieOntwikkeling in financieel beheerAZGeringe achteruitgang BuiZaGelijk geblevenJustGelijk gebleven BZKAchteruitgang OCWLichte vooruitgang FinLichte vooruitgang DefLichte vooruitgangVROMAchteruitgang V&WLichte
vooruitgangEZVooruitgang LNVGelijk gebleven SZWGelijk gebleven VWSAchteruitgangHet totaal beeld van bestaande en in 1999 nieuw ontstane ernstige tekortkomingen
is als volgt samen te vatten:Tabel 9 Overzicht ernstige tekortkomingen financieel beheer
in 1999 Ministerie Agent-SchapOverdrachts-Uitgaven Transactie Uitgaven Personele
Uitgaven Materieel Beheer OverigBuiZax     BZKxx    Defensie    xx*Justitie  xx x**V&Wx     VROMx     VWS xx  x**** Betreft het financieel beheer bij de Koninklijke Luchtmacht.** Betreft de outputsturing van de Stichting Reclassering Nederland.*** Betreft het financieel beheer bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu.Een relatief groot aandeel van de nieuwe ernstige tekortkomingen wordt
veroorzaakt door agentschappen.De Rekenkamer concludeert voorts dat rijksbreed het beheer ten aanzien
van aanbestedingen en materieel onvoldoende op orde is. Ook ten aanzien van
het betalingenbeheer waren bij de onderzochte ministeries verbeteringen mogelijk. Bij alle drie de onderzoeken kwam naar voren dat met name in de uitvoering
van het beheer – soms grote – onvolkomenheden bestonden.Het materieelbeheer is naar de mening van de Rekenkamer onvoldoende ordelijk,
controleerbaar en doelmatig.Met betrekking tot de betalingen bij het Rijk is, als het gaat om de tijdigheid
van betalingen, er ten opzichte van het vorige onderzoek van de Rekenkamer
in 1993 nauwelijks vooruitgang geboekt.Omdat de (Europese) regelgeving voor aanbestedingen door de meeste ministeries
onvoldoende wordt nageleefd, ontstaan doelmatigheids, rechtmatigheids en integriteits-risico's.Met de invoering van de Euro worden goede vorderingen gemaakt.Als laatste merkt de Rekenkamer op dat zij het standpunt van het kabinet
om te komen tot een stroomlijning van regelingen inzake bestuurskosten onderschrijft.De uitkomsten van alle uitgevoerde financieel beheer onderzoeken brengen
de Rekenkamer tot de slotsom dat er sprake is van stagnatie in de verbetering
van het financieel beheer. 6 BEZWAARONDERZOEKEN6.1 BezwaarbeleidDe Rekenkamer vermeldt in haar rapporten bij de financiële verantwoording
alleen tekortkomingen die haar tolerantiegrenzen overschrijden en dus in principe
in aanmerking komen voor het maken van bezwaar als bedoeld in artikel 55 van
de Comptabiliteitswet. Het bezwaarbeleid van de Rekenkamer voorziet erin dat
de ministers eerst zelf de gelegenheid krijgen om tekortkomingen weg te nemen.
De Rekenkamer vermeldt in haar rapporten bij de financiële verantwoording
welke tekortkomingen zij heeft gesignaleerd, hoelang ze al bestaan en welke
maatregelen de minister heeft genomen om ze weg te nemen. Deze maatregelen
worden vaak gevat in een verbeterplan. Zo'n verbeterplan moet volgens de Rekenkamer
in ieder geval de volgende elementen bevatten:• een tijdpad: een planning met deadlines voor de realisatie van
het verbeterplan en voortgangsrapportages ten behoeve van eventuele bijsturing;• concrete maatregelen: deze moeten gebaseerd zijn op een probleemanalyse
en een daaruit voortvloeiende inventarisatie van knelpunten en onderliggende
oorzaken; de verbetermaatregelen dienen één op één
aan te sluiten op de knelpunten die zijn geïnventariseerd;• controleerbare maatregelen: de verbetermaatregelen dienen op het
niveau van activiteiten te worden benoemd en de beoogde resultaten dienen
te zijn aangegeven, zodat het effect getoetst kan worden.Verder verwacht de Rekenkamer van verbeterplannen dat er een duidelijke
verdeling is van verantwoordelijkheden en dat de ambtelijke top zich aan het
plan heeft gecommitteerd. Omdat de minister direct aanspreekbaar is voor een
bezwaar van de Rekenkamer dient deze het verbeterplan te autoriseren.Als blijkt dat de tekortkomingen de volgende jaren nog steeds bestaan,
zal de Rekenkamer een onderzoek instellen dat gericht is op onderbouwing van
het bezwaar, een zogenoemd bezwaaronderzoek. Op basis van de uitkomsten van
zo'n bezwaaronderzoek beslist de Rekenkamer of zij al dan niet bezwaar zal
maken.Met dit bezwaarbeleid beoogt de Rekenkamer ten eerste met kracht te bevorderen
dat ministeries (ernstige) tekortkomingen in het financieel beheer en/of de
financiële verantwoording tijdig en structureel wegnemen. Bovendien beoogt
zij transparantie te verkrijgen in de termijn en wijze waarop de ministers
maatregelen treffen, zodat deze voor de Rekenkamer inzichtelijk en toetsbaar
zijn. Ten derde wil de Rekenkamer evenzeer transparantie bewerkstelligen in
de uitvoering van haar bezwaarbeleid. Dit zal er met de gekozen aanpak bijvoorbeeld
ook toe kunnen gaan leiden dat zij expliciet duidelijk maakt wanneer de geconstateerde
tekortkomingen naar haar mening voldoende zijn opgeheven en de «dreiging»
van bezwaaronderzoek dus feitelijk is opgeheven.6.2 Bezwaaronderzoeken 1999In het Rechtmatigheidsonderzoek 1999 heeft de Rekenkamer twee bezwaaronderzoeken
uitgevoerd. Deze hadden beide betrekking op de kwaliteit van het financieel
beheer. De bezwaaronderzoeken vonden plaats bij:• Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties – Opzet en onderhoud
administratieve organisatie;• Economische Zaken – Begrotingsadministratiesysteem FAS. Beide onderzoeken worden hierna kort toegelicht.6.2.1 Administratieve organisatie Ministerie BZKDoel van het bezwaaronderzoek was vast te stellen of het ministerie de
handboeken AO geactualiseerd had en of er een goede regeling was gekomen voor
het onderhoud van de AO.Het bleek dat het ministerie in het vierde kwartaal van 1999 een aanzienlijke
krachtsinspanning heeft geleverd om tot een verbetering van de AO te komen.
Voor het vervolgtraject bestaat geen detailplanning, zodat nog onzekerheid
bestaat over de uitvoering in het eerste halfjaar van 2000 en de tijdige realisatie
van het project eind mei. Hoewel nog niet de gehele tekortkoming volgens het
afgesproken tijdpad is weggenomen, maakt de Rekenkamer, gezien de geleverde
inspanning en de bereikte resultaten, geen bezwaar tegen het gevoerde financieel
beheer. Wel heeft zij de minister verzocht in 2000 met name zorg te dragen
voor beschikbaarheid van structurele personele capaciteit voor de afronding
van het verbeteringstraject en voor het onderhoud.6.2.2 Begrotingsadministratiesysteem FAS Ministerie EZDoel van het bezwaaronderzoek was na te gaan of het Ministerie van EZ toereikende en tijdige maatregelen genomen heeft om in
opzet en werking een sluitende autorisatie van het zogeheten Financieel Administratief
Systeem (FAS)-systeem te bereiken.Het bleek dat de opzet van het autorisatiebeheer van het FAS-systeem in
1999 op belangrijke punten gebreken vertoonde. Deze werden evenwel opgevangen
door voldoende compenserende maatregelen in andere delen van de administratieve
organisatie van het ministerie, zodat een integere gegevensverwerking in 1999
voldoende was gewaarborgd. Bovendien werden autorisaties ondanks de gebrekkige
opzet goed beheerd. De aanbevelingen van de Rekenkamer om te komen tot een
toereikende opzet van het autorisatiebeheer zijn opgenomen in een door de
minister goedgekeurd verbeterplan. Alles overwegend maakt de Rekenkamer geen
bezwaar als bedoeld in artikel 55, eerste lid van de Comptabiliteitswet. Wel
dringt zij erop aan dat het ministerie het verbeterplan nauwgezet zal uitvoeren
en zelf de voortgang ervan zal bewaken. Deze noodzakelijke acties zullen door
de Rekenkamer in het kader van haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000 worden
gevolgd.6.3 Bezwaaronderzoeken 2000Uit het rechtmatigheidsonderzoek 1999 kwam naar voren dat bij verschillende
ministeries eerder geconstateerde tekortkomingen nog steeds aanwezig waren;
er waren geen tijdige en structurele maatregelen getroffen. Dit is voor de
Rekenkamer aanleiding om volgend jaar een bezwaaronderzoek uit te voeren bij
:• Ministerie van Defensie: financieel beheer Koninklijke Luchtmacht;• Ministerie van Justitie: de naleving van de Europese aanbestedingsregels;• Ministerie van Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening en Milieu:
financieel beheer agentschap Rijksgebouwendienst (RGD). De RGD bestaat nog
slechts kort als agentschap en de tekortkomingen in het financieel beheer
zijn daarom nog slechts één jaar geconstateerd. De problematiek
is naar de mening van de Rekenkamer echter dermate ernstig, dat
zij heeft besloten in het rechtmatigheidsonderzoek 2000 een bezwaaronderzoek
in te stellen.De Rekenkamer heeft voorts geconstateerd dat in 7 gevallen, waarbij in
voorgaande jaren bezwaaronderzoek was ingesteld, de in gang gezette maatregelen
tot structurele verbeteringen hebben geleid. Het betreft: Defensie–Directie Gebouwen,
Werken en Terreinen –Defensie Interservice Commando Justitie –Bewakingskosten luchthavens  –Adm. org. bij het Korps
Landelijke Politie Diensten OCW–Kunstenfondsen – Misbruik en Oneigenlijk gebruik t.a.v. de educatie in de Wet
Educatie en Beroepsonderwijs VWS – Voorschotten subsidiebeheerDeze onderdelen zijn derhalve voor de Rekenkamer geen onderwerp meer van
vervolgonderzoek op bezwaar in het rechtmatigheidsonderzoek 2000.Er zijn echter ook nog 7 gevallen die naar de mening van de Rekenkamer
nog de nodige aandacht behoeven om een structurele oplossing van de tekortkomingen
te realiseren. Voor deze categorie is het komende jaar volgens de Rekenkamer
nog een extra inspanning nodig om de noodzakelijke verbeteracties uit te voeren.Het gaat om: BZKDienst Ziektekostenvoorziening
Overheids-personeel Kon. RijksrelatiesAchterstand afwikkeling overheidsprojecten DefensieKoninklijke Landmacht V&W InfrafondsOnderzoeks- en overige contracten /Grond-, Water- en Wegenbouwcontracten LNVAdministratieve organisatieJustitie– Stichting Reclassering Nederland  – Adm. Org. bij het bestuursdepartementDe Rekenkamer zal in haar rechtmatigheidsonderzoek 2000 beoordelen of
de bedoelde inspanningen zijn geleverd en of structurele verbetering is opgetreden.6.4 ConclusiesDe Rekenkamer constateert dat een aantal reeds langer bij diverse ministeries
bestaande tekortkomingen in het financieel beheer, daterend van 1999 en daarvoor,
voldoende zijn opgelost. Zij zal de uitvoering van verbetermaatregelen bij
ministeries waarbij dat nog niet het geval was, volgen. De Rekenkamer vindt
een drietal tekortkomingen dermate ernstig dat het haar aanleiding geeft tot
het instellen van een bezwaaronderzoek. Het betreft:• Ministerie van Defensie: financieel beheer Koninklijke Luchtmacht;• Ministerie van Justitie: de naleving van de Europese aanbestedingsregels;• Ministerie van Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening en Milieu:
financieel beheer agentschap Rijksgebouwendienst (RGD).De Rekenkamer dringt er overigens op aan dat in alle voorkomende gevallen
spoedig wordt aangevangen met het treffen van – structurele –
maatregelen die, vervat in een verbeterplan, zicht bieden op de termijn en
aard van de benodigde acties en van de effecten die ermee worden beoogd. 7 BESTEDING VAN PUBLIEKE GELDEN BUITEN HET RIJK7.1 InleidingDe Rekenkamer besteedt in het rechtmatigheidsonderzoek en daarbuiten tevens
aandacht aan «andere» geldstromen dan die binnen het Rijk. Deze
geldstromen staan meer op afstand van of buiten het Rijk. Het gaat dan met
name om EU-gelden en de besteding van gelden door rechtspersonen met een wettelijke
taak. Ook in deze gevallen blijft het uitgangspunt dat sprake dient te zijn
van (zicht op) een recht- en doelmatige besteding van gelden, overeind.7.2 Beheer en controle EU-gelden7.2.1 EU-geldstromen 1995 – 1998In haar rapport uit maart 1999 «EU-geldstromen 1995–1998»
(Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999, 26 425, nrs. 1–2)
toonde de Rekenkamer zich overwegend positief over de ontwikkeling sinds 1995
van de opzet van beheer- en controlesystemen voor de belangrijkste EU-geldstromen.
Wel sprak zij haar zorg uit over de werking van de beheeren controlesystemen
met name bij de decentraal beheerde geldstromen: de structuurfondsen en de
overige geldstromen.Controlebevindingen van de Europese Commissie in het voorjaar van 1999
bij projecten op het terrein van het belangrijkste structuurfonds in Nederland –
het Europees Sociaal Fonds (ESF) – toonden
overduidelijk aan hoe terecht deze zorg van de Rekenkamer was.7.2.2 Controle en toezicht op ESF-subsidiesDeels op verzoek van de minister van SZW verrichtte de Rekenkamer onderzoek
naar de controle van en het toezicht op de Europese subsidiegelden ter bestrijding
van langdurige werkloosheid (ESF-doelstelling 3), en voor het behouden of
stimuleren van de werkgelegenheid van kwetsbare groepen (ESF-doelstelling
4 en de communautaire initiatieven ADAPT en EMPLOYMENT). Daarnaast inventariseerde
de Rekenkamer of de geconstateerde risico's zich ook (kunnen) voordoen bij
andere met Europees geld gefinancierde projecten.Op basis van het onderzoek publiceerde de Rekenkamer in februari 2000
het rapport «Controle en toezicht op ESF-subsidies» (Tweede Kamer,
vergaderjaar 1999–2000, 26 995, nrs. 1–2). Hierin stelde
zij vast dat de geconstateerde tekortkomingen in het financieel beheer van
projecten overeen komen met de bevindingen uit onderzoeken uitgevoerd door
Arbeidsvoorziening, de Europese Commissie en eerder Rekenkameronderzoek. Zij
concludeerde dat verbeteringen noodzakelijk waren, aangezien de aangetroffen
tekortkomingen bij alle projecten konden voorkomen en het algemeen geldende
risico's betrof. De tekortkomingen hadden vooral te maken met onvoldoende
aandacht voor het voorkomen en bestrijden van misbruik en oneigenlijk gebruik
(M&O) door Arbeidsvoorziening en het ministerie, organisatorische knelpunten
bij Arbeidsvoorziening en de afwachtende houding van het ministerie bij het
uitoefenen van toezicht. De risicofactoren die de Rekenkamer onderkende vloeien
deels voort uit het feit dat de EU-regelgeving complex en ruim geformuleerd
is. De interpretatieverschillen waartoe de EU-regelgeving aanleiding geeft,
verhinderen een eenduidige verwerking in de nationale wet- en regelgeving,
met alle risico's van dien. Dit geldt evenzeer voor andersoortige projecten
bij andere structuurfondsen en ook bij de overige geldstromen
buiten de structuurfondsen (o.a. Europese technologiesubsidies).Wel signaleerde de Rekenkamer sinds 1993 een gerichter M&O-beleid
op Europees niveau, maar het blijft noodzakelijk hiervan een adequate nationale
uitwerking te maken.Het Ministerie van SZW en Arbeidsvoorziening zijn momenteel bezig het
systeem van beheer, controle en toezicht ESF voor de planperiode 2000–2006
te verbeteren en hebben aangekondigd de door de Rekenkamer geformuleerde aanbevelingen
daarbij te zullen gebruiken.7.2.3 Rechtmatigheidsonderzoek 1999InleidingIn haar rechtmatigheidsonderzoek over 1999 signaleert de Rekenkamer voor
een aantal structuurfondsen wederom verbeterpunten. Ook aan enkele communautaire initiatieven en het gemeenschappelijk landbouwbeleid
heeft de Rekenkamer in haar rechtmatigheidsonderzoek over 1999 aandacht geschonken.
Verder heeft de Rekenkamer specifiek aandacht besteed aan de naleving van
de Europese aanbestedingsregelgeving bij het Rijk. De resultaten van dit onderzoek
komen apart aan de orde in paragraaf 8.2.Europees Sociaal Fonds (ESF)In het rechtmatigheidsonderzoek over 1999 is aandacht besteed aan de door
het Ministerie van SZW uitgevoerde ESF4- regeling en de communautaire initiatieven
Employment en Adapt. De Rekenkamer is positief over de verbeteringen die het
Bureau Uitvoering Europese Subsidie-instrumenten (Buesi) van het ministerie
het afgelopen jaar heeft doorgevoerd. Ondanks de doorgevoerde verbeteringen
blijft het tijdig verwerken van de einddeclaraties een punt van aandacht.
De Rekenkamer constateerde voorts tekortkomingen bij het melden van onregelmatigheden
door het ministerie aan het Europees bureau voor fraudebestrijding. Het risico
van het niet (tijdig) melden van alle gevraagde onregelmatigheden is dat Europese
subsidies worden stopgezet.Het Ministerie van SZW kan niet zonder meer steunen op accountantsverklaringen
bij de einddeclaraties van de projecten. Deze tekortkomingen hebben echter
niet geleid tot onrechtmatigheid van de uitgaven en ontvangsten in 1999. De
Rekenkamer is positief over het feit dat de accountantsdienst van het ministerie
in 2000 zelfstandig enkele controles gaat uitvoeren bij projecten, waarvoor
einddeclaraties zijn ingediend. De Rekenkamer beveelt de accountantsdienst
aan om naast de reviews op projecten met een afwijkende accountantsverklaring
ook een aanzienlijk aantal reviews bij de overige projecten uit te voeren.Europees Fonds voor Regionale OntwikkelingBij het Ministerie van Economische Zaken is nog ontoereikend zicht op
het financieel beheer van gelden uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling
(EFRO) door de provincies. De Rekenkamer waarschuwt, dat bij gebleken onrechtmatigheden
de Europese Commissie kan overgaan tot het opleggen van (forfaitaire) correcties. Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw,
afdeling OriëntatieOp het terrein van het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor
de Landbouw, afdeling Oriëntatie, constateert de Rekenkamer over 1999
geen wijzigingen ten aanzien van de kritiekpunten over 1998. Deze betroffen
de communicatie tussen het ministerie en de provincie over de naleving van
de relevante communautaire regelgeving en de verantwoordelijkheid voor mogelijke
kortingen opgelegd door de Europese Commissie. Laatstgenoemd punt brengt het
risico met zich mee, dat kortingen als gevolg van verwijtbare tekortkomingen
bij de provincies ten laste komen van de begroting van het ministerie. De
Rekenkamer zal in de komende periode aandacht besteden aan de door de minister
aangekondigde maatregelen, die gepaard gaan met de overheveling van de medefinanciering
van de afdeling Oriëntatie op het gebied van het communautaire plattelandsbeleid
naar de afdeling Garantie (vanaf 2000). INTERREG-Rijn/Maas-actieprogrammaIn 1998 waren tekortkomingen gesignaleerd bij het deels door de Europese
Unie gefinancierde INTERREG-Rijn/Maas-actieprogramma (IRMA) van het Ministerie
van VROM. In 1999 is goede voortgang geboekt met de committering van projecten
en de ontwikkeling van een controleen monitoringbeleid. De Rekenkamer wijst
op het belang van een goede invulling van de taken met betrekking tot de risicoanalyse,
monitoring, voortgangsbewaking en informatievoorziening.Regeling Europese gelden voor de grote stedenDe Rekenkamer heeft wederom aandacht besteed aan de coördinerende
rol van het Ministerie van BZK bij de uitvoering van de zogenoemde Urban-regeling
(Europese gelden voor de grote steden). Zij concludeert dat vooruitgang is
geboekt ten aanzien van de realisatie van verplichtingen, de personele bezetting
van het ministerie en het toezicht door het ministerie op de gemeenten. Er
zijn echter procedurele belemmeringen met betrekking tot het beheer, de verantwoording
en de controle die voortvloeien uit de huidige regelgeving op het terrein
van het Grote Stedenbeleid. Om een deel van deze belemmeringen op te heffen
acht zij het raadzaam een wettelijk kader te creëren voor de verdere
uitbouw van dit beleid.De Rekenkamer wijst erop dat de tekortkomingen in de huidige regelgeving
op dit terrein het risico in zich dragen dat aan het genoemde beheer, de verantwoording
en de controle van deze uitgaven op ondoelmatige wijze vorm wordt gegeven.LandbouwsubsidiesDe belangrijkste geldstroom vanuit Brussel voor Nederland wordt gevormd
door de landbouwsubsidies (het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds
voor de Landbouw, afdeling Garantie). De Rekenkamer is van oordeel dat over
het algemeen sprake is van een verbetering van het financieel beheer ten opzichte
van 1998. Dit oordeel wordt ingegeven door een duidelijke verbetering van
de opzet en de controle van derdengegevens door de Algemene Inspectiedienst.Verder contstateert de Rekenkamer bij het Ministerie van LNV een belangrijke
wijziging ten aanzien van het beheer van de landbouwsubsidies. Vanaf 1 januari
2000 is het Landbouw-Egalisatiefonds als begrotingsfonds opgeheven
en zijn de LEF-A posten volledig geïntegreerd in de begroting van het
ministerie. Bedoelde posten betreffen de uitgaven en ontvangsten die samenhangen
met de uitvoering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. De ontvangsten
en uitgaven die onder LEF-B werden verantwoord zullen als bijlage bij de begroting
en de verantwoording van het ministerie worden opgenomen. Dit betreffen de
ontvangsten en uitgaven die Nederland uiteindelijk ten bate, dan wel ten laste
van de Europese Unie brengt.7.2.4 Samenwerking met Europese RekenkamerOp het gebied van de samenwerking tussen de Algemene Rekenkamer en de
Europese Rekenkamer heeft in 1999 overleg plaatsgevonden om te bezien of en
in hoeverre laatstgenoemde in het kader van haar jaarlijks op te stellen betrouwbaarheidsverklaring
(déclaration d'assurance, DAS) kan steunen op de Nederlandse controlesystemen.
In dit kader heeft de Rekenkamer in 1998 en 1999 een voorstudie verricht naar
de kwaliteit van de controlesystemen in Nederland met betrekking tot drie
landbouwsubsidies (exportrestituties subsidiabele producten, exportrestituties
zuivel en opslag en verkoop) en het EFRO. De Europese Rekenkamer heeft in
december 1999 aangegeven, dat de door de Rekenkamer uitgevoerde systeemevaluaties
hebben geleid tot vermindering van de controle-inspanningen van de Europese
Rekenkamer en de capaciteitsinzet van het Ministerie van LNV. Thans overleggen
beide instellingen over mogelijkheden om de samenwerking voort te zetten.7.2.5 Uitbreiding controlebevoegdheden RekenkamerHet verheugt de Rekenkamer dat haar pleidooi uit 1997 voor uitbreiding
van haar controlebevoegdheid tot op het niveau van de ontvanger van EU-gelden,
ertoe zal leiden dat waarschijnlijk eind 2000 een wetsvoorstel hierover door
de regering bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal zal worden ingediend (de
Achtste wijziging CW). Bovendien is de regering thans bezig een ontwerp van
wet voor te bereiden waarin repressieve en preventieve bevoegdheden voor de
minister worden gecreëerd in geval van beheer/besteding door decentrale
bestuursorganen.7.2.6 ConclusiesDe Rekenkamer concludeert dat de aandacht voor het verbeteren van beheer
en controle van EU-geldstromen groeiend is. Dit laat echter onverlet dat nog
het nodige te doen valt voordat goed zicht ontstaat op het beheer en de besteding
van EU-gelden. De recente ontwikkelingen stemmen positief, maar de Rekenkamer
constateert dat deze doorgaans een reactie zijn op gebleken problemen en niet
eigen initiatief. Derhalve acht de Rekenkamer blijvende waakzaamheid geboden
en onderstreept zij haar eerder pleidooi voor adequaat toezicht en afdoende
controle. Zij is van mening dat alle instanties betrokken bij beheer en controle
stappen moeten ondernemen om de hen toegekende verantwoordelijkheden te dragen.De Rekenkamer is tevreden over de geboekte voortgang op het terrein van
de samenwerking met de Europese Rekenkamer en de uitbreiding van haar controlebevoegdheden. 7.3 Artikel 59, Rechtspersonen met een wettelijke taak7.3.1 InleidingRechtspersonen met een wettelijke taak besteden jaarlijks bijna net zoveel
publiek geld als er op de rijksbegroting staat; in 1997 ging het om in totaal
circa f 220 miljard. Ongeveer 30% van dit bedrag is afkomstig van de
rijksbegroting; 55% van premies en 15% van tarieven. De wettelijke taken die
uitgevoerd worden zijn zeer divers: onderwijs (uit de begroting gefinancierd),
zorg en sociale zekerheid (uit premies gefinancierd), maar ook de vernietiging
van gevaarlijk afval (uit tarieven gefinancierd).Voor het financieel beheer van publiek geld dat deze instellingen innen,
beheren of besteden bestaat geen uniform wettelijk kader zoals voor instellingen
van de Rijksoverheid is vastgelegd in de Comptabiliteitswet. Er bestaan evenmin
uniforme regels voor de verantwoording. Welke regels voor beheer en verantwoording
gelden voor deze instellingen, moet afgeleid worden uit specifieke wetgeving.
Toch is de Rekenkamer van mening, en deze wordt gedeeld door het kabinet,
dat de hoofdnormen voor het financieel beheer bij het Rijk (rechtmatigheid,
ordelijkheid en controleerbaarheid) ook gelden voor het beheer van publiek
geld dat op afstand van de overheid wordt beheerd. Zij hanteert daarbij twee
belangrijke uitgangspunten:• instellingen op afstand van de overheid moeten volgens de Rekenkamer
in hun verslaggeving verantwoording afleggen over de rechtmatigheid, ordelijkheid
en controleerbaarheid van hun financieel beheer;• ministers moeten zich tegenover de Staten-Generaal kunnen verantwoorden
over het beheer van het publieke geld door instellingen buiten de rijksoverheid.
Volgens de Rekenkamer moet hun toezicht op de rechtspersonen met een wettelijke
taak de informatie opleveren die hiervoor noodzakelijk is.7.3.2 OnderzoeksprogrammaArtikel 59 van de Comptabiliteitswet geeft de Rekenkamer de bevoegdheid
onderzoek te doen bij rechtspersonen met een wettelijke taak. De Rekenkamer
heeft daarvoor een meerjarig onderzoeksprogramma opgezet, dat in 1998 van
start is gegaan. Gezien de omvang van het controleterrein is er een fasering
in het programma aangebracht. De eerste jaren zal de aandacht van de Rekenkamer
gericht worden op het financieel beheer van het publieke geld dat met de uitvoering
van de wettelijke taak gemoeid is, de verantwoording die de rechtspersoon
erover aflegt en het toezicht dat de minister of een zelfstandige toezichthouder
daarop houdt. In later jaren zal de aandacht geleidelijk verschuiven naar
de totale bedrijfsvoering (dus ook de taakuitvoering) en naar de doelmatigheid.
Met haar onderzoeksprogramma wil de Rekenkamer bijdragen aan de totstandkoming
van een situatie in het jaar 2005 die kort valt aan te duiden met: transparante
instellingen en ministers die zich kunnen verantwoorden over de publieke taakuitvoering.7.3.3 Uitgebrachte rapportenVerantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een
wettelijke taak1Dit onderzoek heeft het begin van inzicht opgeleverd in: • het publieke geld dat door instellingen buiten de rijksoverheid
wordt geïnd, beheerd en besteed;• de wijze waarop verantwoording wordt afgelegd over de rechtmatigheid,
ordelijkheid en controleerbaarheid van het financiële beheer;• het toezicht dat daarop wordt gehouden.Verantwoord verslaggeven over sociale zekerheid1Dit onderzoek en de tegelijk uitgebrachte handreiking voor de verslaggeving
van rechtspersonen met een wettelijke taak, geven inzicht in:• de eisen waaraan verslaggeving zou moeten (gaan) voldoen;• de mate waarin de verslaggeving over de sociale verzekeringen hieraan
voldoet.Vermogensvorming bij instellingen op afstand van het rijk2Dit rapport geeft inzicht in:• het beleid dat ministers hebben voor vermogensvorming en de regelgeving
die daarvoor geldt;• de toereikendheid van de wijze waarop de instellingen zich verantwoorden
over de omvang en samenstelling van hun vermogens;• de stand van zaken op het gebied van lenen, beleggen en uitlenen
door instellingen.Toezicht op Arbeidsvoorziening3Deze rapportage geeft een normenkader voor het toezicht dat in samenspraak
met de directie Toezicht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
is ontwikkeld. Vervolgens is het toezicht dat gehouden wordt op Arbeidsvoorziening
aan dit normenkader getoetst.Milieutaak energiebedrijven: verslaglegging en toezicht4Het rapport concludeert dat de minister van EZ onvoldoende informatie
vraagt en krijgt van de energiebedrijven om de recht- en doelmatigheid van
de uitvoering van de milieutaak en het gevoerde financieel beheer te kunnen
beoordelen. Het door de minister uitgeoefende toezicht verschaft geen additioneel
inzicht. De Rekenkamer heeft een verslagleggingsmodel ontwikkeld waarmee de
bedrijven zich voldoende publiekelijk kunnen verantwoorden over uitvoering
van de milieutaak en inning en besteding van publieke middelen. Verslaglegging
volgens dit model biedt de minister toereikende informatie om zich tegenover
de Tweede Kamer te kunnen verantwoorden over het door haar gevoerde beleid.7.3.4 Totaalbeeld uit onderzoekenDe eerste resultaten van het onderzoeksprogramma bij rechtspersonen met
een wettelijke taak hebben de Rekenkamer tot de overtuiging gebracht dat harmonisering
van regelgeving die van toepassing is op rechtspersonen met een wettelijke
taak wenselijk is. Het baart haar zorgen dat er zo weinig belang wordt gehecht
aan informatie over het financieel beheer en dat daar in het toezicht nauwelijks
iets mee wordt gedaan. Er zijn weliswaar nu geen aanwijzingen voor ernstige
misstanden, maar als er geen verantwoordingsinformatie gevraagd wordt of als
de verschafte verantwoordingsinformatie niet gebruikt wordt, zegt dat niet
zo veel.Naar aanleiding van het onderzoek «Vermogensvorming bij instellingen
op afstand van het Rijk» heeft het kabinet aangekondigd dat er een algemene beleidslijn zal worden ontwikkeld voor lenen, beleggen en
uitlenen. Voor het overige pleiten de ministers voor maatwerk. Ook de ministers
van Financiën en BZK wezen in hun reactie op het onderzoek«Verantwoording
en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak» uniformering
van het toezicht van de hand en opteerden voor maatwerk vanwege de differentiatie
in toezicht en bestuur. Ook in hun verdere reactie werden geen concrete maatregelen
aangekondigd die tot verdere harmonisatie zouden leiden.7.4 ConclusiesDe Rekenkamer is met de ministers van mening dat maatwerk nodig is om
recht te doen aan de verschillen tussen rechtspersonen met een wettelijke
taak. Dit staat echter volgens haar harmonisatie van voorschriften voor verantwoording,
verslaggeving en toezicht niet in de weg. Uitgangspunten als rechtmatigheid,
ordelijkheid en controleerbaarheid van het financieel beheer van publiek geld
acht de Rekenkamer zo basaal, dat zij niet alleen vindt dat elke instelling
zich daarover moet verantwoorden, maar ook dat het toezicht van elke minister
daar informatie over moet verzamelen die leidt tot een oordeel over de rechtmatigheid
en inzicht in de basiskwaliteiten van het financieel beheer. Daarbij doet
het er in de visie van de Rekenkamer niet toe of de bron van het geld een
rijksbijdrage, een premie of een tarief is.De Rekenkamer denkt aan kaderstellende regelgeving voor verantwoording
en toezicht en vermogensvorming, waarbinnen maatwerk mogelijk moet blijven,
gevolgd door een operatie die vergelijkbaar is met de operatie Comptabel Bestel.
Zij is zich ervan bewust dat de operatie Comptabel Bestel bij het Rijk succesvol
heeft kunnen verlopen doordat de Staten-Generaal erop hebben aangedrongen
en doordat er een coördinerend minister was met voldoende bevoegdheden.
Dat er voor de rechtspersonen met een wettelijke taak geen coördinerend
bewindspersoon is met voldoende bevoegdheden zal wellicht een belemmerende
factor zijn.Voor de verslaggeving heeft de Rekenkamer goede hoop dat de activiteiten
die ontplooid zijn naar aanleiding van de regeringsnota «Van beleidsbegroting
tot beleidsverantwoording» zullen leiden tot het gewenste resultaat:
samenhangende verslaggeving over financiën, prestaties en bedrijfsvoering.De Tweede Kamer heeft diverse keren aangegeven dat ze de budgetsectoren
zorg en sociale zekerheid wil betrekken bij de Algemene verantwoordingsbeschouwingen
die, te beginnen in mei 2000, jaarlijks voorzien zijn op de derde woensdag
van mei. Het tijdstip waarop de verantwoordingsinformatie van de sectoren
sociale zekerheid en zorg beschikbaar komt, maakt het echter niet mogelijk
om de verantwoordingsgegevens over één jaar in samenhang met
elkaar te behandelen. De Rekenkamer heeft versnelling van de verantwoording
in de zorg en de sociale zekerheid bepleit. Zij heeft er begrip voor dat de
minister van VWS prioriteit geeft aan de kwaliteitsverbetering, maar gaat
ervan uit dat dit punt op een redelijke termijn de aandacht krijgt die het
verdient. 8 ONTWIKKELINGEN IN BEGROTEN EN VERANTWOORDEN8.1 RechtmatigheidsbegripIn haar Rechtmatigheidsonderzoek 1996, 1997 en 1998 pleitte de Rekenkamer
ervoor om een uniformering van het rechtmatigheidsoordeel door accountants
bij het Rijk, de provincies en de gemeenten wettelijk te verankeren. De Rekenkamer
achtte dit van belang omdat daarmee dezelfde mate van zekerheid over de rechtmatige
besteding van de gelden zou kunnen worden verkregen.Dit onderwerp is met enige regelmaat onderwerp van discussie geweest tussen
de Tweede Kamer, de minister van Financiën en de Rekenkamer. Ook de commissie
voor de Rijksuitgaven, de Rotterdamse rekenkamer en de Staatscommissie dualisme
en lokale democratie (de Commissie Elzinga) hebben zich in de discussie over
de uniformering van het rechtmatigheidsbegrip bij rijksoverheid, provincies
en gemeenten gemengd. Recentelijk heeft de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties de Tweede Kamer geschreven (brief 5 april 2000):«Bij het afleggen van verantwoording over publieke gelden dient
het uitgangspunt te zijn dat de rechtmatigheid van de besteding van deze gelden
wordt getoetst. Het kabinet zal het voorstel doen om het rechtmatigheidsaspect
expliciet in de accountantsverklaring van gemeenten en provincies voor te
schrijven en dit bij Gemeentewet en Provinciewet te regelen (...) Het Rijk
heeft gekozen voor het expliciet opnemen van de rechtmatigheid in de accountantsverklaringen
bij de departementale verantwoordingen. In de accountantsverklaringen bij
jaarrekeningen van gemeenten en provincies geven de accountants – in
tegenstelling tot de accountants bij het Rijk – niet een expliciet oordeel
over de rechtmatigheid. De Gemeenteen Provinciewet schrijven slechts voor
dat bevindingen over rechtmatigheid moeten worden opgenomen in een accountantsverslag.
Het voornemen is dit met het Rijk gelijk te schakelen. Tevens wordt voorgesteld
uniforme toleranties voor de desbetreffende accountantscontrole voor te schrijven,
gelijkwaardig aan die voor het Rijk».De minister wil de voorstellen samen met de Minister van Financiën
in de komende maanden gaan bespreken met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
en het Interprovinciaal Overleg, opdat in de tweede helft van het jaar een
wetsvoorstel in procedure kan worden gebracht.De Rekenkamer stemt gaarne in met dit voorstel van de minister van BZK.
Indien het nog in te dienen wetsvoorstel door de Staten-Generaal zou worden
aanvaard zou hiermee naar haar mening een belangrijk onderdeel van een toereikende
controlestructuur inzake specifieke uitkeringen worden gerealiseerd.8.2 Toetsingsoperatie specifieke uitkeringenBij specifieke uitkeringen verstrekt het Rijk geld aan provincies en gemeenten
voor de uitvoering van een bepaald beleid. In 1999 was met specifieke uitkeringen
circa f 31,3 miljard gemoeid (116 uitkeringen). In 1999 zal er met deze
uitkeringen een totaalbedrag van f 32,9 miljard gemoeid zijn (131 uitkeringen).In het Algemeen gedeelte van de bundels Rechtmatigheidsonderzoek 1997
en 1998 vroeg de Rekenkamer nog bijzondere aandacht voor de strikte handhaving
van het uitgangspunt dat waar bij de verstrekking van rijksgeld
voorwaarden gelden de minister steeds redelijke zekerheid dient te krijgen
over de naleving van deze voorwaarden. In de tweede plaats wees zij er op
dat het voor de ministers van groot belang is om betrouwbare informatie te
krijgen van de ontvangers van de rijksgelden over de beleidsuitvoering.Sinds 1996 loopt er een toetsingsoperatie van de specifieke uitkeringsregelingen.
Deze toetsingsoperatie vindt plaats met behulp van het toetsingskader dat
door de Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit-(MDW) werkgroep
Pennekamp nader is geoperationaliseerd. Het doel van de operatie is een betere
stroomlijning van de regelingen voor de specifieke uitkeringen. Dit houdt
in dat de verantwoordelijkheden van de verschillende bestuurslagen duidelijk
dienen te worden omschreven en dat de aan het Rijk te verstrekken verantwoordings-
en controle-informatie daarop is afgestemd. Het is de bedoeling om de beheerslasten
voor het Rijk én de mede-overheden terug te dringen. Gekozen is voor
een bestuurlijke benadering, die zal moeten leiden tot vereenvoudiging van
regelingen. Dit zou ook betekenen dat voor een aantal specifieke uitkeringen
niet langer een aparte accountantsverklaring benodigd zal zijn. Alle specifieke
uitkeringen, met uitzondering van die uitkeringen die op korte termijn worden
opgeheven, dienen in principe binnen vier jaar, dus uiterlijk in het jaar
2000, te zijn getoetst.De verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van de toetsing van de specifieke
uitkeringen berust bij de ministeries zelf. De ministers beslissen zelf wat
zij met de visitatieresultaten doen. De minister van BZK coördineert
de toetsingsoperatie en rapporteert hierover aan de Tweede Kamer.Inmiddels zijn er twee voortgangsrapportages aan de Tweede Kamer gezonden,
één in juni 1998 en één in januari 2000. Naar
aanleiding van de eerste voortgangsrapportage gaf de Tweede Kamer als oordeel
dat, conform de planning, de in 1997 gestarte operatie in 2000 moest worden
afgerond.In de tweede voortgangsrapportage is onder meer een overzicht opgenomen
van de realisatie van de aanbevelingen vermeld in de eerste voortgangsrapportage,
waaronder de inmiddels gerealiseerde wijziging van de Wet op de jeugdhulpverlening.
Hierdoor zijn de verantwoordelijkheden tussen het Rijk en de provincies duidelijk
afgebakend. De provincies dienen de minister te informeren over geconstateerde
gebreken in de rechtmatigheid. Om hier gevolg aan te kunnen geven dient echter
nog te worden voldaan aan de basisvoorwaarde dat de controle-instanties van
de provincies een rechtmatigheidsoordeel bij de financiële verantwoordingen
van de provincies afgeven (zie ook 3.2).De minister streeft ernaar de toetsingsoperatie in het jaar 2000 af te
ronden. Er moeten nog 29 regelingen worden getoetst. In de volgende rapportage,
tevens eindrapportage zullen de algemene conclusies aan de orde komen. Het
gaat dan om de vermindering van de bestuurslasten die aan de specifieke uitkeringen
zijn verbonden, de transparantie van de specifieke uitkeringen en de initialisering
van het toetsingskader.De Rekenkamer heeft waardering voor de inspanningen die nu worden geleverd.
Het zal echter nog een grote – extra – inspanning vergen om de
toetsing van de overige 29 regelingen (iets minder dan de helft) nog in 2000
af te ronden. Zij zal de verdere ontwikkelingen op dit terrein met belangstelling
blijven volgen. 8.3 Doorlichting van subsidieregelingenBehalve de specifieke uitkeringen worden in het kader van de MDW- operatie
ook subsidieregelingen en overige overheidsregelingen doorgelicht. Deze doorlichting
is gericht op de vraag of de accountantsverklaring, waarvan de verstrekking
bij veel regelingen wordt voorgeschreven, het meest geëigende toezichtarrangement
voor de overheid is. In het Algemeen gedeelte van de bundel Rechtmatigheid
1998 heeft de Algemene Rekenkamer deze bestuurlijke benadering onderschreven.Begin 1999 is voor het coördineren van de doorlichting een interdepartementale
stuurgroep Doorlichting Regelingen op Accountancy-aspecten (DOREAC) van start
gegaan. Deze stuurgroep wil de ministeries laten nadenken over de bestuurlijke
visie en de gekozen bekostigingssystematiek van de subsidie- en andere regelingen.
De stuurgroep DOREAC heeft in 1999 een handleiding voor de doorlichting opgesteld.
Van april 2000 tot februari 2002 zullen de ministeries aan de hand van deze
handleiding en een standaardcasus in drie tranches de regelingen doorlichten.
De eindrapportage van de stuurgroep is voorzien in april 2002. De minister
van Financiën heeft de Rekenkamer bij brief van 31 maart 2000 om commentaar
op de handleiding gevraagd. De Rekenkamer bereidt thans haar reactie voor.8.4 ConclusiesDe Rekenkamer is verheugd over de voortgang in een aantal reeds langer
lopende projecten met betrekking tot begroten en verantwoorden. De realisatie
van de voornemens biedt uitzicht op een betere stroomlijning van de verantwoordings-
en controle-informatie en een grotere mate van zekerheid over de rechtmatigheid
van de besteding van de met specifieke uitkeringen, subsidie- en andere overheidsregelingen
gemoeide gelden. Wel constateert zij dat met betrekking tot de toetsingsoperatie
van specifieke uitkeringen dit jaar nog een forse inspanning verricht zal
moeten worden. 9 OVERIGE BEHEERSONDERZOEKEN9.1 InleidingDe Rekenkamer heeft in 1998/1999 een aantal departementsoverstijgende
danwel rijksbrede onderzoeken op het terrein van het (financieel) beheer uitgevoerd.
De rijksbrede onderzoeken betreffen het naleven van de (Europese) aanbestedingsregels
en het materieelbeheer. De departementsoverstijgende onderzoeken (onderzoeken
bij meer dan één ministerie) betreffen het betalingenbeheer
en een vervolgonderzoek op de invoering van de euro.Alle onderzoeken kenmerken zich door zowel een groot intern, als een groot
extern gericht belang; voor instellingen, ondernemingen en burgers, in Nederland
en Europa. De uitkomsten van de onderzoeken komen in dit hoofdstuk aan de
orde.9.2 Aanbestedingen9.2.1 InleidingVoor het aanbestedingsbeleid van de Rijksoverheid gelden diverse Europese
en Nederlandse wettelijke regelingen. Voor overeenkomsten vanaf 100 000,-
geldt de Regeling Contractbeheer 1996. Boven de Europese drempelbedragen1 gelden daarnaast de EG-richtlijnen voor diensten, leveringen
en werken. De procedures voor inkopen onder 100 000,– kunnen door
de ministeries naar eigen inzicht worden ingevuld. Elk ministerie is zelf
verantwoordelijk voor de naleving van de richtlijnen en de organisatie rondom
het departementale aanbestedingsbeleid. Daarnaast is de minister van Economische
Zaken eerstverantwoordelijke minister voor EG-regelgeving en -beleidszaken
op aanbestedingsterrein.De Rekenkamer heeft in de periode januari 1999 tot januari 2000 onderzocht
of het aanbestedingsbeleid bij het Rijk voldoet aan de wet- en regelgeving,
en welke verbeteringen mogelijk zijn. In totaal zijn 110 aanbestedingsprocedures
onderzocht, met een totaal financieel belang van f 300 miljoen. Bij de
13 kernministeries zijn aselect 98 leveringen en diensten getrokken uit de
gedane betalingen in 1998 boven f 100 000. De selectie heeft zich
beperkt tot contracten voor de interne bedrijfsvoering, zoals uitgaven voor
schoonmaak, catering, automatisering en kantoorbenodigdheden. Tevens zijn
van drie diensten van ministeries in totaal 12 werken in de steekproef opgenomen.9.2.2 Departementaal aanbestedingsbeleidDe Rekenkamer heeft onderzocht in hoeverre het aanbestedingsbeleid bij
de ministeries voldoet aan de Regeling Contractbeheer 1996. Volgens deze regeling
dient een departementaal aanbestedingsbeleid te voorzien in:• Een vastgelegde administratieve organisatie
rond het contractbeheer; Het bleek dat alle ministeries beschikten
over een schriftelijk vastgelegd aanbestedingsbeleid. De mate waarin procedures,
richtlijnen en voorschriften zijn vastgelegd loopt echter sterk uiteen. Dat
geldt ook voor de wijze waarop de Europese regelgeving in de administratieve
organisatie (AO) is verwerkt, variërend van verwijzing naar de richtlijnen
zelf tot een uitgebreid handboek. Door de complexiteit van de Europese regelgeving
bestaat het risico dat de regelgeving onjuist wordt toegepast indien deze
niet is uitgewerkt in de AO. • een Coördinerend Directeur Aanschaffingen
(CDA), die is belast met de coördinatie van het contractbeheer;
Alle ministeries hadden een CDA aangesteld. Er bestaan tussen de ministeries
echter grote verschillen in taken en bevoegdheden, status en organisatorische
inbedding van de CDA. Verder is in een aantal gevallen zijn taakomschrijving
niet formeel vastgelegd. Als gevolg hiervan zijn de taken en bevoegdheden
van de CDA niet helder.• volledige contract-/ aanbestedingsdossiers. In veel gevallen beschikten de ministeries niet over een compleet
aanbestedingsdossier. In een aantal gevallen was de oorzaak dat er voor uitbestede
aanbestedingsprocedures geen eenduidige afspraken zijn ten aanzien van de
dossiervorming.Daarnaast is gekeken of het aanbestedingsbeleid voorziet in:• de vereiste statistische informatie, namelijk
een jaarlijks overzicht voor de Europese Commissie van de in het voorafgaande
jaar door de aanbestedende diensten geplaatste opdrachten; De statistische
opgave over 1998 is alleen door het ministerie van Financiën niet gedaan,
als gevolg van een intern gewijzigde procedure.• zo spoedig mogelijk na het begin van het begrotingsjaar
een enuntiatieve (indicatieve) aankondiging in het publicatieblad van de Europese
Gemeenschap. Acht ministeries hebben om uiteenlopende redenen geen
enuntiatieve aankondiging van voorgenomen opdrachten voor de jaren 1998 en
1999 gedaan.Tenslotte is gekeken in hoeverre de aspecten «kostenbewustzijn»
en «integriteit» in het aanbestedingsbeleid aan de orde komen.Het kostenbewustzijn komt tot uiting in het veelvuldig gebruik dat de
ministeries maken van de mogelijkheden om raam-/ mantelovereenkomsten af te
sluiten. Naast de hiermee te behalen schaalvoordelen kan het feit dat slechts
één Europese procedure hoeft te worden opgestart ook een kostenbesparing
betekenen. De Rekenkamer constateert overigens wel een spanningsveld tussen
de gewenste concurrentiestelling en de toename van grote mantelovereenkomsten
die voor langere tijd worden afgesloten.Uit het onderzoek bleek verder dat de ministeries over het algemeen geen
inzicht hebben in de kosten en opbrengsten van de aanbestedingsprocedures.
De kosten van aanbestedingsprocedures worden niet structureel bijgehouden.Via een prijsvergelijking tussen een aantal «standaard» produkten
is gepoogd inzicht te krijgen in de opbrengsten van aanbestedingsprocedures.
Een prijsvergelijking van drie leveringen levert het volgende beeld op (prijzen
excl. BTW):Tabel 10 Prijsvergelijking drie leveringen LeveringLaagste prijsHoogste prijsGemiddeld Printpapier
(per 500 vel A4 80 gram)4,756,605,57 Fotokopieën
(per zwartwit-kopie)0,01350,040,022 Bureaustoelen
(standaard stoel conform NEN-norm)393,661 085697,167In de geconstateerde prijsverschillen spelen met name de kwaliteit en
het inkoopvolume een belangrijke rol. Uit dit voorbeeld wordt wel duidelijk dat de met aanbestedingsprocedures
te behalen voordelen aanzienlijk kunnen zijn.Alle ministeries bleken aandacht te besteden aan een algemeen integriteitsbeleid.
Vijf ministeries wijden expliciet aandacht aan de noodzaak van procedures
rondom de offertebehandeling en de offertebeoordeling (VROM, BZK, SZW, Defensie
en BuiZa), terwijl vier ministeries helemaal geen aandacht besteden aan integriteitswaarborgen
bij aanbestedingsprocedures.9.2.3 AanbestedingsproceduresDe Rekenkamer heeft voor vier aanbestedingsvormen onderzocht in hoeverre
de ministeries de verplichte procedures naleefden. De aan- bestedingsvormen
waren:• Onderhands gunnen: aanbesteden waarbij één offerte
wordt gevraagd;• Onderhands aanbesteden: aanbesteden waarbij meerdere leveranciers
worden uitgenodigd om een offerte uit te brengen;• (Europees) openbaar aanbesteden: aanbesteden waarbij iedere leverancier
een offerte kan indienen.• (Europees) niet openbaar aanbesteden: aanbesteden waarbij iedere
leverancier zich kan inschrijven, waarna een vooraf bepaald aantal leveranciers
wordt uitgenodigd om een offerte uit te brengen.De Rekenkamer heeft de procedures getoetst aan eisen op grond van de Regeling
Contractbeheer 1996, de Europese regelgeving, en aan drie aanvullende eisen,
namelijk:• het opstellen van een procesverbaal van opening van de offertes;• de betrokkenheid van tenminste twee personen bij de opening en
analyse van de ingediende offertes;• het van tevoren vastleggen van de wegingsfactoren van de gunningscriteria.Uit het onderzoek blijkt dat de regelgeving voor aanbestedingen in het
algemeen onvoldoende wordt nageleefd. In 8 gevallen is niet Europees aanbesteed,
terwijl dit volgens de regelgeving wel had moeten gebeuren.In totaal voldoen slechts 12 van de 110 onderzochte aanbestedingsprocedures
volledig aan de gestelde eisen (1 onderhandse gunning, 6 onderhandse aanbestedingen,
4 openbare Europese aanbestedingen en 1 niet-openbare Europese aanbesteding).
Als de aanvullende eisen van de Rekenkamer niet worden meegerekend zou dit
aantal uitkomen op 15 van de 110 procedures.Veertien aanbestedingsprocedures zijn uitgevoerd door een derde. De uitvoerende
derde was in alle gevallen, op één na, het Nederlands Inkoop
Centrum (NIC). De door een derde uitgevoerde aanbestedingen bleken, evenals
de aanbestede werken in aanzienlijk hogere mate aan de gestelde eisen te voldoen.Verder was het opvallend dat bij de onderzochte procedures van het ministerie
van Buitenlandse Zaken in vrijwel alle gevallen de gekozen aanbestedingsvorm
was gemotiveerd. Mogelijk is dit het gevolg van de aanwezigheid van het Expertise
Centrum Inkoop (ECI). Dit centrum adviseert en ondersteunt de voor het inkoopproces
verantwoordelijke budgethouders.Het feit dat zowel de nationale als de Europese regelgeving onvoldoende
wordt nageleefd kan gevolgen hebben voor zowel rechtmatigheid, doelmatigheid
als integriteit. Onrechtmatigheid van de uitgaven voor aanbestedingsprocedures
die niet voldoen aan de wet- en regelgeving brengt het risico met zich mee
van financiële schadeclaims. Aangezien de regelgeving tevens is opgesteld
om een doelmatige inkoop te waarborgen, kan het niet naleven van de regelgeving
ook risico's van ondoelmatigheid met zich meebrengen. Een aantal van de vereisten
(het motiveren van de keuze van de aanbestedingsvorm, het opstellen van een
programma van eisen, het opstellen van gunnings- en wegingscriteria, het opstellen
van een proces-verbaal van opening, het beoordelen van offertes, het voeren
van onderhandelingen) fungeert ook als integriteitswaarborgen.Op grond van het rijksbrede beeld dat uit dit onderzoek naar voren komt
is het noodzakelijk dat er verbeteringen worden aangebracht in de opzet en
uitvoering van het aanbestedingsbeleid van de Rijksoverheid. Het kabinet heeft
eind 1999 een voor alle ministeries geldend actieplan «Professioneel
inkopen en aanbesteden» vastgesteld, waarmee een verbetering van het
aanbestedingsbeleid bij de Rijksoverheid wordt beoogd. Uitgangspunt van het
actieplan is dat ieder ministerie verantwoordelijk blijft voor het eigen aanbestedingsbeleid,
maar dat er meer aandacht moet komen voor samenwerking, standaardisatie en
coördinatie binnen en tussen de ministeries. De Rekenkamer kan zich in
grote lijnen vinden in de opzet van het actieplan. Naast het uitgangspunt
dat de ministeries dienen te werken conform de Europese en nationale aanbestedingsregels,
benadrukt de Rekenkamer met name het belang van de volgende stappen:1. Elk ministerie werkt mee aan de coördinatie tussen de ministeries.2. Ministeries vormen samen netwerken van inkopers en aanbesteders per
produktgroepen voor de uitwisseling van kennis, standaardisatie, benchmarking
en de bundeling van volumes.3. In het kader van de kwalitatieve en kwantitatieve inventarisatie van
de eigen inkoop en aanbestedingen bezien de ministeries opnieuw de rol van
de eigen «Coördinerend Directeur Aanschaffingen».4. Elk ministerie wijst op het hoogste niveau degene aan die verantwoordelijk
is voor de uitvoering van dit actieplan.5. Via een jaarlijkse verantwoordingsrapportage binnen de gebruikelijke
begrotings- en verantwoordingscyclus zal de Tweede Kamer worden geïnformeerd
over de voortgang van dit actieplan, te beginnen met de rekening 1999 die
in mei 2000 wordt aangeboden aan de Staten-Generaal.Verder heeft de Rekenkamer de volgende aandachtspunten, die eventueel
geïntegreerd zouden kunnen worden in het actieplan:6. Meer aandacht voor integriteitsaspecten in het aanbestedingsbeleid,
waaronder het opstellen van een procesverbaal van opening bij concurrentiestelling.7. Meer inzicht in de kosten en opbrengsten van aanbestedingsprocedures
door het struktureel bijhouden van de kosten van de procedures, en het achteraf
evalueren van de procedures.8. Het beter beheren van de contract-/ aanbestedingsdossiers.De Rekenkamer zal met belangstelling de jaarlijkse voortgangsrapportages
volgen, en haar voornemen is om in 2002 de vorderingen tot en met 2001 te
evalueren.9.2.4 Algemene reactie minister van Economische ZakenDe minister van Economische Zaken schrijft in haar reactie dat zij het
onderzoek van de Rekenkamer beschouwt als een nuttige onderstreping van
de noodzaak van het actieplan van haar ministerie. Voor het eerst bij de rekening
1999 zullen de ministers aan de Tweede Kamer rapporteren over hun voortgang
op dit gebied. Uit deze verantwoording blijkt dat veel ministeries hard werken
aan het verbeteren van de inkoopfunctie, maar dat er zeker nog veel moet gebeuren.
De minister geeft aan dat bij de uitvoering van het actieplan de drie aandachtspunten
van de Rekenkamer (veilig stellen van integriteit, meer inzicht in kosten,
beter beheer van contractdossiers) nader zullen worden bezien.De minister merkt verder op dat de Rekenkamer bij het onderzoek een aantal
additionele eisen heeft gesteld waaraan mede is getoetst. In het geval voornamelijk
niet zou zijn voldaan aan deze eisen, zou een
mogelijke oplossing kunnen worden gezocht in additionele regelgeving.De Rekenkamer merkt op dat dit laatste niet het geval is.9.3 Betalingenbeheer9.3.1 Het onderzoekDe Rekenkamer heeft in de periode oktober 1998 tot en met januari 2000
het betalingenbeheer bij drie ministeries, Justitie, Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen en Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, onderzocht.Bij deze ministeries zijn naast de departementale accountantsdienst (DAD)
en de directie Financieel-Economische Zaken (FEZ) twee kasbeheerders in het
onderzoek betrokken. Dat waren de volgende:• Justitie: Agentschap Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB),
Leeuwarden en Directie Rechtspleging (DRP), arrondissement Arnhem;• OCenW: Agentschap Centrale Financiën Instellingen (CFI), Zoetermeer
en Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB), Amersfoort;• LNV: Agentschap Plantenziektenkundige Dienst (PD), Wageningen en
Dienst Landelijk Gebied (DLG), Utrecht.Het betalingenbeheer kan als volgt in beeld worden gebracht.Betalingenbeheer                Input Output→ →Beschikking  FeitelijkeFactuur etc.  betalingProces Wet- en regelgeving Organisatiestructuur Administratieve organisatie
Automatisering Integriteit Ontwikkelingen Kosten Onderzocht is of het betaalproces goed georganiseerd was en of de betalingen
juist, volledig, tijdig en controleerbaar waren (dit laatste steekproefsgewijs).De onderzoeksresultaten zijn niet representatief voor de gehele rijksoverheid.
In combinatie met de resultaten van een rijksbrede beleidsevaluatie betalingsverkeer
en kasbeheer van het Ministerie van Financiën («Met het oog op
morgen», begin 1998), kunnen zij echter wel als signaal dienen voor
niet in de selectie betrokken ministeries. De Minister van Financiën is behalve regelgever ook toezichthouder
en coördinator voor het kasbeheer bij de ministeries. De Rekenkamer heeft
ook onderzocht of deze rol ten opzichte van de drie onderzochte ministeries
naar behoren werd vervuld.9.3.2 Betaalgedrag bij drie ministeries9.3.2.1 BetalingenbeheerDe rijksoverheid heeft, getuige de Operatie Comptabel Bestel, de laatste
jaren sterk geïnvesteerd in kwaliteitsverbetering op het gebied van financieel
beheer. De verwachting was dan ook dat een regulier, maar belangrijk en risicovol
proces als «betalen» in dat kader wel op orde zou zijn gebracht.
Uit het onderzoek bleek echter dat dit nog niet het geval was. Op het gebied
van administratieve organisatie, informatiebeveiliging en kostenbeheersing
zijn nog verbeteringen nodig. De integriteit was niet volledig gewaarborgd.
Zo bleek bijvoorbeeld de functiescheiding binnen de betaalsystemen lastig
controleerbaar te zijn. De Rekenkamer bespreekt deze beheerspunten uitvoeriger
in de rapporten bij de financiële verantwoording van de ministeries van
Justitie, OCenW en LNV.9.3.2.2 Juistheid en tijdigheid betalingenOndanks het feit dat het betalingenbeheer nog niet volledig op orde was,
waren de uitkomsten van het betaalproces over het algemeen correct: de juiste
betaling werd aan de juiste begunstigde overgemaakt. Minder verheugend was
de constatering dat betalingen doorgaans te laat plaats vonden.De Rekenkamer ziet een periode van 30 dagen vanaf het ontstaan van de
betalingsverplichting tot aan de afschrijfdatum als een maatschappelijk aanvaarde
en algemeen gangbare norm voor tijdige betaling, die aansluit bij de Algemene
Rijksinkoopvoorwaarden. Verder is de Rekenkamer van mening dat de overheid
uit doelmatigheidsoverwegingen waar mogelijk gebruik behoort te maken van
betalingskortingen en kredietbeperkingstoeslagen (opslagen voor late betaling)
en rentevergoedingen dient te voorkomen.Uit het onderzoek bleek dat de doorlooptijden voor betalingen zeer sterk
uiteen liepen. Bij de zes onderzochte kasbeheerders werd gemiddeld 64% van
de facturen voor apparaatskosten en gemiddeld 39% van de programmakosten op
tijd, binnen 30 dagen, betaald. De Rekenkamer tekent hierbij aan dat de normen
voor programmakosten (kosten voor de uitvoering van beleid) over het algemeen
minder eenduidig zijn en afhankelijk van de situatie. Over het geheel gebeurde
(gewogen) gemiddeld 54% van de betalingen binnen de termijn van 30 dagen.
Dat betekent dat er sinds 1993 nauwelijks vooruitgang is geboekt op dit punt.Betalingen van het Ministerie van OCenW zijn eerder het onderwerp van
Rekenkameronderzoek geweest in het kader van het Rechtmatigheidsonderzoek
over 1993. Toen werd geconstateerd dat 51% aan betalingen binnen de norm van
33 dagen (30 dagen plus 3 dagen voor postbezorging) geschiedde. Ook bleek
toen dat de overschrijding van de betalingstermijn zich aan het eind van het
jaar minder voordeed. Daaruit valt op te maken dat het ook binnen de huidige
organisatie wel mogelijk is kortere betaaltermijnen te realiseren.Knelpunten voor tijdige betaling bleken in het huidige onderzoek niet
te liggen binnen de betaalafdeling zelf, die globaal betaalt binnen tien dagen,
maar in het voortraject, zowel binnen als buiten het ministerie. Vertragingen
kunnen ontstaan, doordat het proces tussen het ontstaan van de betalingsverplichting
en het binnenkomen bij de betaalafdeling complex kan zijn en soms veel tijd
in beslag neemt. Denk bijvoorbeeld aan het proces rond het verzoek tot innen
en doorbetalen van een schadevergoeding naar aanleiding van een strafrechtzaak.
Andere oorzaken van vertraging zijn:• betaalafdelingen moeten vaak onnodig lang wachten op een door de
budgethouder ondertekende prestatieverklaring, die zij nodig hebben om de
betaling te kunnen doen;• bij de drie onderzochte ministeries waren er vrijwel geen normen
voor tijdigheid geformuleerd;• de mogelijkheden die de geautomatiseerde financiële systemen
bieden voor bewaking van de betalingstermijnen (facturenregistratie, signalering)
worden niet gebruikt.Het overschrijden van de betalingstermijnen betekent, dat het Rijk de
betalingskortingen mist die worden gegeven bij betaling binnen de termijn
en bovendien rentevergoeding moet betalen. Uit het onderzoek bleek echter
dat geregeld de betalingskortingen ook bij te late betaling worden ingehouden
en dat verschuldigde rentevergoedingen niet worden betaald.9.3.2.3 AanbevelingenDe Rekenkamer dringt aan op het opzetten van een kwaliteitsverbeteringstraject
om het betaalgedrag van de hele rijksoverheid te verbeteren. Om de tijdigheid
van de betalingen te verbeteren is het volgens de Rekenkamer in de eerste
plaats nodig dat het betaalproces in zijn geheel wordt beschouwd en dat recht
wordt gedaan aan de complexiteit van veel betaalprocessen. Onderdelen van
zo'n kwaliteitsverbeteringstraject zouden kunnen zijn:• een analyse van alle fasen van de verschillende betaaltrajecten
bij elk ministerie en de rol van alle actoren in die trajecten;• een inventarisatie per fase en per actor van de mogelijkheden voor
de optimalisering van de betaaltermijn, onder andere in de geautomatiseerde
financiële systemen (registratiesignalering, vastlegging van de uiterste
betaaldatum in het systeem);• haalbare tijdnormen per fase en per actor met als richtsnoer de
maatschappelijk aanvaarde en voorgeschreven norm van 30 dagen voor het hele
traject, tenzij er een andere norm in de wet is vastgelegd;• aanpassingen van de administratieve organisatie, gericht op tijdig
betalen en vastlegging van deze aanpassingen in procedurehandboeken;• systematische monitoring van naleving van procedures en evaluatie
van resultaten.De Rekenkamer wijst erop dat de rijksoverheid zich zowel uit oogpunt van
behoorlijk bestuur als uit oogpunt van algemeen aanvaarde maatschappelijke
norm geen zaken zou moeten permitteren als het achterwege laten van betaling
van rentevergoeding of kredietbeperkingstoeslagen en het ten onrechte innen
van betalingskortingen bij te late betaling.9.3.3 Coördinatie door Financiën9.3.3.1 Wet- en regelgevingHet Ministerie van Financiën is verantwoordelijk voor de opstelling
van comptabele regelgeving zoals het Besluit Kasbeheer 1998 en
daaruit voortvloeiende lagere regelgeving. In Bijlage 1 van het Besluit Kasbeheer
1998 werd aangekondigd dat in de loop van 1998 zou worden bezien of regelingen
nog voldoende actueel waren. Dit is kennelijk niet of niet volledig gebeurd:
diverse procedures uit het HAFIR zijn duidelijk aan vernieuwing toe. Dit geldt
bijvoorbeeld voor het Handboek voor het «grote» betalingsverkeer
van het Rijk via de bankgirocentrale d.d. juli 1989 (HAFIR A 4.12) en voor
het Handboek voor het betalingsverkeer van het Rijk via de Postbank d.d. juli
1989 (HAFIR A 4.12).9.3.3.2 Beïnvloeding betaalgedragHet Ministerie van Financiën heeft begin 1998 een rijksbrede beleidsevaluatie
betalingsverkeer en kasbeheer uitgevoerd, genaamd «Met het oog op morgen».
In deze evaluatie was ook aandacht voor de tijdigheid van betalingen. Het
rijksbrede beeld dat deze evaluatie geeft van het betaalgedrag bij alle ministeries
strookt met het beeld dat uit dit Rekenkameronderzoek bij drie ministeries
naar voren komt.Financiën dringt er bij de ministeries op aan om ten aanzien van
het betalen een nette, betrouwbare partner te zijn en wijst ministeries in
gesprekken en cursussen op hun verantwoordelijkheid hieromtrent. Ook is in
dit kader reeds in 1984 in HAFIR 4.10 een «Circulaire betalingsgedrag»
opgenomen, maar deze circulaire is kennelijk in het vergeetboek geraakt.9.3.3.3 Aanbesteding rijksbetalingsverkeerDoor het aflopen van de contracten met de Postbank en Interpay is eind
1998 het rijksbetalingsverkeer aanbesteed. Voor het betalingsverkeer van de
onderzochte ministeries is een contract gesloten met de Rabobank.De Rekenkamer constateerde dat het Ministerie van Financiën de systeemtechnische
consequenties van de omschakeling van de ministeries naar de Rabobank niet
ten volle heeft onderkend, met name waar het gaat om de betrouwbaarheid van
de opzet van het nieuwe systeem. Het Ministerie van Financiën heeft bij
de aanbesteding de banken zelf gevraagd om een verklaring te geven over de
betrouwbaarheid van de opzet van het systeem. De Rekenkamer is van mening
dat een audit vooraf door een externe deskundige meer garanties had geboden
voor de veiligheid van de betaalpakketten. Zij wijst erop dat de betrouwbaarheid
van de werking ook nadat de implementatiewerkzaamheden zijn afgerond een punt
van aandacht moet blijven. Hierbij zou het Platform Financiële Informatievoorziening
(PLAFIN) een rol kunnen spelen. Dit platform is ingesteld om de kwaliteit
en ontwikkeling van begrotingsinformatiesystemen te coördineren, maar
heeft na het aanbestedingstraject geen inbreng meer gehad.9.3.3.4 Begeleiding implementatie bij ministeriesDe ministeries zijn over de aanbesteding van het rijksbetalingsverkeer
geïnformeerd door middel van Nieuwsbrieven Kasbeheer. De eerste is gedateerd
februari 1999. Deze nieuwsbrieven bleken bij de drie onderzochte ministeries
positief gewaardeerd te worden.Dit neemt niet weg dat de ministeries van Justitie en OCW ook klachten
hadden. Zij vonden het tijdstip van de de overgang naar de nieuwe bank ongelukkig:
deze bracht veel inspanning en extra kosten met zich mee op een moment dat
ook andere belangrijke ontwikkelingen veel extra aandacht vergden (millennium,
de euro). Het Ministerie van LNV maakte al gebruik van de diensten
van de Rabobank en had derhalve minder implementatieproblemen.Financiën is van plan om voor de toekomst de communicatie en het
account management ten behoeve van de ministeries uit te bouwen, waarbij het
ook kostenbewustzijn ten aanzien van betalen aan de orde wil brengen.9.3.3.5 AanbevelingenNu de ontwikkelingen ten aanzien van het nieuwe rijksbetalingsverkeer
zijn uitgekristalliseerd gaat de Rekenkamer er van uit dat Financiën
de regelgeving spoedig zal actualiseren, op een handzame wijze zal presenteren
en de toepassing ervan zal stimuleren. Zij dringt aan op nadere aandacht voor
en het stimuleren van het betrouwbaar functioneren van door de gehele rijksoverheid
gebruikte betalingsprogrammatuur. De Rekenkamer ondersteunt het voornemen
van Financiën om de ondersteunende en communicatie-activiteiten voor
de ministeries uit te breiden. Speciale aandacht wordt gevraagd voor het uitdragen
van het gedachtengoed uit de Circulaire Betalingsgedrag.9.3.4 Reactie minister en nawoordDe minister zegt in zijn reactie toe dat in 2000 de met het kasbeheer
samenhangende regelgeving ter hand zal worden genomen. De «Circulaire
betalingsgedrag» heeft volgens de minister niet aan belang ingeboet,
zeker nu de EU een stringente richtlijn ter bestrijding van betaalachterstanden
in voorbereiding heeft. Dit zal volgens de minister aanleiding zijn voor de
verantwoordelijke ministers hun administratieve procedures nog eens kritisch
door te lichten en aan te passen. Integratie van de circulaire, na definitieve
vaststelling van de EU-richtlijn, in één Handboek Betalingsverkeer
ligt in de rede. De Rekenkamer gaat er van uit dat Financiën ook nu er
nog geen Europese richtlijn van toepassing is stimulerend zal optreden.Ten aanzien van de betrouwbaarheid van door de onderzochte ministeries
gebruikte betalingsprogrammatuur meldt de minister dat de EDP Audit Pool een
rapport voorbereidt over het systeem van electronisch bankieren van de Rabobank,
waar het betalingsverkeer is ondergebracht.Financiën zal schaal- en kwaliteitsvoordelen in de komende jaren
zoveel mogelijk stimuleren, ook met betrekking tot het gebruik van betrouwbare
betalingsprogrammatuur. De Rekenkamer merkt hierbij op dat het hier om meerdere
varianten van betalingsprogrammatuur gaat, waarover zekerheid dient te worden
verkregen.9.4 Materieelbeheer9.4.1 InleidingDe Rekenkamer heeft bij dertien ministeries en diensten onderzocht of
zij in de dagelijkse praktijk een rechtmatig en doelmatig materieelbeheer
voerden1. De basis voor het onderzoek vormden
de bepalingen van het Besluit Materieelbeheer 1996 en de
bijbehorende toelichting (Stb. 1996, 23). De minister van Financiën
formuleerde dit Besluit destijds in reactie op Rekenkameronderzoek uit 1992
naar het beheer van materiële activa bij enkele ministeries (Decemberverslag
1992, punt 17.1, Tweede Kamer, vergaderjaar 1992–1993, 22 960,
nrs. 1–2). In het Besluit Materieelbeheer, dat per 1 januari
1996 van kracht werd, is een aantal globale bepalingen opgenomen als minimumeisen
voor het beheer, welke grotendeels in lijn zijn met de aanbevelingen van de
Rekenkamer uit 1992. Gedurende het onderhavige onderzoek bleek dat deze bepalingen
zo ruim konden worden uitgelegd, dat zij geen bruikbare en concrete normen
opleverden voor een beoordeling van de ordelijkheid, controleerbaarheid en
doelmatigheid van het materieelbeheer. Daarom heeft de Rekenkamer haar oordelen
mede gebaseerd op de gangbare eisen voor ordelijkheid, controleerbaarheid
en doelmatigheid en die eveneens vertaald in concrete normen. Aansluitend
betrok zij de toepasselijke bepalingen van de Comptabiliteitswet, het Besluit
taak FEZ en het Besluit taak DAD in haar oordeel.Het onderzoek richtte zich op vier aspecten van het materieelbeheer, te
weten organisatie, registratie, toezicht en controle alsmede informatievoorziening.9.4.2 OrganisatieVolgens de Rekenkamer is een goede organisatie een eerste noodzakelijke
voorwaarde voor een toereikend materieelbeheer. Hiertoe rekent zij een uitgevoerde
risicoanalyse en daarop gebaseerde doelstellingen en uitgangspunten, vastgelegde
regels en procedures alsmede een systeem van interne controle op het materieelbeheer.De Rekenkamer constateerde in het onderzoek dat de organisatie van het
materieelbeheer bij de onderzochte ministeries op alle vier genoemde punten
in belangrijke mate niet voldeed aan de gestelde normen. In enkele gevallen
was bovendien de verantwoordelijkheid voor het materieelbeheer niet goed geregeld.
Veel van de tekortkomingen hingen samen met een onduidelijke invulling bij
de ministeries van het integraal management voor wat betreft het beheer van
materiële activa. Wel constateerde de Rekenkamer dat bij alle onderzochte
ministeries ontwikkelingen in gang waren gezet om het materieelbeheer op een
hoger plan te brengen. Deze waren eind 1999 echter nog niet afgerond.Bij de onderzochte diensten was het beeld iets positiever dan bij de ministeries.
Met name op het punt «risico-analyse» scoorden de diensten beter:
deze was (betrekkelijk) goed ontwikkeld voor de goederen die van belang zijn
voor de primaire processen (apparatuur, automatiseringsmiddelen en in mindere
mate draagbare telefoontoestellen). Minder goed was dit nog voor de overige
goederen (meubilair, audiovisuele middelen en kunst). Alleen bij de Defensie
Telematica Organisatie en het Korps Landelijke Politiediensten was deze risicoanalyse
ook op een aanvaardbaar niveau. Wat betreft de overige normen was de situatie
bij de diensten vergelijkbaar met die bij de ministeries.9.4.3 RegistratieEen adequate registratie, waarvan de volledigheid en betrouwbaarheid gewaarborgd
zijn, acht de Rekenkamer een tweede noodzakelijke voorwaarde voor een toereikend
materieelbeheer. Zij gaat daarbij uit van het bijhouden van inventarisadministraties
en van uitgifteregistraties voor de goederen die de ministeries of diensten
onder zich hebben.Ook hier constateerde de Rekenkamer dat zich nog een flink aantal tekortkomingen
voordeed. De ministeries beschikten in het algemeen niet over één
inventarisadministratie. Registraties waren ingericht naar soort goed, bijvoorbeeld
draagbare automatiseringsmiddelen, draagbare telefoons en in mindere mate
audiovisuele apparatuur. Veel minder was dit het geval voor meubilair en kunstvoorwerpen.
Vooral het ontbreken bij enkele ministeries van een betrouwbare registratie
van de kunstwerken die in bruikleen zijn van het Instituut Collectie
Nederland (ICN) acht de Rekenkamer zorgelijk. In nogal wat gevallen ontbraken
er bij de ministeries uitgifteregistraties voor goederen die frequent worden
uitgeleend, zoals draagbare computers, audiovisuele apparatuur en kunst. Dit
was vooral het geval bij decentrale invulling van het materieelbeheer. Voor
alle aanwezige registraties stelde de Rekenkamer vast dat waarborgen voor
volledigheid en betrouwbaarheid geheel of grotendeels ontbraken. Hierin zullen
de in gang gezette ontwikkelingen nog moeten voorzien.Bij de onderzochte diensten was vaak sprake van één vaste
activaregistratie. Deze administratie was in het algemeen van een beter niveau
dan die bij de ministeries, met name voor wat betreft de goederen van belang
voor de primaire processen. Toch waren ook hier nog vele tekortkomingen. Vooral
bij de diensten die geen agentschap zijn, werden geen of maar beperkte registraties
gevoerd van de overige goederen. Ook waren er niet altijd uitgifteregistraties
voor de daarvoor in aanmerking komende goederen. Vrij zorgelijk acht de Rekenkamer
het dat weinig (bij agentschappen) of bijna geen (bij de overige diensten)
maatregelen zijn getroffen ter waarborging van de volledigheid en betrouwbaarheid
van de administraties en de registraties van goederen bij de onderzochte diensten.9.4.4 Toezicht en controleGoed toezicht en een goed functionerende controle op het materieelbeheer
beschouwt de Rekenkamer als een derde noodzakelijke voorwaarde voor een toereikend
materieelbeheer.Zij constateerde dat zowel bij ministeries als diensten in verreweg de
meeste gevallen toezicht door de daarvoor verantwoordelijke directie Financieel-Economische
Zaken (FEZ) – of diens gedelegeerde – ontbrak. Van evaluatie van
het gevoerde materieelbeheer was in het geheel nog geen sprake. Voorts was
de uitvoering van de interne controle op het materieelbeheer beperkt of ontbrak
die zelfs geheel, terwijl ook de accountantscontrole in het algemeen meer
gericht was op de financiële kant (inkoop, voorraden en afstoting) dan
op het beheer van de goederen die in gebruik zijn. Wel stelde de Rekenkamer
vast dat de departementale accountantsdiensten bij hun controle over 1999
meer dan voorheen rapporteerden over onderdelen van het beheer van materiële
activa. In een enkel geval werd ook naar het onderhavige onderzoek van de
Rekenkamer verwezen.9.4.5 InformatievoorzieningEen deugdelijke informatievoorziening over aanwezigheid, gebruik en staat
(van onderhoud) van goederen is volgens de Rekenkamer een vierde noodzakelijke
voorwaarde voor een toereikend materieelbeheer. Om het management in staat
te stellen het gevoerde materieelbeheer (bij) te sturen acht de Rekenkamer
het nodig dat het beheer van materiële activa een onderdeel vormt van
het systeem van planning en control bij de ministeries en diensten.De meeste ministeries en diensten (met uitzondering van het BAC, de DTO
en het KLPD) voldeden hier niet aan. Voor zover er al informatie voorhanden
was, bleek deze veelal beperkt in omvang en had deze niet de status van managementinformatie,
laat staan dat daarmee het materieelbeheer werd (bij)gestuurd. Het materieelbeheer
bleek slechts sporadisch deel uit te maken van het beheersysteem (planning
en controlcyclus) van de onderzochte ministeries en diensten. 9.4.6 Conclusies en aanbevelingenDe Rekenkamer concludeert dat een deel van de onderzochte ministeries –
en in mindere mate diensten – slechts in beperkte mate voldoet aan de
(minimum)eisen van het Besluit Materieelbeheer. De overige ministeries en
diensten voldoen wel geheel of grotendeels aan de eisen die het Besluit stelt.
Niettemin is volgens de Rekenkamer bij beide groepen onvoldoende sprake van
een ordelijk, controleerbaar en doelmatig materieelbeheer. Aan de vier voorwaarden
die zij hiervoor meent te mogen stellen wordt bij de meeste onderzochte ministeries
en diensten nog onvoldoende of geheel niet voldaan.Zij beveelt dan ook aan het Besluit Materieelbeheer nog eens tegen het
licht te houden en het van meer concrete en toetsbare eisen, zoals die bijvoorbeeld
in het Rekenkameronderzoek zijn gesteld, te voorzien. De Rekenkamer beveelt
aan de toezichts- en de controlefuncties te verbeteren en de informatie over
de goederen die in gebruik zijn te verbeteren en te uniformeren. Door het
materieelbeheer expliciet onderdeel te maken van de planning en controlcyclus
van de ministeries en diensten zouden de mogelijkheden tot (bij)sturing van
het materieelbeheer bij de ministeries en hun dienstonderdelen worden vergroot
en de doelmatigheid kunnen worden bevorderd.De Rekenkamer komt tot die aanbevelingen niet alleen vanuit de noodzaak
van het vergroten van de aandacht voor de goederen in bezit van het Rijk («goed
huisvaderschap»), maar ook op grond van enkele ontwikkelingen op het
bestuurlijke vlak. Daartoe behoren de discussies over invoering van een bedrijfsvoeringsverklaring,
van een baten en lastenstelsel of agentschapstatus voor bepaalde diensten
en van een aangepaste staats- of rijksbalans. Volgens de Rekenkamer is in
het kader van al deze ontwikkelingen een deugdelijk beheer van de materiële
activa een absolute voorwaarde en aanpassing van het Besluit Materieelbeheer
een noodzaak.9.4.7 Reactie ministerDe minister van Financiën wijst in zijn met de overige ministers
afgestemde reactie allereerst op de eigen verantwoordelijkheid van de ministers
voor het materieelbeheer bij hun ministerie. Het Besluit Materieelbeheer gaat
ervan uit dat het materieelbeheer zo wordt ingericht, dat het leidt tot een
rechten doelmatig beheer. Volgens hem blijkt uit de bevindingen van de Rekenkamer
dat de ministeries in het algemeen aan dit besluit nog niet voldoende invulling
hebben gegeven. De minister acht het dan ook van belang dat de ministeries
het besluit spoedig en voortvarend implementeren en hij zal dit via het toezicht
van zijn ministerie op het financieel beheer volgen en stimuleren. Het opnemen
van het materieelbeheer in de planning en controlcyclus ziet hij als één
van de mogelijkheden voor het waarborgen van een goede bedrijfsvoering door
de ministeries. Hij zegt toe te zullen bezien of het nodig is om meer en meer
concrete handvatten ter waarborging van het materieelbeheer te bieden. Dit
voornemen koppelt de minister aan de verdere implementatie van zijn voorstellen
over de bedrijfsvoeringmededeling zoals die bij brief van 8 mei 2000 (Voortgangsrapportage
VBTB) aan de Tweede Kamer zijn voorgelegd.9.4.8 Nawoord RekenkamerDe Rekenkamer is van oordeel dat niet alleen sprake is van een onvoldoende
implementatie van het Besluit Materieelbeheer door de ministeries,
maar dat dit Besluit ook te weinig richting geeft aan het in de praktijk te
voeren materieelbeheer, met name in situaties van integraal management. Daarom
acht zij de terughoudendheid van de minister om meer concrete en meetbare
criteria in het Besluit Materieelbeheer op te nemen minder gewenst. De Rekenkamer
is teleurgesteld dat bijna alle ministers in reactie op het onderzoek materieelbeheer
bij hun ministerie voorbij gaan aan de ontoereikende invulling van de toezichtfunctie
door de directie FEZ. Zij ziet de uitwerking van de voorstellen om het materieelbeheer
te betrekken bij de bedrijfsvoeringsmededeling met belangstelling tegemoet
en zal de deels al in gang gezette verbeteringen van het materieelbeheer nauwlettend
volgen.9.5 Invoering euro9.5.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer heeft de afgelopen twee jaar onderzoek gedaan naar
de voorbereidingen van de ministeries op de invoering van de euro per 1 januari
2002. De resultaten van deze onderzoeken zijn opgenomen in de bundels Rechtmatigheidsonderzoek
1997 en 1998. Beide jaren vroeg de Rekenkamer onder andere aandacht voor de
verantwoordelijkheid van de ministers voor de invoering van de euro bij organisaties
die belangrijk zijn voor de uitvoering van het rijksbeleid, de zogenoemde
derdenorganisaties. De twee onderzoeken resulteerden in aanbevelingen om hiervoor
een beleid te ontwikkelen en daarbij onderscheid te maken tussen prioritaire
en niet-prioritaire organisaties op grond van hun maatschappelijk en politiek-bestuurlijk
belang. Dit beleid zou, gezien de fase van voorbereiding bij een aantal derdenorganisaties,
moeten voorzien in een verdergaande inhoudelijke regievoering door de ministeries.De Rekenkamer heeft nu onderzocht of en zo ja hoe haar aanbevelingen invulling
hebben gekregen.9.5.2 Aanpak voor derdenorganisatiesDe Interdepartementale Werkgroep Euro (IWE) heeft eind 1999 onder aanvoering
van het Ministerie van Financiën een aanpak voor derdenorganisaties ontwikkeld.
Belangrijke bijdragen hieraan leverden de ministeries van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW), Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij (LNV) en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Gezamenlijk werd een referentiekader annex monitorinstrument ontwikkeld, waarmee
alle ministeries de voortgang bij de door hen aangewezen prioritaire derdenorganisaties
in kaart zouden kunnen brengen. Hierbij is gebruik gemaakt van de praktijkervaringen
van de betrokken ministeries. Model stond de aanpak in de sector Sociale Zekerheid.De ministeries hebben ongeveer dertig derdenorganisaties als prioritair
aangewezen. Daarvan ressorteert het merendeel onder de vier genoemde ministeries
en onder het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. De ministeries
van SZW en VWS hebben, gezien het hoog politiek-bestuurlijk afbreukrisico,
voor de sectoren Sociale Zekerheid en Zorg respectievelijk alle en bijna alle
derdenorganisaties als prioritair aangewezen. Inmiddels is de monitor bij
alle prioritaire derdenorganisaties uitgezet. De resultaten van de monitoring
zullen worden opgenomen in de halfjaarlijkse voortgangsrapportage invoering
euro van de minister van Financiën aan de Staten-Generaal. De eerste
keer zal dit medio 2000 gebeuren in de zevende voortgangsrapportage. 9.5.3 Waarborgen informatievoorzieningDe Rekenkamer heeft bij de ministeries van SZW en VWS onderzocht hoe wordt
gewaarborgd dat de informatie die de ministeries over de derdenorganisaties
krijgen betrouwbaar en volledig is. Hun aanpak heeft immers mede ten grondslag
gelegen aan de monitor die recent in gebruik is genomen. Bij deze beide ministeries
zijn (beleids)directies (directie Toezicht bij SZW en directie Zorgverzekeringen
bij VWS) verantwoordelijk voor het volgen van de voorbereiding bij de derdenorganisaties.
Dit gebeurt met behulp van vragenlijsten, voortgangsgesprekken en bestuurlijke
correspondentie. De informatievoorziening loopt parallel met de bestaande
verantwoordelijkheidslijnen tussen de derdenorganisaties, hun toezichthouders
en het ministerie. Om de volledigheid en betrouwbaarheid van de verkregen
informatie te waarborgen zijn speciale maatregelen getroffen, zoals schriftelijke
akkoordverklaringen van de deelnemers met de verslagen van monitorgesprekken
en audits van het europroject bij de verantwoordelijke departementsonderdelen
en bij de derdenorganisaties. De verzamelde informatie wordt gebruikt voor
sturing van het proces, en geaggregeerd voor rapportage aan het departementaal
management en aan de minister van Financiën ten behoeve van de halfjaarlijkse
voortgangsrapportage invoering euro aan de Staten-Generaal.9.5.4 ConclusiesDe Rekenkamer meent dat de gekozen aanpak voor de derdenorganisaties,
voor een deel geënt op de tot nu toe werkbaar gebleken aanpak bij de
ministeries van SZW en VWS, in opzet goed is en voldoende waar- borgen bevat
voor de volledigheid en betrouwbaarheid van de informatie die beschikbaar
komt. De Rekenkamer zal, als onderdeel van haar meerjarig onderzoeksprogramma
invoering euro, de komende tijd de voorbereidingen op de komst van de euro,
ook bij de als prioritair aangewezen derdenorganisaties, met belangstelling
volgen en daarover waar nodig rapporteren.9.6 SlotbeschouwingDe uitkomsten van de drie uitgevoerde beheersonderzoeken (aanbestedingen,
betalingenbeheer en materieelbeheer) brengen de Rekenkamer tot de conclusie
dat rijksbreed het beheer ten aanzien van aanbestedingen en materieel onvoldoende
op orde is. Ook ten aanzien van het betalingenbeheer waren bij een drietal
ministeries verbeteringen mogelijk.Bij alle drie de onderzoeken kwam naar voren dat met name in de uitvoering
van het beheer – soms grote – onvolkomenheden bestonden. De Rekenkamer
acht dit een ongewenste situatie, mede gelet op de (maatschappelijke) relevantie
van de onderwerpen. Een niet tijdig of niet correct aanbestedingen-, betalingen-
of materieelbeheer brengt risico's met zich mee voor de rechtmatigheid, doelmatigheid
en de integriteit van dat beheer, voor financiële claims, maar is ook
minder wenselijk vanuit een oogpunt van behoorlijk bestuur, goed huisvaderschap
en de door het Rijk te vervullen voorbeeldfunctie.De Rekenkamer vraagt derhalve nadrukkelijk aandacht voor haar aanbevelingen,
die kunnen bijdragen aan de verbetering van het te voeren beheer.Met de invoering van de euro, onderzocht bij de sectoren Zorg en Sociale
Zekerheid, worden goede vorderingen gemaakt. BIJLAGE 1 Cijfermatige overzichtenOverzicht 1: VerplichtingenDe bevindingen van de Rekenkamer over de rekeningen
1999BegrotingenTotaalbedrag
(x f 1 miljoen)Geen belangrijke fouten/onzekerheden (in procenten)Onzekerheden (in procenten) Fouten (in
procenten)   19991998juistheidvolledigheid*onjuistonv
olledig IHuis der Koningin13,8100100    IIHoge Colleges van Staat328,9100100    IIIAlgemene
Zaken66,3100100    IVKoninkrijksrelaties1 323,7100100    VBuitenlandse
Zaken9 790,199,81000,1 0,1 VIJustitie9 936,1100100    VIIBinnenlandse Zaken9 730,5100100    VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen43 592,9100100    IXANationale Schuld152 552,9100100    IXBFinanciën22 228,1100100    XDefensie13 851,198,999,10,6(0,1)0,60,0XIAVolkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer9 790,999,999,8  0,1 XIIVerkeer en Waterstaat11 809,210099,9  0,0 XIIIEconomische Zaken7 066,6100100    XIVLandbouw,
Natuurbeheer en Visserij4 627,9100100    XVSociale Zaken en Werkgelegenheid32 666,7100100    XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport12 956,3100100    Totaal begrotingen342 332,099,91000,0(0,0)0,00,0         Begrotingsfondsen**       (VII)Provinciefonds1 820,5100100    (IXB)Gemeentefonds23 821,7100100    (XII)Infrastructuurfonds14 310,099,999,50,1   (XIII)Fonds Economische Structuurversterkingn.v.t      (XIV)Diergezondheidsfonds0,4100100    (XIV)Landbouw-Egalisatie-fonds, afdeling A165,6100100    (XV)Spaarfonds AOWn.v.t     Totaal begrotingsfondsen40 118,210099,80(0)00Totaal generaal382 450,210099,90(0)00AgentschappenNvt      * Het tussen haakjes plaatsen van een percentage duidt op onzekerheid
over de volledigheid zonder dat een indicatie gegeven kan worden over de mate
van onvolledigheid.** Het tussen haakjes geplaatste begrotingsnummer geeft aan dat de voor
die begroting verantwoordelijke minister tevens verantwoordelijk is voor het
desbetreffende begrotingsfonds.Overzicht 2: UitgavenDe bevindingen van de Rekenkamer over de rekeningen
1999BegrotingenTotaalbedrag
(x f 1 miljoen)Geen belangrijke fouten/onzekerheden (in procenten)Onzekerheden (in procenten) Fouten (in
procenten)   19991998juistheidvolledigheid*onjuistonvolledigIHuis der Koningin13,8100100    IIHoge Colleges van Staat326,1100100    IIIAlgemene
Zaken95,8100100    IVKoninkrijksrelaties410,9100100    VBuitenlandse Zaken10 721,298,899,70,4 0,7 VIJustitie8 891,699,499,10,2 0,4 VIIBinnenlandse Zaken7 708,998,899,71,0 0,2 VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen42 758,7100100  0,0 IXANationale Schuld152 574,199,4100  0,6 IXBFinanciën6 504,099,81000,2  0,0XDefensie14 995,298,799,51,1(0,0)0,20,0XIAVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer9 283,410099,90,0 0,0 XIIVerkeer en Waterstaat11 881,099,799,60,1 0,2 XIIIEconomische Zaken4 330,8100100    XIVLandbouw,
Natuurbeheer en Visserij4 463,310099,7    XVSociale Zaken en Werkgelegenheid32 061,7100100    XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport11 868,910090,5    Totaal begrotingen318 889,499,699,40,1(0,0)0,30,0         Begrotingsfondsen       (VII)Provinciefonds1 818,2100100    (IXB)Gemeentefonds23 967,8100100    (XII)Infrastructuurfonds10 202,397,397,12,3 0,4 (XIII)Fonds Economische Structuurversterking2 927,3100100    (XIV)Diergezondheidsfonds0,4100100    (XIV)Landbouw-Egalisatiefonds, afdeling A165,6100100    (XV)Spaarfonds AOWn.v.tn.v.tn.v.t    Totaal begrotingsfondsen39 081,699,399,20,6(0,0)0,10,0Totaal generaal357 971,099,599,40,2(0,0)0,30,0         Agentschappen       (V)Centrum tot bevordering
van de import uit ontwikkelingslanden        – Lasten van exploitatie18,5100100     – Kapitaaluitgaven0,4100100    (VI)Immigratie-
en Naturalisatiedienst        – Lasten van exploitatie519,697,51001,2 1,3  – Kapitaaluitgaven57,0100100    (VI)Dienst Justitiële inrichtingen        – Lasten van exploitatie2 393,2100100     – Kapitaaluitgaven78,0100100    (VI)Centraal Justitieel Incassobureau        – Lasten
van exploitatie67,9100100     – Kapitaaluitgaven2,4100100    (VI)Korps Landelijke Politiediensten        – Lasten
van exploitatie512,0100100     – Kapitaaluitgaven77,2100100    (VII)IVOP        – Lasten van exploitatie21,1100100     – Kapitaaluitgaven0,5100100    (VII)Centrale archief selectiedienst        – Lasten van exploitatie13,6100100     – Kapitaaluitgaven2,3100100    (VII)Basisadministratie
Persoonsgegevens en Reisdocumenten        – Lasten van exploitatie62,8100100     – Kapitaaluitgaven1,4100100    (VII)Informatie- en communicatie Technologie
Organisatie        – Lasten
van exploitatie154,4100100     – Kapitaaluitgaven9,3100100    (VIII)Centrale
Financiën Instellingen        – Lasten van exploitatie108,9100100     – Kapitaaluitgaven10,6100100    (VIII)Rijksarchiefdienst        – Lasten van exploitatie54,9100100     – Kapitaaluitgaven5,2100100    (X)Defensie
Telematica Organisatie        – Lasten van exploitatie532,4100100     – Kapitaaluitgaven31,0100100    (X)Dienst Gebouwen, Werken en Terreinen        – Lasten van exploitatie173,8100100     – Kapitaaluitgaven7,2100100    (XI)Rijksgebouwendienst        – Lasten van exploitatie1 838,7100100     – Kapitaaluitgaven450,6100100    (XII)KNMI        – Lasten
van exploitatie98,2100100     – Kapitaaluitgaven13,3100100    (XII)Rijksdienst
voor de Radiocommunicatie        – Lasten van exploitatie59,4100100     – Kapitaaluitgaven5,8100100    (XIII)Senter        – Lasten van exploitatie78,5100100     – Kapitaaluitgaven1,3100100    (XIV)LASER        – Lasten van exploitatie143,3100100     – Kapitaaluitgaven3,0100100    (XIV)Bureau
Heffingen        – Lasten
van exploitatie51,7100100     – Kapitaaluitgaven6,8100100    (XIV)Plantenziektenkundige dienst        – Lasten
van exploitatie41,2100100     – Kapitaaluitgaven4,1100100    (XVI)Directie
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen        – Lasten van exploitatie26,8100100     – Kapitaaluitgaven0,9100100    Totale lasten exploitatie6 970,999,81000,1 0,1 Totale kapitaaluitgaven768,31001000,0 0,0 * Het tussen haakjes plaatsen van een percentage duidt op onzekerheid
over de volledigheid zonder dat een indicatie gegeven kan worden over de mate
van onvolledigheid.Overzicht 3: OntvangstenDe bevindingen van de Rekenkamer over de rekeningen
1999BegrotingenTotaalbedrag
(x f 1 miljoen)Geen belangrijke fouten/onzekerheden (in procenten)Onzekerheden (in procenten) Fouten (in
procenten)   19991998juistheidvolledigheidonjuistonvolledigIHuis der Koningin0,0100100    IIHoge Colleges van Staat10,5100100    IIIAlgemene
Zaken11,1100100    IVKoninkrijksrelaties7,6100100    VBuitenlandse Zaken279,5100100    VIJustitie1 425,8100100 (0,8)  VIIBinnenlandse Zaken815,0100100   1,9 VIIIOnderwijs,
Cultuur en Wetenschappen3 736,0100100    IXANationale Schuld122 383,199,6100  0,4 IXBFinanciën176 234,4100     XDefensie509,810099,7   0,4XIAVolkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer586,8100100    XIIVerkeer en Waterstaat2 049,999,9100  0,1 XIIIEconomische Zaken4 725,8100100    XIVLandbouw,
Natuurbeheer en Visserij779,5100100    XVSociale Zaken en Werkgelegenheid1 201,8100100    XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport601,3100100 (4,1)  Totaal begrotingen315 357,999,81000,0(0,0)0,20,0         Begrotingsfondsen       (VII)Provinciefonds1 818,2100100    (IXB)Gemeentefonds23 967,8100100    (XII)Infrastructuurfonds10 261,899,91000,0 0,0 (XIII)Fonds Economische Structuurversterking1 783,596,2100  3,8 (XIV)Diergezondheidsfonds0,0n.v.t100    (XIV)Landbouw-Egalisatie-fonds,
afdeling A165,6100100    (XV)Spaarfonds AOW5 023,7100100    Totaal fondsen43 020,699,81000,0(0,0)0,20,0Totaal generaal358 378,599,81000,0(0,0)0,20         Agentschappen       (V)Centrum tot bevordering van de import uit ontwikkelingslanden        – Baten van exploitatie18,5100100     – Kapitaalontvangsten0,0100100    (VI)Immigratie- en Naturalisatiedienst        – Baten van exploitatie497,3100100     – Kapitaalontvangsten15,0100100    (VI)Dienst Justitiële inrichtingen        – Baten van exploitatie2 442,6100100     – Kapitaalontvangsten56,0100100    (VI)Centraal Justitieel Incassobureau        – Baten van exploitatie70,8100100     – Kapitaalontvangsten0,0100100    (VI)Korps Landelijke Politiediensten        – Baten van exploitatie503,8100100     – Kapitaalontvangsten18,1100100    (VII)IVOP        – Baten van exploitatie21,2100100     – Kapitaalontvangsten0,0100100    (VII)Centrale archief selectiedienst        – Baten van exploitatie14,2100100     – Kapitaalontvangsten0,3100100    (VII)Basisadministratie Persoonsgegevens
en Reisdocumenten        – Baten van exploitatie64,3100100     – Kapitaalontvangsten0,0100100    (VII)Informatie- en communicatie Technologie Organisatie        – Baten
van exploitatie161,1100100     – Kapitaalontvangsten0,0100100    (VIII)Centrale Financiën Instellingen        – Baten van exploitatie107,5100100     – Kapitaalontvangsten1,2100100    (VIII)Rijksarchiefdienst        – Baten van exploitatie53,9100100     – Kapitaalontvangsten0,0100100    (X)Defensie Telematica Organisatie        – Baten van exploitatie533,0100100     – Kapitaalontvangsten5,1100100    (X)Dienst Gebouwen, Werken en Terreinen        – Baten van exploitatie174,8100100     – Kapitaalontvangsten2,9100100    (XI)Rijksgebouwendienst        – Baten van exploitatie1 861,9100100     – Kapitaalontvangsten11,1100100    (XII)KNMI        – Baten van exploitatie92,6100100     – Kapitaalontvangsten5,7100100    (XII)Rijkdsdienst voor de Radiocummunicatie        – Baten van exploitatie62,7100100     – Kapitaalontvangsten0,1100100    (XIII)Senter        – Baten van exploitatie81,0100100     – Kapitaalontvangsten0,0100100    (XIV)LASER        – Baten van exploitatie144,6100100     – Kapitaalontvangsten1,4100100    (XIV)Bureau Heffingen        – Baten van exploitatie52,1100100     – Kapitaalontvangsten2,3100100    (XIV)Plantenziektenkundige dienst        – Baten van exploitatie39,8100100     – Kapitaalontvangsten0,0100100    (XVI)Directie College ter Beoordeling van
Geneesmiddelen        – Baten van exploitatie28,3100100     – Kapitaalontvangsten0,0100100    Totale baten van exploitatie7 026,0100100    Totale kapitaalontvangsten119,2100100    Overzicht 4: SaldibalansDe bevindingen van de Rekenkamer over de saldibalans
1999BegrotingenBeoordeeld subtotaal* (x 1 miljoen) Geen belangrijke fouten/onzekerheden (in procenten)Onzekerheden
(in procenten) Fouten (in procenten)  DebetCredit19991998JuistheidVolledigheidOnjuistOnvolledigIHuis der Koningin0,013,8100100    IIHoge Colleges van Staat53,7624,510099,2    IIIAlgemene Zaken68,6156,7100100    IVKoninkrijksrelaties1 844,42 380,810057,4    VBuitenlandse Zaken5 219,933 676,81001000,0 0,0 VIJustitie5 780,717 274,4100100    VIIBinnenlandse Zaken10 838,021 563,5100100    VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen26 906,640 527,9100100    IXANationale
Schuld6 810,9467 140,2100100    IXBFinanciën365 135,5122 963,8100100  0,00,0XDefensie4 919,834 351,3100100    XIAVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer7 773,642 122,1100100    XIIVerkeer en
Waterstaat7 083,927 293,0100100   0,1XIIIEconomische Zaken12 769,012 037,9100100    XIVLandbouw, Natuurbeheer en Visserij8 327,910 667,2100100    XVSociale Zaken
en Werkgelegenheid64 574,136 599,4100100    XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport13 650,830 798,3100100    Totaal begrotingen541 757,4900 191,61001000,00,00,00,0          Begrotingsfondsen        (VII)Provinciefonds3 494,124,2100100    (IXB)Gemeentefonds45 730,8326,9100100    (XII)Infrastructuurfonds5 382,130 942,6100100   0,0(XIII)Fonds Economische Structuurversterking6 462,27 605,9100100    (XIV)Diergezondheidsfonds30,230,2100100    (XIV)Landbouw-Egalisatie-fonds,
afdeling A2 977,41 466,2100100    (XV)Spaarfonds AOW10 106,610 106,6100100    Totaal begrotingsfondsen74 183,450 502,61001000,00,00,00,0Totaal generaal615 940,8950 694,21001000,000,00,0          Agentschappen        (V)Centrum tot Bevordering van de import
uit ontwikkelingslanden10,010,0100100    (VI)Immigratie-
en Naturalisatiedienst189,3189,3100100    (VI)Dienst Justitiële
inrichtingen625,9625,9100100    (VI)Centraal
Justitieel Incassobureau25,325,3100100    (VI)Korps Landelijke
Politiediensten245,2245,2100100    (VII)IVOP8,78,7100100    (VII)Centrale archief selectiedienst6,26,2100100    (VII)Basisadministratie Persoonsgegevens
en Reisdocumenten19,819,8100100    (VII)Informatie-
en communicatie Technologie Organisatie93,493,4100100    (VIII)Centrale Financiën Instellingen31,631,6100100    (VIII)Rijksarchiefdienst20,220,2100100    (X)Defensie Telematica Organisatie458,5458,5100100    (X)Dienst, Gebouwen, Werken en Terreinen109,7109,7100100    (XI)Rijksgebouwendienst10 157,010 157,0100100    (XII)KNMI57,457,4100100    (XII)Rijksdienst voor Radiocommunicatie53,453,4100100    (XIII)Senter44,844,8100100    (XIV)LASER37,737,7100100    (XIV)Bureau
Heffingen23,223,210099,2    (XIV)Plantenziektenkundige
dienst10,610,6100100    (XVI)Directie College
ter Beoordeling van Geneesmiddelen5,75,7100100    Totaal agentschappen12 223,612 223,61001000,00,000* Het subtotaal debet = totaal -/- uitgaven/- tegenrekeningen. Het subtotaal
credit = totaal/- ontvangsten -/- tegenrekeningen. BIJLAGE 2 Uitgaven en ontvangsten Rijk 1999 UitgavenOntvangsten In mln gld Verschil  Verschil          MN 99REKabsprocMN 99REKabsprocBegrotingen        HdK14140– 1    HCvS Kab K304326227711344AZ86961011611698Koninkrijksrelaties27041114152258– 17– 70BuiZa
excl EU6 8487 0231753114280166146Justitie7 6468 8921 245161 2781 42614812BiZa en Koninkrijksrel.7 7467 709– 37050681530961OCW41 00642 7591 75343 6563 736802Nat.Schuld31 19743 74512 547401 3347 0885 754431Fin excl Belastingen6 4686 5094215 38515 98010 594197Fin Belastingen    153 582160 2556 6734Defensie14 14014 9958556485510255VROM8 4649 28381910289587298103RGD  0   0 V&W11 58811 88129331 6412 05040925Econ.Z3 7704 331561152 9624 7261 76460LNV3 7374 4637261955178022942SZW31 08332 06297938161 20238647VWS11 20111 869668631360128892Subtotaal185 569206 36620 79711172 949200 06327 1 1416         Fondsen        GF23 28723 968681323 30323 9686653PF1 7851 8183321 7851 818332ISF10 09910 20210419 99010 2622723FES3 2062 927– 279– 91 6201 78416410LEF-A 166166  166166 Spaarfonds AOW 00 4 8305 0241944Diergezondheidsfonds 00  0  Subtotaal38 37739 082705241 52843 0201 4924         Afdracht Eigen        Middelen EU**11 82211 051– 77177 5407 353– 187– 2Consolidatie– 10 252– 9 999253– 210 252– 9 999253– 2Aanvullende posten        Diversen880– 88– 100    Bijstelling AKW5850– 585100    Arbeidsvoorwaarden2 9400– 2 940100    Prijsbijst./Studiefin.
7240– 724100     Nader te bepalen1 8260– 1 8261001 8550– 1 855– 100Accres GF./PF. 1800– 180100     Subtotaal6 3430– 6 343– 1001 8550– 1 855– 100Agentschappen*1 1987 5326 3345291 166 – 1 166– 100Totale uitg en ontv233 056254 03220 9769214 787240 43725 65012Aflossing en uitgifte        schuld43 085108 83065 74515356 585115 29558 710104Totaal uitg en ontv.        incl.schuld276 141362 86286 72131271 372355 73284 36031Muntslag (inflatoir)    43– 5– 48– 112Saldo (inflatoir)    4 7267 1352 40951Totaal276 141362 86286 72131276 141362 86286 72131* De rekeningcijfers van de agentschappen bestaan uit de saldomutatie
bij de RHB.** Exclusief landbouwheffingen. BIJLAGE 3 Overzichtstabellen onderzoek AanbestedingenTabel 11 Onderhandse gunningen Gestelde eisen ONDERHANDSE GUNNING –
30 aanbestedingenVoldaan Motivering aanbestedingsvorm33% Programma van eisen
opgesteld27%Schriftelijke
offerteaanvraag20% Schriftelijke offerte43% Contract60%Tabel 12 Onderhandse aanbestedingen Gestelde eisen ONDERHANDSE AANBESTEDING –
24 aanbestedingenVoldaan Motivering aanbestedingsvorm46% Programma van eisen
opgesteld79%Schriftelijke
offerteaanvraag83% Gelijktijdig aangevraagd88% Vaste indieningstermijn offertes83%Gunningcriteria vooraf vastgesteld75% Wegingsfactoren vooraf vastgesteld50% Schriftelijke offertes88%Procesverbaal van opening42% Door twee personen42%Offerte analyse
uitgevoerd71% Door
twee personen71%Gemotiveerde
schriftelijke afwijzingen63%Contract92%Tabel 13 Europese openbare aanbesteding Gestelde eisen EUROPESE OPENBARE
AANBESTEDING - 29 aanbestedingenVoldaan(Motivering aanbestedingsvorm)38% Programma van eisen
opgesteld93% Gunningcriteria
vooraf vastgesteld93%Wegingsfactoren vooraf vastgesteld72% Schriftelijke offertes83% Procesverbaal van opening83% Door twee personen83% Offerte analyse uitgevoerd86% Door twee personen72% Procesverbaal van gunning24%Schriftelijke opdrachtverlening69% Gemotiveerde schriftelijke afwijzingen52% Contract93%Tabel 14 Europese niet-openbare aanbesteding – fase
1 Gestelde eisen EUROPESE NIET-OPENBARE
AANBESTEDING – 19 aanbestedingen – fase 1Voldaan Motivering aanbestedingsvorm16%Preselectiecriteria bekendgemaakt95% Beoogd aantal bedrijven68% Schriftelijke beoordeling89%Gemotiveerde schriftelijke afwijzingen68%Tabel 15 Europese niet-openbare aanbesteding – fase
2 Gestelde eisen EUROPESE NIET-OPENBARE
AANBESTEDING – 19 aanbestedingen – fase 2Voldaan Schriftelijke offerteaanvraag84% Gelijktijdig aangevraagd84% Vaste indieningstermijn offertes84% Programma van eisen opgesteld95% Gunningcriteria vooraf vastgesteld89%Wegingsfactoren
vooraf vastgesteld63% Schriftelijke offertes89% Procesverbaal van opening68% Door twee personen63% Offerte analyse uitgevoerd74% Door twee personen74% Procesverbaal van gunning16%Schriftelijke opdrachtverlening84% Gemotiveerde schriftelijke afwijzingen79% Contract95%BIJLAGE 4 Overzichtstabel onderzoek BetalingenbeheerTabel 16 Overzicht doorlooptijden betalingen Ministerie/Kasbeheerder Apparaats-
of programma-UitgavenSnelste betaling
in dagenLangzaam-ste betaling in dagenGemiddeld in dagenPercentage betaald binnen 30 dagen*Justitie-CJIB-Apparaat46129,567%Justitie-CJIB-Programma17455103,77%Justitie-CJIB-Totaal445577,528%Justitie-DRP-Arnhem-Apparaat1014031,858%Justitie-DRP-Arnhem-Programma1220747,449%Justitie-DRP-Arnhem-Totaal1020741,453%OCW-CFI-Apparaat agentschap615932,768%OCW-CFI-Apparaat concern116328,367%OCW-CFI-Programma-concern***niet bekendniet bekendniet bekendniet bekend OCW-CFI-Totaal615932,368%OCW-ROB-Apparaat810530,367%OCW-ROB-Programma92144926%OCW-ROB-Totaal821439,860%LNV-PD-Apparaat724433,465%LNV-PD-Programma6690780%LNV-PD-Totaal724434,763%LNV-DLG-Apparaat15553347%LNV-DLG-Programma**102713,779%LNV-DLG-Totaal105523,662%* binnen deze berekening zijn de betalingen waarvan de doorlooptijd onbekend
was buiten beschouwing gelaten.** exclusief betalingen telebankieren.*** reguliere betalingen aan onderwijsinstellingen volgen een vaste «jaarkalender».
Het tijdsverloop tussen het ontstaan van de verplichting en de betaling is
niet eenvoudig vast te stellen. SAMENVATTINGEN RAPPORTEN BIJ DE FINANCIËLE VERANTWOORDING
1999 10 MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKENOntwikkelingenDe Rekenkamer constateert dat de kwaliteit van het financieel beheer in
1999 ten opzichte van vorig jaar een geringe achteruitgang vertoont.AandachtspuntenDe Rekenkamer signaleerde wederom tekortkomingen bij de ijkpunten «Beschrijving
en onderhoudsorganisatie Administratieve Organisatie», «Automatisering»
en «Informatievoorziening/kengetallen». Tevens zijn dit jaar tekortkomingen
gesignaleerd in het financieel beheer bij de Stichting Nederland Wereldtentoonstellingen.De Rekenkamer stelde vast dat het departement beschikt over een regeling
inzake het onderhoud van de administratieve organisatie (AO). Het toezicht
door de Centrale Afdeling «Financieel-Economische Zaken» (CAFEZ)
op de naleving van de AO heeft door capaciteitsgebrek in 1999 beperkt plaatsgevonden.De AO van het departement is voor een groot deel op orde en actueel. Uitzondering
hierop vormen de centrale afdeling P&O waar de decentrale werkprocessen
vrijwel niet zijn beschreven. Bij een onderdeel van de Centrale Afdeling «Facilitaire
en Informatieaangelegenheden» zijn de werkprocessen voor een beperkt
deel niet beschreven. Verder is de beschrijving van de AO van de «Directie
Toepassing Communicatietechniek» in 1999 nauwelijks onderhouden.De Rekenkamer beoordeelde de implementatie van het Voorschrift Informatiebeveiliging
Rijksdienst 1994 (VIR) als voldoende. Bij het departement dient echter nog
het beheersplan voor het PERCC (systeem voor personeels- en salarisgegevens)
te worden geïmplementeerd.In zijn reactie geeft de minister van AZ aan zich niet te kunnen vinden
in de conclusie van de Rekenkamer dat het financieel beheer in 1999 een geringe
achteruitgang vertoont ten opzichte van 1998. Hij is van mening dat bij de
ijkpunten AO, automatisering en overdrachtsuitgaven en -ontvangsten geen sprake
is van tekortkomingen. Gelet op de bevindingen met betrekking tot deze ijkpunten
handhaaft de Rekenkamer haar oordeel over het gevoerde financieel beheer.Financiële verantwoordingIn de rekening van het Ministerie van Algemene Zaken is voor f 66,3
miljoen aan verplichtingen, f 95,8 miljoen aan uitgaven en f 11,1
miljoen aan ontvangsten verantwoord. De belangrijkste categorie van begrotingsuitgaven
betreft «Personeel en materieel» (f 58,1 miljoen).De Rekenkamer komt tot een positief oordeel over de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van Algemene Zaken. In de aangegane verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten trof de Rekenkamer geen belangrijke fouten of onzekerheden
aan.De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het
financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften met uitzondering
van het niet geheel voldoen aan de eisen van de toelichting bij de rekening
en de saldibalans. Financieel beheerDe onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten
voor de ijkpunten zowel over 1999 als 1998.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd  1999199819991998 1999 1998 AccountantscontroleXX    Beschrijving en onder- houdsorganisatie AO  XX  Financiële functieXX    Automatisering  XX  Overdrachtsuitgaven en -ontvangstenX X   Informatievoorziening      Kengetallen  XX  De rijksbreed uitgevoerde onderzoeken naar het materieelbeheer en het
aanbestedingenbeleid levert voor het Ministerie van Algemene Zaken de volgende
conclusies op:• Het ministerie voldoet nog niet geheel aan de minimumeisen van
het Besluit Materieelbeheer. Bovendien is het materieelbeheer nog onvoldoende
ordelijk, controleerbaar en doelmatig. Dit zit hem onder andere in het ontbreken
van een sluitend systeem van interne controlemaatregelen en van toezicht door
de centrale afdelingen FEZ en/of FIA.• De Accountantsdienst (AD) merkt in haar rapport over 1999 op, dat
bij verlenging van contracten geregeld wordt afgeweken van de departementale
richtlijn. Hiervoor blijken overigens steeds aannemelijke verklaringen te
kunnen worden gegeven. De AD adviseert om dergelijke afwegingen in het vervolg
vast te leggen en te autoriseren ten behoeve van een doelmatige controle.
De Rekenkamer vraagt nog aandacht voor het standaard opstellen van een procesverbaal
van opening bij concurrentiestelling en verbetering van het inzicht in de
kosten en opbrengsten van aanbestedingsprocedures.De minister van AZ onderschrijft de aanbevelingen op het terrein van aanbestedingen
en materieelbeheer en geeft aan met name de toezichthoudende activiteiten
te zullen intensiveren.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn
opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang
dat de minister maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn
weg te nemen. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen
aanleiding voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld
in artikel 55 van de Comptabiliteitswet. 11 HUIS DER KONINGINBij het Huis der Koningin worden de uitgaven gevormd door uitkeringen
aan leden van het Koninklijk Huis (13,8 miljoen).De Rekenkamer komt tot een positief oordeel over de financiële verantwoording
1999 van het Huis der Koningin.De Rekenkamer trof in de verplichtingen en uitgaven geen fouten en onzekerheden
aan. Er was geen sprake van ontvangsten.De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het
financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften.De minister had geen op- of aanmerkingen over het Rekenkamerrapport. 12 MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKENOntwikkelingenIn de ontwikkeling van de financiële functie bij het ministerie van
Buitenlandse Zaken (Buza) zijn in 1999 structurele maatregelen doorgevoerd.
Zo is in het Vademecum Integraal Management helder weergegeven wat integraal
management inhoudt. De nieuwe accenten 1999 in het beleid, en met name de
sectorale benadering zal de komende periode de invulling van het integraal
management en daarmee samenhangend de financiële functie mede nader gaan
bepalen.De kwaliteit van de financiële functie was evenals vorig jaar in
het algemeen nog dun. Ten opzichte van vorig jaar constateerde de Rekenkamer
vergelijkbare tekortkomingen in de opzet en de werking van de financiële
functie.De Rekenkamer onderschrijft de koers die het ministerie met de reorganisatie
in 1996 en de introductie van de nieuwe financiële functie heeft ingezet
en beseft dat de verdere ontwikkeling ervan tot een adequate uitvoering meer
tijd vergt. Wel brengt zij aandachtspunten naar voren die in die ontwikkeling
en uitvoering naar haar mening prioriteit moeten hebben.AandachtspuntenFinanciële functieDe Rekenkamer vraagt aandacht voor belangrijke elementen die naar haar
mening nog ontbreken in de financiële functie, zoals bijvoorbeeld een
vastgelegd strategisch beleid dat managers een basis biedt voor de vertaling
in meerjarige plannen. Ook is van belang dat de centrale directie Financieel-Economische
Zaken (FEZ) als concerncontroller een gestructureerd inzicht heeft in de kwaliteit
van onderdelen van het financieel beheer teneinde structurele tekortkomingen
tijdig te onderkennen en maatregelen te treffen. Het personeelsbeleid dient
verder verbeterd te worden. Het activiteitenbeheer, waaronder het voorschottenbeheer,
blijft ondanks verbetering een zwakke schakel. Wel zijn inmiddels per 1 april
2000 wijzigingen in het Handboek Bedrijfsvoering Buitenlandse Zaken opgenomen.
De Rekenkamer zal deze wijzigingen in haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000
beoordelen.In een reactie geven de ministers aan dat onlangs is besloten tot majeure
wijzigingen in de jaarplancyclus voor een betere aansluiting tussen de jaarplancyclus
en de beleids- en begrotingscyclus. Verbetering van de personele bezetting
en de kwaliteit en organisatorische inbedding van de beheersfunctie op de
posten staan hoog op de agenda.AutomatiseringBegin 1999 typeerde het ministerie zelf de situatie van de automatiseringsfunctie
als zorgwekkend. In 1999 werd hierop de organisatie van de automatisering
ondergebracht in een nieuwe directie Informatie en Communicatie Technologie
(ICT). Voor de inrichting van deze organisatie is in de planning rekening
gehouden met een looptijd tot 2003. Gedurende die ontwikkeling zullen er onvermijdelijk
nog zwakke punten in de automatiseringsorganisatie zijn. Het is dan ook van
belang dat duidelijke prioriteiten worden gesteld. In dit kader dient naar
de mening van de Rekenkamer op korte termijn de vastlegging van de verdeling
van verantwoordelijkheden en taken tussen ICT en FEZ geregeld te worden. Ook is van belang dat er gekwantificeerde kwaliteitseisen voor ICT-werkzaamheden
worden geformuleerd en een gestructureerd systeem van kwaliteitshandhaving
bij ICT wordt ontwikkeld. De Rekenkamer dringt aan hiervoor een actieplan
te ontwikkelen waarin harde deadlines zijn vastgelegd voor het opleveren van
de (deel)producten.In 1999 werd de samenhang tussen de verschillende deelprojecten voor de
ontwikkeling van het Geïntegreerd Management Informatiesysteem (GMIS)
beschreven in het Samenhangend Plan GMIS. De operationalisering van dit plan
komt evenwel nog niet van de grond waardoor het beheer van de onderlinge relaties
tussen de deelplannen wordt bemoeilijkt.De ministers onderschrijven dat het departement eind 1999 ten dele aan
het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR) voldoet en geven een
opsomming van acties die voor 2000 gepland staan, dan wel gerealiseerd zijn.
De ministers merken voorts op dat de door de Rekenkamer geconstateerde tekortkomingen
in de organisatie van de automatisering niet tot problemen hebben geleid.Financieel beheer Centrum tot Bevordering van Import uit
OntwikkelingslandenAlhoewel het Centrum tot Bevordering van Import uit Ontwikkelingslanden
(CBI) op het totaal van de begrotingsuitgaven slechts een zeer gering financieel
belang betreft vraagt de Rekenkamer aandacht voor het financieel beheer bij
dit agentschap. Zij stelde over 1999 vast dat dit beheer disfunctioneerde.
Zo is de administratieve vastlegging niet geschikt voor managementinformatie,
de beschrijving van de administratieve organisatie niet actueel en kan niet
tot een beoogde kostprijsberekening per activiteit worden gekomen. Over 1999
heeft de AD voor het CBI een goedkeurende verklaring bij de financiele verantwoording
van het CBI kunnen afgeven. Wel heeft de AD een aanzienlijke inspanning moeten
verrichten bij het tot standkomen van deze financiële verantwoording.Op grond van de adviezen van de AD zijn inmiddels maatregelen ter verbetering
van het financieel beheer genomen en is een zogenoemde Task Force samengesteld
die tot taak heeft op korte termijn verbeteringen tot stand te brengen. De
Rekenkamer vraagt naast de in gang gezette verbeteringen aandacht te besteden
aan de benodigde kennis die binnen het CBI aanwezig moet zijn teneinde het
baten en lasten stelsel goed te kunnen hanteren.De ministers achten de kwalificatie ernstige tekortkomingen in het financieel
beheer te zwaar.Financiële verantwoordingDe uitgaven van het Ministerie van Buitenlandse Zaken over 1999, in totaal
f 10,7 miljard, betroffen de aan de diplomatieke vertegenwoordigingen
verbonden uitgaven van f 1.9 miljard, uitgaven voor O.S. van in totaal
f 5,1 miljard en de afdrachten aan de Europese Unie, het zogenaamde vierde
eigen middel voor in totaal een bedrag van f 3,7 miljard.De Rekenkamer trof bij 1,16% van de uitgaven voor een bedrag van in totaal
ca f 125 miljoen, resp bij 0,16% van de verplichtingen tot een bedrag
van in totaal ruim f 15 miljoen aan substantiële fouten en onzekerheden
aan. Ook trof zij bij 1,75% van de afgerekende voorschotten tot een totaal
bedrag van f 51 miljoen belangrijke fouten en of onzekerheden aan. De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het
financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften met uitzondering
van:– een bedrag van f 2,9 miljoen in de saldibalans dat niet deugdelijk
was weergegeven;– de toelichting op de saldibalans waarin nog niet geheel is voldaan
aan de formele eis om inzicht te geven in de verleende en afgeboekte voor-
schotten respectievelijk de ouderdom van de openstaande voorschotten.Financieel beheerRecapitulerend kan het volgende overzicht van geconstateerde tekortkomingen
van de voor het departement relevante ijkpunten voor 1999 én 1998 worden
gegeven.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998AccountantscontroleXX    Financiële functie  XX  Beschrijving en AO onderhoudsorganisatie  XX  Automatisering  XX  Subsidies  XX  Agentschap CBI    XNvt Lokaal personeel  XNvt  Verdragsmiddelen
SurinameXNvt    Nvt houdt in dat in 1998 geen onderzoek is verricht.Hoewel er in 1999 positieve ontwikkelingen plaatsvonden constateerde de
Rekenkamer nog steeds tekortkomingen. Op grond van de door haar gehanteerde
methodiek is er naar de stand van de opzet en de werking, over 1999 geen sprake
van een vooruitgang of achteruitgang in het financieel beheer ten opzichte
van het vorig jaar.De Rekenkamer wijst erop dat het ministerie over 1999 te veel loonbelasting
voor lokaal personeel betaalde. Een in gang gezet overleg met de fiscus over
de belastingheffing over in het buitenland betaalde sociale verzekeringspremie
was nog niet afgerond, waardoor deze premies volledig belast bleven. De ministers
onderschrijven de aanbeveling om bijzondere aandacht aan de juiste verwerking
van de salarisgegevens te schenken.De Rekenkamer is positief over de verantwoording van de besteding van
de verdragsmiddelen door Suriname. Wel beveelt zij aan dat het ministerie
in overleg met Suriname een procedure voor de administratieve afsluiting van
projecten ontwikkelt ten einde onduidelijkheid te voorkomen over de stand
van de nog openstaande verdragsmiddelen.De ministers antwoorden dat na hervatting van het beleidsoverleg met Suriname
een procedure tot administratieve afsluiting van projecten overeengekomen
zal wordenTen slotte heeft overig financieel beheer onderzoek naar aanbestedingen
en naar het materieelbeheer voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken de
volgende conclusies opgeleverd:• de aanwezigheid van het Expertisecentrum Inkoop levert een positieve bijdrage aan de kwaliteit van het departementale aanbestedingsbeleid.
De Rekenkamer vraagt aandacht voor het standaard opstellen van een proces-verbaal
van opening bij concurrentiestelling en voor verbetering van het inzicht in
de kosten en opbrengsten van aanbestedingsprocedures;• Het Ministerie van Buitenlandse Zaken voldoet weliswaar aan de
minimumeisen van het Besluit Materieelbeheer, maar het materieelbeheer is
toch niet voldoende ordelijk, controleerbaar en doelmatig. Dit zit hem voornamelijk
in het ontbreken van vastgelegde risicoanalyses, onvoldoende uniformiteit
in de registratie van goederen en onvoldoende toezicht door de directie FEZ
op het materieelbeheer van de budgethouders. De Rekenkamer beveelt aan om
het materieelbeheer een onderdeel te maken van de planning en controlcyclus.In hun reactie geven de ministers onder meer aan dat FEZ zijn coördinerende
en monitoringtaken zwaarder zal aanzetten ten aanzien van het nakomen van
(Europese) regelgeving voor aanbesteding. Over het materieelbeheer laten de
ministers weten dit op een hoger niveau te brengen, met inachtneming van de
aanbevelingen van de Rekenkamer.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn
opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang
dat de minister maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn
weg te nemen. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen
aanleiding voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld
in artikel 55 van de Comptabiliteitswet. 13 MINISTERIE VAN JUSTITIEOntwikkelingenEr zijn in 1999 vergeleken met 1998 weinig merkbare vorderingen gemaakt
in de verbetering van de (deels ernstige) tekortkomingen in het financieel
beheer. Bij een aantal onderzochte thema's bestaan nog steeds tekortkomingen
danwel ernstige tekortkomingen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de automatisering,
personele uitgaven, de kengetallen in de financiële verantwoording, de
naleving van de Europese aanbestedingsregelgeving, het parkeren van begrotingsgelden,
de outputsturing Stichting Reclassering Nederland en de administratieve organisatie/financieel
beheer. De Rekenkamer wijst erop dat de minister van Justitie op 30 september
1999 tijdens een algemeen overleg met de vaste commissie voor Justitie aan
de Tweede Kamer heeft toegezegd dat zowel de problematiek inzake de outputsturing
Stichting Reclassering Nederland als de administratieve organisatie/financieel
beheer Justitie vóór 2002 op orde zullen zijn. Bij de thema's
«accountantscontrole», «financiële functie» en
«Rijkshuisvesting» zijn geen noemenswaardige tekortkomingen gesignaleerd.
Daarnaast is het financieel beheer bewakingskosten burgerluchthavens dusdanig
verbeterd dat ook hier geen noemenswaardige tekortkomingen meer zijn geconstateerd.
Ook is voldoende vooruitgang geboekt bij de administratieve organisatie van
het Korps Landelijke Politiediensten, hoewel het verbeterproces nog niet volledig
is afgerond.AandachtspuntenBezwaaronderzoek Europese aanbestedingenDe situatie met betrekking tot de Europese aanbesteding, met name de naleving
van de regelgeving, is evenals in voorgaande jaren zorgwekkend, zowel bij
het bestuursdepartement als daarbuiten. Justitiebreed is in 1999 een bedrag
van f 21,4 miljoen aan uitgaven onrechtmatig ten gevolge van het niet-naleven
van Europese aanbestedingsregels. Daarnaast bestaat onzekerheid over een bedrag
van f 27,8 miljoen aan uitgaven. Dit betekent in totaal een bedrag van
f 49,2 miljoen aan fouten en onzekerheden. Deze bedragen geven de totalen
voor het gehele ministerie, dus zowel onrechtmatigheden en onzekerheden voor
uitgavenartikelen waarbij de tolerantiegrens van de Rekenkamer is overschreden
als voor artikelen waarbij die tolerantiegrens niet is overschreden. Deze
onrechtmatigheden en onzekerheden kunnen een risico vormen voor het verkrijgen
van een goedkeurende accountantsverklaring bij de financiële verantwoording.
Dit geldt in eerste instantie bij organisatieonderdelen, waaronder agentschappen,
en mogelijk ook voor het Ministerie van Justitie als geheel. Om de naleving
van de betreffende aanbestedingsregels te verbeteren is in 1999 het «Platform
Europese aanbesteding» opgericht. Medio 2000 zal het functioneren van
het Platform worden geëvalueerd, waarbij zowel de kwaliteit van de adviezen,
alsmede de toepassing ervan binnen het departement zal worden getoetst.Aangezien het hier gaat om ernstige tekortkomingen die reeds een aantal
jaren bestaan, zal de Rekenkamer in haar rechtmatigheidsonderzoek 2000 een
bezwaaronderzoek uitvoeren naar de situatie rond de EU-aanbestedingsregels. Personele uitgavenIn 1999 blijkt de werking van de administratieve organisatie en de interne
controle bij de personeelsafdelingen van diensten en bij de dienst SAFIR niet
aan de eisen te voldoen. Het gaat bijvoorbeeld om het niet handhaven van de
functiescheiding binnen de processen en het niet uitvoeren van de voorgeschreven
interne controle maatregelen. Er zijn verbeteracties gestart die in 2000 tot
de gewenste resultaten moeten leiden.Het systeem waarvan het Ministerie van Justitie gebruik maakt voor het
inbrengen van mutaties in het salarissysteem is het systeem PeRCC/NFI. Dit
systeem blijkt voor de meer omvangrijke mutatiestromen over onvoldoende controle-
en beheersmogelijkheden te beschikken. Dit alles leidt tot de conclusie dat
er in 1999 ernstige tekortkomingen zijn in het financieel beheer rond personele
uitgaven en ontvangsten.De regelgeving voor de aanspraken en uitbetaling van verlof(stuwmeren)
is in 1999 weliswaar aangepast, maar de toepassing daarvan is voor een deel
nog steeds in strijd met die regelgeving.Outputsturing Stichting Reclassering NederlandDe subsidiëring van de Stichting Reclassering Nederland (SRN) is
M&O-gevoelig, omdat de subsidiëring afhankelijk is gesteld van de
gerealiseerde productie. De Rekenkamer stelde vast dat er in 1998 bij de SRN
ernstige tekortkomingen waren. De Rekenkamer constateert dat er in 1999 onvoldoende
vorderingen zijn gemaakt bij de implementatie van de eind 1998 aangekondigde
verbetermaatregelen, zoals het ontwikkelen van nieuwe productdefinities, het
ontwerpen en bouwen van een Cliënt Volgsysteem en de invulling randvoorwaarden
voor outputfinanciering). Het tijdpad voor de implementatie van de verbetermaatregelen
was niet realistisch. De werking van de verbetermaatregelen kon daardoor nog
niet worden beoordeeld. De volledige invoering van outputsturing bij de SRN
is daarmede aanzienlijk vertraagd. In overleg tussen de departementsleiding
en de SRN is een nieuw plan van aanpak met tijdpad opgesteld, dat loopt tot
en met 2001. De Rekenkamer vraagt de minister van Justitie om aan te geven
welke concrete (deel)resultaten eind 2000 moeten zijn gehaald ter verbetering
van de geconstateerde problematiek, zodat de Rekenkamer in haar rapport bij
de financiële verantwoording over 2000 hieraan aandacht kan schenken.Administratieve organisatie (AO)/financieel beheer JustitieOp grond van het rechtmatigheidsonderzoek 1998 besloot de Rekenkamer bezwaar
te maken voor wat betreft de AO van het bestuursdepartement. De vervolgens
door de minister ingevoerde maatregelen beoordeelde de Rekenkamer als toereikend.
De Rekenkamer concludeert dat de werking van de in april 1999 ingestelde (tijdelijke)
verbetermaatregel inzake het Voorafgaand Toezicht (VAT) positief is geweest
en dat het heeft geleid tot enige verbetering in het financieel beheer en
tot het duidelijk in kaart brengen van de tekortkomingen. Wat betreft het
eerste Plan van aanpak waarmee de tekortkomingen bij het bestuursdepartement
volledig en stuctureel moesten worden opgelost constateert de Rekenkamer dat
dit geen realistisch tijdpad had. Daarom is een vervolg Plan van aanpak met
tijdpad opgesteld, dat loopt tot mei 2001. De Rekenkamer acht het van belang
dat het realiseren van dit tijdpad continu aandacht krijgt. De Rekenkamer
vraagt ook in dit geval de minister van Justitie om aan te geven welke concrete
(deel)resultaten eind 2000 moeten zijn gehaald ter verbetering van de geconstateerde
problematiek, zodat de Rekenkamer in haar rapport bij de financiële
verantwoording over 2000 hieraan aandacht kan schenken.Tot slot constateert de Rekenkamer dat er vergeleken met het rapport bij
de financiële verantwoording 1998 in 1999 nog tekortkomingen zijn zowel
in een aantal beschrijvingen van de AO (onder andere het Openbaar Ministerie
en de gerechten, de agentschappen DJI en IND) als in het functioneren van
de onderhoudsorganisatie voor de AO. De laatste is echter in opzet toereikend
en wordt derhalve evenals in vorige jaren als voldoende beoordeeld. De Rekenkamer
beveelt (evenals vorig jaar) aan zorg te dragen voor een snelle actualisatie
van de AO-beschrijvingen en zal hieraan in haar rapport bij de financiële
verantwoording over 2000 verhoogde aandacht schenken.Financiële verantwoordingDe departementale accountantsdienst heeft een goedkeurende verklaring
bij de financiële verantwoording over het begrotingsjaar 1999 afgegeven.
Bij vier onderdelen van het Ministerie van Justitie (Immigratie- en Naturalisatiedienst,
directie Rechtspleging, Openbaar Ministerie, Beleidsterrein 01) is een verklaring
met beperking afgegeven wegens bedenkingen tegen de verantwoording. Dit betreft
vooral bedenkingen inzake Europese aanbestedingen.De Rekenkamer heeft in 100% van de aangegane verplichtingen, 99,4% van
de uitgaven en 100% van de ontvangsten geen belangrijke fouten of onzekerheden
gevonden. De fouten en onzekerheden werden onder meer veroorzaakt door het
onvoldoende naleven van de regelgeving voor Europese aanbesteding. De verantwoording
is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het financieel beheer en
is opgesteld volgens de voorschriften.Financieel beheerDe onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten
van de voor het departement relevante ijkpunten en de departementsspecifieke
onderwerpen voor 1999 én 1998.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998AccountantscontroleXX    Beschrijving en onderhoudsorganisatie AO  XX*  Financiële functieXX    Automatisering  XX  Transactieuitgaven
en -ontvangsten (EU-aanbestedingen)    XXPersonele uitgaven    XX Parkeren
begrotingsgelden  XX  RijkshuisvestingX     AO-KLPD  XX  Financieel beheer bewakingskosten burgerluchthavensX  X  Outputsturing Stichting Reclassering Nederland    XX* = Bezwaaronderzoek bestuursdepartement.Ten slotte heeft rijksbreed onderzoek naar aanbestedingen, het betalingenbeheer
en naar het materieelbeheer (van het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD))
de volgende conclusies opgeleverd:• Om het aanbestedingenbeleid verder te verbeteren zou het ministerie
aandacht moeten besteden aan de rol van de eigen «Coördinerend
Directeur Aanschaffingen» in het kader van de kwalitatieve en kwantitatieve
inventarisatie van de eigen inkoop en aanbestedingen, het opstellen van een
procesverbaal van opening bij concurrentiestelling en het struktureel bijhouden
van de kosten van de procedures, en het achteraf evalueren van de procedures.• De betalingen zijn in het algemeen juist en volledig, maar de tijdigheid
van de betalingen kan worden verbeterd. Volgens de Rekenkamer zou de directie
Financieel Economische Zaken (FEZ) hiervoor een kwaliteitsverbeteringstraject
op moeten zetten, waarin alle fasen van het betaalproces worden doorgelicht
en gestroomlijnd en waarin alle actoren worden betrokken.• het materieelbeheer bij het KLPD voldoet aan de eisen van het Besluit
Materieelbeheer 1996, maar is toch niet voldoende ordelijk, controleerbaar
en doelmatig, met name voor wat betreft de rapportages over aanwezigheidscontroles,
het toezicht door de directie FEZ en de informatievoorziening aan het management.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn
opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang
dat de minister maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn
weg te nemen. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen
aanleiding voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld
in artikel 55 van de Comptabiliteitswet.Antwoord minister en nawoord RekenkamerDe minister gaf in zijn antwoord aan welke concrete (deel)verbeterpunten
eind 2000 reeds moeten zijn afgerond op weg naar een structurele oplossing
van de problematiek inzake de outputsturing SRN en de AO/financiël beheer
Justitie (respectievelijk met ingang van 2002 en uiterlijk in 2001). De Rekenkamer
zal de door de minister toegezegde deelresultaten als toetsingscriteria hanteren
bij haar oordeel over de tussentijdse bereikte voortgang in 2000 en zal daarover
rapporteren in haar RFV2000.De minister deelde in zijn antwoord de bezorgdheid van de Rekenkamer inzake
de naleving van de Europese aanbestedingsregels en gaf aan dat dit onderwerp
een hoge prioriteit heeft gekregen. Hij deelde tevens mede dat inmiddels als
verbeterpunt een platform Europees Aanbesteden is ingesteld, waarvan het effect
in 2000 zal worden geëvalueerd. De minister nam alle aanbevelingen
van de Rekenkamer, met uitzondering van één aanbeveling, over.
Tevens gaf hij aan welke maatregelen hij daartoe in 2000 zal treffen. De aanbeveling
om de adviezen van bovengenoemd platform een verplichtend karakter te geven
nam hij nog niet over. Hij wil uitvoering van deze aanbeveling laten afhangen
van de uitkomsten van de hiervoor genoemde evaluatie.Aangezien het hier gaat om ernstige tekortkomingen die reeds een aantal
jaren bestaan zal de Rekenkamer in haar rechtmatigheidsonderzoek 2000 een
bezwaaronderzoek uitvoeren. De door de minister aangegeven maatregelen met
bijbehorend tijdpad zullen onder meer als toetsingscriteria dienen bij dit
bezwaaronderzoek.De minister beaamde in zijn antwoord dat er belangrijke knelpunten zijn
bij de uitvoering van de personele processen (het niet handhaven van de functiescheiding
binnen de processen en het niet uitvoeren van de voorgeschreven controlemaatregelen).
Naar aanleiding hiervan wordt op dit moment door de departementale accountantsdienst
een operational audit bij de dienst SAFIR ( centraal uitvoeringsorgaan voor
de salarisadministratie) uitgevoerd en zijn er afspraken gemaakt voor diverse
verbetermaatregelen. Wat betreft de interne controle maatregelen zal in 2000
steekproefsgewijs controle worden uitgevoerd. Tot slot gaf de minister aan
welke concrete maatregelen zijn getroffen naar aanleiding van de bevindingen
van de Rekenkamer met betrekking tot verlofstuwmeren.Wat betreft de door de Rekenkamer geconstateerde problematiek inzake de
administratieve organisatie/Interne Controle (AO/IC) bij de gerechten en stafdiensten
en bij het Openbaar Ministerie beschreef de minister in zijn antwoord welke
verbeteractiviteiten zijn opgestart die er toe moeten leiden dat het financieel
beheer en de AO/IC eind van dit jaar (weer) voldoen aan de daaraan te stellen
eisen.In zijn reactie op de resultaten van de rijksbrede onderzoeken van de
Rekenkamer naar het betalingenbeheer en het materieelbeheer deelde de minister
het volgende mede. In de tweede helft van 2000 zal een operational audit naar
het betalingenbeheer plaatsvinden. Daarin zal, conform de aanbeveling van
de Rekenkamer, ook het doorlichten en stroomlijnen van alle fasen van het
betalingsverkeer worden meegenomen. Het rijksbrede onderzoek naar het materieelbeheer
is bij Justitie in 1999 uitgevoerd bij het Korps Landelijke Politiediensten
(KLPD). Het KLPD heeft veel werk verricht voor een goed materieelbeheer. KLPD
en derhalve ook het beheer daarover berust thans onder de verantwoordelijkheid
van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Voor
het stellen van een concrete planning voor de afronding is thans de minister
van BZK verantwoordelijk. 14 MINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESOntwikkelingenEind 1998 heeft het ministerie in de vorm van een project een aanvang
gemaakt met de verbetering van haar financiële functie. In februari 2000
publiceerde zij het rapport «Kwaliteitsprogramma financiële functie
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties», waarin onder
andere de doelstellingen voor het vervolgtraject in kaart zijn gebracht. In
1999 heeft het ministerie onder meer aandacht gegeven aan het opnieuw beschrijven
van de administratieve organisatie, de ontwikkeling van een normenkader voor
de sturing van verzelfstandigde organisaties en het in kaart brengen van de
financiële informatie en communicatie technologie (ICT).Met name op het terrein van de administratieve organisatie heeft het ministerie,
ondanks een wat trage start, in de tweede helft van 1999 nog belangrijke resultaten
geboekt in de opzet van processen. Belangrijke delen van de administratieve
organisatie dienden echter nog te worden beschreven en de implementatie van
de beschreven procedures moest nog plaatsvinden. Verder diende men op een
meer adequate wijze invulling te geven aan de onderhoudorganisatie. De vertraging
bij het opstarten van de activiteiten in 1999 zal volgens de Rekenkamer doorwerken
bij de implementatie en het verder beschrijven en stroomlijnen van procedures
in 2000. De einddatum van het verbeteringsproject zal hierdoor onder druk
komen te staan.Naast het Kwaliteitsprogramma financiële functie vragen ook de ontwikkelingen
in het kader van het rijksbrede project «Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording»
en een in 1999 ingezet traject ter verhoging van de kwaliteit van het financiële
personeel, de nodige aandacht.AandachtspuntenAansturing van decentrale organisaties en overhedenDe uitgaven en ontvangsten van het ministerie hebben in belangrijke mate
betrekking op de geldoverdrachten aan decentrale organisaties en overheden.
De beheersing van deze financiële stromen vraagt om een adequate financiële
aansturing, die vorm zou moeten krijgen in duidelijke afspraken met de genoemde
organisaties en overheden over de wijze waarop zij verantwoording moeten afleggen
en over de door hen te leveren prestaties. In dat kader acht de Rekenkamer
de volgende bevindingen van belang:• Het ministerie heeft in1999 ruim f 410 miljoen aan overdrachtsuitgaven
gerealiseerd en verantwoord onder hoofdstuk IV van de Rijksbegroting: Koninkrijksrelaties.
De Rekenkamer stelde vast dat de achterstand in de afwikkeling van overheidsprojecten
op Aruba en de Nederlandse Antillen ondanks een geringe afname in 1999 nog
steeds aanzienlijk is. Zij vindt dit een ernstige tekortkoming;• De aanbevelingen van de Rekenkamer uit het onderzoek «Financieel
beheer politieregio's», dat in 1998 is gepubliceerd, worden in veel
gevallen niet door de politiekorpsen opgevolgd. De informatie die het ministerie
in 1999 heeft ontvangen van de korpsen liet mede hierdoor in vrijwel alle
opzichten te wensen over. In 1999 betaalde het ministerie in dit kader ruim
f 5 miljard aan bijdragen;• Het financiële beheer bij de agentschappen en de aansturing
van deze organisaties door het ministerie lieten in 1999 nog
te wensen over. Met name bij het agentschap Informatieen communicatie Technologie
Organisatie (ITO) zijn omvangrijke tekortkomingen geconstateerd in de managementrapportages,
de interne controle op de volledigheid van de baten en op de naleving van
de regeling contractbeheer;• Bij het ontwerpen van regelgeving heeft het departement in het
verleden te weinig aandacht geschonken aan de liquiditeitsbehoefte van de
bijdrageontvanger waardoor er vaak te hoge voorschotten aan de bijdrage-ontvangers
zijn toegekend. Per ultimo 1999 stond voor ruim f 10 miljard aan nog
af te wikkelen voorschotten open. De departementsonderdelen hebben in 1999
overigens wel een actief beleid gevoerd met betrekking tot de afwikkeling
van voorschotten.Het ministerie heeft in 1999 een eerste stap gezet op weg naar een eenduidig
beleid voor de financiële aansturing en verantwoording door verzelfstandigde
organisaties. In 1999 heeft een extern organisatiebureau een eerste aanzet
gegeven voor de ontwikkeling van een normenkader voor sturing van en verantwoording
door agentschappen en zelfstandige bestuursorganen (ZBO's).Taakgebieden voor coördinatieNaast de hiervoor beschreven taakgebieden waarbij het ministerie over
duidelijke aansturende bevoegdheden beschikt, dient ook voor de volgende knelpunten
nog een adequate oplossing te worden gezocht:• De sectorale vorming- en opleidingsfondsen, waarin het ministerie
sinds 1994 de gelden voor de arbeidsmarkt, werkgelegenheid en scholing stort,
vragen extra aandacht. Inmiddels beschikken deze fondsen namelijk over aanzienlijke
saldi aan liquide middelen. Bovendien staat de wijze waarop één
van deze fondsen invulling geeft aan het beheer van de projecten ter discussie.
Volgens de Rekenkamer verdient het aanbeveling de wijze waarop deze fondsen
worden gefinancierd opnieuw te bezien;• De kwaliteit van de uitvoering van remigratieregelingen door de
Sociale Verzekeringsbank (SVB) is in 1999 verder verslechterd. Het ministerie
heeft in 1999 f 67 miljoen in verband met deze uitvoering betaald;• De huidige regelgeving op het terrein van het Grote Stedenbeleid
draagt, door z'n complexiteit, het risico in zich dat aan het beheer, de verantwoording
en de controle van de uitgaven op dit terrein niet op doelmatige wijze vorm
kan worden gegeven. In 1999 is het ministerie in verband met het Grote Stedenbeleid
voor ruim een miljard aan verplichtingen aangegaan. Om een deel van de genoemde
risico's weg te nemen zou een wettelijk kader moeten worden gecreëerd
voor de verdere uitbouw van het beleid1.Financiële verantwoordingDe Rekenkamer trof in de aangegane verplichtingen en in de gerealiseerde
ontvangsten geen belangrijke fouten of onzekerheden aan. Bij de volledigheid
van de ontvangsten plaatst de Rekenkamer echter wel een kanttekening ten aanzien
van ruim f 15 miljoen die het ministerie om begrotingstechnische redenen
ten onrechte niet bij de gemeenten heeft geïncasseerd. Verder was in
ruim één procent van de uitgaven sprake van belangrijke fouten
en onzekerheden (betreft ondermeer het in strijd handelen met Europese regelgeving
en het parkeren van begrotingsgeld).De bij dit ministerie onderzochte aanbestedingprocedures blijken in groten getale niet te voldoen aan de wet- en regelgeving. Hieruit
vloeit onzekerheid van de rechtmatigheid voort, die de tolerantiegrenzen te
boven gaat. Door de eerder genoemde tekortkomingen in het financieel beheer
van het agentschap ITO was het ministerie niet in staat tijdig een departementale
financiële verantwoording op te leveren die geheel aan de eraan te stellen
eisen voldeed.De verantwoording is verder rekening houdend met het vorenstaande en na
verwerking van de hiermee verband houdende correctiebladen een deugdelijke
weergave van de uitkomsten van het financieel beheer en is opgesteld volgens
de voorschriften.Financieel beheerDe volgende tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten over
1999 en 1998 voor de ijkpunten.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrolexx    Wet- en regelgevingxx    Beschrijving en onderhoudsorganisatie AO  x  x Financiële functie xx   Automatisering  xx  Agentschappen x  x Overdrachtsuitgaven en -ontvangsten   xx Transactieuitgaven en -ontvangsten  xx  Beheer financiële bindingenxx    De Rekenkamer constateert dat op het onderdeel AO in 1999 door het ministerie
vooruitgang is geboekt ten opzichte van 1998. Zij constateert echter ook dat
er in 1999 bij een aantal ijkpunten nog sprake was van een achteruitgang in
het financieel beheer. Dit betreft de ijkpunten «financiële functie»,
«agentschappen» en «overdrachtsuitgaven en ontvangsten».
Bij de andere aandachtsgebieden hadden de activiteiten van het departement
in 1999 nog niet tot merkbare resultaten geleid. De door de Rekenkamer geconstateerde
tekortkomingen in het financieel beheer van het departement waren deels ernstig
van aard.In 1999 is door het ministerie voldoende aandacht besteed aan de toezeggingen
die de minister ter oplossing van de geconstateerde knelpunten in de kwaliteitszorg
van de Dienst Ziektekostenvoorziening Overheidspersoneel (DZVO) heeft gedaan.
In 2000 dienen echter nog wel de nodige activiteiten in dit kader plaats te
vinden. De minister zou verder meer duidelijkheid kunnen verschaffen over
de vraag wanneer en op grond waarvan zal kunnen worden vastgesteld dat de
diverse verbeteringsprojecten als afgesloten mogen worden beschouwd.Hoewel de Rekenkamer bij de implementatie van de maatregelen uit het Voorschrift
Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR) tekortkomingen heeft geconstateerd
onderkent zij, omdat het hier slechts een geringe achterstand
betreft, geen specifieke risico's. De tekortkomingen in de personeels- en
voorraadadministratie nopen evenwel tot passende maatregelen, daar de betrouwbaarheid
van de uit te betalen salarissen en de beheersing van voorraadgegevens hier
in het geding zijn.Het rijksbreed onderzoek naar het materieelbeheer en het aanbestedingsbeleid
heeft voor het Ministerie van BZK de volgende conclusies opgeleverd:• Het materieelbeheer voldoet in opzet aan de minimumeisen van het
Besluit Materieelbeheer, maar is nog niet toereikend ordelijk, controleerbaar
en doelmatig. Dit zit hem in het ontbreken van een sluitend systeem van interne
controlemaatregelen, toezicht door de directie FEZ en inbedding van het materieelbeheer
in de planning en controlcyclus;• Het ministerie heeft het inkoopproces uitgebreid beschreven in
de AO met verwijzingen naar de Europese regelgeving. In het najaar 2000 zal
er een «toolkit inkopen» voor het faciliteren van de Europese
aanbestedingsprocedures opgeleverd worden, met te volgen procedures, methodieken
en formulieren. De Rekenkamer vraagt nog aandacht voor het vergroten van het
inzicht in de kosten en opbrengsten van aanbestedingsprocedures.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn
opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang
dat de minister maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn
weg te nemen. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen
aanleiding voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld
in artikel 55 van de Comptabiliteitswet.Reactie ministersDe ministers merkten in hun reactie op dat uit de bevindingen naar voren
kwam dat het ministerie er over het algemeen in slaagt de jaarlijks door de
Rekenkamer gesignaleerde aandachtspunten voortvarend aan te pakken. De gesignaleerde
knelpunten hangen volgens de ministers grotendeels samen met recent aan het
ministerie toegevoegde taken en organisatieonderdelen.Het oordeel van de Rekenkamer heeft de ministers er in gesterkt de eind
1998 in gang gezette acties door te zetten. De acties die betrekking hebben
op de nieuwe taken en organisatie-onderdelen moesten wel worden verdiept.
Ten aanzien van de late aanlevering van stukken door agentschappen en de gevolgen
daarvan voor de totstandkoming van de financiële verantwoording gaven
de ministers aan maatregelen te hebben getroffen om de gesignaleerde tekortkomingen
in de toekomst te voorkomen.Verder wezen de ministers erop dat het hebben van vooral coördinerende
taken bij gemeenten en politieregio's een zekere afhankelijkheid inhoudt bij
de uitoefening van de bevoegdheden bij deze autonome instellingen.De minister onderschreef het belang van de door de Rekenkamer naar voren
gebrachte aandachtspunten naar aanleiding van het bezwaaronderzoek «beschrijving
en onderhoudsorganisatie administratieve organisatie». Hij was zich
ervan bewust dat veel aandacht nodig zal blijven voor de implementatie, borging
en monitoring teneinde de verbeteringen te behouden en in te
spelen op nieuwe ontwikkelingen. Uit zijn antwoord kwam verder naar voren
dat hij de tot op heden getroffen maatregelen voldoende achtte. Hij zegde
toe dat indien de personele capaciteit in de toekomst ontoereikend mocht blijken
er passende maatregelen zouden worden getroffen.De interne controle op het materieelbeheer is volgens de minister in de
onlangs herziene opzet adequaat en de registratie van kunst is ter hand genomen.De organisatie van het aanbestedings- en inkoopbeleid is inmiddels herijkt
en beschreven in een werkplan. Inmiddels is een «kerngroep verwervingen»
geformeerd, met deskundigheid op inkoop-, juridisch en financieel gebied,
die ondersteuning biedt bij Europese aanbestedingen. 15 KONINKRIJKSRELATIESOntwikkelingenDe Rekenkamer constateert dat de kwaliteit van het financeel beheer in
1999 vrijwel niet is gewijzigd in vergelijking met 1998.AandachtspuntenBij het ijkpunt «Informatievoorziening/kengetallen» is geen
sprake van noemenswaardige tekortkomingen. Dit is een verbetering ten opzichte
van vorig jaar. Bij de ijkpunten «Beschrijving en onderhoudsorganisatie
Administratieve Organisatie» en «Overdrachtsuitgaven enontvangsten»
(afwikkeling van overheidsprojecten op de Nederlandse Antillen en Aruba) is
wederom sprake van tekortkomingen respectievelijk ernstige tekortkomingen.Met betrekking tot de administratieve organisatie (AO) is de beschrijving
van de reguliere administratieve processen nagenoeg gereed. Wat nog rest is
de formele vaststelling door het management van de formele processen, de beoordeling
van enkele zogenaamde kritische bedrijfsprocessen en het actueel houden van
de beschrijvingen.In het kader van het rechtmatigheidsonderzoek 1999 heeft de Rekenkamer
een vervolgonderzoek op bezwaar uitgevoerd naar de afwikkeling van overheidsprojecten
op de Nederlandse Antillen en Aruba. Eén van de conclusies van dit
onderzoek is dat de achterstand bij de afwikkeling van overheidsprojecten
per 31 december 1999 weliswaar in vergelijking met vorig jaar enigszins is
afgenomen, maar dat deze nog steeds aanzienlijk is.Financiële verantwoordingIn de rekening 1999 van Koninkrijksrelaties zijn uitgaven verantwoord
tot een bedrag van f 410,9 miljoen en ontvangsten tot een bedrag van
f 7,6 miljoen.De belangrijkste uitgaven zijn verricht voor samenwerkingsmiddelen voor
diverse overheidsprojecten (f 370,1 miljoen).De Rekenkamer komt tot een positief oordeel over de financiële verantwoording
1999 van Koninkrijksrelaties. In de aangegane verplichtingen, de uitgaven
en de ontvangsten trof de Rekenkamer geen belangrijke fouten of onzekerheden
aan. De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het
financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften. Financieel beheerDe onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten
voor de ijkpunten zowel over 1999 als 1998.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrolexx    Beschrijving en onder-houdsorganisatie AO  xx  Informatievoorziening Kengetallenx  x  Overdrachtsuitgaven en -ontvangsten    xxDe Rekenkamer vraagt wederom nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen
die over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn
opgenomen in de bijlage bij dit rapport.De Rekenkamer acht het van belang dat de minister maatregelen neemt om
deze tekortkomingen op korte termijn weg te nemen. Zij wijst er in dit verband
op dat voortduren van de tekortkomingen aanleiding voor de Rekenkamer kan
zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld in artikel 55 van de Comptabiliteitswet.Reactie minister en nawoord RekenkamerDe minister verwacht, mede dankzij de door hem in 1999 en voorgaande jaren
getroffen maatregelen, een aanzienlijke afname van het voorschottenbestand
van de overheidsprojecten. Hij voegt er aan toe afhankelijk te zijn van de
medewerking van de Nederlandse Antillen.De Rekenkamer merkt op dat er al vele jaren grote achter-standen in het
afwikkelen van overheidsprojecten bestaan. Het realiteitsgehalte van de verwachting
van de minister kan moeilijk getoetst worden daar hij met name geen opsomming
van mogelijkheden en belemmeringen geeft om tot snelle afwikkeling van een
project te kunnen overgaan. 16 PROVINCIEFONDSDe begroting van het Provinciefonds wordt beheerd door de ministers van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en van Financiën. De
administratie in de zin van de Comptabiliteitswet (CW) en de departementale
accountants-controle gebeurt door het Ministerie van BZK. Het fonds ressorteert
onder de directie Bestuurlijke en Financiële Organisatie (BFO) van het
directoraat-generaal Openbaar Bestuur (DGOB) van BZK.De uitkeringen aan de provincies dienden aangemerkt te worden als voorschotten
en ook als zodanig te worden verantwoord. Vorig jaar constateerde de Rekenkamer
dat er sprake was van een ondeugdelijke weergave van de post «Voorschotten»
op de saldibalans 1998 ten bedrage van f 3 335,8 miljoen. Tevens
had het Ministerie van BZK verzuimd in de toelichting bij de saldibalans melding
te maken van de in 1998 afgerekende voorschotten ten bedrage van f 4 024,8
miljoen. Het Ministerie van BZK stuurde in april 1999 wijzigingsbladen aan
de minister van Financiën om de bedragen alsnog in de saldibalans, respectievelijk
de toelichting bij de saldibalans op te nemen.Dit jaar heeft het ministerie, conform de gestelde regels, de uitkeringen
aan de provincies correct verantwoord.De uitgaven van het Provinciefonds worden bij begrotingswet vastgesteld.
Het totaal van de uitgaven in 1999 bedroeg f 1 818,2 miljoen. De ontvangsten
zijn ingevolge artikel 4, tweede lid van de Financiële-verhoudingswet
gelijk aan de uitgaven over ieder uitkeringsjaar.De Rekenkamer komt tot een positief oordeel over de financiële verantwoording
1999 van het Provinciefonds. In de aangegane verplichtingen, de uitgaven en
de ontvangsten trof de Rekenkamer geen belangrijke fouten of onzekerheden
aan.De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het
financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften.Bij het ijkpunt «Accountantscontrole» zijn geen noemenswaardige
tekortkomingen gesignaleerd.Aangezien BFO een organisatie-onderdeel is van BZK, wordt voor de onderzoeksresultaten
van de overige relevante ijkpunten financieel beheer verwezen naar het rapport
bij de financiële verantwoording 1999 van het Ministerie van BZK.De minister van BZK had geen op- of aanmerkingen op het rapport van de
Rekenkamer. 17 HOGE COLLEGES VAN STAAT EN KABINET DER KONINGINDit rapport bevat de resultaten van het rechtmatigheidsonderzoek 1999
dat de Rekenkamer heeft uitgevoerd bij de Hoge Colleges van Staat en het Kabinet
der Koningin. De Hoge Colleges van Staat zijn onafhankelijke staatsinstellingen
met veelal een grondwettelijke taak. Formeel stelt het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) hun gezamenlijke financiële verantwoording
op. Materieel zijn de instellingen zelf verantwoordelijk. In de financiële
verantwoording zijn de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten opgenomen van:• de Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal;• de Raad van State;• de Algemene Rekenkamer;• de Nationale Ombudsman;• de Kanselarij der Nederlandse Orden en Kapittel voor de civiele
orden.Daarnaast zijn hierin de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van het
Kabinet der Koningin, het Kabinet van de Gouverneur van Aruba en het Kabinet
van de Gouverneur van de Nederlandse Antillen weergegeven. Bij suppletoire
begroting 1999 zijn de uitgaven enz. van de twee laatste kabinetten overgeboekt
van hoofdstuk IV (Kabinet voor Nederland-Antilliaanse en Arubaanse Zaken)
naar het onderhavige begrotingshoofdstuk.De Rekenkamer constateerde evenals vorig jaar tekortkomingen in het financieel
beheer. In 1998 ging het om tekortkomingen in de opzet van de AO en gebreken
in het functioneren van de AO bij de Tweede Kamer, de Algemene Rekenkamer
en de Raad van State. Alhoewel met name bij de Raad van State en de Algemene
Rekenkamer de situatie is verbeterd, dienen bij de meeste instellingen nog
kritische kanttekeningen bij opzet en functioneren van de administratieve
organisatie te worden geplaatst. Daar de geconstateerde tekortkomingen het
risico inhouden van ernstige problemen bij het financieel beheer dringt de
Rekenkamer aan op het nemen van verbetermaatregelen. Van belang is dat diverse
Hoge Colleges van Staat en het Kabinet der Koningin sedert 1997 beschikken
over verbeterplannen voor de bedrijfsvoering. In het kader van het rechtmatigheidsonderzoek
2000 zal de Rekenkamer nader aandacht schenken aan de uitvoering van deze
verbeterplannen.Bij de Tweede Kamer en de Raad van State constateerde de Rekenkamer tekortkomingen
t.a.v. de beveiliging van de automatisering.Blijkens zijn reactie achtte de minister van BZK de tekortkomingen in
het financieel beheer een punt van zorg. De onder dit begrotingshoofdstuk
vallende instellingen zijn zelf verantwoordelijk voor het financieel beheer.
Via het zogeheten HoCoSta-beraad zal de minister regelmatig aandacht vragen
voor het financieel beheer.De Rekenkamer komt tot het volgende oordeel over de financiële verantwoording
1999 van de Hoge Colleges van Staat en het Kabinet der Koningin. In 100% van
de aangegane verplichtingen, uitgaven en ontvangsten trof de Rekenkamer geen
belangrijke fouten of onzekerheden aan. De verantwoording is verder een deugdelijke
weergave van de uitkomsten van het financieel beheer en is opgesteld volgens
de voorschriften. 18 MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENOntwikkelingenEr trad in het afgelopen jaar een lichte vooruitgang op in het financieel
beheer. De aandacht van de departementale accountantsdienst voor het financieel
beheer en de daarbij nieuw gevolgde aanpak biedt goede hoop voor de invoering
van de toekomstige bedrijfsvoeringverklaring. Ook de effectieve aanpak door
de Centrale Financiën Instelling van de tekortkomingen in de beschrijving
van haar administratieve organisatie is noemenswaardig. De Rekenkamer beoordeelt
echter de ontwikkeling van het financieel beheer van de Informatie Beheergroep
als negatief.AandachtspuntenInformatie BeheergroepDe Rekenkamer beoordeelt het financieel beheer van de Informatie Beheergroep
(IB-groep) als onvoldoende. Dit oordeel richt zich in het bijzonder op de
administratieve organisatie, het M en O-beleid en de automatisering. De Rekenkamer
is van mening dat er onvoldoende voortgang is gemaakt in de aanpak van de
reeds enkele jaren bestaande tekortkomingen in de administratieve organisatie.
Zij ziet hierin aanleiding om in het rechtmatigheidsonderzoek 2000 een onderzoek
uit te voeren naar de opzet en het functioneren van de administratieve organisatie
(AO). De Rekenkamer gaat er vanuit dat de IB-Groep haar AO voor het afsluiten
van het rechtmatigheidsonderzoek over 2000 in ieder geval zo ver op orde heeft
weten te brengen dat:• de beschrijving van de AO voor de huidige operationele processen
en systemen actueel en volledig is;• de opzet van het onderhoud van de AO waarborgt dat nieuwe processen
die met de huidige systemen (moeten) worden ondersteund bij hun invoering
eveneens beschreven worden;• de kwaliteit van de AO geen belemmering vormt voor een efficiënte
uitvoering van de controlewerkzaamheden door de accountantsdienst.Evenals vorig jaar waren er bij de IB-groep tekortkomingen in de aanpak
van het M en O-beleid op het terrein van de studiefinanciering. De Rekenkamer
gaat er van uit dat de minister, gezien de aanbevelingen van de AD hierover,
er zorg voor draagt dat voor het eind van 2000 een geactualiseerd controlebeleid
is gerealiseerd. Daarin moeten de specifieke risicogebieden zijn aangewezen
en er dient dan ook een uitgewerkt M en O-controleplan te zijn.De IB-Groep is als zelfstandig bestuursorgaan niet gebonden aan het VIR
maar heeft er vrijwillig voor gekozen het informatiebeveiligingsbeleid te
grondvesten op de in het VIR beschreven uitgangspunten. Eind 1999 voldeed
de IB-groep echter nog niet aan de daarbij behorende normen. Ook deze twee
aspecten van het financieel beheer zullen in het rechtmatigheidsonderzoek
2000 bij de IB-groep aan de orde komen.Vervolgonderzoeken op bezwaarDe Rekenkamer heeft onderzocht of de minister de toezeggingen naar aanleiding
van de bezwaaronderzoeken naar Educatiegelden en naar het financieel beheer
van de Kunstenfondsen is nagekomen. Dit bleek in beide gevallen zo te zijn
en er is dus geen aanleiding om opnieuw een bezwaaronderzoek uit te voeren. Financiële verantwoordingHet Ministerie van OCenW is een ministerie met vooral overdrachtsverplichtingen,
-uitgaven en -ontvangsten. De uitgaven worden voor het grootste deel gedaan
voor onderwijs en studiefinanciering (f 37,1 miljard), onderzoek en wetenschapsbeleid
(f 1,4 miljard) en cultuur (f 3,0 miljard). De ontvangsten bestaan
voor het grootste deel uit lesgelden/aflossingen van schulden studiefinanciering
(f 1,5 miljard) en ontvangsten media (f 1,9 miljard). De Rekenkamer
trof geen belangrijke fouten aan in de aangegane verplichtingen, de uitgaven
en de ontvangsten. De dubbele verantwoording van f 20 miljoen voor de
huurkosten van musea rekende zij als fout aan in de rekening.De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het
financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften. De toelichting
bij de rekening verdient meer aandacht als het gaat om de volledigheid en
de toereikendheid van de daarin opgenomen kengetallen. De Rekenkamer dringt
er op aan om bij het opstellen van de begroting de overstap te maken naar
andere (betere) kengetallen in plaats van dat te doen bij het opstellen van
de toelichting bij de rekening.Financieel beheerDe onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten
voor de ijkpunten zowel over 1999 als 1998.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrolexx    Wet- en regelgeving:       Controle- en sanctiebeleidxx    Beschrijving
en onderhoudsorganisatie AO  xx  Financiële
functiexx    Automatisering  xx  M en O-beleid  xx  Europese aanbestedingen  xx  Financieel
toezicht omroepverenigingenxx    Financieel
beheer      PM-ICTx  x  Het ministerie voldeed ultimo 1999 nog niet geheel aan het VIR, maar voor
de vitale systemen is er een adequaat niveau van beveiliging.De vervolgonderzoeken naar het controle- en sanctiebeleid, het financieel
beheer van het inmiddels tot projectdirectie omgevormd procesmanagement ICT
en het financieel toezicht op de omroepverenigingen leidden tot positieve
slotoordelen. De Rekenkamer acht het zinvol dat het Commissariaat voor de
Media alsnog besluit tot een kwalitatief goede review.Ten slotte heeft rijksbreed onderzoek naar aanbestedingen, het betalingenbeheer
en naar het materieelbeheer voor het ministerie van OCenW de volgende conclusies
opgeleverd: • Hoewel de Europese aanbestedingsregels in het algemeen voldoende
bekend zijn, is er voor 3,7 miljoen ten onrechte niet Europees aanbesteed.
Dat is meer dan in 1998 en zou te wijten zijn aan de langdurige besluitvormingstrajecten,
waardoor aan het einde van het traject de Europese aanbesteding in het gedrang
komt. Om dit knelpunt op te lossen heeft het ministerie maatregelen aangekondigd.
Volgens de Rekenkamer zou het ministerie meer dan nu het geval is gebruik
moeten maken van vooraankondigingen en raamcontracten. Daarnaast vraagt de
Rekenkamer bij het ministerie van OCenW aandacht voor het standaard opstellen
van een procesverbaal van opening bij concurrentiestelling en vergroting van
het inzicht in de kosten en opbrengsten van aanbestedingsprocedures.• De betalingen zijn over het algemeen juist en volledig, maar de
tijdigheid van de betalingen kan verder worden verbeterd. Dit geldt voor alle
betalingen van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek en voor
de betaling van apparaatskosten door CFI. Volgens de Rekenkamer zou de directie
FEZ dit probleem departementsbreed moeten aanpakken met een kwaliteitsverbeteringstraject,
waarin alle fasen van het betaalproces worden doorgelicht en gestroomlijnd
en waarin alle actoren worden betrokken.• Het ministerie voldoet nog maar heel beperkt aan de eisen van het
Besluit Materieelbeheer. Het materieelbeheer is niet ordelijk, controleerbaar
en doelmatig. Het ontbreekt met name aan heldere vastlegging van de organisatie,
betrouwbaarheid van de registraties, adequaat toezicht en controle en duidelijke
inbedding van het materieelbeheer in de planning en controlcyclus.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn
opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang
dat de minister maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn
weg te nemen. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen
aanleiding voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld
in artikel 55 van de Comptabiliteitswet.Reactie ministerIn zijn reactie ging de minister in het bijzonder in op de door de Rekenkamer
gesignaleerde tekortkomingen.Hij was het van mening dat het beheer en het onderhoud van de AO het afgelopen
jaar niet achteruit was gegaan. Hij kondigde concrete voorstellen aan voor
verbetering van de AO-situatie bij de RAD en bij de IB-Groep. Ook voor de
tekortkomingen in de organisatie van de automatisering bij de IB-Groep en
het M en O-beleid op het terrein van de studiefinanciering zegde de minister
nog voor dit jaar acties en maatregelen toe.De minister verschilt enigszins van mening met de Rekenkamer over de gehanteerde
normen voor het onderzoek naar het materieelbeheer die hij soms als uitbreiding
van de regelgeving ziet. Hij vindt voorts dat invulling is gegeven aan het
departementaal toezicht op het materieelbeheer. Volgens de Rekenkamer is dat
toezicht echter vooral gericht op financiële aspecten en niet op het
beheer van goederen in gebruik.De minister vond de tekortkomingen in de naleving van de Europese aanbestedingen
bij zijn ministerie niet noemenswaardig. Hij gaf aan maatregelen te hebben
getroffen voor onder meer het bundelen van de inkopen en de aanbesteding.
Standaard wordt nu ook bijgehouden wat de voordelen en de kosten van een aanbesteding
waren. Wat het betalingenbeheer betreft zegde de minister toe de aanbevelingen
van de Rekenkamer nader uit te werken in een kwaliteitsverbeteringstraject
in het kader van interne bedrijfsvoering en het toezicht hierop.De (rijks)musea zijn volgens de minister voornemens om alsnog huurcontracten
af te sluiten met de Rijksgebouwendienst. Daarmee komt een eind aan de dubbele
betaling van de huur. Naar aanleiding van de opmerkingen over de kengetallen
in de toelichting bij de rekening zei de minister dat onder andere voor de
RAD gewerkt wordt aan helderder geformuleerde kengetallen. 19 MINISTERIE VAN FINANCIËNOntwikkelingenDe Rekenkamer constateert dat er sprake is van een lichte vooruitgang
in het financieel beheer ten opzichte van vorig jaar. Deze vooruitgang is
voornamelijk geboekt bij automatisering, waar vorderingen zijn gemaakt bij
de uitvoering van afhankelijkheids- en kwetsbaarheidsanalyses. Ook bij de
Belastingdienst en bij het Belastingdienst Automatiseringscentrum zijn er
verbeteringen, respectievelijk in de interne controle en in de kwaliteit van
de processen.AandachtspuntenBelastingdienst AutomatiseringscentrumHet Belastingdienst Automatiseringscentrum (BAC) heeft goede vooruitgang
geboekt bij het verbeteren van de kwaliteit van zijn processen. Dit heeft
geresulteerd in een Third Party Mededeling met positieve strekking die de
Interne Accountantsdienst Belastingen heeft afgegeven bij de door haar beoordeelde
processen. Hoewel de diepgang van de TPM beperkt was tot de opzet en het bestaan
van de processen, heeft de IAB de verwachting geuit dat ook de werking aan
de eisen zal voldoen. Volgens de planning van het BAC zullen de overige van
belang zijnde processen, met uitzondering van het proces Service Level Management,
voor wat betreft opzet en bestaan eind 2000 en voor wat betreft de werking
eind 2001 deel uitmaken van de TPM. De Rekenkamer vraagt de minister uitdrukkelijk
aandacht voor het realiseren van deze planning.Informatiebeveiliging BelastingdienstIn november 1999 (kamerstuk) publiceerde de Rekenkamer het rapport Omgaan
met vertrouwelijke gegevens bij de Belastingdienst (Tweede Kamer, vergaderjaar
1999 – 2000, 26 887, nrs.1–2). Dit rapport is de resultante
van een onderzoek naar de informatiebeveiliging en het integriteitsbeleid
bij de Belastingdienst. De belangrijkste conclusie van de Rekenkamer was dat
de Belastingdienst risico's loopt op het gebied van de gegevensbeveiliging
en dat zij onvoldoende inzicht heeft in die risico's. Ook op het gebied van
de informatiebeveiliging bestonden nog tekortkomingen. Zo is ten aanzien van
de lokale automatisering onder meer de verdeling van verantwoordelijkheden
tussen het onderdeel Eerstelijns Beheer en Exploitatie van het BAC, de Centrale
Facilitaire Dienst en de eenheden onduidelijk. Ook is de interne controle
op het functionele beheer en de beveiliging nog onvoldoende. Voorts vergroot
het autorisatieregime de risico's, omdat medewerkers een te ruime autorisatie
hebben.Uit een beoordeling van het functioneren van de infrastructuur over de
laatste drie jaar door de Interne Accountantsdienst Belastingen bleek dat
het beheer en de beveiliging van de centrale omgeving op een kwalitatief hoog
niveau staat. De decentrale omgeving voldoet op dit punt echter nog onvoldoende
aan de door de Belastingdienst gestelde eisen. Mede naar aanleiding hiervan
zijn door de Belastingdienst een aantal verbeteringstrajecten gestart.De Rekenkamer deed in haar rapport Omgaan met vertrouwelijke gegevens
bij de Belastingdienst een aantal aanbevelingen met betrekking tot deze tekortkomingen
die door de Staatssecretaris van Financiën werden overgenomen.
De Rekenkamer vraagt daarbij ook aandacht voor de tekortkomingen in het functioneren
van de decentrale infrastructuur.Verbijzonderde interne controle decentrale eenheden BelastingdienstDe interne controle bij de decentrale eenheden van de Belastingdienst
voldoet in opzet in belangrijke mate aan de eisen. Wel zouden de eenheden
wellicht een op de lokale situatie gebaseerde risicoanalyse kunnen hanteren
bij het opstellen van het Interne Controleprogramma (ICP), zodat gemotiveerde
afwegingen kunnen worden gemaakt over frequentie en intensiteit van de uit
te voeren interne controles. Dit gebeurt nu nog te weinig expliciet.Ook de uitvoering van de interne controle voldoet in belangrijke mate
aan de eisen. De Rekenkamer merkt daarbij wel op dat een onafhankelijke en
aselecte trekking van posten nog niet in alle gevallen voldoende is gewaarborgd
en dat er bij een aantal eenheden kans op zelfcontrole bestaat. Daarnaast
kan de vastlegging van de uitgevoerde controles worden verbeterd, met name
voor wat betreft het formuleren van conclusies en het aangeven van risico's.Op centraal niveau binnen de eenheden worden de controles samengevat in
zogenoemde IC-compilaties, die als informatiebron dienen voor het management.
De functie van deze compilaties zou kunnen worden vergroot door ze tijdiger
op te stellen. Door ook als management van een eenheid beter te communiceren
over de resultaten van de interne controle, zou naar de mening van de Rekenkamer
de betekenis van de interne controle en de wijze waarop de uitvoering van
interne controles door alle betrokkenen wordt ondersteund, kunnen worden vergroot.M en O-beleid BelastingdienstIn september 1999 (kamerstuk) publiceerde de Rekenkamer het rapport M en
O-beleid Particulieren (Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 710,
nrs.1–2). De Rekenkamer concludeerde toen dat de Belastingdienst te
weinig zicht heeft op de resultaten van de controle van aangiften particulieren.
Men heeft op centraal niveau nog niet de juiste en ook niet voldoende informatie
om op passende wijze te kunnen bijsturen en waar nodig te differentiëren,
om meer zekerheid te hebben over een kwalitatief voldoende uitvoering van
de primaire processen. De Rekenkamer deed een aantal aanbevelingen voor de
aangiftenselectie, het correctiepotentieel, de correctienormen en de capaciteitsinzet
voor rechtshandhaving en dienstverlening.De Staatssecretaris van Financiën schreef in zijn reactie dat hij
zich in de meeste aanbevelingen kon vinden en dat er een aantal maatregelen
is genomen om het beleid te verbeteren.Subsidies tankstations grensstreek DuitslandDe Europese Commissie heeft in 1999 beschikt dat een deel van de uitgekeerde
subsidies uit hoofde van de Tijdelijke regeling subsidie tankstations grensstreek
Duitsland in strijd is met de gemeenschappelijke gedachte en dient te worden
teruggevorderd. De Nederlandse regering heeft hiertegen beroep aangetekend
bij het Hof van Justitie in Luxemburg. Gegeven de ontstane situatie, die toereikend
is toegelicht in het algemeen deel van de toelichting bij de rekening 1999
van het Ministerie van Financiën, acht de Rekenkamer het aanvaardbaar
dat in de financiële verantwoording van het Ministerie van Financiën
nog geen vorderingen zijn opgenomen. Zij heeft echter geen zekerheid
over de rechtmatigheid van de in 1999 betaalde subsidies (f 13,7 miljoen).Financiële verantwoordingDe financiële verantwoording van het Ministerie van Financiën
wordt gekenmerkt door een relatief klein bedrag aan uitgaven (f 6,5 miljard)
en een zeer groot bedrag aan ontvangsten (f 176,2 miljard). De uitgaven
bestaan voornamelijk uit personele en materiële uitgaven (74%). De ontvangsten
worden in 1999 voor 91% gevormd door de belastingopbrengsten.In 100% van de aangegane verplichtingen, 99,8% van de uitgaven en 100%
van de ontvangsten trof de Rekenkamer geen belangrijke fouten en onzekerheden
aan. De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het
financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften, met uitzondering
van een bedrag van f 2,8 miljoen in de rekening en een bedrag van f 27,5
miljoen in de saldibalans waarvan de weergave onvolledig was en een bedrag
van f 23,8 miljoen in de saldibalans dat niet deugdelijk was weergegeven.Financieel beheerDe onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten
voor de rijksbreed onderzochte ijkpunten, zowel over 1999 als over 1998.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrolexx    Beschrijving en onderhoudsorganisatie AOxx    Financiële functiexx    Automatisering  xx  Evenals vorig jaar is nog sprake van tekortkomingen bij het ijkpunt automatisering,
omdat voor de vitale bestaande systemen de afhankelijks- en kwetsbaarheidsanalyses
(A&K-analyses) nog moeten worden uitgevoerd. Voorts bestaan er bij de
Belastingdienst nog tekortkomingen op het gebied van de informatiebeveiliging
en de interne controle op het functionele beheer en de beveiliging van de
lokale automatisering. Inmiddels zijn wel vorderingen gemaakt: bij het kernministerie
is een A&K-analyse uitgevoerd bij het in 1999 nieuw ingevoerde personeelsinformatiesysteem
en bij de Belastingdienst is in 1999 een aanvang gemaakt met het uitvoeren
van A-analyses voor een aantal vitale systemen en K-analyses bij een aantal
pilot-systemen. Deze fungeren als uitgangspunt voor de in 2000 uit te voeren
K-analyses.Ten slotte heeft rijksbreed onderzoek naar aanbestedingen en naar het
materieelbeheer voor het Ministerie van Financiën de volgende conclusies
opgeleverd:• Het ministerie heeft het aanschafbeleid en het proces van contractsluiting
uitgebreid beschreven en er is een overzicht van de geldende wet- en regelgeving,
waaronder de Europese regelgeving. De Rekenkamer vraagt nog aandacht voor
het standaard opstellen van een procesverbaal van opening bij
concurrentiestelling en voor verbetering van het inzicht in de kosten en opbrengsten
van aanbestedingsprocedures;• Het beheer van goederen die behoren tot de primaire processen bij
het BAC (automatiseringsmiddelen en communicatie-apparatuur) voldoet aan de
eisen van het Besluit Materieelbeheer en is ordelijk, controleerbaar en doelmatig.
Voor het materieelbeheer van de overige in het onderzoek betrokken goederen
(kunstvoorwerpen, audiovisuele apparatuur en inventaris) geldt dit in overwegende
mate niet. Dit zit hem in het ontbreken van een risicoanalyse, een sluitend
systeem van interne controlemaatregelen en waarborgen voor de actualiteit
van de registraties.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn
opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang
dat de minister maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn
weg te nemen. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen
aanleiding voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld
in artikel 55 van de Comptabiliteitswet.Reactie ministerDe minister gaf in zijn reactie aan, dat het realiseren van de planning
van het BAC om eind 2000 ook de opzet van de overige processen deel te laten
uitmaken van de TPM, uitdrukkelijk de aandacht heeft.In zijn reactie op de door de Rekenkamer gesignaleerde tekortkomingen
in de informatiebeveiliging bij de Belastingdienst zegde de minister toe dat
bij de reeds in gang gezette verbetertrajecten ook aandacht zal worden geschonken
aan de tekortkomingen in het functioneren van de decentrale infrastructuur.De minister gaf verder aan de aanbevelingen en suggesties van de Rekenkamer
inzake de verbijzonderde interne controle bij de decentrale eenheden van de
Belastingdienst op uitvoerbaarheid en wenselijkheid te zullen bezien.In zijn reactie op het onderzoek aanbestedingen geeft de minister aan
dat de wenselijkheid en uitvoerbaarheid van het structureel bijhouden van
de kosten van de aanbestedingsprocedures zal worden bezien in relatie met
de uitvoering van het «Actieplan Professioneel Inkopen en Aanbesteden».Inzake het materieelbeheer bij het BAC tenslotte, gaf de minister aan
na te zullen gaan hoe het beheer van kunstvoorwerpen, audiovisuele middelen
en inventaris kan worden verbeterd. 20 NATIONALE SCHULDOntwikkelingenDe omvang van de financiële stromen die in 1999 in de verantwoording
van de Nationale Schuld zijn opgenomen is belangrijk groter dan in de oorspronkelijke
begroting werd geraamd. Dit wordt onder meer veroorzaakt doordat in 1999 veel
staatsleningen zijn omgeruild.AandachtspuntenArtikel 6, lid 3 van de Comptabiliteitswet bevat een limitatieve opsomming
van de artikelen van de Nationale Schuld, waarop uitgaven en ontvangsten mogen
worden verantwoord die verband houden met de Staatsschuld.De Rekenkamer constateerde echter dat in toenemende mate uitgaven en ontvangsten
bij de Nationale Schuld worden verantwoord die hiermee strijdig zijn, aangezien
ze niet of nauwelijks samenhangen met de vaste of de vlottende Staatsschuld.
Het betreft voornamelijk rentebetalingen en -ontvangsten op rekening-courantsaldi
en deposito's die door fondsen, agentschappen en derden worden aangehouden
in de schatkist, alsmede uit hoofde van verstrekte leningen op grond van de
regeling leen- en depositofaciliteit voor agentschappen.De Rekenkamer heeft deze posten daarom aangemerkt als ondeugdelijk weergegeven.
Zij beveelt de minister van Financiën aan de geconstateerde strijdigheid
tussen de Comptabiliteitswet en de begroting van de Nationale Schuld op korte
termijn op te lossen.Oordeel financiële verantwoordingDe uitgaven en ontvangsten van de Nationale Schuld hebben hoofdzakelijk
betrekking op de betalingen uit hoofde van aflossing en rente van de staatsschuld
en ontvangsten door uitgifte van schuldtitels.De Rekenkamer komt tot het volgende oordeel over de financiële verantwoording
1999 van de Nationale Schuld. In 100% van de aangegane verplichtingen, 99,4%
van de uitgaven en 99,6% van de ontvangsten trof de Rekenkamer geen belangrijke
fouten of onzekerheden aan.De fouten werden voornamelijk veroorzaakt doordat in de verantwoording
van de Nationale Schuld uitgaven en ontvangsten zijn verwerkt, die strijdig
zijn met artikel 6, lid 3 van de Comptabiliteitswet.De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het
financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften, met uitzondering
van de hiervoor genoemde uitgaven en ontvangsten in de rekening voor een bedrag
van f 1,4 miljard.Financieel beheerDe Rekenkamer besteedde aandacht aan de rijksbrede ijkpunten accountantscontrole,
onderhoudsorganisatie en beschrijving van de AO en automatisering. De onderstaande
tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten voor de rijksbreed onderzochte
ijkpunten, zowel over 1999 als over 1998. IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998AccountantscontroleXX    Beschrijving en onderhoudsorganisatie AOXX    Automatisering  XX  De Rekenkamer concludeert dat er voor deze ijkpunten sprake is van een
kwalitatief gelijkblijvend financieel beheer ten opzichte van vorig jaar,
maar dat de tekortkoming bij het ijkpunt automatisering inzake de naleving
van het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst nog niet is opgeheven.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn
opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang
dat de minister maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn
weg te nemen. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen
aanleiding voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld
in artikel 55 van de Comptabiliteitswet.Reactie ministerDe minister gaf in zijn reactie aan dat aan het einde van het eerste kwartaal
2000 een aanpak voor het uitvoeren van A&K-analyses voor het kernministerie
is gereed gekomen. Die aanpak is ook van toepassing op de maatschappelijk
vitale systemen van het Agentschap.Inzake de strijdigheid van de verantwoording met artikel 6, lid 3 van
de Comptabiliteitswet, gaf de minister aan het voornemen te hebben de Comptabiliteitswet
op dit onderdeel aan te passen.De Rekenkamer gaat er daarom van uit dat de minister hiertoe op korte
termijn een voorstel bij de Staten-Generaal zal indienen.In hun gezamenlijke reactie op het rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het FES, geven de ministers van Economische Zaken en Financiën
aan dat zij van mening zijn dat de wettelijke grondslag voldoende aanwezig
zal zijn, zodra de Slotwet van het FES door de Staten-Generaal is vastgesteld.
In de Slotwet van het FES hebben de ministers een wetsartikel opgenomen, waarin
expliciet wordt gemeld dat een en ander plaatsvindt in afwijking van bepaalde
artikelen van de instellingswet FES.Nawoord RekenkamerDe Rekenkamer is van mening dat een Slotwet zich niet leent voor een beleidswijziging
zoals deze. De beleidswijziging inzake de gewijzigde voedingssystematiek moet
formeel in de instellingswet van het FES worden vastgelegd, alvorens volgens
deze beleidswijziging mag worden gehandeld. Nu deze vastlegging nog niet heeft
plaatsgevonden ontbreekt in de huidige FES-wet een wettelijke grondslag, die
niet aangebracht kan worden door een slotwet.De Rekenkamer merkt voorts op dat in de Slotwet van de Nationale Schuld
geen vergelijkbaar wetsartikel is opgenomen 21 GEMEENTEFONDSOntwikkelingenDe situatie met betrekking tot het financieel beheer bij het Gemeentefonds
vertoont een vooruitgang ten opzichte van 1998. Zo is de actualisering van
de beschrijving van de administratieve organisatie bij de directie Financiën
Publiekrechtelijke Lichamen (Fipuli) afgerond. Ook het EDP-onderzoek naar
het geautomatiseerde systeem GEF.97, dat de directie Fipuli gebruikt voor
de uitvoering van de Financiële Verhoudingswet, is begin 2000 afgerond.
Eventueel uit dit onderzoek voortvloeiende aanbevelingen zullen in 2000 worden
geïmplementeerd.Oordeel financiële verantwoordingDe financiële verantwoording van het Gemeentefonds bestaat uit een
gelijk bedrag aan uitgaven als aan ontvangsten. In 1999 bedroegen de gerealiseerde
uitgaven en ontvangsten ruim f 23,9 miljard. De uitgaven bestaan voor
97,5% uit de algemene uitkeringen aan de gemeenten.De Rekenkamer komt tot het volgende oordeel over de financiële verantwoording
1999 van het Gemeentefonds. In 100% van de aangegane verplichtingen, 100%
van de uitgaven en 100% van de ontvangsten trof de Rekenkamer geen belangrijke
fouten en onzekerheden aan. De verantwoording is een deugdelijke weergave
van de uitkomsten van het financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften.Financieel beheerDe Rekenkamer besteedde aandacht aan de rijksbrede ijkpunten accountantscontrole,
onderhoudsorganisatie en beschrijving van de AO en automatisering.De onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten
voor de rijksbreed onderzochte ijkpunten, zowel over 1999 als over 1998.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrolexx    Beschrijving en onder-houdsorganisatie AOxx    Automatiseringx  x  De Rekenkamer constateert een verbetering in het financieel beheer ten
opzichte van vorig jaar. De verbetering heeft betrekking op het afronden van
de actualisering van de beschrijving van de administratieve organisatie en
het afronden van de EDP-audit naar het GEF.97.De minister van Financiën zag geen aanleiding voor een reactie. 22 MINISTERIE VAN DEFENSIEOntwikkelingenDe Rekenkamer constateerde dat de kwaliteit van het financieel beheer
voor een groot aantal deelaspecten duidelijk onvoldoende is, ondanks het feit
dat er in 1999 sprake was van een lichte vooruitgang ten opzichte van vorig
jaar. Het aantal nog resterende tekortkomingen in het financieel beheer is
defensiebreed aanzienlijk en maakt defensie kwetsbaar. Zo blijken de administratieve
discipline, de verplichtingenregistratie, het opstellen van de financiële
verantwoording, de BTW-procedures, eindejaarswerkzaamheden en contractbeheer/contractvorming
bij verscheidene beleidsterreinen een probleem te zijn. Dit geldt in mindere
mate voor de interne controle, de vastlegging van vorderingen en voorschotten,
het ten onrechte in mindering van bezwaar boeken, de bedrijfsvoering en de
tekortschietende kwaliteit van de aanwezige managementinformatie. Voorts constateerde
de Rekenkamer dat de deskundigheid en een onderbezetting van het financieel
personeel ook bij meerdere beleidsterreinen een punt van zorg zijn.AandachtspuntenBezwaaronderzoek Koninklijke LuchtmachtDe meeste problemen in het financieel beheer deden zich voor bij de Koninklijke
Luchtmacht (Klu) en de Koninklijke Marechaussee (Kmar). Bij de Klu is vorig
jaar een verbeterplan voor het financieel beheer opgesteld. Inmiddels blijkt
niet alleen dat het bijbehorende tijdpad niet in alle gevallen wordt gehaald,
maar ook dat de luchtmachttop vanuit haar verantwoordelijkheid niet echt betrokken
is geweest bij de voortgang van de uitvoering van het verbeterplan. De voortgangsbewaking
van de uitvoering van de verbeteringen is hierdoor onvoldoende van de grond
gekomen. Vervolgens is er ook te weinig voortgang geboekt. Daarnaast kwam
er onvoldoende managementinformatie beschikbaar voor het juiste niveau. De
Rekenkamer is van mening dat de geringe voortgang in het verbeterproces en
de omvang van de bestaande tekortkomingen in het financieel beheer bij de
Klu verwijtbaar is aan het management. De meeste problemen zijn overigens
reeds een aantal jaren aanwezig. De belangrijkste zijn de tekortkomingen in
het decentraal financieel beheer. Door het niet of niet voldoende functioneren
van de Afdeling Beleidsevaluatie en Audits (BEAU) in de auditing taak werden
de problemen niet of niet juist gesignaleerd. De Rekenkamer ziet hier een
duidelijk verschil met de Kmar: daar heeft men een verbeterplan financieel
beheer opgesteld, waarbij het verbeterproces door de top wordt gemonitord.
Omdat de Kmar heeft gekozen voor een volledig nieuwe opzet van de organisatie,
die men nu aan het implementeren is, en de eerste resultaten daarvan reeds
zichtbaar zijn, is de Rekenkamer van mening dat bij dit beleidsterrein géén
bezwaaronderzoek moet worden ingesteld.Bij de Klu daarentegen meldde de Rekenkamer aan de minister het voornemen
te hebben om een bezwaaronderzoek in te stellen, vanwege de bestaande ernstige
tekortkomingen.De minister antwoordde dat het achterblijven van de verbeteringen in het
financieel beheer bij de Klu ook voor de luchtmachtleiding een punt van zorg
is. Oorzaken hiervoor waren een te ambitieus verbeterplan en een tekort aan
gekwalificeerd personeel. De minister gaf aan dat de opgestelde verbeterplannen
voor het jaar 2000 alle aandacht van de luchtmachttop hebben
en voorzien in een versnelde verbetering van de kwaliteit van het financieel
beheer. Om dat te bereiken deed de minister aan groot aantal toezeggingen.
Deze hebben voornamelijk betrekking op de beschikbaarstelling van (uitvoerend
en toetsend) personeel, het nauwgezet volgen van de feitelijke verbeteringen
door zowel de minister, de AD als door de interne controle-afdeling, met als
doel indien nodig tijdig te kunnen bijsturen en de verantwoordelijken te kunnen
aanspreken op het niet-realiseren van de gedane toezeggingen. Daartoe wordt
de inhoud van de toprapportage aangescherpt. Dit moet in het jaar 2000 leiden
tot concrete verbeteringen in de opzet en werking van het financieel beheer.De Rekenkamer heeft waardering voor de maatregelen die reeds door de minister
zijn getroffen en is verheugd over de kwaliteit en omvang van de door de minister
gedane toezeggingen en over de hoge prioriteit die de verbetering van het
financieel beheer (defensiebreed) krijgt. Dit alles geeft de Rekenkamer vertrouwen
in een beheerst verloop van het verbeterproces bij de Klu, hetgeen uiteindelijk
moet leiden tot kwalitatief goede en structurele verbeteringen in het financieel
beheer van de Klu. De Rekenkamer ziet het nader geconcretiseerde verbeterplan
met spanning tegemoet. Dit vormt voor de Rekenkamer het startpunt van het
in het jaar 2000 uit te voeren bezwaaronderzoek. Daarin zal de Rekenkamer
de implementatie en kwaliteit van de voorgenomen verbetermaatregelen nauwgezet
monitoren.MonitoringDe minister heeft invulling gegeven aan zijn toezegging om zorg te dragen
voor een strakke monitoring van de verbeterprocessen. De monitoringstructuur
verplicht de beleidsterreinen tot het opstellen van verbeterplannen en het
gestructureerd rapporteren over de voortgang. De Rekenkamer merkt op dat door
het ontbreken van een toetsing op de kwaliteit van de verbetermaatregelen
en/of de werking van de geïmplementeerde verbetermaatregelen de monitoringstructuur
onvoldoende waarborgen in zich heeft voor een tijdig en kwalitatief goed verloop
van de verbeterprocessen. Voorts zijn de verantwoordelijken van de beleidsterreinen
onvoldoende aangesproken op gedurende het jaar geconstateerde tekortkomingen.
De Rekenkamer adviseerde ultimo 1999 dan ook om duidelijke prioriteiten te
stellen en afspraken te maken met andere interne controleorganen over de feitelijke
toetsing. Inmiddels heeft het departement topprioriteiten voor 2000 vastgesteld,
zowel defensiebreed als specifiek per beleidsterrein. Afspraken met andere
controleorganen waren nog niet gemaakt.Ondanks de tekortkomingen in de monitoringstructuur zijn er bij twee beleidsterreinen
zeer goede verbeteringen in het financieel beheer bereikt en gaven twee beleidsterreinen
een bevredigende positieve tendens te zien. Voor drie beleidsterreinen zijn
geen relevante verbeteringen in het financieel beheer bereikt en één
beleidsterrein vertoonde een duidelijke achteruitgang in de kwaliteit van
het financieel beheer. Omdat er defensiebreed nog een groot aantal tekortkomingen
in het financieel beheer bestaan, blijft de kwaliteit van het totale financieel
beheer zorgelijk.De minister onderschreef de conclusies van de Rekenkamer. Voorts gaf de
minister aan inmiddels maatregelen te hebben genomen om de noodzakelijke verbeteringen
in de kwaliteit van het financieel beheer te bereiken. Zo zijn inmiddels heldere
topprioriteiten gesteld en zijn afspraken gemaakt met de AD
over de feitelijke toetsing van de juistheid en kwaliteit van de geïmplementeerde
verbetermaatregelen. Voorts wordt de rapportagestructuur aangescherpt om de
monitoring strakker vorm te kunnen geven en worden de verantwoordelijken van
de beleidsterreinen door de minister aangesproken als de voortgang achterblijft
bij de verwachtingen. Dit moet in het jaar 2000 leiden tot concrete verbeteringen
in de opzet en de werking van het financieel beheer.Vervolgonderzoeken op bezwaarBij de Dienst Gebouwen Werken en Terreinen (DGW&T), de Koninklijke
Landmacht (KL) en het Defensie Interservice Commando (DICO) is onderzocht
of de situatie verbeterd is na de bezwaaronderzoeken die de Rekenkamer in
1997 respectievelijk 1998 tegen het financieel beheer van deze onderdelen
uitvoerde. Bij alle drie onderdelen bleek het financieel beheer nu zodanig
verbeterd, dat de Rekenkamer geen reden ziet om bezwaar te maken. Wel zal
de Rekenkamer de ontwikkelingen bij de KL blijven volgen.Administratieve organisatieDe Rekenkamer concludeert dat de kwaliteit van de beschrijvingen van de
administratieve organisatie (AO) en de opzet en werking van de onderhoudsorganisatie
nog tekortkomingen vertonen. Het gaat hier met name om de geringe actualiteit
van de AO-beschrijvingen en het feit dat niet kan worden vastgesteld of de
AO-beschrijvingen een sluitend geheel vormen. De actualiteit laat –
met name door de opeenvolgende reorganisaties – inmiddels sterk te wensen
over. De toezegging van de minister dat het Directoraat-generaal Economie
en Financiën (DGEF) zou onderzoeken of de beschrijvingen van de AO een
sluitend geheel vormen, is niet nagekomen. De Rekenkamer beveelt aan dit onderzoek
alsnog op korte termijn uit te voeren.De minister antwoordde het belang van een adequaat beschreven, toegankelijke
en onderhoudbare administratieve organisatie te onderschrijven. Om dit te
bereiken is recent overgegaan tot herziening van de interne regelgeving; daarvoor
is een defensiebrede werkgroep-AO ingesteld. Voorts dient de Koninklijke Marine,
waar AO een topprioriteit is, als pilot voor de overige beleidsterreinen.Financiële verantwoordingHet Ministerie van Defensie is een ministerie met veel transactie-uitgaven.
Het uitgaventotaal voor het begrotingsjaar 1999 bedroeg f 15,0 miljard;
dit betrof met name personeelsuitgaven (circa f 8,5 miljard), materiële
uitgaven (circa f 3,7 miljard) en uitgaven voor aanschaf en onderhoud
van militair materieel (circa f 2,8 miljard).In 98,9% van de aangegane verplichtingen, 98,7% van de uitgaven en 100%
van de ontvangsten trof de Rekenkamer geen belangrijke fouten of onzekerheden
aan. De fouten en onzekerheden werden voornamelijk veroorzaakt door onrechtmatigheden
en tekortkomingen in de AO.De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het
financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften.De financiële verantwoordingen van de agentschappen Dienst Gebouwen
Werken en Terreinen en de Defensie Telematica Organisatie (DTO) voldoen aan
de eisen. Financieel beheerDe onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten
voor de ijkpunten en de departementsspecifieke onderzoeken zowel over 1999
als over 1998.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrole financiële
verantwoordingXX    Beschrijving en onderhoudsorganisatie
AO  XX  Financiële functie  XX  Automatisering inclusief VIR  XX  Monitoring lopende verbeterprocessen *X* * Financieel beheer Klu    XXMaterieelbeheer    XXTransactieuitgaven     XKengetallenXX    * In 1998 heeft de Rekenkamer geen onderzoek verricht naar dit onderwerp,
waardoor zij over 1998 geen oordeel heeft uitgesproken.Ondanks het feit dat de oordelen van de Rekenkamer over 1999 gelijkluidend
zijn aan de oordelen over 1998, constateert de Rekenkamer dat er sprake is
van een lichte vooruitgang in het financieel beheer ten opzichte van vorig
jaar. Met name bij de Centrale Organisatie (CO), DICO en (in mindere mate)
bij de KL en Koninklijke Marine (KM) zijn positieve resultaten bereikt bij
de verbetering van het financieel beheer. Daar staat echter tegenover dat
DTO een achteruitgang in het financieel beheer vertoonde en de Klu, de Kmar
en DGW&T weinig of onvoldoende vooruitgang hebben geboekt.Ten slotte heeft rijksbreed onderzoek naar het materieelbeheer en het
aanbestedingenbeleid voor het Ministerie van Defensie de volgende conclusies
opgeleverd:• MaterieelbeheerOndanks het feit dat er in 1999 veel werk is verzet om invulling te geven
aan de aanwijzing materieelbeheer, is er nog steeds, evenals vorig jaar, sprake
van een onvoldoende ordelijk en controleerbaar materieelbeheer. De planning
van het ministerie is er op gericht om alle benodigde verbetermaatregelen
medio 2001 gerealiseerd te hebben. Het materieelbeheer bij de DTO voldoet
wel aan de eisen van het Besluit Materieelbeheer, maar er is nog onvoldoende
aandacht aanwezig voor lager in de organisatie bestaande uitgifteregistraties,
voor de doelmatigheid bij het beheer en voor managementinformatie.• AanbestedingenDe onderzochte aanbestedingsprocedures bij dit ministerie voldeden in
het algemeen beter aan de gestelde eisen dan uit het algemene rijksbrede beeld
naar voren kwam. Er is een uitgebreid handboek voor (Europese) aanbestedingsprocedures
en het ministerie besteedt expliciet aandacht aan integriteitswaarborgen in
het aanbestedingsproces. De Rekenkamer vraagt nog aandacht voor
een beter inzicht in kosten en opbrengsten van aanbestedingsprocedures.De minister antwoordde dat de invoering van een systematiek van materieelbeheer,
mede gezien de veelheid aan en de diversiteit in het aanwezige materieel,
een ingrijpende operatie is die meerdere jaren beslaat. De invoering verloopt
nog volgens schema. Afronding wordt voorzien in 2001, waarna meteen defensiebreed
zal worden getoetst of er sprake is van een ordelijk en controleerbaar materieelbeheer.Ten aanzien van aanbestedingen merktte de minister op dat het verkrijgen
van inzicht in kosten en opbrengsten van aanbestedingsprocedures in zijn algemeenheid
al de nodige aandacht krijgt binnen het ministerie van Defensie. De minister
betwijfelt echter of het doelmatig is om van iedere afzonderlijke aanbesteding
de kosten en opbrengsten inzichtelijk te maken en de uitkomsten daarvan te
evalueren.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn
opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang
dat de minister maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn
weg te nemen. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen
aanleiding voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld
in artikel 55 van de Comptabiliteitswet. 23 MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEEROntwikkelingenUit het rapport bij de financiële verantwoording van 1998 bleek dat
het financieel beheer bij het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieu (VROM) zich op een redelijk niveau bevond, maar dat er
nog wel verbeterpunten waren. De Rekenkamer constateerde tekortkomingen in
de automatisering, overdrachtsuitgaven, transactie-uitgaven en het beheer
van door de Europese Unie (EU) verstrekte gelden.Uit het rechtmatigheidsonderzoek van 1999 blijkt dat het financieel beheer
licht achteruit is gegaan. De tekortkomingen die in 1998 werden geconstateerd
zijn weliswaar grotendeels opgelost (verbeterd is de situatie bijvoorbeeld
bij het beheer van EU-middelen ten behoeve van het INTERREG-Rijn/Maas-actieprogramma
(IRMA) en bij de transactie-uitgaven), maar er zijn enkele nieuwe tekortkomingen
bijgekomen.De nieuwe tekortkomingen betreffen het onderhoud van de administratieve
organisatie, de financiële functie en het agentschap Rijksgebouwendienst
(Rgd). Aangezien de tekortkomingen van het agentschap Rgd nauw met elkaar
samenhangen, worden deze in het rapport in een afzonderlijke paragraaf over
de Rgd behandeld.De tekortkomingen die in 1998 bij het Ministerie van VROM werden geconstateerd
in het beheer van subsidies, zijn in 1999 opnieuw vastgesteld. Het gaat daarbij
met name om tekortkomingen in het beheer van de subsidies voor gevelisolatie
in het kader van geluidhinder en de subsidies ten behoeve van bodemsanering.AandachtspuntenDe RijksgebouwendienstIn 1998 concludeerde de Rekenkamer dat de Rijksgebouwendienst aan de minimale
voorwaarden voldeed om per 1 januari 1999 de agentschapstatus te verkrijgen.
Om optimaal te functioneren diende echter nog een aantal zaken te worden geregeld.
Eén van de belangrijkste aandachtspunten en naar nu blijkt een knelpunt
bij het tijdig afronden van de financiële verantwoording 1999 betrof
het opstellen van de definitieve openingsbalans. Andere knelpunten in 1999
bleken de werking van de financiële functie, de automatisering, de opzet
van de administratieve organisatie en de kennis van het baten en lastenstelsel.
Deze knelpunten hebben ertoe geleid dat de Rekenkamer tot het oordeel kwam
dat er ernstige tekortkomingen zijn in het financieel beheer van de Rijksgebouwendienst.De minister onderschrijft dit oordeel. Hij zegt in zijn reactie toe de
tekortkomingen uiterlijk met de verantwoording over 2000 te hebben opgelost.
De Rekenkamer zal in het rechtmatigheidsonderzoek van 2000 een bezwaaronderzoek
uitvoeren om na te gaan in hoeverre de knelpunten door het ministerie worden
opgelost.OverdrachtsuitgavenIn de overdrachtsuitgaven bij het Directoraat-Generaal Milieubeheer bleek
de tendens van goede vooruitgang bij de directie Bodem zich niet te hebben
voortgezet. Incidenteel zijn er (belangrijke) fouten gemaakt. Zulke fouten
deden zich onder andere voor bij de toekenning van budgetten voor
bodemsanering en daarmee verband houdende uitgaven. Zo werd bij de Gemeente
Rotterdam op basis van onvoldoende feiten besloten om af te zien van het terugvorderen
van een overmatige (boven de 25% norm) onderbesteding.De minister vermeldt in zijn reactie dat op korte termijn de interne controle
bij de directie Bodem zal worden versterkt. Daarnaast zullen nog in de eerste
helft van 2000 voorstellen worden gedaan voor meer structurele oplossingen
voor de begrotingsuitvoeringsproblematiek. Daarbij wordt ook de vigerende
regelgeving betrokken.Ook de nadere invulling van het controlebeleid bij de directie Geluid
& Verkeer kende niet de voortgang die mocht worden verwacht. De controles
worden door de uitvoerende instantie zorgvuldig uitgevoerd, maar de uitvoering
van het aangescherpte controle- en sanctiebeleid kan niet goed gehandhaafd
worden als gevolg van de geldende regelgeving. Afgesproken was om het controlebeleid
op dit punt aan te scherpen (waarbij risico's van bezwaarschriften en terugfluiten
door de rechter op de koop toe zouden worden genomen), en de budgethouders
hiervan in kennis te stellen. Onder andere vanwege de personele gevolgen van
een reorganisatie van het Directoraat-Generaal Milieubeheer waren deze afspraken
begin maart 2000 nog niet tot uitvoering gebracht.Uit de reactie van de minister blijkt dat in gesprekken met budgethouders
het verscherpte controlebeleid wel is vermeld. Door middel van een ministeriële
regeling zullen de budgethouders nog schriftelijk worden geïnformeerd
over het strengere controlebeleid.Voorts bleek de kwaliteit van de uitvoering van de Huursubsidiewet bij
het Directoraat-Generaal voor de Volkshuisvesting in het tweede half jaar
van 1999 teruggevallen te zijn, hoewel in de uitvoering van het controlebeleid
met betrekking tot die regeling vooruitgang was geboekt. Ook hier speelden
personele problemen als gevolg van reorganisatie een rol.Oordeel financiële verantwoordingDe Rekenkamer komt tot het volgende oordeel over de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van VROM. In 99,94% van de aangegane verplichtingen,
in 99,97% van de uitgaven en 100% van de ontvangsten trof de Rekenkamer geen
belangrijke fouten of onzekerheden aan. De fouten en onzekerheden werden voornamelijk
veroorzaakt door fouten in de naleving van de EU-aanbestedingsregelgeving.De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het
financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften.Financieel beheerNaast het onderzoek dat de Rekenkamer heeft verricht naar het agentschap
de Rgd en overdrachtsuitgaven, is in dit rechtmatigheidsonderzoek aandacht
besteed aan de administratieve organisatie (AO), de financiële functie,
automatisering, transactie-uitgaven en het beheer van Europese gelden in het
kader van het IRMA-programma.Wat het onderhoud van de AO betreft werd geconstateerd dat er bij het
Ministerie van VROM ten opzichte van 1998 méér processen niet
actueel waren beschreven. Dit is een achteruitgang ten opzichte van 1998,
zodat het oordeel luidt dat er tekortkomingen zijn gesignaleerd. In de werking van de financiële functie werden in 1998 enkele marginale
opmerkingen gemaakt. In 1999 bleek dat er tekortkomingen waren in het functioneren
van de controlfunctie op decentraal niveau binnen het Directoraat-Generaal
voor de Volkshuisvesting.Voorts was de capaciteit van de financiële functie binnen de Rijksplanologische
dienst beperkt, zodat er (onwenselijke) combinaties zijn ontstaan in de AO
en interne-controlewerkzaamheden. Ten opzichte van 1998 is de Rekenkamer derhalve
van mening dat er sprake is van een achteruitgang.Verbeteringen in het financieel beheer waren er ook. In de uitvoering
van Afhankelijkheidsen Kwetsbaarheidsanalyses ten behoeve van de implementatie
van het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst is vooruitgang geboekt.
Daarnaast is de problematiek rond de transactie-uitgaven deels opgelost, hoewel
er nog enkele aandachtspunten zijn. Ten slotte is het controle- en monitoringbeleid
ten behoeve van het IRMA-programma in 1999 op de rails gezet, zodat ook die
tekortkomingen zijn opgelost.Onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten voor
de ijkpunten zowel over 1999 als 1998.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrolexx    Beschrijving en onderhoudsorganisatie AO xx   Financiële functie xx   Automatisering  xx  Agentschappen x  X Toezicht op stromen buiten het Rijkx  x  Overdrachtsuitgaven en -ontvangsten  xx  Transactie-uitgaven en -ontvangstenx  x  Aanbestedingenbeleid en materieelbeheerRijksbreed onderzoek naar het aanbestedingenbeleid en het materieelbeheer
heeft voor het ministerie van VROM de volgende conclusies opgeleverd:• Aanbestedingen: De accountantsdienst van het Ministerie van VROM
merkt in haar rapport over 1999 op dat voor een bedrag van 2,3 miljoen aan
drukwerkopdrachten de Europese aanbestedingsrichtlijnen niet zijn nageleefd,
maar dat de voorgeschreven procedures in opzet toereikend zijn voor een adequate
naleving van deze richtlijnen. Het ministerie beschikt over een «Leidraad
contractproces», met onder andere een overzicht van de geldende (Europese)
wet- en regelgeving, en een folder over integriteit bij het aanbestedingsproces.
De Rekenkamer vraag nog aandacht voor het verbeteren van het inzicht in de
kosten en opbrengsten van aanbestedingsprocedures. De minister
heeft toegezegd de aanbevelingen van de Rekenkamer over te nemen.• Materieelbeheer: Het materieelbeheer bij het Ministerie van VROM
voldoet grotendeels niet aan de minimumeisen van het Besluit Materieelbeheer
en is ook niet ordelijk, controleerbaar en doelmatig. Een uitzondering vormt
het beheer van de automatiseringsmiddelen. Dit zit hem in het ontbreken van
vastleggingen in de AO van de bevoegdheden en verantwoordelijkheden voor het
materieelbeheer, ontbrekende inventarisadministraties en uitgifteregistraties
of registraties waarvan de actualiteit, juistheid en volledigheid niet gewaarborgd
is, geen sluitend systeem van interne controlemaatregelen, geen toezicht door
de directie FEZ en geen inbedding in de planning en controlcyclus. De minister
wijst in zijn reactie op de aanschrijving materieelbeheer, die in opzet een
goede zorg voor de materiële activa waarborgt. Hij stelt met genoegen
vast dat het beheer van automatiseringsmiddelen aan de eisen voldoet, zij
het dat daar volgens de Rekenkamer zeker nog verbeteringen nodig zijn. De
minister zegt toe actie te ondernemen daar waar het materieelbeheer –
dat (voorlopig) alleen automatiseringsmiddelen en kunst omvat – in de
praktijk afwijkt van de aanwijzingen.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
in het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn opgenomen
in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang dat de minister
maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn weg te nemen. Zij
wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen aanleidingen
voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld in artikel
55 van de Comptabiliteitswet. 24 MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAATOntwikkelingenDe Rekenkamer constateert dat er bij het Ministerie van Verkeer en Waterstaat
(V&W) sprake is van een lichte vooruitgang in het financieel beheer ten
opzichte van vorig jaar. Het financieel beheer rond de contracten vertoont
echter nog steeds tekortkomingen.In het rechtmatigheidsonderzoek 1996 en 1997 voerde de Rekenkamer bezwaaronderzoeken
uit naar het financieel beheer rond de Grond-, Water- en Wegenbouwcontracten
(GWW-contracten) en de Onderzoeks- en Overige contracten (OenO-contracten).
Voor de GWW-contracten handhaafde de Rekenkamer na het bezwaaronderzoek over
1996 het bezwaar. De minister zegde toe het financieel beheer eind 1999 op
orde te hebben.In het rechtmatigheidonderzoek 1998 stelde de Rekenkamer vast dat de (in
1997 geconstateerde) opgaande lijn in het financieel beheer zich niet had
doorgezet. Het financieel beheer van de GWW- en OenO-contracten vertoonde
nog steeds ernstige tekortkomingen.Over 1999 heeft de Rekenkamer wederom tekortkomingen vastgesteld, zij
het geen ernstige. Gelet op de toezeggingen acht de Rekenkamer dit toch een
zorgwekkende situatie.Het grootste knelpunt is de heersende mentaliteit, waarbij in de organisatie
onvoldoende aandacht en belang wordt gehecht aan het financieel beheer. Een
mentaliteitsverandering wordt noodzakelijk geacht.De lichte vooruitgang in het financieel beheer bij het Ministerie van
V&W betreft overigens niet het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
(KNMI). Wederom werd daar bij de financiële verantwoording een verklaring
met beperking afgegeven.AandachtspuntenContractbeheerDe Rekenkamer stelt vast dat het departement het afgelopen jaar een grote
inspanning heeft geleverd om het financieel beheer rond de contracten ultimo
1999 op orde te krijgen.Hierbij constateert de Rekenkamer evenwel dat een goedkeurende accountantsverklaring
door het departement voor een belangrijk deel gelijkgesteld wordt aan een
goed financieel beheer. Het viel de Rekenkamer op dat voor een aantal diensten
de aandacht voor de structurele verbetering van het financieel beheer naar
de toekomst is verschoven.Gelet op de toezegging om het financieel beheer ultimo 1999 op orde te
hebben vindt de Rekenkamer dit een tekortkoming.Op organisatieniveau bleek bij nagenoeg alle dienstonderdelen een grote
betrokkenheid van het verantwoordelijk management bij de ontwikkelingen in
het financieel beheer. De Rekenkamer is van mening dat er bij de (verbijzonderde)
interne controle sprake is van oneigenlijk gebruik. Bij veel diensten werden
de verbijzonderde interne-controleafdelingen ingezet als verificatie-unit.
Aldus zijn weliswaar waarborgen geschapen voor de rechtmatigheid op korte
termijn, maar het financieel beheer op de lange termijn is daarmee nog niet
op orde.Op contractniveau is het merendeel van de tekortkomingen, voor zowel de
OenO-contracten als de GWW-contracten, terug te voeren op de onderbouwing
van de prestatie. Voor de regelgeving rond de opdrachtverstrekking is de Rekenkamer
van mening dat, hoewel de naleving in het algemeen is verbeterd, er ook daar
nog tekortkomingen zijn. Ook op de onderdelen functiescheiding en betaling
conform contract zijn door de Rekenkamer op onderdelen nog tekortkomingen
geconstateerd.Voor de GWW-contracten heeft de directie FEZ, in samen-werking met Rijkswaterstaat
(RWS), een traject «rechtmatigheid RWS» opgestart, met als doel
binnen een kort tijdsbestek te komen tot een fundamenteel andere aanpak van
de contracten. De Rekenkamer is, met inachtneming van de eigen verantwoordelijkheid,
betrokken bij dit traject.Het geheel overziende concludeert de Rekenkamer dat er behalve het KNMI
nog een viertal RWS-diensten in de gevarenzone zit: de Bouwdienst en de regionale
directies Noord-Nederland, Limburg en Zuid-Holland. Voor de Bouwdienst en
de directie Noord-Nederland kan gesteld worden dat er in 2000 nog voldoende
aandacht is voor de vervolgacties in het kader van de verbeterplannen 1999.
Bij de Bouwdienst worden voor 2000 additionele organisatorische activiteiten
voorgesteld om te komen tot een structurele verbetering van het financieel
beheer.Voor de regionale directies Limburg en Zuid-Holland geldt dat in 1999
geen verbeterplan verwacht werd. De verbeteracties zijn daar geïntegreerd
in het IC-Jaarplan en de werkzaamheden van de interne controle. De Rekenkamer
beveelt aan voor deze directies speciale aandacht te schenken aan de structurele
inbedding van het financieel beheer en eventuele additionele verbeteracties.
Bij de overige diensten van Rijkswaterstaat is het financieel beheer in 1999,
ondanks het werk dat verzet is ter verbetering, over het algemeen op hetzelfde
niveau gebleven.Op het departement is de wens uitgesproken dat het soort acties, zoals
uitgevoerd in 1999 en hoofdzakelijk gericht op het waarborgen van de rechtmatigheid,
tot het verleden gaan behoren. Ze leggen een te grote druk op de organisatie.
In het licht van genoemde tekortkomingen meent de Rekenkamer dat de processen
zodanig dienen te zijn ingericht dat gewaarborgd wordt dat dit soort crashachtige
acties tot het verleden gaan behoren, en dat men zich meer gaat richten op
een structurele verankering van het financieel beheer in de organisatie.De Rekenkamer is van mening dat het opnieuw vragen van verbeterplannen,
mede gelet op het traject «vereenvoudiging rechtmatigheid» dat
onlangs is gestart, in dit stadium weinig toegevoegde waarde heeft.Uit het door de Rekenkamer uitgevoerde onderzoek blijkt dat in ieder geval
het verantwoordelijk management inmiddels structureel aandacht schenkt aan
het financieel beheer. Deze aandacht weerspiegelt zich naar de mening van
de Rekenkamer nog niet in voldoende mate in de praktijk. Nog te veel worden
de regels niet nageleefd.Naar het oordeel van de Rekenkamer is de gewenste mentaliteitsverandering
nog niet overal in de organisatie doorgedrongen. De Rekenkamer vraagt zich
af op welke wijze het departement zich voorstelt dit punt verder aan te pakken.De minister erkent in haar reactie dat een structurele inbedding van het
financieel beheer in de organisatie noodzakelijk is, maar dat het management
hiervoor al meer aandacht toonde in 1999. De minister vindt de opmerking van
de Rekenkamer dat een mentaliteitsverandering (nog) nodig is dan ook te zwaar
aangezet. Ze geeft verder aan dat in 2000 de aandacht van het
management gericht zal blijven op het financieel beheer, dat de acties die
in gang zijn gezet om daarin verbetering aan te brengen zullen worden voortgezet,
dat het financieel beheer periodiek besproken wordt op alle managementniveaus
en dat er in 2000 weer het instrument van de quick-scan voor het contractbeheer
zal worden ingezet.Ook wijst de minister in haar reactie op het onlangs gestarte traject
«vereenvoudiging rechtmatigheid» bij Rijkswaterstaat. Dit traject
zou moeten leiden tot minder gedetailleerde contracten, het terugdringen van
administratieve inspanningen en de daarbij geconstateerde tekortkomingen en
controlelast. De minister geeft aan dat bij dit project Rijkswaterstaat niet
de enige speler in dit veld is. Cruciaal voor het welslagen is de vraag of
de private markt bereid is mee te denken over een andere risicospreiding dan
tot nu toe. De minister is van mening dat politiek draagvlak en daadkracht –
ook van de zijde van het Ministerie van Financiën en het College van
de Rekenkamer – noodzakelijk zijn om richting de branche-organisaties
van de aannemerij innovatieve concepten in te brengen en eventuele weerstanden
dienaangaand weg te nemen. De minister stelt dat de implementatie van de nieuwe
contractvormen enige jaren gaat duren en dat in de tussentijd de druk op de
organisatie niet zal verminderen.De Rekenkamer is het met de minister eens dat het verantwoordelijk management
inmiddels structureel aandacht schenkt aan het financieel beheer. De door
de Bestuursraad gewenste mentaliteitsverandering, waar de Rekenkamer naar
verwijst, betreft niet slechts het verantwoordelijk management maar ook de
bij het financieel beheer betrokken projectleiders en (lijn)medewerkers binnen
de organisatie.De Rekenkamer constateert dat het traject «vereenvoudiging rechtmatigheid»
bij Rijkswaterstaat een langere looptijd kent dan het traject «rechtmatigheid
Rijkswaterstaat» waar voorheen over gesproken werd waarbij nog sprake
was van een implementatie binnen een jaar. De Rekenkamer wijst erop dat zij
weliswaar betrokken is bij het traject «vereenvoudiging rechtmatigheid»,
maar uitsluitend met inachtneming van haar eigen verantwoordelijkheid.Voorts is de Rekenkamer van mening dat voor een groot gedeelte van de
werkzaamheden in de Grond-, Water- en Wegenbouwsector contracten zullen blijven
bestaan onder traditioneel toezicht en dat het financieel beheer rond contracten
in de huidige vorm de aandacht zal blijven vragen. Dit geldt overigens ook
voor het financieel beheer rond de Onderzoeks- en Overige contracten.Oordeel financiële verantwoordingDe Rekenkamer komt tot het volgende oordeel over de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van V&W. In 99,98% van de aangegane verplichtingen,
in 99,7% van de uitgaven en in 99,9% van de ontvangsten trof de Rekenkamer
geen belangrijke fouten of onzekerheden aan. Er zijn geen aanwijzingen gevonden
dat het ministerie opzettelijk de regels heeft overtreden. De fouten en onzekerheden
kunnen als incidenteel beschouwd worden, mede gezien de spreiding over verscheidene
artikelen en het geringe financiële belang.De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het
financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften. Conclusies financieel beheerDe Rekenkamer ging er bij haar onderzoek van uit dat de minister van V&W
de afgelopen jaren had gebruikt om het contractbeheer departementsbreed op
orde te hebben. Uit het door de Rekenkamer uitgevoerde onderzoek blijkt dat
dit niet is gelukt. Zowel op het niveau van de organisaties als bij de behandeling
van de individuele contracten blijven, ondanks de op onderdelen gerealiseerde
verbeteringen, tekortkomingen bestaan.Indien in een vroeger stadium gerichte acties waren onder-nomen was wellicht
meer bereikt en was een structurele verbetering in het financieel beheer eerder
en duidelijker zichtbaar geworden.Hoewel de Rekenkamer waardering heeft voor de inspanningen die vooral
het laatste jaar zijn geleverd, vindt zij de uitkomst teleurstellend.Naast het onderzoek dat de Rekenkamer heeft verricht naar het contractbeheer
is aandacht besteed aan de Administratieve Organisatie (AO), de financiële
functie, automatisering en het agentschap KNMI.Wat de AO betreft heeft de Rekenkamer geconstateerd dat het onderhoud
hiervan in opzet goed geregeld is. Wel bleken de beschrijvingen op onderdelen
nog niet actueel en volledig. Met name de AO rond het materieelbeheer was
departementsbreed niet op orde. Voor het onderdeel materieelbeheer is dan
ook sprake van ernstige tekortkomingen. Het eindoordeel over de AO is dat
er sprake is van tekortkomingen.Eenzelfde situatie geldt voor de financiële functie. Deze is in opzet
goed geregeld, maar er zijn tekortkomingen in de werking.Bij de automatisering is de uitwerking van het Voorschrift Informatiebeveiliging
Rijksdienst (VIR) achtergebleven. Aan de Rekenkamernorm dat de zogenoemde
Afhankelijkheids- en Kwetsbaarheidsanalyses (A&K-analyses) gereed moesten
zijn, was niet voldaan.De minister stelt in haar reactie op het rapport dat zij verheugd is over
de verbetering in het financieel beheer bij het Ministerie van Verkeer en
Waterstaat. Zij verwijst in dit kader naar de gunstige cijfers inzake de geconstateerde
fouten en onzekerheden in de uitgaven over het jaar 1999. Vervolgens concludeert
zij dat de inspanningen van het management en hun staven resultaat hebben
gehad.De Rekenkamer heeft inderdaad geconstateerd dat er sprake is van een lichte
vooruitgang in het financieel beheer over 1999 ten opzichte van vorig jaar.
Zij wil evenwel benadrukken dat een verbetering in het financieel beheer niet
synoniem is aan een lager percentage fouten en onzekerheden in de financiële
verantwoording en een goedkeurende accountantsverklaring.De minister beschouwt de geconstateerde tekortkomingen bij de ijkpunten
«Beschrijving en onderhoudsorganisatie AO», «Financiële
functie», «Automatisering» en «Transactie-uitgaven»
voor een deel als «normale bedrijfsrisico's». Ze geeft aan dat
het departement continu naar een verbetering van de bedrijfsprocessen streeft.Voorts stelt de minister dat tegenover een op zichzelf beperkt aantal
tekortkomingen belangrijke structurele verbeteringen en ontwikkelingen staan.
Als voorbeeld noemt zij de ontwikkeling en toepassing van een beoordelingskader
voor het financieel beheer (waarin aandacht voor de AO), het toezichtmodel,
het periodieke doorlichten van de controllersorganisatie en het onlangs gestarte
project «vereenvoudiging rechtmatigheid» bij Rijkswaterstaat. De minister merkt met betrekking tot het KNMI nog op dat inmiddels een
verbetertraject is ingezet. Het doel van dit traject is om een flinke impuls
te geven aan de verbetering van het financieel beheer binnen het KNMI.Met de minister is ook de Rekenkamer verheugd dat het financieel beheer
ten opzichte van voorgaande jaren is verbeterd, maar zij wijst erop dat de
in het verleden behaalde resultaten geen garantie zijn voor de toekomst en
dringt derhalve aan op blijvende aandacht voor de naleving van de geldende
regelgeving en een structurele inbedding van het financieel beheer in de organisatie.Recapitulerend kan het volgende overzicht van geconstateerde tekortkomingen
van de voor het departement relevante ijkpunten voor 1999 én 1998 worden
gegeven.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrolexx    Beschrijving en onderhoudsorganisatie AO  xx  Financiële functie  xx  Automatisering  xx  Transactie-uitgaven
en -ontvangsten  x  x Agentschap KNMI    x Materieelbeheer en aanbestedingenbeleidDe rijksbrede onderzoeken naar het materieelbeheer en het aanbestedingenbeleid
hebben voor het Ministerie van V&W de volgende conclusies opgeleverd: • Het materieelbeheer bij de Rijksdienst voor Radiocommunicatie,
een agentschap van het Ministerie van V&W, voldoet niet aan de minimumeisen
van het Besluit Materieelbeheer en is ook onvoldoende ordelijk, controleerbaar
en doelmatig. Dit is een gevolg van het ontbreken van een vastlegging van
de gewijzigde verantwoordelijkheden voor het materieelbeheer, een sluitend
systeem van interne controle en toezicht door de directie FEZ en inbedding
van het materieelbeheer in de planning en controlcyclus. De departementale
richtlijn materieelbeheer moet nog geïmplementeerd worden.De minister wijst in haar antwoord op de ruimte die het Besluit Materieelbeheer
haar geeft om het materieelbeheer in te vullen en op de evaluatie die in 2001
is voorzien. De implementatie van de aanschrijving verloopt volgens de Rekenkamer
departementsbreed echter moeizaam. Dat de minister het onderzoek niet maatgevend
acht voor het ministerie, vermag de Rekenkamer dan ook niet te overtuigen.• Bij het Ministerie van V&W zijn de Europese aanbestedingsrichtlijnen
uitgewerkt in de «Aanschrijving Europese aanbestedingen», een
onderdeel van de AO. De Accountantsdienst van het Ministerie van V&W merkt
in haar rapport over 1999 op dat het in een aantal gevallen niet duidelijk
is of conform de Europese richtlijnen is gehandeld. Dit is deels te wijten
aan het feit dat beslissingen onvoldoende zijn vastgelegd. Bovendien
werd in een aantal gevallen, in strijd met de richtlijnen, niet Europees aanbesteed.
De Rekenkamer vraagt nog aandacht voor het opnieuw bezien van de rol van de
eigen«Coördinerend Directeur Aanschaffingen», het standaard
opstellen van een proces-verbaal van opening bij concurrentiestelling en voor
verbetering van het inzicht in de kosten en opbrengsten van aanbestedingsprocedures.Over het motiveren van de gekozen aanbestedingsvorm merkt de minister
van V&W op dat binnen haar departement boven bepaalde grensbedragen standaardprocedures
gelden. Alleen afwijkingen van deze regel dienen te worden gemotiveerd en
te worden vastgelegd in het dossier. De aanbeveling om de Rol van de Coördinerend
Directeur Aanschaffingen opnieuw te bezien is door de minister overgenomen.
Verder is er een plan van aanpak met verbeteracties opgesteld.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
in het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn opgenomen
in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang dat de minister
maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn weg te nemen. Zij
wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen aanleidingen
voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld in artikel
55 van de Comptabiliteitswet. 25 INFRASTRUCTUURFONDSOntwikkelingenDe Rekenkamer constateert dat er in het financieel beheer met betrekking
tot de Grond-, Water- en Wegenbouwcontracten sprake is van een lichte vooruitgang
ten opzichte van vorig jaar. Hoewel over 1999 nog tekortkomingen zijn geconstateerd,
is dit een verbetering ten opzichte van de situatie over 1998. Toen was er
sprake van ernstige tekortkomingen.AandachtspuntenContractbeheerHiervoor verwijst de Rekenkamer naar de samenvatting van het rapport bij
de financiële verantwoording 1999, begrotingshoofdstuk XII van het Ministerie
van Verkeer en Waterstaat (V&W).Subsidies «Integraal Verkeer en Vervoer»-projecten (IVV) Uit
een in 1999 door de departementale accountantsdienst (AD) gehouden review
bij de accountantsdienst Rotterdam, die belast was met de controle op de uitgaven
van het «Integraal Verkeer en Vervoer»-project Beneluxmetro, blijkt
dat die onvoldoende invulling had gegeven aan het controleprotocol en dat
aanvullende werkzaamheden nodig waren. Op basis van die werkzaamheden werd
vastgesteld dat voor f 15 miljoen geen zekerheid kon worden gegeven over
de rechtmatigheid van de uitgaven.De subsidieontvanger – de gemeente Rotterdam – had tot 1 april
2000 de gelegenheid alsnog voor een onderbouwing te zorgen.Uit reviews bij derden-accountants in de stadsregio Rotterdam, blijkt
dat ook deze onvoldoende invulling gaven aan hun controleopdracht. Uit het
onderzoek van de Rekenkamer blijkt dat RWS in die bevindingen geen aanleiding
zag de overige dienstonderdelen specifiek op de risico's te wijzen. Naar haar
oordeel had dat wel van het Ministerie verwacht mogen worden. Daarnaast vindt
de Rekenkamer dat RWS gelet op de ervaringen, het controleprotocol op het
onderdeel prestatieverklaring verduidelijkt zou moeten hebben. Minimaal zou
daarbij kunnen worden aangegeven dat van de derde accountant wordt verwacht
dat wordt nagegaan of de prestaties daadwerkelijk zijn verricht.Oordeel financiële verantwoordingDe Rekenkamer komt tot het volgende oordeel over de financiële verantwoording
1999 van het Infrastructuurfonds.In 99% van de aangegane verplichtingen, 97,3% van de uitgaven en 99% van
de ontvangsten trof de Rekenkamer geen belangrijke fouten of onzekerheden
aan.De fouten en onzekerheden in de uitgaven houden alle verband met de contractenproblematiek.De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het
financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften.Conclusie financieel beheerRecapitulerend kan het volgende overzicht van geconstateerde tekortkomingen
van de voor het Infrastructuurfonds relevante ijkpunten voor 1999 én
1998 worden gegeven. IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrolexx    Overdrachtsuitgaven en -ontvangsten  xx  Transactie-uitgaven en -ontvangsten  x  xDe minister stelt in haar reactie op het rapport dat zij verheugd is over
de verbetering in het financieel beheer bij het Ministerie van Verkeer en
Waterstaat en het Infrastructuurfonds. Zij verwijst in dit kader naar de gunstige
cijfers inzake de geconstateerde fouten en onzekerheden in de uitgaven over
het jaar 1999. Vervolgens concludeert zij dat de inspanningen van het management
en hun staven resultaat hebben gehad.De Rekenkamer heeft inderdaad geconstateerd dat er sprake is van een lichte
vooruitgang in het financieel beheer over 1999 ten opzichte van vorig jaar.
Zij wil evenwel benadrukken dat een verbetering in het financieel beheer niet
synoniem is aan een lager percentage fouten en onzekerheden in de financiële
verantwoording en een goedkeurende accountantsverklaring.Met de minister is ook de Rekenkamer verheugd dat het financieel beheer
ten opzichte van voorgaande jaren is verbeterd, maar zij wijst erop dat de
in het verleden behaalde resultaten geen garantie zijn voor de toekomst en
dringt derhalve aan op blijvende aandacht voor de naleving van de geldende
regelgeving en een structurele inbedding van het financieel beheer in de organisatie.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
in het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn opgenomen
in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang dat de minister
maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn weg te nemen. Zij
wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen aanleidingen
voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld in artikel
55 van de Comptabiliteitswet. 26 MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKENOntwikkelingenDe Rekenkamer constateert dat er bij het Ministerie van Economische Zaken
(EZ) op verschillende terreinen sprake is van vooruitgang ten opzichte van
vorig jaar: bij de beschrijving van de onderhoudsorganisatie van de administratieve
organisatie (AO), de naleving van het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksoverheid
(VIR), het agentschap Senter en de overdrachtsuitgaven en -ontvangsten.Wel zijn er in het financieel beheer nog enkele tekortkomingen geconstateerd.
Deze tekortkomingen betreffen onder andere het Rekenkamerijkpunt automatisering,
waar het ontbreken van een goede afstemming tussen informatiebeveiligingsplannen
van dienstonderdelen en die voor departementsoverstijgende systemen, alsmede
het ontbreken van voldoende uitgewerkte afspraken tussen dienstonderdelen
en de automatiseringsafdeling (zogeheten «Service level agreements»
oftewel SLA's) als tekortkoming werd aangemerkt. Tevens was de beheersbaarheid
en controleerbaarheid van het mutatietraject van het systeem waarmee het ministerie
decentraal salarisgegevens aanlevert (het zogeheten NFI-systeem) onvoldoende.
Door middel van aanvullende controles kon de Accountantsdienst (AD) voldoende
zekerheid krijgen over de rechtmatigheid van de salarisbetalingen.Voorts heeft de Rekenkamer vastgesteld dat het inzicht van het ministerie
in de besteding en het beheer door de provincies van de gelden uit het Europees
Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) niet toereikend genoeg was voor een
adequaat toezicht hierop. Bij gebleken onrechtmatigheden kan de Europese Commissie
overgaan tot het opleggen van (forfaitaire) correcties.De naleving van Europese aanbestedingsregels liet eveneens te wensen over.
Wel is er inmiddels een leidraad voor Europese aanbesteding vastgesteld. De
Rekenkamer adviseert om de directie FEZ mede te laten waarborgen dat voor
beslissingen over Europese aanbesteding voldoende juridische expertise wordt
ingeschakeld.Ten slotte heeft de Rekenkamer een bezwaaronderzoek verricht naar het
autorisatiebeheer van het Financieel Administratief Systeem (FAS). Zij constateerde
dat de bestaande tekortkomingen werden opgevangen door compenserende maatregelen,
en dat de aanbevelingen van de Rekenkamer om te komen tot een toereikende
opzet van het autorisatiebeheer zijn opgenomen in een door de minister goedgekeurd
verbeterplan.AandachtspuntenInterne controleDe Rekenkamer heeft in haar onderzoek geconstateerd dat de opzet en de
werking van de interne-controlefunctie bij diverse dienstonderdelen voor verbetering
vatbaar is. Voor een belangrijk deel wordt dit veroorzaakt door de magere
bezetting van de verbijzonderde interne-controlefunctie. Het betreft het Directoraat-generaal
voor Economische Structuur (DG ES), het Directoraat-generaal voor Energie
(DG E), het Directoraat-generaal voor Buitenlandse Economische Betrekkingen
(DG BEB), het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de Economische Voorlichtingsdienst
(EVD). De Rekenkamer voert momenteel een onderzoek uit naar
de interne controle binnen het ministerie en zal hierover in de loop van 2000
verslag doen. Centraal Bureau voor de StatistiekMet name bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft de Rekenkamer
een aantal gebreken geconstateerd in het financieel beheer. Het betreft onder
andere onzekerheden over de juistheid en volledigheid van opbrengsten, het
op enkele punten ontbreken van richtlijnen en zichtbare interne controle bij
personele uitgaven (waaronder kosten van enquêtrices en ontslaguitkeringen).
Daarnaast bestond onzekerheid over reiskosten en werden regels voor Europese
aanbesteding niet nageleefd.Het CBS is in reorganisatie en is van plan per 1 januari 2001 over te
gaan naar een baten- en lastenstelsel. Deze ontwikkeling zal veel aandacht
vragen van het financieel beheer bij het CBS, met als risico dat de beoogde
verbeteringen in het financieel beheer van reguliere bedrijfsprocessen niet
gerealiseerd worden. De Rekenkamer dringt daarom aan op het – binnen
zeer korte termijn – opstellen van een plan van aanpak om de benodigde
verbeteringen in het financieel beheer te kunnen realiseren. In dit plan dienen
voor elke omissie in de interne controle de maatregelen, de tussenproducten
en het tijdpad te worden vermeld.Economische VoorlichtingsdienstOok het financieel beheer bij de Economische Voorlichtingsdienst (EVD)
kende tekortkomingen. Het betreft onder andere het niet tijdig vastleggen
van belangrijke verplichtingen, het ontbreken van een centrale vastlegging
van contracten, het verstrekken van een subsidie zonder voorwaarden te stellen,
het niet naleven van offerteprocedures, het niet schriftelijk verstrekken
van opdrachten en een onvoldoende dossiervorming. In dit verband vraagt de
Rekenkamer speciale aandacht voor het kostenbewust handelen en de naleving
van de regels in de organisatie. Hierbij dient het management van de EVD de
interne-controlefunctionarissen voldoende steun te geven.De ministerraad heeft begin maart 2000 besloten om aan de EVD per 1  januari
2001 de agentschapstatus te verlenen.In een brief van 7 april 2000 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer deelde
de Minister van Economische Zaken mede dat de EVD aan de agentsschapcriteria
voldoet. Zij is van mening dat de EVD klaar is voor de stap naar het agentschap1.De Rekenkamer meent daarentegen dat de EVD, gezien het financieel beheer,
zijn agentschapaspiraties thans nog niet waarmaakt. Naar haar mening zal nog
veel werk verzet moet worden om vóór 1 januari 2001 het hoge
niveau van financieel beheer te bereiken dat wordt verlangd van een agentschap.
Zij dringt derhalve aan op het met voortvarendheid aanpakken van de benodigde
verbeteringen in het financieel beheer.Oordeel financiële verantwoordingDe uitgavenstromen van het Ministerie van EZ (f 4,3 miljard2 ) bestaan afgezien van personeels- en apparaatskosten
(f 0,7 miljard) bijna geheel uit subsidies. De ontvangsten in 1999 bedragen
f 4,7 miljard. Hiervan is f 2,8 miljard afkomstig van aardgasbaten.
Deze baten bedroegen in 1998 overigens nog f 4,6 miljard. Deze daling
wordt voor het grootste deel veroorzaakt door een hogere bijdrage aan het
Fonds Economische Structuurversterking. Daarnaast is minder
ontvangen uit de MeerOpbrengstRegeling (MOR) Groningen1.In de financiële verantwoording van het ministerie trof de Rekenkamer
geen substantiële fouten en onzekerheden aan.Financieel beheerBehalve de rijksbreed onderzochte ijkpunten zijn er voor het departement
specifieke ijkpunten onderzocht. Het betreft het agentschap Senter, toezicht
op stromen buiten het Rijk, overdrachtsuitgaven en -ontvangsten, transactie-uitgaven
en -ontvangsten en het beheer van financiële bindingen.Onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten voor
de rijksbrede en departementale ijkpunten zowel over 1999 als 1998.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrolex  x  Beschrijving en onder-houdsorganisatie AOx  x  Financiële functiexx    Automatisering  x  xAgentschap
Senterx  x  Toezicht op stromen buiten
het Rijk xx   Overdrachtsuitgaven en -ontvangstenx  x  Transactie-uitgaven en -ontvangsten  xx  Beheer financiële bindingenxx    Over de automatisering merkt de Rekenkamer nog het volgende op.Het Ministerie van EZ heeft voor elk systeem dat relevant is in het kader
van het VIR een risicoanalyse opgesteld. Over 1999 ontbrak evenwel een strakke
coördinatie, waardoor standaardisatie van beveiligingsplannen niet mogelijk
bleek en de SLA's niet met voortvarendheid konden worden geïntroduceerd.
De Rekenkamer beveelt aan een centrale coördinator te introduceren, die
kan bijdragen aan de realisatie van deze zaken. Tevens kan hij of zij zorgen
voor een goede rapportage naar de dienstleiding over de voortgang van acties
in het kader van de informatiebeveiliging.Wat de overdrachtsuitgaven betreft dringt de Rekenkamer erop aan dat het
departement bij de uitbesteding van programma's en subsidieregelingen aan
uitvoerende organisaties zorgdraagt voor het ontvangen van voldoende gespecificeerde
informatie over de uitvoering. Zij constateerde bij de uitvoering van het
programma Economie, Ecologie en Technologie (EET) dat het departement niet
beschikte over dergelijke informatie. Zo'n tekortkoming kan ertoe leiden dat
de aansturing door het departement niet adequaat is.Overigens is voor het EET-programma inmiddels gedetailleerde informatie
opgevraagd. Materieelbeheer en aanbestedingenbeleidUit rijksbrede onderzoeken naar het materieelbeheer en het aanbestedingenbeleid
zijn voor het Ministerie van EZ de volgende conclusies gekomen:• Materieelbeheer: Bij het CBS voldoet het beheer van goederen die
behoren tot de primaire processen aan de eisen van het Besluit Materieelbeheer
en het is ordelijk, controleerbaar en doelmatig. Voor communicatie-apparatuur
is dat in beperkte mate het geval en voor de overige goederen is dat niet
het geval. Dit is het gevolg van een zwakke organisatie en interne controle,
ontbrekende of onvolledige registraties (bijzonder meubilair, audiovisuele
apparatuur, kunstvoorwerpen), ontoereikend en onvoldoende inbedding in de
planning en controlcyclus.• Aanbestedingen: De (Europese) aanbestedingsregels worden niet in
alle gevallen nageleefd. Medio 1999 zijn de voorschriften rond (Europese)
aanbestedingsregels aangescherpt en zijn maatregelen genomen die de continue
naleving moeten waarborgen. De Rekenkamer vraagt nog aandacht voor het standaard
opstellen van een proces-verbaal van opening bij concurrentiestelling en voor
verbetering van het inzicht in de kosten en opbrengsten van aanbestedingsprocedures.
Het ministerie heeft in de financiële verantwoording 1999 aangegeven
dat het de rol van de eigen «Coördinerend Directeur Aanschaffingen»
opnieuw zal bezien.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn
opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang
dat de minister maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn
weg te nemen. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen
aanleiding voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld
in artikel 55 van de Comptabiliteitswet.Reactie ministerDe minister heeft meegedeeld verheugd te zijn over de constatering dat
er bij haar ministerie op verschillende terreinen vooruitgang is ten opzichte
van 1998. De door de Rekenkamer aangetroffen tekortkomingen zullen in het
komende jaar zo veel mogelijk worden weggewerkt. Aan de door de Rekenkamer
genoemde aandachtspunten zal de vereiste aandacht worden besteed. Op een aantal
specifieke punten is de minister nader ingegaan.Ten aanzien van het toezicht van het ministerie op
de EFRO-gelden geeft de minister aan dat inmiddels wordt gewerkt
aan het maken van heldere afspraken met de provincies. Onderdeel daarvan is
stroomlijning van aan Brussel uit te brengen rapportages.Ten aanzien van de naleving van de Europese aanbestedingsregels wijst de minister op EZ-breed ingevoerde verscherpte procedures.Als reactie op de geconstateerde gebreken van het CBS deelt de minister mee op korte termijn een plan van aanpak te zullen
opstellen. Dit plan zal deel uitmaken van het periodieke overleg in het kader
van de departementale werkplancyclus. Een aantal door de Rekenkamer genoemde
punten is door het CBS reeds aangepakt. De minister deelt mee er vertrouwen
in te hebben dat met krachtige voortzetting van die ingeslagen weg de belangrijkste
tekortkomingen nog dit jaar zullen worden weggewerkt. Inzake de conclusies over de EVD heeft de
minister meegedeeld het met de Rekenkamer eens te zijn dat de verbeteringen
in het financieel beheer voortvarend moeten worden opgepakt. De EVD is inmiddels
begonnen de tekortkomingen in het financieel beheer voortvarend op te pakken.
Het betreft met name de versterking van de financiële functie. De minister
deelt dan ook mee er alle vertrouwen in te hebben dat het financieel beheer
per 1 januari 2001 zodanig op orde is dat de stap naar de agentschapstatus
verantwoord genomen kan worden. Dit ook door het Ministerie van Financiën
onderschreven uitgangspunt vormt de basis voor de besluitvorming in de Ministerraad
en de brief aan de Tweede Kamer van 7 april 2000.Over het VIR deelt de minister mee dat een
centrale coördinator niet nodig is, gezien het stelsel van sturing en
verantwoording. De Rekenkamer blijft van mening dat een centrale coördinator,
gezien het grote aantal betrokkenen bij het proces en gelet op de ervaringen
van het afgelopen jaar, een nuttige functie kan vervullen.De minister is in haar reactie niet specifiek ingegaan op de conclusies
van de rijksbrede onderzoeken materieelbeheer en aanbestedingenbeleid. 27 FONDS ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKIN GOntwikkelingenVergeleken met vorig jaar heeft de Rekenkamer in het financieel beheer
van het Fonds Economische Structuurversterking (FES) een achteruitgang geconstateerd.
Er was niet tijdig gezorgd voor een deugdelijke wettelijke grondslag voor
een deel van de ontvangsten van het FES.AandachtspuntWet- en regelgevingDe door de Staten-Generaal vastgestelde begroting 1999 van het FES, alsmede
de eerste en tweede suppletore begroting 1999 van dit fonds zijn gebaseerd
op een gewijzigde voedingssystematiek ten opzichte van 1998 en voorgaande
jaren. Deze wijzigingen zijn door de Regering neergelegd in een wetsvoorstel
dat in oktober 1999 aan de Tweede Kamer is voorgelegd.De in het Regeerakkoord afgesproken wijzigingen van de voedingssystematiek
houden het volgende in:• Niet meer de hoofdsommen van vervreemding van staatsdeelnemingen
en de zogenoemde «common-area»-baten komen ten gunste van het
FES, maar de structurele rentevrijval (verminderd met eventuele dividendderving),
die het gevolg is van het in mindering brengen op de staatsschuld van de hoofdsommen.• Niet meer de extra exportbaten ten opzichte van het Plan van gasafzet
1990 vormen de reguliere aardgasvoeding van het FES, maar een vast percentage
van 41,5% van de totale gasbaten (exclusief vennootschapsbelasting).Nu de parlementaire afhandeling van het wetsvoorstel zich uitstrekt tot
na indiening van het onderhavige rapport bij de financiële verantwoording,
heeft het ministerie aanvullende voorzieningen getroffen met het oog op de
rechtmatigheid van de FES-ontvangsten inzake het eerste bovengenoemde punt.De huidige FES-wet voorziet niet in een wettelijke grondslag voor het
saldo van de rentevrijval en de dividendderving, reden waarom het ministerie
meende deze grondslag door middel van de slotwet 1999 te kunnen aanbrengen.
Het saldo bedraagt circa f 68,1 miljoen en is verantwoord op artikel
01.06 Rentebesparing incidenteel. De Rekenkamer is evenwel van mening dat
een slotwet zich niet leent voor beleidswijzigingen zoals een wijziging van
de voedingssystematiek maar alleen voor mutaties van boekhoudkundige aard.
Dientengevolge kwalificeert de Rekenkamer het desbetreffende saldo ad f 68,1
miljoen als onrechtmatig.Onrechtmatigheid van de ontvangsten van het FES deed zich overigens ook
in 1996 voor. De Rekenkamer roept de verantwoordelijke ministers dan ook op
tijdig voor een deugdelijke wettelijke grondslag van het FES te zorgen.Oordeel financiële verantwoordingHet FES is een begrotingsfonds met als doel het financieren van investeringsprojecten
ter versterking van de economische structuur van Nederland. Vanuit het fonds
worden bijdragen toegekend aan andere begrotingshoofdstukken
ter financiering van investeringsprojecten van nationaal belang op het gebied
van onder andere verkeers- en vervoersinfrastructuur, technologie-, telecommunicatie-
en kennisinfrastructuur. Het fonds is dus een verdeelfonds; de feitelijke
projectuitgaven worden verantwoord in de financiële verantwoording van
het desbetreffende ministerie, onder wiens verantwoording de projecten worden
uitgevoerd.De Rekenkamer constateerde dat er ten aanzien van het reeds eerder vermelde
artikel 01.06 Rentebesparing incidenteel een bedrag van f 68,1 miljoen
aan ontvangsten onzeker is vanwege het ontbreken van bewijsstukken.De Rekenkamer komt tot het volgende oordeel over de financiële verantwoording
1999 van het FES.In 100% van de uitgaven en 96% van de ontvangsten trof de Rekenkamer geen
belangrijke fouten of onzekerheden aan. De fout en onzekerheid werden veroorzaakt
door respectievelijk het ontbreken van een deugdelijke wettelijke grondslag
en onzekerheid over de volledigheid van ontvangsten door het ontbreken van
bewijsstukken.Overigens is de verantwoording een deugdelijke weergave van de uitkomsten
van het financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften.Financieel beheerOnderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrolexx    Wet- en regelgeving xx   De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn
opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang
dat de verantwoordelijke ministers maatregelen nemen om de tekortkomingen
op korte termijn weg te nemen. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren
van deze tekortkomingen aanleiding voor de Rekenkamer kunnen zijn tot het
maken van bezwaar als bedoeld in artikel 55 van de Comptabiliteitswet.Reactie ministerDe ministers van Economische Zaken en Financiën geven in hun reactie
aan dat in de CW en de toelichting daarop slechts sprake zou zijn van «in
beginsel» niet toestaan van andere dan boekhoudkundige mutaties in de
slotwetten. Zij zijn van mening dat de beleidswijzing (de gewijzigde voedingssystematiek
van het FES) wel tijdig aan de Staten-Generaal is voorgelegd en bij de begrotingswetten
voor 1999 van het FES (de ontwerpbegroting en de eerste en tweede suppletore
begroting) budgettair zijn vastgelegd. Het in de slotwet hanteren van de voedingssystematiek
van vóór 1999 zou volgens de ministers leiden tot ongewenste
inconsistentie in de voedingssystematiek voor het jaar 1999. De ministers geven in hun reactie voorts aan dat de ontstane situatie
veroorzaakt wordt door het feit dat de Tweede Kamer der Staten Generaal de
desbetreffende wijzigingswet van het FES nog niet heeft vastgesteld.Overigens zijn de ministers van mening dat de wettelijke grondslag naar
hun stellige overtuiging voldoende aanwezig zal zijn zodra de slotwet van
het FES is vastgesteld.Voorts stellen de ministers dat in de verantwoording van het FES op een
volledig inzichtelijke en transparante wijze aangegeven is op grond van welke
wettelijke bepalingen en op welke wijze de uitgaven en ontvangsten zijn vastgesteld.De ministers menen dat er niet gesproken kan worden van een achteruitgang
in het financieel beheer. Het oordeel onrechtmatigheid voor een deel van de
ontvangsten, dat uit rentebesparingen voortvloeit, zou volgens de ministers
gewijzigd dienen te worden in rechtmatig.De ministers brengen in herinnering dat de Rekenkamer in 1998 bij een
vergelijkbaar probleem als oplossing aandroeg om in de begrotingswet zelf
of een suppletore begrotingswet een wetsartikel op te nemen, waarin expliciet
wordt vermeld dat een en ander plaatsvindt in afwijking van bepaalde artikelen
van de instellingswet FES. De ministers menen nu dat zij, met betrekking tot
de gewijzigde voedingssystematiek, deze suggestie volledig hebben opgevolgd,
immers de slotwet is een suppletore begrotingswet.De ministers geven in hun reactie op de door de Rekenkamer geconstateerde
onzekerheid over de volledigheid van de ontvangsten aan, dat het nadrukkelijk
niet de bedoeling is de ontvangen rentevrijval te beschouwen als een voorschot.
Er is slechts bedoeld aan te geven dat de ontvangsten op basis van de later
te ontvangen accountantsverklaringen wellicht nog een kleine wijziging kunnen
ondergaan.Nawoord RekenkamerDe Rekenkamer merkt naar aanleiding van de reactie van de ministers op
dat zij van mening blijft dat in de slotwet geen andere dan boekhoudkundige
mutaties dienen te worden opgenomen en dat deze slotwet zich dus niet leent
voor een beleidswijziging als de gewijzigde voedingssystematiek. Zij is van
mening dat deze beleidswijziging formeel in de instellingswet van het FES
had moeten worden vastgelegd alvorens volgens deze beleidswijziging gehandeld
had mogen worden. Nu deze vastlegging nog niet heeft plaatsgevonden ontbreekt
in de huidige FES-wet een wettelijke grondslag voor het saldo van de rentevrijval
en de dividendderving welke niet aangebracht kan worden door een slotwet.Bovendien merkt de Rekenkamer op dat de wijzigingswet van het FES nog
onderwerp is van een principiële discussie in de Tweede Kamer.Ten aanzien van de door de ministers aangehaalde suggestie uit 1998 kan
worden opgemerkt, dat ook toen volgens de Rekenkamer, beleidswijzigingen niet
bij slotwet geregeld dienden te worden. De Rekenkamer bedoelde destijds opname
in een begrotingswet of een suppletore begrotingswet, met uitzondering van
opname in een slotwet. Dit had toen duidelijker kunnen worden vermeld.De Rekenkamer is het met de ministers eens dat op inzichtelijke en transparante
wijze aangegeven is op grond van welke wettelijke bepalingen en op welke wijze
de uitgaven en de ontvangsten van het FES zijn vastgesteld. Helder inzicht
is naar de mening van de Rekenkamer echter niet voldoende om
te kunnen spreken van een deugdelijke wettelijke grondslag voor een deel van
de ontvangsten. Bij het ontbreken van deze grondslag is sprake van een tekortkoming.
Omdat deze tekortkoming in 1998 niet bestond is sprake van een achteruitgang
in het financieel beheer in 1999.De Rekenkamer blijft ten aanzien van het punt van de volledigheid van
de ontvangsten van mening dat sprake is van onzekerheid. 28 MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJOntwikkelingenHet financieel beheer van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en
Visserij (LNV) is ten opzichte van 1998 niet wezenlijk verbeterd. Met name
het onderhoud van de administratieve organisatie, de automatisering en het
toezicht op de communautaire geldstromen blijven zorgpunten. In het bijzonder
vraagt de Rekenkamer aandacht voor de uitvoering van de opkoopregelingen in
het kader van de herstructurering van de varkenshouderij.AandachtspuntenAdministratieve organisatieDienstonderdelen van het departement actualiseren nog steeds niet jaarlijks
hun administratieve organisatie (AO). Dit is een teleurstellende ontwikkeling,
vooral als in aanmerking wordt genomen dat vrij recent – over 1996 en
1997 – twee bezwaaronderzoeken over dit onderwerp zijn uitgevoerd waarbij
het departement verbetering liet zien. De Rekenkamer bespeurt thans een negatieve
tendens naar de oude situatie waarin sprake was van een ontoereikende AO.Het departement verwacht dat de tekortkomingen binnenkort tot het verleden
zullen gaan behoren. De Rekenkamer zal in het kader van het rechtmatigheidsonderzoek
2000 de voortgang terzake nauwlettend volgen.Het niet actualiseren van de AO wordt deels in de hand gewerkt door de
geringe bezetting (zowel kwalitatief als kwantitatief) van administratieve
en interne-controlefuncties bij dienstonderdelen die zich bevinden in een
fase van ingrijpende reorganisatie en verzelfstandiging.Voorbeelden hiervan zijn de Dienst Landelijk Gebied (DLG) en de Rijks-
dienst voor de keuring van Vee en Vlees (RVV). De geringe bezetting leidde
er mede toe dat bij de DLG het financieel beheer van landinrichtingsprojecten
onder druk staat en bij de RVV aspecten als facturering, debiteurenbewaking,
bewaking van de opbrengstverantwoording en managementinformatie aandacht behoeven.AutomatiseringHet opstellen van risicoanalyses voor geautomatiseerde systemen is nog
steeds niet afgerond. Het ontbreken van een risicoanalyse kan ertoe leiden
dat een systeem gebreken in de uitvoering vertoont. Volgens het Voorschrift
Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR) had de afronding per 1 januari
1997 gerealiseerd moeten zijn. In het bijzonder voor oude systemen zijn nog
steeds geen risicoanalyses opgesteld. Wel is het departement begonnen met
het opstellen van risicoanalyses voor de betaalsystemen ten behoeve van Europese
geldstromen.Uitvoeringsregelingen Wet herstructurering varkenshouderijDe Rekenkamer heeft de opzet van het financieel beheer van drie regelingen
in het kader van de Wet herstructurering varkenshouderij onderzocht, namelijk
de Opkoopregeling varkensrechten, de Regeling financiële tegemoetkoming
en de Beëindigingsregeling varkensbedrijven (Bevar). Het
financieel beheer rond de uitvoering van de regelingen heeft zij grotendeels
buiten beschouwing gelaten.Mede als gevolg van de dynamiek van het mestbeleid waren er tekortkomingen
in de opzet van het financieel beheer van de Opkoopregeling varkensrechten
en de Regeling financiële tegemoetkoming. Zo is de informatiestroom tussen
de uitvoerende dienst Bureau Heffingen en de betrokken beleidsdirectie, de
directie Landbouw, vooraf niet schriftelijk geregeld, waardoor deze laatste
belangrijke informatie over de aantallen bezwaarschriften en de afwikkeling
ervan ontbeerde.Het besluit van Bureau Heffingen om af te zien van de bouw van een marktmonitoringssysteem
was niet schriftelijk onderbouwd, zodat het voor de Rekenkamer niet was na
te gaan of de overheid een marktconforme prijs gaf voor de varkensrechten.
Ten slotte ontbrak een schriftelijke afspraak tussen Bureau Heffingen en de
Algemene Inspectiedienst (AID) over de informatieverstrekking over de AID-inspecties.De opzet van het financieel beheer van de Beëindigingsregeling varkensbedrijven
is toereikend. Wel behoeft de taxatie van opstallen en gronden verbetering.Deze verbetering is des te noodzakelijker omdat voor de veel omvangrijkere
nieuwe herstructureringsregeling, de Regeling beëindiging veehouderijtakken,
ook taxateurs zullen worden ingezet. Verbetering van de taxatieprocedure kan
naar de mening van de Rekenkamer worden bewerkstelligd door standaardisatie
van uitvoering en rapportering van de taxaties plus aanvullend toezicht vanuit
het ministerie op het gehele taxatieproces. Ook is het noodzakelijk dat de
kwalificatiegegevens, de beëindigingsgegevens en de familie- en zakenrelaties
van de taxateurs worden vastgelegd in bestanden. Een dergelijke vastlegging
is nodig om bij een herstructurering met een dergelijke omvang zoveel mogelijk
te waarborgen dat taxaties onafhankelijk worden uitgevoerd.Aansturing vanuit beleidsdirectiesEerder werd in het kader van de Wet herstructurering varkenshouderij de
gebrekkige aansturing vanuit de verantwoordelijke beleidsdirectie gememoreerd.
Dit punt is evenwel in algemene zin van toepassing op de relatie tussen uitvoerende
diensten en beleidsdirecties. Laatstgenoemden hebben hun afspraken met de
uitvoerende diensten nog in beperkte mate in detail uitgewerkt. Zo voorzien
uitvoeringsconvenanten nog in onvoldoende mate in afspraken over tussentijdse
informatie en systematische verzameling van relevante informatie voor de evaluatie
van beleidsinstrumenten.Communautair structuurfondsbeleidDe gelden op het terrein van het communautair structuurfondsbeleid (afdeling
Oriëntatie van het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de
Landbouw) worden grotendeels ter beschikking gesteld aan provincies in Nederland.
Over 1998 ontbrak een schriftelijke, gestructureerde communicatie tussen het
ministerie en de provincie over de naleving van de relevante communautaire
regelgeving, hetgeen de Rekenkamer aanmerkte als een tekortkoming.Over 1999 moest de Rekenkamer constateren dat de situatie nagenoeg ongewijzigd
is gebleven. Ook gaf het departement geen gevolg aan haar advies om provincies
in toezeggingsbrieven de verantwoordelijkheid te laten nemen voor mogelijke
kortingen door de Europese Commissie. Hierdoor bestaat het risico
dat kortingen als gevolg van verwijtbare tekortkomingen bij de provincies
ten laste komen van de begroting van het ministerie.Met ingang van het jaar 2000 zal de communautaire medefinanciering van
de afdeling Oriëntatie op het gebied van het communautaire plattelandsbeleid
worden overgeheveld naar de afdeling Garantie. Door de minister van LNV zijn
in dat kader in een brief aan zijn collega van Financiën verbeteringen
aangekondigd.Oordeel financiële verantwoordingDe belangrijkste uitgavenstromen van het Ministerie van LNV in 1999 betreffen
het onderwijs en de kennisinfrastructuur ter ondersteuning van het LNV-beleid
(circa f 1,8 miljard aan uitgaven volgens de rekening van uitgaven over
1999) en de verwerving, inrichting en het beheer van landelijk gebied (circa
f 850 miljoen).De Rekenkamer komt tot het volgende oordeel over de financiële verantwoording
1999 van het Ministerie van LNV. In 100% van de aangegane verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten trof zij geen belangrijke fouten of onzekerheden aan.
De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het financieel
beheer en is opgesteld volgens de voorschriften. Wel behoeft de samenhang
tussen de beleidsmatige toelichting en de artikelsgewijze toelichting meer
inzicht.Financieel beheerDe onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten
voor de ijkpunten zowel over 1999 als 1998.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrolexx    Beschrijving en onderhoudsorganisatie AO  xx  Financiële functie xx   Informatievoorzieningxx    Automatisering  xx  Agentschappen xx   Toezicht op stromen buiten het Rijk  xx  Transactieuitgaven en -ontvangsten  xx  Uitvoeringsregelingen Wet herstructurering       Varkenshouderij  x   In aanvulling op de tekortkomingen die in het vorenstaande zijn uiteengezet
kan nog het volgende worden vermeld.De Plantenziektenkundige Dienst (PD) sloot het jaar 1999 af met negatieve
bedrijfsresultaten ad circa f 1,4 miljoen. Een belangrijke oorzaak voor
dit tegenvallende resultaat is dat de groei inzake doorberekenbare uren exportinspecties (basis voor de tarieven) achterblijft bij de groei
van het aantal inspecties.Aanbestedingenbeleid, materieelbeheer en betalingenbeheerTwee rijksbrede onderzoeken naar het aanbestedingenbeleid en het materieelbeheer
en een onderzoek naar betalingenbeheer bij drie ministeries, hebben voor het
Ministerie van LNV de volgende conclusies opgeleverd:• Aanbestedingen. Het ministerie heeft
een Leidraad waarin uitgebreid wordt ingegaan op de (Europese) aanbestedingsprocedures.
Dit kan een positieve bijdrage leveren aan de kwaliteit van het departementale
aanbestedingsbeleid. De Rekenkamer vraagt nog aandacht voor het standaard
opstellen van een proces-verbaal van opening bij concurrentiestelling en voor
verbetering van het inzicht in de kosten en opbrengsten van aanbestedingsprocedures.• Materieelbeheer. Het materieelbeheer
bij de Plantenziektenkundige Dienst voldoet weliswaar aan de minimumeisen
van het Besluit Materieelbeheer, maar is toch niet ordelijk, controleerbaar
en doelmatig. Dit is het gevolg van het ontbreken van een sluitend systeem
van interne controlemaatregelen, uitgifteregistraties voor bepaalde goederen,
toezicht door de directie FEZ en inbedding in de planning en controlcyclus,
zodat het management op basis van verantwoordingsinformatie het beheer kan
sturen.• Betalingenbeheer. De betalingen zijn
over het algemeen juist en volledig, maar de tijdigheid van de betalingen
kan verder worden verbeterd. Volgens de Rekenkamer zou de directie FEZ dit
probleem op concernniveau moeten aanpakken met een kwaliteitsverbeteringstraject,
waarin alle fasen van het betaalproces worden doorgelicht en gestroomlijnd
en waarin alle actoren worden betrokken.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn
opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang
dat de minister maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn
weg te nemen. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen
aanleiding voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld
in artikel 55 van de Comptabiliteitswet.Reactie ministerIn algemene zin vindt de minister van LNV dat het rapport van de Rekenkamer,
ook in toonzetting, een te negatief beeld presenteert van de kwaliteit van
het financieel beheer bij zijn departement. De minister onderschrijft niet
het oordeel dat er tekortkomingen zijn geconstateerd op de volgende onderdelen:• administratieve organisatie• financiële functie;• automatisering/informatiebeveiliging.Wat het materieelbeheer betreft heeft de minister alleen toegezegd de
interne controle te zullen verbeteren.Wat het betalingenbeheer betreft heeft de minister toegezegd de aanbevelingen
van de Rekenkamer nader uit te werken in het kader van het nieuwe model rijksbetalingsverkeer. Nawoord RekenkamerDe Rekenkamer stelt vast dat het oordeel van de minister op bovengenoemde
punten aanmerkelijk milder is dan dat van de Rekenkamer.De Rekenkamer streeft ernaar om in een constructieve sfeer te komen tot
verbetering van het financieel beheer. Over de wijze waarop dat in een goede
dialoog kan worden vormgegeven is de Rekenkamer uiteraard bereid van gedachten
te wisselen met het ministerie. 29 DIERGEZONDHEIDSFONDSOntwikkelingenMet een wijziging van de Gezondheids- en Welzijnswet voor dieren is per
1 september 1998 het Diergezondsheidsfonds (DGF) ingesteld. Het DGF voorziet
in de bekostiging van de bestrijding van besmettelijke dierziekten, vooralsnog
beperkt tot dierziekten bij varkens. Het fonds wordt gevoed uit heffingen
bij varkenshouders, die daartoe aangifte moeten doen van de omvang van hun
varkensstapel en de hoogte van het voor deze varkensstapel geldende veterinaire
risico. De heffing is gebaseerd op de Wet Herstructurering Varkenshouderij
(Stb. 1998, 236). Bureau Heffingen van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij (LNV) is belast met het opleggen en de inning van de heffing.
Bureau Heffingen krijgt een vergoeding voor de uitvoeringskosten vanuit het
DGF. Beheerder van het fonds is de directie Veterinair, Voedings- en Milieuaangelegenheden
(VVM).De aangiften over het jaar 1998 moeten voor 1999 bij Bureau Heffingen
zijn ingediend.De Rekenkamer heeft vastgesteld dat Bureau Heffingen in 1999 nog geen
administratieve organisatie had vastgesteld voor de invordering van de varkensheffing,
terwijl deze al wel plaatsvond in 1999. Ook waren nog geen normen vastgesteld
voor het doorbelasten van de uitvoeringskosten van Bureau Heffingen, die samenhangen
met de uitvoering van de werkzaamheden voor het DGF. De Rekenkamer vindt dat
door deze tekortkomingen sprake is van een ongelukkige start van het fonds.AandachtspuntenAdministratieve organisatieDe Rekenkamer heeft het ontbreken van een administratieve organisatie
voor de invordering van de varkensheffing aangemerkt als tekortkoming. Een
ontoereikende administratieve organisatie kan leiden tot vertraging in de
afdoening van aangiften en de interne controle op de volledigheid en de juistheid
van aangiften. In het ergste geval kan het leiden tot het niet meer kunnen
vaststellen van de correcte hoogte van de vordering dan wel het innen van
gelden.Normstelling uitvoeringskosten Bureau HeffingenHet ultimo 1999 nog steeds ontbreken van een normstelling voor de uitvoeringskosten
van Bureau Heffing typeerde de Rekenkamer eveneens als tekortkoming. Het ontbreken
van een dergelijke norm maakt afrekening van de voorschotten onmogelijk en
geeft onduidelijkheid over wederzijdse verplichtingen.M&O-beleidBehalve de zojuist genoemde tekortkomingen noteerde de Rekenkamer nog
een tweetal aandachtspunten. Zo is er nog geen beleid overeen gekomen tussen
Bureau Heffingen en de Algemene Inspectiedienst voor het tegengaan van misbruik
en oneigenlijk gebruik. Alhoewel de Rekenkamer oog heeft voor de onzekerheden
rondom de uiteindelijk vormgeving van de uitvoering van de Wet Herstructurering
Varkenshouderij, is zij van oordeel dat de ontwikkeling van een beleid om
de inherente risico's van misbruik en oneigenlijk gebruik tegen
te gaan serieuze aandacht op korte termijn behoeft.AD-rapportagesTen slotte merkte de Rekenkamer het ontbreken van opmerkingen over het
financieel beheer in de rapportages van de departementale accountantsdienst
aan als een aandachtspunt. De door de Rekenkamer aangemerkte tekortkomingen
en het aandachtspunt over het ontbreken van een beleid voor het tegengaan
van misbruik en oneigenlijk gebruik hadden naar het oordeel van de Rekenkamer
zeker een plaats in de rapportages gerechtvaardigd. De tekortkoming en het
aandachtspunt waren overigens wel door de AD gesignaleerd.Financiële verantwoordingDe Rekenkamer komt tot het volgende oordeel over de financiële verantwoording
1999 van het Diergezondheidsfonds. In 100% van de aangegane verplichtingen
en 100% van de uitgaven trof de Rekenkamer geen belangrijke fouten of onzekerheden
aan. Er waren in 1999 geen ontvangsten.De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het
financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften.Financieel beheerOnderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten naar
het financieel beheer. Omdat het fonds gestart is in september 1998 is vergelijking
met 1998 niet aan de orde.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrolex     AO voor de invordering varkensheffing  x   Misbruik en oneigenlijk gebruikx     Normstelling uitvoeringskosten  x   De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn
opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang
dat de ministers maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn
weg te nemen. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkoming
aanleiding voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld
in artikel 55 van de Comptabiliteitswet.Reactie van de minister van Landbouw, Natuurbeheer en
Visserij en nawoord RekenkamerUit het antwoord van de minister van LNV blijkt dat voor de invordering
van de varkensheffing door Bureau Heffingen sprake is van een «stand-still»-situatie.
Deze situatie verklaart het ontbreken (in 1999) van een vastgestelde
administratieve organisatie bij Bureau Heffingen voor de invordering van de
varkensheffing en een normstelling voor de doorberekening van de uitvoeringskosten
die daarmee samenhangen. De minister geeft aan dat de stand-still samenhangt
met het overleg tussen het ministerie en het bedrijfsleven over een andere
wijze van financiering van het DGF. Er is een gerede kans dat de uitkomst
van het overleg ertoe leidt dat de werkzaamheden van Bureau Heffingen met
betrekking tot het opleggen en innen van de varkensheffing komen te vervallen.
Indien besloten wordt af te zien van het nieuwe voorstel, dan zullen de noodzakelijke
werkzaamheden alsnog voortvarend worden aangepakt.De minister verwijst in zijn antwoord naar twee brieven uit het najaar
van 1999, waarin hij de Tweede Kamer op de hoogte stelde van het overleg.De Rekenkamer heeft met belangstelling kennisgenomen van het standpunt
van de minister over de financiering van het DGF en de opschorting van de
inning van de varkensheffing. Uit de brieven aan de Tweede Kamer waarnaar
de minister verwijst, was nog niet op te maken of het overleg met de sector
een opschortende werking zou hebben voor de invordering van de varkensheffing.
Het antwoord van de minister neemt overigens niet weg dat de in 1999 opgelegde
aanslagen en betaalde heffingen noodzaakten tot het vaststellen van een administratieve
organisatie. 30 LANDBOUW-EGALISATIE FONDSOntwikkelingenDe Rekenkamer is van oordeel dat er ten opzichte van 1998 over het algemeen
sprake is van een verbetering in het financieel beheer van het Landbouw-Egalisatiefonds
(LEF). Dit oordeel wordt ingegeven door een duidelijke verbetering van de
opzet van de controle van derdengegevens door de Algemene Inspectiedienst
(AID). Deze dienst heeft voldoende maatregelen getroffen om de controle van
derdengegevens op een aanvaardbaar niveau uit te kunnen voeren en adequate
managementinformatie te kunnen genereren.Vanaf 1 januari 2000 is het LEF als begrotingsfonds opgeheven. De LEF-A-posten
(hieronder vallen met name de uitvoeringskosten van productschappen) zijn
thans volledig geïntegreerd in de begroting van het Ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij (LNV). De ontvangsten en uitgaven die onder het LEF-B
werden verantwoord (onder meer importheffing in het verkeer met niet-lidstaten
en diverse landbouwsubsidies) zullen dan als bijlage bij de begroting en de
verantwoording van het Ministerie van LNV worden opgenomen.AandachtspuntenGeautomatiseerde systemenOver 1998 constateerde de Rekenkamer bij het Hoofdproductschap Akkerbouw
tekortkomingen in de geautomatiseerde systemen als gevolg van oude programmatuur.
Deze tekortkomingen hebben mede geleid tot de bouw van een geheel nieuw geautomatiseerd
systeem. De methodiek van het ontwerp van het systeem werd door tijdgebrek
niet volledig uitgevoerd, hetgeen de Rekenkamer als een tekortkoming kwalificeerde.
Zij is van mening dat de tijddruk op de invoering van het systeem geen geldig
excuus vormt voor de bouw van een systeem waarmee het productschap voor onbepaalde
tijd communautaire regelingen met een aanzienlijk financieel belang moet uitvoeren.
Omdat de problemen naar verwachting in de loop van 2000 zullen worden overwonnen,
ziet de Rekenkamer thans geen reden voor het instellen van een bezwaaronderzoek
als bedoeld in artikel 55 van de Comptabiliteitswet.Douane-inspectiesIn 1999 realiseerden vier douanekantoren niet het volgens de EG-verordening
voorgeschreven minimaal aantal fysieke inspecties van 5% per kantoor. Het
tekortschietend aantal inspecties bleek nagenoeg geheel betrekking te hebben
op de productsector Industriële Landbouwproducten die in beheer is bij
het Hoofdproductschap Akkerbouw. Het Ministerie van LNV is naar aanleiding
van deze zaak in overleg gegaan met het Ministerie van Financiën en inmiddels
zijn nadere afspraken gemaakt. Het bedrag gemoeid met de onrechtmatigheid
is overigens niet materieel, zodat geen sprake is van een tekortkoming.Afrekening uitvoeringskosten landbouwbeleidTen slotte werd de late afrekening van de uitvoeringskosten die samenhangen
met de uitvoering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid door de Rekenkamer
als tekortkoming aangemerkt. De late afrekening van voorschotten van uitvoeringskosten, welke openstaan
bij productschappen, brengt risico met zich mee dat geen volledige zekerheid
meer kan worden verkregen die nodig is voor een correcte afwikkeling.Oordeel financiële verantwoordingDe Rekenkamer komt tot het volgende oordeel over de financiële verantwoording
1999 van het Landbouw-Egalisatiefonds. In 100% van de aangegane verplichtingen,
100% van de uitgaven en 100% van de ontvangsten trof de Rekenkamer geen belangrijke
fouten of onzekerheden aan.De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het
financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften.Financieel beheerOnderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten over
1998 en 1999.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrolexx    Administratieve Organisatiexx    Automatisering  xx  Toezicht op
stromen buiten het Rijkx  x   Afrekening
uitvoeringskosten  x*  * De afrekening van de uitvoeringskosten is in 1998 niet separaat beoordeeld
door de Rekenkamer.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. De Rekenkamer acht het van
belang dat de minister maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn
weg te nemen. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen
aanleiding voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld
in artikel 55 van de Comptabiliteitswet.Wat de AID betreft vraagt de Rekenkamer blijvende aandacht voor de bezetting
van het Bureau Auditing van de AID, dat ten behoeve van dit dienstonderdeel
toezicht uitoefent. Een goede bezetting draagt naar haar mening bij aan het
gewenste niveau van de beheersing van de planning en de kwaliteit van de uitvoering
van de controlewerkzaamheden.Reactie minister en nawoord RekenkamerOver het Hoofdproductschap Akkerbouw merkt de minister in zijn antwoord
aan de Rekenkamer op dat binnen zijn ministerie inmiddels actie is ondernomen
om te verzekeren dat het Hoofdproductschap voor het boekjaar 2000 over een
adequaat stelsel van interne controlemaatregelen beschikt. Voorts geeft de minister aan dat ten opzichte van 1998 sprake was van
een forse verbetering in de afrekening van voorschotten voor uitvoeringskosten.
De nog openstaande voorschotten zullen binnen enkele maanden worden afgerekend,
aldus de minister.De Rekenkamer heeft met instemming kennisgenomen van de toezeggingen van
de minister over het stelsel van interne controlemaatregelen bij het Hoofdproductschap
Akkerbouw en de afrekening van de nog resterende voorschotten voor uitvoeringskosten. 31 MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDOntwikkelingenHoewel het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) in 1999
diverse activiteiten voor verbetering van het financieel beheer in gang heeft
gezet, constateerde de Rekenkamer dat het financieel beheer ten opzichte van
vorig jaar op hoofdlijnen gelijk is gebleven en dat er weinig vooruitgang
is geboekt. Zo liepen de implementatie van de nieuwe visie op de administratieve
organisatie op directieniveau en de invoering van het Voorschrift Informatiebeveiliging
Rijksoverheid (VIR) achter op de planning. Verder werden nieuwe voorschriften
voor het contractbeheer ingevoerd, maar waren deze nog niet van toepassing
voor de gehele organisatie. Ook bestonden er ondanks de genomen maatregelen
nog achterstanden bij de vaststelling van Europese subsidies. Een vooruitgang
in het financieel beheer deed zich voor met betrekking tot de Wet sociale
werkvoorziening (Wsw), waar de achterstanden in de vaststelling van de rijksvergoedingen
werden weggewerkt.De Rekenkamer waardeert de activiteiten die het ministerie heeft opgezet
voor de verbetering van het financieel beheer, maar wijst erop dat deze alleen
met voldoende aandacht van de directies voor de implementatie hiervan succes
kunnen hebben. Zij gaat er vanuit dat de administratieve organisatie eind
2000 is beschreven en dat de achterstanden ten aanzien van het VIR en de vaststelling
van de Europese subsidies worden ingelopen.AandachtspuntMisbruik en oneigenlijk gebruikDe Rekenkamer constateerde dat de naleving van het beleid ter bestrijding
van misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) door met name uitvoeringsorganisaties
tekortkomingen vertoont. De uitvoeringsinstellingen sociale zekerheid voeren
geen samenhangend M&O-beleid. Bij Arbeidsvoorziening heeft de totstandkoming
van een M&O-beleid slechts gedeeltelijk plaatsgevonden. Ten aanzien van
de regelingen voor de besteding van Europese gelden bleek dat het beleid van
het ministerie de risico's op M&O onvoldoende afdekte.De Rekenkamer is van mening dat de minister dient te zorgen voor een toereikend
beleid ter bestrijding van M&O bij de M&O-gevoelige uitgaven van het
ministerie; van de in totaal f 32 miljard aan uitgaven zijn f 20
miljard voor uitkeringen of subsidies M&O-gevoelig. Een ontoereikend M&O-beleid
kan leiden tot onrechtmatigheid of onzekerheid van uitgaven ten laste van
de begroting. Op het terrein van de sociale zekerheid wordt inmiddels in samenspraak
met de toezichthouder het College van toezicht sociale verzekeringen, nagedacht
over verbeteracties. De voortgang hiervan zal de Rekenkamer betrekken in het
jaarlijkse onderzoeksprogramma bij rechtspersonen met een wettelijke taak.
Naar aanleiding van het Rekenkameronderzoek «Controle en toezicht op
ESF-subsidies» (Tweede Kamer, vergaderjaar 1999 – 2000, nrs. 1–2)
zijn maatregelen genomen om het risico van M&O te verminderen.Financiële verantwoordingBij het Ministerie van SZW bestaan de uitgaven (ruim f 32 miljard)
voornamelijk uit overdrachtsuitgaven aan uitvoeringsorganisaties die wettelijke
regelingen uitvoeren. De rol van het ministerie bij deze uitgaven is
naast financier van de uitvoeringsorganisatie ook toezichthouder. De financiële
verantwoording van het ministerie was voor wat betreft de aangegane verplichtingen,
de uitgaven en de ontvangsten op orde. De Rekenkamer trof geen belangrijke
fouten of onzekerheden aan. De verantwoording is een deugdelijke weergave
van de uitkomsten van het financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften,
met uitzondering van de delen van de toelichting waarvan de Rekenkamer onzekerheid
heeft ten gevolge van gebreken in de accountantscontrole (door een onvoldoende
audit trail bij de accountantsdienst van het departement).Financieel beheerDe onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten
van de onderwerpen van financieel beheer voor zowel 1999 als 1998.IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998AccountantscontroleXX    Administratieve organisatie  XX  Financiële functieXX    Automatisering  XX  Misbruik en oneigenlijk gebruik XX   ArbeidsvoorzieningXX    Wet sociale werkvoorzieningX  X  Sociale verzekeringenXX    Algemene BijstandswetXX    Kinderopvang  XX  Europese gelden  XX  Aanbestedingen  X   Materieel beheer  XX  Informatievoorziening en kengetallenXX    Uit de tabel blijkt dat het financieel beheer ten opzichte van vorig jaar
gelijk is gebleven. De Rekenkamer vraagt speciale aandacht voor het wegwerken
van de volgende situaties, deels reeds hierboven genoemd:• er zijn achterstanden bij de beschrijving van de administratieve
organisatie en de financieel beheersconcepten en er ontbreken richtlijnen
voor het onderhoud van de administratieve organisatie. Het ministerie heeft
toegezegd dat nog steeds geldt dat ultimo 2000 alle administratieve processen
zijn beschreven;• automatisering: het ministerie voldoet nog steeds niet aan het
VIR en er ontbreekt een uitwijkplan of uitwijkprocedure bij calamiteiten.
Het ministerie streeft er naar om eind 2000 de in het kader van het VIR te
verrichten afhankelijkheids- en kwetsbaarheidsanalyses te hebben uitgevoerd.
De Rekenkamer dringt aan om een uitwijkplan of uitwijkprocedure op te stellen;• het Beheer, Informatie- en Afhandelingssysteem (BIAS) geeft niet
de actuele stand van de voorschotten weer. Het ministerie heeft aangegeven
dat BIAS op termijn zal worden vervangen. De Rekenkamer vraagt aandacht voor
de tijdige verwerking van de mutaties in BIAS en de continuïteit van
het systeem op de korte termijn; • het M&O-beleid is op onderdelen ontoereikend. De Rekenkamer
vraagt bijzondere aandacht voor een toereikend M&O-beleid bij uitvoeringsinstellingen
sociale verzekeringen en Arbeidsvoorziening. De voortgang zal zij betrekken
in het jaarlijkse onderzoek bij rechtspersonen met een wettelijke taak;• de vaststelling van de additionaliteit van de kinderopvangplaatsen
op grond van de Regeling kinderopvang en buitenschoolse opvang alleenstaande
ouders is niet toereikend. Met ingang van 1999 is de additionaliteit komen
te vervallen;• in 1999 zijn nog geen onregelmatigheden met betrekking tot de besteding
van Europese gelden aan het Europees Bureau voor fraudebestrijding gemeld
en zijn er achterstanden in de vaststelling van declaraties Europese gelden.
De Rekenkamer dringt aan op een adequate procedure voor tijdige melding van
alle onregelmatigheden en het verrichten van de nodige inspanning om de achterstanden
weg te werken.Ten slotte heeft rijksbreed onderzoek naar aanbestedingen en naar het
materieelbeheer voor het ministerie van SZW de volgende conclusies opgeleverd:• de afdeling Commerciële Inkoop, Beleid en Advies en de Directie
Wetgeving, Bestuurlijke en Juridische Aangelegenheden leveren een positieve
bijdrage aan de kwaliteit van het departementale aanbestedingenbeleid. Het
ministerie heeft een uitgebreid handboek voor Europese aanbestedingsprocedures
en besteedt expliciet aandacht aan integriteitswaarborgen bij het aanbestedingsproces.
De voorschriften voor aanbestedingen worden echter niet altijd nageleefd.
Ook de procedures voor het contractbeheer worden niet altijd nageleefd. Inmiddels
zijn er nieuwe instructies opgesteld. De Rekenkamer vraagt aandacht voor de
verbetering van het inzicht in de kosten en opbrengsten van de aanbestedingsprocedures
en de naleving van de procedures voor contractbeheer.• het materieelbeheer bij het kerndepartement voldoet in opzet aan
de eisen van het Besluit Materieelbeheer, maar is toch niet ordelijk, controleerbaar
en doelmatig. Dit komt door het ontbreken van een formele vastlegging van
de structuur voor aanschaf en registratie, van een sluitend systeem van interne
controlemaatregelen en duidelijke inbedding van het materieelbeheer in de
planning en controlcyclus. De Rekenkamer beveelt het ministerie aan om voor
de nodige verbeteringen te zorgen.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Voor zover het ministerie
nog geen maatregelen heeft genomen om deze tekortkomingen op korte termijn
op te heffen, acht de Rekenkamer het van belang dat de minister hiertoe spoedig
overgaat. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen
aanleiding voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld
in artikel 55 van de Comptabiliteitswet.Reactie minister van SZWDe minister van SZW liet weten de aanbevelingen van de Rekenkamer over
te nemen. In zijn reactie gaf de minister het volgende aan:• ultimo 2000 zullen de risicovolle processen in ieder geval en de
financieel beheersconcepten grotendeels beschreven zijn, ook zal dan de onderhoudsorganisatie
op orde zijn;• de afhankelijkheids- en kwetsbaarheidsanalyses zullen in november 2000 gereed zijn, ook zal naar verwachting in 2000 een uitwijkplan
of -procedure zijn gerealiseerd;• de tijdige verwerking van mutaties in BIAS en de continuïteit
van BIAS heeft de nadrukkelijke aandacht;• de tekortkomingen in het M&O-beleid zullen onder de aandacht
worden gebracht bij de uitvoeringsorganisaties;• voor meldingen van onregelmatigheden met Europese gelden zijn afspraken
gemaakt, de eerste meldingen aan Brussel hebben begin april 2000 plaatsgevonden;• het inlopen van de achterstanden bij de vaststelling van Europese
gelden blijft op peil en instroom van nieuwe declaraties mag niet leiden tot
nieuwe achterstanden;• de nieuwe instructies voor contractbeheer worden ingevoerd voor
het hele ministerie en er komt een departementsbreed onderzoek naar contractbeheer;• voor het materieel beheer vinden in 2000 verbeteringen plaats ten
aanzien van de inventarisadministratie en duurzame gebruiksgoederen. 32 SPAARFONDS AOWHet Spaarfonds AOW is een apart begrotingsfonds dat wordt beheerd door
de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). In het fonds worden
gelden gereserveerd om de toekomstige financiering van de Algemene Ouderdomswet
(AOW) in het licht van de toenemende vergrijzing veilig te stellen.De ontvangsten van het Spaarfonds AOW bestaan uit de bijdragen ten laste
van de begroting van het Ministerie van SZW (f 4 550 miljoen) en
de rente-ontvangsten over het saldo van het fonds (f 473 miljoen). Uitgaven
worden tot 2020 niet verwacht.In 1999 zijn op voorstel van het Ministerie van Financiën afspraken
gemaakt over storting van de jaarlijkse bijdrage en de systematiek van rentevergoeding.In de financiële verantwoording 1999 van het Spaarfonds AOW trof
de Rekenkamer geen belangrijke fouten of onzekerheden aan. De verantwoording
is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het financieel beheer en
is opgesteld volgens de voorschriften.Het financieel beheer bevatte geen noemenswaardige tekortkomingen.Het rapport is voorgelegd aan de minister van SZW. De minister zag geen
aanleiding om te reageren op het rapport. 33 MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTOntwikkelingenVergeleken met voorgaand jaar constateert de Rekenkamer twee majeure ontwikkelingen.
Enerzijds is er sprake van een vooruitgang in de vormgeving van het financieel
beheer, anderzijds heeft de Rekenkamer wel meer tekortkomingen in de werking
daarvan aangetroffen. Voorbeelden van vooruitgang zijn de verbeteringen in
het toezicht op de rechtmatigheid van de doeluitkering jeugdhulpverlening,
in de interne planning- en controlcyclus, in de beschrijving van administratieve
organisatie, in de organisatie van het routinematig subsidiebeheer door de
bekostigingsorganisatie, in de vormgeving van het subsidiebeleid via intermediairs,
in de opzet van de departementale inkooporganisatie, in de verantwoording
van het Agentschap College Beoordeling Geneesmiddelen en «last but not
least» in het jaarverslag van het ministerie zelf.Het aantal gesignaleerde tekortkomingen in de werking en de ernst daarvan
zijn echter toegenomen. Voorbeelden zijn de toename in het aantal gesignaleerde
tekortkomingen van een aantal administraties, met name die bij de Inspectie
Waren en Veterinaire Zaken. Drie ernstige tekortkomingen in het financieel
beheer trof de Rekenkamer aan bij het RIVM, bij het toezicht op de rechtmatigheid
van de besteding door subsidieontvangers en bij de naleving van Europese aanbestedingsregels
( zie ook onder aandachtspunten). Bij de twee laatstgenoemde punten weegt
de betrokkenheid van de departementsleiding mee in de weging («ernst»)
van het oordeel van de Rekenkamer.AandachtspuntenJaarverslag nieuwe stijlHet ministerie van VWS heeft over 1999 wederom een jaarverslag opgesteld,
dit jaar tevens als het enige formele verantwoordingsstuk. De Rekenkamer heeft
dit jaarverslag met enthousiasme ontvangen en spreekt positieve waardering
uit voor het behaalde resultaat. Het is duidelijk dat nog met een aantal kwesties
wordt geworsteld, zoals de aansluiting van de verantwoording aan de begroting,
het onderscheid begrotingssector en premiesector, de balans tussen beknopte
maar toch volledige verantwoordingen, en de discrepantie tussen de beoogde
compacte mededeling over de bedrijfsvoering versus de nog bestaande voorgeschreven
verantwoordingsteksten financieel beheer. De Rekenkamer ziet dit echter als
de onvermijdelijke kostprijs voor het ontwikkelen van een jaarverslag nieuwe
stijl. Dank zij het initiatief van VWS gebeurt dit niet uitsluitend in een
«laboratorium» maar kan nu meteen in de praktijk gesignaleerd
worden waar de schoen in het huidige ontwerp nog wringt. Zij beveelt daarom
aan zo veel mogelijk aansluiting te houden met de ontwikkeling van het gedachtegoed
van de interdepartementale werkgroepen.Drie ernstige punten financieel beheerAllereerst constateerde de Rekenkamer in het subsidiebeheer diverse verbeteringen,
doch ook één ernstige tekortkoming, namelijk het wegzinken van
een toereikend niveau van reviews («collegiale overleggen») met
de accountants van de subsidie-ontvangers. Deze reviews zijn zowel voor de
minister als voor de Rekenkamer van belang om de rechtmatigheid van de uiteindelijk
besteding van subsidiegelden te kunnen vaststellen. Over de
omvang van het aantal reviews worden afspraken gemaakt in het Audit Committee,
waar de ambtelijke leiding zitting in heeft. Over 1999 hebben slechts bij
enkele subsidies dergelijke reviews plaatsgevonden. Daarmee is dit toezicht
naar de mening van de Rekenkamer beneden de maat. Als deze trend zich zo doorzet
heeft zij geen zekerheid meer over de rechtmatigheid van de subsidie-uitgaven.
Bij ongewijzigd beleid overweegt zij een bezwaaronderzoek.Ten tweede constateerde de Rekenkamer bij het RIVM wederom een terugval
in de kwaliteit van het financieel beheer. De Rekenkamer merkt dit aan als
ernstig, vanwege het instituutsbrede karakter, en het feit dat deze problematiek
al meerdere jaren speelt. Het feit dat in 1997 het financieel beheer werd
gedecentraliseerd naar de sectoren terwijl die daar nog niet voldoende op
voorbereid waren heeft zich in 1999 gewroken, ondanks een op het eerste gezicht
toereikend plan van aanpak voor 1998 en de implementatie van een nieuw informatievoorzieningssysteem.
Over 1999 bleek dat het financieel beheer een cumulatie van gebreken bevat:
de interne controle bij de sectoren functioneert niet naar behoren, de centrale
beheerafdeling kampt met structurele onderbezetting, de implementatie van
het nieuwe informatiesysteem bevat gebreken. Door middel van extra inzet van
intern personeel en inhuur van externen houdt het beheer van het RIVM zich
staande. Er was een administratieve opschoningsactie door externen (kostprijs
externen circa f 545 000) nodig om het wegvallen van de goedkeurende
verklaring te voorkomen. De Rekenkamer merkt op dat de voortdurende inzet
van externen het financieel beheer van het RIVM kwetsbaar maakt.Ten derde trof de Rekenkamer bij de uitgaven voor personeel en materieel
beheer 13 gevallen (totaal f 7,9 miljoen) aan, waarin de opdracht was
verstrekt zonder rekening te houden met Europese aanbestedingsregels. In zeven
gevallen (f 4,9 miljoen) heeft dit geleid tot onrechtmatigheid. Gezien
het feit dat in het merendeel van de gevallen de departementsleiding zelf
betrokken was bij deze opdrachtverleningen, merkt de Rekenkamer deze tekortkomingen
aan als «ernstig».In haar reactie ging de minister van VWS duidelijk op deze drie punten
in. Ten aanzien van het houden van reviews van in het veld werkzame accountants
(collegiaal overleg) is zij het eens met de constatering dat deze reviews
zowel voor de Rekenkamer als voor de minister van belang zijn. Bij de voorgenomen
beschouwing van de taken van de accountantsdienst deze zomer zal de minister
het collegiaal overleg meenemen. Ten aanzien van het RIVM gaf zij aan te werken
aan verbetering van de situatie, maar dat om reden van krapte op de arbeidsmarkt
met betrekking tot financiële en automatiseringsfuncties gesteund moest
worden op tijdelijk ingehuurd personeel. De departementale leiding zal de
voortgang van het verbetertraject bij het RIVM monitoren. Ten aanzien van
de naleving Europese aanbestedingsregels gaf de minister aan dat de geconstateerde
tekortkomingen konden optreden als gevolg van onduidelijkheden in de regelgeving
en opdrachten onder hoge tijdsdruk, waarvan de omvang niet altijd vooraf bekend
was. Naar de aard waren dit opdrachten waar de departementale leiding bij
betrokken was. Om ook deze onvolkomenheden beter te voorkomen worden de interne
procedures en de administratieve organisatie op dit punt aangescherpt.Met deze toezeggingen kan de Rekenkamer instemmen. Met name op het punt
van reviews van in het veld werkzame accountants zal zij de feitelijke ontwikkeling
van het beleid, alsmede de uitvoering daarvan nauwlettend volgen. JeugdhulpverleningEvenals voorgaande jaren heeft de Rekenkamer over 1999 aandacht besteed
aan de rechtmatigheid van de doeluitkering jeugdhulpverlening. In 1999 is
de Wet op de jeugdhulpverlening aangepast. In de huidige wet wordt de ministeriële
verantwoordelijkheid expliciet en duidelijk beperkt tot de overdracht van
de gelden aan de provincies en grootstedelijke regio's. Hierbij is van cruciaal
belang dat in de accountantscontrole ten behoeve van de provinciale en gemeentelijke
overheid op dezelfde wijze aandacht geschonken wordt aan de rechtmatigheid
van de besteding van de publieke middelen als dat bij het Rijk het geval is.Op basis van een beoordeling van de provinciale jaarrekeningen 1998 en
een aantal van de bijhorende accountantsverslagen is de Rekenkamer van mening
dat de verantwoordingsstructuur van de provinciale en gemeentelijke overheid
hieraan op dit moment nog niet voldoet.Het ministerie van VWS heeft inmiddels bij alle provincies en grootstedelijke
regio's het feit onder de aandacht gebracht dat middels de gewijzigde Wet
op de jeugdhulpverlening de verantwoordelijkheidsverdeling verduidelijkt wordt
en dat de Ministers van VWS en Justitie het rechtmatigheidsoordeel over de
besteding van deze middelen doen plaatsvinden binnen het provinciale systeem
van democratische controle (brief d.d. 30 december 1999).In afwachting van de verantwoordingen en accountantsverslagen van de provincies
en grootstedelijke regio's over 1999 concludeert de Rekenkamer dat vooralsnog
met de huidige wet voldoende zekerheid over de rechtmatigheid van de specifieke
uitkering jeugdhulpverlening 1999 (f 1 084,4 miljoen) bestaat.Inmiddels heeft de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
de Tweede Kamer geïnformeerd over het Kabinetsvoornemen om een wetsvoorstel
in procedure te brengen, waarin het rechtmatigheidsaspect in de accountantsverklaring
van gemeenten en provincies expliciet voorgeschreven wordt (brief d.d. 5 april
2000).Conclusies rechtmatigheidsonderzoekFinanciële verantwoordingBij het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) bestaan
de uitgaven hoofdzakelijk uit overdrachtsuitgaven zoals subsidies, specifieke
uitkeringen, rijksbijdragen voor de volksgezondheid en incidentele bijdragen
aan projecten zoals de activiteiten rondom de afwikkeling van de Bijlmermeerramp.De Rekenkamer trof geen belangrijke fouten of onzekerheden aan in de aangegane
verplichtingen en uitgaven. De Rekenkamer had echter geen zekerheid over de
volledigheid van het in de verantwoording opgenomen bedrag «ontvangsten
Jeugdhulpverlening» ad f 24,6 miljoen. De financiële verantwoording
is een deugdelijke weergave van het financieel beheer en is opgesteld volgens
de voorschriften, met uitzondering van de afwijkingen die zijn ontstaan als
gevolg van het streven om te voldoen aan het gedachtegoed van de regeringsnota
«Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording».Financieel beheerRecapitulerend kan het volgende overzicht van geconstateerde tekortkomingen
in 1999 én 1998 worden gegeven, gerangschikt naar ijkpunt. IJkpuntGeen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdTekortkomingen geconstateerdErnstige tekortkomingen geconstateerd 199919981999199819991998Accountantscontrolexx    Wet- en regelgeving  x  x Beschrijving en onderhoudsorganisatie AO  xx  Financiële functie xx   Administraties xx   Automatisering  xx  Agentschap DCBGx  x  IW&V  xx  RIVM   xx Overdrachtsuitgaven en -ontvangsten   xx Transactie-uitgaven en -ontvangsten   xx Uit de tabel blijkt dat er op twee punten in 1998 geen tekortkomingen
waren en in 1999 wel , namelijk:• financiële functie; deze bleek over 1999 niet voldoende toegesneden
op nieuwe projectmatige werkwijzen van het departement.• administraties; in negen gevallen voldeden het onderhoud en bijhouden
daarvan niet geheel aan de eisen van ordelijkheid en controleerbaarheid.Bij de Inspectie Waren en Veterinaire Zaken waren er over 1999 nog steeds
tekortkomingen. Er waren gebreken in de administratie, in de beschrijving
van de administratieve organisatie, in de interne controle op enkele uitgaven-
en ontvangstencategorieën en er was een onverschuldigde bevoorschotting
aan het jaareinde. De Rekenkamer vraagt hiervoor extra aandacht, omdat de
IWenV per 1 januari 2000 agentschap is geworden. De IWenV voldoet nog niet
aan de oprichtingsvoorwaarden, aangezien deze over 1999 een accountantsverklaring
met beperking heeft gekregen wegens een onrechtmatige bevoorschotting van
f 2,6 miljoen.Bij het Agentschap Directie College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
(DCBG) is sprake van vooruitgang: in voorgaande jaren waren er tekortkomingen
in de verslaglegging, die inmiddels zijn opgeheven.Op het gebied van de beheersing van de automatisering constateerde de
Rekenkamer dat het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksoverheid nog niet
volledig wordt nageleefd, zo heeft het ministerie van VWS nog niet de zogenoemde
A&K-analyses voor alle (vitale) systemen afgerond. Verder vraagt de Rekenkamer
vooral aandacht voor de tijdige beschikbaarheid van een uitwijkverbinding.Ten slotte heeft rijksbreed onderzoek naar aanbestedingen en naar het
materieelbeheer voor het Ministerie van VWS de volgende conclusies opgeleverd:• bij het ministerie van VWS wordt in de AO uitgebreid ingegaan op
de toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen. Aandacht behoeven
nog: het opstellen van een procesverbaal van opening bij concurrentiestelling,
het struktureel bijhouden van de kosten van de procedures, en het achteraf
evalueren van de procedures. • het materieelbeheer bij het RIVM voldoet weliswaar aan de minimumeisen
van het Besluit Materieelbeheer, maar het beheer is niettemin niet ordelijk,
controleerbaar en doelmatig, met name waar het de registraties en de interne
controle betreft.De Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1999 zijn geconstateerd. Deze tekortkomingen zijn
opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De Rekenkamer acht het van belang
dat de minister maatregelen neemt om deze tekortkomingen op termijn weg te
nemen. Zij wijst er in dit verband op dat voortduren van de tekortkomingen
aanleiding voor de Rekenkamer kan zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld
in artikel 55 van de Comptabiliteitswet.Overigens is de Rekenkamer van mening dat de minister van VWS in haar
reactie op toereikende wijze op al deze punten is ingegaan. In alle gevallen
komt de minister tot nadere evaluatie, dan wel implementatie van verbeteringen
van de geconstateerde tekortkomingen. De Rekenkamer constateert dat de minister
daarmee een veelheid aan activiteiten gericht op de verdere verbeteringen
van het financieel beheer ontplooit. Met de minister deelt de Rekenkamer de
zorg dat de krapte op de arbeidsmarkt een belemmering kan vormen voor de tijdige
implementatie van deze activiteiten. Mede daarom zal de Rekenkamer de realisatie
van de toezeggingen nauwgezet volgen. 34 FINANCIËLE VERANTWOORDING VAN HET RIJKInleidingDe minister van Financiën stelt elk jaar op grond van artikel 66
van de Comptabiliteitswet de financiële verantwoording van het Rijk samen.
De financiële verantwoording van het Rijk bevat:• de rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk, zonodig voorzien
van een toelichting;• de op deze rekening aansluitende saldibalans van het Rijk per 31 december,
zonodig voorzien van een toelichting.De minister zendt deze verantwoording het jaar volgend op het begrotingsjaar
aan de Rekenkamer ter goedkeuring.Conform artikel 52 van de Comptabiliteitswet onderzoekt de Rekenkamer
of de financiële verantwoording van het Rijk aansluit op de financiële
verantwoordingen van de ministeries, de begrotingsfondsen en de agentschappen
en of deze overeenkomstig de daarvoor gegeven voorschriften is opgesteld.De Rekenkamer stelt bij de financiële verantwoording van het Rijk
een verklaring van goedkeuring op en zendt deze verklaring aan de Staten-Generaal
en de minister van Financiën.Behalve de verklaring van goedkeuring bevat dit rapport ook informatie
over de stand van de dechargeverlening door de Staten-Generaal met betrekking
tot het begrotingsjaar 1998 en 1997.Financiële verantwoording 1999 van het RijkOnderzoek RekenkamerDe financiële verantwoording 1999 van het Rijk heeft betrekking op
het totaal van de rijksuitgaven ten bedrage van f 357 970,9 miljoen
en het totaal van de rijksontvangsten ten bedrage van f 358 378,6
miljoen. De saldibalans per 31 december 1999 bevat een debet- en creditbedrag
van f 1 732 438,6 miljoen.De totalen van de uitgaven en ontvangsten van de financiële verantwoordingen
1999 van de ministeries, de begrotingsfondsen en de agentschappen sluiten
aan op de totalen van uitgaven en ontvangsten die zijn opgenomen in de financiële
verantwoording 1999 van het Rijk. De Rekenkamer heeft geen verdere werkzaamheden
uitgevoerd voor de goedkeuring van de financiële verantwoording van het
Rijk. Het onderzoek naar het financieel beheer van de ministers en de financiële
verantwoordingen van de ministeries, de begrotingsfondsen en de agentschappen
biedt naar haar oordeel voldoende basis om tot goedkeuring te besluiten. Over
alle financiële verantwoordingen 1999 heeft de Rekenkamer een rapport
uitgebracht.Verklaring van goedkeuringDe minister van Financiën heeft de financiële verantwoording
1999 van het Rijk op 28 april 2000 aan de Algemene Rekenkamer aangeboden.
De financiële verantwoording 1999 bestaat uit de rekening 1999 van het
Rijk en de saldibalans per 31 december 1999 van het Rijk. Artikel 52 van de
Comptabiliteitswet geeft de Rekenkamer tot taak van deze financiële verantwoording uitsluitend te onderzoeken of zij aansluit op de financiële
verantwoordingen van de ministeries, de begrotingsfondsen en de agentschappen
en volgens de daarvoor gegeven voorschriften is opgesteld. Bij dit onderzoek
heeft de Rekenkamer geen belangrijke tekortkomingen geconstateerd. Ingevolge
artikel 105 van de Grondwet keurt de Rekenkamer de financiële verantwoording
van het Rijk, zoals deze op 28 april 2000 samengesteld was, goed onder voorbehoud
dat de bij deze financiële verantwoording horende slotwetten door de
Staten-Generaal worden vastgesteld.Financiële verantwoording 1998 van het RijkOp 29 juni 1999 keurde de Rekenkamer de financiële verantwoording
1998 van het Rijk goed onder het voorbehoud dat de bij deze financiële
verantwoording horende slotwetten worden vastgesteld door de Staten-Generaal.Op 29 juni 1999 zond de Rekenkamer het rapport bij de financiële
verantwoording 1998 van het Rijk met daarin opgenomen de verklaring van goedkeuring
aan de Staten-Generaal en de betrokken ministers.De bij de financiële verantwoording 1998 van het Rijk behorende slotwetten
zijn vastgesteld door de Staten-Generaal.De Staten-Generaal hebben alle ministers decharge verleend over het gevoerde
financieel beheer met betrekking tot het begrotingsjaar 1998 en tevens de
minister van Financiën gedechargeerd met betrekking tot de financiële
verantwoording van het Rijk over 1998.Financiële verantwoording 1997 van het RijkIn het rapport bij de financiële verantwoording 1998 van het Rijk
heeft de Rekenkamer vermeld dat de Eerste Kamer nog geen decharge had verleend
over 1997. De Eerste Kamer heeft op 6 juli 1999 de ministers decharge verleend
over het gevoerde financieel beheer met betrekking tot het begrotingsjaar
1997 en tevens de minister van Financiën decharge verleend met betrekking
tot de financiële verantwoording van het Rijk over 1997. XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 982, nr. 2.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 981, nr. 2.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 066, nr. 2.XNoot3Brief dd. 13 maart 2000, kenmerk 256R.XNoot4Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 860, nrs. 1–2.XNoot1Voor leveringen en diensten f 288 642,– en voor werken
f 10 777 171,–.XNoot1Dit waren de ministeries van Algemene Zaken, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
Buitenlandse Zaken, Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Sociale Zaken en
Werkgelegenheid en Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.
De diensten: Belastingdienst Automatiseringscentrum, Centraal Bureau voor
de Statistiek, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. De agentschappen:
Defensie Telematica Organisatie, Korps Landelijke Politiediensten, Plantenziektenkundige
Dienst en Rijksdienst voor Radiocommunicatie. Over deze onderzoeken wordt
gerapporteerd in de rapporten bij de financiële verantwoording van de
 ministeries.XNoot1Momenteel voert de Rekenkamer een onderzoek uit naar de wijze waarop het
Grote Stedenbeleid door de rijksoverheid wordt uigevoerd en naar de doorwerking
daarvan bij de steden.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 058, nr. 1.XNoot2De bedragen in dit RFV zijn in principe afgerond op één
cijfer achter de komma.XNoot1De Rekenkamer heeft in 1999 een rapport gepubliceerd inzake aardgasbaten
(Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 811, nrs 1–2). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27153-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl