Bevordering arbeidsdeelname oudere werknemers; Kabinetsstandpunt
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27046, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

21-03-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

27046 nr. 1

14-03-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKABINETSSTANDPUNT BEVORDERING ARBEIDSDEELNAME OUDERE WERKNEMERSParagraaf 1. Inleiding en samenvattingVerhoging van de arbeidsdeelname van oudere werknemers
is gewenstEen zaak van lange adem voor sociale partners en overheidSER-adviesHoofdlijnen van het kabinetsbeleidHet wettelijk recht op een knipbepaling in pensioenenOmzetting van VUT in prepensioenFinanciële stimulansen voor werkgeversHerziening van de arbeidsverplichtingen voor oudere werklozenDe samenhang met bovenwettelijke maatregelenAanpassing van de pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheidVerbetering van de informatievoorzieningParagraaf 2. Analyse en doelstellingDoelstellingParagraaf 3. Maatregelen die uitstroom uit het arbeidsproces
kunnen beperken3.1 Voorlichting gericht op mentaliteitsverandering3.2 De positie van oudere werknemers binnen ondernemingen3.3 Arbeidsomstandighedenbeleid3.4 Het wettelijk recht op een knipbepaling3.5 Ontslagbeleid3.6 Omzetten van VUT-regelingen in prepensioen- of flexibele
pensioenregelingenDe geschiedenis van de VUTVUT versus prepensioenInzet van het kabinetInhoudelijke criteriaCao-afspraken tijdens overgangsperiodeOverige arbeidsvoorwaardelijke regelingenParagraaf 4 Maatregelen die reïntegratie in
het arbeidsproces moeten bevorderen4.1 Reïntegratiebeleid1. Aanpassing regeling afdrachtvermindering langdurig
werklozen (VLW)2. Andere mogelijkhedena. Specifiek afdrachtskorting voor ouderenb. Premiedifferentiatie in de WWc. Specifieke arbeidskorting voor ouderen4.2. Sectorbeleid4.3 Premievrije voortzetting van pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid4.4 Bijdrageregeling pensioenopbouw werkloze werknemers4.5 SollicitatieplichtAchtergrond huidige ontheffingDe situatie in 2000Inzet van het kabinet4.6 Anti-cumulatie wettelijke en bovenwettelijke uitkeringenParagraaf 5. SlotbeschouwingBIJLAGE 1 Het kabinet heeft op een aantal deelterreinen reeds beleid,
gericht op de bevordering van de arbeidsparticipatie van oudere werknemers,
in gang gezet. Daarbij kan evenals in het kabinetsstandpunt ten aanzien van
nog te nemen maatregelen een onderscheid worden gemaakt tussen maatregelen
die de uitstroom beperken, en maatregelen die de reïntegratie in het
arbeidsproces bevorderen. De beleidsvoornemens, zoals verwoord in het kabinetsstandpunt,
grijpen in een aantal gevallen aan bij maatregelen zoals die hieronder zijn
genoemd, waardoor een positieve wisselwerking kan ontstaan tussen bestaand
en voorgenomen beleid.Maatregelen die de uitstroom uit het arbeidsproces beperkenOntslagbeleid/uittredingsregelingenScholingsfaciliteitenConvenant inzake de arbeidspensioenenVervanging van het fictief arbeidsverleden door het feitelijk
arbeidsverledenMaatregelen die de instroom in het arbeidsproces bevorderenSluitende aanpakWerving en selectieLeeftijdsdiscriminatieWet ReaDagloongarantieregelingExperimenten WWIntrekking van de vrijstelling voor 57,5- tot 65-jarigen
van bepaalde op herintreding in het arbeidsproces gerichte verplichtingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27046Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 75 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 046Bevordering arbeidsdeelname oudere werknemersnr. 1BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 14 maart 2000Hierbij doen wij u toekomen het standpunt van het kabinet over de bevordering
van de arbeidsdeelname van oudere werknemers. Hierin is een reactie opgenomen
op het door de Sociaal Economische Raad op 17 december 1999 vastgestelde advies
99/18 Bevordering arbeidsdeelname ouderen.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,K. G. de VriesDe Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J. F. Hoogervorst KABINETSSTANDPUNT BEVORDERING ARBEIDSDEELNAME OUDERE WERKNEMERSParagraaf 1. Inleiding en samenvattingVerhoging van de arbeidsdeelname van oudere werknemers
is gewenstDe afgelopen twee decennia is in Nederland geleidelijk de situatie gegroeid
dat van de bevolking tussen 55 en 65 jaar nog slechts één op
de drie personen werkt. De arbeidsdeelname van oudere werknemers ligt daarmee
internationaal gezien op een laag niveau.Terwijl de levensverwachting voortdurend stijgt, heeft zich dit niet vertaald
in een toename van de periode waarin mensen deelnemen aan betaalde arbeid.Het omgekeerde is het geval. Via beter en langduriger onderwijs is het
moment van toetreding tot de arbeidsmarkt uitgesteld. Daarnaast heeft vervroegde
uittreding een hoge vlucht genomen en is in de beleving van velen uitgegroeid
tot een normale situatie. In de jaren tachtig is de dreiging dat een generatie
jongeren langdurig langs de kant van de arbeidsmarkt zou komen te staan, door
het bevorderen van vroegtijdige uittreding van oudere werknemers met succes
afgewend. Het probleem van de jeugdwerkloosheid is in ons land echter opgelost.
In toenemende mate wordt nu de keerzijde zichtbaar van het lage aantal oudere
werknemers dat (nog) aan het arbeidsproces deelneemt. Die keerzijde is zowel
van sociale als van financieel-economische aard.Oudere werknemers beschikken vaak over ruime kennis en ervaring. Door
verkorting van de arbeidsperiode worden die kwaliteiten op dit moment te vroeg
afgeschreven. Een beter gebruik van die kennis en ervaring is mogelijk en
gewenst. Werknemers die langer op de arbeidsmarkt actief willen blijven moeten
daar meer dan nu de kans voor krijgen.Als mensen enerzijds steeds ouder worden en anderzijds steeds korter werken,
kunnen zij langer genieten van hun pensioen. De financieringslast van dat
pensioen wordt daardoor wel verzwaard. Dit is des te relevanter nu de komende
jaren het aantal ouderen sterk zal toenemen. Verhoging van de arbeidsdeelname
van 55- tot 65-jarigen is dus ook gewenst om voldoende draagvlak voor ons
stelsel van sociale zekerheid te kunnen behouden, en om een blijvende economische
groei te kunnen garanderen. Deze groei is ook nodig om bijvoorbeeld de oplopende
kosten in de zorg te kunnen blijven financieren.Om bovengenoemde redenen is een verhoging van de arbeidsdeelname van oudere
werknemers dringend noodzakelijk.Een zaak van lange adem voor sociale partners en overheidDe arbeidsdeelname van oudere werknemers kan niet van de ene op de andere
dag op een hoger niveau worden gebracht. Het gaat hier om veranderingsprocessen
waarmee tijd gemoeid is en die een mentaliteitsverandering vragen van alle
belanghebbenden, met name van individuele werkgevers en werknemers. Overheid
en sociale partners kunnen een stimulerende rol vervullen door een consequente
en eenduidige beleidslijn uit te dragen, en maatregelen te treffen die daarmee
overeenstemmen. De effecten van zo'n beleid zullen pas op termijn zichtbaar
worden. Door monitoring kan worden getoetst of beleidsinspanningen voldoende
vruchten afwerpen en of extra inspanningen nodig zijn. Het kabinet vindt het
van belang dat bevordering van de arbeidsdeelname van oudere werknemers,
inclusief de daarvoor benodigde maatregelen, een vast agendapunt wordt op
het voor- en najaarsoverleg met sociale partners.Voor individuele werkgevers is het nu nog te weinig gangbare praktijk
om in de employability van oudere werknemers, het op peil houden van hun kennis
en vaardigheden, te investeren. Het besef dat investeren in oudere werknemers
vanuit bedrijfseconomisch oogpunt lonend kan zijn moet nog groeien. Ook bij
werknemers is een mentaliteitsverandering nodig. Het voortijdig verlaten van
de arbeidsmarkt is een gewoonte geworden, waarbij nauwelijks een eigen afweging
tussen inkomen en vrije tijd plaatsvindt. Het besef zal moeten groeien dat
aan vervroegde uittreding voor de individuele werknemer een prijskaartje hoort
te hangen. In een vergrijzende samenleving kunnen de kosten van vervroegde
uittreding niet langer onbeperkt op jongere generaties worden afgewenteld.Overigens neemt de aandacht van centrale werkgevers- en werknemersorganisaties
voor de participatie van oudere werknemers wel toe. De publicaties van de
Stichting van de Arbeid, zoals «Werkend ouder worden» uit 1993
en «Leeftijd en Arbeid» uit 1997 zijn daarvan voorbeelden.Een structurele verhoging van de arbeidsdeelname vergt een structurele
aanpak. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt in belangrijke mate bij sociale
partners. Door middel van een leeftijdsbewust personeelsbeleid, het verbeteren
van de employability van werknemers, de omzetting van VUT in prepensioenregelingen
of flexibele pensioenregelingen en het voeren van een goed arbeidsomstandighedenbeleid,
hebben werkgevers en werknemers zelf veel instrumenten in handen om de uitstroom
van oudere werknemers te beperken en de instroom te bevorderen.Vanwege het grote belang van sociale partners bij het onderwerp heeft
het kabinet aan de SER advies gevraagd over een samenhangend pakket van denkbare
maatregelen. Het kabinet heeft daarbij de volgende uitgangspunten gehanteerd:• de doelgroep bestaat primair uit de 40–55-jarigen; het is
belangrijk dat voorkomen wordt dat deze groep in dezelfde mate uittreedt uit
het arbeidsproces als de huidige 55–65-jarigen;• de arbeidsparticipatie van de 55–65-jarigen zal over een
reeks van jaren met jaarlijks ca. 0,75 procentpunt moeten toenemen;• een mentaliteitsomslag bij individuele werkgevers en werknemers
is noodzakelijk;• het moet voor oudere werknemers mogelijk en aantrekkelijk(er) worden
gemaakt om langer te blijven werken;• beleid dat vervroegd uittreden stimuleert moet worden herzien;• onvrijwillig uittreden moet zoveel mogelijk worden voorkomen;• vrijwillig uittreden moet mogelijk blijven, maar daaraan dient
een individueel prijskaartje te hangen; afwenteling op het collectief dient
zoveel mogelijk te worden voorkomen.SER-adviesOp 17 december 1999 heeft de SER zijn advies uitgebracht. Het kabinet
beschouwt het advies als een ondersteuning van de lijnen die het kabinet in
de adviesaanvraag heeft uitgezet. Met het kabinet onderschrijft de SER de
noodzaak van een hogere arbeidsdeelname in de groep van 55 tot 65 jaar. De
SER erkent dat dit dwingt tot extra inspanningen. De SER roept overheid, sociale
partners, werkgevers en werknemers op tot een effectief participatiebevorderend
ouderenbeleid. Daarbij heeft de raad de door het kabinet geformuleerde uitgangspunten
en doelstellingen onderschreven.Een structurele verhoging van het aantal oudere werknemers dat aan het
arbeidsproces deelneemt, zal in de ogen van het kabinet langs meerdere wegen moeten worden bereikt. Sociale partners kunnen hieraan een belangrijke
bijdrage leveren. De rol van de overheid zal voornamelijk ondersteunend en
voorwaardenscheppend zijn, maar daarom niet minder belangrijk. Via een samenhangend
pakket van maatregelen, gericht op alle actoren, kunnen positieve effecten
optreden die elkaar onderling versterken. Het beleid zal zich dan ook richten
op zowel de vraag- als de aanbodzijde van de arbeidsmarkt, op werkgevers en
werknemers en evenzeer op het bieden van positieve prikkels als op het wegnemen
van belemmeringen.Hoofdlijnen van het kabinetsbeleidOm de arbeidsdeelname van oudere werknemers te bevorderen heeft het kabinet
al beleid in gang gezet en wetgeving gerealiseerd. De Wet op de reïntegratie
van arbeidsgehandicapten (Rea), de sluitende aanpak, de scholingsaftrek voor
werkgevers waarbij een extra accent is gelegd op oudere werknemers en wijzigingen
in de Werkloosheidswet, zoals de herziening van de dagloonregelingen en de
mogelijkheid om te experimenteren vanuit de WW zijn hiervan voorbeelden. In
het Convenant over de arbeidspensioenen is met sociale partners afgesproken
om knelpunten in de pensioensfeer voor de arbeidsparticipatie van 55- tot
65-jarigen zoveel mogelijk weg te nemen. Ook het intrekken van de ouderenrichtlijn
(1995) en de invoering van een inschrijvingsplicht voor nieuwe werklozen van
57,5 jaar en ouder per 1 mei 1999, zijn voorbeelden van overheidsbeleid om
de arbeidsdeelname van oudere werknemers blijvend te vergroten. Bij het ondersteunende
beleid van overheidswege is de invoering van het wetsvoorstel leeftijdsdiscriminatie
van groot belang. De mogelijkheid om via vormen van premiedifferentiatie in
de WW een bijdrage te leveren is nog onderwerp van nadere analyse. Hierover
kan de Tweede Kamer, mede in reactie op de motie Wilders (Kamerstukken 26 800
XV, nr. 44), een standpunt van het kabinet tegemoet zien.Op het reeds in gang gezette beleid, gericht op of mede gericht op de
bevordering van de arbeidsdeelname van oudere werknemers, wordt in bijlage
1 nader ingegaan.In aanvulling op de reeds getroffen maatregelen is een verdere intensivering
van beleidsinspanningen gewenst. Deze richt zich op beperking van de uitstroom
van oudere werknemers uit het arbeidsproces én op het bevorderen van
de instroom in het arbeidsproces. Mede op basis van de aanbevelingen van de
SER stelt het kabinet de volgende maatregelen voor.Het wettelijk recht op een knipbepaling in pensioenenAls werknemers een stap terug willen doen in hun loopbaan, mogen pensioenrechten
over de verstreken periode niet verloren gaan. Door een recht te creëren
op een zogenaamde knipbepaling, die overigens al in veel pensioenregelingen
is ingevoerd, kan dit worden gerealiseerd.Omzetting van VUT in prepensioenIn een aantal sectoren zijn afspraken gemaakt over de omzetting van VUT
in prepensioenregelingen of flexibele pensioenregelingen. Een aantal sectoren
dreigt achter te blijven, terwijl de overgangsregelingen die getroffen zijn
een lange doorlooptijd hebben, soms nog tot 40 jaar na nu. De SER heeft de
aanbeveling gedaan om nieuwe VUT-regelingen op termijn niet langer fiscaal
te faciliëren. Dit laat de vraag naar de keuze van het geschikte moment
open. Het kabinet vindt het gewenst om duidelijkheid te scheppen dat VUT-regelingen
in een vergrijzende samenleving structureel geen optie zijn. De overgangsregelingen
zouden moeten zijn geëxpireerd op het moment dat het tempo
van de vergrijzing versnelt. Dit zal rond 2020 het geval zijn. Nu het economisch
klimaat goede voorwaarden heeft geschapen lijkt de tijd rijp om nieuwe stappen
te zetten. Dit kan van overheidswege worden bevorderd door vanaf 1 juli 2002
eventuele nieuwe VUT-regelingen niet voor fiscale faciliëring in aanmerking
te laten komen.Volgens het vernieuwde fiscale stelsel kunnen nog tot 2009 fiscaal gefacilieerde
prepensioenregelingen worden afgesproken. Het ligt daarom in de rede om bestaande
VUT-regelingen vanaf dat moment nog slechts fiscaal te faciliëren wanneer
zij – uiterlijk vanaf 2009 – het karakter hebben van een
overgangsregeling als onderdeel van een prepensioenregeling. Tenslotte zou
besloten kunnen worden vanaf circa 2022 in het geheel geen VUT-overgangsregelingen
meer fiscaal te faciliëren.Sociale partners wordt daarnaast gevraagd om te overwegen om de huidige
VUT-regelingen nu al zodanig aan te passen dat hierdoor het langer doorwerken
minder wordt ontmoedigd. Te denken valt bijvoorbeeld aan deeltijd-VUT of een
minder stringente anticumulatieregeling met arbeidsinkomsten. Dit vanwege
de al optredende vacatureknelpunten op de arbeidsmarkt.Een definitieve beslissing over de fiscale faciliëring van de VUT
die van grote psychologische betekenis is, en overigens ook consequenties
heeft voor de regelingen voor overheidspersoneel, zal na de evaluatie in 2001
van het pensioenconvenant met sociale partners worden genomen.Financiële stimulansen voor werkgeversHet beleid gericht op reïntegratie van ouderen in het arbeidsproces
dient te worden geïntensiveerd. Dit kan door het bereik van de regeling
afdrachtvermindering langdurig werklozen (VLW) te vergroten. Voorgesteld wordt
om voor ouderen de huidige eis van een minimale werkloosheidsduur van 6 tot
12 maanden te laten vervallen en het salarisniveau waarvoor deze regeling
geldt voor deze groep te verhogen van 130% WML naar 150% WML. Dit is in lijn
met de voorstellen die de SER naar heeft voren gebracht om de arbeidsmarkt-positie
van oudere werknemers met specifieke instrumenten te normaliseren.Herziening van de arbeidsverplichtingen voor oudere werklozenGeconstateerd kan worden dat de arbeidsmarktpositie van ouderen geleidelijk
verbetert. Het aantal vacatures stijgt. Op de arbeidsmarkt doen zich steeds
frequenter vacatureknelpunten voor. Anticiperend op komende wetgeving accepteert
Arbeidsvoorziening geen niet-functionele leeftijdscriteria meer. Voorts kan
de opkomst van een specifiek werkgelegenheidscircuit voor oudere werknemers
worden gesignaleerd en neemt het aantal plaatsingen van ouderen sterk toe.
Aangenomen mag worden dat de arbeidsmarktpositie van oudere werknemers met
de hierboven genoemde maatregelen verder wordt versterkt. Het regeerakkoord
stelt dat indien oudere werknemers reële kansen op de arbeidsmarkt hebben,
de huidige ontheffing voor de sollicitatieplicht voor deze groep kan worden
opgeheven. Ook de SER is die mening toegedaan, maar noemt geen termijnen noch
criteria op basis waarvan keuzes kunnen worden gemaakt.Er zijn sterke indicaties, maar geen hard cijfermateriaal, dat de kansen
voor ouderen op de arbeidsmarkt zich in de gewenste richting ontwikkelen.
Het kabinet overweegt daarom voor de huidige 55-jarigen vanaf 1 juli
2002 geen vrijstelling van de sollicitatieplicht meer te verlenen op het moment
dat zij werkloos worden. De huidige werklozen in de groep van 57,5 tot 65
jaar die vrijstelling hebben van de sollicitatieplicht worden door dit voornemen
niet geraakt. Alvorens definitief te beslissen zal het kabinet de kansen van
werklozen van 57,5 jaar en ouder op de arbeidsmarkt laten onderzoeken. De
effecten van de per 1 mei 1999 ingevoerde inschrijf- en acceptatieplicht
voor nieuwe werklozen in de groep van 57,5 jaar tot 65 jaar zullen daarbij
worden betrokken, evenals de toepassing van het begrip passende arbeid. Daarna
zal worden beoordeeld of aan de voorwaarde uit het regeerakkoord is voldaan.De samenhang met bovenwettelijke maatregelenDoor herinvoering van een sollicitatieplicht voor 57,5- tot 65-jarigen
zal het beroep op uitkeringsregelingen door deze groep naar verwachting afnemen.
Ook het beroep op bovenwettelijke uitkeringen zal hierdoor afnemen. Het verlenen
van ontslag zonder objectieve redenen zal verminderen. Ook dat zal het beroep
op bovenwettelijke uitkeringen doen dalen. Verder wordt verwacht dat de oproep
van de SER aan sociale partners om bovenwettelijke aanvullingen opnieuw te
overwegen effect zal sorteren. In dat licht bezien is er geen aanleiding tot
maatregelen die het samengaan van wettelijke en bovenwettelijke regelingen
tegengaan, nog los van de nadelen die daaraan vanuit uitvoeringstechnische
overwegingen kleven. De ontwikkelingen zullen niettemin nauwlettend worden
gevolgd. Bij onvoldoende voortgang zal dit onderwerp opnieuw worden geagendeerd.Aanpassing van de pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheidDrempels voor reïntegratie moeten zo snel en zo veel als mogelijk
worden verlaagd. In dat kader wijst het kabinet op de premievrije voortzetting
van pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid en werkloosheid. Hiervan kunnen
prikkels uitgaan die de deelname aan het arbeidsproces belemmeren. Reïntegratie
is als gevolg van premievrije voortzetting niet altijd lonend, omdat pensioenopbouw
hierna vaak op een lager niveau plaatsvindt. Het kabinet heeft de Stichting
van de Arbeid opgeroepen om binnen drie jaar met een oplossing voor dit probleem
te komen. Voor het geval deze oproep onvoldoende effect sorteert, wil het
kabinet snel een wettelijke maatregel treffen. Met de voorbereiding daarvan
zal worden gestart, zodat introductie zonodig spoedig na afloop van de driejaarsperiode
kan plaatsvinden.Verbetering van de informatievoorzieningEen omslag in het denken over langer werken bij individuele werkgevers
en werknemers is een geleidelijk proces. Overheid en sociale partners kunnen
hieraan bijdragen door het voeren van duidelijk beleid, gekoppeld aan een
samenhangend pakket van maatregelen en het geven van voorlichting. Om zoveel
mogelijk effect te sorteren is afstemming van de voorlichtingsactiviteiten
van overheid en sociale partners gewenst. Voor wat betreft de werkgevers kan
worden gedacht aan informatievoorziening in de vorm van bijeenkomsten, een
informatiesteunpunt en individuele ondersteuning van adviseurs op regionaal
en sectoraal niveau. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van «good practices»
en een brochure met tips en adviezen voor het voeren van een leeftijdsbewust
personeelsbeleid in ondernemingen. Het gaat erom werkgevers te laten zien
wat leeftijdsbewust personeelsbeleid inhoudt, hoe het kan worden ingevoerd
en op welke wijze het zijn vruchten afwerpt.Leeftijdsbewust personeelsbeleid, employabilitybeleid en arbobeleid zijn
als onderdelen van sociaal beleid in ondernemingen uiterst belangrijke voorwaarden
voor de beperking van uitstroom van oudere werknemers uit het arbeidsproces.
Hier ligt dan ook een grote verantwoordelijkheid voor sociale partners. De
SER heeft gewezen op het belang van de verdere ontwikkeling van sociaal beleid
in ondernemingen, waarbij de positie van oudere werknemers zoveel mogelijk
genormaliseerd wordt. Door blijvend te investeren in werknemers zal het leer-
en aanpassingsvermogen van oudere werknemers vergroot worden. Om ook de instroom van oudere werknemers naar de arbeidsmarkt te bevorderen, wijst het
kabinet op het belang van sectorbeleid en intersectorale initiatieven. Het
kabinet zal de genoemde onderwerpen vanuit zijn ondersteunende en voorlichtende
taak agenderen voor het voor- en najaarsoverleg en de daarin gemaakte afspraken
vervolgens monitoren.In de volgende paragrafen worden de door het kabinet voorgestelde maatregelen
nader belicht. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen maatregelen die tot
doel hebben voortijdig vertrek van de arbeidsmarkt tegen te gaan (paragraaf 3)
en maatregelen die zijn gericht op reïntegratie in het arbeidsproces
(paragraaf 4). Eerst wordt echter in paragraaf 2 dieper ingegaan
op de achtergronden van de vergrijzingsproblematiek en op de inzet van het
kabinet.Paragraaf 2. Analyse en doelstellingUit diverse recente studies, zowel nationaal als internationaal, komt
naar voren dat de vergrijzing van de bevolking de westerse landen voor een
zware opgave stelt. De kernvraag die steeds wordt gesteld is: hoe kunnen de
lasten van een sterk groeiende groep ouderen worden opgebracht door een steeds
kleinere groep jongeren en hoe kan desondanks de groei van onze welvaart in
stand blijven? Eén van de maatregelen die daarbij zeer frequent wordt
genoemd is een verhoging van de arbeidsdeelname van ouderen. Zo laat het OESO-rapport
«Maintaining Prosperity in an Ageing Society» zien in welke mate
de arbeidsdeelname van oudere werknemers in een aantal landen zou moeten toenemen
om te voorkomen dat de werkgelegenheid als percentage van de totale bevolking
gaat dalen.Ook in het recente rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
«Generatiebewust beleid» wordt gepleit voor een verhoging van
de arbeidsdeelname van ouderen. De WRR besteedt daarbij veel aandacht aan
de huidige mogelijkheden om vervroegd uit te treden. Een bewuster beleid van
flexibel uittreden voor eigen rekening is naar het oordeel van de WRR gewenst.Dezelfde lijn is terug te vinden in de NYFER-studie «Lang genoeg
gewerkt!? Vervroegde uittreding van oudere werknemers». In dit rapport
wordt onder andere aanbevolen om de VUT-regelingen versneld om te zetten in
prepensioenregelingen of flexibele pensioenregelingen. Ook doet NYFER de aanbeveling
om de afdrachtskorting VLW te gebruiken om de terugkeer van ouderen in het
arbeidsproces te bevorderen en bepleit zij herinvoering van de sollicitatieplicht
van werklozen tussen de 57,5 en 65 jaar.In het rapport wordt ook aandacht besteed aan de vermeende lagere productiviteit
van oudere werknemers. Volgens NYFER is dit een vooroordeel, met als gevolg
dat werkgevers oudere werknemers vaak geen scholing en training meer aanbieden.
Daardoor roesten deze werknemers vaak vast in hun functie en krijgen ze geen
kans om te laten zien dat zij nog wel degelijk productief en flexibel zijn.Ook in Europees verband wordt gewerkt aan aanbevelingen om de arbeidsparticipatie
te verhogen. De Europese Commissie heeft een document opgesteld «Towards
a Europe for All Ages», document COM (1999) 221 final, Brussels 21-5-1999.
In dit document, door de Commissie bedoeld om het debat in en tussen landen
te stimuleren, wordt een aantal beleidsaanbevelingen gedaan.Belangrijke elementen zijn het bevorderen van het omzetten van vervroegde
uittredingsregelingen in prepensioenregelingen of flexibele pensioenregelingen,
wettelijke bescherming tegen leeftijdsdiscriminatieen het investeren
in de employability van oudere werknemers. Deze elementen maken in Nederland
al deel uit van voorgenomen of lopend beleid.DoelstellingIn de SER-adviesaanvraag is een analyse gepresenteerd waaruit naar voren
komt dat in 2030 een participatiegraad van ruim 50 procent in de groep 55-
tot 65-jarigen nodig is om de werkgelegenheid in Nederland als percentage
van de totale bevolking op peil te houden. Dit betekent bijna een verdubbeling
ten opzichte van de huidige situatie. Om deze participatiegraad te bereiken
is een jaarlijkse stijging nodig van 0,75 procentpunt. Dit jaarlijkse groeipercentage
kan als graadmeter dienen om het effect van het ingezette beleid te volgen
en te beoordelen. Het is één van de uitgangspunten van het te
voeren kabinetsbeleid in de komende jaren. Op deze wijze kan ook getoetst
worden of sociale partners voldoende inspanningen leveren om de arbeidsparticipatie
van oudere werknemers op een structureel hoger niveau te brengen. Het kabinet
stelt met genoegen vast dat de SER in zijn advies de participatiedoelstelling
van het kabinet deelt.Bij het realiseren van de participatiedoelstelling zijn niet alleen de
kwalitatieve, maar ook de kwantitatieve ontwikkelingen op de arbeidsmarkt
van belang. De recente toename van knelpunten op de arbeidsmarkt, vormt voor
het kabinet een reden te meer om reeds op korte termijn een verhoging van
de arbeidsparticipatie van oudere werknemers na te streven.Het kabinet stelt zich voor om de inspanningen met name te richten op
de naoorlogse generatie die de leeftijd van 55 jaar begint te naderen, de
huidige (en ook toekomstige) 40–55-jarigen. Deze groep is thans nog
grotendeels actief op de arbeidsmarkt. Behoud van werk en het voorkomen van
uitstroom uit het arbeidsproces voor deze leeftijdsgroep is een eerste vereiste.
Daarnaast is het van belang de reïntegratie in het arbeidsproces te bevorderen.
Maatregelen die daarop zijn gericht staan ook open voor de huidige 55–65-jarigen
die thans geen betaalde arbeid meer verrichten. Het opleggen van nieuwe verplichtingen
is echter voor de huidige oudere uitkeringsgerechtigden niet aan de orde.Paragraaf 3. Maatregelen die uitstroom uit het arbeidsproces
kunnen beperken3.1 Voorlichting gericht op mentaliteitsveranderingEen verandering in het denken over langer werken, zowel aan de kant van
werkgevers als aan de kant van werknemers, is van groot belang. Werkgevers
dienen binnen hun organisatie rekening te houden met de noodzaak tot arbeidsdeelname
van oudere werknemers. Werknemers moeten zich instellen op een geleidelijke
afbouw van bestaande uittredingsregelingen en een langduriger loopbaan.Het kabinet heeft aan de SER gevraagd of een publiciteitscampagne (mede)
vanuit de overheid een goede voedingsbodem voor een mentaliteitsomslag kan
vormen.Pas als het beoogde beleid is aangeslagen en het daadwerkelijk aantrekkelijk
is om langer te blijven werken, kan concreter worden voorgelicht over de mogelijkheden
en financiële voordelen van het langer blijven werken. Naarmate beleidsmaatregelen
ter bevordering van de arbeidsparticipatie van oudere werknemers meer vruchten
afwerpen, zal ook de mentaliteit van werkgevers en werknemers geleidelijk
veranderen, terwijl het gericht bevorderen van een mentaliteitsomslag bij
zal dragen aan de effectiviteit van het beleid. In die zin is
sprake van een wederzijdse afhankelijkheidsrelatie tussen beleidsmaatregelen
en een publiciteitscampagne ter zake.De SER ziet vooral mogelijkheden om met voorlichting een op oudere werknemers
afgestemd personeels- en employabilitybeleid bij de werkgevers te bevorderen.
Het kabinet kan zich in deze visie vinden en wil hier samen met sociale partners
aan werken. Het in beeld brengen van «good practices», ter ondersteuning
van het bedrijfsleven, speelt daarbij een belangrijke rol. In dat kader wil
het kabinet financiële steun verlenen aan een door het Nederlands Platform
Ouderen en Europa (NPOE) op te zetten informatiesteunpunt voor werkgevers.
Ter bevordering van het leeftijdsbewust personeelsbeleid in arbeidsorganisaties
stelt het kabinet daarnaast voor om bijeenkomsten te organiseren, individuele
advisering te bevorderen en een brochure uit te geven met praktische tips
en handreikingen. Deze voornemens moeten uitdrukkelijk in samenhang worden
gezien met de hierna beschreven beleidsvoornemens.3.2 De positie van oudere werknemers binnen ondernemingenWerkend ouder worden zonder bijzondere problemen blijkt heel goed mogelijk
te zijn. Planning en preventie zijn cruciale factoren voor een succesvol personeelsbeleid.
Dit betekent dat al vanaf het moment dat de werknemer instroomt, met een leeftijdsbewust
personeelsbeleid in ondernemingen moet worden begonnen. De SER deelt die visie
van het kabinet en heeft in zijn advies dan ook gepleit voor een leeftijdsbewust
personeelsbeleid, employabilitybeleid en arbobeleid dat gericht is op alle
werknemers. Naast de primaire verantwoordelijkheid die ondernemingen en sociale
partners op deze terreinen hebben, kan de overheid volgens de SER een ondersteunende
rol vervullen. In de richting van de sociale partners wijst de SER op de aanbevelingen
van de Stichting van de Arbeid over een leeftijdsbewust personeels- en employabilitybeleid.
Daarnaast doet de raad specifieke aanbevelingen aan de sociale partners om
te bezien:1 hoe de O&O-fondsen beter zouden kunnen worden benut met het oog
op de positie van oudere werknemers en2 hoe eerder kan worden gestart met het op peil brengen (en houden) van
de employability van loopbaanonderbrekers.Het belang van een leeftijdsbewust personeelsbeleid, employabilitybeleid
en arbobeleid kan niet genoeg worden benadrukt. In de visie van het kabinet
ligt hier een grote verantwoordelijkheid bij sociale partners. Het kabinet
zal vanuit zijn stimulerende en voorlichtinggevende taak ten aanzien van «good
practices» en leeftijdsbewust personeelsbeleid, deze onderwerpen agenderen
in het voor- en najaarsoverleg met sociale partners en de daarin te maken
afspraken vervolgens monitoren.Het kabinet zal kort na het versturen van dit kabinetsstandpunt een notitie
over knelpunten op de arbeidsmarkt aan de Tweede Kamer doen toekomen, waarin
aandacht aan de genoemde onderwerpen wordt besteed en waarin aanvullende voorstellen
door het kabinet naar voren worden gebracht.3.3 ArbeidsomstandighedenbeleidHet kabinet wil een nadere invulling geven aan preventief arbeidsomstandighedenbeleid.De oorzaken van vroegtijdige arbeidsuitval binnen branches zullen beter
moeten worden geanalyseerd. Dit aspect is in de ogen van het kabinet op dit
moment nog onvoldoende ontwikkeld.In zijn reactie heeft de SER geadviseerd om, vanwege de hogere kans die
oudere werknemers lopen op langdurig ziekteverzuim, in de af te sluiten arboconvenanten
tussen overheid en sociale partners een accent te leggen op het
mogelijk en aantrekkelijk maken van langer werken door oudere werknemers.Binnen de convenantaanpak geldt als primaire doelstelling de terugdringing
van de blootstelling aan arbeidsrisico's. Verlenging van de arbeidsparticipatie
van oudere werknemers en/of reïntegratie van oudere werknemers na ziekte
vormt op dit moment geen apart agendapunt. Wel wordt in de nulmeting van risicogroepen
onderscheid gemaakt naar beroep, leeftijd en geslacht. Uit de analyse kan
derhalve blijken of oudere mannen en/of vrouwen al dan niet vaker zijn blootgesteld
aan arbeidsrisico's die leiden tot uitval, of dat de effecten van blootstelling
bij oudere werknemers ernstiger zijn dan bij jongere leeftijdscategorieën.
Het kabinet wil afhankelijk van de uitkomsten uit de genoemde nulmeting afspraken
maken met sociale partners over inspanningsverplichtingen ten aanzien van
oudere werknemers.Ook nu al kunnen, los van de convenantafspraken, bestaande arbo-instrumenten
worden geïntensiveerd. Deze instrumenten, bijvoorbeeld periodieke arbeidsgezondheidskundige
onderzoeken (PAGO) en taakanalyses, dienen ertoe om in een vroeg stadium te
signaleren welke werkzaamheden gezondheidsschade kunnen veroorzaken. Zo kunnen
tijdig interventies worden toegepast om (oudere) werknemers (langer) in het
arbeidsproces te behouden.Verder kunnen in Cao's afspraken worden gemaakt over reguliere toepassing
van PAGO en/of taakanalyse vanaf een bepaalde leeftijd. Individuele bedrijven
kunnen hun contracten met arbodiensten hiertoe uitbreiden. Deze punten zal
het kabinet aan de orde stellen in het kader van het voor- en najaarsoverleg
met sociale partners.3.4 Het wettelijk recht op een knipbepalingHet kabinet stelt voor om in pensioenregelingen voor de individuele werknemer
een wettelijk recht op een knipbepaling in te voeren. Een dergelijke bepaling
houdt in dat een knip in de pensioenberekening wordt gemaakt indien het pensioengevend
salaris substantieel wordt verlaagd, hetzij als gevolg van aanpassing van
de arbeidsduur, hetzij als gevolg van een overstap naar een lager gesalarieerde
functie. Door invoering van een knipbepaling wordt het doen van een stapje
terug in de loopbaan (een lager gewaardeerde functie of minder uren) mogelijk
zonder dat het risico bestaat dat pensioenaanspraken over de verstreken periode
verloren gaan. Dit risico van verlies van pensioenaanspraken is in beginsel
aanwezig in eindloonregelingen, waarbij het pensioen wordt gebaseerd op het
laatstverdiende salaris.De SER heeft instemmend op het kabinetsvoorstel gereageerd, omdat hiermee
de zekerheid voor deelnemers wordt vergroot dat pensioenaanspraken niet verloren
gaan.Het kabinet zal de knipbepaling opnemen in het voorstel voor een nieuwe
pensioenwet.3.5 OntslagbeleidIn het verleden mochten oudere werknemers bij voorrang worden ontslagen.
Met het intrekken van de ouderenrichtlijn in 1994 is deze vorm van ontslagbeleid
verboden. Daarnaast geldt thans een ontslagtoets, die het gebruik van oneigenlijke
uittreedroutes, bijvoorbeeld via de WW, moet tegengaan. Voordat het kabinet
eventueel verdere stappen op het terrein van het ontslagbeleid zet, wil het
kabinet eerst de bevindingen van de commissie Rood afwachten, die een toekomstverkenning
naar het ontslagrecht uitvoert. Deze toekomstverkenning kan in
de tweede helft van dit jaar worden tegemoet gezien.De SER heeft in zijn advies geen concrete beleidsaanbevelingen gedaan
over het ontslagbeleid. Wel heeft de SER sociale partners opgeroepen om in
geval van collectief ontslag nadrukkelijk rekening te houden met kansen op
de arbeidsmarkt van de voor ontslag in aanmerking komende werknemers. De raad
heeft zich voorstander betoond van het hanteren van het leeftijdsafspiegelingsbeginsel.
Het kabinet acht het van groot belang dat sociale partners in de praktijk
gevolg geven aan deze oproep van de SER.Op het gebruik van de diverse ontslagroutes en de effectieve ontslagtoets
zal in het komende kabinetsstandpunt over premiedifferentiatie WW nader worden
ingegaan.3.6 Omzetten van VUT-regelingen in prepensioen- of flexibele
pensioenregelingenDe geschiedenis van de VUTVervroegde uittredingsregelingen zijn in de jaren zeventig en tachtig
tot stand gekomen. Zij hadden ten doel oudere werknemers in de gelegenheid
te stellen de arbeidsmarkt voortijdig te verlaten om zodoende plaats te maken
voor jongeren. De dreiging dat voor een hele generatie jongeren geen plaats
zou zijn op de arbeidsmarkt, moest worden afgewend. Dit is in belangrijke
mate gelukt. Met instemming van en fiscale ondersteuning door de overheid,
verschafte de VUT oudere werknemers die voortijdig de arbeidsmarkt verlieten,
een acceptabele uitkering in afwachting van hun AOW en aanvullend pensioen.
De uitkeringspercentages waren veelal hoog, tussen de 80 en 90% van het bruto
loon. In de loop der jaren is de uittredingsleeftijd geleidelijk verlaagd
tot gemiddeld rond de 60 jaar. Gegeven het hoge werkloosheidspercentage in
de jaren 80 en begin jaren 90 was dit een verklaarbare, zij het achteraf bezien
ongewenste, ontwikkeling.VUT versus prepensioenBij de aanvang van het nieuwe millennium is de situatie op de arbeidsmarkt
niet vergelijkbaar met die van de tachtiger jaren. Het werkloosheidspercentage
bevindt zich op een historisch laagtepunt. Jongeren hebben geen problemen
om toe te treden tot de arbeidsmarkt. Het tegendeel doet zich veelvuldig voor.
Goed gekwalificeerde jongeren hebben na het voltooien van hun opleiding de
mogelijkheid een keuze te maken tussen meerdere potentiële werkgevers.
Daarnaast heeft de arbeidsmarkt eveneens behoefte aan de kennis en ervaring
die oudere werknemers in de loop der jaren hebben opgebouwd. Op de arbeidsmarkt
treden in toenemende mate knelpunten op bij de vervulling van vacatures voor
geschoold en ervaren personeel.Op dit moment beginnen zich derhalve de nadelen van de VUT-regelingen
te manifesteren. De kosten van VUT-regelingen zijn hoog, de gemiddelde uittredingsleeftijd
is laag (60 jaar) en het uitkeringsniveau is hoog, gemiddeld circa 80% van
het brutoloon. Deze kosten worden grotendeels op de jongere generaties afgewenteld.
VUT-regelingen bevatten over het algemeen geen enkele prikkel tot langer doorwerken.
Integendeel, men kan veelal worden beschouwd als «een dief van de eigen
portemonnee» indien men geen gebruik maakt van de mogelijkheid om met
VUT te gaan. Daarnaast hebben VUT-uitkeringen als nadeel dat er geen sprake
is van individueel opgebouwde rechten die bij verandering van werkgever kunnen
worden meegenomen (geen waardeoverdracht). Dit kan een belemmering vormen
voor de arbeidsmobiliteit. Als gevolg van de vergrijzing zullen de kosten
van VUT-regelingen sterk stijgen. Deze kosten zullen door de jongere generaties
werkenden moeten worden opgebracht. Prepensioenregelingen kennen niet deze nadelen van VUT-regelingen. De
rechten van de deelnemers zijn bij prepensioenregelingen beter beschermd,
omdat elke generatie voor zichzelf betaalt. De tot nu toe afgesproken prepensioenregelingen
kennen lagere uitkeringsniveau's en een hogere uittredeleeftijd dan in VUT-regelingen
het geval is. Het kabinet is dan ook van mening dat omzetting van VUT-regelingen
naar prepensioenregelingen gewenst is. De zekerheid van kapitaalgedekte prepensioenregelingen
valt te verkiezen boven de onzekerheid van omslaggefinancierde VUT-uitkeringen.
Hoewel het proces van omzetting de afgelopen jaren al op gang is gekomen,
gaat het in de ogen van het kabinet niet snel genoeg. In een groot aantal
Cao's zijn op dit moment nog geen concrete afspraken gemaakt. Uit een steekproef
van de Arbeidsinspectie, waarbij 117 Cao's zijn onderzocht, bleek dat in 1998
in slechts 22 Cao's afspraken over een flexibele pensioenregeling zijn gemaakt,
zonder dat daarbij nog sprake is van een VUT-achtige (overgangs)regeling.1Waar afspraken zijn gemaakt, blijft de VUT-regeling vaak gedeeltelijk
in stand of gelden langdurige overgangsregelingen die nog op omslagbasis worden
gefinancierd. De prepensioenregelingen kennen opbouwperiodes die variëren
van 20 tot 40 jaar. Alleen jonge werknemers kunnen een volledig prepensioen
opbouwen. De overgangsregelingen dekken de tekorten voor de geleidelijk afnemende
groep mensen die vanwege hun leeftijd geen volledige prepensioenopbouw kunnen
realiseren. Daarnaast blijven echter de lasten doorlopen van de groep VUT-gerechtigden,
die al is uitgetreden. Om deze dubbele lasten zoveel mogelijk uit te smeren
zijn de opbouwpercentages in prepensioen- en flexibele pensioenregelingen
over het algemeen laag. Vaak wordt pas na 30 à 40 jaar een volledige
(vervroegd) pensioen opgebouwd. Als gevolg van de samenloop van een omslaggefinancierde-
en een kapitaalgedekte regeling zijn de financieringslasten gedurende de overgangsperiode
hoger dan wanneer geen omzetting in een prepensioenregeling zou hebben plaatsgevonden.De gunstige economische ontwikkelingen van de laatste jaren lijken evenwel
mogelijkheden te bieden om de extra financiële lasten meer naar voren
te halen. Daarmee kunnen problemen op de langere termijn, wanneer de vergrijzing
zich in volle omvang manifesteert, worden voorkomen.Ook de SER acht het van belang dat het proces van het omzetten van VUT-regelingen
in prepensioen- en flexibele pensioenregelingen voortvarend wordt voortgezet.
De raad heeft daarbij aangegeven dat hij het van belang acht dat deze omzetting
de individuele werknemer stimuleert tot een bewuste keuze tussen eerder uittreden
met een lagere uitkering of later met een hogere uitkering. Het omzetten van
VUT-regelingen in prepensioen- of flexibele pensioenregelingen zal er volgens
de SER toe leiden dat werknemers langer blijven deelnemen aan het arbeidsproces.
Dit zal dus positief uitwerken op de arbeidsparticipatie van ouderen.De SER stelt dat afschaffing van de fiscale faciliëring van nieuwe
VUT-regelingen op termijn denkbaar is. Een concreet tijdstip wordt door de
SER echter niet genoemd. Voor bestaande VUT-regelingen wil de SER de beslissing
over afschaffing van de fiscale faciliëring uitstellen tot na de evaluatie
van het Convenant inzake de arbeidspensioenen.Het kabinet deelt het oordeel van de SER over de positieve effecten die
omzetting van de VUT op de arbeidsdeelname van oudere werknemers heeft. Het
kabinet acht daarom nu reeds het moment gekomen om een signaal te geven dat
een versnelling van het proces van omzetting van VUT-regelingen in prepensioen-
of flexibele pensioenregelingen gewenst is. Via beperking van de fiscale faciliëring
van VUT-regelingen kan dit worden bewerkstelligd.Het kabinet stelt daarom voor om de principiële beslissing tot afschaffing
van de fiscale faciliëring van VUT-regelingen al op dit moment te nemen.
Het kabinet is er zich van bewust dat in het proces van omzetting van VUT
naar prepensioen- en flexibele pensioenregelingen regelmatig afspraken worden
gemaakt over langdurige overgangsregelingen met een VUT-achtig karakter (omslagfinanciering).
Een directe en volledige afschaffing van de fiscale faciliëring zonder
alternatief is naar de opvatting van het kabinet niet nodig en niet gewenst.
Het volledig respecteren van al gemaakte afspraken met een doorlooptijd zonder
afgrenzing in de toekomst acht het kabinet echter evenmin wenselijk.Inzet van het kabinetOp grond van bovenstaande overwegingen komt het kabinet tot de volgende
inzet. Het omzetten van VUT-regelingen in prepensioenregelingen behoeft een
extra impuls. Het kabinet overweegt deze impuls vorm te geven door langs de
volgende lijnen:• per 1 juli 2002 de fiscale faciliëring te laten vervallen
voor VUT-regelingen die nog na die datum tot stand zouden komen.• per 1 juli 2002 een wettelijk regime vast te leggen voor fiscale
behandeling van VUT-regelingen, prepensioenregelingen en voor overgangsregelingen
die worden getroffen bij het omzetten van VUT-regelingen in prepensioenregelingen.• het voorgestelde wettelijke regime houdt in dat vanaf 1-1-2009
bestaande VUT-regelingen niet langer fiscaal worden gefacilieerd, tenzij het
gaat om overgangsregelingen die voor 1-1-2009 zijn getroffen voor de omzetting
van de VUT-regeling in een prepensioenregeling.• voor overgangsregelingen wordt voorzien in een overgangsperiode
van maximaal 20 jaar, te rekenen vanaf 1 juli 2002. Dit betekent dat
vanaf 1 juli 2022 geen enkele VUT-regeling meer voor fiscale faciliëring
in aanmerking komt.• het fiscale regime voor prepensioenregelingen die voor 1-1-2009
tot stand zijn gekomen als gevolg van omzetting van een VUT-regeling blijft
ongewijzigd. Versnelde opbouw in minimaal 10 jaar voor een prepensioen van
85% bij een leeftijd van 60 jaar blijft daardoor mogelijk. Per regeling zullen
sociale partners moeten bezien of het wenselijk is deze ruimte volledig te
benutten.Het kabinet streeft ernaar wetgeving inzake de fiscale faciliëring
van VUT-uitkeringen voor 1 juli 2002 af te ronden. Een overgangsperiode die
gerekend vanaf 1 januari 2009 nog 40 jaar zou kunnen bedragen, is naar
de opvatting van het kabinet te ruim. Het kabinet acht het gewenst dat op
het moment dat de gevolgen van de vergrijzing rond 2020 hun hoogtepunt bereiken,
de overgangsregelingen zijn uitgewerkt. Op dat moment zouden alleen nog de
lasten van de structurele regelingen op de premiebetalers moeten drukken.Indien sociale partners er in slagen de omzetting vóór 1
juli 2002 vorm te geven, zullen zij de overgangsperiode van 20 jaar dus volledig
kunnen benutten, waardoor de overgangslasten breder gespreid kunnen worden.
Uitstel van het proces van omzetting betekent dat de lengte van de mogelijke
overgangsperiode wordt beperkt.Met het versneld opbouwen van prepensioenen terwijl tegelijkertijd voor
de oudere generaties de VUT-regeling nog in stand blijft, zijn aanzienlijke
kosten gemoeid. Met deze voorstellen wordt een forse inspanning gevraagd van
sociale partners. Gedurende de overgangsperiode zal immers sprake zijn van
financieringslasten die aanmerkelijk hoger zijn dan de kosten van de structurele
prepensioenregelingen.Juist deze tijd waarin het bedrijven financieel goed gaat, biedt echter
kansen om een dergelijke stap te zetten. In de praktijk is in een aantal gevallen
ook gebruik gemaakt van de overreserves waarover pensioenfondsen beschikken
om de overstap van een VUT-regeling naar een prepensioenregeling mede te financieren.Met een versnelde opbouw van prepensioenen en een versnelde afbouw van
VUT-regelingen kan worden bereikt dat op het moment dat de lasten van de oudedagsvoorzieningen
als gevolg van de vergrijzing gaan toenemen, de lasten van de vervroegde pensioenen
afnemen. Hierdoor wordt een evenwichtiger spreiding van de lasten in de tijd
bevorderd.Het kabinet is er zich van bewust dat er een verschil is in de mogelijkheden
van sectoren en ondernemingen om de overstap in korte(re) tijd te maken. Zij
is van mening dat met een overgangsperiode van maximaal twintig jaar een goed
evenwicht is gevonden tussen datgene wat wenselijk is en datgene wat financieel
haalbaar moet worden geacht.Inhoudelijke criteriaHet kabinet is van mening dat ook een kwalitatieve toets zou moeten gelden
bij de fiscale behandeling van VUT, prepensioen- en flexibele pensioenregelingen.
Daarbij wordt gedoeld op de opmerking van de SER dat pensioenregelingen een
zodanige incentivestructuur moeten kennen dat een keuze voor al dan niet vervroegd
uittreden zich adequaat, d.w.z. zoveel mogelijk op actuarieel zuivere wijze,
vertaalt in de hoogte van de aanspraak op de regeling. Hiertoe zullen criteria
moeten worden ontwikkeld die een objectieve toets mogelijk maken.Conform het verzoek van de SER zullen de uitkomsten van de evaluatie van
het Convenant inzake de arbeidspensioenen en van de Wet fiscale behandeling
van pensioenen worden betrokken bij de definitieve invulling van voorstellen
tot afschaffing van de fiscale faciliëring van VUT-regelingen.Cao-afspraken tijdens overgangsperiodeZolang nog sprake is van VUT- en VUT-achtige (overgangs)regelingen roept
het kabinet sociale partners op om te overwegen om ook in deze regelingen
reeds prikkels tot langer doorwerken in te bouwen. Daarbij kan bijvoorbeeld
worden gedacht aan een hogere uitkering bij een latere uittredingsleeftijd,
maar ook aan het verstrekken van een éénmalige bonus bij later
uittreden. Ook is denkbaar dat men afspraken maakt over deeltijd-VUT of de
mogelijkheid om binnen de sector een baan te accepteren zonder dat daarbij
de inkomsten volledig worden geanticumuleerd met de VUT-uitkering. Deze aanpassingen
kunnen mogelijk een bijdrage leveren aan een oplossing van de huidige knelpunten
op de arbeidsmarkt. Sociale partners kunnen dergelijke aanpassingen zelf afspreken
en regelen.Dergelijke aanpassingen zouden bij voorkeur slechts een tijdelijk karakter
moeten hebben. Dit vanwege de specifieke huidige arbeidsmarktsituatie en de
aangegeven voorkeur voor algehele afschaffing van VUT-regelingen. Indien de
arbeidsmarktsituatie zou omslaan, dragen de genoemde maatregelen immers niet
bij aan de oplossing van de meer structurele problemen die de vergrijzing
met zich meebrengt.Overige arbeidsvoorwaardelijke regelingenBij de eerder genoemde kwalitatieve toets zijn ook opmerkingen van de
SER relevant over de introductie van flexibele arbeidsvoorwaardelijke regelingen,
waaronder pensioenregelingen. De SER spreekt in dit verband over ontziemaatregelen.
De SER wijst daarbij op het belang van een duurzame financiering op een wijze
die niet leidt tot een verhoging van de arbeidskosten van oudere
werknemers. De SER noemt in dat kader nadrukkelijk opbouw- en spaarsystemen.
Daarmee kan binnen een collectieve regeling een meer duurzame financiering
over een langer lopend deel van de loopbaan worden gerealiseerd. Bovendien
constateert de SER dat op die manier individueel maatwerk beter mogelijk wordt.Het kabinet hecht grote waarde aan mogelijkheden op maat voor oudere werknemers
om via flexibele arbeidsvoorwaardelijke regelingen geleidelijk uit te treden.
Daardoor kunnen oudere werknemers gedurende een langere periode inzetbaar
blijven. Een «alles of niets keuze» kan zo worden vermeden. Als
oudere werknemers de mogelijkheid geboden wordt om het arbeidsleven geleidelijk
af te bouwen, hoeft hun kennis en kunde niet in één keer verloren
te gaan. In het kader van de overgang naar meer flexibele pensioenregelingen
roept het kabinet sociale partners dan ook op om de mogelijkheid van deeltijdpensionering
verder uit te breiden.Ook bij deze ontziemaatregelen moet gestreefd worden naar een vormgeving
die een reële afweging van individuen vereist. Voorkomen moet worden
dat ontziemaatregelen hetzelfde karakter krijgen als de huidige VUT-regelingen
waarbij men als «een dief van de eigen portemonnee» wordt beschouwd
als men de mogelijkheden niet benut.Bestaande praktijkvoorbeelden, waarbij vanaf de leeftijd van 50 jaar de
werktijd met 20% kan worden verminderd tegen een salarisachteruitgang die
netto slechts ca. 3% bedraagt, verdienen heroverweging.Indien mocht blijken dat er in de fiscale of sociale zekerheidswetgeving
belemmeringen bestaan om te komen tot deeltijdpensioen, is het kabinet bereid
om na te gaan of en hoe die belemmeringen kunnen worden weggenomen.Paragraaf 4 Maatregelen die reïntegratie in
het arbeidsproces moeten bevorderen4.1 ReïntegratiebeleidHet kabinet acht het huidige generieke arbeidsmarktinstrumentarium, waarvan
de «sluitende aanpak» een belangrijk element vormt, op dit moment
toereikend.Wel is het kabinet van mening dat bij de inzet van dit instrumentarium
nog vooruitgang kan worden geboekt. Dit geldt niet alleen voor ouderen, maar
voor werkzoekenden in het algemeen.Daarnaast hecht het kabinet grote waarde aan het introduceren van een
aantal specifieke instrumenten om de arbeidsparticipatie van oudere werknemers
te verhogen. De inzet van het kabinet op dit terrein ziet er als volgt uit:1. Aanpassing regeling afdrachtvermindering langdurig
werklozen (VLW)In de huidige regeling afdrachtvermindering langdurig werklozen (VLW)
geldt een minimale werkloosheidsduur van 6 maanden (grote steden en Noorden)
of 12 maanden (rest van het land) voordat een werkgever VLW kan toepassen
op de nieuwe werknemer. Werkgevers die een werkzoekende in dienst nemen tegen
een loon tot 130% WML komen dan gedurende maximaal 4 jaar in aanmerking voor
een jaarlijkse afdrachtvermindering van f 4880 (cf. huidige VLW). Voor
personen ouder dan 57,5 jaar geldt géén minimale werkloosheidsduur.In deze regeling kunnen twee wijzigingen worden aangebracht:1 de leeftijdsgrens van 57,5 jaar wordt verlaagd naar 50 jaar2 de grens van 130% WML wordt voor werknemers van 50 jaar of ouder opgetrokken
naar 150% WML.Werkgevers die een werkzoekende met een leeftijd van 50 jaar of ouder
in dienst nemen tegen een loon tot 150% WML komen dan gedurende
maximaal 4 jaar in aanmerking voor een jaarlijkse afdrachtvermindering van
f 4880 (cf. huidige VLW). Daarbij is het gewenst als voorwaarde te stellen
dat de nieuwe werkgever niet dezelfde werkgever kan zijn als degene die de
betrokken werkzoekende heeft ontslagen.2. Andere mogelijkhedena. Specifiek afdrachtskorting voor ouderenNaast voorstellen inzake de VLW heeft de SER een voorstel gedaan om het
bereik van afdrachtverminderingen bij oudere werknemers te vergroten: een
specifieke afdrachtskorting (SPAK) voor ouderen. Een dergelijke vorm van SPAK
maakt het langer in dienst houden van oudere werknemers voor de werkgever
aantrekkelijker. De voor- en nadelen van dit voorstel zullen nog nader worden
afgewogen.b. Premiedifferentiatie in de WWDe mogelijkheid om via vormen van premiedifferentiatie in de WW een bijdrage
te leveren is nog onderwerp van nadere analyse. Hierover kan de Tweede Kamer,
mede in reactie op de motie Wilders (Kamerstukken 26 800 XV, nr. 44)
een standpunt van het kabinet tegemoet zien.c. Specifieke arbeidskorting voor ouderenHet blijven deelnemen aan het arbeidsproces zou voor ouderen verder aantrekkelijker
kunnen worden gemaakt door de invoering van een specifieke arbeidskorting
voor ouderen. Daarmee zou, bovenop de arbeidskorting voor alle werkenden,
voor ouderen een extra stimulans worden geïntroduceerd om aan het werk
te blijven. Het kabinet beraadt zich hier nog over.4.2. SectorbeleidHet kabinet ziet sectorbeleid en intersectorale bemiddeling als een uitstekend
(preventief) instrument om bij te dragen aan de oplossing van knelpunten op
de arbeidsmarkt. Het kabinet refereert bij sectorbeleid aan een NEI studie
waarin wordt voorgesteld vraagknelpunten te bestrijden door werving binnen
niet-traditionele groepen, waaronder ouderen. Bij intersectorale bemiddeling
gaat het er om medewerkers die zijn ontslagen of met ontslag worden bedreigd
omscholing aan te bieden, zodat betrokkenen in een andere sector aan de slag
kunnen. De SER heeft in haar advies sociale partners opgeroepen sectorale
initiatieven te ondersteunen. De knelpunten op de arbeidsmarkt geven daar
alle aanleiding toe.Evenals bij andere hiervoor genoemde onderwerpen wil het kabinet het sectorbeleid
agenderen in het voor- en najaarsoverleg met sociale partners. Bij die gelegenheid
kan tevens worden bezien of en op welke wijze de overheid in deze sfeer een
bijdrage kan leveren.4.3 Premievrije voortzetting van pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheidHet merendeel van de pensioenregelingen kent premievrije voortzetting
van de pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid. Deze voortzetting gebeurt
doorgaans op het niveau van het voorheen verdiende salaris. Reïntegratie
bij een nieuwe werkgever zal echter vaak plaatsvinden op een lager salarisniveau
dan het voorheen verdiende inkomen. De pensioen-opbouw zal dan bij de nieuwe
werkgever over het algemeen gebaseerd zijn op dat lagere salaris. Ook kan
het voorkomen dat de nieuwe werkgever een minder gunstige pensioenregeling
heeft. Als de nieuwe werkgever geen pensioenregeling kent vindt zelfs in het
geheel geen pensioenopbouw meer plaats.Indien iemand gedeeltelijk reïntegreert bij een nieuwe werkgever,
kan zich daarnaast het probleem voordoen dat bij twee pensioenregelingen een
franchise wordt toegepast.Beide aspecten leiden ertoe dat voor arbeidsongeschikten die geheel of
gedeeltelijk reïntegreren bij een nieuwe werkgever nadelige effecten
kunnen optreden bij de pensioenopbouw.Het kabinet vindt dat eventuele drempels voor reïntegratie zo snel
mogelijk moeten worden opgeruimd. Het kabinet heeft de Stichting van de Arbeid
drie jaar de tijd gegeven om het pensioenprobleem bij gedeeltelijke reïntegratie
op te lossen. Voor het geval deze oproep onvoldoende effect sorteert, wil
het kabinet zo spoedig mogelijk een wettelijke maatregel effectief kunnen
maken. Met de voorbereiding hiervan zal nu al worden gestart. Introductie
kan dan eventueel spoedig na afloop van de driejaarsperiode plaatsvinden.
De strekking van de maatregel zal zijn dat daar waar afspraken gemaakt worden
over premievrije voortzetting van de pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid,
tevens moet worden gewaarborgd dat bij reïntegratie geen achteruitgang
in pensioenopbouw plaatsvindt. Indien sprake is van reïntegratie bij
een werkgever met een andere pensioenregeling, dan zal de pensioenuitvoerder
van de oude werkgever de regeling moeten aanvullen tot het niveau van de pensioenopbouw
tijdens de periode van arbeidsongeschiktheid. Zo wordt voorkomen dat er extra
kosten voor de nieuwe werkgever ontstaan die reïntegratie mogelijk zouden
kunnen ontmoedigen.De suggestie van de SER om de mogelijkheid te creëren dat voor de
extra kosten een beroep kan worden gedaan op REA-gelden, wordt door het kabinet
van de hand gewezen. De REA-budgetten zijn bedoeld om mensen met een arbeidshandicap
in staat te stellen betaalde arbeid te verrichten. Bij de hier gesignaleerde
problemen gaat het niet om het probleem van de arbeidshandicap maar om belemmeringen
die worden opgeworpen door arbeidsvoorwaardelijke regelingen. Deze problemen
kunnen worden opgelost door het aanpassen van de arbeidsvoorwaardelijke regelingen
zelf. Het is niet wenselijk om hiervoor een vergoeding uit overheidsgelden
toe te kennen; die zijn daarvoor niet bedoeld.Pensioenopbouw is niet het enige element dat een rol speelt bij de vraag
voor een arbeidsongeschikte of reïntegratie loont, maar het is wel degelijk
van belang.Het kabinet heeft niet het voornemen om premievrije voortzetting van pensioenopbouw
bij arbeidsongeschiktheid te verbieden. Dit zou ook niet in overeenstemming
zijn met de verantwoordelijkheidsverdeling tussen sociale partners en overheid
op pensioenterrein. Het kabinet acht het echter wel zinvol om de sociaal economische
gevolgen, inclusief de kosten, van deze vorm van pensioenopbouw in beeld te
brengen. Op die manier kan de vraag of ongeclausuleerde premievrije voortzetting
van pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid wenselijk is, mede op basis van
feitelijke gegevens, worden geantwoord. Op basis van een dergelijke inventarisatie
zal de problematiek andermaal onder de aandacht van sociale partners worden
gebracht.4.4 Bijdrageregeling pensioenopbouw werkloze werknemersBij de pensioenopbouw bij werkloosheid kan zich een vergelijkbaar probleem
voordoen als bij arbeidsongeschiktheid. Een werknemer van 40 jaar of ouder
die werkloos wordt, kan gedurende de looptijd van de loongerelateerde WW-uitkering
een financiële bijdrage krijgen voor de voortzetting van
zijn pensioenopbouw. Deze voortzetting geschiedt op basis van de bijdrageregeling
van de Stichting Financiering Voortzetting Pensioenverzekering (FVP).Indien deze persoon vervolgens voor het einde van de maximale duur van
de WW-uitkering een nieuwe functie aanneemt bij een werkgever die geen of
een kwalitatief mindere pensioenregeling kent, ondervindt hij daarvan een
financieel nadeel. Dit kan de reïntegratie van werklozen belemmeren.Aan de SER is de vraag voorgelegd of het denkbaar is de bijdrageregeling
van het FVP voort te zetten voor maximaal de duur en de hoogte die bij niet-reïntegreren
zou hebben gegolden.De SER reageert hierop negatief. De raad twijfelt aan de noodzaak voor
een dergelijke maatregel en meent dat een en ander ook niet binnen de bijdrageregeling
van het FVP valt te realiseren. Wel geeft de raad in overweging om ten behoeve
van werklozen die een baan accepteren, een herlevingsregel te introduceren.
Die zou erop neerkomen dat in geval van nieuwe werkloosheid de nog «openstaande»
rechten zouden herleven.Het kabinet vindt het spijtig dat de SER zich geen voorstander betoont
van de voorgelegde optie. Het voorstel voor het introduceren van een herlevingsregel
wordt niettemin door het kabinet als positief beschouwd en zal op de agenda
worden gezet voor het overleg met sociale partners. 4.5 SollicitatieplichtAchtergrond huidige ontheffingDe ontheffing van de sollicitatieplicht voor werklozen in de groep van
57,5 tot 65 jaar is ingevoerd in de tijd dat oudere werklozen nauwelijks kansen
hadden op de arbeidsmarkt. Tegelijkertijd verlieten oudere werknemers massaal
het arbeidsproces om plaats te maken voor jongeren. Vasthouden aan de sollicitatieplicht
zou dat proces, dat alom wenselijk werd geacht, slechts hebben gefrustreerd.
Een strikte naleving van de sollicitatieplicht zou oudere werklozen in die
tijd hebben verplicht tot het verrichten van zinloze en daardoor frustrerende
handelingen. Ontheffing van de sollicitatieplicht moet dan ook met name in
de context van de tachtiger jaren worden gezien.Het regeerakkoord stelt dat indien 57,5- tot 65-jarigen reële kansen
op de arbeidsmarkt hebben, de huidige ontheffing voor de sollicitatieplicht
voor deze categorie kan worden opgeheven. Aan de SER is gevraagd op welke
wijze kan worden bepaald of aan de voorwaarde van het regeerakkoord is voldaan.
De raad heeft op deze vraag geen eenduidig antwoord gegeven. Wel heeft de
SER de stelling uit het regeerakkoord unaniem onder-schreven.De situatie in 2000Het kabinet stelt vast dat de arbeidsmarktsituatie aan het begin van de
nieuwe eeuw sterk afwijkt van die in de jaren tachtig van de vorige eeuw.
Op de arbeidsmarkt doen zich steeds frequenter knelpunten voor. Werkgevers
in steeds meer sectoren hebben in toenemende mate en voor steeds meer (soorten)
vacatures moeite om personeel aan te trekken.Per 1 mei 1999 is voor nieuwe werklozen in de groep van 57,5 tot 65 jaar
de inschrijf- en acceptatieplicht weer ingevoerd. Dit is een eerste stap op
weg naar gelijke behandeling van werklozen ongeacht hun leeftijd. Het kabinet
is voornemens een onderzoek te laten verrichten naar de kansen van werklozen
van 57,5 jaar en ouder op de huidige arbeidsmarkt. Daarbij zullen de effecten
van deze maatregel worden betrokken, evenals de toepassing van het begrip
passende arbeid. Bij het onderzoek zal aandacht worden besteed
aan de rol van Arbeidsvoorziening, van de uvi's en van gemeenten.In het bestuurlijk overleg met Arbeidsvoorziening, het Landelijk Instituut
voor Sociale Verzekeringen en de Vereniging voor Nederlandse gemeenten zullen
deze organisaties ook nadrukkelijk worden gewezen op wat van ieder van hen
wordt verwacht met betrekking tot deze maatregel.Bij Arbeidsvoorziening worden inmiddels geen niet-functionele leeftijdscriteria
meer geaccepteerd bij vacatures. Men anticipeert op komende wetgeving. Werkgevers
wordt er op gewezen dat zij met het hanteren van leeftijdscriteria hun wervingskracht
beperken waardoor zij kansen missen. Consulenten zijn actief als het gaat
om het wegnemen van vooroordelen en het promoten van de kwaliteiten van oudere
werknemers, zoals bijvoorbeeld een betere motivatie en meer ervaring. Arbeidsvoorziening
signaleert de opkomst van een specifiek werkgelegenheidscircuit voor gepensioneerden
en oudere WAO'ers. Er zijn bemiddelingsbureaus opgericht die zich specifiek
richten op werkzoekenden van 57,5 jaar en ouder. Tot en met het derde kwartaal
1999 constateert Arbeidsvoorziening dat het aantal plaatsingen van ouderen
ten opzichte van 1998 met ca. 30% is toegenomen. Van alle bemiddelingen voor
werkzoekenden van 40 jaar en ouder heeft ca. 9% betrekking op personen van
55 jaar en ouder. Daarnaast blijken de speciaal opgerichte uitzendbureaus
voor 65-plussers goed in staat om deze mensen een tijdelijke baan te bezorgen.
Het aantal 65-jarigen dat nog betaalde arbeid verricht, vertoont dan ook een
stijgende lijn.Het wetsvoorstel Verbod op leeftijdsdiscriminatie bij arbeid (Kamerstukken
II 1999/2000, 26 880) zal ook bijdragen aan een verdere verbetering van
de arbeidsmarktpositie van oudere werknemers. Een werkgever mag na aanvaarding
van dit wetsvoorstel geen sollicitant meer afwijzen op grond van het leeftijdscriterium.Een laatste overweging is dat de ontheffing van de sollicitatieplicht
ook de uittredingsbeslissing van werkenden heeft beïnvloed. In de praktijk
wordt regelmatig gesignaleerd dat een werkgever en een oudere werknemer beiden
akkoord gaan met ontslag, waarna de werknemer een WW-uitkering met een bovenwettelijke
uitkering ontvangt, zónder sollicitatieverplichting. Herinvoering van
de sollicitatieplicht zal er naar verwachting toe leiden dat dit soort ongewenste
afspraken zal afnemen. Een werknemer zal minder snel zelf instemmen met ontslag
indien van hem – op straffe van een sanctie – verwacht wordt dat
hij actief op zoek gaat naar een nieuwe baan.Inzet van het kabinetOp grond van bovenstaande overwegingen wil het kabinet herinvoering van
de sollicitatie-plicht voor uitkeringsgerechtigden van 57,5 jaar tot 65 jaar
op termijn overwegen.Het kabinet wil zich daarbij richten op de doelgroep die in dit kabinetsstandpunt
centraal staat, te weten de thans 40- tot 55-jarigen. Het kabinet is voornemens
om de sollicitatieplicht voor 57,5- tot 65-jarigen met ingang van 1 juli 2002
opnieuw in te voeren voor de dan nieuwe werklozen. Op dat moment hebben de
55-jarigen van nu de leeftijd van 57,5 jaar bereikt. De werklozen van 57,5
jaar en ouder voor wie op dat moment al ontheffing van de sollicitatieplicht
geldt zullen van het kabinetsvoorstel geen gevolgen ondervinden. De gekozen
datum valt op een tijdstip waarop als gevolg van de nu aangekondigde maatregelen
en van reeds eerder voorgenomen beleid de positie van oudere werknemers naar
verwachting aanmerkelijk zal zijn verbeterd. Het genoemde onderzoek naar de
kansen van werklozen op de arbeidsmarkt in de groep van 57,5 tot 65 jaar zal
uitsluitsel moeten geven over de vraag of aan de voorwaarde uit het regeerakkoord
is voldaan. Over de uitkomsten van dit onderzoek zal de Tweede Kamer in het
eerste kwartaal van 2002 worden geïnformeerd. Daarna kan definitieve
besluitvorming plaatsvinden.Bij de inzet van het kabinet zullen de bestaande verschillen tussen jongere
en oudere uitkeringsgerechtigden komen te vervallen. De verschillen tussen
uitkeringsgerechtigden als gevolg van verschillende uitkeringsregimes (WW,
IOAW/Z of bijstand) zullen evenwel worden gehandhaafd. Bij herinvoering van
de arbeidsverplichtingen zal ook de centrale vrijlating van inkomsten uit
arbeid voor bijstandsgerechtigden van 57,5 jaar en ouder opnieuw in beschouwing
moeten worden genomen. De reden voor deze centrale vrijlating is immers dat
deze groep categoriaal is ontheven van de arbeidsverplichting. Bij herinvoering
van de sollicitatieplicht komt die reden te vervallen.4.6 Anti-cumulatie wettelijke en bovenwettelijke uitkeringenDoor herinvoering van een sollicitatieplicht voor 57,5- tot 65-jarigen
zal het beroep op uitkeringsregelingen door deze groep naar verwachting afnemen.
Dat geldt ook voor het beroep op bovenwettelijke uitkeringen. Het verlenen
van ontslag zonder objectieve redenen zal verminderen. Ook dat zal het beroep
op bovenwettelijke uitkeringen doen dalen. Verder mag worden verwacht dat
de oproep van de SER aan sociale partners om bovenwettelijke aanvullingen
opnieuw te overwegen eveneens effect zal sorteren. In dat licht bezien is
er geen aanleiding tot maatregelen die het samengaan van wettelijke en bovenwettelijke
regelingen tegengaan, nog los van de nadelen die daaraan vanuit uitvoeringstechnische
overwegingen kleven. De ontwikkelingen zullen niettemin nauwlettend worden
gevolgd. Bij onvoldoende voortgang kan dit onderwerp opnieuw worden geagendeerd.Paragraaf 5. SlotbeschouwingHet kabinet heeft hiervoor zijn opvatting gegeven hoe de arbeidsdeelname
van oudere werknemers kan worden bevorderd. Het kabinet stelt het op prijs
op korte termijn met de Tweede Kamer van gedachten te kunnen wisselen over
de hoofdlijnen van dit kabinets-standpunt, zodat concrete vervolgstappen kunnen
worden ondernomen. Die zullen onder meer bestaan uit aanpassing van ministeriële
regelingen en voorbereiding van wetgeving.Daarnaast zullen in het kader van het voor- en najaarsoverleg afspraken
met sociale partners kunnen worden gemaakt over de nadere invulling van een
participatiebevorderend ouderenbeleid.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,K. G. de VriesDe Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J. F. Hoogervorst BIJLAGE 1 Het kabinet heeft op een aantal deelterreinen reeds beleid,
gericht op de bevordering van de arbeidsparticipatie van oudere werknemers,
in gang gezet. Daarbij kan evenals in het kabinetsstandpunt ten aanzien van
nog te nemen maatregelen een onderscheid worden gemaakt tussen maatregelen
die de uitstroom beperken, en maatregelen die de reïntegratie in het
arbeidsproces bevorderen. De beleidsvoornemens, zoals verwoord in het kabinetsstandpunt,
grijpen in een aantal gevallen aan bij maatregelen zoals die hieronder zijn
genoemd, waardoor een positieve wisselwerking kan ontstaan tussen bestaand
en voorgenomen beleid.Maatregelen die de uitstroom uit het arbeidsproces beperkenOntslagbeleid/uittredingsregelingenMet het intrekken van de ouderenrichtlijn (1995) is gebroken met het tot
dan toe geaccepteerde ontslagbeleid waarin oudere werknemers bij voorrang
ontslagen werden. Het huidige ontslagrecht beschermt werknemers tegen oneigenlijk
ontslag. De adviescommissie Duaal Ontslagstelsel voert een toekomstverkenning
naar ontslagrecht uit en zal daarover het kabinet in 2000 adviseren. Het is
de bedoeling dat daarbij bijzondere aandacht wordt besteed aan de functie
van het ontslagrecht voor de bescherming van werknemers in een zwakkere arbeidsmarktpositie,
zoals oudere werknemers. Door ook de instroom in het arbeidsproces verder
te bevorderen door invoering van de sollicitatieplicht voor 57,5-jarigen en
ouder grijpt het beleid dat gericht is op de beperking van de uitstroom direct
aan bij een beleid om de instroom op de arbeidsmarkt verder te bevorderen.ScholingsfaciliteitenHet kabinet heeft met ingang van 1 januari 1998 voor werkgevers in de
profit-sector (inclusief zelfstandigen) de zogenaamde scholingsaftrek geïntroduceerd.
Binnen deze faciliteit is een extra accent gelegd op oudere werknemers en
op MKB-bedrijven. Met ingang van 1 januari 1999 is de scholingsaftrek uitgebreid
naar de non-profit sector en zijn afdrachten aan O&O-fondsen ook aftrekbaar.
Om ook de werknemers zelf financieel tegemoet te treden is bij de versobering
van de spaarloonregeling het sparen voor scholing ontzien.Convenant inzake de arbeidspensioenenDit convenant is in december 1997 overeengekomen tussen kabinet en de
Stichting van de Arbeid.Doel van dit convenant is te komen tot modernisering, kostenbeheersing
en het voor meer mensen toegankelijk maken van de aanvullende pensioenen.De behoefte aan kostenbeheersing vloeit onder andere voort uit de vergrijzing
die zal leiden tot verhoging van de pensioenlasten.Met dit convenant zijn de door het kabinet in de nota «Werken aan
zekerheid» geopperde beleidsinstrumenten om te komen tot een kostenbeheersing,
te weten beperking van fiscale faciliëring van collectieve aanvullende
pensioenen tot het niveau van middelloonregelingen en beperking van de verplichtstelling
tot middelloonregelingen en tot het maximumdagloon, niet langer aan de orde.In het convenant is tevens opgenomen dat het kabinet en sociale partners
groot belang hechten aan een beleid gericht op de bevordering van de participatie
van ouderen. Partijen zullen er dan ook naar streven om eventuele knelpunten
wat betreft arbeidspensioenen in relatie tot de participatie van oudere werknemers
weg te nemen.In 2001 zal het pensioenconvenant worden geëvalueerd. Hierbij zal
nadrukkelijk worden beoordeeld in hoeverre het proces van omzetting van VUT-regelingen
in prepensioen- en flexibele pensioenregelingen reeds zijn beslag heeft gekregen.Vervanging van het fictief arbeidsverleden door het feitelijk
arbeidsverledenIn het Regeerakkoord is aangegeven dat overwogen zal worden om binnen
de Werkloosheidswet op termijn fictief arbeidsverleden te vervangen door feitelijk
arbeidsverleden. Wanneer het feitelijk arbeidsverleden (meer) bepalend zal
zijn voor de duur van het loongerelateerde deel van de WW-uitkering zal het
met name voor oudere werknemers van belang kunnen zijn, zo lang mogelijk in
het arbeidsproces actief te blijven, bijvoorbeeld om een uiteindelijk beroep
op de IOAW in de laatste jaren voor het bereiken van de 65-jarige leeftijd
te voorkomen en/of om een langere loongerelateerde WW-uitkering te kunnen
ontvangen. Het Lisv is gevraagd te onderzoeken vanaf welk kalenderjaar in
de verzekerden-administraties voldoende betrouwbare gegevens voorhanden zijn
om de duur van het feitelijk arbeidsverleden te verlengen (bijvoorbeeld van
de huidige 5 jaar naar 10 jaar). Ook is het Lisv gevraagd om te onderzoeken
in hoeveel gevallen verlenging van het feitelijk arbeidsverleden naar 10 jaar
tot een kortere duur van de WW-uitkering zou leiden en voor welke categorieën
werklozen dit vooral gevolgen heeft.De resultaten van het Lisv-onderzoek zijn inmiddels ontvangen. Het kabinet
zal dit voorjaar met een nota over de geschetste problematiek komen.Maatregelen die de instroom in het arbeidsproces bevorderenSluitende aanpakDe sluitende aanpak is de inzet van het kabinet om mensen die werkloos
worden en niet op eigen kracht een baan kunnen vinden, binnen een jaar een
passend aanbod te doen om weer aan het werk te komen. Het centrale uitgangspunt
is dat voorkomen beter is dan repareren. Mensen krijgen een aanbod gericht
op werk, werkervaring, scholing of activering voordat zij langdurig werkloos
zijn geworden. Oudere werkzoekenden behoren uitdrukkelijk tot de doelgroep
van de sluitende aanpak.Werving en selectieWerving en selectie, als onderdeel van het sociaal beleid binnen de onderneming,
is primair een verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers. De taak
van de overheid is het beschermen van fundamentele rechten, in dit geval het
recht op een eerlijke kans op een aanstelling en op privacybescherming. Deze
overheidstaak komt onder meer tot uiting in bestaande en in voorbereiding
zijnde gelijkebehandelingswetgeving. Daarnaast is per 1 januari 1998, om risicoselectie
bij aanstelling te voorkomen, de Wet op de medische keuringen (WMK) in werking
getreden. De wet geeft werkgevers, werknemers en representatieve belangenorganisaties
3 jaar de tijd om over deze aanstellingskeuringen afspraken te maken waaronder
afspraken over een klachtenprocedure.Vanaf januari 1999 is er een meldpunt voor klachten over de WMK. Omdat
werkgevers en werknemers, vertegenwoordigd in de Stichting van de Arbeid,
hebben aangegeven niet tot nadere afspraken te zullen komen over de aanstellingskeuringen
en een klachtenprocedure, zal de overheid zelf de WMK op deze punten door
middel van AMvB's nader invullen. LeeftijdsdiscriminatieLeeftijdsdiscriminatie blijkt een hardnekkig verschijnsel. Het komt –
zo blijkt uit onderzoek – in hoge mate voor bij werving en selectie.
Hierdoor is het met name voor oudere werknemers problematisch om (weer) toe
te treden tot de arbeidsmarkt. Daarom is er een wetsvoorstel ter bestrijding
van leeftijdsdiscriminatie bij de Tweede Kamer ingediend. Het rechtstreeks
verbieden van leeftijdsdiscriminatie bij werving en selectie, scholing en
arbeidsmiddeling levert een toetsbare norm op, ook voor de rechter. Hierdoor
worden werkgevers en intermediairen gedwongen functie-eisen en de rechtvaardiging
van leeftijdsgrenzen kritisch te beoordelen. De commissie gelijke behandeling
wordt in het kader van deze wet belast met het toetsen van de gevallen waarin
burgers menen op grond van hun leeftijd gediscrimineerd te zijn.Direct onderscheid naar leeftijd bij werving en selectie, bij het aanbieden
van scholing en bij arbeidsmiddeling wordt verboden, tenzij het een in de
wet genoemde uitzondering betreft. Indirect onderscheid naar leeftijd kan
onder omstandigheden gerechtvaardigd zijn. Ook «bevordering» valt
onder het discriminatieverbod.Wet ReaVoor oudere arbeidsgehandicapten gelden de voorzieningen in het kader
van de Wet op de (reïn)tegratie arbeidsgehandicapten (Rea). In dat kader
kunnen voorzieningen worden verstrekt tot behoud, bevordering of herstel van
de arbeidsgeschikte voor het eigen werk. Ook proefplaatsing onder ontvangst
van een reïntegratie-uitkering is mogelijk, evenals een starterskrediet
voor arbeidsgehandicapten die als zelfstandige willen beginnen. Bovendien
wordt op basis van de Rea in een aantal regio's geëxperimenteerd met,
in plaats van de verstrekking aan betrokkene van aparte voorzieningen en uitkeringen,
de verstrekking van een persoonsgebonden totaalbudget. De Rea kent ook stimulerende
elementen voor werkgevers om arbeidsgehandicapten in dienst te nemen. Waar
normaal geldt dat de werkgever bij ziekte van de werknemer tenminste 70% van
het loon gedurende maximaal een jaar moet door-betalen geldt ten aanzien van
arbeidsgehandicapten onder bepaalde voorwaarden dat zij gedurende de eerste
5 jaar van het dienstverband ziekengeld op grond van de Ziektewet ontvangen.
Hierdoor wordt het betalingsrisico voor de werkgever beperkt.Bovendien ontvangt de werkgever die een of meer arbeidsgehandicapten in
dienst heeft een korting op de premie voor de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering
(WAO).DagloongarantieregelingOm het voor oudere werknemers aantrekkelijker te maken langer door te
werken is de zogenaamde dagloongarantieregeling per 1 juli 1999 uitgebreid.
De doelstelling van de reeds voor die datum bestaande regeling is te voorkomen
dat een werknemer die binnen een relatief korte periode na het beëindigen
van zijn dienstbetrekking werk aanvaardt tegen een lager loon, bij hernieuwde
werkloosheid wordt «achtergesteld bij degene die langdurig werkloos
blijft (en dus uitkering blijft ontvangen naar het hogere loon). De regeling
garandeert het oude (hogere) dagloon indien de werknemer binnen 12 maanden
(tot 1 juli 1999: 6 maanden) na ontslag uit zijn dienstbetrekking lager betaalde
arbeid aanvaard, bij werkloosheid binnen 36 maanden (tot 1 juli 1999: 30 maanden)
gerekend vanaf het moment van het eerste ontslag. Voor de werknemer die op
de datum van het primaire ontslag 57,5 jaar of ouder is, is de duur van de
garantie verlengd tot het moment van het bereiken van de 65 jarige leeftijd.
Met deze maatregel is het risico van het aanvaarden van lager betaalde arbeid
door ouderen (verder) verkleind. Naast deze regeling geldt vanaf 1 juli 1999 een regeling die het
financiële risico van acceptatie van lager betaalde arbeid bij de eigen
werkgever, ten einde uitval wegens arbeidsongeschiktheid te vermijden, verkleint.
Als op een na aanvaarding van deze lager betaalde arbeid gelegen moment werkloosheid
of arbeidsongeschiktheid intreedt, wordt het nadelige effect van de loopbaanombuiging
op het recht op uitkering ingevolge de WW of de WAO (deels) ondervangen. Voorwaarde
is dat de werknemer 55 jaar of ouder is en aantoont dat zijn vaste loon op
of na het bereiken van die leeftijd is verlaagd. Deze dagloongarantie houdt
in dat het dagloon van de WW- en WAO-uitkering wordt gebaseerd op het loon
voor de loonsverlaging (met een zeker aan het loon na de loonsverhoging gerelateerd
maximum, om de aanzuigende werking op de WW/WAO te voorkomen). De garantie
is niet beperkt tot en bepaalde periode. Dit zou tot gevolg hebben dat naarmate
het einde van de periode nadert een steeds grotere financiële incentive
voor de werknemer ontstaat om toch uit het arbeidsproces te stappen, terwijl
de werknemer die zo lang mogelijk doorwerkt daarmee financieel slechter af
zou zijn.Experimenten WWDaarnaast bestond reeds langer het voornemen om met betrekking tot de
WW te gaan experimenteren met de sluitende aanpak, mogelijkheden tot proefplaatsing,
loonsuppletie, het stimuleren om vanuit de WW als zelfstandige te gaan werken,
met een verruiming van de scholingsmogelijkheden en met een mogelijkheid tot
preventieve inzet van WW-gelden.In verband hiermee is medio 1999 de Wet Experimenten WW van kracht geworden.Daarnaast is op grond van de Veegwet SZW 1998 met ingang van 1 januari
1999 artikel 69 van de WW in werking getreden. Dit nieuwe artikel geeft het
Lisv de mogelijkheid om subsidies te verstrekken voor projecten, gericht op
het in meer brede zin in een sector terugdringen van het beroep op de WW.Met dit scala aan maatregelen wordt beoogd met name oudere WW-gerechtigden
sneller naar ander werk te bemiddelen. Hierbij kan het gaan om de overgang
van de ene naar de andere sector als gevolg van herstructurering. Vooral oudere
werknemers hebben als gevolg van de omstandigheid dat zij jaren achtereen
dezelfde werkzaamheden hebben verricht, moeite om op een andere plek binnen
het arbeidsproces te wennen. Door instrumenten als loonsuppletie en proefplaatsing
wordt het zowel voor de werkgever als de werknemer aantrekkelijker gemaakt
om een zeker risico te nemen. Voorts wordt het met name voor ouderen gemakkelijker
om een eigen bedrijf te beginnen. Het komt nog al eens voor dat werknemers
op latere leeftijd er bewust voor kiezen om een eigen bedrijf te starten.
Met de experimenten voor startende zelfstandigen kan deze stap gemakkelijker
worden gezet.Intrekking van de vrijstelling voor 57,5- tot 65-jarigen
van bepaalde op herintreding in het arbeidsproces gerichte verplichtingenTot voor kort was het Lisv bevoegd, onder goedkeuring van de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, regels te stellen waarbij bepaalde groepen
van werknemers werden vrijgesteld van bepaalde op herinpassing in het arbeidsproces
gerichte verplichtingen.Tot voor kort gold in dat kader dat de groep 57,5- tot 65-jarigen was
vrijgesteld van onder meer de verplichting te proberen passende arbeid te
krijgen, de verplichting om aangeboden passende arbeid te aanvaarden en de
verplichting om geen eisen te stellen die het aanvaarden of krijgen van passend
werk belemmeren.Dit besluit is inmiddels aangepast.De vrijstelling van inschrijving bij het Arbeidsbureau, de vrijstelling
van de verplichting aangeboden passend werk te aanvaarden en de vrijstelling
van de verplichting om geen eisen te stellen die het aanvaarden of krijgen
van passend werk belemmeren zijn voor zowel WW-gerechtigden als IOAW-/IOAZ-gerechtigden
en bijstandsgerechtigden met ingang van 1 mei 1999 vervallen. Degenen in de
groep van 57,5 tot 65 jaar, met een reële kans op de arbeidsmarkt, worden
op deze manier verplicht om passend werk te aanvaarden, waardoor de instroom
van oudere werknemers in het arbeidsproces wordt bevorderd.De wettelijke bevoegdheid tot ontheffing van de arbeidsverplichting is
inmiddels bij het Lisv weggehaald en neergelegd bij de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid.XNoot1Arbeidsinspectie, Voorjaarsrapportage Cao-afspraken 1999, juni 1999. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27046-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl