Vaststelling begroting Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 2009; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31700-XII, nr. 10

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

19-11-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31700-XII nr. 10

17-11-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVoorzitter: Jager Griffier: SneepVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de bewindsliedenNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31700-XIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 42 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 700 XIIVaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Verkeer
en Waterstaat (XII) voor het jaar 2009nr. 10VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 17 november 2008De vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat1,
de vaste commissie voor Economische Zaken2 en
de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1 hebben op 21 oktober 2008 overleg gevoerd met staatssecretaris
Huizinga-Heringa van Verkeer en Waterstaat en minister Cramer van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over:– de brief van de staatssecretaris van Verkeer
en Waterstaat d.d. 3 juli 2008 inzake afbouw van de regierol in de bouwgrondstoffenvoorziening
(31 200 XII, nr. 93).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.Voorzitter: Jager Griffier: SneepVragen en opmerkingen uit de commissiesDe voorzitter: Goedemiddag. Ik heet u allen
hartelijk welkom. Ik stel spreektijden van vijf minuten voor. Als eerste geef
ik het woord aan de heer Knops namens de CDA-fractie.De heer Knops (CDA): Voorzitter. Onze fractie
heeft het initiatief genomen om dit algemeen overleg over de bouwgrondstoffenvoorziening
te agenderen. Een belangrijke reden hiervoor is dat wij ons grote zorgen maken
over de stagnatie bij de zandwinning Geertjesgolf, ook wel de H1-locatie genoemd,
in de gemeente Beuningen. Deze is als overgangslocatie vastgelegd in de Nota
Ruimte. In de laatste voortgangsrapportage van de staatssecretaris, van 3 juli
2008, wordt geconstateerd dat de gemeenteBeuningen al in 2001 heeft toegezegd
mee te werken aan het zandwinningsproject Geertjesgolf, maar feitelijk is
er sinds 2001 weinig tot niets gebeurd. De staatssecretaris meldt dat de gemeente
Beuningen sinds kort bereid is met de grondeigenaar te onderhandelen over
de voorwaarden voor herziening van het bestemmingsplan. Gelet op het grote
déjà-vu-gehalte van deze zinsnede betwijfelt onze fractie of
de gemeente Beuningen nu opeens wel het project Geertjesgolf wil realiseren.In dit verband wijs ik erop dat het project Geertjesgolf een zeer lange
voorgeschiedenis kent, van ongeveer twintig jaar. In het verleden was het
overheidsbeleid sterk sturend en werden er afspraken gemaakt tussen het Rijk
en de provincies over de taakstelling bij de landelijke voorziening in beton-
en metselzand. De betrokken landelijke zandwinners werden feitelijk gedwongen
om in Gelderland samen te werken in twee grote zandwinlocaties, namelijk Over
de Maas en H1 Geertjesgolf. Reeds in 1988 heeft de provincie Gelderland voor
de uitvoering van dit beleid het Industriezandwinningsplan vastgesteld, waarin
de H1-locatie werd aangewezen als een van de grote winlocaties die nog zouden
worden toegestaan.Ik zal niet ingaan op de hele voorgeschiedenis van dit project, want dan
ga ik over mijn vijf minuten heen, maar het feit dat het in twintig jaar tijd
op deze locatie bij plannen is gebleven, illustreert het failliet van een
sterke overheidsbemoeienis van Rijk en provincies van bovenaf. De CDA-fractie
benadrukt daarom dat de afbouw van de rijksregie en de beleidsomslag naar
marktwerking een verstandige keuze is geweest, als deze daadwerkelijk locaties
en resultaten oplevert.De CDA-fractie ondersteunt ook de nieuwe koers die door de sector is ingeslagen,
waarbij door de zand- en grindwinners van onderaf draagvlak wordt opgebouwd
voor maatschappelijk gewenste functiecombinaties, zoals ruimte voor de rivier,
natuurontwikkeling, recreatie en wonen aan het water. Dit is in lijn met het
door branchevereniging Cascade gevraagde advies over borging van de ruimtelijke
kwaliteit van dit soort projecten, waarbij omwonenden, maatschappelijke organisaties
en gemeenten er in een vroeg stadium bij worden betrokken, zoals wij allemaal
willen.Duidelijk is dat het gemeentebestuur van Beuningen in het verleden keer
op keer is weggekomen met steeds weer nieuwe vertragingstechnieken. Mijn complimenten
daarom aan deze staatssecretaris, die iets voor elkaar heeft gekregen wat
vele van haar voorgangers niet is gelukt, namelijk dat de gemeente Beuningen
daadwerkelijk met de grondeigenaar gaat onderhandelen over de voorwaarden
voor herziening van het bestemmingsplan. De staatssecretaris schrijft althans
dat de gemeente dat heeft gezegd.Het tij lijkt gekeerd, maar het geduld van onze fractie raakt langzamerhand
op. De gemeente Beuningen krijgt het voordeel van de twijfel en nog een laatste
kans. Maar als er op korte termijn geen overeenkomst ligt met de grondeigenaar,
zodat vlak daarna de procedure voor wijziging van het bestemmingsplan kan
worden gestart, zoals is toegezegd, zal onze fractie de staatssecretaris als
verantwoordelijk bewindspersoon daarop aanspreken. De geloofwaardigheid en
de bestuurlijke betrouwbaarheid van de rijksoverheid staan nu op het spel.
Ik verwacht hierover een toezegging van de staatssecretaris. Haar ambtsvoorganger
heeft in eerdere brieven aan de gemeente Beuningen «gedreigd»
om instrumentarium in te zetten. Normaal gesproken is mijn fractie daarvan
niet zo gecharmeerd, maar gezien de geschiedenis van dit project denk ik dat
wij tot dat instrumentarium moeten overgaan als er in december
geen overeenkomst ligt. De geschiedenis heeft geleerd dat er anders geen voortgang
komt. Graag hoor ik hierop een reactie van de staatssecretaris.Tot slot heb ik nog een paar vragen. Wanneer wordt de toegezegde discussie
gevoerd tussen Rijk, provincies, gemeenten en ontgrondend bedrijfsleven over
de nieuwe taak- en rolverdeling, nu beleid en regelgeving zijn gewijzigd?
Op welke wijze wordt ook na 2008 de bouwgrondstofvoorziening breed gemonitord
in het kader van het beleid dat is vastgelegd in de Nota Ruimte? Heeft de
staatssecretaris zich gerealiseerd dat de kansen voor het realiseren van meer
rivierveiligheid en meer natuur geblokkeerd lijken te worden door de aanwijzingsbesluiten
voor de uiterwaarden en door een andere doelstelling van Natura 2000, namelijk
om de ganzenfoerageergebieden in stand te houden? Dat willen wij niet, lijkt
mij.Mevrouw Neppérus (VVD): Voorzitter.
Ook voor de VVD-fractie ligt het accent op de problematiek rond Beuningen.
Wij zijn het van harte eens met het uitgangspunt om de rijksregie af te bouwen,
maar er is ook sprake van een overgangstijdperk. Collega Knops heeft een deel
van de geschiedenis genoemd. Als wij alles zouden noemen, zitten wij hier
vanavond om tien uur nog. Het feit dat het een lange geschiedenis is, maakt
het alleen maar des te erger dat het niet opschiet. Ik kijk niet alleen deze
bewindslieden erop aan, laat ik daar helder in zijn. Er is een hele voorgeschiedenis,
maar daar hebben zij nu mee te maken.Een aantal maanden geleden heb ik schriftelijke vragen gesteld. Als ik
het goed begrijp, schrijft de minister van VROM in het antwoord dat zij op
een gegeven ogenblik kan ingrijpen, als het allemaal niet opschiet. Ik lees
nu dat ik blij moet zijn dat er weer wordt gepraat. Ik heb vaker signalen
gehoord dat er weer gepraat gaat worden, maar mijn geduld raakt op, dus ik
zeg ook dat er in december duidelijkheid moet zijn. Het antwoord van de minister
en de staatssecretaris of zij bereid zijn in actie te komen, als er nog steeds
niets is, is voor mij heel belangrijk. Zo ja, dan heb ik er vertrouwen in
dat het toch verder kan komen. Zo nee, dan moet de VVD-fractie zich erop beraden
wat zij kan doen. Verder is ook voor mij de vraag hoe het zit met het overleg
en de rollen van gemeenten, provincies en Rijk. Hoe zijn die contacten? Hoe
verhoudt alles wat wij hier doen, zich met Natura 2000?De heer Boelhouwer (PvdA): Voorzitter. Inderdaad
zit Beuningen in de overgangssituatie. In de oude situatie werden door het
Rijk aan de provincies aanwijzingen gegeven voor beton- en metselzand die
doorwerking hadden naar de gemeenten. In de nieuwe situatie is de markt veel
meer aangewezen om het zelf te regelen. De locatie Beuningen is van belang
om die overgangsfase daadwerkelijk mogelijk te maken. Daarom hecht de fractie
van de Partij van de Arbeid eraan dat dit op een goede manier wordt afgerond.
Ook van onze kant complimenten voor de actieve bemoeienis van de staatssecretaris
om te zorgen voor een doorbraak. Wij hopen dat het kabinet erin slaagt om
voor het eind van dit jaar duidelijkheid te geven dat er groen licht is in
Beuningen.In de rapportage valt op dat het realiseren van mogelijkheden om secundaire
grondstoffen beter in te schakelen achterblijft. Je ziet ook dat uit Duitsland
meer wordt geïmporteerd dan werd gedacht. Mijn fractie schrikt daar niet
zo vreselijk van, want dat past bij het beeld van de vrije markt die de producten
haalt waar zij het goedkoopst zijn, het meest voor de hand liggen en waar
de beste afspraken te maken zijn met lokale overheden over winning en verwerving
van die grondstoffen. Kan er iets meer worden gezegd over hoe het zit met
de ontwikkeling van secundaire grondstoffen? Is het nodig om daarvoor eventueel
noodmaatregelen te nemen? Wij zijn nog niet zo ver, want wij zitten nog in
de overgangsfase. Maar wij weten dat je bij grondstoffen voor de bouw, zoals
beton- en metselzand, moet denken aan een periode van acht jaar
voordat je deze daadwerkelijk ter beschikking hebt.De heer Polderman (SP): Voorzitter. Na deze
drie lofzangen op de heilzame werking van de vrije markt zal ik toch een iets
ander geluid moeten laten horen, ben ik bang. Het mag helder zijn dat de SP-fractie
geen voorstander is van ongecoördineerde winning van bouwstoffen. Het
is zeer slecht voor de coördinatie van het beleid wanneer het Rijk en
de provincies de keuzevrijheid bij het aanwijzen van winningsgebieden overlaten
aan de gemeenten. Gemeenten zijn in steeds sterkere mate op zoek naar manieren
om hun budget sluitend te krijgen en worden vaak verlokt doordat projectontwikkelaars
miljoenen bieden. Naar de mening van mijn fractie is er te veel ruimte voor
opportunistisch gedrag van gemeenten bij het verlenen van toestemming voor
grondstoffenwinningsgebieden. Verlokt door de beoogde opbrengsten voor de
gemeentekas komt de afweging bij een verantwoorde keuze voor het ruimtelijk
beleid onder druk te staan.Ik heb uit ervaring vernomen dat er wel eens opdrachten worden gegund
aan winningsbedrijven waarbij niet nauw wordt gekeken naar alle facetten en
gevolgen van een dergelijke operatie. In het Limburgse Grubbenvorst werd bijvoorbeeld
42 ha uitgegraven om een haven aan te leggen. Ik heb daarover onlangs vragen
gesteld. De antwoorden van de staatssecretaris hebben nog niet alle vraagtekens
bij mij weggenomen. Zij verschuilt zich wederom achter haar beperkte zeggenschap
op dit gebied. Het gaat juist om de vraag of wij dezelfde beslissing hadden
genomen wanneer het Rijk hierover wel zeggenschap had gehad. Als dat niet
zo is, is er sprake van een negatief effect door de afbouw van de regierol
van het Rijk. Ik hoor hierover graag een heldere reactie.De winning van grondstoffen kan zeer nadelige gevolgen hebben voor de
omgeving van het winningsgebied. Naast ecologische schade is er vaak maatschappelijke
schade. Wij zien dat ook in de gebieden die nu aan de orde zijn: Westmaas
en Beuningen. Ik heb een halfjaar geleden vragen gesteld over Westmaas, omdat
er heel veel maatschappelijke onzekerheid en reuring was over de noodzaak
van de winning aldaar. De bereikbaarheid van een gebied kan achteruitgaan,
met alle gevolgen van dien voor de voorzieningen in de omgeving.Het verbaast mij dat dit onderwerp vandaag geagendeerd staat. De derde
voortgangsrapportage die de staatssecretaris in juli heeft gepresenteerd,
was voor de SP-fractie geen aanleiding om hierover een debat te voeren. Ik
hoop niet dat er onder druk van de bedrijven nog meer zand en grond worden
gewonnen. Ik hoop dat wij vandaag wat dat betreft geen rare sprongen gaan
maken.De heer Boelhouwer (PvdA): U hebt het over
de bezwaren en bedreigingen die dit lokaal kan opleveren. Denkt u niet dat
de lokale democratisch gekozen en verantwoording afleggende overheid daarin
het beste zeggenschap kan hebben? Of denkt u dat het beter is als wij dat
vanuit Den Haag voor die lokale overheid zouden regelen?De heer Polderman (SP): Ik denk niet dat wij
vanuit Den Haag alles voor de lokale overheid moeten regelen. Ik heb aan het
begin van mijn bijdrage gezegd dat de verlokkingen voor de gemeentekas groot
kunnen zijn van het bedrijfsleven en vooral van projectontwikkelaars. Deze
verkopen het als een win-winsituatie en mooie natuurontwikkeling, terwijl
het Rijk de regie heeft opgezegd en zegt dat de gemeenten het maar moeten
uitzoeken. Daardoor komen zij in het gedrang. Je kunt zeggen: de lokale democratie
moet haar loop hebben. Dat is mooi en aardig, maar ik denk dat u de problemen
op dit gebied onderschat. Ik was blij dat u aandacht vroeg voor meer secundaire
bouwstoffen in uw bijdrage, want dat is volgens mij de weg die wij op moeten
gaan, waarbij het noodzakelijk is om bouwmaterialen landelijk
beschikbaar te stellen. Wij moeten niet meer van die gaten in het land maken,
maar ook meer zeezand gebruiken en daarbij is landelijke regie nodig.De heer Knops (CDA): De heer Polderman verwijt
ons dat wij euforisch zijn over de markt. Onderschrijft hij de noodzaak van
de winning van beton- en metselzand of denkt hij dat wij in Nederland beter
kunnen stoppen met bouwen? Er is juist discussie nodig op lokaal niveau. Ik
laat de locatie Beuningen even buiten beschouwing, want daar heeft men een
kans gehad, maar niet genomen. Dan vind ik dat de overheid wel zou kunnen
ingrijpen. Het is aan het lokaal bestuur om dat op een goede manier in te
vullen. Dat moet het op z’n minst net zo goed kunnen als de rijksoverheid
waar hij zo’n voorstander van is.De heer Polderman (SP): Laat er geen misverstand
over bestaan dat ik een tegenstander zou zijn van de lokale democratie. Ik
pleit alleen voor meer coördinatie. Ik zei net tegen collega Boelhouwer
dat de verlokkingen voor een gemeente die slecht bij kas is, te groot zijn,
zodat de lokale democratie eerder onder druk wordt gezet. Op de vraag of ik
vind dat het bouwen in Nederland moet stoppen, zeg ik dat ik mij wel afvraag
wat het nut is van sommige bouwprojecten, vooral de heel grote, waar heel
veel bouwmateriaal in is gestopt. Ik denk dat wij het beton dat voor de Betuwelijn
is weggezet, om maar een voorbeeld te noemen, beter in huizen hadden kunnen
stoppen. Wij zouden een discussie kunnen voeren over het gebruik van die bouwstoffen,
maar ik ben er natuurlijk geen voorstander van om in het algemeen niet meer
te bouwen. Ik zeg nogmaals dat wij veel meer moeten inzetten op alternatieven,
zoals secundaire bouwstoffen uit hergebruik en zeezand.De heer Knops (CDA): Is de heer Polderman
het met mij eens dat democratisch genomen besluiten onverkort uitgevoerd moeten
worden?De heer Polderman (SP): Daar ben ik het wel
mee eens, maar u zult het ook met mij eens zijn dat het denken nooit ophoudt.
Ik neem er kennis van dat dit besluit is genomen, maar er zijn wel meer besluiten
genomen waarvan wij achteraf zeggen dat het niet zo slim is geweest, vooral
als het gaat om het loslaten van de regie van de staat. Alsof er geen financiële
crisis is.De SP-fractie kan zich goed vinden in het eerdere besluit om geen nieuwe
zandwinning meer toe te staan en om bouwgrond uit zee te halen. Daarnaast
moet de inzet zijn om zo veel mogelijk gebruik te maken van bouwstoffen zoals
andere granulaten. Ik hoor graag de toezegging van de staatssecretaris dat
zij niet terugkomt op die besluiten, die ook bij meerderheid zijn genomen,
en dat zij geen ander beleid zal voeren.Antwoord van de bewindsliedenDe voorzitter: Ik geef als eerste het woord
aan de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat, omdat de meeste vragen
aan haar gesteld zijn. Daarna zal ik de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer ook de gelegenheid geven om de vragen die aan haar
zijn gesteld te beantwoorden.Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Voorzitter.
Ik ga eerst even terug in de geschiedenis, want het is een langlopende historie.
In 2002 werd geconstateerd dat het taakstellingenbeleid voor de winning van
beton- en metselzand en grind niet meer werkte doordat er niet voldoende draagvlak
was. Toen heeft het kabinet de keuze gemaakt om de verantwoordelijkheid om
nieuwe projecten te ontwikkelen bij de marktpartijen te leggen en niet langer
bij de provincies. Op 1 oktober 2003 heeft de Kamer daarmee
ingestemd. Meerdere partijen drongen aan op een ruime overgangstermijn voor
de taakstelling en uiteindelijk is gekozen voor een overgangstermijn van vijf
jaar.In de Nota Ruimte staat dat lopende projecten zo spoedig mogelijk in uitvoering
moeten worden gebracht. Die lopende projecten hebben de status van overgangsproject
gekregen. Nieuw aan de werkwijze is dat een private partij het initiatief
neemt en een project ontwikkelt samen met de gemeente, de provincie en maatschappelijke
organisaties. Zand- en grindwinners hebben deze uitdaging goed opgepakt. Zij
hebben een gezamenlijke leidraad voor projectontwikkeling vastgesteld en zijn
bezig met een gedragscode. Een maand geleden heb ik met mensen van Cascade
gesproken, waaronder de voorzitter. Zij hebben mij uitgelegd dat die gedragscode
als doel heeft ervoor te zorgen dat projecten maatschappelijk duurzaam zijn.
Het gaat niet alleen om het winnen van zand, maar ook om inpassing in de omgeving.
Met de zandwinning wil men meerdere doelen dienen. Dat zal in de gedragscode
verankerd worden. Ik ben daar positief over.De heer Polderman vroeg of het verstandig is om private ondernemingen
het voortouw te geven. Ik ben ervan overtuigd geraakt, ook door mijn gesprek
met deze ondernemingen, dat het een verstandige keus is geweest. Deze ondernemingen
zien hun maatschappelijke verantwoordelijkheid en nemen die ook.Als de gedragscode klaar is, zal het Rijk met de branche overleggen over
de taak- en rolverdeling bij projecten. Dat is een antwoord op de vragen van
de heer Knops en mevrouw Neppérus. Ik hoop dat wij nog dit jaar kunnen
starten met dat overleg. Wij zullen dan kijken naar een goede procedure voor
samenwerking tussen de initiatiefnemers en de verschillende overheden die
erbij betrokken zijn.Er zijn twee grote overgangslocaties. Bij Over de Maas is de meeste voortgang
geboekt. Voor de ontwerpvergunning en het ontwerpbestemmingsplan is de inspraak
gestart. Vele woordvoerders hebben al over het lastige dossier Geertjesgolf
gesproken. Ik ben blij met de complimenten die ik gekregen heb. Er lijkt inderdaad
een doorbraak te zijn. Een maand geleden ben ik samen met gedeputeerde Co
Verdaas, de burgemeester en de verantwoordelijke wethouder op bezoek geweest
bij de zandwinners. Daar was de stemming opperbest. Mij is toegezegd dat partijen
ernaar streven dat er in december een overeenkomst ligt. Ik heb naar aanleiding
van mijn bezoek geen reden om eraan te twijfelen dat die toezegging gestand
gedaan zal worden. Ik verwacht dus dat er in december inderdaad een overeenkomst
zal liggen.De heer Knops en mevrouw Neppérus vroegen of ik de aanwijzingsbesluiten
en beheerplannen voor Natura 2000-gebieden zo kan aanpassen dat foerageergebieden
voor niet-broedvogels geen onoverkomelijke blokkade vormen voor een natuurgerichte
zand- en grindwinning. In de Vogelrichtlijn wordt Nederland opgedragen om
gebieden te beschermen voor bepaalde soorten. Wij hebben niet de vrijheid
om die soorten hun gebieden te ontnemen. Dat zouden wij ook niet willen, ook
al krijgen wij er andere interessante natuur voor terug. Wij zoeken wel ruimte
voor ontwikkeling. Dat doen wij op twee manieren. Wij kunnen gebieden ruim
begrenzen, zodat binnen het aangewezen gebied ruimte is voor zowel de vogels
als de ruimtelijke ontwikkeling. Wij kunnen echter ook natte natuur als natuurdoel
opnemen in het gebied. Zo kunnen wij ruimte maken voor natuurgerichte winning
van grondstoffen. Dat is maatwerk. Via inspraak op de aanwijzingsbesluiten
en beheerplannen kunnen belanghebbenden ruimte vragen voor hun voornemens.
Op deze manier gaan wij om met de Natura 2000-richtlijnen.Minister Cramer: Voorzitter. Ik dank de verschillende
Kamerleden voor hun vragen. De derde voortgangsrapportage gaat vooral over
de afbouw van de regie van de overheid bij de bouwgrondstoffen, maar de vragen gingen vooral over secundair gebruik van grondstoffen, duurzaamheidaspecten
en wat er gebeurt als de deadline in december niet gehaald wordt in het specifieke
geval Geertjesgolf.De heren Polderman en Boelhouwer zeiden dat het van belang is om zo veel
mogelijk grondstoffen her te gebruiken zodat wij zo min mogelijk primaire
grondstoffen hoeven te winnen. Dat is een thema dat aansluit bij een van de
doelstellingen van mijn beleid; de cradle to cradle-benadering. Hoe kunnen
wij zo veel mogelijk van wieg tot wieg gebruiken en zo min mogelijk maagdelijke
grondstoffen gebruiken? De heer Boelhouwer vroeg hoe ik het hergebruik van
secundaire grondstoffen zo goed mogelijk probeer te stimuleren en sturen.
Ten eerste door zelf het goede voorbeeld geven. Wij doen dat met duurzaam
inkoopbeleid. De Rijksgebouwendienst heeft daar een belangrijke rol in. Ten
tweede reiken wij kennis aan over wat mogelijk is op het gebied van duurzaamheid
en hergebruik. Wij stimuleren dat er afspraken tussen marktpartijen worden
gemaakt. Ten derde sturen wij als overheid gericht.Wij hebben in het verleden een stortverbod voor reststoffen ingevoerd.
Dat heeft zeer effectief gewerkt en geleid tot 96% hergebruik van bouw-
en sloopafval in de wegenbouw, maar dat is een laagwaardige toepassing. De
vraag of het op een hoger niveau kan, is wat lastiger. Kan betongranulaat
meer worden toegepast in plaats van grind? Dat luistert wel nauw, want er
zijn een heleboel voorwaarden bij het bouwen van gebouwen. In het kader van
onze voorbeeldfunctie schrijft de Rijksgebouwendienst standaard 20%
grindvervanging in beton voor. Dat is een enorme stap. Wij stimuleren particuliere
bouwopdrachtverleners om hetzelfde te doen. Bij duurzaam bouwen is er groeiende
belangstelling voor dit soort gebruik. Wij zullen doorgaan dit verder te stimuleren.
Er is een kabinetsbreed initiatief voor duurzame ontwikkeling waarin wij zes
thema’s onderscheiden. Een daarvan wordt getrokken door minister Vogelaar
en gaat over duurzaam bouwen en verbouwen. Wij nemen het thema secundair gebruik
van grondstoffen daarin nadrukkelijk mee, evenals het cradle to cradle-principe.De heer Knops vroeg wat ik ga doen als in december 2008 geen overeenkomst
met de gemeente Beuningen kan worden bereikt. Ik ga er net als mevrouw Huizinga
vanuit dat dit wel gebeurt. Alle signalen wijzen ook in die richting. Stel
dat het niet gebeurt, dan zal ik toch moeten concluderen dat het draaiboek
dat wij hebben afgesproken niet meer wordt gevolgd en ben ik bereid in te
grijpen. Ik kan dat doen met een aanwijzing, maar die weg kies ik bij voorkeur
niet. Ik kan wel een rijksinpassingsplan maken. Dat is een maatregel die past
bij andere maatregelen die bij gemeentelijke bestemmingsplannen worden toegepast.
Nogmaals, ik ga ervan uit dat dit helemaal niet aan de orde zal zijn.De heer Knops stelde een vraag over verbetering van de monitoring en gaf
aan dat deze nodig is. Ik ben het met hem eens dat er weinig gegevens worden
verzameld. Het is heel belangrijk dat wij weten of beleid werkt. Daarom ben
ik bereid om met de sector en de gegevensverzamelende instanties te bespreken
hoe de monitoring beter kan. Ik wil op een sobere en doelmatige manier een
systeem opzetten dat goed kan bijhouden of het beleid werkt.De heer Knops (CDA): Ter correctie, ik had
mijn vraag over de monitoring heel neutraal geformuleerd. Ik wilde weten op
welke wijze u het zou gaan doen. Ik zei niet dat deze verbeterd zou moeten
worden, maar als dat kan, is dat altijd mooi.De heer Polderman (SP): Als in Beuningen onverhoopt,
althans in uw visie, geen overeenkomst wordt bereikt tussen de gemeente en
de ontgronders zou u kunnen ingrijpen met een aanwijzing. Als men niet tot
ontgronding kan komen, is het dan ook denkbaar om te zeggen: dan niet? Ik
zet een vraagteken bij de noodzaak van deze ontgronding. In de tijd dat er provinciale afspraken waren, was het vaak een soort ruil. De vraag
is of dit volume bij Beuningen nog steeds noodzakelijk is. Als ze er niet
uitkomen, is het dan denkbaar dat u accepteert dat het niet gebeurt?Minister Cramer: Het antwoord op deze vraag
is: nee. Er zijn afspraken en die moeten wij nakomen. Het gaat niet zozeer
om een aanwijzing als wel om een rijksbestemmingsplan; zo moet u het eigenlijk
zien. Ik denk aan een rijksinpassingsplan.Nadere gedachtewisselingDe heer Knops (CDA): Ik dank beide bewindslieden
voor de beantwoording. Er zat een beetje licht tussen de antwoorden op de
vraag wat wij gaan doen als er geen overeenkomst wordt bereikt, maar dat kan
met de portefeuille te maken hebben. Ik vond de minister van VROM daarin redelijk
duidelijk. De staatssecretaris van VWS zei dat het erop lijkt dat er een doorbraak
is en dat partijen ernaar streven dat er een overeenkomst ligt. Ik heb in
eerste termijn gezegd dat wij de garantie willen dat het geregeld wordt. Normaal
gesproken zou ik de bewoordingen van de staatssecretaris acceptabel vinden,
maar juist omdat deze gemeente in het verleden op een niet voortvarende wijze
heeft gehandeld, vind ik haar antwoord een beetje zuinig. Kan zij er in tweede
termijn wat steviger op ingaan? Dan komt zij wat meer in lijn met de minister
van VROM, want haar antwoord sprak mij meer aan, moet ik eerlijk zeggen.Is het een besluit in formele zin als minister Cramer overgaat tot een
rijksinpassingsplan? Heeft dat rechtstreekse werking zodat snel kan worden
begonnen met de ontwikkeling?Ik ben blij met het antwoord van de staatssecretaris over de ganzenfoerageergebieden
dat er wellicht op andere manieren ruimte geboden kan worden, bijvoorbeeld
door gebieden ruimer te begrenzen of door natte natuur aan te wijzen. Wat
zijn de gevolgen als je dat zou doen? Wat betekent het voor andere functies
die daar liggen? Als dat leidt tot een soort verdringingseffect, denk ik dat
de oplossing niet echt duurzaam is.Mevrouw Neppérus (VVD): Ik proefde
bij de staatssecretaris dat er in Beuningen een doorbraak aan zit te komen.
Dat heb ik een paar maanden geleden ook gehoord. Ik heb een natuurlijke aarzeling
op dat punt. De minister klonk wat fermer, houdt er rekening mee dat het niet
zal lukken en heeft een plan om in te grijpen. Ik wil graag van de staatssecretaris
een verduidelijking horen. Wij vinden het echt belangrijk dat dit goed gaat
gebeuren.Uit het antwoord over Natura 2000 proef ik dat er wat gebieden groter
gemaakt worden. Ik vraag me af of dat de oplossing is.De heer Boelhouwer (PvdA): Allereerst dank
ik de bewindspersonen voor de beantwoording van de vragen. Ik had wat meer
duidelijkheid willen hebben over hoe het precies zit met het inschakelen van
secundaire grondstoffen. Wordt daar speciaal beleid op gevoerd? Is het misschien
mogelijk om over een jaar een overzicht te krijgen in hoeverre dat steeds
succesvoller kan worden op plekken waar wij nu alleen primaire en kostbare
grondstoffen gebruiken? Het is van belang om die ontwikkelingen goed in beeld
te hebben. Als de problemen zich pas over acht jaar voordoen, moet je er op
tijd bij zijn als je die wilt oplossen. Wij moeten zorgen voor voorbereidingen
op heel lange termijn die vaak ook lang duren. Het is goed om consequent de
vinger aan de pols te houden. Wij hebben er alle vertrouwen in, maar het zou
fijn zijn als er op enig moment over gerapporteerd zou worden.De heer Polderman (SP): Dank aan de bewindspersonen
voor de antwoorden, maar deze roepen toch nog wat vragen op. De staatssecretaris gaat even terug in de geschiedenis en geeft aan dat er een probleem
met het draagvlak was. Dat was er inderdaad. Zij heeft wel vertrouwen in de
zelfregulering van de sector en baseert dat op gesprekken met de sector. Ja,
dat lijkt me logisch, maar dat klinkt toch wel erg naïef. De burgemeester
en GS waren erbij, maar dat is toch geen basis voor vertrouwen? Juist als
het gaat over draagvlak en de maatschappelijke problemen die dit soort ontgrondingen
in die omgeving teweegbrengen, vraag ik de staatssecretaris om haar oor te
luisteren te leggen bij de bevolking om te kijken hoe het daar ligt. Is daar
draagvlak? Ik weet uit een werkbezoek dat ik in Over de Maas heb gehad, dat
het anders ligt.Vaak wordt een project als een win-winsituatie gebracht: er komt natuurontwikkeling
en natte natuur conform de Vogelrichtlijn. Zoals u misschien weet, zit ik
in de commissie voor LNV, waar nieuwe natuur een heikel punt is, omdat het
draagvlak en het inleveren van landbouwgrond moeizame punten zijn. Het stuit
mij enigszins tegen de borst als ik hoor dat er nieuwe natuur moet worden
ontwikkeld. Het wordt verkocht alsof het allemaal soepel en makkelijk gaat,
terwijl de wereld vaak te klein is als er landbouwgrond moet worden ingeleverd.
Dat zeg ik ook tegen de fracties die voor mij het woord voerden. Ik denk dat
wij het draagvlak voor noodzakelijke natuur, als het gaat om de ecologische
hoofdstructuur, ondermijnen door hier ook weer nieuwe natuur te maken. Ik
zet een vraagteken bij de noodzaak ervan.Ik betwijfel of de winning in Beuningen door moet gaan, omdat de noodzaak
was gelegen in merkwaardige verschuivingen tussen provincies. Aan de totale
provinciale opgave was eigenlijk voldaan, maar er was een ruil gemaakt tussen
Gelderland en Brabant waardoor Beuningen als overgangsgebied door moest gaan.
Ik begrijp wel dat die gemeente er moeite mee heeft. Als het maatschappelijk
verzet toch iets groter is en het allemaal niet zo makkelijk is, vraag ik
mij af waarom wij het niet kunnen laten lopen. Dat zou een optie zijn wat
mij betreft. De minister zegt dat zij gaat ingrijpen met een aanwijzing of
een rijksinpassing, maar ik denk dat er voor het maken van een rijksbestemmingsplan
een groot maatschappelijk belang moet zijn. Op andere gebieden is het Rijk
daar zeer terughoudend mee. In dit geval vraag ik mij af of dit juridisch
en bij de Raad van State stand zal kunnen houden. Ik zou er niet van staan
te kijken als dat in uw optiek zou tegenvallen en in mijn optiek zou meevallen.Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Voorzitter.
Het was zo jammer. In eerste termijn waren er zoveel complimenten in mijn
richting, dat er een doorbraak was, en in tweede termijn is er al licht tussen
de antwoorden van de staatssecretaris en de minister. Nee, er is geen licht
tussen de staatssecretaris en de minister. Zoals ik tegen de heer Knops heb
gezegd, er líjkt geen doorbraak te zijn, er ís een doorbraak.
Partijen spreken met elkaar en hebben mij toegezegd dat zij ernaar streven –
iedereen houdt natuurlijk een slag om de arm – om in december een overeenkomst
te hebben. Dat is in al die jaren echt nog niet eerder vertoond. Ik ben er
op bezoek geweest en heb gesproken met partijen. Ik vertrouw erop dat zij
die toezegging aan mij nakomen.De minister is in haar beantwoording ook ingegaan op de vraag wat zij
zal doen als zij die toezegging niet nakomen. Ik wil op die vraag ook wel
ingaan, maar ik zeg erbij dat ik ervan uitga dat zij de toezegging nakomen.
Ik denk dat de doorbraak misschien wel te danken is aan de wetenschap bij
partijen dat het Rijk niet zou aarzelen om een inpassingsplan te hanteren
om de zaak door te zetten. Dat is een stevige druk om ervoor te zorgen dat
partijen denken: laten wij het dan zelf maar doen. Ik denk dat die bereidheid
bij het Rijk om zo ver te gaan, als het moet, zoals de minister net heeft
gezegd, maar zoals ik niet nagelaten heb aan partijen duidelijk te maken,
misschien ook wel geholpen heeft bij het tot stand brengen van die doorbraak.
Ik ga ervan uit dat er in december een overeenkomst ligt. Mocht dat onverhoopt
niet zo zijn, dan sluit ik mij helemaal aan bij de woorden van
de minister, want dat is ook mijn mening. Er is geen sprake van licht, lijkt
me.De heer Knops (CDA): Het licht is al wat minder.
Als er op 31 december van dit jaar geen overeenkomst ligt, treedt dan
automatisch het plan van minister Cramer in werking? Wordt er dan een inpassingsbesluit
genomen door het kabinet?Staatssecretaris Huizinga-Heringa: U weet
dat het Rijk niet met automatische plannen werkt. Wij hebben geen computerprogramma’s
waarbij met een druk op de knop een plan in werking gaat. Wanneer die overeenkomst
er niet komt, is wel heel helder dat er een inpassingsplan van het Rijk komt.
Dat staat vast.De heer Knops en mevrouw Neppérus vroegen of de oplossing in het
kader van Natura 2000 moet zijn dat alle gebieden veel groter worden gemaakt.
Nee, het gaat om maatwerk. Er zijn verschillende manieren hoe je daarmee om
kunt gaan. Bepaalde gebieden kun je wat ruimer maken. In andere gebieden zul
je moeten kijken of je via natte natuur aan Natura 2000 kunt voldoen. Het
is mogelijk, en dat is ook het streven, om een goede inpassing te geven van
de zand- en grindwinning binnen Natura 2000.De heer Polderman vroeg waarop mijn vertrouwen in die bedrijven is gebaseerd
en noemde het een beetje naïef als dat is gebaseerd op het drinken van
een kop koffie en het feit dat iedereen daar vrolijk was. Mijn vertrouwen
is daar niet op gebaseerd, maar op een gedragscode die bedrijven met elkaar
opstellen. Zij spreken af dat zij op deze manier hun maatschappelijke verantwoordelijkheid
nemen en ervoor zorgen dat zij als initiatiefnemer niet alleen oog hebben
voor de financiële kant van de zaak, maar ook duurzaam bezig zijn. Ik
vind die gedragscode een uitstekende ontwikkeling. Mijn vertrouwen is erop
gebaseerd dat de bedrijven dat initiatief aan kunnen en dat op een goede manier
doen. Ik heb gezegd dat wij een overleg zullen starten over een goede procedure
wanneer die gedragscode er ligt.De heer Polderman heeft gezegd dat er ook omwonenden zijn die het niet
eens zijn met het project Over de Maas. Dat lijkt me vanzelfsprekend. De zandwinning
is een enorme ingreep. Er wordt goed gekeken naar wat de volksvertegenwoordigers
in de gemeenten en provincies, die zijn gekozen om de burgers vertegenwoordigen,
vinden. Zij zijn daarmee tevreden en ondersteunen dat plan. Als dat de kwestie
is, kunnen wij toch spreken van draagvlak. Er zijn nog allerlei andere mogelijkheden
om tegen plannen die ter inzage liggen op te komen. Ik heb er alle vertrouwen
in dat het draagvlak ook bij het project Over de Maas goed geregeld is.Minister Cramer: Voorzitter. De heer Knops
vroeg waarop het rijksinpassingsplan is gebaseerd en hoe dat in de toekomst
gaat. Het is gebaseerd op de nieuwe Wro en vervangt het gemeentelijk bestemmingsplan.
Er is overeenstemming in de lijn van de staatssecretaris en van mij, dus ik
zie geen licht tussen onze antwoorden. Aan mij is de vraag gesteld: what if,
en dan is het antwoord een rijksinpassingsplan. De heer Polderman stelde de
vraag of het rijksinpassingsplan stand houdt bij de Raad van State. Ja, dat
houdt stand, want de belangrijkste inhoudelijke eis is dat het van nationaal
belang is. In de Nota Ruimte is specifiek over deze case een en ander opgeschreven
en daarmee is duidelijk gemaakt dat het van nationaal belang is. Het gaat
om de grootste beton- en metselzandwinning die in Nederland te vinden is.
Het is ook goed voor de relatie met Duitsland dat wij onze eigen problemen
zelf oplossen.De heer Boelhouwer vroeg of het beleid bij het secundair gebruik van grondstoffen
nog succesvoller gemaakt kan worden en of ik hem daarover wil informeren.
Ik wil dit punt graag expliciet betrekken bij de volgende voortgangsrapportage.
Zoals ik in eerste termijn zei, vind ik het erg belangrijk om
goede voortgang te boeken met grindvervanging in beton. Wij zitten nu op 20%
en dat kunnen wij mogelijkerwijs ophogen. Het percentage bij bouw- en sloopafval
in de wegenbouw is al heel hoog. In het licht van onze cradle to cradle-aanpak
zal ik bekijken wat wij nog meer kunnen doen, ook bij andere grondstofstromen. De voorzitter: Ik dank de commissie en de
bewindspersonen voor het boeken van een uur tijdwinst op de oorspronkelijk
geplande twee uur die hiervoor stond, en voor de duidelijkheid waarmee deze
discussie is gevoerd.De voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,JagerDe voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,TichelaarDe voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,KoopmansDe griffier van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,SneepXNoot1Samenstelling:Leden: Halsema (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), Snijder-Hazelhoff (VVD),
Mastwijk (CDA), Jager (CDA), voorzitter, Koopmans (CDA), Gerkens (SP), Van
der Ham (D66), Haverkamp (CDA), De Krom (VVD), Samsom (PvdA), Boelhouwer (PvdA),
Roefs (PvdA), Jansen (SP), Cramer (ChristenUnie), Roemer (SP), Koppejan (CDA),
Vermeij (PvdA), Madlener (PVV), Ten Broeke (VVD), ondervoorzitter, Ouwehand
(PvdD), Polderman (SP), Tang (PvdA) en De Rouwe (CDA).Plv. leden: Vendrik (GroenLinks), Van der Vlies (SGP), Boekestijn (VVD),
Bilder (CDA), Hessels (CDA), Atsma (CDA), Van Bommel (SP), Koşer Kaya
(D66), Sterk (CDA), Aptroot (VVD), Dijsselbloem (PvdA), Jacobi (PvdA), Besselink
(PvdA), Anker (ChristenUnie), Van Leeuwen (SP), Knops (CDA), Depla (PvdA),
Agema (PVV), Verdonk (Verdonk), Thieme (PvdD), Lempens (SP), Waalkens (PvdA),
Van Heugten (CDA) en Neppérus (VVD).XNoot2Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Schreijer-Pierik (CDA), Vendrik (GroenLinks),
Ten Hoopen (CDA), Tichelaar (PvdA), voorzitter, Hessels (CDA), ondervoorzitter,
Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Aptroot (VVD), Smeets (PvdA), Samsom (PvdA),
Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Irrgang (SP), Jansen (SP), Biskop
(CDA), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Blanksma-van den Heuvel (CDA), Van der
Burg (VVD), Graus (PVV), Zijlstra (VVD), Besselink (PvdA), Gesthuizen (SP),
Ouwehand (PvdD), Vos (PvdA) en De Rouwe (CDA).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Jan Jacob van Dijk (CDA), Sap (GroenLinks),
Van Vroonhoven-Kok (CDA), Blom (PvdA), Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA), Koşer
Kaya (D66), Ulenbelt (SP), Blok (VVD), Boelhouwer (PvdA), Kalma (PvdA), Weekers
(VVD), Karabulut (SP), Luijben (SP), De Nerée tot Babberich (CDA),
Cramer (ChristenUnie), Atsma (CDA), De Krom (VVD), Madlener (PVV), Van Dam
(PvdA), Gerkens (SP), Thieme (PvdD), Heerts (PvdA) en Uitslag (CDA).XNoot3Samenstelling:Leden: Van Gent (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), Poppe (SP), Snijder-Hazelhoff
(VVD), ondervoorzitter, Depla (PvdA), Van Bochove (CDA), Koopmans (CDA), voorzitter,
Spies (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Vietsch (CDA), De Krom (VVD),
Samsom (PvdA), Boelhouwer (PvdA), Roefs (PvdA), Neppérus (VVD), Van
Leeuwen (SP), Jansen (SP), Van der Burg (VVD), Van Heugten (CDA), Vermeij
(PvdA), Madlener (PVV), Ouwehand (PvdD), Bilder (CDA) en Wiegman-van Meppelen
Scheppink (ChristenUnie).Plv. leden: Vendrik (GroenLinks), Van der Vlies (SGP), Polderman (SP),
Remkes (VVD), Jacobi (PvdA), Hessels (CDA), Koppejan (CDA), Ormel (CDA), Koşer
Kaya (D66), Leijten (SP), Schreijer-Pierik (CDA), Kamp (VVD), Timmer (PvdA),
Waalkens (PvdA), Vos (PvdA), Zijlstra (VVD), Langkamp (SP), Gerkens (SP),
Van Beek (VVD), Schermers (CDA), Besselink (PvdA), Agema (PVV), Thieme (PvdD),
Vietsch (CDA) en Ortega-Martijn (ChristenUnie). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31700-XII-10.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl