De situatie in het Midden-Oosten; Verslag algemeen overleg op 30 januari 2001 over de actuele situatie in het Midden-Oosten
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23432, nr. 34

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

09-03-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

23432 nr. 34

02-03-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de regeringOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23432Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 43 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 432De situatie in het Midden-Oostennr. 34VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 2 maart 2001De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
heeft op 30 januari 2001 overleg gevoerd met minister Van Aartsen van
Buitenlandse Zaken over zijn brieven d.d.:– 5 september 2000 inzake de actuele situatie
in het Midden-Oosten (23 432, nr. 32);– 20 oktober 2000 inzake de actuele situatie
in het Midden-Oosten (23 432, nr. 31);– 21 december 2000 inzake positie Hezbollah (BuZa-00-720);– 26 januari 2001 inzake de actuele situatie
in het Midden-Oosten (23 432, nr. 33).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Verhagen (CDA) vindt het zo vlak voor
de verkiezingen in Israël niet het meest gelukkig tijdstip om te spreken
over de standpunten die Nederland zou moeten innemen over het vredesproces
in het Midden-Oosten.De laatste brief van de minister geeft een goede beschrijving van de situatie
maar bevat nauwelijks enige positionering van de Nederlandse regering, hoewel
tussen de regels wel te lezen valt dat zij de voorstellen van president Clinton
zo gek nog niet vindt. Nederland heeft goede bilaterale contacten met Israël
maar ook met de Palestijnse Autoriteit die bovendien nog een forse Nederlandse
financiële ondersteuning krijgt. Hij betreurt het dat Nederland die goede
contacten niet heeft gebruikt om enige druk op vooral de Palestijnse Autoriteit
uit te oefenen waardoor de voorstellen van Clinton wellicht wat meer kans
van slagen hadden gehad. De minister rept alleen van een telefonisch contact
rond de kerst met Arafat, maar in hoeverre hij daarbij ook druk heeft uitgeoefend,
is niet duidelijk. Aangezien premier Barak zo zijn nek heeft uitgestoken,
was enige druk op Arafat toch wel terecht geweest.In de brief wordt gerept van het opzeggen van medewerking aan de Mitchell-commissie
maar wordt niet ingegaan op de redenen. Wat was er afgesproken over de werkwijze
van die commissie? Had zij moeten vragen of zij wel naar Jeruzalem mocht?
Zoals het nu in de brief staat, lijkt het erop dat Nederland van mening is
dat Israël geen reden had om die medewerking op te zeggen.
Als dat zo is, had dat wat explicieter mogen worden gesteld; als dat niet
zo is, had dat eveneens expliciet moeten worden aangegeven en had de minister
wellicht ook op dat punt een bemiddelende rol kunnen spelen om de werkzaamheden
van deze factfinding commissie, die toch essentieel is voor de de-escalering,
voortgang te kunnen laten vinden.Na Camp David, waar bijna een akkoord lag dat verder ging dan ooit voor
mogelijk was gehouden, en Oslo is de situatie door de intifada zo geëscaleerd
dat een vreedzame oplossing verder weg lijkt dan ooit. Het is dan de vraag
in hoeverre de Nederlandse ondersteuning op het gebied van het onderwijs en
de financiering van tal van infrastructurele projecten heeft bijgedragen aan
een klimaat waarin vrede dichterbij zou kunnen komen. Het lijkt de heer Verhagen
dat het publieke draagvlak voor het creëren van een oplossing niet erg
groot is en dat het daarom voor Arafat ook heel moeilijk is om akkoord te
gaan met een oplossing die niet helemaal tegemoet komt aan de eisen van de
Palestijnen. Anderzijds is het voor Israël een onmogelijke uitkomst als
er een Palestijnse staat komt en tegelijkertijd wordt geëist dat vluchtelingen
naar Israël moeten kunnen terugkeren.De heer Verhagen verzoekt de minister toe te zeggen dat hij na de verkiezingen
in Israël zowel bij Israël als bij de Palestijnse Autoriteit zal
aandringen op een oplossing langs de lijnen van de Clinton-voorstellen.Hij dankt de minister vervolgens voor de antwoorden op zijn schriftelijke
vragen over de terroristische aanvallen vanuit Libanon. Is er enig contact
geweest met Syrië, Iran en de Hezbollah over de gekidnapte en vermiste
Israëlische soldaten en over het zeker stellen van stabiliteit in de
zuidelijk Libanese regio? Als daar de vlam echt in de pan slaat, is niet alleen
de kans op welslagen van het vredesproces verder weg dan ooit, maar is de
kans op een conflict in de hele regio levensgroot geworden.De heer Weisglas (VVD) vindt niet alleen dat
enige terughoudendheid geboden is gelet op de verkiezingen in Israël,
maar ook omdat er net een nieuwe Amerikaanse president is aangetreden, maar
wil toch wel gezegd hebben het met de regering te betreuren dat de op zich
toch redelijke voorstellen van de vorige president Clinton het uiteindelijk
niet gehaald hebben. Dat ook hij er niet in is geslaagd om een uiteindelijke
regeling te bewerkstelligen zegt meer over de taaiheid van de problematiek
dan over de kwaliteit van al zijn inspanningen.Hij betreurt het eveneens met de regering dat er sprake is van een impasse
in de onderhandelingen over een vredesoplossing. De laatste tijd was niet
alleen een golfbeweging in toenadering aan de onderhandelingstafels te zien,
maar helaas ook een golfbeweging, maar dan wel een zeer negatieve, in het
geweld en jammer genoeg ook nog aan beide zijden, vaak ingegeven door extreme
groepen. Dat maakt de kloof tussen de onderhandelingstafel en de door veel
anderen gevoelde werkelijkheid eens te duidelijker.De heer Weisglas vindt het niet passend om een uitspraak te doen over
een wenselijke uitkomst van verkiezingen in een ander democratisch land, maar
heel voorzichtig durft hij wel te stellen dat in het verleden ook onder Likud-regeringen
belangrijke vredesakkoorden zijn gesloten.Wat betreft de rol van de EU blijft zijn fractie van mening dat die ook
in moeilijke situaties en ook wanneer de rol van de VS wat minder geprononceerd
wordt altijd complementair moet blijven aan hetgeen beide partijen zelf willen
en aan hetgeen de VS als belangrijkste externe partner in het vredesproces
kan doen.In de brief van o.a. Pax Christi wordt verwezen naar een toespraak van
de minister op de ambassadeursconferentie van 24 januari jl. waarin deze over
het beleid van de EU stelde dat zowel Nederland als de Unie zich sterker zou
moeten profileren en een eigen rol zou moeten spelen. «Samen met de
VS zijn wij gebaat bij stabiliteit en vrede in het Midden-Oosten», aldus
de minister. Voorts stelde hij dat een autonome rol van de EU
in het vredesproces niet voor de hand ligt en vooral complementair aan die
van de VS zou moeten zijn. De heer Weisglas herhaalt het daarmee eens te zijn,
maar betreurt het dat deze opvatting niet zo expliciet in de brief van de
minister staat en had ook graag direct de tekst van de toespraak gekregen.Hij herhaalt het dat het ook voor zijn fractie teleurstellend is dat onder
de regering-Barak het aantal nederzettingen niet is afgenomen, maar zelfs
is toegenomen. Wat Jeruzalem betreft, is hij van mening dat de onderhandelingen
daarover verder zijn gekomen dan ooit was verwacht en dat de Clinton-voorstellen
niet direct zijn afgewezen, maar in ieder geval bespreekbaar zijn geacht door
beide partijen.Op blz. 6 wordt als verklaring van de Palestijnse frustratie aangedragen
de stringente beperking van hun bewegingsvrijheid, maar waarom is daar dan
niet bij vermeld dat die is opgelegd vanwege een toch niet onterechte angst
van Israël voor geweld en terrorisme?In de ogen van de VVD-fractie is het recht op terugkeer van alle Palestijnse
vluchtelingen een illusie en is het terecht dat in de Clinton-voorstellen
wordt gesuggereerd daarvan af te zien. Het lijkt haar bovendien onlogisch
om te streven naar een onafhankelijke Palestijnse staat en daarbij te bepalen
dat de oorspronkelijke Palestijnse vluchtelingen en hun nakomelingen –
inmiddels in totaal zo'n 4 miljoen – terug moeten naar hun oude woonplaatsen
in Israël, want wat blijft er dan van een zelfstandige Palestijnse staat
over? Deze gedachte wordt overigens gesteund door de overgrote meerderheid
van de Israëlische bevolking, zelfs door degenen die het verst willen
gaan in de onderhandelingen. Inderdaad zijn er de nodige VN-resoluties over
aangenomen, maar die kunnen na zo'n tijd ook weleens achterhaald zijn.De heer Weisglas vindt het een goede zaak dat aspecten als mensenrechten,
democratie, goed bestuur altijd een belangrijke rol spelen bij het Nederlandse
OS-beleid, maar die zouden zijns inziens ook moeten gelden voor de hulp aan
de Palestijnse Autoriteit. Kan de minister eens zijn oordeel geven over de
manier waarop aldaar de Nederlandse hulp wordt aangewend en over de effectiviteit
daarvan? Hij is het ermee eens dat tegen de doodstraf op zich protest moet
worden aangetekend en vindt het daarom eigenlijk vanzelfsprekend dat er door
de EU als bilateraal door Nederland protesten zijn geuit tegen de executies
van een aantal Palestijnen door de Palestijnse Autoriteit zonder enige vorm
van proces.Hij herhaalt ten slotte het uitgangspunt van de VVD-fractie, namelijk
het bestaansrecht van de staat Israël binnen veilige grenzen hetgeen
wel inhoudt dat de vorm van een Palestijnse staat, waar zij op zich ook niet
op tegen is, niet in strijd met dat uitgangspunt moet komen. In die zin ondersteunt
zij het idee van Clinton van een niet-militaire onafhankelijke Palestijnse
staat.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV) tilt niet
zo zwaar aan het feit dat er binnen enkele dagen verkiezingen in Israël
plaatsvinden, want de situatie in het Midden-Oosten is belangrijk genoeg om
er altijd over te praten. Bovendien is het zonder de uitslag ervan te weten
wellicht veel beter mogelijk om in alle openheid over deze precaire situatie
te praten. Het lijkt hem in ieder geval van belang om aan te geven dat er
zo'n tien jaar geleden in feite sprake was van een intrastatelijk conflict,
terwijl er nu meer sprake is van een interstatelijk conflict omdat veel bezette
gebieden immers een veel meer statelijk karakter hebben.Uit veel stukken komt grote kritiek naar voren op Israël en de regering-Barak,
terwijl Arafat er nog steeds in slaagt om de underdog te spelen. Dat is zijns
inziens niet alleen geen realistisch maar ook geen vruchtbaar beeld. Het vredesproces
ligt in ieder geval stil en het vervolg ervan hangt met name van de uitslag
van de verkiezingen af.Er zal uiteindelijk ooit eens een akkoord moeten worden gesloten en de
legitimatie daarvan zal volgens de heer Van Middelkoop alleen maar groter
zijn als dat is gesloten tussen twee «harde» figuren, zoals Arafat
en Sharon. Ook Begin kon zich aanvankelijk niet op de sympathie van progressief
Nederland en de rest van de wereld verheugen, maar uiteindelijk was hij het
toch die een akkoord met Sadat afsloot.De minister betreurt in zijn brief het feit dat Israël geen medewerking
meer wil verlenen aan de Mitchell-commissie, maar waarom heeft hij er niet
aan toegevoegd dat dit gebeurde toen een aantal stafmedewerkers zonder de
vereiste toestemming een bezoek wilde brengen aan de Tempelberg?De heer Van Middelkoop constateert dat de EU en Nederland zo langzamerhand
alles herstellen wat Israël – eveneens vaak op goede gronden –
verwoest. Hij heeft daarom ook vragen gesteld aan de minister voor OS over
wat hij weleens heeft genoemd het beleidsarm gireren in de richting van de
Palestijnen. De Nederlandse hulp aan de Palestijnse gebieden staat, althans
volgens de stukken van de Nederlandse regering, in het licht van het Oslo-vredesproces,
waardoor het ook een meer politiek karakter heeft. Kan de minister aangeven
waaruit blijkt dat met name de Nederlandse hulp aan de Palestijnse gebieden
in het teken van dat Oslo-vredesproces staat? Komt het er niet op neer dat
Nederland repareert wat Israël met vaak legitieme sancties kapot maakt?
Wordt het niet tijd dat Nederland gaat nadenken over een exitstrategie, die
ook al gelegitimeerd wordt door het criterium van inkomen per hoofd van de
bevolking? Zou het geen goed signaal zijn richting Arafat, ook voor het vredesproces,
dat Nederland eens ophoudt met het geven van geld?De nieuwe Amerikaanse president heeft aangekondigd dat de VS-ambassade
van Tel Aviv naar Jeruzalem zal worden verplaatst. Zou dat ook voor Nederland
een bespreekbare optie zijn?De heer Koenders (PvdA) vindt het zeer moeilijk
om een oordeel te geven over de huidige situatie in het Midden-Oosten. Hij
is van mening dat beide partijen in de onderhandelingen zeer ver zijn gekomen,
dat zij elk een eigen idee hebben van wat er zo ongeveer uit moet komen, maar
dat de problemen zoals gewoonlijk in de details zitten. Hij is het ermee eens
dat premier Barak zeer ver is gegaan waar het gaat om bijvoorbeeld Jeruzalem,
maar vreest dat daardoor als het ware automatisch werd gedacht dat dit door
de Palestijnen zonder meer zou worden aanvaard. Daarbij spelen echter ook
andere aspecten een rol, zoals het recht op terugkeer van de vluchtelingen.
Dat kan weliswaar als een symbolisch element worden gezien, maar dan wel een
element dat zwaar voor betrokkenen weegt en waarover ook de nodige VN-resoluties
liggen. Het gaat erom dat dit recht niet wordt weggepoetst, ook niet om praktische
redenen, maar dat het wordt ingewisseld tegen alternatieven, zoals compensatie.Hij spreekt vervolgens zijn waardering uit voor de evenwichtige brief
van de minister, waarin heel duidelijk wordt geschetst waar het probleem ten
opzichte van het Oslo-vredesproces ligt en wat de risico's zijn van een voortgaande
bezetting van Palestijnse gebieden. Wel komen volgens hem de daaruit te trekken
beleidsconclusies onvoldoende uit de verf. Onderkend moet worden dat de situatie
aan de onderhandelingstafel anders wordt ervaren dan door betrokkenen, met
name Palestijnen zelf, zoals de economische neergang en wurggreep van Israël,
de nederzettingenpolitiek. Vervolgens speelt daarbij volgens hem een rol de
nogal passieve houding van andere landen in het Midden-Oosten, met name ten
opzichte van Arafat en de Palestijnse Autoriteit. De conclusie van de minister
dat het Oslo-vredesproces dood is, moet hij tot zijn spijt delen, maar een
oplossing kan toch alleen maar worden bereikt via onderhandelingen tussen
leiders die hun verantwoordelijkheid nemen. Het zal in Israël heel moeilijk
zijn om tot een compromis te komen en anderzijds zie je de Palestijnse Autoriteit
steeds meer verzieken. In dat licht gezien zal het waarschijnlijk van anderen
afhangen, zoals de Amerikaanse regering, om beide partijen via voorstellen
en meer druk tot een compromis te bewegen. Het zou goed zijn als
de EU daarbij werd betrokken. Gelet daarop lijkt het onverstandig om eenzijdige
druk op een van beide partijen uit te oefenen, dus via het associatieakkoord
met Israël dan wel via de financiële steun aan de Palestijnse Autoriteit.
Die druk zou zijns inziens via andere wegen en op andere manieren moeten worden
uitgeoefend, bijvoorbeeld op het gebied van de mensenrechten waarop zowel
Israël als de Palestijnse Autoriteit nog steeds onvoldoende wordt aangesproken.
In de richting van Israël zou bijvoorbeeld kunnen worden duidelijk gemaakt
dat de Nederlandse hulp aan de Palestijnen niet is bedoeld om de gevolgen
van de economische wurggreep op de Palestijnse gebieden op te vangen. Die
hulp zou maximaal moeten worden ingezet op het verder brengen van het vredesproces,
zoals bevordering van staatsvorming, onafhankelijke mensenrechtenorganisaties,
rechtspraak, training van politie, enz.Nederland zou zijn uitstekende relatie met de Palestijnse Autoriteit en
ook met Israël meer moeten gebruiken om op beide partijen meer druk uit
te oefenen. De minister spreekt in zijn brief over enige Nederlandse bemoeienis
rondom de kerstdagen. Wellicht kan daar op dit moment niet veel over worden
gezegd, maar de PvdA-fractie zou graag zien dat daarmee werd doorgegaan. Ook
zag zij graag dat de destijds afgezegde reis alsnog werd doorgezet. Nu de
VS nog geen nieuwe vertegenwoordiger voor het Midden-Oosten hebben aangesteld,
is wellicht het moment aangebroken om de Europese rol minder vrijblijvend
te maken en te versterken.De heer Koenders vraagt nog speciale aandacht voor de vluchtelingen in
Libanon en voor de gekidnapte Israëlische soldaten.In de associatieakkoorden met Israël en de Palestijnse Autoriteit
zijn mensenrechtenclausules opgenomen. De PvdA-fractie is op dit moment nog
geen voorstander van economische drukmiddelen om beide partijen tot compromissen
op dat punt te dwingen, maar vindt wel dat die clausules op zijn minst moeten
worden geagendeerd, onafhankelijk van allerlei andere politieke bewegingen.Ook de heer Koenders wil de veiligheidsrisico's voor Israël serieus
nemen, maar de economische wurggreep waardoor duizenden niet aan het werk
kunnen en bijvoorbeeld de belastingoverdracht aan de Palestijnen niet meer
plaatsvindt leidt tot verdere frustraties onder de Palestijnen en dus ook
weer tot grotere veiligheidsrisico's voor Israël. Met anderen is hij
het ermee eens dat Nederlandse hulp niet moet worden gebruikt om de gevolgen
van die wurggreep op te vangen.Mevrouw Van 't Riet (D66) betreurt het haars
inziens zeer ondoordachte bezoek van ex-minister Sharon aan de Tempelberg
als gevolg waarvan er door rellen honderden doden vielen, het overgrote deel
aan Palestijnse zijde. Beide partijen hebben ook toen de mensenrechten met
voeten getreden. De fictieve Palestijnse staat is nog weinig democratisch
en er is sprake van mensenrechtenschendingen en interne repressie, zoals het
recentelijk voltrokken doodvonnis van de Palestijn Alan Bani Odeh. Anderen
hangt eenzelfde mensonterende straf boven het hoofd. Hoe denkt de regering
druk uit te oefenen op de Palestijnse Autoriteit om dit te voorkomen?Anderzijds kan zij ook het oog niet sluiten voor de gevolgen van het rechtssysteem
in Israël dat in sommige gevallen schrille contrasten in strafoplegging
laat zien. Zo bericht Amnesty International van een Israëliër die
was beschuldigd van moord op een 11-jarig Palestijns kind en daarvoor zes
maanden dienstverlening en een geldboete kreeg opgelegd, terwijl een Palestijnse
die een Israëlische kolonist verwondde, werd veroordeeld tot 6,5 jaar
cel! De recente onderhandelingen in het Egyptische Taba hebben geen doorbraak
opgeleverd, zoals ook niemand had verwacht. Een akkoord met daarin te grote
concessies richting de Palestijnen zou voor Barak wellicht niet goed zijn
geweest. Is er volgens de minister wel enige progressie geboekt? Zo ja, zou
het dan niet goed zijn om te streven naar consolidatie? Is het
overigens juist dat er nog voor de verkiezingen van 6 februari een contact
zal plaatsvinden tussen Arafat en Barak?Als Sharon de verkiezingen wint, zal Israël ongetwijfeld met een
andere agenda komen en zal het Clinton-voorstel met de moeilijkste knelpunten
op een rij, een voorstel dat een basis lijkt te kunnen zijn voor verdere onderhandelingen,
vermoedelijk wel van tafel worden geveegd.De geweldsexplosie sinds september lijkt mevrouw Van 't Riet behalve
aan onverstandig Israëlisch beleid vooral toe te schrijven aan diepgewortelde
Palestijnse frustraties. Oslo heeft voor de Palestijnen weinig verbeteringen
opgeleverd. De economie is voor een deel ingestort en de werkloosheid enorm
gestegen. Jongeren hebben weinig tot niets te verliezen in zo'n situatie,
een ideale voedingsbodem voor radicale groepen en het geloven in geweld als
enige uitweg.De beleidsaanbevelingen van het ICCO in zijn brief van 25 januari
kan zij wel onderschrijven, mede omdat boycotmaatregelen tegen Israël
c.q. het dreigen daarmee, ontbreken. Wel ziet zij iets in het bijeenroepen
van de Associatieraad met de EU.De argumenten van Israël om geen medewerking meer te geven aan de
Mitchell-commissie vindt zij nogal mager. Heeft de EU hier niet reeds haar
ongenoegen over laten blijken of heeft de minister dat al gedaan?Zij onderschrijft ook de opvattingen van het ICCO-punt over schendingen
van de 4de Geneefse conventie die de bescherming van burgers tijdens oorlog
of bezetting regelt. Dat geldt niet alleen voor Israël en de Palestijnen,
maar ook voor bijvoorbeeld Libanon dat nog steeds burgers in gijzeling houdt.
Haars inziens zouden de EU en ook Nederland afzonderlijk protest moeten aantekenen
tegen de schendingen van de conventie en voorts een spoedbijeenkomst van partijen
moeten vragen.Waarom onthield Nederland zich op 18 december jl. van stemming in de Veiligheidsraad,
waardoor de resolutie over een internationale waarnemersmacht geen meerderheid
kreeg? Hoe denkt de minister over een permanente internationale onafhankelijke
onderzoeksmissie in Israël en de bezette gebieden voor onderzoek van
mensenrechtenschendingen en wat zou eventueel de Nederlandse bijdrage daaraan
kunnen zijn? Zo'n commissie zou het committent van beide partijen in het vredesproces
versterken en de naleving van afspraken kunnen bevorderen.De D66-fractie heeft, zonder de ogen te sluiten voor de tekortkomingen
aan Palestijnse zijde, de financiële hulp altijd gesteund en zij vindt
het dan ook een goede zaak dat de minister voor OS in respons op de problemen
en de humanitaire nood van het afgelopen najaar een flink bedrag heeft vrijgemaakt
voor humanitaire hulpverlening.Ex-president Clinton spande zich persoonlijk in in het vredesproces en
nam actief deel aan de overleggen. Heeft de minister al signalen gekregen
hoe dat onder Bush zal gaan? Hoe werd de kwestie van het Midden-Oosten overigens
behandeld op de eerste vergadering van de Algemene Raad van de EU na het kerstreces?Mevrouw Van 't Riet vraagt de minister naar de laatste inschattingen van
het geweld vanuit Zuid-Libanon en of er sprake is van wijziging in de positie
van Syrië, waar na Assads dood in 2000 een iets liberalere wind lijkt
te waaien.Ten slotte attendeert zij de minister nog op een subsidieaanvraag voor
een stedenbouwkundig project in Jeruzalem, waarbij een Palestijnse en een
Israëlische organisatie en de TU Delft betrokken zijn en Zweden als voorfinancier
optreedt. Het gaat om een studie naar stedelijke en stedenbouwkundige kwesties
in Jeruzalem na een vredesakkoord en zij verzoekt de regering een positief
besluit te nemen over de subsidieaanvraag voor dit partijoverstijgende initiatief.Ook de heer Van den Berg (SGP) onderschrijft
de analyse in de brief van 26 januari jl. maar is het er ook mee eens
dat de brief weinig politiek-inhoudelijks bevat. Gelet op het
tijdstip waarop dit overleg plaatsvindt, zo vlak voor de verkiezingen in Israël,
heeft hij daar wel enig begrip voor, maar daarna kan een visie van de regering
op de nieuwe situatie in het Midden-Oosten natuurlijk niet uitblijven.Met anderen betreurt hij de geweldsescalatie van de laatste weken zeer,
maar herhaalt dat de verantwoordelijkheid daarvoor te vaak eenzijdig bij Israël
wordt gelegd. Een evenwichtige benadering is zijns inziens basisvoorwaarde
om vanuit Nederland een zinvolle bijdrage te kunnen leveren aan een oplossing
van deze kwestie. Als de Palestijnse terreuracties niet ophouden, is het logisch
dat Israël daarop reageert.De onderhandelingen, die ver waren gevorderd, zijn jammer genoeg afgebroken.
Hij durft niet de veronderstelling aan dat er al bijna sprake was van een
akkoord, want de meest gevoelige kwesties, zoals Jeruzalem, waren nog niet
geregeld. De discrepantie in de opmerkingen van Arafat na Taba en in Davos
zal het vertrouwen van Israël ook niet vergroten. Bovendien is het de
vraag welk gezag Arafat nog heeft gelet op de activiteiten van o.a. Hezbollah
en andere groeperingen.Hij sluit zich aan bij de vragen over de Nederlandse ontwikkelingshulp
en de rol die dat zou moeten spelen in de bevordering van het vredesproces.
Hij voelt er weinig voor om zomaar door te gaan met financiële ondersteuning,
al heeft hij uiteraard geen bezwaar tegen het verlenen van nood- en humanitaire
hulp.Wat de EU betreft, acht hij eveneens een evenwichtige en terughoudende
benadering gewenst, complementair aan de rol van de VS, al is het inderdaad
nog even afwachten hoe Bush zich zal gaan opstellen.Hoe ziet de Nederlandse regering de rol van de Palestijnse staat die er
na een succesvolle afronding van de onderhandelingen toch wel zal komen? Wat
zou haar positie ten opzichte van die staat kunnen zijn? Is zij het er niet
mee eens dat er spanning bestaat tussen die staat met een soevereiniteit die
nog niet kan worden ingeschat, en haar uitgangspunt dat ook Israël een
bestaansrecht heeft binnen veilige grenzen? Vormt zo'n zelfstandige Palestijnse
staat daarvoor niet per definitie een permanente dreiging?Ook de heer Van den Berg heeft begrepen dat de huidige president Bush
eerder de toezegging heeft gedaan om de ambassade vanuit Tel Aviv naar Jeruzalem
te verplaatsen. Als de VS daartoe overgaan, zal Nederland dan volgen, zoals
hij in het verleden al vaker heeft bepleit?Ten slotte betuigt hij namens zijn fractie solidariteit met het beproefde
volk van Israël en spreekt hij de hoop uit dat ook de Nederlandse regering
beseft dat de staat Israël hard steun nodig heeft, met name voor het
voortbestaan binnen veilige grenzen.Mevrouw Vos (GroenLinks) dankt de minister
voor zijn brief van 26 januari met een heldere analyse van de huidige situatie
in het Midden-Oosten en zou graag nog enige duidelijkheid verkrijgen over
de positie die Nederland de komende tijd gaat innemen en hoe de rol van de
EU in dit geheel wordt gezien. Inderdaad is de situatie nogal onzeker. Er
komen verkiezingen en de kans is groot dat Sharon de nieuwe premier wordt.
Enerzijds is dat reden voor pessimisme gezien hetgeen hij tot nu toe heeft
ingebracht, maar anderzijds weet je nooit wat er zal gebeuren. Het is in ieder
geval heel jammer dat alle inspanningen van onder anderen ex-president Clinton
niet hebben geleid tot een compromis op basis waarvan enige hoop gerechtvaardigd
zou zijn op vrede en stabiliteit in die regio. Het is in dit licht zeer te
betreuren dat het geweld aan beide zijden nog steeds voortgaat en zelfs harder
wordt. Kan de minister zeggen hoe de laatste voorstellen van Clinton zijn
ontvangen, onder andere waar het gaat om het recht op terugkeer van de vluchtelingen?
Enerzijds is mevrouw Vos het ermee eens dat daarover VN-resoluties liggen,
anderzijds realiseert ook zij zich dat daarvoor naar praktische oplossingen
moet worden gezocht. Natuurlijk is het niet mogelijk dat zo'n 4 miljoen mensen naar Israël terugkeren en zullen beide partijen bereid moeten
zijn om met een praktische oplossing akkoord te gaan, zoals eventuele compensatie
en een regeling voor de vluchtelingen in Libanon. Er zullen overigens best
Palestijnen zijn die wel terug kunnen keren, maar dat zullen er nooit 4 miljoen
kunnen zijn. Weet de minister of er wellicht ook van Palestijnse zijde bereidheid
is uitgesproken tot het aanvaarden van zo'n praktische oplossing? Overigens
zou Nederland gelet op de goede contacten op beide partijen druk moeten uitoefenen
om bereid te zijn om in ieder geval na te denken over dit soort praktische
oplossingen.De minister duidt in zijn brief heel kort op het voorstel om 80% van de
kolonisten te laten blijven wonen en stelt dat samenhang in het Palestijnse
gebied wel een voorwaarde zou moeten zijn. Kan dat hoge percentage volgens
hem wel leiden tot die gewenste samenhang?De fractie van mevrouw Vos heeft al verschillende malen gepleit voor een
zwaardere rol van de EU in het vredesproces in het Midden-Oosten. Nu er een
nieuwe Amerikaanse president is lijkt het moment aangebroken waarop de EU
zich daarop zou moeten bezinnen. Is het niet vreemd dat de EU zo'n actieve
economische rol speelt en zo'n passieve politieke rol? Op een ambassadeursconferentie
zou de minister hebben gezegd dat een autonome rol van de EU in het vredesproces
niet zo voor de hand ligt en dat die rol vooral complementair aan die van
de VS zou moeten zijn. Van Palestijnse zijde echter ligt er wel een duidelijke
wens voor een meer nadrukkelijke rol van de EU. Ziet de minister met andere
woorden geen duidelijker rol van de EU temeer daar de heer Solana in een vertrouwelijk
rapport spreekt over de zijns inziens te vrijblijvende rol van de EU in het
vredesproces?De GroenLinks-fractie maakt zich zorgen over de economische ontwikkeling
in de Palestijnse gebieden en over de «wurggreep» van Israël
daarop. Leidt dat niet tot een inhumane situatie die niet te tolereren is
en ook niet tot verdergaande radicalisatie waardoor de oplossing van de problemen
nog moeilijker wordt?Voorts verzoekt mevrouw Vos de minister om de mensenrechtenclausule van
het Associatieakkoord nadrukkelijk te bespreken. Welke mogelijkheden ziet
de minister om die clausule die voor beide partijen van belang is aan de orde
te stellen, om het huidige monitoringsysteem voor de naleving van de mensenrechten,
uitgevoerd door het consulaat van de EU, wat meer gewicht te geven en om de
naleving van de zgn. territorialiteitsclausule van het Associatieakkoord met
Israël af te dwingen?Zij vindt het terecht dat de Nederlandse regering heeft geprotesteerd
tegen de doodvonnissen en de executies door de Palestijnse Autoriteit en tegen
het buitenrechtelijk doden van Palestijnen door Israël.Wat vindt de minister van het voorstel van Amnesty International voor
een internationaal onafhankelijk onderzoeksmechanisme dat in staat is om gedurende
langere termijn mensenrechtenschendingen door beide partijen te onderzoeken?Ten slotte merkt zij nog op niet echt blij te zijn met de antwoorden op
de vragen van haar fractie over het onthouden van stemming van Nederland waar
het gaat om het zenden van internationale waarnemers naar Israël.Antwoord van de regeringDe minister is het er zeer mee eens dat het
een moeilijk en onzeker moment is om over het Midden-Oosten te praten. Na
deze tweede intifada hecht hij eraan namens de regering zijn treurnis uit
te spreken over de vele directe en indirecte slachtoffers die daarvan het
gevolg zijn. Niet alleen de Hoge Vertegenwoordiger, de heer Solana, maar ook
individuele lidstaten van de EU hebben veel gedaan om het geweld te beteugelen.Na een onderbreking zijn de contacten tussen Israël en de Palestijnse
Autoriteit in december gelukkig weer hervat, mede door een actieve participatie van Egypte. Barak en Arafat hebben in Washington afzonderlijk
gesprekken gevoerd met de toenmalige Amerikaanse president. De afgelopen dagen
is er dan nog in Taba op een constructieve wijze onderhandeld. Juist dankzij
de inspanningen van veel partijen om een uitweg te vinden wil de regering
zich niet pessimistisch tonen over de situatie in het Midden-Oosten. Zij is
zich pijnlijk bewust van het geweld en de in veel opzichten onaanvaardbare
situatie, maar deze gevoelens worden volkomen gedeeld door invloedrijke Israëlische
en Palestijnse kringen. De indruk die vertegenwoordigers van Nederland hebben
overgehouden aan diverse gesprekken in de afgelopen periode met politieke
functionarissen maar ook met vertegenwoordigers van het vredeskamp en van
non-gouvernementele organisaties van beide kanten is dat men ondanks alles
beseft dat men tot elkaar is veroordeeld, dat men buren is in een relatief
klein gebied, er geen oplossing mogelijk is zonder onderhandelingen en dat
men het zich niet kan veroorloven om de internationale opinie aan de laars
te lappen.Uit de slotverklaring van Taba is gebleken dat beide partijen na Washington
weer een stuk nader tot elkaar zijn gekomen en dat er een goede basis ligt
om verder te onderhandelen. Het lijkt de bewindsman echter niet zinvol om
te speculeren op de kansen voor een oplossing op korte termijn. Wel hecht
hij eraan de situatie van vandaag te vergelijken met die van een aantal jaren
geleden. Wellicht hebben de persoonlijkheden van beide leiders na Camp David
niet goed met elkaar geharmonieerd, maar ook dat moet niet worden gedramatiseerd.
Arafat spreekt de laatste tijd over zijn voormalige vredespartner Rabin, waarmee
hij, zoals hijzelf wel heeft gezegd, de vrede van de dapperen had kunnen sluiten,
maar de toenadering waarvan in Oslo sprake was, was toch ook niet gebaseerd
op persoonlijkheden, maar op het besef aan beide kanten dat het onvermijdelijk
en in beider belang was om stappen te zetten die uiteindelijk tot het Oslo-akkoord
hebben geleid. Beide partijen zien het belang van een vrede op basis van de
resoluties 242 en 338, onder meer inhoudende veilige grenzen voor Israël
en terugtrekking uit de in 1967 bezette gebieden. Inmiddels is er al vrede
gesloten met Egypte en Jordanië, heeft Israël zich al teruggetrokken
uit Libanon en heeft de Israëlische minister-president op een haar na
vrede weten te bereiken met Syrië. Die vrede ligt naar de mening van
de minister nog steeds binnen handbereik en zou wellicht spoedig kunnen worden
gerealiseerd met de zoon van de verleden jaar overleden Syrische president.Na veel jaren zijn verleden jaar voor het eerst ook kwesties besproken
die de kern van het conflict raken, kwesties die erg zijn omgeven door dogma's
aan beide kanten en dus ook moeilijk in eigen kring bespreekbaar. Dergelijke
kwesties zijn ook moeilijk onder tijdsdruk tot een oplossing te brengen.In deze periode van de tweede intifada is de druk op beide volkeren zeer
groot en is de visie van Peres op het nieuwe Midden-Oosten zeker nog geen
gemeengoed. Er is sprake van een Israëlische neiging om zich te concentreren
op de eigen zaken en de eigen veiligheid al zijn de onderhandelingen mede
dankzij de persoonlijke inzet van de Amerikaanse president en van Egypte wel
doorgegaan, uitmondend in de laatste persoonlijke gesprekken van beide leiders
in Taba. In dat licht gezien is het belangrijk om vanuit de EU en Nederland
projecten te steunen waarbij Palestijnen en Israëli's betrokken zijn,
zoals het 2020-project.De bewindsman erkende de frustratie aan Palestijnse kant over de gigantische
problemen waarmee de Palestijnen in hun dagelijkse bestaan worden geconfronteerd,
zoals de verspreiding van Israëlische nederzettingen door het gehele
bezette gebied, waardoor er aan Palestijnse kant inderdaad wordt betwijfeld
of een Palestijnse staat op die Westoever wel levensvatbaar kan zijn, zoals
ook in de Clinton-voorstellen als een van de uitgangspunten is opgenomen.
Dat die voorstellen niet waren uitgewerkt, was een groot probleem, maar in
ieder geval voor Arafat geen reden om ze zonder meer af te wijzen,
zoals weleens wordt gesuggereerd. Maar die concrete uitwerking zal in de hopelijk
volgende fase van de onderhandelingen wel moeten plaatsvinden. Daarbij zal
ongetwijfeld ook aan de orde komen het belang van een niet gemilitariseerde
Palestijnse staat en van een drietal early warning stations voor Israël,
maar ook het belang van de aanwezigheid van een internationale monitoringmacht.Een andere reden voor de Palestijnse frustraties zijn de draconische beperkingen
van de bewegingsvrijheid, zowel tussen de eilandjes van hun eigen woonplaatsen
als richting Jeruzalem en het buitenland. Anderzijds moet worden erkend dat
die beperkingen zijn ingegeven door Israëlische veiligheidsoverwegingen,
maar zowel vanuit de EU als vanuit de Nederlandse regering is Israël
wel voorgehouden dat daardoor wel sprake is van een collectieve straf van
een heel volk. Het economische leven in de Palestijnse gebieden is immers
feitelijk stil komen te liggen. Mede op aandrang vanuit de EU heeft Israël
de grenzen weer geopend, maar na een incident toch weer gesloten. Het Zweedse
Voorzitterschap zal binnenkort, met instemming van de Nederlandse regering,
over die sluitingen gaan praten met de Israëlische regering om te proberen
die vicieuze cirkel te doorbreken. Het is overigens nooit mogelijk geweest
voor Palestijnen om zich vrijelijk naar Israël of in de bezette gebieden
te bewegen, want er is altijd sprake geweest van bewaking en controle. Een
zij het gecontroleerde bewegingsvrijheid is dus mogelijk en zou weer mogelijk
moeten zijn. Anderzijds moet er bij de Palestijnse Autoriteit op worden aangedrongen
om te proberen het geweld zoveel mogelijk te beperken. Daarop wordt zowel
door de EU als door Nederland in alle contacten aangedrongen.Van alle kanten moet ervoor worden gezorgd dat partijen aan de tafel blijven,
moet worden geprobeerd om het geweld niet uit de hand te laten lopen, moet
de moeilijke situatie waarin beide partijen verkeren evenwichtig worden benaderd.
Een inbreng van de EU in dezen is van groot belang en wordt onder meer ook
geleverd door haar Hoge Vertegenwoordiger de heer Solana.De minister geeft toe dat in dit verband ook de positie van Libanon en
Syrië aandacht verdient. Met het aantreden van de nieuwe Syrische president
Bashar Assad zullen zich ongetwijfeld nieuwe kansen voordoen. Vrede met Syrië
is overigens niet alleen voor de regio van belang maar ook voor de hervormingen
in Syrië zelf vanuit de stalinistische structuren waar een groot deel
van de bevolking ook graag van af wil. Ook daaraan wordt vanuit de Nederlandse
ambassade in Syrië geprobeerd een bijdrage te leveren. Nederland moet
inderdaad zoveel mogelijk gebruikmaken van de goede verstandhoudingen met
beide partijen in het Midden-Oosten en doet dat ook in alle contacten met
een extra nadruk op het belang van een goed bestuur, het bestrijden van corruptie
en machtsmisbruik, het respecteren van mensenrechten en vrijheid van meningsuiting.
De afgelopen twee maanden is er een zeer intensieve communicatie geweest met
beide partijen en die zal uiteraard worden voortgezet.In zijn toespraak op de ambassadeursconferentie heeft de minister niets
anders gezegd dan ook in zijn brief staat. De afgelopen maanden is er in de
EU regelmatig gediscussieerd over een mogelijke bijdrage ter oplossing van
dit conflict. De algemene opvatting is toch dat er op dit moment geen specifieke
EU-rol ligt. Waar hulp kan worden geboden, wordt die ook geboden. De minister
kan niet inschatten of de nieuwe president van de VS zich wellicht minder
intensief met het conflict zal bezighouden, maar kijkend naar de regio moet
toch worden erkend dat het overgrote deel het belang van de VS raakt. Er zijn
wel indicaties dat de nieuwe administratie het probleem breder wil trekken
en zich iets minder zal focussen op alleen de Palestijnen en Israël,
maar meer op de totale regio, maar dat hoeft nog geen passievere VS-rol in
te houden. De analyse die de EU verleden jaar heeft gemaakt, zal wellicht
opnieuw moeten worden gemaakt, maar het lijkt uitgesloten dat de VS zich min
of meer kan terugtrekken. De EU zal doorgaan met zich betrokken
voelen en tonen bij het conflict, onder andere via haar Hoge Vertegenwoordiger.
Voorts blijft het van belang dat de individuele lidstaten van de EU zich blijven
inzetten voor een oplossing van het conflict.Naar de mening van de minister is de EU zich er zeer van bewust dat zij
niet alleen kan opdraaien voor de financiële problemen van de Palestijnen,
hetgeen ook expliciet met beide partijen is gecommuniceerd. Er ligt ook op
dit punt zeker een rol voor de VS, de andere islamitische landen, de rijkere
landen in de Arabische wereld en de internationale financiële organisaties
en tevens moet bij de Palestijnse Autoriteit worden aangedrongen op een grotere
efficiency. Het is zeker niet de bedoeling om de hulp die nu wordt geboden
om te zetten in bijvoorbeeld structurele begrotingshulp. Het is in ieder geval
een goede zaak dat de Wereldbank en het IMF mensen hebben uitgezonden naar
het Palestijnse ministerie van Financiën onder andere om toe te zien
op de transparantie van de hulp. Inmiddels is er wel een zekere verbetering
opgetreden en is er, zoals in een IMF-rapportage staat, sprake van een «credible»
start. Ook het Nederlandse IOB heeft naar het hulpprogramma gekeken en vooral
aandacht besteed aan het thema goed bestuur in de periode 1994–1999.
In de IOB-rapportage wordt gesteld dat de institutionele en technische duurzaamheid
van de resultaten over het algemeen goed is, maar kwetsbaar vanwege een zekere
willekeur in aanstelling en ontslag van mensen en vanwege veel reorganisaties.
Het IOB concludeert tevens dat het juridische systeem van de Palestijnse Autoriteit
te wensen overlaat. In dat kader zal de minister voor OS in maart een missie
sturen om mede op basis van dit soort rapportages te overleggen over de bilaterale
relatie en de besteding van in ieder geval de Nederlandse hulpmiddelen. Die
staat echter los van de steun en hulp die vanuit Nederland is geboden op humanitair
gebied, ook in de richting van de UNRWA waarom de secretaris-generaal van
de VN heeft gevraagd. Hetzelfde geldt naar de mening van de minister voor
de zogenaamde cash facility. De EU moet zeker niet het financiële afvalputje
van de Palestijnse Autoriteit worden, maar als publieke voorzieningen, zoals
gezondheidszorg, niet meer betaald kunnen worden, is er toch sprake van een
noodsituatie en kan de EU niet anders dan de helpende hand bieden. Anderzijds
wordt zowel door de EU als door Nederland uiteraard ook expliciet en hard
in de richting van Israël uitgesproken dat dit niet de bedoeling kan
zijn. Desgevraagd zegt hij een notitie toe, mede door hem ondertekend, waarin
zal worden aangegeven hoe de Nederlandse OS-bijdrage aan de Palestijnse Autoriteit
niet alleen kan bijdragen aan een grotere transparantie van het bestuur, maar
ook aan het welslagen van het vredesproces en het creëren van een draagvlak
voor een vredesakkoord, maar dan wel na de missie die zijn collega voor OS
voornemens is te zenden naar de Palestijnse Autoriteit.De Mitchell-commissie, waarbij de heer Solana eveneens betrokken is, heeft
een bredere opdracht gekregen dan alleen de oorzaken te zoeken van de tweede
intifada. Overigens heeft die commissie in algemene zin wel gesproken over
het voorgenomen bezoek aan de Tempelberg, maar waarschijnlijk niet specifiek
genoeg aangegeven wat men daar wilde gaan doen. Dat was ook reden voor de
Israëlische afwijzing van dit gedrag van de technische commissie die
een onderdeel van de Mitchell-commissie is. De heer Mitchell heeft inmiddels
de hulp van de nieuwe Secretary of State ingeroepen. Het belang dat de commissie
haar werk kan voltooien zal zeker ook in de richting van Israël worden
aangegeven.De minister betreurt het dat de schriftelijke vragen van de GroenLinks-fractie
over het stemgedrag van Nederland niet tot tevredenheid zijn beantwoord, maar
kan niet anders dan herhalen dat het een volstrekt zinloze daad zou zijn geweest
als Nederland in de Veiligheidsraad voor die resolutie over die internationale
waarnemersmacht had gestemd, als een van de partijen die daarbij niet gemist
kan worden, er niet voor is. Op zich is Nederland overigens zeer
voor zo'n macht en heeft dat ook zowel in de richting van Israël als
van de Palestijnse Autoriteit aangegeven.Ten slotte merkt hij nog op dat de subsidieaanvrage voor het project waarover
mevrouw Van 't Riet sprak recent is ingediend en dat hij toch eerst het
oordeel van zijn deskundige medewerkers daarover wil afwachten.De voorzitter van de commissie,De BoerDe griffier van de commissie,HommesXNoot1Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Weisglas (VVD), Van den Berg (SGP),
Ter Veer (D66), Van Middelkoop (RPF/GPV), Valk (PvdA), Apostolou (PvdA), Hillen
(CDA), Verhagen (CDA), ondervoorzitter, Hessing (VVD), Van Ardenne-van der
Hoeven (CDA), Hoekema (D66), Marijnissen (SP), M.B. Vos (GroenLinks), Dijksma
(PvdA), Van den Doel (VVD), Koenders (PvdA), De Boer (PvdA), voorzitter, Verburg
(CDA), Karimi (GroenLinks), Timmermans (PvdA), Remak (VVD), Wilders (VVD),
Molenaar (PvdA), De Pater-van der Meer (CDA).Plv. leden: Dijkstal (VVD), Van Baalen (VVD), De Graaf (D66), Van 't Riet
(D66), Rouvoet (RPF/GPV), Zijlstra (PvdA), Belinfante (PvdA), Leers (CDA),
Eurlings (CDA), Cherribi (VVD), De Haan (CDA), Scheltema-de Nie (D66), Van
Bommel (SP), Harrewijn (GroenLinks), Gortzak (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD),
Albayrak (PvdA), Van Oven (PvdA), Visser-van Doorn (CDA), Rosenmöller
(GroenLinks), Bussemaker (PvdA), Patijn (VVD), Balemans (VVD), Duivesteijn
(PvdA), Van den Akker (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23432-34.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl