Voortijdig school verlaten; Brief regering; Voortgangsbrief maatregelen schoolverzuim
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141875
 2009-2010
 
 26 695
 Voortijdig school verlaten
 
 
 
 
 Nr. 
 69
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 18 maart 2010
 
 Samen met de minister van Jeugd en Gezin en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
de minister van Justitie en de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties heb ik de afgelopen jaren hard gewerkt aan een integrale
aanpak van schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten om ervoor te zorgen
dat zoveel mogelijk kinderen een startkwalificatie behalen en goed voorbereid
hun toekomst tegemoet gaan. Vorig jaar informeerde ik uw Kamer al over de
voortgang van invoering van de in 2008 aangekondigde maatregelen (Tweede Kamer,
2008–2009, 26 695, nr. 63 en Tweede Kamer, 2007–2008, 26 695,
nr. 53), daarnaast heb ik u op 18 februari 2010 per brief geïnformeerd
over de daling van de aantallen voortijdig schoolverlaters (Tweede Kamer,
2009–2010, 26 695, nr. 67). Met deze brief bericht ik u over de
bereikte resultaten in 2009 en ontvangt u de meest actuele cijfers van het
schoolverzuim over schooljaar 2008–2009. Tevens bied ik u met deze brief
het onderzoeksrapport van ECORYS naar de uitvoering van de Leerplichtwet door
gemeenten aan.
 
 Vandaag is de Dag van de Leerplicht, waarop we stilstaan bij het belang
van het recht en de plicht om te leren en het belang van de handhaving van
de Leerplichtwet 1969 die dit leerrecht beschermt. Het terugdringen van het
schoolverzuim en het voorkomen van voortijdig schoolverlaten is de afgelopen
jaren speerpunt van mijn beleid geweest. Bij het bestrijden van schoolverzuim
is een integrale aanpak essentieel. Verzuim is vaak een voorbode van uitval
en daarom moet adequaat worden gereageerd als een leerling afwezig is. Twee
jaar geleden rapporteerde ik aan uw Kamer over de integrale aanpak van schoolverzuim.
Sinds die tijd heb ik een Digitaal Verzuimloket in het leven geroepen en heb
ik wet- en regelgeving geharmoniseerd en vereenvoudigd om de meldprocedure
effectiever te maken. Vandaag, op de Dag van de Leerplicht, wordt het startschot
gegeven voor een actiemarathon die loopt tot september 2010. Gedurende deze
periode zullen in het hele land activiteiten plaatsvinden waarbij jongeren,
scholen en ouders worden aangesproken op het belang van naar school
gaan, het kiezen van een (vervolg)opleiding die bij de leerlingen past en
het behalen van een startkwalificatie.
 
 Vorig jaar gaf ik aan dat de verzuimcijfers op de korte termijn zouden
stijgen als gevolg van een betere verzuimregistratie. Mijn vermoeden is bevestigd;
de cijfers laten een stijging zien. Dit wil niet per se zeggen dat het verzuim
ook daadwerkelijk is toegenomen, maar het geeft aan dat we een scherpere foto
van schoolverzuim hebben gekregen. Ik vind dit een goede zaak. Dit geeft gelegenheid
gericht actie te ondernemen om ervoor te zorgen dat alle leerplichtige leerlingen
naar school gaan. De inspanningen die gemeenten ondernemen om verzuim tegen
te gaan – zoals het verzenden van sms-berichten naar spijbelaars en
hun ouders, de inzet van stadswachten die spijbelaars thuis opzoeken, uitbreiding
van de leerplichtformatie en verbeterde regionale samenwerking – en
de aandacht in de media voor dit onderwerp geven mij vertrouwen dat op de
korte termijn een omslag in de cijfers zichtbaar zal zijn.
 Voor de precieze verzuimcijfers over het schooljaar 2008–2009 en
de toelichting hierop verwijs ik u naar bijlage 1
bij deze brief. Deze bijlage kan dienen als cijfermatige basis voor verdere
aanpak van schoolverzuim door het volgende kabinet.
 
 Hieronder informeer ik u over de voortgang van de maatregelen om het schoolverzuim
terug te dringen.
 1. Kennis over de leerplicht, schoolverzuim en voortijdig
schoolverlaten
 In mijn voortgangsbrief van vorig jaar staat dat alle scholen expliciet
voorlichting moeten geven over het gehanteerde verzuimbeleid. Het Wetsvoorstel
Schoolverzuim, dat ik dit voorjaar aan uw Kamer hoop aan te bieden, bevat
een verplichting voor scholen en instellingen om hun verzuimbeleid op te nemen
in de schoolgids dan wel de onderwijsovereenkomst, zodat ouders en leerlingen
op de hoogte zijn van de consequenties van schoolverzuim.
 
 We hebben hard gewerkt aan bewustwording bij de scholen en instellingen
over bestrijding van verzuim, nadat vorig jaar bleek uit onderzoek van de
Inspectie van het Onderwijs dat een groot deel van de mbo-instellingen de
verzuimregistratie niet op orde had. In reactie daarop is, in samenwerking
met de MBO Raad, Ingrado, het Openbaar Ministerie en de Inspectie, een vijftal
voorlichtingsmiddagen voor RMC-coördinatoren en medewerkers van mbo-instellingen
in het land georganiseerd. Tijdens deze goed bezochte bijeenkomsten werd voorlichting
gegeven over meldtermijnen en handhaving van de Leerplichtwet en werden good practices aangereikt om zo de instellingen te inspireren
tot het opstellen van een duidelijk en effectief verzuimbeleid. Op dit moment
zijn de mbo-instellingen volop bezig hun meldprocedure rondom verzuim te verbeteren.
En met succes; in de cijfers (een verdubbeling van het aantal verzuimmeldingen)
is te zien dat de mbo-instellingen het afgelopen schooljaar veel beter zijn
gaan melden. Met de Inspectie is afgesproken dat zij in hun jaarlijkse gesprekken
met mbo-instellingen ook het verzuimgedrag van de instellingen op de agenda
zetten en hen, indien nodig, aanspreken op hun beleid en meldgedrag. Ook doet
de Inspectie dit jaar vervolgonderzoek naar het meldgedrag van scholen en
instellingen. De rapportage is voorzien voor december 2010. 
 2. Omvang van schoolverzuim beter in beeld
 Het gebruik van het Digitaal Verzuimloket is per 1 augustus 2009
verplicht voor de scholen in het voortgezet onderwijs (vo) en de instellingen
voor beroepsonderwijs en volwasseneducatie (bve). Hiermee heb ik het verzuim
van het grootste deel van de leerplichtige en kwalificatieplichtige leerlingen
in het bekostigde onderwijs in beeld gekregen. Bijna alle scholen en instellingen
(99%) zijn aangesloten op het Digitaal Verzuimloket en 75% van
de scholen en instellingen had eind december 2009 één of meer
meldingen geplaatst in het Digitaal Verzuimloket. De maandelijkse overzichten
van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) laten zien dat de scholen steeds
beter melden. Het Digitaal Verzuimloket zal na het eerste gebruiksjaar, het
schooljaar 2009–2010, geëvalueerd worden. Deze evaluatie is eind
2010 gereed.
 De Inspectie zal het meldgedrag en de daarbij horende registratie van
verzuim en schooluitval meenemen bij de themaonderzoeken en beoordelingen.
 Het ligt in de rede ook leerlingen uit het niet-bekostigde onderwijs aan
te sluiten op het Basisregister onderwijs (Bron) en het Digitaal Verzuimloket.
Een wetsvoorstel voor deze aansluiting is in voorbereiding en de daadwerkelijke
aansluiting van leerlingen in het niet-bekostigde onderwijs op het Bron en
het Digitaal Verzuimloket is voorzien voor schooljaar 2011–2012.
 Eveneens is het wenselijk om het verzuim van leerlingen die in Vlaanderen
onderwijs genieten in beeld te brengen. In november 2009 heb ik u geïnformeerd
over de uitvoering van de motie Biskop (Tweede Kamer, 2008–2009, 31 829,
nr. 14) waarin de Tweede Kamer de regering verzoekt het toezicht op naleving
van de leerplicht voor Nederlandse leerlingen die in Vlaanderen onderwijs
volgen te regelen, zodat verzuim gemeld wordt. In de brief van november (Tweede
Kamer, 2009–2010, 31 829, nr. 17) is reeds toegezegd dat vanaf
schooljaar 2010–2011 de zogenaamde «zorgwekkende dossiers»
van Nederlandse leerlingen aan Vlaamse scholen gemeld worden bij de DUO.
 
 Ook de registratie en rapportage van het aantal thuiszitters moet beter
en structureel plaatsvinden. In de brief over het onderzoek naar thuiszitters
schooljaar 2008–2009 (Tweede Kamer, 2009–2010, 26 695, nr.
66) heeft het kabinet aangekondigd dat gemeenten voortaan de cijfers over
thuiszitters meenemen in de rapportages die zij jaarlijks opstellen op het
gebied van de leerplicht. Dit voornemen wordt meegenomen bij de uitwerking
van de AMvB die betrekking heeft op de gezamenlijke RMC-effectrapportage en
de leerplichtrapportage. Hierdoor krijgen gemeenten zelf een beter beeld van
de thuiszitterproblematiek in hun regio, op basis waarvan ze in overleg met
de betrokken partijen tot oplossing van de problematiek kunnen komen.
 3. Harmonisatie meldtermijnen van schoolverzuim gerealiseerd
 In de voortgangsbrief van vorig jaar kondigde ik de invoering aan van één
nieuwe wettelijke termijn voor de regels van het melden van schoolverzuim
en voortijdig schoolverlaten en mijn streven om deze in het schooljaar 2011–2012
te laten ingaan. Tot mijn genoegen is deze nieuwe wettelijke termijn van ongeoorloofd
verzuim van zestien uren les- of praktijktijd in een periode van vier weken
al met ingang van schooljaar 2009–2010 gerealiseerd. Deze eenduidige
norm, die geldt voor alle leerplichtigen in het primair onderwijs, het voortgezet
onderwijs, het speciaal onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs, vereenvoudigt
de meldprocedure van scholen aanzienlijk.
 Om de vereenvoudiging en stroomlijning van de meldprocedure voor relatief
verzuim verder door te trekken, worden ook de meldtermijnen voor
langdurig ongeoorloofd verzuim geharmoniseerd. De bestaande termijnen van
vijf weken en een maand, worden met het Wetsvoorstel Schoolverzuim geharmoniseerd
tot één termijn van vier weken. Ik ga er van uit dat de vereenvoudiging
en verduidelijking van deze wettelijke termijnen verder zal bijdragen aan
verbetering van het meldgedrag van scholen.
 4. Eenduidig toezicht op scholen
 Zoals in de vorige brief over dit onderwerp al aangekondigd, wordt het
toezicht op de naleving van de Leerplichtwet door scholen eenduidig belegd
bij de Inspectie. Het is te kort dag gebleken om het wettelijk traject hiervoor
op 1 augustus 2010 te hebben afgerond. Gestreefd wordt naar afronding
per 1 januari 2011. Nu is het nog zo dat zowel de leerplichtambtenaar
als de Inspectie toezicht houdt op het verzuimbeleid van scholen. Het is de
kerntaak van de Inspectie om uitsluitend toezicht te houden op scholen. Dit
doet de Inspectie met risicogericht toezicht. Scholen die het goed doen krijgen
minder toezicht, scholen die het niet goed doen krijgen meer toezicht.
 
 De leerplichtambtenaar houdt een belangrijke signaleringsrol wat betreft
de naleving door scholen. Vooral in de grote steden zal de signaleringsrol
een belangrijke schakel vormen in de samenwerking van de keten. In de uitoefening
van zijn toezichttaak gericht op ouders en leerlingen, kan de leerplichtambtenaar
signalen opvangen over bijvoorbeeld het verzuimbeleid van een school. Hij
kan dit soort signalen doorgeven aan de Inspectie, die deze meeneemt in haar
risicogericht toezicht. De praktische uitwerking hiervan heeft alle aandacht
en inzet. Het gaat om samenwerking op maat. De Inspectie maakt hierover afspraken
met Ingrado en de gezamenlijke gemeenten. De Inspectie
beschouwt signalen van een leerplichtambtenaar als urgente signalen. Het is
de kerntaak van de leerplichtambtenaar om een verzuimende leerling weer naar
school te krijgen en zijn ouders daar waar nodig op aan te spreken. Het toezicht
op naleving van de Leerplichtwet door leerlingen vanaf 12 jaar en ouders
blijft dan ook onveranderd.
 
 Vooral in de grote steden is goede samenwerking tussen de Inspectie en
leerplichtambtenaren en leerplichtconsulenten van de gemeente van groot belang.
Het ministerie van OCW zal regelmatig met de gemeenten communiceren over de
uitkomsten van het toezicht door de Inspectie. Door het toezicht op scholen
eenduidig bij de Inspectie te beleggen valt bovendien te verwachten dat het
verzuimbeleid van scholen in het vo en bve verder zal verbeteren. De keten
ter bestrijding van verzuim en voortijdig schoolverlaten wordt effectiever
vormgegeven en de samenwerking in de keten wordt bevorderd.
 5. Uitvoering leerplichtfunctie door gemeenten kwalitatief
en kwantitatief steeds beter op orde
 In opdracht van het ministerie van OCW heeft ECORYS onderzoek gedaan naar
de gemeentelijke invulling van de leerplichtfunctie. De resultaten van dat
onderzoek zijn terug te vinden in het bijgevoegde rapport «De leerplichtfunctie
in Nederland. Onderzoek naar invulling van de leerplicht door gemeenten»
(bijlage 2). De gemeenten die deel hebben genomen
aan het onderzoek ontvangen vanaf vandaag een terugkoppeling waarmee ze hun
eigen situatie kunnen vergelijken met de gemiddelde landelijke uitkomsten
en gemiddelde gegevens van vergelijkbare organisaties. 
 
 Vanaf 2008 gaat structureel 13 miljoen euro per jaar via de RMC-regio’s
naar de gemeenten ter versterking van de leerplichthandhaving. Uit het rapport
komt naar voren dat gemeenten met deze extra middelen de uitvoering van de
leerplichtfunctie verbeterd hebben. De beschikbare formatie voor de leerplichtfunctie
is gemiddeld 1,6 fte per 3 800 leerplichtigen en voldoet daarmee ruim
aan de Ingrado-richtlijn van 1 fte per 3 800 leerplichtigen. Het merendeel
van de leerplichtambtenaren is hbo-opgeleid, beëdigd en bevoegd en vrijwel
alle gemeenten hebben een ambtsinstructie. Er vindt frequent overleg plaats
met ketenpartners, als Bureau Jeugdzorg, GGD, schoolmaatschappelijk werk,
het Openbaar Ministerie, politie en veiligheidshuizen. Ook positief is dat
de gemeenten steeds meer regionale samenwerking (binnen de RMC-regio’s)
zoeken.
 
 Uit het rapport van ECORYS blijkt dat de gemeenten de organisatie van
de uitvoering van de leerplichtfunctie divers invullen. Ingrado geeft aan
dat rond de 200 gemeenten minder dan 3800 leerplichtigen hebben. Van deze
gemeenten heeft de helft een regionaal bureau leerplicht (RBL) ingeschakeld
of een samenwerking afgesproken met een naburige (grote) gemeente. Van de
423 gemeenten die lid zijn van Ingrado voeren 263 de leerplichtfunctie individueel
uit, 100 gemeenten zijn onderdeel van één van de RBL’s
en 60 gemeenten voeren de leerplichtfunctie in samenwerking uit, meestal in
de vorm van een kleine gemeente die uitbesteedt aan een grote buurgemeente.
Ingrado ontvangt van OCW subsidie om leerplichtambtenaren te ondersteunen
bij het inrichten van de leerplichtfunctie, zonodig zal hiervoor extra onderzoek
worden verricht. In 2010 begeleidt Ingrado 12 regio’s bij de ontwikkeling
van een regionale aanpak van de leerplicht- en RMC-functie. Op deze wijze
ondersteun ik de gemeenten om op de ingeslagen weg door te gaan.
 6. Handhaving leerplicht is verbeterd
 Zoals aangekondigd in mijn brief d.d. 18 maart 2009 heeft het Openbaar
Ministerie (OM) in nauw overleg met Ingrado een Handleiding Strafrechtelijke
aanpak schoolverzuim opgesteld. Deze handleiding is met ingang van het schooljaar
2009–2010 van toepassing. In vijf regionale bijeenkomsten in september
en oktober van vorig jaar is de handleiding gepresenteerd en toegelicht door
een team van deskundigen, waaronder officieren van justitie, belast met jeugdzaken,
vertegenwoordigers van het ministerie van Justitie, de Inspectie en Ingrado.
In deze bijeenkomsten is met name aandacht besteed aan de verzuimaanpak in
het mbo. De handleiding bevat onder andere normen voor de doorlooptijden tussen
het eerste verhoor van de leerplichtambtenaar en toezending van het proces
verbaal aan het OM (vier weken) en tussen ontvangst van het OM en behandeling
ter zitting door de rechter (twee maanden). Deze termijnen zijn vergelijkbaar
met de zogeheten Kalsbeeknormen in het jeugdstrafrecht. Dit eerste schooljaar,
waarin de handleiding wordt toegepast, zal vooral worden benut om ervaring
op te doen binnen de scholen de gemeenten en het OM, waarna de handleiding
zonodig kan worden aangepast. Daarna zal het gebruik van de handleiding worden
geformaliseerd in een Aanwijzing van het college van Procureurs-generaal.
Rapportage over de doorlooptijden vindt inmiddels plaats via de gebruikelijke
periodieke rapportages over doorlooptijden in het jeugdstrafrecht. Deze viermaandelijkse
rapportage over de doorlooptijden van verzuimzaken zal aan kwaliteit winnen
naarmate de handleiding beter wordt toegepast en registraties worden verbeterd.
In de arrondissementen worden afspraken gemaakt om te zorgen dat voldoende
zittingsruimte beschikbaar is om leerplichtzaken snel te behandelen, met dien
verstande dat complexe achtergrondproblematiek om een zorgvuldige voorbereiding
vraagt. 
 
 Sinds 1 januari 2010 behoort schoolverzuim officieel tot de bij het
OM gangbare Halt-waardige feiten. Lichte spijbelaars kunnen één
keer naar Halt worden doorverwezen. In de loop van 2010 komt tevens een speciaal
op schoolverzuim gerichte aanpak bij Halt beschikbaar. Voor de overige gevallen
zijn verschillende gedragsinterventies beschikbaar, die in het kader van een
voorwaardelijke straf of maatregel dan wel als leerstraf kunnen worden opgelegd.
Voor niet al te zware gevallen kan worden gedacht aan cognitieve en sociale
vaardigheidstraining (Tools4You) of Hulp en Steun door de jeugdreclassering.
Als uitbreiding van het Handboek Jeugdreclassering komt er een aparte Handreiking
voor schoolverzuimzaken. De zware gevallen met veel achterliggende problematiek
komen eerder in aanmerking voor interventies als MST (Multi Systeem Theorie)
en FFT (Functionele Gezinstherapie). MST is door de Erkenningscommissie Gedragsinterventies
Justitie voorlopig erkend; Tools4You en FFT hebben beide een volledige erkenning.
 
 Naast strafrechtelijke handhaving heeft de leerplichtambtenaar met de
onlangs aangenomen wetgeving over het recht op kinderbijslag voor 16- en 17-jarigen
de mogelijkheid om de Sociale Verzekeringsbank (SVB) te vragen kinderbijslag
te ontzeggen aan de ouders van een kwalificatieplichtige jongere van 16 of 17
jaar die geen onderwijs volgt. Deze maatregel draagt bij aan een effectieve
handhaving van de Leerplichtwet en een daling van het schoolverzuim.
 7. Versterking opvoed- en opgroeiondersteuning en
sluitende samenwerking tussen scholen, gemeenten en andere ketenpartners
 Het Wetsvoorstel Centra voor Jeugd en Gezin en de regierol van gemeenten
in de jeugdketen regelt dat gemeenten lichte opvoed- en opgroeiondersteuning
aanbieden en dat zij verantwoordelijk zijn voor het realiseren van sluitende
afspraken over samenwerking in de jeugdketen. Dit wetvoorstel is aan de Tweede
Kamer aangeboden.
 
 Het Wetsvoorstel Zorg in en om de School is in voorbereiding. Dit wetsvoorstel
regelt dat scholen meedoen aan de samenwerking in de jeugdketen en problemen
van jongeren vroegtijdig signaleren. Ook zullen de partijen worden benoemd
die verplicht moeten samenwerken in het netwerk rondom de school, om ervoor
te zorgen dat er rond alle scholen voor primair, voortgezet, (voortgezet)
speciaal onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs goed functionerende Zorg-
en adviesteams (ZAT’s) zijn en de positie van de school als vind- en
werkplaats voor jongeren met problemen wordt geborgd. Leerplicht en/of RMC
is één van de verplichte partijen in alle onderwijssectoren.
In 2008 nam de leerplicht in het primair onderwijs al in 69% van de
ZAT’s deel aan de samenwerking. In het voortgezet onderwijs was de leerplicht
in 2008 bij 97% van de ZAT’s kernpartij. In het middelbaar beroepsonderwijs
is leerplicht in 85% van de ZAT’s actief en de RMC-functionaris
in 80% van de ZAT’s. Nog voor de zomer hoop ik, samen met minister
Rouvoet, uw Kamer te informeren over de stand van zaken van de ZAT-ontwikkeling
in 2009.
 
 Een belangrijk deel van alle verzuim wordt toegeschreven aan gezondheidsklachten.
Het is van groot belang om jongeren die ziek zijn, zo snel als mogelijk en
verantwoord na de ziekmelding weer naar school te laten gaan, omdat de kans
op voortijdig schoolverlaten bij regelmatig ziekteverzuim toeneemt. Aandacht
van de jeugdgezondheidszorg en waar nodig verdere ondersteuning voor jongeren
die regelmatig ziek zijn, gevolgd door een gedegen re-integratieplan kunnen
dit bevorderen. Om ervoor te zorgen dat een effectieve interventie ontwikkeld
wordt om schoolverzuim door ziekte tegen te gaan, hebben de minister voor
Jeugd en Gezin en ik de beroepsverenigingen voor schoolartsen,
bedrijfsartsen en leerplicht gevraagd een handreiking te ontwikkelen voor
professionals en gemeenten over de inzet van de jeugdgezondheidszorg in samenwerking
met leerplicht en scholen bij de re-integratie van zieke kinderen op school.
Deze handreiking zal, naar verwachting, in de zomer van 2010 beschikbaar komen
voor leerplichtambtenaren, schoolartsen, gemeenten en scholen.
 Tot slot
 Concluderend stel ik vast dat in het afgelopen jaar een aantal successen
geboekt is in de integrale aanpak van het schoolverzuim. Het Digitaal Verzuimloket
is landelijk in gebruik genomen, de gemeentelijke invulling van de leerplichtfunctie
is verbeterd, de Leerplichtwet kan effectiever gehandhaafd worden en er vindt
steeds betere samenwerking plaats tussen de scholen, de gemeenten en andere
ketenpartners. Dit alles heeft een beter verzuimbeleid op scholen en een betere
verzuimregistratie opgeleverd. Het belangrijke onderwerp schoolverzuim krijgt,
ook van het zittende demissionaire kabinet, de aandacht en de aanpak die het
verdient. Met de getroffen maatregelen heb ik er het volste vertrouwen in
dat op korte termijn het schoolverzuim van jongeren zal dalen.
 
 De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart 
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.