Knelpunten op de arbeidsmarkt en arbeidsmigratie; Nota
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28026, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

04-10-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28026 nr. 1

28-09-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKnelpunten op de arbeidsmarkt en arbeidsmigratie1. Inleiding2. De huidige arbeidsmarkt2.1 De huidige arbeidsmarkt2.2 Het arbeidsmarktbeleid2.3 Arbeidsmigratie: De Wet arbeid vreemdelingen3. De toekomstige arbeidsmarkt en het arbeidsmarktbeleid3.1 De huidige arbeidsmarkt1. De vacatures zijn grotendeels conjunctureel van karakter2. Het onbenut arbeidspotentieel3. Substitutie werkzoekenden en arbeidsmigranten4. Het huidige arbeidsmigratiebeleid5. Volgmigratie en sociale zekerheid6. Integratiebeleid7. Emigratie8. Ongewenste brain drain uit arme landen3.2 Toekomstige knelpunten3.3 Arbeidsmigratie in het licht van de EUMigratie binnen de Europese UnieMigratie vanuit de Midden- en Oosteuropese staten4 Samenvattende conclusies
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28026Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 38 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 026Knelpunten op de arbeidsmarkt en arbeidsmigratienr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 28 september 2001Hierbij bied ik u aan de nota «Knelpunten op de arbeidsmarkt en
arbeidsmigratie», zoals die door de Ministerraad op 28 september jl.
Is vastgesteld.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,W. A. F. G. Vermeend Knelpunten op de arbeidsmarkt en arbeidsmigratie1. InleidingDe afgelopen jaren is er sprake van een toenemende belangstelling voor
arbeidsmigratie. Aan deze belangstelling liggen zowel nationale als internationale
factoren ten grondslag. Bij de nationale factoren gaat het voor de korte termijn
vooral om de personeelstekorten op de arbeidsmarkt. Voor de lange termijn
spelen de vergrijzing en het economisch draagvlak een rol. Internationale
factoren die hebben bijgedragen aan de toegenomen aandacht voor arbeidsmigratie
zijn vooral de toekomstige uitbreiding van de Europese Unie en de nieuwe arbeidsmigratieplannen
van verschillende EU-lidstaten. De Europese Commissie heeft inmiddels twee
mededelingen gepubliceerd over een communautair immigratiebeleid.1 Zij bepleit daarin een pro-actief, liberaler communautair
immigratiebeleid dan het huidige Nederlandse beleid. Aan deze keuze ligt ten
grondslag dat een aantal EU lidstaten – Finland, Italië, Spanje,
België, Griekenland, Frankrijk en Duitsland – eerder dan Nederland
te maken krijgen met een absolute krimp van de potentiële beroepsbevolking.2 Deze ontwikkeling heeft in een aantal van deze lidstaten
sterkere gevolgen voor de arbeidsmarkt en de houdbaarheid van het sociale
zekerheidsstelsel dan in Nederland. Arbeidsimmigratie van buiten de EU wordt
door de EU als een mogelijke oplossing van de te verwachten knelpunten bestudeerd.Deze notitie beziet of verruiming van het arbeidsmigratiebeleid voor Nederland
gewenst is met het oog op knelpunten op de arbeidsmarkt en toekomstige ontwikkelingen.
Daarnaast wordt kort aandacht besteed aan de vergrijzing. Prognoses wijzen
uit dat de vergrijzing vanaf 2016 inzet en in 2040 zijn hoogtepunt bereikt.2. De huidige arbeidsmarkt2.1 De huidige arbeidsmarktDe huidige arbeidsmarkt wordt gekenmerkt door een groot tekort aan arbeidskrachten.
Eind juni 2001 stonden er 218 duizend vacatures open. Deze vacatures komen
op alle opleidingniveaus voor, maar zijn vooral geconcentreerd op MBO-niveau
en hoger. Uitgesplitst naar sector, zijn het vooral de commerciële dienstverlening,
de zakelijke dienstverlening, de sector onderwijs, de gezondheidszorg en de
ICT-sector die grote problemen ervaren in de personeelsvoorziening.Een situatie van grote personeelstekorten is onwenselijk. Kraptes op de
arbeidsmarkt gaan in de regel gepaard met hogere loonstijgingen die op termijn
leiden tot vermindering van de werkgelegenheid. Deze ontwikkeling is ook thans
zichtbaar. Sinds enkele jaren nemen de gemiddelde loonstijgingen snel toe.Een ander knelpunt op de Nederlandse arbeidsmarkt is het groot onbenut
beschikbaar arbeidspotentieel. Volgens het CBS zijn er thans 700 000
personen die niet of minder dan 12 uur per week werken, maar betaald werk
voor 12 uur of meer zouden willen. Van dit aantal zijn er circa 500 000
die op de korte termijn aan de slag willen. Ondanks de vele vacatures is voor
alle opleidingsniveaus sprake van een aanbodtekort van arbeidskrachten, maar
deze zijn vooral geconcentreerd op MBO- en hoger niveau. Dit betekent dat
er sprake is van aansluitingsproblemen tussen openstaande vacatures enerzijds
en het aanbod van arbeidskrachten anderzijds. 2.2 Het arbeidsmarktbeleidDe arbeidsmarkt kent aanpassingsmechanismen die er voor zorgen dat op
de arbeidsmarkt op de langere termijn evenwicht tussen vraag en aanbod wordt
bereikt. Voorbeelden daarvan zijn het flexibel inzetten van arbeidskrachten
of kapitaalintensivering. Ook een stijgende arbeidsproductiviteit kan evenwicht
tussen vraag en aanbod bewerkstelligen. Met de maatregelen die zijn beschreven
in de nota In Goede Banen1 bevordert het kabinet
deze aanpassingsmechanismen.Het arbeidsmarktbeleid is er primair op gericht om het binnenlandse arbeidspotentieel
optimaal te benutten. Voor een aantal specifieke knelpunten waarvoor geen
binnenlands (of wat de toegang tot de arbeidsmarkt betreft gelijkgesteld Europees)
aanbod beschikbaar is wordt invulling gegeven door middel van tewerkstelling
van een arbeidsmigrant. De voorwaarden waaronder een vreemdeling tewerkgesteld
kan worden zijn neergelegd in de Wet arbeid vreemdelingen (Wav) en onderliggende
regelgeving.2.3 Arbeidsmigratie: De Wet arbeid vreemdelingenNederland heeft, evenals de andere Westerse landen, een arbeidsmigratiebeleid.
Volgens het huidige arbeidsmigratiebeleid loopt de vervulling van vacatures
door arbeidsmigranten kort samengevat langs de volgende lijn. Eerst wordt
gekeken of in Nederland arbeidsaanbod beschikbaar is. Mensen uit de EU-lidstaten
kunnen zich vrij in Nederland vestigen en zich derhalve ook aanbieden op de
arbeidsmarkt. Recentelijk is bepaald dat indien er in Nederland en de EU-lidstaten
geen beschikbaar arbeidspotentieel is, mensen uit de MOE-lidstaten als prioriteitgenietend
arbeidsaanbod worden beschouwd. Arbeidsmigratie van buiten de EU is pas mogelijk
indien in Nederland/de EER respectievelijk MOE-landen, geen geschikt arbeidsaanbod
aanwezig is en deze ook niet binnen een redelijke termijn is te verwachten.
De arbeidsmigratie van buiten de EU is geregeld in de Wet arbeid vreemdelingen
(Wav). De Wav werkt dusdanig, dat in tijden van een ruime arbeidsmarkt weinig
tewerkstellingsvergunningen worden afgegeven en bij een krappe arbeidsmarkt
juist méér. Zo is in de jaren 1997–2000 het aantal afgegeven
tewerkstellings-vergunningen meer dan verdubbeld; van ruim 11 000 in
1997 naar bijna 28 000 in 2000. Bij deze cijfers zijn twee nuanceringen
op zijn plaats.In de eerste plaats geldt niet voor alle groepen arbeidsmigranten een
toets op prioriteitgenietend aanbod (arbeidsmarkttoets). Uitgezonderd van
de arbeidsmarkttoets zijn o.m. arbeidsmigranten die bijdragen aan een versterking
van de internationale concurrentiepositie van Nederland (het betreft sleutelpersoneel
van internationale concerns). Ook bij de toelating van promovendi van buiten
de EER wordt niet getoetst op aanwezigheid van prioriteitgenietend aanbod.
Evenmin vindt een arbeidsmarkttoets plaats voor gastdocenten en wetenschappelijke
onderzoekers die ten hoogste één jaar respectievelijk maximaal
drie jaar in Nederland arbeid verrichten. Deze twee groepen zijn van de arbeidsmarkttoets
uitgesloten, omdat zij in belangrijke mate bijdragen aan Nederland als kennisland.Een tweede nuancering betreft de tijdsduur. Van alle in 2000 afgegeven
tewerkstellingsvergunningen had de helft een geldigheidsduur van minder dan
3 maanden (vooral seizoensarbeid). Minder dan 25 procent van de afgegeven
vergunningen heeft de maximale geldigheidsduur van 3 jaar.In een krappe arbeidsmarkt gaat het niet uitsluitend om individuele wervingsknelpunten,
maar ook om collectieve krapte binnen een sector. Derhalve wordt binnen het
Wav-beleid in toenemende mate een koppeling gelegd tussen arbeidsmigratie
en het sectorale arbeidsmarktbeleid. Door Arbeidsvoorziening zijn
met een aantal sectoren (Chinees-Indische horeca, zorg, tuinbouw) afspraken
gemaakt over enerzijds extra werving/scholing van prioriteitgenietend aanbod
en anderzijds tijdelijke tewerkstelling van arbeidsmigranten. In het kader
van deze afspraken worden alleen tijdelijke tewerkstellingsvergunningen afgegeven.
Op deze wijze kan flexibeler worden ingespeeld op wijzigende economische-,
en daaraan gekoppeld, arbeidsmarktomstandigheden. Vanwege de tijdelijkheid
van de tewerkstellingsvergunning bestaat er geen risico op een (langdurig)
beroep op sociale voorzieningen en blijven werkgevers gedwongen om eerst prioriteitgenietend
aanbod te werven. Ook aan individuele werkgevers worden in toenemende mate
tewerkstellingsvergunningen verleend onder voorwaarden van werving en scholing
van prioriteitgenietend aanbod. Zo wordt voor de korte termijn het knelpunt
opgelost met de inzet van een vreemdeling, terwijl gelijktijdig gewerkt wordt
aan de ontwikkeling van binnenlands arbeidsaanbod door scholing en opleiding
van het onbenutte arbeidsaanbod.Van verschillende kanten is geopperd om asielzoekers in te zetten om de
arbeidsmarktknelpunten op te lossen. Opgemerkt wordt dat arbeidsmigratiebeleid
en asielbeleid op hun eigen merites beoordeeld moeten worden. Asielzoekers
worden tot Nederland toegelaten om humanitaire redenen, omdat zij vanwege
de situatie in hun land van herkomst bescherming behoeven. De situatie op
de Nederlandse arbeidsmarkt is hierbij niet relevant. Het laten meewegen van
de behoeften van de Nederlandse arbeidsmarkt past niet in een asielbeleid.Recentelijk is een ontwerp-besluit tot wijziging van het besluit ter uitvoering
van de Wet arbeid vreemdelingen aan de Kamer aangeboden.1 Daarin is voorgesteld de voor asielzoekers toegestane werkzaamheden
te verruimen van «naar hun aard kortdurende werkzaamheden» tot
alle werkzaamheden. Ook is voorgesteld een verruiming van de doelgroep van
alleen centraal opgevangen asielzoekers naar ook decentraal opgevangen asielzoekers
en alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Deze verruiming, aldus de Toelichting,
beoogt een impuls te zijn die bijdraagt tot een verbetering van de kwaliteit
van het verblijf van asielzoekers in Nederland.3. De toekomstige arbeidsmarkt en het arbeidsmarktbeleid3.1 De huidige arbeidsmarktDe huidige personeelstekorten zijn geen reden voor een arbeidsmigratiebeleid
dat meer ruimte biedt aan werkgevers om de vacatures op te vullen via werving
van arbeidskrachten uit niet-EU-landen. Hiervoor zijn verschillende redenen
waarvan de belangrijkste de volgende zijn.1. De vacatures zijn grotendeels conjunctureel van karakterIn de jaren tachtig fluctueerde het aantal openstaande vacatures bij particuliere
bedrijven tussen de 20 000 en 70 000. Een hoogtepunt werd bereikt
in 1990 met 134 000 vacatures. Dit aantal is vervolgens gedaald tot 33 000
in 1993. Sindsdien is het aantal openstaande vacatures gestaag toegenomen.
Inclusief de collectieve sector stonden eind juni 2001 in totaal 218 000
vacatures open. Deze grote fluctuaties tonen hoe tijdelijk personeelstekorten
kunnen zijn.Ook de huidige spanningen op de arbeidsmarkt zijn grotendeels conjunctureel
van aard2; de vacatures zijn al over hun tijdelijk
hoogtepunt heen. Voor 2002 raamt het CPB (MEV 2002) een stijging van de werkloosheid met 40 000 personen. Voorts neemt het aantal
faillissementen sinds de 2e helft van 2000 toe. In het laatste kwartaal
van 2000 en het eerste kwartaal van 2001 is ook het aantal ontslagaanvragen gestegen. 2. Het onbenut arbeidspotentieelVolgens het CBS zijn er 700 000 personen die betaald werk van 12
uur of meer per week zouden willen hebben. Van dit aantal hebben 220 000
personen een MBO-opleiding of hoger. Eerder is geconstateerd dat voor het
merendeel van de vacatures een MBO-opleiding of hoger nodig is en er dus sprake
is van een mismatch van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Het moet mogelijk
zijn om een deel van het onbenut arbeidsaanbod in te schakelen en dus veel
openstaande vacatures te vervullen. Om dit te bereiken is het nodig dat werkgevers
(zie ook punt 3) intensiever zoeken naar beschikbaar arbeidsaanbod en werknemers
hun «zoek-terrein» verbreden.3. Substitutie werkzoekenden en arbeidsmigrantenEen verruiming van de mogelijkheden arbeidskrachten van buiten de EU te
werven, kan negatieve effecten met zich meebrengen. Dit vergroot de kans dat
werkzoekenden niet of minder snel aan de slag komen en laag geschoold personeel
dat bijgeschoold moet worden, vervangen wordt door tijdelijke arbeidsmigranten.
Indicatief hiervoor zijn de huidige wervingsinspanningen van werkgevers. Ondanks
dat veel werkgevers met grote personeelstekorten kampen, is er veelal geen
sprake van extra wervingsinspanningen onder groepen met een zwakkere positie
op de arbeidsmarkt. Een goede uitzondering is het MKB-convenant.4. Het huidige arbeidsmigratiebeleidHet huidige arbeidsmigratiebeleid (Wet arbeid vreemdelingen; Wav) biedt
voldoende ruimte om problemen voor sectoren op te lossen. In het Wav-evaluatierapport
werd geconcludeerd dat de Wav goed werkt: conform de doelstelling is de Wav
restrictief van karakter, maar biedt gelijktijdig voldoende mogelijkheden
om flexibel op knelpunten op de arbeidsmarkt in te spelen.1 Een verdere stroomlijning en versnelling van de aanvraagprocedure
van tewerkstellingsvergunningen kan daaraan bijdragen. In dat kader zal tevens,
gelet op het belang van de kenniseconomie voor Nederland, bezien worden of
aanpassing van wete en regelgeving nodig is om de komst van kenniswerkers
naar Nederland zo goed mogelijk te laten verlopen en om een optimale inbedding
van de Nederlandse kenniseconomie in het internationale krachtenveld te waarborgen.5. Volgmigratie en sociale zekerheidArbeidsmigratie gaat gepaard met volgmigratie als gevolg van gezinshereniging
en -vorming. Voor de volgmigranten geldt geen arbeidsmarktgerelateerde toets.
Dit kan leiden tot een relatief hoge inactiviteit van deze groep. Het beroep
op de sociale zekerheid neemt daardoor toe.2 Hierbij
dient echter opgemerkt te worden dat bij de werving van toptalenten de integratie-
en inactiviteitsproblematiek niet of weinig vergelijkbaar is met die van eerder
naar Nederland gekomen arbeidsmigranten.6. IntegratiebeleidArbeidsmigratie en de daarmee gemoeide volgmigratie hebben hun weerslag
op het integratiebeleid. Meer middelen en voorzieningen, zoals sociale voorzieningen,
onderwijs- en gezondheidszorg, zijn nodig om volgmigranten in de Nederlandse
maatschappij te integreren. Dit gebruik wordt slechts ten dele gecompenseerd
door deelname van de arbeidsmigrant aan het arbeidsproces. Bovendien moet
rekening gehouden worden met het absorptievermogen van de Nederlandse samenleving.7. EmigratieDe krapte op de arbeidsmarkt is ook van invloed op emigratie. Deze daalt
de komende jaren. In 1998 raamde het CBS de jaarlijkse emigratie op 85 000
personen. In 2000 emigreerden 80 000 personen naar een ander land. Minder
emigratie betekent een groter arbeidsaanbod.8. Ongewenste brain drain uit arme landenHet aantrekken van hoog opgeleide arbeidsmigranten uit ontwikkelingslanden
kan leiden tot het wegtrekken van kennis en ervaring waar grote behoefte aan
is, en daarmee ten koste gaan van het economisch potentieel van die landen.
In sommige landen is door de braindrain een ernstig
tekort aan hoog opgeleiden ontstaan, maar in andere landen is het aanbod van
afgestudeerden groter dan de vraag, zodat deze categorie op korte termijn
geen op de genoten opleiding afgestemde bijdrage aan de economie kan leveren.
In dit verband wordt opgemerkt dat (tijdelijke) migratie ook positieve effecten
kan hebben voor ontwikkelingslanden: gekwalificeerde arbeidskrachten gaan
niet verloren en terugkeerders nemen nuttige nieuwe kennis en ervaring mee.1 Bovendien zijn geldovermakingen door in het buitenland
werkzame migranten belangrijke bronnen van inkomsten voor achtergebleven familieleden
en regio's of steden van herkomst.Het tewerkstellen van arbeidsmigranten uit landen die zelf kampen met
een (sectoraal) tekort aan arbeidsaanbod zal (vanwege een ongewenste brain
drain) zoveel mogelijk voorkomen moeten worden.3.2 Toekomstige knelpuntenDe Nederlandse bevolking veroudert de komende decennia. In 2000 waren
er in Nederland op iedere 100 mensen in de leeftijd van 20–64 jaar,
22 mensen in de pensioengerechtigde leeftijd. In 2040 zullen er op iedere
100 Nederlanders in de werkzame leeftijd (20–64 jaar) 43 Nederlanders
ouder dan 65 jaar zijn.De vergrijzing wordt vaak genoemd als reden om het arbeidsmigratiebeleid
te verruimen. Alleen via extra arbeidsmigratie zou de verzorgingsstaat financieel
houdbaar blijven. Voorts zou via een ruimer arbeidsmigratiebeleid de personeelstekorten
op de arbeidsmarkt – die mede het gevolg zijn van vergrijzing –
verlicht kunnen worden. In de Nederlandse situatie noodzaakt vergrijzing niet
tot een dergelijke verruiming.Vanuit de budgettaire invalshoek bezien, zijn er geen redenen voor verruiming
van het huidige arbeidsmigratiebeleid.2 Om te
voorkomen dat de schuldquote toeneemt is op een termijn van enkele decennia
een structurele budgettaire aanpassing nodig van in totaal 0.7% BBP (7 miljard
gulden).3 Bovendien zijn er mogelijkheden om de
budgettaire aanpassing van 0.7% BBP te reduceren die wellicht vanuit verschillende
invalshoeken de voorkeur verdienen. Indien bijvoorbeeld de participatiegraad
met 5%-punt toeneemt is een budgettaire aanpassing van 0.1% BBP (1 miljard
gulden) nodig.4 De StudiegroepBegrotingsruimte5 concludeert eveneens dat de vergrijzingsproblematiek
bescheiden is en de budgettaire lasten van vergrijzing op velerlei manieren
substantieel verminderd kunnen worden, o.a. via verhoging van de arbeidsparticipatie,
terugdringing van de WAO-instroom en stijging van de arbeidsproductiviteit.De arbeidsmarkt kent, zoals eerder opgemerkt, aanpassingsmechanismen waardoor
op langere termijn een evenwicht kan worden bereikt tussen vraag en aanbod.
Deze evenwichtherstellende mechanismen kunnen niet worden meegenomen in arbeidsmarktprognoses
voor de lange termijn. Hierdoor is het niet mogelijk een planmatig solide
arbeidsmigratiebeleid voor de lange termijn op te stellen op basis van arbeidsmarktprognoses.Analyses laten zien dat mogelijke arbeidsmarktknelpunten op middellange
termijn bijna volledig zijn op te lossen via intensivering van beleid gericht
op in Nederland reeds aanwezige arbeidskrachten. Het meest effectief is een verdere verhoging van de participatiegraad in combinatie met om-,
her- en bijscholing en een stimulans voor oudere werknemers om langer deel
te nemen aan het arbeidsproces.Hoewel toekomstige ontwikkelingen altijd met onzekerheden zijn omgeven
is verhoging van de participatiegraad c.q. verlaging van de werkloosheid onder
groepen met een zwakkere positie op de arbeidsmarkt dringend nodig. De participatiegraad
van bepaalde groepen is nog steeds laag (laag opgeleiden, etnische minderheden
en ouderen). Er is dus nog een groot arbeidspotentieel beschikbaar. In het
arbeidsmarktbeleid moet extra aandacht aan deze groepen besteed worden; dat
wil zeggen extra maatregelen die erop gericht zijn de werkloosheid onder hen
te verminderen.Hoewel de arbeidsmarktpositie van etnische minderheden nog relatief zwak
is, zijn belangrijke verbeteringen bereikt via onder meer convenanten en inburgeringscursussen.
De werkloosheid onder etnische minderheden is gedaald van 16 procent in 1998
via 14 procent in 2000 naar thans circa 10 procent.Van belang zijn ook de maatregelen die op ouderen zijn gericht. Met ingang
van 2002 stimuleert de regering de arbeidsdeelname van ouderen o.m. via een
hogere arbeidskorting voor werkenden van 58 jaar en ouder, een WAO-premiekorting
voor ouderen en de mogelijkheid voor werkgevers om oudere werknemers een bonus
te geven die tot een bepaalde hoogte belastingvrij is. Nieuwe en bestaande
beleidsmaatregelen, zoals omzetting van VUT in flexibele pensioenregelingen,
moeten bijdragen tot een hogere arbeidsdeelname van ouderen. Ook werkgevers
kunnen bevorderen dat oudere werknemers langer in het arbeidsproces blijven.1 Voorbeelden van maatregelen zijn taakverlichting voor
oudere werknemers, aanpassing van de werktijden, demotie en een langdurige
loopbaanonderbreking. Ook scholing van ouderen draagt bij aan langer doorwerken.
Het belang van scholing komt duidelijk naar voren bij een landenvergelijking;
landen met een relatief hoge scholingsinspanning kennen ook een relatief hoge
gemiddelde effectieve pensioenleeftijd.23.3 Arbeidsmigratie in het licht van de EUMigratie binnen de Europese UnieDe migratie binnen de Europese Unie is zeer beperkt. In het advies van
de SER inzake arbeidsmobiliteit binnen de EU wordt aangegeven dat jaarlijks
slechts 0,2 procent van de EU-bevolking migreert naar een andere lidstaat
(binnen de VS is dit rond de 2 procent). De migratie naar Nederland is nog
minder: 0,12 procent (in 1998: 18 175, waarvan 8681 arbeidsmigranten).
Oorzaken voor de geringe migratie binnen de EU zijn naast institutionele belemmeringen
(verschillen in belastingstelsels, pensioenstelsels) en ondoorzichtigheid
van vacatures, de taal- en cultuurverschillen tussen de lidstaten en de relatief
geringe inkomensverschillen tussen de EU-lidstaten. In het SER-advies «Arbeidsmobiliteit
in de Europese Unie» worden aanbevelingen gedaan om een aantal belemmeringen
weg te nemen.Het arbeidsmigratiebeleid in de EU-lidstaten verschilt onderling weinig.
In de meeste EU-landen is het oogmerk van arbeidsmigratie een tijdelijk verblijf
van de arbeidsmigrant (in tegenstelling tot bijvoorbeeld de VS en Australië
waar permanent verblijf wordt beoogd). Verschillen tussen de EU-landen betreffen
vooral de selectiecriteria op basis waarvan arbeidsmigranten worden geworven.De meest bekende criteria zijn «kwalificatielijsten», «puntensystemen»,
«quota's» en «greencards».Met genoemde selectiecriteria kan de arbeidsmigratiestroom worden gecontroleerd.
Ook kan hiermee ingespeeld worden op de arbeidsmarktsituatie.
Immers, er is sprake van een vraaggestuurde arbeidsmigratie. Maar deze criteria
bieden niet de garantie dat de vraag naar arbeidskrachten en het aanbod van
de aangetrokken buitenlandse arbeidskrachten naadloos op elkaar aansluiten.
Een reden hiervoor is dat personeelstekorten in termen van vereiste kwalificaties
en sector moeilijk zijn te identificeren. De identificatie wordt extra moeilijk
doordat deze selectiecriteria nooit actueel zijn (time lag). Ook is moeilijk
meetbaar wie aan de vereisten voldoet. Bovendien, zo blijkt uit de ervaringen,
is het opstellen van de toetsingscriteria tijdrovend en bieden de selectiecriteria,
mede hierom, weinig mogelijkheden om flexibel in te spelen op veranderingen
op de arbeidsmarkt.Veel nadelen van genoemde criteria gelden niet voor de tewerkstellingsvergunningen
(TWV's) waarmee Nederland werkt. Aan de toekenning van de TWV's ligt de actuele
arbeidsmarktsituatie ten grondslag. De relatie tussen arbeidsmigratie en de
arbeidsmarkt is bij TWV's dus beter verankerd. Ook hebben TWV's als voordeel
dat zij alle economische sectoren in staat stellen om arbeids-migranten te
werven indien er geen prioriteitgenieten aanbod is. Bij de genoemde selectiecriteria
zijn de wervingsmogelijkheden, en dus de effecten van arbeidsmigratie, sectoraal
onevenwichtig verdeeld.Indien de voor- en nadelen van genoemde criteria in beschouwing worden
genomen, is de conclusie dat het voor Nederland niet zinvol is om over te
schakelen op deze criteria of deze bovenop het huidige arbeidsmigratiebeleid
in te voeren.Migratie vanuit de Midden- en Oosteuropese statenDe verwachting is dat in 2004 de eerste Midden en Oosteuropese landen
(MOE-landen) zullen toetreden tot de Europese Unie. De Europese Raad in Götenborg
heeft voor de Europese Commissie ten aanzien van het vrij verkeer van werknemers
een onderhandelingsmandaat vastgesteld, dat voorziet in een overgangsperiode
van 2 jaar, door lidstaten eventueel nog te verlengen met 3 en 2 jaar. Vanaf
het moment van toetreding kunnen lidstaten echter een nationaal beleid voeren.
Nederland wil gedurende de pre-accessiefase conform het SER-advies arbeidsaanbod
uit de MOE-landen voorrang geven boven arbeidsaanbod uit andere niet-EU landen.
Het kabinet blijft er gedurende de overgangs-periode naar streven dat zo spoedig
mogelijk een situatie tot stand komt, waarbij in Nederland sprake is van vrij
verkeer voor werknemers uit de nieuwe lidstaten, met behoud van de mogelijkheid
van vrijwaringsmaatregelen. Het kabinet heeft hiertoe besloten, mede op basis
van onderzoeksrapporten, waaruit blijkt dat de arbeidsmigratie vanuit de MOE-landen
naar de EU, en ook Nederland, zeer gering zal zijn. Een studie in opdracht
van de Europese Commissie geeft aan dat, ondanks verschillen in loonniveau
en werkgelegenheid, naar verwachting in totaal 34 000 migranten vanuit
de MOE-landen zich tot 2030 in Nederland zullen vestigen.Verwacht mag worden dat vooral sectoren als de tuinbouw en bouw daar gebruik
van kunnen maken.4 Samenvattende conclusiesTer aanvulling op de mechanismen die zich op de arbeidsmarkt zelf voordoen,
heeft de overheid een aantal maatregelen in gang gezet ter verlichting van
de knelpunten op de arbeidsmarkt. Deze beleidsmaatregelen leggen de prioriteit
daar, waar deze hoort, namelijk bij de (her)inschakeling van onbenut arbeidspotentieel,
bij scholing van werkzoekenden en werknemers en bij het verminderen van de
uitstroom uit arbeid. Voor specifieke personeelstekorten die thans bestaan
en die niet allemaal op korte termijn kunnen worden opgelost met de in gang
gezette beleidsmaatregelen is het Wav-instrumentarium beschikbaar.
Via een vraaggestuurd arbeidsmigratiebeleid binnen het kader van de Wav kunnen
knelpunten aangepakt worden. Dit geldt zeker indien de koppeling die thans
wordt gelegd tussen arbeidsmigratie en het sectorale arbeidsmarktbeleid verder
wordt uitgebreid.Wordt de toekomstige arbeidsmarktsituatie bezien, dan doen zich twee vraagstukken
voor die samenhangen met de demografische ontwikkelingen:• De betaalbaarheid van de sociale zekerheid; vanuit de budgettaire
invalshoek is de vergrijzingsproblematiek bescheiden en kunnen de budgettaire
lasten hiervan op velerlei manieren substantieel verminderd worden, o.a. via
verhoging van de arbeidsparticipatie, terugdringing van de WAO-instroom en
stijging arbeidsproductiviteit. Een beleid gericht op het verruimen van de
mogelijkheden voor arbeidsmigratie versterkt niet alleen het economisch draagvlak
maar vergroot ook het beroep op sociale zekerheid. Vanwege de volgmigratie
overheerst dit laatste effect. Migratie levert dan geen bijdrage aan de verkleining
van de problematiek.• Mogelijke gevolgen voor vraag- en aanbodverhoudingen op de arbeidsmarkt;
Op basis van de huidige inzichten is het mogelijk dat via aanpassingsmechanismen
in de markt, actieve om- en bijscholing, een verhoging van de arbeidsparticipatie
van vooral ouderen en etnische minderheden en een vermindering van de voortijdige
uitstroom, een groot deel van de op korte termijn te verwachten aansluitingsproblemen
op de arbeidsmarkt is op te vangen. Wel zullen ook bij een goede werking van
de nationale aanpassingsmechanismen, op deelmarkten specifieke knelpunten
kunnen optreden. Hoewel deze moeilijk exact te voorspellen zijn, is de verwachting
dat zich vooral tekorten zullen (blijven) voordoen aan hoog opgeleide werknemers
(HBO/WOniveau), met name in de tertiaire en kwartaire sector. Door een gericht
scholingsbeleid en toepassing van de Wav – waartoe ook internationale
werving van kenniswerkers behoort – kunnen deze knelpunten worden aangepakt.Gezien het huidige (nog onbenutte) en toekomstige arbeidspotentieel dient
het beleid gericht te zijn op een vergroting van de arbeidsparticipatie en
de nadruk op (hogere) scholing. Daarnaast moeten in lijn met het SER-advies
over arbeidsmobiliteit in de EU belemmeringen worden weggenomen die de arbeidsmigratie
binnen de EU beperken.Het asielbeleid leent zich er niet toe een structurele bijdrage te leveren
aan het wegnemen van knelpunten op de Nederlandse arbeidsmarkt. Arbeidsmarktbeleid
en asielbeleid moeten niet vermengd worden, maar dienen elk op eigen merites
te worden beoordeeld.Het huidige arbeidsmarktinstrumentarium, waaronder de Wav, biedt ook voor
de langere termijn voldoende mogelijkheden om adequaat in te spelen op de
vraag- en aanbodverhoudingen op de Nederlandse arbeidsmarkt. Er is derhalve
geen noodzaak voor een beleidswijziging richting een verruiming van het arbeidsmigratiebeleid,
zoals bijvoorbeeld wordt overwogen door de Europese Commissie. Een verruiming
brengt bovendien ongewenste risico's met zich mee. De toestroom van volgmigranten,
de lage participatiegraad en het relatief hoge beroep op sociale uitkeringen
onder deze groep, betekenen dat het wegnemen van arbeidsmarktknelpunten via
arbeidsmigratie, het beroep op de publieke sector fors kan vergroten. Ook
kan een ruimer arbeidsmigratiebeleid ertoe leiden dat de voor de Nederlandse
economie noodzakelijke investeringen in human capital (waaronder inburgering
en duale trajecten waarin leren en werken gecombineerd kunnen worden) uitblijven.
Daarnaast zijn meer voorzieningen en middelen nodig voor integratie
en kan werving van goed opgeleide arbeidsmigranten uit minder ontwikkelde
landen leiden tot een brain drain.Op dit moment wordt gewerkt aan een verdere vereenvoudiging van de Wav
waarbij stroomlijning en versnelling van de aanvraagprocedure van tewerkstellingsvergunningen
centraal staan. Ook zal aandacht worden besteed aan de toelating van hoog
opgeleide werknemers die van belang zijn voor de kenniseconomie. De ontwikkeling
van de kenniseconomie is een speerpunt van het Nederlandse regeringsbeleid.1 Met de mondialisering en de ontwikkeling van de kenniseconomie
ontstaat er een wereldwijde competitieve markt voor kennis. De intensivering
van ICT en internetgebruik versnellen deze trend, waardoor de vraag naar hoger
onderwijs en onderzoek verder zal toenemen. De Wav kent een versoepeld toelatingsbeleid
voor promovendi en voor gastdocenten en onderzoekers die tijdelijk in Nederland
arbeid verrichten. Zo mogen promovendi langer dan drie jaar in Nederland arbeid
verrichten. Op dit moment heeft het Nederlandse onderzoek internationaal een
uitstekende reputatie. Het is van belang dat het Nederlandse beleid om jong
talent aan te trekken en vast te houden kan concurreren met het beleid van
andere landen. Deze ambitie past ook binnen de Lissabonstrategie om van Europa
de meest competitieve en dynamische kenniseconomie van de wereld te maken.
Gelet op het belang van de kenniseconomie zal daarnaast worden bezien waar
nadere aanpassing van wet- en regelgeving nodig is om kennismigratie naar
Nederland zo goed mogelijk te laten verlopen en om een optimale inbedding
van de Nederlandse economie in het internationale krachtenveld te waarborgen.
Tevens zal het kabinet onderzoeken of de Wav ook op langere termijn over voldoende
wendbaarheid en flexibiliteit beschikt om getalenteerde mensen binnen te halen.
Een interdepartementale werkgroep zal daarover een advies uitbrengen. XNoot1Arbeidsmobiliteit in de EU, advies vastgesteld op 16 februari 2001.XNoot2CBS, Maandstatistiek van de bevolking, 2000/10,
in samenwerking met Eurostat.XNoot1Nota In Goede Banen, 31–3-2000, Kamerstuk
1999–2000, 2706, nr. 1 Tweede Kamer (15 Kb).XNoot1Ontwerp-besluit tot wijziging van het besluit ter uitvoering van de Wet
arbeid vreemdelingen, AM/AAB/01/37519, d.d. 15 juni 2001.XNoot2A. De Jong, H. Nicolaas en A. Sprangers, Bevolkingsprognose 2000–2050:
kunnen in de toekomst meer arbeidsmigranten worden verwacht?, Sociaal Economische Maandstatistiek 2001/07.XNoot1Evaluatie Wet arbeid vreemdelingen, 1999.XNoot2De praktijk laat zien dat de participatiegraad van volgmigranten veel
lager is dan die van autochtonen. Volgens de WRR treden diverse groepen allochtone
vrouwen veel minder snel toe tot de arbeidsmarkt dan autochtone vrouwen vanwege
hun relatief hoge kindertal. WRR, Oude en nieuwe allochtonen in Nederland.
Een demografisch profiel. Werkdocument, Den Haag,
juli 2001. Zie ook OECD, Employment Outlook, June
2001, p. 171: «The participation rate for immigrant or foreign women
was systematically lower than that of their male counterparts and was in general
lower than that of female nationals.»XNoot1Zie de notitie «Migratie en ontwikkeling» van Ontwikkelingssamenwerking
uit 1996.XNoot2Elfde rapport Studiegroep Begrotingsruimte, Stabiel
en duurzaam begroten, Tweede Kamer, Kamerstukken II, 27 805,
volgnummer 1, vergaderjaar 2000–2001, CPB, Ageing
in the Netherlands, The Hague, August 2000. Werkgroep Schuldpolitiek,
2000, Een verkenning van de schuldpolitiek op lange termijn.XNoot3CPB, Ageing in the Netherlands, The Hague, August 2000.XNoot4CPB, Ageing in the Netherlands, The Hague, August 2000, p. 67.XNoot5Elfde rapport Studiegroep Begrotingsruimte, Stabiel en duurzaam begroten,
Tweede Kamer, Kamerstukken II, 27 805, volgnummer 1, vergaderjaar 2000–2001.XNoot1C. Remery, K. Henkes, J. Schippers, P. Ekamper, Veroudering
arbeidsmarkt. Werkgevers niet voorbereid, DEMOS, Jaargang 17, juli/augustus
2001. Volgens deze onderzoekers zoeken werkgevers in plaats van behoud of
werving van oudere werknemers primair andersoortige oplossingen voor de schaarste
problematiek.XNoot2OESO (1998), Employment Outlook.XNoot1Zie o.a. Regeringsverklaring 1998: «Nederland is duidelijk op weg
een «brainport» te worden. De vitaliteit van onze economie en
de leefbaarheid van de samenleving staan of vallen met het ontwikkelen en
toepassen van zeer uiteenlopende vormen van kennis. De inzet van investeringsmiddelen
voor de ontwikkeling en toepassing van kennis onderstreept het belang dat
de regering hieraan hecht». Ook de Europese Raad van Lissabon in maart
2000 onderstreepte deze visie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28026-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl