Basisvorming; Verslag algemeen overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23085, nr. 9

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

29-03-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

23085 nr. 9

09-03-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de staatssecretarisOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23085Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 52 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 085Basisvormingnr. 9VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 9 maart 1995De vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 2 februari 1995 overleg gevoerd met staatssecretaris mevrouw
Netelenbos van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over de basisvorming. Het overleg vond plaats aan de hand van de volgende stukken:– Brief van de minister van Onderwijs en Wetenschappen met beleidsreactie
op de inspectierapporten over het schoolvak verzorging en de eerste fase invoering
van de basisvorming (kamerstuk 23 085, nr. 5).– Brief van de minister van Onderwijs en Wetenschappen d.d. 11 maart
1994 ter aanbieding van het rapport «Richting en Ruimte» van het
Procesmanagement Basisvorming (PMB) en zijn reactie hierop (kamerstuk 23 085,
nr. 6).– Brief van de minister van Onderwijs en Wetenschappen d.d. 15 maart
1994 ter aanbieding van de PMB-enquête «Het fundament gelegd»;
resultaten stand van zaken enquête jaarwisseling 1993–1994 en
zijn beleidsreactie hierop (kamerstuk 23 085, nr. 7).– Brief van staatssecretaris mevrouw Netelenbos van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen d.d. 15 november 1994 inzake de rapportage van de Commissie
opgaven basisvorming voor de afsluitende toetsing.– Brief van staatssecretaris mevrouw Netelenbos van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen d.d. 19 januari 1995 inzake overleg met AVS over toetsing
van de basisvorming.– Brief van staatssecretaris mevrouw Netelenbos van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen d.d. 20 januari 1995 inzake laatste ontwikkelingen rond de
invoering van de basisvorming.Van het overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Cornielje (VVD) wees er eerst op dat de basisvorming
pas in het schooljaar 1993/1994 van start is gegaan. Daarom vond hij het niet
verwonderlijk dat de diverse brieven die nu ter bespreking voorliggen, nogal
beleidsarm zijn. In het bijzonder de drie brieven die in het voorjaar van
1994 aan de Kamer zijn gezonden, waren inventariserend van aard. Aan deze
brieven, geschreven op een moment dat het eerste schooljaar met de basisvorming
nog niet was volgemaakt, kunnen dan ook nauwelijks beleidsconclusies worden
verbonden.Vervolgens herinnerde hij eraan dat de VVD-fractie zich indertijd aanvankelijk
positief heeft opgesteld ten opzichte van de basisvorming, vooral gezien het
inhoudelijke WRR-rapport over dit onderwerp. In de loop van de tijd spitste
de discussie zich echter vooral toe op structuren en uiteindelijk heeft de
VVD-fractie zich tegen invoering van de basisvorming gekeerd. Overigens beschouwt
de VVD-fractie de tot stand gekomen wet uiteraard als het vertrekpunt. De
tegenstem van indertijd was vooral ingegeven door zorg voor de zwakste groepen
leerlingen in het IVBO en het VBO/MAVO. Inmiddels is gebleken, aan de hand
van de voorlopige conclusies, dat juist daar ook de belangrijkste knelpunten
liggen. Hij vroeg de staatssecretaris dan ook om deze eerste evaluatie-resultaten
te betrekken bij haar standpuntbepaling inzake het rapport van de commissie-Van
Veen en het rapport profiel tweede fase. Vooral het VBO/MAVO blijkt ingeklemd
te worden tussen enerzijds de eisen die de basisvorming stelt, en anderzijds
de eisen die het MBO stelt.Met het oog hierop vroeg hij ook, op dit moment af te zien van het voornemen
tot herziening van de kerndoelen. Nu nog pas één jaar ervaring
met basisvorming is opgedaan, leek het hem niet verstandig om al projectmatig
de kerndoelen te gaan herzien. Veel zinvoller leek het hem de aandacht te
richten op de ervaringen met de toeneming van de studielast (twee uur extra
per week). Er zijn berichten dat leerlingen zich overbelast voelen. Heeft
dat te maken met die toeneming van de studielast, of misschien vooral met
het grote aantal vakken? Daarnaast dient de aandacht gericht te worden op
de nascholing van docenten. Invoering van de basisvorming vraagt immers van
docenten een andere houding en andere kennis en vaardigheden. Hoe staat het
verder met de inventaris en de leermiddelen voor in het bijzonder de vakken
techniek en verzorging?Op 15 juni 1994 is een ontwerp-besluit inzake toetsen basisvorming bij
de Kamer voorgehangen, een ontwerp dat vervolgens is geslagen omdat de Kamer
het niet nodig oordeelde hierover overleg met de minister te plegen. In de
toelichting op dit ontwerp-besluit stond dat het eerste jaar voor een belangrijk
deel zal worden gebruikt om ervaring op te doen, waarna zal worden bezien
of wellicht op een andere manier met de toetsen dient te worden omgegaan.
De heer Cornielje stond geheel achter deze werkwijze en vond dan ook dat geen
ingrijpende veranderingen moeten worden doorgevoerd zolang nog geen ruime
ervaring is opgedaan. Wel moet, zo meende hij, nagedacht worden over de functie
van de toetsen. Enerzijds gaat het, zo had hij begrepen, om diagnostische
toetsen, anderzijds is het kennelijk de bedoeling om door middel van deze
toetsen meer zicht te krijgen op de kerndoelen. Dat laatste was voor hem een
reden te meer om te vragen niet nu al de kerndoelen te gaan herzien. Daarnaast
had hij in de pers het bericht gelezen dat de met deze toetsen samenhangende
kosten veel hoger zouden uitvallen dan het geraamde bedrag van 4 mln. Wat
zijn nu in de praktijk de werkelijke kosten?Ook de Commissie opgaven basisvorming heeft in haar rapport waarschuwende
woorden gesproken over de zwakste groep leerlingen, vooral die in het IVBO.
De heer Cornielje achtte het dan ook nodig dat op dit punt de vinger aan de
pols wordt gehouden. Hij had ook begrepen dat veel scholen voor VBO/MAVO samenwerkingsvormen
met het MBO voorstaan, nu bij VBO/MAVO ontbreekt wat wèl aanwezig is
bij HAVO/VWO, namelijk één leerweg gedurende vijf of zes jaar
waar de basisvorming ingepast wordt. Een leerling die het VBO/MAVO heeft gevolgd,
moet nu nog voor een verdere opleiding naar een andere school. Hij vroeg hier
de aandacht van de staatssecretaris voor. Juist voor deze groep leerlingen
is samenwerking tussen VBO/MAVO en MBO van uitermate groot belang, teneinde
deze groep toe te leiden naar een vorm van kwalificatie zoals bedoeld in de
wet educatie en beroepsonderwijs. Dit betekent ook, zo vond hij, dat een VBO-school
die is opgenomen in een scholengemeenschap voor VBO, AVO en VWO, niet langer
in een financieel gunstiger positie behoort te verkeren dan een
VBO-school in een verticale scholengemeenschap.Afsluitend wees hij erop dat hij vandaag alleen nog een voorlopige mening
had kunnen geven. Hij stelde zich voor in het najaar bij de begrotingsbehandeling
hierop terug te komen, aan de hand van de ervaringen met de basisvorming in
het nu lopende schooljaar 1994/1995.De heer Van de Camp (CDA) had de indruk dat het goed loopt
met invoering van de basisvorming. Wel is duidelijk dat vernieuwing in het
voortgezet onderwijs het nodige geld kost. Het vorige kabinet had dan ook
al 300 mln. structureel extra uitgetrokken voor invoering van de basisvorming
en inmiddels kunnen de rapporten van de commissie-Van Veen over de tweede
fase in het voortgezet onderwijs tegemoet worden gezien waar ook nog wel de
nodige financiële consequenties aan vast zullen zitten. Bij de docenten
heerst veel enthousiasme over de basisvorming, een enthousiasme dat overigens
niet zozeer aanwezig is bij de schoolleiding die inderdaad nog te maken heeft
met allerlei praktische problemen.Ingaande op de toetsen wees hij er eerst op dat de artikelen in Director
spreken over een «experimenteerjaar», terwijl de brief aan de
scholen een aanmerkelijk strengere toon aanslaat. Daarin wordt namelijk gesteld
dat de éénuursvakken moeten worden getoetst. Wat is nu de bedoeling?
Verder had ook hij berichten gekregen over hoge kosten. Hij had begrepen dat
de scholen drie exemplaren krijgen en dat ieder extra exemplaar al snel f 30
kost, waardoor de totale kosten voor de scholen inderdaad veel hoger zouden
uitkomen dan het geraamde bedrag van 4 mln.Belangrijker in dit verband vond hij overigens de belasting door de toetsen.
Hiermee is, zo had hij begrepen, 70 à 80 uur gemoeid, d.w.z. drie onderwijsweken.
De tijd die nodig is voor het maken van werkstukken, is daarin weliswaar begrepen,
maar toch gaat hiermee veel lestijd verloren, terwijl er in de maanden april
en mei toch al vrij veel lesuitval is. Bovendien zullen docenten, nu zij toetsen
aangereikt krijgen, al snel geneigd zijn om de eigen schooltoetsen maar achterwege
te laten. Is dat inderdaad een reëel gevaar?In dit kader wees hij ook nog op de formulering van de toetsen. Indertijd
is erop aangedrongen dat de IVBO-leerling een eenvoudiger geformuleerde toets
zou krijgen dan de gymnasium-leerling, maar daar is uiteindelijk niet toe
besloten. Uit contacten met het CITO had hij begrepen dat de op dit punt gevreesde
problemen wel meevallen, maar dat aan IVBO-leerlingen toch wel regelmatig
enige hulp moet worden geboden. Hoe is de stand van zaken op dit vlak en wordt
overwogen om in het vak wiskunde tot twee verschillende toetsen te komen?Bij het vak verzorging vroeg de heer Van de Camp of het AVO/VWO zich in
het algemeen wel houdt aan de adviestabel. Of meent men daar dat het wel met
minder uren dan in het VBO kan? Zijn er nog problemen met de beschikbaarheid
van lokalen? Verder had hij in de betreffende brief gelezen dat 900 docenten
zijn betrokken bij de nascholing. Zijn dat dan alle docenten die nascholing
nodig hebben, of is de behoefte aan nascholing veel groter?De breedte van de basisvorming is al geruime tijd niet meer in discussie
geweest. Hoe staat het daar nu mee? Hij kon zich voorstellen dat de staatssecretaris
dit wil betrekken bij haar beleidsreactie op het rapport van de commissie-Van
Veen, maar hij betwijfelde of dat wel verstandig zou zijn, want samenwerking
tussen het voortgezet onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs is toch
een specifiek onderwerp dat niet zozeer in het rapport-Van Veen wordt behandeld.
Hoe gaat het verder met de basisvorming in het voortgezet speciaal onderwijs?
Hij vond dat de basisvorming, voor zover mogelijk, ook in dat onderwijs geïmplementeerd
dient te worden. In dit verband merkte hij nog op, zich er zeer aan gestoord
te hebben dat in het persbericht van het ministerie over het rapport-Van
Veen VSO-leerlingen zijn ondergebracht bij de arbeidsmarkt-gerichte leerweg.
Bij VSO-leerlingen gaat het immers om een uiterst gemêleerde groep,
waaronder ook hoogbegaafden.Hij had de indruk gekregen dat sommige provincies min of meer vooruit
gaan lopen op de beleidsreactie op het rapport-Van Veen. Zo is de provincie
Noord-Holland al bezig met het herschikken van het VBO. Hij had daar bezwaar
tegen. Indertijd is immers afgesproken dat de deelplanorganisaties de scholenfusies
zouden verzorgen en hij vond dan ook dat de provinciale overheid daarin niet
actief (dus anders dan adviserend) moet gaan optreden. Hij drong er bij de
staatssecretaris op aan de deelplanorganisaties in dezen niet te vergeten.Inmiddels had hij ook berichten gekregen over het zgn. rugzakje, inhoudend
dat de faciliteiten voor de niet-normale leerling gekoppeld worden aan die
leerling, niet aan de school of de gemeente. Op zichzelf vond hij het koppelen
van faciliteiten aan de leerling bepaald geen slechte benadering, maar de
vraag is wel hoe een leerling zich in de loop van de tijd ontwikkelt. Het
komt nogal eens voor dat een leerling in de eerste klas van het voortgezet
onderwijs veel tijd nodig heeft om te wennen en pas later volledig tot ontwikkeling
komt, en het zou te betreuren zijn als zo'n leerling dan al direct een rugzakje
op krijgt. De heer Van de Camp had begrepen dat er experimenten lerarenopleidingen
basisvorming zijn, maar in de stukken had hij daar niets over kunnen vinden.
Valt hier iets méér over te zeggen? Hij hechtte wel aan een
zeker vakonderscheid in de basisvorming, met het oog op het behouden van het
wetenschappelijk niveau van het voortgezet onderwijs.Aanvankelijk stond hij sceptisch ten opzichte van het PMB, maar inmiddels
was deze scepsis sterk verminderd. Hij had begrepen, ook uit berichten van
scholen, dat het bij het PMB goed loopt. Overigens loopt de instellingsbeschikking
op 1 januari 1996 af. Wat zal er dan met het PMB gebeuren?In de brief van 15 november jl. wordt gesproken over het inrichten van
regionale telefoon-steunpunten voor de toetsopgaven. Daarnaast is er inmiddels
een periodiek Verzorging en zijn er nog allerlei andere activiteiten. Hij
had de indruk dat de bedragen die hiermee gemoeid zijn, beter aan de lump-sum
toegevoegd kunnen worden, opdat de schoolorganisatie hier zèlf en dan
ook vraaggestuurd mee kan werken.Verder vroeg hij of er voldoende aandacht blijft voor nevenvestigingen.
De wet loopt binnenkort af en daarmee wellicht ook de extra financiering,
terwijl juist vanwege de nevenvestigingen het beleid inzake brede scholengemeenschappen
zo'n groot succes is geworden.Ook hem hadden berichten bereikt over de hoge studielast voor leerlingen.
Hij vroeg hoe het daarmee staat. Zelf vond hij overigens een behoorlijke studielast
niet zo bezwaarlijk.Het onderwerp «Fries in de basisvorming» is nog steeds niet
geregeld. Gaat het inderdaad om twee projecten: enerzijds invoering van Fries
in de basisvorming, anderzijds integratie van Fries en Nederlands in de basisvorming?
Hij had begrepen dat vooral over het tweede project de onderhandelingen over
facilitering nog niet zijn afgerond. Hoe staat het daarmee?Ten slotte zei de heer Van de Camp, op zichzelf geen bezwaar te hebben
tegen herziening van de kerndoelen, mits er sprake blijft van een vloeiende
lijn. Er dient dus niet volgend jaar ineens weer een heel ander pakket te
worden gepresenteerd. Een voortdurende evaluatie, mede met het oog op de verdere
informatisering van de samenleving en het onderwijs, vond hij echter niet
bezwaarlijk. De eerste evaluatieresultaten die in september a.s. verwacht
kunnen worden, wachtte hij met belangstelling af.Mevrouw Liemburg (PvdA) stelde vast dat tegelijk met de invoering
van de basisvorming nog andere ontwikkelingen in het onderwijs gaande zijn, zoals het streven naar de autonome school met eigen budgetten,
het terugdringen van het aantal wachtgelders en het vervolg op de basisvorming,
in de vorm van de rapporten van de commissie-Ginjaar-Maas en de commissie-Van
Veen. Dit vraagt veel van de mensen in de scholen, vooral van de leiding,
en het is dan ook begrijpelijk dat deze niet zo enthousiast is over de basisvorming
als gelukkig geldt voor de docenten. Het rapport-Van Veen lijkt trouwens hier
en daar enigszins terug te komen van het zo breed mogelijke vakkenpakket van
de basisvorming, waarbij de kernvraag is of niet te veel wordt gevraagd van
de VBO-leerlingen. Verder heeft het PMB zijn zorg erover uitgesproken dat
meer dan de helft van de scholen is betrokken in fusieprocessen, hetgeen een
grote belasting voor betrokkenen betekent, naast de inspanningen die toch
al moeten worden geleverd voor een goede invoering van de basisvorming. Zij
vroeg daar een reactie van de staatssecretaris op. De vraag of het onderwijs
het allemaal aan kan, leek haar wel gerechtvaardigd.In dit verband maakte zij het ministerie een compliment ervoor dat er,
zoals uit de stukken blijkt, een nauwe relatie is tussen het ministerie en
de praktijk van het onderwijs. Zij had ook de indruk dat in het algemeen zeer
adequaat door het ministerie wordt ingespeeld op zich voordoende knelpunten.
Anderzijds geeft dat wel het risico dat het onderwijs tot de conclusie komt
dat het maar beter is om alles gelaten over zich heen te laten komen, omdat
er toch weer snel wijzigingen optreden. Dat risico is er des te meer als binnenkort
alweer ingrijpende veranderingen in de toetsen zouden worden doorgevoerd.
Inderdaad doen zich daarbij knelpunten voor, maar die hebben voor een belangrijk
deel te maken met de wijze waarop de toetsen zijn gepresenteerd. Zo waren
ze niet op tijd klaar, waardoor verwarring is ontstaan, maar het direct alweer
aanpassen leidt in het algemeen opnieuw tot onrust en verwarring.Ondanks de complexiteit van het proces mag worden vastgesteld dat de invoering
van de basisvorming redelijk goed loopt. Wel had zij brieven gelezen van vooral
oudere leerkrachten die het «niet meer zien zitten», mede met
het oog op hetgeen allemaal van het onderwijs wordt gevraagd. Zij vroeg daar
aandacht voor. Niet alleen de organisatie, maar ook de individuele leerkracht
moet het immers allemaal aan kunnen. Het PMB heeft ook gewezen op het spanningsveld tussen enerzijds de bemoeienissen
van de overheid en anderzijds het streven naar zelfstandigheid van het onderwijs.
Daar is niet direct een oplossing voor te geven, maar dit moet, zo meende
mevrouw Liemburg, wel een aandachtspunt zijn bij de verdere vormgeving van
het beleid.Zij sloot zich aan bij de al geuite zorgen over het vak verzorging. De
invoering van dit vak op de scholen loopt traag. In het voorjaar van 1994
was dit vak op ongeveer 61% van de scholen ingevoerd en de meest recente cijfers
geven aan dat dit percentage nog maar tot 69 is gestegen. Die stijging is
niet bepaald spectaculair. Daarnaast is er het gevaar, als te veel begrip
voor de scholen wordt getoond, dat de kwaliteit in het gedrang komt. In het
inspectierapport is daar ook terecht de vinger bij gelegd.Hoewel een aanzienlijk percentage van de scholen het schoolwerkplan heeft
ingevoerd, zijn er ook nog vele scholen die zich niet aan de wettelijke voorschriften
op dit punt blijken te houden. Terecht toont het departement begrip voor de
problemen waarmee scholen kampen, maar ook hier is er weer het risico dat
de kwaliteit lijdt onder de tolerantie. Ditzelfde geldt voor de problematiek
binnen het VBO, in het bijzonder het IVBO. Er wordt, aldus de stukken, maar
weinig gebruik gemaakt van de mogelijkheid om vrijstellingen aan te vragen,
maar toch doen zich op zo'n 80% van de scholen problemen voor en ook hier
is weer het gevaar dat een te soepele opstelling van de overheid ten koste
gaat van de kwaliteit.De toetsen zullen, zo is de bedoeling, een belangrijke rol spelen bij
de evaluatie van de basisvorming. Hoe verhoudt zich dat dan tot de experimentele
status die voor de eerste periode is toegekend aan de toetsen?
Ook mevrouw Liemburg vroeg in dit verband wat met het PMB zal gebeuren na
1 januari 1996, als het instellingsbesluit afloopt. Gezien de gang van zaken
rond de toetsen is het duidelijk dat het proces van invoering van de basisvorming
op die datum nog niet is afgerond. Anderzijds moeten ook bepaalde grenzen
worden gesteld. Als het invoeringsproces erg veel tijd gaat nemen, is het
gevaar van verwatering groot.In het inspectierapport wordt nog wel aandacht gegeven aan het punt van
de Friese taal, maar in de stukken van het ministerie wordt hier niets meer
over gezegd. Zij had begrepen dat het hier niet om twee projecten gaat, maar
om slechts één project, namelijk simpelweg het aanbieden van
de Friese taal binnen de basisvorming. Het PMB heeft een uitstekende rol gespeeld
bij de invoering van het Fries in het eerste jaar van de basisvorming. Het
gaat hier om een moeilijk traject, omdat voor de invoering van het Fries geen
uren zijn geclaimd en daar nu moeilijk alsnog om gevraagd kan worden vanwege
de extra studielast die dat betekent. Scholen moeten dus veel creativiteit
tonen om te voldoen aan de vederlichte wettelijke verplichting op dit punt,
maar het PMB heeft daar een constructieve rol in gespeeld.De problemen doen zich nu vooral voor bij de invoering van het Fries in
het tweede jaar; in dat jaar dreigt Fries te bezwijken onder de studielast
van de andere vakken. Na overleg met het ministerie heeft het platform «Fries
in de basisvorming» het initiatief genomen om te komen tot een project
dat een oplossing kan bieden voor de problemen rond het Fries. Daarbij gaat
het om het tweede al genoemde project, namelijk het project waarbij het Fries
een plaats krijgt binnen het Nederlands. Het welslagen hiervan hangt o.a.
af van de inzet van de individuele docent en er is ook een extra inspanning
van de overheid nodig om dit project echt te laten slagen. Het platform vraagt
daar extra middelen voor en de provincie Friesland heeft inmiddels geld beschikbaar
gesteld. Mevrouw Liemburg vond dat het nu aan het ministerie is om ook een
gebaar te maken, ten behoeve van dit specifieke project.Mevrouw Lambrechts (D66) was onder de indruk van hetgeen in
het kader van invoering van de basisvorming inmiddels al op de rails is gezet.
De overheid neemt haar verantwoordelijkheid serieus en ook de scholen tonen
veel inzet om de basisvorming tot een succes te maken. Er zijn signalen dat
er hier en daar problemen zijn, maar het gaat ook om een groeiproces en in
dit stadium is het trekken van conclusies daarom nog nauwelijks mogelijk.Het punt van de studielast leek haar overigens wel een belangrijk probleem.
Een hoge studielast kan immers ontmoedigend werken op toch betrekkelijk jonge
kinderen die nog zo'n lange leerperiode voor zich hebben. Ook over het vak
verzorging had zij enige zorgen. Zij had berichten gekregen dat nogal eens
een houding wordt aangenomen van «er valt redelijk met dat vak te werken,
maar het had niet gehoeven». Valt dat nog te verbeteren, of gaat het
inderdaad om een extraatje dat door de politiek is bedacht en dat in de praktijk
weinig meerwaarde heeft? De adviestabel bevat 2,5 uur voor het vak verzorging,
maar in de praktijk wordt er op veel scholen maar één uur aan
besteed. Overigens staat daar tegenover dat, als werkelijk 2,5 uur aan het
vak verzorging wordt besteed, dit weer ten koste gaat van andere vakken.Daarmee kwam zij ook op het punt van de vele kerndoelen. Door de veelheid
aan vakken (de vakken verzorging en techniek zijn toegevoegd) is nu toch sprake
van een zekere versnippering en veel wisselingen van leerkrachten, hetgeen
weer leidt tot een geringere band van leerkrachten met leerlingen. Scholen
ervaren dat als een probleem, vooral omdat het hier leerlingen betreft die
net van de basisschool afkomen en dus in een overgangsperiode zitten. Op zichzelf stond zij niet huiverig ten opzichte van wijziging van kerndoelen,
maar zij vond wel dat er op dit moment nog niet voldoende gegevens zijn om
te beoordelen of tot wijziging moet worden overgegaan. Wanneer zullen er naar
verwachting wèl voldoende gegevens zijn om hierover een besluit te
kunnen nemen? Omdat er toch signalen komen dat wijziging gewenst is, drong
zij aan op enige spoed hiermee.De al over het Fries gemaakte opmerkingen onderschreef zij. Het leek haar
overigens niet per se nodig om het Fries aan het Nederlands te koppelen; het
is wellicht ook mogelijk om andere vakken in het Fries te geven.Ingaande op het onderwerp toetsen wees zij eerst op de onduidelijkheid
in het veld over de vraag, of de toetsen al dan niet verplicht zijn en wat
de term «experimenteerjaar» precies betekent. Daarnaast is er
het punt van de dubbele status van de toetsen. Enerzijds wordt afgeraden om
deze als selectiemiddel te gebruiken, anderzijds wordt gezegd dat ze ingepast
kunnen worden in het normale curriculum. In dat geval worden de toetsen wèl
gebruikt als selectiemiddel, vooral in het tweede jaar van de basisvorming,
waarbij aan het eind een keuze moet worden gemaakt. In de derde plaats is
er het punt van de gelijke toets voor alle leerlingen. Die methode moge goed
werken op universitair niveau, maar mevrouw Lambrechts vond dat deze niet
zonder meer kan worden toegepast op het niveau van de basisvorming. Voor de
zwakste leerlingen (die in het VBO) is het zeer deprimerend als zij merken
dat zij niet eens de helft van de vragen goed kunnen beantwoorden, en voor
de goede leerling op het VWO zijn de toetsen waarschijnlijk te gemakkelijk.Verder had zij, gezien de lengte, de overlappingen e.d., de indruk gekregen
dat er bij de toetsen sprake is van haastwerk. Zij drong erop aan hierover
snel in overleg te treden met het CITO. Daarnaast wees ook zij op de vele
uren die met de toetsen zijn gemoeid en die vaak in geen verhouding staan
tot het aantal lesuren voor het vak. Zo wordt twintig uur informatiekunde
gegeven en duurt de toets 2,5 uur, hetgeen zij een volledig scheve verhouding
vond. Zoiets leidt tot organisatorische moeilijkheden op de scholen. Bovendien
had zij begrepen dat de scholen maar drie exemplaren van de toetsen krijgen
en dus hoge kopieerkosten moeten maken.Voor opmerkingen over de inhoud van de toetsen vond zij het op dit moment
nog te vroeg, maar zij achtte het wel nodig om daar te zijner tijd nader over
te spreken, in het kader van de eventuele wijziging van de kerndoelen.Zij suggereerde nog om een andere manier van evalueren te kiezen, waarbij
jaarlijks enkele vakken worden bekeken op een aantal geselecteerde scholen.
Na verloop van een aantal jaren ontstaat dan toch een goed totaalbeeld. Verder
vroeg zij om scholen enige ruimte te geven bij de manier waarop ze met de
toetsen omgaan. Waarom moet bijvoorbeeld het knippen van toetsen zo streng
verboden zijn?Ten slotte meende zij dat opgepast moet worden met overbelasting van scholen
en leerlingen door centrale toetsen. De leerlingen worden al getoetst in het
laatste jaar van de basisschool, hebben vervolgens te maken met de toetsen
van de basisvorming en daarnaast met de selectietoetsen in verband met de
schoolkeuze voor de tweede fase. Ook met het oog hierop leek het haar nodig
dat de scholen enige ruimte krijgen. Scholen zijn ook zonder centrale toetsen
vaak heel wel in staat om te beoordelen waar een bepaalde leerling in de tweede
fase het beste op zijn plaats zal zijn.De heer Van der Vlies (SGP) was in algemene zin tevreden over
de invoering van de basisvorming. Op veel scholen is daar hard aan gewerkt
en het PMB heeft daar een positieve rol in gespeeld. Wel is er nog sprake
van een tussenstand, dus er moet voorzichtigheid worden betracht bij het trekken
van conclusies. Ook zijn er nog knelpunten, maar er wordt in het algemeen
veel inzet betoond, vooral op die plaatsen waar naast invoering van de basisvorming
tevens fusieprocessen moeten worden doorlopen. Daarnaast zijn er problemen
met de studielast, die zich begrijpelijkerwijs vooral voordoen bij die leerlingen
die over minder mogelijkheden beschikken. Veelal doen ze zich dan ook voor
bij de IVBO-afdelingen. Hij was er niet gerust op dat op dit punt in alle
opzichten het belang van het kind wordt gediend. Hij had daar geen concrete
oplossing voor, maar vroeg hier wel aandacht voor.Op zichzelf is het verstandig om de kerndoelen aan een nadere beschouwing
te onderwerpen, maar als al snel tot aanpassing van de kerndoelen zou worden
gekomen, zou dat wel een zware hypotheek leggen op de invoering van de basisvorming.
De heer Van der Vlies voelde daar dan ook niet voor; dit zou alleen maar onrust
en onduidelijkheid geven waar niemand mee is gediend. Bovendien wees hij op
de relatie met de discussie over de overladenheid van het programma in het
basisonderwijs. Als die discussie t.z.t. tot veranderingen in dat programma
leidt, heeft dat uiteraard gevolgen voor de kerndoelen van de basisvorming.In de brief van 15 maart jl., als reactie op de PMB-enquête «Het
fundament gelegd», wordt gezegd dat het beleid er in toenemende mate
op is gericht de eigen verantwoordelijkheid van scholen voor de aansturing
van het ondersteuningsaanbod door nascholings- en verzorgingsinstellingen
te vergroten. Hoe wordt daar vorm aan gegeven? Verder vroeg ook hij in dit
verband nadere informatie over de experimenten lerarenopleiding basisvorming.Afsluitende toetsen in de basisvorming zijn er, zo had hij begrepen, enerzijds
om de school in staat te stellen zich een beeld over de leerling te vormen,
terwijl ze anderzijds ook zijn bedoeld om het ministerie in staat te stellen
zich een oordeel over de scholen te vormen. Dat geeft een zekere spanning
en hij was dan ook geneigd om zich aan te sluiten bij het pleidooi van mevrouw
Lambrechts om het accent meer bij de scholen zelf te leggen. Scholen kunnen
ook zelf toetsen, zo zal de staatssecretaris stellen, maar dan wordt het allemaal
wel erg veel. Het aantal afsluitende toetsen is nu immers al 38, waarmee 68
lesuren zijn gemoeid. Mocht gelden dat afsluitende toetsen kunnen worden uitgewisseld
tegen eigen schooltoetsen, dan pleit dat er te meer voor om het accent meer
bij de eigen toetsen van de scholen zelf te leggen, waar de inspectie uiteraard
verder op kan toezien. Antwoord van de staatssecretarisDe staatssecretaris onderstreepte eerst dat de basisvorming
nog pas kort geleden is ingevoerd en dat het implementatieproces een proces
met een lange adem is. Het zal dus nog een aantal jaren kosten voordat dit
proces volledig is afgerond. Daarbij moet bedacht worden dat het vak verzorging
in veel scholen als een «tweede jaars-vak» is gekwalificeerd,
zodat in die scholen nog pas enkele maanden geleden met dit vak is begonnen.
Het is dan ook niet mogelijk om al definitieve conclusies te trekken. Het
betekent wel dat de komende tijd de vinger aan de pols zal moeten worden gehouden
en gelet zal moeten worden op de signalen uit de praktijk, om na te gaan of
deze tot bijstellingen dienen te leiden. Bovendien moet worden bedacht dat
scholen niet alleen met de implementatie van de basisvorming te maken hebben,
maar ook met het proces van scholengemeenschapsvorming en met fusieprocessen.
Weliswaar is er indertijd bewust voor gekozen om deze processen samen te laten
vallen met de implementatie van de basisvorming, gezien de onderlinge samenhang
van een en ander en het streven om het VBO overeind te houden, maar dat neemt
niet weg dat dit alles tot een behoorlijke belasting van de scholen leidt
en daar moet begrip voor bestaan.De stelling dat veel leraren zich zeer bezighouden met de vraag wat basisvorming en TVS voor hun vak betekenen, terwijl schoolleiders het
vaak moeilijker hebben met de invoering van de basisvorming, leek de bewindsvrouwe
terecht. De schoolleiding heeft ook te maken met een ingewikkeld proces waarbij
vele lijnen samenkomen. Aan het PMB, de stuurgroep tweede fase, Forum en andere
betrokken verzorgingsinstellingen is daarom gevraagd na te gaan, hoe de positie
van de schoolleiding versterkt kan worden en op 22 maart a.s. zal door al
deze instellingen een aantal grote landelijke bijeenkomsten over dit thema
worden georganiseerd. Daarbij zal o.a. worden gesproken over de vraag wat
de diverse processen voor de school betekenen en over hulp die daarbij kan
worden geboden, in de vorm van bijvoorbeeld scholingsprogramma's en programma's
voor het vernieuwen van de school als geheel. Op dat vlak is er bijzonder
veel aanbod, maar het is kwalitatief niet allemaal even goed. De bijeenkomsten
op 22 maart zijn dan ook mede bedoeld om daar enige ordening in aan te brengen
en te bereiken dat de nascholings- en verzorgingsinstellingen hun aanbod goed
in de pas laten lopen met de eisen in verband met het vernieuwingsproces.
Het ministerie steunt het organiseren van deze bijeenkomsten, ook in financiële
zin.Zij was verheugd met de opmerking van de heer Cornielje dat de VVD-fractie
de wet als het vertrekpunt beschouwt. Als gevolg hiervan is het echter ook
niet eenvoudig om op een andere manier met de toetsen om te gaan. Daar zijn
immers bij de totstandkoming van de wet besluiten over genomen en dat beperkt
de bewegingsvrijheid op dit punt sterk.Bij de behandeling van de wet destijds zijn langdurige discussies gevoerd
over de adviestabellen en de 80/20-verhouding, waarbij steeds twijfel naar
voren kwam of de scholen zich daar wel goed aan zouden houden. Inmiddels blijkt
in de praktijk dat de meeste schooltypen méér uren aan basisvorming
besteden dan de wettelijke adviestabel basisvorming voorschrijft en dit geeft
dus aan dat de scholen hier serieus mee omgaan. Alleen in het IVBO wordt minder
tijd aan basisvorming besteed dan de wet voorschrijft. Dat is ook verklaarbaar,
omdat vooral in dat schooltype sprake is van een mix tussen basisvorming en
beroepsvoorbereiding. Overigens wordt in het IVBO op veel plaatsen gepoogd
kerndoelen in te sluizen in beroepsvoorbereidende vakken en dat sprak de staatssecretaris
ook aan, omdat op die manier voor het IVBO (en ook het VBO) wellicht enige
verlichting kan worden gebracht in het zware pakket. Dit laatste heeft trouwens
ook te maken met bewuste keuzen die door IVBO- en VBO-scholen worden gemaakt.
Er zijn nogal wat (I)VBO-scholen die toch proberen de basisvorming in twee
jaar af te ronden en dat betekent voor de betreffende leerlingen een nogal
zware belasting. Bij de bespreking van de wet is juist verondersteld dat het
(I)VBO hier wellicht vier jaar voor nodig zou hebben, maar in de praktijk
blijken veel (I)VBO-scholen toch anders te handelen, terwijl de andere schoolsoorten
de basisvorming verdelen over meerdere jaren. In de beleidsreactie op het
rapport-Van Veen zal hier veel aandacht aan worden gegeven. De bewindsvrouwe
zag ook wel mogelijkheden om de knelpunten op dit vlak weg te nemen, bijvoorbeeld
door meer samenhang aan te brengen en door in het VBO/MAVO-traject leerwegen
uit te zetten.Ingaande op de opmerkingen over herziening van de kerndoelen wees zij
erop dat zeker niet het beeld moet ontstaan dat het de bedoeling is binnenkort
tot een grote breuk met het tot nu toe gevoerde beleid te komen en weer allemaal
andere kerndoelen te gaan stellen. Wel is in de wet de verplichting vastgelegd
om vijf jaar na de invoering van de basisvorming de vraag te bezien of de
kerndoelen moeten worden gewijzigd. Om dat goed te kunnen beoordelen, is het
nodig om in een vroeg stadium te starten met de voorbereidende werkzaamheden,
waarbij een projectmatige aanpak nodig is.Verder had zij de indruk dat er op dit punt sprake is van een misverstand.
Er is een platform evaluatie basisvorming (evaluatie van de basisvorming als
geheel is ook voorgeschreven in de wet) en aan het PMB is gevraagd
om te adviseren over de kerndoelen, maar er is géén commissie
tot herziening van kerndoelen ingesteld. Zij stelde zich voor bij de bespreking
van het rapport-Van Veen nader in te gaan op de vraag of het in dit stadium
verstandig is tot wijziging van kerndoelen over te gaan. Zelf leek het haar
wel mogelijk om bepaalde kerndoelen te combineren met beroepsvoorbereidende
vakken, met de al genoemde gunstige effecten voor de studiebelasting van de
leerling. Inderdaad is die belasting voor de toch nog jonge leerling vrij
groot geworden, maar daar kan het nodige aan worden gedaan door samenhang
in het geheel te brengen. Er zijn nog vrij veel scholen die vijftien losse
vakken basisvorming geven en met de overige vakken erbij heeft de leerling
dan iedere week met ruim twintig vakken te maken, hetgeen nauwelijks meer
te overzien is en ook allerlei praktische problemen geeft, zoals zware tassen
met veel boeken waar leerlingen mee moeten slepen. Er is dan ook door integratie
en samenhang zeker winst te halen op het punt van de studiebelasting. Het
PMB heeft over dit onderwerp een boekje uitgebracht in de Info-reeks Basisvorming
(deel 10), waarin adviezen aan de scholen worden gegeven. Verder zal aan dit
onderwerp aandacht moeten worden gegeven in het kader van de nascholing en
is het op dit moment in onderzoek bij de inspectie die hierover t.z.t. verslag
zal uitbrengen.Omdat in de beleidsreactie op het rapport-Van Veen uitvoerig zal worden
ingegaan op integratie van het voortgezet speciaal onderwijs in de Wet voortgezet
onderwijs, leek het de staatssecretaris beter om de discussie over de breedte
van de basisvorming te voeren bij gelegenheid van de bespreking van deze beleidsreactie.
Overigens kan volgende week, bij de discussie over Weer samen naar school,
natuurlijk nog nader worden ingegaan op de berichten over het zgn. rugzakje.
Verder beaamde zij dat het bij VSO-leerlingen gaat om een zeer gedifferentieerde
groep. Deze groep zal ook gedifferentieerd worden behandeld in de beleidsreactie
op het rapport-Van Veen.In het kader van het rapport-Van Veen wordt ook uitgewerkt hoe de leerwegen
voor te bereiden op de eisen die worden gesteld in het beroepsonderwijs in
de tweede fase. Over de financiële aspecten zijn indertijd besluiten
genomen. Er is toen uitvoerig gediscussieerd over horizontale versus verticale
scholengemeenschapsvorming en er is uiteindelijk besloten dat het beleid zich
richt op horizontale scholengemeenschapsvorming. Daarbij is verticale scholengemeenschapsvorming
niet uitgesloten, maar de stimulering is gericht op horizontale scholengemeenschapsvorming.
Mede met het oog op de betrouwbaarheid van de overheid leek het haar niet
verstandig om dit beleid nu weer te gaan veranderen, want dan zullen scholen
die zich hebben ingesteld op het enige jaren geleden vastgelegde beleid, zeker
in grote financiële problemen komen, omdat nu eenmaal geen extra geld
beschikbaar is.Gezien de huidige wateroverlast moest een aantal scholen worden gesloten,
maar er wordt alles aan gedaan om deze scholen zo goed mogelijk te helpen.
Daarnaast is een speciale vervangingsregeling getroffen, namelijk zonder wachtdagen,
voor die gevallen waarin leerkrachten geen les kunnen geven omdat zij hun
huis moeten ontruimen. De bewindsvrouwe ging vervolgens in op de over toetsen gemaakte opmerkingen.
Daarbij herinnerde zij er eerst aan dat bij de behandeling van de wet op de
basisvorming is besloten dat aan het eind van de basisvorming toetsen moeten
worden afgelegd. In principe gaat het hier om centrale overheidstoetsen, maar
een school kan, als zij dat wenst, eigen toetsen ontwikkelen. Daarnaast is
in de wet neergelegd dat de toetsen alle kerndoelen moeten betreffen en daaruit
volgt logischerwijs dat het om een groot aantal toetsen gaat waar nogal wat
tijd mee is gemoeid. Verder is indertijd, bij de bespreking van de wet, aandacht
gevraagd voor de mogelijkheid van introductie van een toetsenbank. Daar is toen op geantwoord dat dit niet op korte termijn zou kunnen worden
gerealiseerd, maar langzamerhand komt deze gedachte van een toetsenbank steeds
meer naar voren en de staatssecretaris was ook voornemens op wat langere termijn
over te gaan tot de ontwikkeling van een geautomatiseerd toetsenbestand, waardoor
het geheel wat flexibeler en gebruikersvriendelijker zal worden.Vervolgens merkte zij op dat bij de voorbereiding van de introductie van
de toetsen grondig is nagegaan, o.a. met het PMB en het CITO, hoe de begeleiding
zou moeten plaatsvinden, hoe een en ander aan de scholen gepresenteerd zou
moeten worden, e.d. Verder is vastgesteld dat er bij de toetsen zeker geen
sprake is van haastwerk. Als er twijfel leefde over toetsen, is dat ook duidelijk
verwoord en zijn ze soms niet verplicht gesteld. Bovendien is inmiddels opdracht
gegeven om te kijken naar mogelijke overlappingen en lacunes. Daarnaast is
zorgvuldig bezien of alle leerlingen de vragen van de toetsen zouden kunnen
begrijpen en is geconstateerd dat de toetsen zich óók richten
op vaardigheden, waardoor zeker niet geldt dat een cognitief begaafde leerling
(bijvoorbeeld een gymnasiumleerling) vrijwel automatisch 100% scoort en een
IVBO-leerling er nauwelijks mee uit de voeten kan. Een IVBO-leerling, zo was
de conclusie, zal meer dan de helft van de toetsen goed kunnen doen. Gezien
de wettelijke bepaling dat de basisvorming op één niveau wordt
gegeven, valt er ook niet aan te ontkomen dat de toetsen eveneens op één
niveau liggen. In de praktijk vullen scholen de basisvorming gedifferentieerd
in, naar gelang het schooltype, maar de wet gaat nu eenmaal uit van basisvorming
met kerndoelen op één niveau.Inmiddels is er het nodige gemor gekomen van de kant van de scholen. Hierover
heeft overleg plaatsgevonden, o.a. met AVS en AVOM, en is een brief aan de
Kamer gezonden en het bewuste artikel in Director verschenen. In de eerste
brief die aan de scholen is gezonden, tegelijk met de COB-rapportage, is aangegeven
dat de toetsen gelden voor twee jaar en ook pas na die twee jaar herzien zullen
worden. Verder is daarin aangegeven dat het eerste jaar nog niet alles verplicht
is, maar het tweede jaar wèl. Met AVS/AVOM is afgesproken (zo staat
het ook in de brief aan de Kamer en in het artikel in Director) dat het eerste
jaar wordt gezien als een experimenteerjaar, waarbij de scholen worden opgeroepen
om hieraan deel te nemen, opdat aan het eind van het eerste jaar ook conclusies
kunnen worden getrokken. Het is dus de bedoeling op dat moment (juli a.s.)
de balans op te maken en het is heel wel mogelijk dat dan moet worden besloten
om een aantal zaken éérder te veranderen dan pas na het tweede
jaar. De Kamer zal hier uiteraard over worden geïnformeerd.Ook de staatssecretaris had begrepen dat er behoefte bestaat aan de mogelijkheid
om toetsen te knippen. Zij was ook al aan die wens tegemoet gekomen, maar
had daarbij wel als voorwaarde gesteld dat de scholen hiervan melding maken
en aangeven waarom zij tot het knippen van toetsen zijn overgegaan en hoe
dat in de praktijk heeft gewerkt. Dan is het immers mogelijk om hier ook conclusies
uit te trekken.Inderdaad gaat met het afleggen van de toetsen vrij veel lestijd verloren,
maar het was voor haar de vraag of dat zo'n bezwaar is. Zij was wel geporteerd
voor het studiehuis-concept, waarbij er minder gedoceerd en meer door de leerling
zèlf gedaan wordt. Verder zijn de toetsen beoordeeld op de vraag of
er ook iets wordt geleerd als de toets wordt gemaakt en daarbij is de conclusie
getrokken dat de toets zeker niet alleen maar een replica van een examen is.
Dat betekent ook dat de kranteberichten over de Antillen-route niet terecht
zijn. De toetsen zijn zodanig opgesteld dat ze goed ingepast kunnen worden
in het normale onderwijs en ook in de plaats kunnen komen van bijvoorbeeld
eigen repetities of schriftelijke overhoringen of opdrachten zoals die bijvoorbeeld
bij handenarbeid worden gegeven. De toetsen moeten dus niet gezien worden
als een examen, al begreep zij wel dat die associatie wordt gelegd nu de toetsen
vanwege het ministerie worden toegezonden.In dit verband merkte zij op voornemens te zijn om het punt van de plaatsingstoets,
waar al wel een opdracht voor is uitgegaan naar het CITO, nog eens te heroverwegen.
Ook zij was wel enigszins bevreesd dat de school een soort «toetsfabriek»
wordt, met alle nervositeit op de scholen van dien, en zij wilde dit punt
dan ook nog eens kritisch bezien.De toetsen zijn enerzijds bedoeld om de school in staat te stellen zich
een oordeel te vormen over de prestaties van de leerling. In die zin kunnen
ze dus ook in de plaats komen van eigen repetities, schriftelijke overhoringen
e.d. Anderzijds vormen de toetsen een instrument voor het ministerie om te
beoordelen hoe het staat met de implementatie van de basisvorming en de kerndoelen
in de scholen. Die dubbele betekenis van toetsen is in de wet vastgelegd en
geeft inderdaad wel enige spanning, hetgeen echter niet te vermijden valt.
Ook die scholen die al werken met het studiehuis-concept, gaan steeds na welke
modules de leerling heeft gevolgd en hoe de leerling die modules heeft verwerkt.
Op zichzelf is het normaal dat een school permanent toetst hoe het gaat met
de leerling, waarbij toetsen, repetities en schriftelijke overhoringen, maar
ook vaardigheidsactiviteiten en practica als instrumenten dienen.Al met al is de oproep aan de scholen gedaan om hiermee te werken en verslag
uit te brengen, aan de hand van een voorbeeld dat door het ministerie is verstrekt,
opdat in de zomer de balans kan worden opgemaakt.De kosten voor de scholen komen uit, zo is berekend, op circa 4 mln.,
uitgaande van zo'n 200 000 leerlingen die hierbij betrokken zijn, en
uitgaande van de veronderstelling dat er ook leerlingen zijn die pas in het
derde jaar basisvormingvakken afsluiten. Bovendien kunnen, zoals al gezegd,
toetsen ook in de plaats komen van eigen repetities e.d. en de kosten daarvan
(die de scholen tot nu toe altijd zelf hebben gedragen) komen dan te vervallen.Het vak verzorging wordt door veel scholen als een tweedejaars vak beschouwd
en wordt op die scholen dus nog maar sinds enkele maanden gegeven. In 1992
is een extra tegemoetkoming gegeven voor de inventaris van het vak verzorging,
namelijk een éénmalig bedrag van f 4000 en een bedrag van
f 7 per leerling. Inmiddels heeft 57% van de scholen een redelijke inventaris
voor dit vak en is circa 70% van de scholen aan het reserveren. Verder gaat
het volgens de adviestabel bij het vak verzorging om 2,5 uur en is het bij
de wetsbehandeling ook uitdrukkelijk gepositioneerd als apart vak, omdat het
nog tot ontwikkeling moet komen. Het IVBO haalt de 2,5 uur royaal; gemiddeld
komt het IVBO uit op 3,2 uur verzorging. Dat loopt echter terug bij het AVO
en op het gymnasium komt het gemiddelde nog maar uit op 1,6 uur. Geconstateerd
kan ook worden dat het vak verzorging een wisselende positie binnen de school
heeft. Uit het onderzoek «Het imago van verzorging» blijkt overigens
wel dat bij leerlingen (ook bij jongens) de waardering voor dit vak groeiende
is. Daarnaast heeft op dit moment twee-derde van de scholen één
of meer bevoegde docenten voor dit vak en vindt scholing nog voluit plaats.
De regeling daarvoor is ook verlengd en er zijn voldoende plaatsen voor leerkrachten
die zich willen laten scholen voor dit vak. Circa 20% van de scholen heeft
ontheffing gevraagd voor de bevoegdheid.Overigens gaat het bij de bevoegde docenten in het vak verzorging in meerderheid
om vrouwelijke leerkrachten, terwijl dat bij het vak techniek precies andersom
ligt. Dat strookt niet met de geest van de indertijd uitgebrachte nota over
onderwijs en emancipatie. Helaas doet ongeveer de helft van de scholen niets
met deze nota, maar hier speelt ook het punt van de autonome school en het
is vooral een kwestie van verandering van mentaliteit, hetgeen meestal een
zaak van langere adem is. De schoolleiding kan hier een belangrijke rol in
spelen.Met het vak techniek loopt het goed. Circa 88% van de scholen heeft inmiddels een eigen technieklokaal. 121 scholen hebben dat nog niet,
maar 41 van die scholen maken gebruik van een technieklokaal in een ander
schoolgebouw. De indruk bestaat dat dit vak zich stevig aan het vestigen is
binnen het onderwijs.Zij onderschreef de positieve opmerkingen over de manier waarop het PMB
werkt. De PMB-constructie is in de praktijk een uitstekende vorm gebleken
om autonome scholen te begeleiden en aan te sturen. Het PMB zal ook na 1 januari
1996 worden gecontinueerd, want op dat moment is de onderwijsvernieuwing zeker
nog niet afgerond. De vorm waarin dit zal plaatsvinden, is op dit moment nog
onderwerp van overleg. Het is namelijk de bedoeling om te bereiken dat begeleiding,
hulp en aansturing voortaan gebundeld en in samenhang plaatsvinden, in tegenstelling
tot de huidige situatie waarbij allerlei instellingen, groepen en commissies
min of meer onafhankelijk van elkaar de scholen benaderen. Zij was voornemens
de Kamer hierover binnen enige weken schriftelijk te informeren.In dit verband wees zij er nog op dat Forum met het oog op de besluitvorming
over het rapport-Van Es wordt gezien als een organisatie van het onderwijsveld
zelf. Overigens wordt Forum wel gesubsidieerd door het ministerie.Onlangs is een voortgangsrapportage uitgebracht over de voortgang met
de invoering van het Fries in de basisvorming. Het was haar bedoeling binnenkort
te reageren op de in die rapportage gedane aanbevelingen. Verder zijn al de
nodige activiteiten op dit vlak ontplooid. De SLO heeft zich beziggehouden
met leerplanontwikkeling, met een subsidie van f 150 000 vanwege
het ministerie, het CITO heeft zich beziggehouden met toetsontwikkeling en
er is een éénmalig bedrag van f 60 000 verstrekt via
het PMB voor een coördinator Fries. Daarnaast zijn leermethoden ontwikkeld
door de stichting AFUC (de letters AFUC staan daarbij voor «Algemene
Friese onderrichtcommissie», maar dan in het Fries), is een bijscholingsprogramma
voor de zittende docenten gefinancierd en worden twintig docenten per 1 augustus
1995 gedurende maximaal twee jaar omgeschoold.Uit de concept-rapportage van het PMB over de 1721 onderzochte lessentabellen
blijkt, dat op een zeer beperkt aantal tabellen één uur Fries
in het eerste leerjaar van de basisvorming is ingeboekt, hetgeen in de volgende
leerjaren minder is. Met het oog hierop leek het haar wel zinvol om na te
gaan of gekomen kan worden tot integratie van het Fries in andere vakken.
Er is al een projectvoorstel ingediend bij het ministerie voor de integratie
van Fries en Nederlands, maar daar is negatief op beschikt, nu door het ministerie
al veel is geïnvesteerd voor de ontwikkeling van het Fries. Overigens
willen gedeputeerde staten van Friesland hier wel geld voor uittrekken.De bewindsvrouwe was voornemens in maart in een brief aan de Kamer uiteen
te zetten hoe verder omgegaan zal worden met nevenvestigingen. Zij was het
eens met de opmerking dat nevenvestigingen een belangrijke motor zijn geweest
voor het proces van scholengemeenschapsvorming.De discussie over lerarenopleidingen basisvorming vindt plaats in het
kader van Vitaal leraarschap en betreft vooral het thema «bevoegd en
bekwaam». In dat kader is de gedachte geopperd om eens een experiment
te beginnen. De discussie hierover is echter nog niet afgerond. Binnenkort
valt een advies van alle hierbij betrokken instellingen te verwachten en daar
zal dan een beleidsreactie van de bewindslieden van OCW over worden uitgebracht.
Op zichzelf was de staatssecretaris voorstander van vakkenintegratie, maar
zij had nog geen zicht op de wijze waarop die vormgegeven zou kunnen worden.
Zij wilde het uit te brengen advies dan ook afwachten.Tenslotte merkte zij nog op dat in het kader van de toegezegde nota kwaliteit
en in het kader van de uitwerking van het Scheveningse akkoord t.z.t.
nader kan worden gesproken over de positionering van het schoolwerkplan.Mevrouw Smeets (Inspectie van het onderwijs) wees erop dat
uit het inspectierapport van begin 1994 blijkt dat ruim 80% van de scholen
de basisvorming kan invoeren. Tegelijkertijd worden echter ook knelpunten
aangegeven, bij acht van de tien scholen. Inmiddels is besloten om in de eerste
helft van 1995, dus op een moment dat het invoeringsproces al enige tijd loopt,
nader onderzoek te doen naar de vraag in hoeverre in het IVBO inderdaad vorm
kan worden gegeven aan de basisvorming zoals die is bedoeld. In het najaar
van 1995 kan een rapportage hierover worden verwacht.In ditzelfde inspectierapport van begin 1994 is ook aandacht gegeven aan
de studielast en het is de bedoeling die studielast nu opnieuw onder ogen
te gaan zien. Daarbij zal worden gelet op de studielast bij alle schoolsoorten,
dus niet alleen bij het IVBO. Ook hierover zullen in het najaar van 1995 nadere
gegevens bekend zijn.In reactie op de vraag over het opvullen van de vrije ruimte zei mevrouw
Smeets dat hierbij waarschijnlijk een aantal overwegingen een rol spelen.
Zo is er de factor van de rechtspositie van leraren en scholen kunnen daar
rekening mee hebben gehouden bij de overgang van de oude naar de nieuwe situatie.
Daarnaast is het mogelijk dat scholen, zeker bij bepaalde schooltypen, ook
al in de eerste jaren letten op de eindexameneisen en een aantal uren van
de vrije ruimte gebruiken voor vakken waar met het oog op die eisen veel in
moet worden geïnvesteerd. Bij het IVBO worden minder uren gebruikt, omdat
86% van de scholen heeft aangegeven gebruik te willen maken van de combinatievariant.
Ook hierover zullen bij het lopende onderzoek nadere gegevens bekend worden.Wat ten slotte het schoolwerkplan betreft, meende mevrouw Smeets dat het
terecht is dat de inspectie daar «bovenop zit», in de goede zin
van het woord. Het is immers belangrijk dat schoolwerkplannen van de grond
komen. Schoolleiders vonden dit aanvankelijk een wat vervelende verplichting,
maar inmiddels beginnen zij ook de positieve kanten ervan te zien: reflectie
op het werk en sturing van het onderwijsproces. Bovendien leidt het opstellen
van schoolwerkplannen ertoe dat docenten in de vaksecties zich bezinnen op
hun vak en stimulansen krijgen om de vernieuwing verder vorm te geven.Overigens houdt de inspectie er rekening mee dat het hier gaat om een
groeiproces. Er zijn afspraken met de scholen gemaakt en de inspectie houdt
de vinger aan de pols, om te bereiken dat wordt voldaan aan de wettelijke
verplichtingen op dit punt.De heer Zunderdorp (Procesmanagement basisvorming) toonde zich
dankbaar voor de waarderende woorden aan het adres van het PMB.Op het eerste gezicht lijkt de basisvorming niet zo'n spectaculaire verandering,
maar in de praktijk blijkt het toch een zeer fundamentele modernisering van
het onderwijs te zijn die ook leidt tot een rolverandering van leerlingen/ouders,
docenten en schoolleiding en bovendien leidt tot een verandering in de verhouding
tussen de rijksoverheid en het steeds autonomer wordende onderwijsveld. Dit
alles vergt een vrij langdurig leerproces, maar het PMB let er wel op dat
regelmatig voortgang in dat proces wordt gemaakt.Naar aanleiding van de opmerkingen over herziening van de kerndoelen tekende
hij nog aan, dat het hier mede gaat om verbetering van de omschrijving van
de kerndoelen. Er zitten nu nog een aantal onlogische lacunes in en het wegnemen
daarvan kan ook tot meer samenwerking tussen de diverse leerkrachten leiden.
Daarnaast schrijft de wet voor dat de kerndoelen in 1998 worden herzien, hetgeen
overigens ook een zeer beperkte herziening kan zijn. Dat neemt niet weg dat
de voorbereiding van die herziening vrij veel tijd en overleg
vergt en het lijkt het PMB dan ook zinvol om het voorbereidingsproces nu op
gang te brengen.De golf van publiciteit en klachten over de belasting van leerlingen is
inmiddels gedeeltelijk weggeëbd. Grotendeels ging het ook, zo is de indruk
bij het PMB, om aanloopproblemen, bijvoorbeeld omdat docenten die in urenaantallen
teruggingen, meer huiswerk gingen opgeven omdat zij meenden dezelfde stof
in een kleiner aantal uren te moeten geven. De indruk is dat hier op de meeste
scholen inmiddels verstandig mee wordt omgegaan en uit deel 10 van de Info-reeks
Basisvorming blijkt ook niet dat leerlingen klagen over een grote belasting.
Eerder is het tegendeel het geval: leerlingen vragen om allerlei initiatieven
binnen de school die stimulerend kunnen werken.Er worden thans de nodige inspanningen geleverd, door allerlei bij het
onderwijs betrokken groepen, om het IVBO goed mee te krijgen in de basisvorming.
Zo steken de onderwijsverzorgingsinstellingen hier veel energie in en zijn
veel aanvullende leermiddelen verschenen, waardoor de scholen brede keuzemogelijkheden
hebben gekregen.Met de centrale toetsen worden inderdaad, zo blijkt uit de wetsgeschiedenis,
meerdere doelen beoogd. Het PMB probeert een en ander in goede banen te leiden,
door te laten zien dat het enerzijds inderdaad een extra belasting voor scholen
betekent, maar anderzijds ook een kans biedt om zichzelf een spiegel voor
te houden. Bovendien zijn de toetsen inpasbaar in het normale onderwijs en
kunnen andere toetsen, proefwerken e.d. dan achterwege worden gelaten. Het
PMB heeft inmiddels een kleine enquête opgezet op dit punt en de uitslag
daarvan wordt binnen niet al te lange tijd verwacht. Bovendien worden hierover
in maart a.s. landelijke bijeenkomsten met schoolleiders gehouden, samen met
de AVS en het SABO, om een en ander nog eens goed tegen het licht te houden.
Het PMB juicht het dan ook toe dat hier de term «experimenteerjaar»
aan is verbonden, hetgeen overigens geen vrijblijvendheid betekent.De voorzitter van de commissie,M. M. H. KampDe griffier van de commissie,Roovers XNoot1Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), M. M. H. Kamp (VVD), voorzitter,
De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van Gelder (PvdA), ondervoorzitter, Van de Camp
(CDA), Boers-Wijnberg (CDA), Huys (PvdA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks,
Rabbae (GroenLinks), Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66), Koekkoek
(CDA), J. M. de Vries (VVD), Hirsch Ballin (CDA), Liemburg (PvdA), Stellingwerf
(RPF), Lambrechts (D66), Rijpstra (VVD), Cornielje (VVD), Cherribi (VVD),
Dijksma (PvdA), Sterk (PvdA) en Van Vliet (D66).Plv. leden: Schutte (GPV), Dees (VVD), Valk (PvdA), Marijnissen (SP),
Duivesteijn (PvdA), Beinema (CDA), Reitsma (CDA), Lilipaly (PvdA), Van der
Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Sipkes (GroenLinks), Bakker (D66), Van 't Riet
(D66), Deetman (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD), Lansink (CDA),
Middel (PvdA), Leerkes (Unie 55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers (VVD), Korthals
(VVD), Van Erp (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Van Zuijlen (PvdA) en Verhagen
(CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23085-9.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl