Wijziging artikel 141 Wetboek van Strafrecht; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19992000-26519, nr. 199a

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

05-04-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26519 nr. 199a

31-03-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeenArtikel 141 en medeplegenHet openlijke van de geweldplegingDe interpretatie van «in vereniging geweld plegen»De onschuldige passant; demonstratiesEvaluatieUitvoeringslastOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26519Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 37 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 519Wijziging van artikel 141 van het Wetboek van Strafrechtnr. 199aMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 31 maart 2000Graag beantwoord ik de vragen en ga ik in op de opmerkingen uit het voorlopig
verslag omtrent het onderhavige wetsvoorstel.AlgemeenHet verheugt mij dat de leden van de CDA-fractie
aangaven, positief te staan tegenover dit wetsvoorstel. Zij informeerden,
of kan worden aangegeven in hoeverre bij de bestrijding en preventie van grootschalige
ordeverstoringen gebruik wordt gemaakt van de identificatieplicht bij sportevenementen,
en hoe in dit verband de bruikbaarheid en wenselijkheid van een algemene identificatieplicht
moet worden beoordeeld. Graag verwijs ik deze leden in dit verband naar het
antwoord dat in de memorie van antwoord bij het wetsvoorstel tot Wijziging
van het Wetboek van Strafvordering ter verruiming van de strafrechtelijke
mogelijkheden tot handhaving van de openbare orde met het oog op grootschalige
ordeverstoringen op deze vraag van deze leden is gegeven.Het verheugt mij voorts dat de leden van de VVD-fractie
de wenselijkheid erkenden van het meer op een lijn brengen van de strafbaarstelling
van openlijke geweldpleging met de strafrechtelijke aansprakelijkheid wegens
medeplegen van andere delicten. Ik ben hun erkentelijk voor de waardering
die zij uitspreken voor de wijze waarop het wetsvoorstel deze problematiek
aanpakt.Ook verheugt het mij dat de leden van de PvdA-fractie
de wens van de regering ondersteunden om zorg te dragen voor een bevredigende
strafrechtelijke afhandeling van geweldpleging tijdens rellen. Met hen ben
ik van mening dat de uitvoerige behandeling in de Tweede Kamer voor verduidelijking
heeft gezorgd.Het verheugt mij tenslotte dat de leden van de fractie van D66 begrip konden opbrengen voor de redenen die tot het indienen
van dit wetsvoorstel hebben geleid. Zij stelden evenwel zich niet aan de indruk
te kunnen onttrekken dat sprake was van overkill aan wetgeving op dit terrein.
In dat verband zou ik ten aanzien van het onderhavige wetsvoorstel willen
opmerken dat het als enige van de drie een aanpassing van het
materiële strafrecht behelst. Deze aanpassing valt te karakteriseren
als het meer in lijn brengen van de reikwijdte van de strafbaarstelling van
openlijke geweldpleging met (de ontwikkelingen in de jurisprudentie betreffende)
het medeplegen. De wenselijkheid van deze aanpassing, die de consistentie
binnen het materiële strafrecht verhoogt, kan naar mijn mening los van
beide andere wetsvoorstellen worden beoordeeld. De aan het woord zijnde leden
gaven aan dat tijdens de behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer
geprobeerd is door middel van gefingeerde casuïstiek meer helderheid
te verkrijgen over de precieze betekenis van het wetsvoorstel. Zij vroegen
zich af of het er op die grond niet voor gehouden moet worden dat de wettekst
en de memorie van toelichting tezamen onvoldoende helderheid verschaffen over
hetgeen beoogd wordt met het wetsvoorstel. Naar mijn mening is dat niet het
geval. Het is evenwel van belang dat ten behoeve van een correcte hantering
van het bijgestelde artikel 141 Sr in de rechtspraktijk niet alleen voldoende,
maar een zo groot mogelijke duidelijkheid wordt geschapen. Op de vraag van
deze leden op welke gronden angst voor een te ruim gebruik van deze bepaling
aanwezig was, kan ik moeilijk antwoorden voor zover daarmee geïnformeerd
wordt naar de gevoelens bij leden van de Tweede Kamer. Bij mijn bijdrage aan
de gedachtenwisseling in de Tweede Kamer heeft niet zozeer angst voor een
te ruim gebruik vooropgestaan als wel de wens, bij te dragen aan het scheppen
van maximale duidelijkheid.Met de leden van de fracties van SGP en RPF/GPV ben ik van mening dat de meerwaarde van de aanpassing
die dit wetsvoorstel bevat in de praktijk zal moeten blijken. Deze leden wilden
weten of het toegezegde overleg tussen de minister van Justitie en die van
Binnenlandse Zaken over rugnummers door de ME reeds heeft plaatsgevonden en
zo ja, tot welke resultaten dit heeft geleid. In antwoord daarop kan ik mededelen
dat ik de betreffende vraag inmiddels aan mijn collega van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties heb doorgegeven. De minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties heeft over de kwestie advies gevraagd aan de raad van
hoofdcommissarissen. Het advies is nog niet ontvangen.Artikel 141 en medeplegenHet verheugt mij, dat de leden van de CDA-fractie
aangaven de onderbouwing van de noodzaak van dit wetsvoorstel in de memorie
van toelichting te delen.De leden van de VVD-fractie gaven aan zich
goed te kunnen voorstellen dat het wetsvoorstel ook een effectievere strafrechtelijke
reactie mogelijk maakt op het optreden van groepen die zich te buiten gaan
aan zogenaamd zinloos geweld. Voorzover zinloos geweld een openlijk karakter
heeft, en derhalve een openlijke geweldpleging oplevert, deel ik deze veronderstelling.
Ook bij dergelijk zinloos geweld zal, als het onderhavige wetsvoorstel kracht
van wet krijgt, gelden dat significante bijdragen daaraan die niet bestaan
in een gewelddadige handeling, tot strafrechtelijke aansprakelijkheid leiden.De aan het woord zijnde leden constateerden vervolgens dat in de vigerende
wetgeving plegen, medeplegen, doen plegen en uitlokking naast elkaar bestaan.
Zij vroegen zich af of bij het in vereniging met anderen plegen van openlijk
geweld uitsluitend het leerstuk van het medeplegen van toepassing is. Bij
het antwoord op deze vraag kan vooropgesteld worden, dat het bestanddeel «in
vereniging» inderdaad gekozen is om aansluiting te zoeken bij het leerstuk
van het medeplegen. De wijziging van «met verenigde krachten»
naar «in vereniging» brengt met zich mee dat, behalve elke gewelddadige
handeling, ook andere gedragingen die een opzettelijke, significante
bijdrage aan de openlijke geweldpleging opleveren, tot strafbaarheid wegens
het plegen van openlijke geweldpleging kunnen leiden. Ik heb eerder aangegeven,
dat omstreden is in hoeverre de deelnemingsfiguren uitlokking, doen plegen
en medeplichtigheid thans kunnen worden toegepast in het verband van de openlijke
geweldpleging. Betoogd is wel dat het uitsluitend aansprakelijk zijn voor
het eigen geweld thans een zo dominant kenmerk van artikel 141 Sr is, dat
deze bepaling goeddeels zo niet volledig derogeert aan de algemene deelnemingsbepalingen
(vgl. MvT p. 4). Het onderhavige wetsvoorstel impliceert dat strafbaarheid
op grond van het eerste lid niet langer uitsluitend op basis van een gewelddadige
handeling kan worden aangenomen; daaruit volgt dat daarin ook niet langer
een argument kan worden gevonden om deze bepaling te laten derogeren aan de
algemene deelnemingsbepalingen. De toepasselijkheid van genoemde deelnemingsfiguren
bij openlijke geweldpleging spoort ook met het uitgangspunt van dit wetsvoorstel,
dat de toepasselijkheid van algemene noties omtrent strafrechtelijke aansprakelijkheid,
zoals die in de context van het medeplegen zijn uitgekristalliseerd, bij de
strafbaarstelling van openlijke geweldpleging wil bevestigen.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen
of de opvatting dat niet alleen fysieke, maar ook andere bijdragen aan een
strafbaar feit bestraffing kunnen rechtvaardigen van algemene aard is. Dat
kan ik bevestigen. Zij vroegen vervolgens of deze opvatting betrekking heeft
op strafbare feiten in het algemeen of zich beperkt tot ernstige misdrijven.
In dat verband kan worden geantwoord dat deze opvatting op strafbare feiten
in het algemeen betrekking heeft. Ik refereer in dit verband aan de algemene
strekking van artikel 51 Sr, dat de mogelijkheid van strafrechtelijke aansprakelijkstelling
van rechtspersonen bij alle strafbare feiten vastlegt. Rechtspersonen kunnen
per definitie geen fysieke bijdrage aan een strafbaar feit leveren. De aan
het woord zijnde leden vroegen tenslotte of in verband met deze heersende
opvatting nog andere uitbreidingen van het materiële strafrecht zijn
te verwachten. In antwoord daarop kan ik mededelen dat ik momenteel niet voornemens
ben, wetsvoorstellen in te dienen die met het verder verwerkelijken van deze
opvatting op het terrein van het materiële strafrecht verband houden.Het openlijke van de geweldplegingDe leden van de fractie van GroenLinks vroegen
of het bij nader inzien niet te ver voert om het verschaffen van proviand
aan (aanstaande) geweldplegers te typeren als openlijke geweldpleging die
gepleegd wordt door personen die zich op dezelfde wijze hebben uitgedost.
Graag ga ik nog iets nader in op de beide typen gedragingen die in deze vraag
naar voren komen, in de context van de openlijke geweldpleging. Het verschaffen
van proviand is, net als veel andere gedragingen, gedrag dat slechts in de
omstandigheden van het geval tot een wezenlijke bijdrage aan een openlijke
geweldpleging kan worden. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan een groep
krakers die vanuit een gekraakt pand gedurende een langere periode openlijk
geweld plegen, en die onderling een taakverdeling hebben gemaakt waarbij een
aantal personen het geweld plegen, en andere personen voor proviand en dergelijke
zorgen. In dat geval leveren de personen die de proviand verzorgen, desbewust,
een zeer wezenlijke bijdrage aan de openlijke geweldpleging. Voor het op dezelfde
wijze uitdossen van personen geldt eveneens, dat aan de hand van de omstandigheden
van het geval uiteindelijk beoordeeld zal moeten worden of daarvan een voldoende
wezenlijke bijdrage aan de openlijke geweldpleging is uitgegaan. Daarvan zal
met name sprake kunnen zijn indien de identieke uitdossing opzettelijk voorkómt,
dat gewelddadige handelingen en hun gevolgen op individuele leden van de groep teruggevoerd kunnen worden. Te denken valt met name aan groepen personen
waar vanuit openlijk geweld wordt gepleegd en waarvan alle leden bivakmutsen
dragen, of hun gezichten zwart geverfd heben. Bij het enkele aantrekken van,
bijvoorbeeld, een shirt van dezelfde kleur, zal daar geen sprake van zijn,
daar de herkenning in dat geval nog aan de hand van tal van uiterlijke kenmerken
kan plaatsvinden. De keuze voor gelijkende shirts zal alleen al om die reden
ook niet met het opzet om herkenning te bemoeilijken zijn geschied.De aan het woord zijnde leden vroegen in dit verband ook of de bewijsproblemen
in verband met de huidige tekst van artikel 141 niet zozeer zijn uitvergroot
dat de minister is doorgeschoten en straks iedereen die zich min of meer solidariseert
of afgeeft met geweldplegers nu in de kring van wetsovertreders wordt getrokken.
Deze leden vroegen of dat niet tot nieuwe bewijsproblemen leidt, met name
waar het gaat om het bewijzen van opzet bij de «meelopers». Naar
mijn mening is dat niet het geval; vereist is het bewijs van een wezenlijke
bijdrage aan een openlijke geweldpleging. Het «meelopen» is derhalve
niet voldoende. Het bewijs van opzet vervolgens zal veelal met het bewijs
van de wezenlijke bijdrage gegeven zijn. Daarmee is vanzelfsprekend niet gezegd
dat niet ook onder de nieuwe redactie wel eens bewijsproblemen zullen voorkomen.De leden van de fractie van D66 informeerden
vervolgens op welke wijze de – naar het oordeel van deze leden niet
onbegrijpelijke – angst kan worden weggenomen dat de verruiming van
de strafbaarstelling en de daarmee gepaard gaande verlichting van de bewijslast
resulteert in het hanteren van een te groot «schepnet» van de
politie bij het aanhouden van mensen. Zij wilden weten of duidelijker dan
tot nog toe in de stukken is gebeurd, paal en perk kan worden gesteld aan
de eventuele mogelijkheid van generiek politie-ingrijpen. Ten antwoord kan
worden vooropgesteld dat aan politie en justitie voorlichting zal worden gegeven
omtrent de wijziging van artikel 141 Sr. Dat bevordert, dat duidelijkheid
ontstaat omtrent de bijdragen bij welker verdenking strafvorderlijk mag worden
opgetreden. Op deze wijze wordt vervolgens tevens bevorderd dat generiek politie-ingrijpen
in die zin, dat iedereen wordt opgepakt die in de buurt van een openlijke
geweldpleging heeft gestaan, niet plaatsvindt. Niet uitgesloten kan evenwel
worden dat, onder omstandigheden, politie-ingrijpen plaatsvindt op basis van
het criterium van het dragen van een bivakmuts. Als de omstandigheden van
het geval zodanig zijn dat ten aanzien van alle aanwezige personen met een
bivakmuts een verdenking terzake van het verruimde artikel 141 Sr is gerezen,
is ingrijpen op basis van een dergelijk criterium toelaatbaar.De leden van de fracties van SGP en RPF/GPV wilden voorts weten of kan worden toegelicht op
welke wijze kleding die door haar gelijkenis de opsporing bemoeilijkt, als
een zelfstandige bijdrage aan het strafbare feit van artikel 141 Sr kan worden
beschouwd. Graag verwijs ik deze leden in dat verband naar hetgeen in het
voorgaande in antwoord op een vraag van de leden van de fractie van GroenLinks is gesteld. Uit dat antwoord komt naar voren
dat het op identieke wijze kleden enkel in het geval zulks geschikt is om
de herkenning van personen die gewelddadige handelingen plegen te bemoeilijken,
en met dat opzet is geschied, tot strafbaarheid op grond van artikel 141 Sr
kan leiden.Deze leden vroegen zich voorts af of de bedoeling van het wetsvoorstel
is, de bewijsproblemen voor het Openbaar Ministerie te verminderen. Het antwoord
daarop luidt ontkennend. De bedoeling van het wetsvoorstel is, algemene noties
omtrent strafrechtelijke aansprakelijkheid die in de jurisprudentie omtrent
het medeplegen gestalte hebben gekregen, naar de openlijke geweldpleging door
te trekken. De aan het woord zijnde leden informeerden vervolgens,
of niet ook de kans bestaat dat de bewijsproblemen worden vergroot. Het antwoord
op deze vraag is eveneens ontkennend. Een gewelddadige handeling zal, net
als thans, tot aansprakelijkheid wegens openlijke geweldpleging blijven leiden.
Het wetsvoorstel perkt de reikwijdte van deze strafbaarstelling niet in.De interpretatie van «in vereniging geweld plegen»De leden van de VVD-fractie vroegen, of de
wezenlijke bijdragen aan openlijke geweldpleging die dit wetsvoorstel strafbaar
stelt altijd minder verantwoordelijkheid voor de omvang en de intensiteit
van het groepsgeweld met zich brengen dan het zelf plegen van daadwerkelijk
geweld tegen personen of goederen. Zij vroegen vervolgens waarom die «bijdragen»
dan onverkort gevrijwaard blijven van de strafverzwarende omstandigheden van
artikel 141, tweede lid. Zij meenden dat het allerminst onbillijk zou zijn
de verzwaring toe te passen op medeplegers die, bijvoorbeeld door ophitsing
of regissering vanuit «de tweede ring», anderen tot de desbetreffende
gewelddaden hebben aangezet. Met deze leden ben ik van mening dat bijdragen
aan de openlijke geweldpleging die niet uit het plegen van een gewelddadige
handeling bestaan, niet per definitie tot een minder grote verantwoordelijkheid
voor de omvang en de intensiteit van het groepsgeweld leiden. De reden waarom
bij deze bijdragen desalniettemin geen sprake kan zijn van de strafverzwarende
omstandigheden uit het tweede lid, is dan ook niet daarin gelegen. Die reden
is met name daarin gelegen, dat de vaststelling van een andere dan gewelddadige
bijdrage in het algemeen niet een adequate grondslag zal vormen voor de vaststelling
van een toereikend causaal verband tussen de bijdrage en het intreden van
het strafverzwarende gevolg. Bij het plegen van de gewelddadige handeling
die tot het intreden van het gevolg leidt, is dit verband zeer direct. Het
ophitsen en regisseren kan en zal echter, zeker bij grootschalige ordeverstoringen,
veelal door een aantal personen tegelijk plaatsvinden, en op een aantal geweldplegers
tegelijkertijd gericht zijn. In dat geval zal veelal moeilijk vast te stellen
zijn of het redelijk is, het strafverzwarende gevolg aan de gedragingen van
de ophitser of regisseur toe te rekenen. Bestaande strafbaarstellingen bieden
bovendien adequate mogelijkheden om in dergelijke gevallen tot een beoordeling
en – eventueel – veroordeling van het gedrag van de ophitser of
regisseur te komen. Dat het tweede lid ongewijzigd is, impliceert namelijk
niet dat personen die de gewelddadige handeling die tot het intreden van het
strafverzwarende gevolg heeft geleid, niet zelf hebben gepleegd, per definitie
van strafrechtelijke aansprakelijkheid gevrijwaard blijven. Mogelijk is in
de eerste plaats, dat hen het medeplegen van zaaksbeschadiging of (zware)
mishandeling, al dan niet de dood ten gevolge hebbend, ten laste wordt gelegd.
Denkbaar is verder nog, dat het deelnemen aan een vechterij (artikel 306 Sr)
cumulatief ten laste wordt gelegd. Laatstgemelde strafbaarstelling biedt met
name mogelijkheden indien vastgesteld wordt dat een persoon bij een vechterij
zwaar lichamelijk letsel heeft bekomen of is overleden, terwijl niet duidelijk
is geworden of de gedragingen van de verdachte daar rechtstreeks aan hebben
bijgedragen.De leden van de fractie van de PvdA vroegen
vervolgens om een nadere toelichting van het begrip «wezenlijke bijdrage»
in het licht van het debat zoals dat tot nu toe heeft plaatsgehad. Graag voldoe
ik aan dat verzoek. Daarbij kan het verband met het medeplegen voorop worden
gesteld. Strafbaarheid ter zake van het medeplegen van een strafbaar feit
kan slechts intreden indien sprake is van een bewuste samenwerking. Aan die
samenwerking, resulterend in een gezamenlijk bewerkstelligde openlijke geweldpleging,
moet een voldoende wezenlijke bijdrage zijn geleverd. Een gewelddadige handeling
impliceert, net als thans, in ieder geval een wezenlijke bijdrage
aan de openlijke geweldpleging die tot strafbaarheid leidt. Daarnaast zijn
een aantal andere gedragingen in kaart gebracht die, afhankelijk van de omstandigheden
van het geval, een voldoende wezenlijke bijdrage kunnen opleveren. Dat is
in de eerste plaats het bemoeilijken van de herkenning van personen die gewelddadige
handelingen plegen, indien daarmee opzettelijk wordt voorkomen dat deze handelingen
en de gevolgen daarvan op deze personen kunnen worden teruggeleid. Een tweede
soort gedraging die een voldoende wezenlijke bijdrage aan openlijke geweldpleging
kan opleveren, betreft het organiseren of, op de achtergrond, sturen daarvan.
Een derde gedraging betreft het wezenlijk bevorderen van gewelddadige handelingen
door aanmoedigingen of gejoel. Met name bij deze gedragingen zal het sterk
van de omstandigheden van het geval afhangen of een voldoende significante
bijdrage aan het openlijke geweld is geleverd. Tenslotte kan gedacht worden
aan het feitelijk mogelijk maken van openlijk geweld door stenen of stokken
aan te reiken, dan wel door het afschermen van degenen die gewelddaden plegen
tegen anderen die dat willen beletten. De in kaart gebrachte handelingen betreffen
evenwel geen limitatieve opsomming, zo volgt uit het verband met het begrip
medeplegen.De leden van de fractie van GroenLinks informeerden
vervolgens of de aanduiding «substantiële of wezenlijke bijdrage»
betekent dat de bijdrage conditio sine qua non moet zijn geweest voor de openlijke
geweldpleging. Deze vraag kan ontkennend worden beantwoord. Voor strafbaarheid
van het aanmoedigen tot openlijke geweldpleging bijvoorbeeld is niet vereist,
dat degene die tot gewelddadige handelingen overgaat, verklaart daar door
de aanmoedigingen toe gebracht te zijn. Dat zou niet sporen met de realiteit,
en verder overspannen eisen stellen aan de bewijsvoering. De betrokkene zal
veelal onder invloed van tal van impulsen tot zijn gewelddadige gedrag zijn
overgegaan, waarbij de invloed van elk der impulsen zich gewoonlijk slecht
zal laten reconstrueren. Er moet echter wel een mogelijk causaal verband zijn.
Indien de aanmoedigingen niet tot de openlijke geweldpleging hebben kunnen
bijdragen, bijvoorbeeld omdat zij door ander lawaai volledig overstemd zijn,
kunnen zij geen wezenlijke bijdrage daaraan vormen, en zijn dan ook niet strafbaar
op grond van artikel 141 Sr.Deze leden vroegen vervolgens of het wetsvoorstel er niet toe leidt dat
op zichzelf niet-strafbare feiten en handelingen in de sfeer van het strafrecht
worden getrokken afhankelijk van de vraag naar de toelaatbaarheid van het
handelen van anderen. Zij wilden voorts weten of dat er niet toe leidt dat
juist degenen die deze op zichzelf onschuldige feiten hebben gepleegd, aangepakt
worden, terwijl wellicht de notoire geweldplegers vrijuit (blijven) gaan.
Graag ga ik op deze vragen in. Daarbij wil ik eerst aandacht besteden aan
de vraag of niet-strafbare feiten in de sfeer van het strafrecht worden getrokken,
afhankelijk van de vraag naar de toelaatbaarheid van het gedrag van anderen.
Vooropgesteld kan worden dat deelnemingsgedragingen in heel veel gevallen
bestaan uit gedrag dat eerst en uitsluitend in verband met het gedrag van
anderen strafbaar wordt. Het overhandigen van een mes is in een keuken of
een slagerij heel gewoon; indien het mes, desbewust, voorafgaand aan een steekpartij
wordt overhandigd kan dezelfde handeling tot strafbaarheid wegens deelneming
aan (zware) mishandeling of zelfs doodslag leiden. Zo is ook joelen, en aanmoedigen,
bij een voetbal- of bokswedstrijd alleszins aanvaardbaar gedrag; joelen is
echter niet aanvaardbaar gedrag als het er op gericht is een aantal geweldplegers
door te laten gaan met, bijvoorbeeld, het op zijn zij gooien van een auto,
of het in elkaar slaan van een voorbijganger. De reden waarom aanmoedigingen
tot zulk gedrag niet tot strafbaarheid terzake van openlijke geweldpleging
leiden in het geval zij niet gehoord kunnen worden, is ook niet
daarin gelegen dat dit gedrag daardoor aanvaardbaar zou worden, maar in het
ontbreken van de reële mogelijkheid dat het een wezenlijke bijdrage aan
het geweld heeft geleverd. De vraag of het wetsvoorstel er niet toe leidt
dat juist degenen die dergelijke bijdragen leveren aangepakt worden terwijl
wellicht de notoire geweldplegers vrijuit (blijven) gaan, beantwoord ik ontkennend.
De aandacht van politie en justitie zal er blijvend op gericht zijn, ook de
notoire geweldplegers aan te pakken. Wel kan dit wetsvoorstel er toe leiden
dat voorkomen wordt dat, in gevallen waarin duidelijk is dat alle leden van
een groep wezenlijk aan een openlijke geweldpleging hebben bijgedragen, maar
niet precies valt na te gaan welke leden gewelddadige handelingen hebben gepleegd,
alle leden van deze groep vrijuit gaan.De leden van de fractie van GroenLinks meenden
dat het probleem dat geweldplegers zich aan vervolging onttrekken nu dreigt
te worden afgewenteld op personen die zelf niet gewelddadig zijn, maar wellicht
onder druk gezet worden om informatie over anderen te verschaffen. Zij vroegen
of zulks de bedoeling kan zijn. Die vraag kan negatief worden beantwoord.
De strafrechtelijke aansprakelijkheid van personen die wezenlijk aan een openlijke
geweldpleging bijdragen op andere wijze dan door een gewelddadige handeling
te plegen, berust enkel op de vaststelling dat deze bijdrage eveneens strafwaardig
is.De leden van de fractie van D66 vroegen vervolgens
naar de betekenis van enkele tijdens het mondelinge debat in de Tweede Kamer
uitgesproken zinsnedes. De eerste luidde: «Als deze verklaringen of
banden het bewijs van een significante bijdrage lijken te leveren, ligt het
evenwel voor de hand dat de betrokkene zal aangeven waarom deze conclusie
niet mag worden getrokken.» Deze leden wilden weten of hieruit direct
of indirect niet kan worden afgeleid dat er wel degelijk strijd is met het
nemo tenetur-beginsel. De tweede zinsnede luidde: «Uit het zwijgen van
de verdachte en zijn aanwezigheid bij geweldpleging kan deze voldoende bijdrage
nog niet worden afgeleid.» De aan het woord zijnde leden wilden weten
of hier niet had moeten staan dat uit het zwijgen van iemand en zijn aanwezigheid
bij de geweldpleging geen enkele conclusie kan worden getrokken ten aanzien
van de vraag of sprake is van overtreding van artikel 141 Sr. Graag ga ik
op deze vragen in. De eerste zinsnede doelt op de omstandigheid dat in ons
strafprocesrecht, net als in dat van andere landen, geen 100% bewijs wordt
verlangd. Artikel 338 Sv maakt dat de rechter het bewijs dat de verdachte
het strafbare feit heeft begaan slechts kan aannemen indien hij daarvan door
de inhoud van wettige bewijsmiddelen de «overtuiging» heeft bekomen.
Uit het Angelsaksische recht is de term «beyond reasonable doubt»
bekend. Een strengere eis zou ertoe leiden dat een veroordeling niet zou kunnen
worden uitgesproken zolang zich nog een hypothetische mogelijkheid voordoet
dat de verdachte niet de dader is. Dat lijkt niet wenselijk. Wie vlak na een
inbraak met een tas vol juwelen voor een juwelier wordt aangetroffen, moet
wegens diefstal kunnen worden veroordeeld, ook als hij zegt onschuldig te
zijn. Ook bij deze persoon ligt het voor de hand dat hij aangeeft waarom de
conclusie dat hij de dief is, toch niet mag worden getrokken. En bij personen
die blijkens videobanden aanmoedigingen hebben geschreeuwd naar personen die
een ander gezamenlijk op straat mishandelden, en hen daarbij voor anderen
die wilden ingrijpen hebben afgeschermd, ligt het voor de hand dat zij aangeven
waarom de conclusie dat zij opzettelijk een wezenlijke bijdrage aan de openlijke
geweldpleging hebben geleverd niet zou mogen worden getrokken. De tweede zinsnede
gaat er van uit dat het enkele aanwezig zijn bij een openlijke geweldpleging,
in samenhang met het zwijgen over eventuele gedragingen die bij gelegenheid
daarvan zijn gepleegd, niet tot strafrechtelijke aansprakelijkheid wegens
openlijke geweldpleging leidt. In dat opzicht is er dan ook, naar ik verwacht,
geen verschil van inzicht met de aan het woord zijnde leden. Deze
aanwezigheid alsmede dat zwijgen zijn, dat is met het woordje «nog»
aangeduid, evenwel niet volstrekt irrelevant. Aanwezigheid op de plaats van
de openlijke geweldpleging is een noodzakelijke voorwaarde om een aantal van
de in het bovenstaande omschreven wezenlijke bijdragen te kunnen plegen. Te
denken valt met name aan de gewelddadige handeling zelf. En het zwijgen brengt
met zich mee dat de rol van de betrokkene moeilijker kan worden opgehelderd.
Het is dan ook niet ondenkbaar dat de aanwezigheid van de persoon op de betreffende
plaats in samenhang met diens weigering opheldering te verschaffen er mede
toe leiden dat de politie nader onderzoek naar diens rol doet, al is de betrokkene
geen verdachte. Met het nemo tenetur-beginsel is het hier gestelde geenszins
in strijd; graag verwijs ik in deze naar EHRM 8 februari 1996, Murray, waarover
A. den Hartog in Tekst en Commentaar Strafvordering, derde druk, aant. 18
ad artikel 6 EVRM.De onschuldige passant; demonstratiesDe leden van de fractie van het CDA hadden
nog een vraag in verband met de positie van de onschuldige burger. Zij zagen
graag een nadere toelichting op de passage die daaromtrent in de memorie van
toelichting is opgenomen. Graag voldoe ik aan dat verzoek. Vertrekpunt van
de betreffende passage is het gegeven, dat de reikwijdte van de strafbaarstelling
door de voorgestelde wijziging wordt verruimd. Bewezen behoeft immers niet
langer per definitie te worden dat de verdachte een gewelddadige handeling
heeft gepleegd. Het risico dat onschuldige burgers daarvan de dupe worden
is, zo wordt vervolgens aangegeven, evenwel zeer klein, omdat altijd bewezen
moet worden dat de verdachte opzettelijk een wezenlijke bijdrage aan het openlijke
geweld heeft geleverd. Aangegeven is, dat informatie van de Amsterdamse politie
indiceert dat in veel gevallen goed een scheiding zal zijn te maken tussen
onschuldige demonstranten en diegenen die opzettelijk aan het openlijke geweld
hebben bijgedragen. Voor alle duidelijkheid tenslotte is toegevoegd dat in
de gevallen waarin de «schuldigen» en de «onschuldigen»
niet goed te scheiden zijn, van strafrechtelijk optreden op basis van het
verruimde artikel 141 Sr dient te worden afgezien. Ten aanzien van elke op
basis van artikel 141 Sr aangehouden verdachte dient een redelijk vermoeden
van schuld te bestaan. Ik hoop dat ik de gevolgde redenering hiermee afdoende
heb verduidelijkt.De leden van de PvdA-fractie vroegen vervolgens
of het mogelijk en wenselijk is, dat door richtlijnen van het OM of door instructies
aan de politie nadere helderheid wordt geschapen en onbedoeld gebruik van
de wetsbepaling wordt voorkomen. Zij vroegen dit in het licht van het risico
dat onschuldigen zullen worden vast- of aangehouden. Het lijkt mij inderdaad
wenselijk, door voorlichting te bevorderen dat zo veel mogelijk helderheid
wordt geschapen omtrent de verruiming die dit wetsvoorstel met zich meebrengt.
Dat kan er aan bijdragen dat zo veel mogelijk wordt voorkomen dat dwangmiddelen
zullen worden gehanteerd op basis van het nieuwe artikel 141 Sr in gevallen
waarin geen wezenlijke bijdrage is geleverd. Ik zal met het College van procureurs-generaal
bezien op welke wijze deze duidelijkheid voor politie en justitie zo spoedig
mogelijk kan worden gecreëerd.De leden van de fractie van GroenLinks wilden
weten of bij aanname van het wetsvoorstel niet het risico bestaat dat bona
fide organisaties veroordeeld worden indien zij niet op voorhand al het mogelijke
hebben gedaan om te voorkomen dat een demonstratie ongewild uit de hand loopt
door de aanwezigheid van enkele raddraaiers. Zij vroegen zich af waar de grens
van strafbaarheid ligt, en of de vrijheid van meningsuiting niet
onbedoeld te sterk wordt aangetast. Ten antwoord kan worden vooropgesteld
dat het enkele organiseren van een demonstratie niet kan leiden tot strafrechtelijke
aansprakelijkheid wegens openlijke geweldpleging die bij gelegenheid van die
demonstratie optreedt. Dat geldt ook als de organisatoren niet al het mogelijke
hebben gedaan om te voorkomen dat een demonstratie uit de hand zou lopen.
Uit het enkele nalaten afdoende maatregelen te treffen kan het opzet op de
geweldpleging immers nog niet worden afgeleid. Het voorwaardelijk opzet, waar
deze leden aan refereerden, is eerst aanwezig als de organisatoren de openlijke
geweldpleging hebben gewild, en dit daaruit blijkt, dat zij de kans daarop
welbewust hebben aanvaard. Dat de aanwezigheid van een dergelijk opzet niet
gauw kan worden vastgesteld moge blijken uit de omstandigheid dat organisatoren
van demonstraties ook zelden of nooit vervolgd worden voor andere strafbare
feiten die zich bij die gelegenheid wel voordoen, zoals wederspannigheid.De leden van de fracties van SGP en RPF/GPV wilden vernemen of door de combinatie van daadwerkelijke
handhaving van de openbare orde en strafrechtelijke aansprakelijkstelling
niet het risico vergroot wordt dat onschuldigen worden opgepakt, die vervolgens
weer zullen moeten worden vrijgelaten. Daarbij refereerden zij aan de toepassing
van artikel 140 Sr bij de Eurotop in Amsterdam. Graag stel ik in deze voorop,
dat het risico dat onschuldige personen worden opgepakt bij gelegenheid van
grootschalige ordeverstoringen, zich ook thans voordoet. Ook thans zal, in
het geval van openlijke geweldpleging, worden opgetreden teneinde de betrokkenen
voor de rechter te brengen, en ook thans kan de politie zich daarbij een enkele
keer vergissen. Naar mijn mening is er geen reden waarom dit risico door dit
wetsvoorstel zou worden vergroot. Niet onwaarschijnlijk is zelfs, dat het
erdoor wordt verkleind, doordat personen die thans worden aangehouden doch
te wiens aanzien geen «gewelddadige handeling» kan worden vastgesteld,
wel andere wezenlijke bijdragen aan de openlijke geweldpleging hebben geleverd,
en derhalve in het geval dit wetsvoorstel kracht van wet krijgt -terecht-
aansprakelijk kunnen worden gesteld op grond van artikel 141 Sr.EvaluatieDe leden van de CDA-fractie vroegen of kan
worden aangegeven waarom gekozen is voor een evaluatie op een termijn van
vijf jaar. De belangrijkste reden daarvoor is, dat het om een goed oordeel
te kunnen vellen over de consequenties van het onderhavige wetsvoorstel noodzakelijk
is niet alleen enig inzicht te hebben in de wijze waarop de strafbaarstelling
op de korte termijn in de praktijk zal worden gehanteerd. Ook is van belang
op welke wijze de strafrechter, en met name ook de Hoge Raad, de verruimde
strafbaarstelling toepast, en tot welke bijstellingen dat – eventueel –
in de praktijk leidt. Een termijn van vijf jaar komt in dat perspectief passend
voor.De leden van de PvdA-fractie vroegen of een
evaluatietermijn van vijf jaar niet ruimer is dan nodig en wenselijk. Zij
informeerden of het niet voor de hand ligt aansluiting te zoeken bij de evaluatie
van de bestuurlijke ophouding. Naar mijn mening is dat niet het geval, omdat
de aard van de gewenste evaluatie wat anders is. Zoals in antwoord op leden
van de fractie van het CDA reeds is aanggeven
is het, om een goed oordeel te kunnen vellen over de consequenties van het
onderhavige wetsvoorstel noodzakelijk niet alleen enig inzicht te hebben in
de wijze waarop de strafbaarstelling op de korte termijn in de praktijk zal
worden gehanteerd. Ook is van belang op welke wijze de strafrechter, en met
name ook de Hoge Raad, de verruimde strafbaarstelling toepast, en tot welke
bijstellingen dat – eventueel – in de praktijk leidt.
Een termijn van vijf jaar komt in dat perspectief niet te lang voor.UitvoeringslastDe leden van de fractie van het CDA informeerden
verder hoe, met het oog op een mogelijk brede inzet van het nieuwe strafrechtelijke
instrumentarium, de huidige capaciteit van het justitieel en rechterlijk apparaat
wordt beoordeeld. Zij wilden weten of deze voldoende is, en of het apparaat
hiervoor voldoende is toegerust. Teneinde de vertrouwdheid van politie, OM
en rechters met de onderhavige procedure te vergroten, vinden voorlichtingsactiviteiten
plaats. De aan het woord zijnde leden vroegen in dit verband nog, welke maatregelen
zijn genomen, ook in financiële zin. Graag verwijs ik deze leden in dit
verband naar het antwoord dat in de memorie van antwoord bij het wetsvoorstel
tot Wijziging van het Wetboek van Strafvordering ter verruiming van de strafrechtelijke
mogelijkheden tot handhaving van de openbare orde met het oog op grootschalige
ordeverstoringen op deze vraag van deze leden is gegeven.De leden van de fractie van de VVD zouden
ten slotte graag een omvattend overzicht zien van de uitvoeringslast die het
onderhavige wetsvoorstel alsmede de wetsvoorstellen inzake de bestuurlijke
ophouding en de rechterlijke bevelen tot handhaving van de openbare orde met
zich meebrengen, dit temeer in het licht van de behoefte de nieuwe arrangementen
bij de EK2000 te benutten. Voor een antwoord op deze vraag verwijs ik de aan
het woord zijnde leden in de eerste plaats graag naar het antwoord dat op
de bovenstaande vraag van de leden van de fractie van het CDA is gegeven in de memorie van antwoord bij het wetsvoorstel tot
Wijziging van het Wetboek van Strafvordering ter verruiming van de strafrechtelijke
mogelijkheden tot handhaving van de openbare orde met het oog op grootschalige
ordeverstoringen. In aanvulling daarop kan worden gesteld dat de uitvoeringslast
van alleen het onderhavige wetsvoorstel moeilijk valt te voorspellen op grond
van de beschikbare gegevens. In de eerste plaats is het aantal openlijke geweldplegingen
en het aantal personen dat daar een wezenlijke bijdrage aan zal leveren die
niet in een gewelddadige handeling bestaat, moeilijk te voorspellen. In de
tweede plaats is bezwaarlijk aan te geven in hoeverre de omstandigheid dat
niet per definitie meer behoeft te worden vastgesteld dat de wezenlijke bijdrage
een gewelddadig karakter had, juist een verlichting zal betekenen van de werklast
van politie, justitie en strafrechters.De Minister van Justitie,A. H. Korthals 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19992000-26519-199a.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl