Herziening Waterleidingwet; Brief minister met Hoofdlijnennotitie Herziening Waterleidingwet
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25869, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

06-02-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25869 nr. 1

02-02-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamINHOUDSOPGAVE HOOFDLIJNENNOTITIE SAMENVATTING1. INLEIDING 1.1 Aanleiding1.2 Voorbereiding en vervolgtraject1.3 Strekking en opbouw notitie2. VISIE 2.1 Doelstellingen nieuwe wetWaarborgen kwaliteit en leveringszekerheidBevorderen doelmatigheidVerbeteren positie gebonden klanten2.2 De waterketenWaterleidingwet 2.3 Nutskarakter watervoorziening2.4 Monopolie of vrije markt DrinkwaterHuishoudwaterIndustriewater2.5 Sturing en toezicht Visie op sturing Rolverdeling tussen overheid en waterleidingbedrijvenRolverdeling tussen overhedenSturing en toezicht op kwaliteitSturing en toezicht op leveringszekerheidOperationele leveringszekerheidContinuïteit van de leveringszekerheidSturing en toezicht op doelmatigheidDoelmatigheid op micro niveauDoelmatigheid: macro niveauDoelmatigheid door schaalvoordelen3. UITWERKING 3.1 WerkingssfeerParticuliere leidingstelselsEigen voorzieningen van drink- of huishoudwaterHuishoudwater3.2 Verbruikersraad3.3 Taken waterleidingbedrijven3.4 Concessies3.5 Kwaliteit Waarborging kwaliteitCertificeringWaterleidinglaboratoriaChemicaliën en materialen3.6 LeveringszekerheidLeveringszekerheidsplanBedrijfsplan3.7 Doelmatigheid Organisatie toezichtBedrijfsplanBenchmarking3.8 Marktwerking Onderzoek naar marktwerking bij drink- en huishoudwaterOmvang vrije markt bij industriewaterScheiding nutstaken en marktactiviteitenGebruik infrastructuur voor gebonden klanten én
vrije markt3.9 Mededinging3.10 BeleidsbriefBIJLAGE: VERGELIJKEND OVERZICHT HUIDIGE EN NIEUWE WATERLEIDINGWET 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25869Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 98 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 869Herziening Waterleidingwetnr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN
MILIEUBEHEERAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 2 februari 1998In de Ministerraad van 23 januari heeft het kabinet de Hoofdlijnennotitie
Herziening Waterleidingwet vastgesteld. De notitie omvat de voornemens van
het kabinet ten aanzien van de hoofdlijnen voor een nieuwe Waterleidingwet,
die de huidige – uit 1957 daterende – wet zal vervangen. Daarbij
zijn relevante beleidslijnen uit het in 1996 in de Kamer besproken Beleidsplan
Drink- en Industriewatervoorziening nader uitgewerkt.Centraal in de voornemens staat de bescherming van gebonden klanten en
het waarborgen van de maatschappelijke functie van waterleidingbedrijven.
Een essentieel onderdeel van de Hoofdlijnennotitie betreft de organisatie
van de watervoorziening. In mijn brief aan de Tweede Kamer van 1 april 1997
ben ik daar al kort op ingegaan. De toen beloofde nadere uitwerking treft
u aan in deze Hoofdlijnennotitie.Op basis van de in de Hoofdlijnennotitie aangegeven visie zal ik nu een
voorstel voor een nieuwe Waterleidingwet opstellen. In dat kader is ook de
komende implementatie van de EU-drinkwaterrichtlijn van belang.Conform afspraken in het kabinet rond de implementatie van EU-richtlijnen,
zal deze implementatie in een apart, kortlopend, wetgevingstraject plaatsvinden,
maar uiteindelijk opgenomen worden in de algehele herziening van de Waterleidingwet.De Hoofdlijnennotitie leg ik u, namens het kabinet, ter informatie en
discussie voor.De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,M. de Boer INHOUDSOPGAVE HOOFDLIJNENNOTITIE   Blz. Samenvatting31.Inleiding51.1Aanleiding5 1.2Voorbereiding en vervolgtraject51.3Strekking en opbouw notitie5    2.Visie62.1Doelstellingen nieuwe wet6 2.2De waterketen72.3Nutskarakter7 2.4Monopolie of vrije markt92.5Sturing en toezicht13    3.Uitwerking173.1Werkingssfeer17 3.2Verbruikersraad183.3Taken waterleidingbedrijven18 3.4Concessies193.5Kwaliteit20 3.6Leveringszekerheid223.7Doelmatigheid24 3.8Marktwerking25 3.9Mededinging293.10Beleidsbrief29    BijlageVergelijkend
overzicht huidige en nieuwe Waterleidingwet30SAMENVATTINGDe onderhavige notitie bevat de voornemens van het kabinet ten aanzien
van de hoofdlijnen van een nieuwe Waterleidingwet, die de huidige –
uit 1957 daterende – wet zal vervangen. Daarbij zijn relevante beleidslijnen
uit het Beleidsplan Drink- en Industriewatervoorziening nader uitgewerkt.
Deze samenvatting omvat de essenties van de Hoofdlijnennotitie voor wat betreft
de organisatie van de watervoorziening.Centraal in de voornemens staat de bescherming van gebonden klanten en
het waarborgen van de maatschappelijke functie van waterleidingbedrijven.
Dit zal in de wet worden verankerd, onder andere door middel van voorwaarden
die aan de verkrijging van een concessie worden verbonden. Ook wordt daarbij
de verantwoordelijkheid voor de hele keten (van winning tot distributie) vastgelegd.Bij de voorstellen voor de regeling van de organisatie wordt onderscheid
gemaakt naar de levering van drinkwater, huishoudwater en industriewater.Voor de drinkwatervoorziening krijgen waterleidingbedrijven van de rijksoverheid
voor een bepaald gebied een exclusief recht (concessie).Aangezien het kabinet geen voorstander is van privatisering van de drinkwatervoorziening
zullen concessies uitsluitend worden uitgegeven aan bedrijven waarvan het
eigendom bij overheden berust. Wel is het kabinet voorstander van het invoeren
van instrumenten die de doelmatigheid kunnen verbeteren. Daarvoor komen benchmarking
en daartoe nader te onderzoeken vormen van marktwerking in aanmerking. Het
kabinet wil in de drinkwatersector al direct een verplichte benchmarking introduceren.
Hiermee wil het kabinet een stimulans geven aan verdere verbetering van de
bedrijfsvoering. Ten aanzien van mogelijke vormen van marktwerking wordt een
onderzoek opgezet naar de effecten en de voor- en nadelen van marktwerking
in de drinkwatervoorziening. Een van de te onderzoeken vormen betreft het
uitbesteden van (delen van) de exploitatie op basis van door waterleidingbedrijven
te sluiten contracten met derden. Op basis van de resultaten van dit onderzoek
en een evaluatie van benchmarking kan besluitvorming over het al dan niet
introduceren van marktwerking in de drinkwatervoorziening plaatsvinden. Om een eventuele invoering van marktwerking niet te belemmeren zal in
de door het rijk te verlenen concessies een onderscheid worden gemaakt tussen
eigendom en beheer van de infrastructuur (de middelen voor winning, productie,
transport en distributie) en de exploitatie ervan. Met betrekking tot het
eigendom en beheer bedraagt de duur van de concessie in verband met de benodigde
continuïteit van de drinkwatervoorziening tenminste 20 jaar en voor de
exploitatie in eerste instantie maximaal 10 jaar.Ook voor andere kwaliteiten leidingwater voor huishoudelijk gebruik (huishoudwater)
zullen waterleidingbedrijven een monopoliepositie krijgen. Voor nieuwe situaties
(stedelijke uitbreidingen) worden, onder verantwoordelijkheid van de waterleidingbedrijven,
experimenten met marktwerking bij de levering van huishoudwater mogelijk.
Hier kunnen ook private marktpartijen in samenwerking met waterleidingbedrijven
(bijvoorbeeld via PPS) een dergelijke voorziening tot stand brengen. Binnen
5 jaar na inwerkingtreding van de nieuwe wet zullen de ervaringen met de huishoudwatervoorziening
worden geëvalueerd.Op basis daarvan zal in samenhang met genoemd onderzoek naar de wenselijkheid
van marktwerking bij de drinkwatervoorziening nadere besluitvorming plaatsvinden. Ten aanzien van leidingwater dat als productiemiddel of grondstof wordt
gebruikt (industriewater), wordt voorzien in een gefaseerde invoering van
een vrije markt. In eerste instantie krijgen grootverbruikers de vrijheid
om zelf hun leverancier te kiezen. Daarbij wordt momenteel gedacht aan bedrijven
die meer dan 100 000 m3 water per jaar afnemen. De definitieve
grens waarbij concurrentie mogelijk wordt, zal op grond van onderzoek nog
nader worden bepaald. Aan de hand van de ervaringen die in dit segment met
marktwerking worden opgedaan, kan deze grens na een aantal jaren geleidelijk
lager worden gelegd.Waterleidingbedrijven hebben voor leveringen onder de vastgestelde grens
een exclusief recht. Voor leveringen boven die grens mogen ze op de markt
opereren mits er sprake is van een transparante kostentoerekening. Of op termijn
ook een organisatorische scheiding tussen monopolie- en industriewateractiviteiten
verplicht wordt, hangt af van de besluit-vorming in het kader van het MDW-onderzoek
«Markt en overheid» (werkgroep Cohen).Waar het waterleidingbedrijf (nog tijdelijk) een monopolie houdt voor
de levering van water aan bedrijven, zal voor specifieke situaties de mogelijkheid
van vrijstelling of ontheffing worden geopend. De ervaringen met marktwerking
bij het industriewater zullen binnen 5 jaar na inwerkingtreding van de nieuwe
wet worden geëvalueerd.Om de doelmatigheid bij de monopolistische waterleidingbedrijven te vergroten
is overheidstoezicht noodzakelijk. Evenals ten aanzien van kwaliteit en leveringszekerheid
wordt daarbij de sturingsvisie gehanteerd dat de waterleidingbedrijven in
eerste instantie zelf verantwoordelijk zijn voor een doelmatig functioneren.Ten behoeve van een adequate toetsing van de doelmatigheid op bedrijfsniveau
(micro niveau) door de raad van commissarissen, aandeelhouders en de in te
stellen verbruikersraad, zullen eisen worden gesteld aan de transparantie
van de bedrijfsvoering en de informering van de klanten. Op macro niveau zal
de rijksoverheid (minister van VROM) toezien op de doelmatigheid van de bedrijven.
Daartoe zal een systeem van verplichte benchmarking (maatstafvergelijking)
worden ingevoerd en zullen grote infrastructurele investeringen marginaal
worden getoetst. De inbedding van de activiteiten van de waterleidingbedrijven
in het omgevingsbeleid blijft de verantwoordelijkheid van de provincies.Uiterlijk 5 jaar na inwerkingtreding van de nieuwe Waterleidingwet zal
het systeem van benchmarking worden geëvalueerd. Daarnaast wordt onderzoek
gedaan naar de mogelijkheden en potentiële effecten van verschillende
vormen en aspecten van marktwerking bij de drinkwatervoorziening. Daarbij
zullen de systemen en ervaringen in het buitenland worden geanalyseerd, evenals
mogelijke gevolgen van de technologische ontwikkelingen in de watersector.
Verder zullen ervaringen en ontwikkelingen op het gebied van marktwerking
in andere leidinggebonden nutssectoren in het onderzoek worden betrokken.
Ook de evaluaties van marktwerking bij industriewater en met (experimenten
met) huishoudwater zullen met dit onderzoek worden meegenomen.Bij het onderzoek staat de vraag centraal of door het introduceren van
marktwerking de doelmatigheid (in brede zin) bij de watervoorziening aan huishoudens
in vergelijking met de systematiek van benchmarking nog verder kan worden
verbeterd. Op basis van de resultaten van evaluaties en onderzoek zal nadere
besluitvorming in het kabinet plaatsvinden. 1. INLEIDING 1.1 AanleidingIn het Beleidsplan Drink- en Industriewatervoorziening (Beleidsplan DIV;
TK 1995–1996, 23 168, nr. 5) heeft het kabinet een nieuwe wettelijke
regeling voor de openbare watervoorziening aangekondigd. Aanleiding daarvoor
zijn met name de gewijzigde verhouding tussen overheid en waterleidingsector
en de voorgenomen versterking en verbreding van de positie van de openbare
watervoorziening. Ook nieuwe ontwikkelingen als marktwerking, commercialisering
en de herziening van de EG-Drinkwaterrichtlijn maken een ingrijpende herziening
van het wetgevings-instrumentarium noodzakelijk. Daarom kan niet worden volstaan
met een aanpassing van de huidige, uit 1957 stammende Waterleidingwet.Bij de behandeling van het Beleidsplan DIV door de Tweede Kamer bleek
grote behoefte aan meer duidelijkheid ten aanzien van verschillende organisatorische
aspecten van de openbare watervoorziening. In de brief van 1 april 1997 (TK
1996–1997, 23 168, nr. 13) gaat de Minister van VROM nader in op
de aspecten schaalvergroting, concessieverlening, overheids-eigendom, milieutaken,
marktwerking en concurrentie. Daarbij wordt erop gewezen dat sommige zaken
nog volop in beweging zijn en onderwerp van discussie in verschillende beleidskaders.
Aan de Kamer is daarom toegezegd dat een en ander zal worden uitgewerkt in
een notitie waarin de hoofdlijnen van de nieuwe wet zullen worden geschetst. 1.2 Voorbereiding en vervolgtrajectDe herziening van de Waterleidingwet is begin 1996 van start gegaan, met
participatie van betrokken departementen, het IPO, de VNG, de Unie van Waterschappen
en maatschappelijke groeperingen zoals de VEWIN, de Consumentenbond, het VNO/NCW,
het MKB Nederland, de Kamers van Koophandel, de Vereniging van Nederlandse
Installateurs (VNI) en LTO-Nederland. Ook de Commissie drinkwatervoorziening
is op verschillende momenten in de gelegenheid gesteld haar visie te geven.De Hoofdlijnennotitie is primair bedoeld ter informering van het parlement,
maar zal daarnaast op ruime schaal onder de belanghebbende organisaties worden
verspreid.Het kabinet heeft het voornemen om in 1999 een ontwerp van wet voor advies
voor te leggen aan de Raad van State. 1.3 Strekking en opbouw notitieDeze notitie schetst de hoofdlijnen van een nieuwe wettelijke regeling
voor de openbare watervoorziening in Nederland. In dat kader worden beleidslijnen
uit het Beleidsplan DIV op een aantal punten aangevuld of nader uitgewerkt.In hoofdstuk 2 geeft het kabinet vanuit zijn visie op de maatschappelijke
betekenis van de openbare watervoorziening aan, wat de doelstellingen en uitgangspunten
van de nieuwe Waterleidingwet zijn en hoe de wet op hoofdlijnen vorm zal krijgen.
Hoofdstuk 3 bevat voor een aantal onderwerpen een nadere uitwerking. 2. VISIE 2.1 Doelstellingen nieuwe wetDe nieuwe Waterleidingwet vormt een belangrijk en onmisbaar instrument
bij het realiseren van het regeringsbeleid op het gebied van de openbare watervoorziening.
In het Beleidsplan DIV is de hoofddoelstelling van dit beleid als volgt weergegeven:Een duurzame veiligstelling van de openbare watervoorziening, ten
dienste van de gezondheid, het welzijn en de welvaart van de samenleving.
Dit houdt in dat wordt gestreefd naar een optimale waarborging van de kwaliteit
en de continuïteit van de levering van water, op een wijze die past binnen
de randvoorwaarden van een duurzame ontwikkeling van onze samenleving en tegen
maatschappelijk aanvaardbare kosten.De wet zal de kaders aangeven en het instrumentarium aanreiken om de beoogde
duurzame veiligstelling te bewerkstelligen. Met het oog op nieuwe ontwikkelingen
zal, voorzover dat verantwoord en mogelijk is, flexibiliteit in de wetgeving
worden ingebouwd. De belangrijkste doelstellingen van de nieuwe wet zijn: Waarborgen kwaliteit en leveringszekerheidDe nieuwe wet zal evenals de huidige regels stellen om de kwaliteit en
leveringszekerheid van de (drink)watervoorziening te waarborgen. In verband
met de maatschappelijke ontwikkelingen en wensen zullen daarbij andere accenten
worden gelegd, waaronder meer aandacht voor zelfregulering en voor de kwaliteit
van de regelgeving.Bij het tot stand brengen van de nieuwe wet zal specifiek aandacht worden
gegeven aan situaties waar de waterkwaliteit thans onvoldoende is gewaarborgd.
De huidige Waterleidingwet heeft namelijk alleen betrekking op de kwaliteit
van het drinkwater dat door waterleidingbedrijven wordt geleverd. Daarbij
strekt de verantwoordelijkheid van deze bedrijven zich niet verder uit dan
het afleverpunt (de hoofdkraan). Voor situaties daarbuiten is de kwaliteit
van het aan de consumenten verstrekte water onvoldoende gegarandeerd. Dat
is onder meer het geval bij water afkomstig van particuliere waterwinningen,
bij water dat na bovenbedoeld afleverpunt nog een uitgebreid particulier leidingnet
passeert voordat het de consument bereikt en bij de levering van andere soorten
leidingwater aan huishoudens (grijs- en hemelwater). Om in dergelijke situaties,
die risico's voor de volksgezondheid kunnen opleveren, consumenten adequaat
te beschermen zullen (aanvullende) regels worden gegeven. Bevorderen doelmatigheidNaast kwaliteit en leveringszekerheid is ook doelmatigheid een belangrijk
aspect van de watervoorziening. Juist waar waterleidingbedrijven een monopoliepositie
houden en daardoor marktprikkels ontbreken, moet worden gewaakt voor inefficiënties.
Om te kunnen bewerkstelligen dat het niveau van de waterprijzen aanvaardbaar
blijft, zal de nieuwe wet mogelijkheden bevatten om de doelmatigheid bij waterleidingbedrijven
te bevorderen.Voorzover met het oog op efficiency-verbetering bij de watervoorziening
een vrije markt mogelijk wordt, zullen eventuele (wettelijke) belemmeringen
worden weggenomen, zodat de voordelen van concurrentie kunnen worden benut. Verbeteren positie gebonden klantenDe regels op het gebied van kwaliteit, leveringszekerheid en doelmatigheid
worden met name gegeven met het oog op de bescherming van de consumenten die
van de (drink)watervoorziening afhankelijk zijn. Toch is er aanleiding om
de gebonden klant daarnaast nog extra bescherming te bieden. Bij sterke monopolistische
waterleidingbedrijven is het wenselijk dat gebonden klanten invloed kunnen
uitoefenen op het beleid van waterleidingbedrijven en in het geval dat waterleidingbedrijven
tevens marktactiviteiten verrichten is toezicht nodig om prijsstijgingen als
gevolg van kruissubsidiëring te voorkomen. Voor beide gevallen zullen
in de nieuwe wet (in aanvulling op de algemene mededingingswetgeving) regels
worden gesteld. 2.2 De waterketenDe openbare watervoorziening maakt deel uit van de keten die vanaf de
bron via winning, gebruik en inzameling, na zuivering weer sluit bij de bron:
oppervlakte- en grondwater. De waterleidingbedrijven beheren het deel van
de keten dat betrekking heeft op de winning, bewerking (productie) en distributie
van drinkwater en andere soorten water. Waterleidingwet Andere wetgevende kaders hebben betrekking op het beheer van de bronnen
(zowel kwalitatief als kwantitatief) en het inzamel- en zuiveringssysteem.
Genoemd kunnen worden de Wet verontreiniging oppervlaktewateren, Wet op de
waterhuishouding, Wet milieubeheer, Wet bodembescherming en de Grondwaterwet.In het onlangs uitgebrachte regeringsvoornemen voor de Vierde Nota Waterhuishouding
geeft het kabinet aan te streven naar operationele samenwerking tussen waterbeheerders,
gemeenten en waterleidingbedrijven. Meer samenwerking in de waterketen kan
de doelmatigheid vergroten en biedt kansen voor het milieu. Organisatorische
samenwerking dient mede ter versterking van de relatie met het beleid ter
bescherming van de bronnen als ook met het beleid op het gebied van waterbesparing.
De vormgeving van de nieuwe Waterleidingwet zal de mogelijkheden daartoe moeten
stimuleren, in elk geval niet mogen belemmeren. 2.3 Nutskarakter watervoorzieningDe nutsfunctie van de (drink)watervoorziening heeft een tweeledig karakter.Allereerst moet de particuliere consument erop kunnen vertrouwen dat hij
over voldoende drinkwater van goede kwaliteit kan beschikken. Drinkwater is
een basisvoorziening en eerste levensbehoefte. Dit vereist niet alleen een
optimale kwaliteit en leveringszekerheid maar ook een prijs die maatschappelijk
aanvaardbaar is. Daarnaast hebben waterleidingbedrijven een bredere
maatschappelijke functie. Zij dienen een doelmatig watergebruik te bevorderen,
bijvoorbeeld door waterbesparing en het leveren van andere kwaliteiten water.
Ook het meewerken aan de bescherming van de bronnen, bijvoorbeeld door het
stimuleren van natuur- en milieuvriendelijk grondgebruik in waterwingebieden,
behoort tot hun taak. Zij vervullen daarmee naast de waterschappen en gemeenten
een bredere rol in de waterketen dan die van waterleverancier.Voorts kent de (drink)watervoorziening een aantal specifieke kenmerken. Kenmerken van de (drink)watervoorziening:– Het volksgezondheids-aspect: Drinkwater is een primaire levensbehoefte,
waaraan met het oog op de volksgezondheid, mede op basis van EG-regelgeving,
stringente eisen worden gesteld. Ook in hygiënisch opzicht is leidingwater
onontbeerlijk (wassen, toiletspoeling) hetgeen hoge eisen stelt aan de continuïteit
van de levering. Contaminatie bij de winning, productie en distributie kunnen
grootschalige gevolgen voor de volksgezondheid hebben.– Het kwaliteitsaspect bij transport: Anders dan bij elektriciteit
of gas is de verblijfstijd van het product in een leiding of reservoir van
grote invloed op de kwaliteit van het geleverde product. Bij lange transportleidingen
of een lange transporttijd verandert de kwaliteit van het water door biologische
en chemische processen. Ook menging van verschillende watersoorten of omkering
van de stromingsrichting in een leiding kan nadelige effecten hebben op de
kwaliteit van het water.– Het kostenaspect van de infrastructuur: De transportkosten van
water zijn hoog in vergelijking met de kosten van winning en zuivering van
water. De aanleg van een tweede leidingnet of transport van water over grote
afstanden is daardoor economisch veelal niet rendabel.– De verankering in het omgevingsbeleid: De openbare watervoorziening
is meer dan andere nutsvoorzieningen verankerd in het omgevingsbeleid van
de verschillende overheden. De effecten van waterwinning en zuivering op natuur
en milieu enerzijds en anderzijds het belang van de beschikbaarheid van geschikte
en voldoende bronnen, vereisen een goede inbedding van de watervoorziening
in de leefomgevingsplannen (milieu, water en ruimtelijke ordening).– De samenhang in de waterketen: Water verandert in de keten door
toevoegingen en zuiveringen in elke schakel. De consequentie daarvan is in
het algemeen direct voelbaar en meetbaar in de volgende schakel. Organisatorisch
en financieel heeft dat consequenties. Er is daarom een zeer nauwe samenwerking
in bestuurlijk opzicht in de gehele waterketen nodig.– Het regionale karakter: De beschikbaarheid van bronnen, de kosten
van de infrastructuur en de kwaliteitsproblemen die bij transport optreden,
leiden ertoe dat de watervoorziening een regionale schaal heeft. De verwachte
schaalvergroting zal zich hoofdzakelijk afspelen binnen het nationale schaalniveau.
Wel is er in de grensgebieden met onze buurlanden enige import en export van
leidingwater, maar ook deze is regionaal van karakter. Het schaalniveau van
de watervoorziening in andere Europese landen wijkt niet wezenlijk af van
de Nederlandse situatie.Het bijzondere nutskarakter en de combinatie van specifieke kenmerken
leiden tot eisen ten aanzien van de organisatie en het functioneren van waterleidingbedrijven.In het Beleidsplan DIV heeft het kabinet in dat verband aangegeven dat
het openbaar nutskarakter van de watervoorziening dient te worden gewaarborgd
door behoud van de zeggenschap van de huidige eigenaren-overheden (gemeenten
en/of provincies) over de waterleidingbedrijven. Ook heeft het kabinet zich
toen uitgesproken voor handhaving van de monopoliepositie van
waterleidingbedrijven voor wat betreft de drinkwatervoorziening.Op dit moment zijn nagenoeg alle waterleidingbedrijven in handen van de
overheid. Voor het merendeel zijn het naamloze vennootschappen met gemeenten
of provincies als aandeelhouder, daarnaast zijn er enkele gemeentelijke bedrijven.
Als eigenaren-overheden echter zouden besluiten tot verkoop van een waterleidingbedrijf
aan private partijen, zijn er nauwelijks mogelijkheden om dat te verhinderen.
In verband daarmee is, ook vanuit de Tweede Kamer bij de behandeling van het
Beleidsplan DIV, de vraag gesteld of het overheidseigendom niet in de wet
dient te worden verankerd.In de nieuwe Waterleidingwet zal daarom worden bepaald dat exclusieve
rechten (concessies) alleen zullen worden verleend aan bedrijven die eigendom
van de overheid zijn én (mede) als doelstelling hebben het verzorgen
van de (drink)watervoorziening.De specifieke maatschappelijke functie van waterleidingbedrijven zal worden
vastgelegd in de taakopdracht die in de wet ten aanzien van de waterleidingbedrijven
zal worden opgenomen en komt bovendien tot uitdrukking in de verplichting
de volle verantwoordelijkheid voor de gehele keten, winning – productie –
distributie, in een hand te houden.In verband met het bijzondere nutskarakter zullen restricties worden gesteld
aan het uitkeren van winst en zullen in elk geval de commerciële activiteiten
van concessiehouders buiten de sfeer van de watervoorziening in een aparte
rechtspersoon moeten worden ondergebracht. Daarmee wordt beoogd het nemen
van financiële risico's ten koste van de gebonden klanten zoveel mogelijk
te voorkomen.Om de positie van de gebonden klanten verder te verbeteren, worden waterleidingbedrijven
bovendien verplicht een verbruikersraad (klantenpanel) in te stellen die een
adviserende functie krijgt. Meer aandacht voor een adequaat informeren van
klanten over de kwaliteit en andere aspecten van de voorziening wordt noodzakelijk
geacht. Ook kwaliteitshandvesten zouden hieraan kunnen bijdragen.Het kabinet kiest ervoor om in lijn met het Beleidsplan Drink- en Industriewatervoorziening
uit te gaan van het daar gekozen overheidsmonopolie, hetgeen het meest aansluit
bij de huidige structuur.Echter, in het licht van de ontwikkeling naar liberalisering zoals die
bij een aantal andere nutsvoorzieningen plaatsvindt heeft het kabinet de vraag
onder ogen gezien of dit ook voor de (drink)watervoorziening van huishoudens
een gewenste optie is. Hierbij doet zich de vraag voor wat de voor- en nadelen
zijn van overheidsmonopolie versus marktwerking. In de volgende paragraaf
wordt hierop ingegaan voor achtereenvolgens het drinkwater, het huishoudwater
en het industriewater. 2.4 Monopolie of vrije markt DrinkwaterOp dit moment staat de kwaliteit van de Nederlandse drinkwatervoorziening
internationaal gezien op een hoog peil en ook een prijsvergelijking met onze
buurlanden wordt goed doorstaan. De (gebonden) klant is echter ook gediend
met een zo groot mogelijke inspanning van de sector op het punt van verbetering
van de doelmatigheid, een inspanning die eventueel zou kunnen worden versterkt
door de introductie van marktwerking. Het kabinet is geen voorstander van privatisering van de drinkwatervoorziening,
maar wel van het invoeren van instrumenten die de doelmatigheid kunnen verbeteren.
Daarvoor komen benchmarking en daartoe nader te onderzoeken vormen van marktwerking
in aanmerking.Als onderdeel van een stelsel van specifieke maatregelen en voorzieningen
om de doelmatigheid van de drinkwatervoorziening te verhogen zal een verplichte
benchmarking worden ingevoerd. Daarbij zal de efficiency van individuele waterleidingbedrijven
worden beoordeeld door de prestaties af te meten aan andere bedrijven in de
sector. Het gaat niet alleen om prestaties op financieel gebied, maar ook
om prestaties op het gebied van onder andere kwaliteit, milieu en service
aan de klanten.Zonder op dit moment een beslissing te willen nemen over de introductie
van vormen van marktwerking in de drinkwatervoorziening voor huishoudens is
het kabinet van mening dat onderzoek wenselijk is naar de vraag of en zo ja
hoe, met behoud van het huidige kwaliteitsniveau en de brede maatschappelijke
functie, op termijn introductie van enigerlei vorm van marktwerking de doelmatigheid
en de dienstverlening van de voorziening zou kunnen vergroten. Als de uitkomsten
van onderzoek in dit opzicht positieve verwachtingen bieden, zal het kabinet
een geleidelijke introductie van marktwerking overwegen.Vanwege de verstrekkende gevolgen die een dergelijke keuze voor de organisatie
van de waterleidingsector kan hebben en met het oog op het grote maatschappelijke
belang van de drinkwatervoorziening, wil het kabinet de besluitvorming daarover
zorgvuldig voorbereiden.Daarom kiest het kabinet ervoor om, in lijn met het Beleidsplan DIV, de
monopoliepositie van waterleidingbedrijven voor de drinkwatervoorziening te
handhaven. Bij deze keuze laat het kabinet zich tevens leiden door het gegeven
dat ook in Europees verband geen plannen bestaan om ten behoeve van het totstandbrengen
van de interne markt over te gaan tot liberalisering van de watersector. De
waterleidingbedrijven zullen op grond van de nieuwe wet een exclusief recht
verkrijgen voor de drinkwatervoorziening in een bepaald gebied (concessie).
Daartegenover staat de plicht om de gebonden klanten goed en voldoende water
te leveren.Aangezien er bij de drinkwater-infrastructuur vanwege de combinatie van
specifieke kenmerken van de voorziening (zie paragraaf 2.3) ook op lange termijn
sprake zal zijn van een natuurlijk monopolie, dient de eigendom en het beheer
van de infrastructuur (voor winning, productie, transport en distributie)
naar de mening van het kabinet ook in de toekomst in handen van de overheid
te blijven. Het introduceren van marktwerking zou op dat punt immers tot een
privaat monopolie leiden en daarmee aanleiding kunnen geven tot een aanzienlijke
intensivering van de regulering.Voor wat betreft de exploitatie van de drinkwatervoorziening ziet het
kabinet de introductie van vormen van marktwerking wel als een mogelijke optie
wanneer uit genoemd onderzoek blijkt dat hiermee de doelmatigheid en de dienstverlening
kan worden vergroot. Een van de te onderzoeken vormen betreft in elk geval
het uitbesteden van (delen van) de exploitatie op basis van door waterleidingbedrijven
te sluiten contracten met derden. Het onderzoek zal ook een analyse omvatten
van methodieken, ervaringen en ontwikkelingen op het gebied van marktwerking
in de watervoorziening in andere landen, alsmede van ervaringen en ontwikkelingen
in andere leidinggebonden nutssectoren. Ook zullen de technologische ontwikkelingen
bij de watervoorziening daarbij worden betrokken (zie paragraaf 3.8).Om een eventuele toekomstige invoering van marktwerking bij de exploitatie
niet te belemmeren is transparantie van de bedrijfsvoering nodig. Ook om andere
redenen (bescherming van de gebonden klant, introductie van marktwerking
bij industriewaterlevering en experimenten bij huishoudwater, zie hierna)
is transparantie gewenst. Daarom zal worden vereist dat in de bedrijfsvoering
onderscheid wordt gemaakt tussen eigendom en beheer van de infrastructurele
voorzieningen en de exploitatie. Ook bij de concessieverlening zal een onderscheid
gemaakt worden tussen deze twee aspecten.Eigendom en beheer van de infrastructuur zullen in verband met de gewenste
continuïteit in de investeringen voor een langere periode worden vastgelegd
(minimaal 20 jaar). Voor de exploitatie zal een kortere tijdsduur worden aangehouden
(in eerste instantie maximaal 10 jaar), met daarna de mogelijkheid tot verlenging
of overschakeling op een andere invulling van de concessie. Een en ander mede
op basis van het hiervoor genoemde onderzoek naar marktwerking.De werking van de verplichte benchmarking zal binnen 5 jaar na inwerkingtreding
van de wet worden geëvalueerd. De resultaten van deze evaluatie zullen
tezamen met de uitkomsten van genoemd onderzoek naar de gevolgen en de voor-
en nadelen van de introductie van marktwerking in deze sector, een belangrijke
rol spelen bij de besluitvorming over de wenselijkheid van het invoeren van
marktwerking bij de watervoorziening aan huishoudens (zie paragraaf 3.8). HuishoudwaterNaast water dat bestemd is om te drinken (drinkwater) kan er voor huishoudelijk
gebruik ook ander water geleverd worden (huishoudwater). De levering van andere
kwaliteiten water voor huishoudelijk gebruik (grijs- en hemelwater) verkeert
nog in een experimentele fase. Voorlopig zal de levering van huishoudwater
niet kosteneffectief zijn en het is zelfs de vraag of er sprake is van een
potentiële markt. Er is een nauwe samenhang met drinkwatervoorziening
in die zin dat huishoudwater een vervanger van drinkwater kan zijn en als
zodanig gerelateerd is aan de besparingsdoelstelling voor de drinkwatersector.
Aan de andere kant kan de levering van huishoudwater een prijsverhogend effect
hebben op de drinkwatervoorziening. De ontwikkeling van huishoudwater is momenteel
nog onzeker en de vraag is of een grootschalige en structurele invoering gewenst
is.Aspecten als kwaliteit, leveringszekerheid en continuïteit zijn ook
bij huishoudwater van belang. Waterleidingbedrijven bezitten juist op dat
terrein een grote ervaring en deskundigheid. Bij een structurele toepassing
van huishoudwater zal bovendien een goede afstemming bij de planning en realisatie
van de infrastructuur met die van drinkwater noodzakelijk zijn. Waterleidingbedrijven
zullen daarom ook voor huishoudwater een monopoliepositie krijgen. In de wet
zal evenwel de mogelijkheid worden opengelaten dat in nieuwe stedelijke uitbreidingen,
onder verantwoordelijkheid van de waterleidingbedrijven, als experiment ook
private partijen in samenwerking met waterleidingbedrijven een dergelijke
voorziening tot stand brengen, bijvoorbeeld door middel van publiek-private
samenwerking (PPS).Binnen 5 jaar na inwerkingtreding van de nieuwe wet zullen de experimenten
en ervaringen met huishoudwater worden geëvalueerd. Op basis daarvan
zal worden bezien of een grootschalige, structurele invoering van dergelijke
voorzieningen wenselijk is en op welke wijze deze tot stand dienen te komen.
Het is de bedoeling de besluitvorming hierover gelijktijdig te laten plaatsvinden
met de hiervoor aangekondigde besluitvorming over eventuele invoering van
marktwerking bij de drinkwatervoorziening. IndustriewaterMet betrekking tot de industriewatervoorziening via leidingen bezitten
de waterleiding-bedrijven momenteel feitelijk een monopoliepositie. Vanuit
de industrie wordt evenwel gevraagd om een vrije(re) markt. Vanwege de beperkingen
die aan de eigen grondwaterwinningen worden gesteld, is de industrie voor
de watervoorziening in toenemende mate aangewezen op waterleidingbedrijven.
Dit water is echter aanzienlijk duurder dan de eigen winningen en de prijzen
vertonen een stijgende lijn.Het begrip industriewater wordt in dit verband ruim opgevat. Bedoeld wordt
alle water dat wordt gebruikt in het productieproces als productiemiddel of
grondstof (ook voor de bereiding van levensmiddelen), niet alleen ten behoeve
van de industrie in enge zin maar ook bij andere bedrijfstakken (zoals de
agrarische sector), en ongeacht de kwaliteit (drinkwaterkwaliteit en alle
andere kwaliteiten water). De beoogde toepassing (bestemming) is bepalend.Uit het oogpunt van volksgezondheid zijn er geen redenen om beperkingen
te stellen aan marktwerking (concurrentie) bij de industriewatervoorziening.
Bij toepassing van leidingwater in de levensmiddelenbedrijven speelt het volksgezondheidsaspect
wel een rol, maar dat wordt ook nu al gereguleerd via de Warenwet. Introductie
van een vrije markt kan in deze gevallen overigens wel noodzaken tot extra
inspanningen op het gebied van toezicht en handhaving in het kader van genoemde
wet.Het toestaan van marktwerking (concurrentie) bij alle leveringen van industriewater
gaat echter, gezien de huidige structuur van de watervoorziening, op dit moment
te ver. In de praktijk is er namelijk meestal geen scheiding tussen beide
productgroepen. Industriewater is momenteel nog meestal van drinkwaterkwaliteit
en de levering van drinkwater en industriewater, voorzover dit van drinkwaterkwaliteit
is, vindt veelal plaats via hetzelfde leidingnet. Gescheiden leveringen zijn
zeker in bestaande situaties een kostbare zaak. De mogelijkheden tot concurrentie
bij industriewaterleveringen lijken op korte termijn beperkt. Bovendien kan
het zonder meer toelaten van concurrentie bij de levering van alle industriewater
grote economische gevolgen hebben voor de gebonden afnemers van drinkwater
en negatieve effecten op de leefomgeving.Het kabinet kiest daarom voor een gefaseerde aanpak, waarbij in eerste
instantie alleen keuzevrijheid aan grootgebruikers van industriewater wordt
gegeven. In dit marktsegment zijn weinig negatieve effecten te verwachten
en lijken de mogelijkheden tot concurrentie het grootst. Als grens wordt daarbij
momenteel gedacht aan leveringen groter dan 100 000 m3 water
per jaar. Op korte termijn zal nader worden onderzocht of dit een realistische
aanname is, zowel in verband met de totstandkoming van een vrije markt als
met het oog op eventuele ongewenste effecten voor de gebonden klanten. Aan
de hand daarvan zal een definitieve grens worden vastgesteld. Nadat een aantal
jaren ervaring met marktwerking in dit segment is opgedaan en er meer inzicht
in de mogelijk nadelige effecten is, kan die grens geleidelijk lager worden
gelegd.Ook beneden de vastgestelde grens kan het soms wenselijk zijn nu al marktwerking
toe te laten. Daarom zal in de wettelijke regeling flexibiliteit worden ingebouwd.
Door middel van ontheffingen en vrijstellingen zullen uitzonderingen op het
monopolie van waterleiding-bedrijven mogelijk zijn (zie paragraaf 3.8).De waterleidingbedrijven mogen ook de industriewaterleveringen op de vrije
markt (blijven) verzorgen. Om de gebonden klanten te beschermen en zoveel
mogelijk eerlijke concurrentie te bevorderen wordt voor die gevallen
wel een transparante kostentoedeling geëist (boekhoudkundige scheiding).
Deze transparantie geldt voor het gehele traject winning, productie en distributie.
Of op termijn ook een organisatorische scheiding tussen de monopolie- en de
industriewateractiviteiten verplicht wordt, hangt af van de besluitvorming
naar aanleiding van het lopende vervolg-onderzoek van de MDW-werkgroep «Markt
en overheid» (werkgroep Cohen).Parallel aan het onderzoek en de evaluaties bij het drinkwater en het
huishoudwater zal ook de marktwerking bij het industriewater binnen 5 jaar
na inwerkingtreding van de wet worden geëvalueerd. 2.5 Sturing en toezicht Visie op sturing Rolverdeling tussen overheid en waterleidingbedrijvenUitgangspunt van beleid is dat de waterleidingbedrijven primair zelf verantwoordelijk
zijn voor het goed functioneren van de (drink)watervoorziening. De overheid
geeft daarbij de kaders aan, ziet erop toe dat de waterleidingbedrijven binnen
deze kaders hun taak op een maatschappelijk verantwoorde wijze verrichten
en stuurt indien nodig bij.Voor de aspecten kwaliteit en leveringszekerheid (en milieubelasting)
is deze visie in het Beleidsplan DIV nader uitgewerkt. In deze notitie wordt
dat ook voor het aspect doelmatigheid gedaan. Ten aanzien van de doelmatigheid
zijn de bedrijven dus in eerste instantie eveneens zelf verantwoordelijk en
beperkt de overheid zich zoveel mogelijk tot het stellen van kaders en het
uitoefenen van toezicht.De overheidssturing zal daarom in het algemeen minder direct zijn. Dit
impliceert minder bemoeienis met de operationele bedrijfsvoering. Het toezicht
op de uitvoering van de wetgeving zal voornamelijk «toezicht achteraf»
zijn. Bijsturing door de overheid zal vooral door middel van handhaving vorm
krijgen. Hierna zal voor de verschillende aspecten van de (drink)watervoorziening
op hoofdlijnen worden geschetst hoe dat uitwerkt. Rolverdeling tussen overhedenUitgangspunt is een duidelijke en heldere taakafbakening. Daarbij dient
het optreden van belangenconflicten ten gevolge van een verstrengeling van
functies en verantwoordelijk-heden zoveel mogelijk te worden voorkomen. Ook
moet de onderlinge taakafbakening doelmatig zijn, waarbij rekening wordt gehouden
met het schaalniveau van de watervoor-ziening.Verder acht het kabinet het noodzakelijk dat de verankering van de waterwinning
in het (regionale) omgevingsbeleid intact blijft. De provincies houden daarom
de verantwoordelijkheid voor het toetsen van de wijze waarop de openbare watervoorziening
in de provinciale omgevingsplannen (water, milieu en ruimtelijke ordening)
wordt ingepast.De Inspectie Milieuhygiëne, onderdeel van het Staatstoezicht op de
Volksgezondheid blijft het (eerste lijns)toezicht op de kwaliteit en de leveringszekerheid
uitvoeren.Waar in de nieuwe wet eisen worden gesteld op het gebied van doelmatigheid,
wordt de minister van VROM verantwoordelijk voor het toezicht daarop. Toezicht
door andere overheden wordt op dit punt niet wenselijk geacht vanwege mogelijke
rolconflicten, het (toekomstige) schaalniveau van de bedrijven en de samenhang
met de leveringszekerheid en mededinging. Dit laat onverlet dat gemeenten
en provincies als eigenaar via de raad van commissarissen en de aandeelhoudersvergadering
ook toezien op de doelmatigheid van de bedrijven. Bij het aspect
doelmatigheid wordt hier nader op ingegaan. Sturing en toezicht op kwaliteitDe sturing en het toezicht op de kwalitatieve aspecten van de (drink)watervoorziening
zal op basis van de nieuwe wet niet wezenlijk verschillen van de huidige situatie.
De primaire verantwoordelijkheid voor productie en levering van een goede
kwaliteit water ligt bij het waterleidingbedrijf, waarbij de Inspectie Milieuhygiëne
toezichthouder is.Op basis van door de bedrijven te verstrekken informatie houdt de Inspectie
toezicht op de kwaliteit van het geleverde water. In specifieke (uitzonderlijke)
gevallen kan de Inspectie het bedrijf een aanwijzing geven omtrent de te nemen
maatregelen. Handhaving is mogelijk door het opleggen van bestuursrechtelijke
sancties en/of het initiëren van een strafrechtelijke vervolging.Waar het gaat om het toezicht op de kwalitatieve aspecten van productie
en distributie zal het accent komen te liggen op de toepassing van gecertificeerde
kwaliteitssystemen. De certificerende instantie oefent daarop controle uit.
Daardoor zal de toezichthoudende rol van de Inspectie op de bedrijfsvoering
van karakter veranderen. Sturing en toezicht op leveringszekerheidLeveringszekerheid betreft vooral het kwantitatieve aspect van de voorziening:
zowel onder normale als in buitengewone omstandigheden dient de levering verzekerd
te zijn. Daarbij kan onderscheid worden gemaakt tussen de leveringszekerheid
op korte termijn, de operationele leveringszekerheid, en die op langere termijn,
ook wel aangeduid als de continuïteit van de leveringszekerheid.Ook de leveringszekerheid van de (drink)watervoorziening is primair de
verantwoordelijkheid van de waterleidingbedrijven. Operationele leveringszekerheidBij de sturing en het toezicht op de leveringszekerheid op korte termijn
zullen ten opzichte van de huidige situatie geen grote wijzigingen optreden.
De waterleidingbedrijven zijn inmiddels begonnen met het opstellen en implementeren
van leveringszekerheidsplannen aan de hand van door de bedrijfstak in samenspraak
met de Inspectie Milieuhygiëne ontwikkelde richtlijnen en normen. Deze
operationele plannen geven aan hoe de levering onder normale (bij storingen
e.d.) en in buitengewone omstandigheden (bij calamiteiten en rampen) wordt
veiliggesteld. Naar verwachting zullen deze plannen een integraal onderdeel
worden van een (gecertificeerd) kwaliteitszorgsysteem, waardoor ook hier de
toezicht-houdende rol van de Inspectie meer op afstand zal kunnen gaan plaatsvinden.Evenals voor kwaliteit geldt dat sturing mogelijk is door het geven van
aanwijzingen. Ook hier zijn voor de handhaving bestuursrechtelijke en strafrechtelijke
dwangmiddelen beschikbaar. Continuïteit van de leveringszekerheidDe sturing en het toezicht van de leveringszekerheid voor de lange termijn
zal plaatsvinden aan de hand van door de individuele bedrijven op te stellen
middellange termijnplannen. Zoals in het Beleidsplan DIV is aangekondigd komen
deze bedrijfsplannen in de plaats van het middellange termijnplan van de bedrijfstak,
het VEWIN-Tienjarenplan, dat goedkeuring van de minister van VROM behoefde.
De bedrijfsplannen bevat de middellange termijn planning van de watervoorzieningswerken, op basis van een behoefteprognose en binnen de realisatiemogelijkheden
van het provinciale facetbeleid.Voor wat betreft het leveringszekerheidsaspect zullen de bedrijfsplannen
door de rijksoverheid worden beoordeeld op de toekomstgerichte waarborging
van de (drink)watervoorziening aan de hand van de criteria die hiervoor in
de wetgeving zullen worden opgenomen. De inpasbaarheid binnen het omgevingsbeleid
die getoetst wordt door de provincies, fungeert daarbij als een randvoorwaarde.Daarnaast vervult het bedrijfsplan ook een functie bij het beoordelen
van de doelmatigheid, met name waar het gaat om het voorkomen van suboptimalisatie
bij de planning van watervoorzieningswerken. Dit aspect komt hierna aan de
orde. Sturing en toezicht op doelmatigheidIn verband met de monopoliepositie van waterleidingbedrijven wordt ook
sturing en toezicht op doelmatigheid door de overheid noodzakelijk geacht.
Zonodig moet de overheid hier regulerend kunnen optreden.Bij de sturing en het toezicht op doelmatigheid van waterleidingbedrijven
kan onderscheid worden gemaakt tussen doelmatigheid op micro niveau die de
interne bedrijfsvoering betreft en de doelmatigheid op macro niveau die de
bedrijfsvoering in een bredere (landelijke) context plaatst. Doelmatigheid op micro niveauVoor de doelmatigheid op micro niveau zijn voldoende waarborgen aanwezig.
De interne bedrijfsvoering wordt getoetst door de raad van commissarissen
en aandeelhouders, dan wel door de gemeenteraad bij gemeentelijke bedrijven.
In deze vorm van toezicht komt geen fundamentele verandering. Wel vindt het
kabinet dat er bij overheidsbedrijven met een monopoliepositie eisen mogen
worden gesteld aan de transparantie van de bedrijfsvoering en aan voorlichting
aan de klant over doelmatigheid. Daarom wordt voorzien dat aan de jaarverslaglegging
of andere vormen van verantwoording specifieke eisen kunnen worden gesteld.
Ook de in te stellen verbruikersraad kan daarbij een nuttige rol spelen evenals
eventuele kwaliteitshandvesten. Doelmatigheid: macro niveauBij toetsing van doelmatigheid op macro niveau gaat het zowel om een doelmatigheids-oordeel
over grote infrastructurele investeringen in relatie tot de regionale situatie
van de watervoorziening als om beoordeling van de prestaties van individuele
waterleidingbedrijven ten opzichte van de andere bedrijven binnen de sector.
Het gaat hier om aspecten waarin een toezicht door commissarissen en aandeelhouders
in feite niet adequaat kan voorzien omdat op dat niveau de benodigde informatie
ontbreekt. Opdragen van het toezicht aan provincies zou tot een ongewenste
cumulatie van verantwoordelijkheden leiden. In de praktijk is de provincie
immers soms zowel (groot) aandeelhouder als beleidsmaker (provinciale facetplannen)
en vergunningverlener (bij grondwaterontrekkingen). Door de verantwoordelijkheid
voor het toezicht op doelmatigheid op rijksniveau te leggen worden belangenconflicten
zoals die kunnen optreden bij de combinatie van politieke functie en commissariaat
van nutsbedrijven voorkomen.Voor het eerstgenoemde doel zal het waterleidingbedrijf in het bedrijfsplan
de voorgenomen investeringen moeten aangegeven, waarbij ten aanzien van de
grote infrastructurele investeringen een (marginale) doelmatigheidstoets zal
worden uitgevoerd. Bedoeling is daarmee te voorkomen dat bij de realisatie
van nieuwe watervoorzieningswerken geen of onvoldoende rekening
wordt gehouden met de mogelijkheden om in een groter, regionaal verband tot
optimalere oplossingen te komen.Om de doelmatigheid (in brede zin) van de individuele bedrijven in een
groter geheel te kunnen beoordelen, zal een systeem van verplichte maatstafvergelijking
(benchmarking) worden ingevoerd. Daarbij wordt niet alleen naar de financiële
aspecten gekeken, maar ook naar de prestaties op het gebied van kwaliteit,
milieu en service. Indien nodig zal via aanwijzingen of genormeerde taakstellingen
een verbetering van de doelmatigheid aan de waterleidingbedrijven worden opgelegd.
De nieuwe wet zal daarvoor het benodigde instrumentarium bevatten. De uitvoering
van de benchmarking zal worden opgedragen aan een afzonderlijk, los van de
sector staande instantie. Gedacht wordt aan een aparte toezichthouder onder
verantwoordelijkheid van de Minister van VROM.De sector heeft inmiddels in VEWIN-verband het initiatief genomen op tot
een vrijwillig systeem van maatstafvergelijking te komen. Bij de ontwikkeling
van het wettelijk systeem van benchmarking zal de bedrijfstak worden betrokken.
Daarbij zal zo mogelijk gebruik worden gemaakt van de kennis en ervaringen
die met de vrijwillige benchmarking in de sector worden opgedaan.Uiterlijk 5 jaar na inwerkingtreding van de nieuwe wet zal het systeem
van benchmarking worden geëvalueerd. Tegelijkertijd zal worden geanalyseerd
of een verdere verbetering van de doelmatigheid mogelijk is door het invoeren
van concurrentie bij de exploitatie van de watervoorziening. Op basis van
de resultaten van de evaluatie en de analyse zal besluitvorming in het kabinet
plaatsvinden.In het geval dat een waterleidingbedrijf onvoldoende gevolg geeft aan
zijn verplichtingen met betrekking tot doelmatigheid, zullen naar analogie
van het toezicht op kwaliteit en leverings-zekerheid, als sluitstuk maatregelen
en sancties ter beschikking staan: het geven van bindende aanwijzingen en
handhaving door middel van bestuursrechtelijke of strafrechtelijke sancties. Doelmatigheid door schaalvoordelenDe ontwikkeling in de waterleidingsector wordt tot op heden gekenmerkt
door een geleidelijke maar duidelijke tendens tot schaalvergroting. De daardoor
ontstane mogelijkheid de productiemiddelen efficiënter in te zetten,
levert schaalvoordelen op (economics of scale).Dat gaat tevens gepaard met een vergroting van de leveringszekerheid en
continuïteit van de voorziening. Daarom heeft de overheid schaalvergroting
steeds sterk gestimuleerd. Op basis van de huidige Waterleidingwet is schaalvergroting
met het oog op doelmatigheid door middel van (provinciale) reorganisatieplannen
afgedwongen. Een dergelijke vergaande overheidsbemoeienis past niet meer bij
een sturingsvisie die de eigen verantwoordelijkheid van de waterleidingbedrijven
voorop stelt. Schaalvergroting is bovendien geen doel op zich. De sturing
door de rijksoverheid zal zich daarom op het gebied van doelmatigheid beperken
tot een wijze van sturing en toezicht als hiervoor is aangegeven. Daarmee
wordt overigens de strategische samenwerking tussen waterleidingbedrijven
wel bevorderd, hetgeen optimalisering van de schaalgrootte kan stimuleren. 3. UITWERKING 3.1 WerkingssfeerEen consument moet erop kunnen vertrouwen dat de kwaliteit van het water
dat hij drinkt of anderszins gebruikt geen risico's voor zijn gezondheid oplevert.
Daarbij dient het in beginsel niet uit te maken of hij dat water thuis, op
zijn werk, in een hotel, ziekenhuis of elders gebruikt. Om dat te realiseren
zal voor sommige situaties regulering nodig zijn. Dat hoeft overigens niet
altijd te betekenen dat daarvoor in de nieuwe wet zelf regels worden gesteld.
Andere mogelijkheden zijn dat in andere wetgeving naar de kwaliteitseisen
op grond van de nieuwe Waterleidingwet wordt verwezen of dat in andere wetgeving
specifieke regels worden gegeven.Uit een eerste inventarisatie is gebleken dat in elk geval in de volgende
situaties (aanvullende) regelgeving nodig is. Particuliere leidingstelselsHet komt regelmatig voor dat het water na het passeren van het afleverpunt
van het waterleidingbedrijf (de hoofdkraan) eerst nog door een uitgebreid
particulier leidingstelsel gaat voordat het bij de verbruiker ter beschikking
komt. Dit is bijvoorbeeld veelal het geval bij grote recreatiecomplexen (bungalowparken)
en bedrijfsterreinen.Voorzover deze leidingen zich in gebouwen bevinden, is het Bouwbesluit
(Woningwet) daarop van toepassing. Onderzocht zal worden of met deze regeling
en het daarop gehouden toezicht, afdoende is gewaarborgd dat het water in
grote particuliere inpandige leidingnetten een goede kwaliteit behoudt. Zonodig
zal in de Waterleidingwet een aanvullende regeling worden opgenomen, op grond
waarvan de beheerder van een particuliere installatie verplicht wordt de kwaliteit
van het tapwater regelmatig te laten onderzoeken.Voorzover het particuliere leidingstelsel buiten gebouwen loopt, is er
behalve bij kampeerterreinen geen wettelijke regeling die de waterkwaliteit
waarborgt. Toch kan het water door de in het leidingnet toegepaste materialen,
de staat waarin het verkeert of het ontwerp van de installatie een zodanige
kwaliteitsverslechtering ondergaan dat de volksgezondheid in het geding is.
Er is dan ook reden om dergelijke situaties (aanvullend) te reguleren, bijvoorbeeld
via de nieuwe Waterleidingwet.Beheerders en eigenaren van deze leidingstelsels worden verplicht tot
het periodiek laten onderzoeken van de kwaliteit van het tapwater. Daarbij
wordt aangesloten bij de bestaande regeling voor kampeerterreinen (het Besluit
hygiëne, gezondheid en veiligheid kampeerterreinen). Bezien zal worden
bezien of hiermee kan worden volstaan of dat ook eisen moeten worden gesteld
aan het installeren en onderhouden van dergelijke voorzieningen. Eigen voorzieningen van drink- of huishoudwaterSommige bedrijven en instellingen, maar ook particulieren, betrekken het
water niet van een waterleidingbedrijf, maar beschikken over een eigen winning.
In het geval dit water als drinkwater (of huishoudwater) aan derden beschikbaar
wordt gesteld (zoals op recreatieterreinen, ziekenhuizen en boorplatforms)
is er reden om eisen te stellen aan dergelijke voorzieningen. Zowel vanuit
volksgezondheidsbelang als ook omdat de (herziene) EG-Drinkwaterrichtlijn
dit vereist, zullen op grond van de nieuwe wet verplichtingen worden opgelegd
tot periodiek onderzoek naar de kwaliteit van het beschikbaar
gestelde water. Ook wordt overwogen om, zoals dat nu reeds voor kampeerterreinen
verplicht is, ook onderzoek naar de kwaliteit van de bron te laten verrichten.
In de praktijk zal er bij eigen winningen ook vaak een uitgebreid eigen leidingenstelsel
aanwezig zijn, waarvoor ook kwaliteitsonderzoek dient te worden verricht.
Het ligt voor de hand deze onderzoeksverpichtingen op elkaar af te stemmen.In geval van kleine winningen voor eigen gebruik wordt het verrichten
van onderzoek aan de eigen verantwoordelijkheid van de bewoners overgelaten. HuishoudwaterDe verwachting is dat, mede als gevolg van overheidsbeleid op het punt
van verdroging en waterbesparing, de omvang van levering van andere kwaliteiten
dan drinkwater aan huishoudens gaat toenemen. Gedacht wordt aan de leverantie
van andere kwaliteit water via een tweede leidingnet en aan de centrale opvang
en levering van regenwater. Aan dit «huishoudwater» zullen op
grond van de nieuwe wet kwaliteitseisen worden gesteld, afgestemd op de beoogde
toepassingen van het water, maar ook met het oog op onbedoelde consumptie
van het water. Hiernaar wordt thans onderzoek gedaan. 3.2 VerbruikersraadOm de positie van de gebonden afnemers te versterken, zullen de waterleidingbedrijven
worden verplicht om een verbruikersraad in te stellen. Deze heeft een adviesfunctie
met betrekking tot het beleid van het bedrijf, voorzover dit al dan niet rechtstreeks
gevolgen heeft voor de gebruikers binnen zij verzorgingsgebied. Het waterleidingbedrijf
zal de verbruikersraad actief moeten betrekken bij zijn beleid en daartoe
adequaat informeren. Het bedrijf zal de verbruikersraad tevens moeten informeren
over de wijze waarop de adviezen bij de vaststelling van zijn beleid betrokken
zijn.In de verbruikersraad dienen de verschillende categorieën van verbruikers
op een representatieve wijze vertegenwoordigd te zijn. Diverse waterleidingbedrijven
beschikken overigens al over een dergelijk advieslichaam (klantenpanel, consumentenraad)
en op grond van de Wet op de energiedistributie is het hebben van een dergelijke
verbruikersraad voor energiedistributiebedrijven reeds verplicht. 3.3 Taken waterleidingbedrijvenIn de nieuwe wet wordt een expliciete taakopdracht aan de waterleidingbedrijven
opgenomen.Als taken van de waterleidingbedrijven zullen worden genoemd:– Het zorgdragen voor een betrouwbare en duurzame watervoorziening
tegen zo laag mogelijke kosten en op maatschappelijk verantwoorde wijze.– Het bevorderen van een een doelmatig en milieuhygiënisch
watergebruik door zowel het waterleidingbedrijf zelf als door de verbruikers
van water.– Het bijdragen aan de bescherming van de (drink)waterbronnen.– Het bevorderen van een veilig gebruik van toestellen en installaties
die in aanraking komen met door het waterleidingbedrijf geleverde water.In deze opdracht zijn alle elementen die op grond van het Beleidsplan
DIV tot de taak van de waterleidingbedrijven behoren terug te vinden.Het eerste punt omvat de primaire taak: het voorzien in de behoefte aan
voldoende en kwalitatief goed (drink)water. In de volgende twee punten komt de specifieke milieutaak van de waterleidingbedrijven
tot uiting. Daarbij wordt onder het bevorderen van een doelmatig gebruik van
water niet alleen gedoeld op waterbesparing, maar ook op het nemen van initiatieven
om ook andere kwaliteiten water voor huishoudelijk gebruik te leveren. Bij
bescherming van de bronnen wordt gedacht aan het stimuleren van milieu- en
natuurvriendelijke vormen van landbouw, ecologisch terreinbeheer in waterwingebieden
en milieumonitoring van grond- en oppervlaktewater.Het laatste punt geeft aan dat van waterleidingbedrijven wordt verwacht
dat ze hun afnemers in voldoende mate informeren over gezondheidsrisico's
die bij de aanwezigheid of het gebruik van sommige op het leidingnet aangesloten
installaties en toestellen kunnen optreden, zoals dat onder meer bij loden
binnenleidingen het geval is.Voor het inrichten van de primaire taak zullen in de wetgeving nadere
regels worden gegeven. Voor de overige taken wordt dat op dit moment niet
nodig geacht. Gezien de huidige taakopvatting van de bedrijven, wordt verwacht
dat over de invulling van deze taken goede afspraken kunnen worden gemaakt
met de bedrijfstak. Wel zal de wet de mogelijkheid bieden om ook aan de uitvoering
van deze taken eisen te stellen. 3.4 ConcessiesWaterleidingbedrijven zullen een exclusief recht krijgen in de vorm van
een concessie voor de voorziening van drinkwater, huishoudwater en industriewater
voorzover daarvoor (nog) geen vrije markt geldt, in een nader omschreven gebied.
Concessies zullen slechts worden verleend aan bedrijven die eigendom van de
overheid zijn en die (mede) het verzorgen van de (drink)watervoorziening tot
doel hebben. Ook nutsbedrijven die zowel energie als water leveren kunnen
dus de (drink)watervoorziening blijven verzorgen, mits ze aan de eisen voldoen.
Aan de concessiehouders zullen onder meer de volgende verplichtingen en eisen
worden opgelegd:– een leveringsplicht met betrekking tot gebonden klanten, waarop
alleen in bijzondere situaties uitzonderingen mogelijk zijn.– de verplichting om met het oog op de kwaliteitsborging de volle
verantwoordelijkheid voor de gehele keten, winning – productie –
distributie, in een hand te houden;– de verplichting tot samenwerking bij de planning en het totstandbrengen
van nieuwe watervoorzieningswerken;– verplichting tot een transparante bedrijfsvoering en een boekhoudkundige
scheiding of organisatorische scheiding met betrekking tot de waternutsactiviteiten
en andere al dan niet commerciële activiteiten;– beperking aan het uitkeren van winst ten aanzien van de waternutsactiviteiten.Om een eventuele toekomstige invoering van marktwerking niet te belemmeren
(zie paragraaf 3.8) zal in de concessies onderscheid worden gemaakt tussen
enerzijds eigendom en beheer van de infrastructuur (de middelen voor winning,
productie, transport en distributie) en anderzijds de exploitatie daarvan.
Met betrekking tot eigendom en beheer zal de concessietermijn in verband met
de benodigde continuïteit van de (drink)watervoorziening, tenminste 20
jaar bedragen en voor de exploitatie in eerste instantie maximaal 10 jaar.
Bij het opstellen van de wet zal de lengte van bedoelde termijnen nader worden
vastgesteld. Welke concessietermijn voor de exploitatie na die eerste periode
zal gelden, is afhankelijk van de uitkomsten van het aangekondigde onderzoek
naar marktwerking (zie paragraaf 3.8). Het voornemen bestaat om bij inwerking treden van de nieuwe wet de bedrijven
die op dat moment de (drink)watervoorziening verzorgen een concessie (eigendom/beheer
én exploitatie) te verlenen. Voorzover deze dan nog niet op alle punten
aan de wettelijke eisen zouden voldoen, zal worden voorzien in een overgangstermijn.Tussentijdse aanpassing van de concessies is mogelijk, bijvoorbeeld door
middel van het wijzigen van concessie-voorwaarden. Dit kan nodig zijn in verband
met nieuwe ontwikkelingen, maar ook als (bestuursrechtelijke) sanctie wanneer
de taakuitoefening door een bedrijf daar aanleiding toe geeft. Reeds bij de
concessieverlening zal rekening worden gehouden met verdere liberalisering
van de markt voor industriewater. Voorts zullen voor bepaalde situaties via
vrijstelling of ontheffing uitzonderingen op het monopolie van waterleidingbedrijven
mogelijk worden gemaakt (zie paragraaf 3.8).De concessies zullen door de minister van VROM worden verleend. Voor concessie-verlening
op rijksniveau is gekozen vanwege het (toekomstige) schaalniveau van de watervoorziening,
de relatie met het landelijk beleid op het gebied van marktwerking en vanwege
de samenhang tussen de concessieverlening en het rijkstoezicht op kwaliteit,
leveringszekerheid, doelmatigheid (op macro niveau) en mededinging. Wat het
schaalniveau betreft; er bestaat binnen de water(leiding)sector een duidelijke
en natuurlijke tendens tot verdere schaalvergroting. Bij grootschalige waterleidingbedrijven
zullen provinciegrenzenoverschrijdende concessies moeten worden verleend.
Concessieverlening door het rijk ligt dan voor de hand. Bovendien moet het
risico van belangenverstrengeling zoveel mogelijk worden voorkomen. Concessieverlening
door de provincie die tevens aandeelhouder-eigenaar, beleidsmaker, vergunningverlener
en toezichthouder is, is dan ongewenst.Het ligt niet in de bedoeling om door middel van wijziging van de concessies
schaalvergrotingen in de waterleidingsector af te dwingen. Wel zullen de grenzen
van concessiegebieden op verzoek van belanghebbende bedrijven, gemeenten of
provincies kunnen worden gewijzigd als dat uit het oogpunt van doelmatigheid
wenselijk is en betrokkenen daarover overeenstemming kunnen bereiken, zoals
in het geval van vrijwillige fusies.Ook zal het verlenen van vergunningen of concessies voor de productie
of distributie van water door provincies, zoals dat momenteel nog op basis
van waterleidingverordeningen plaatsvindt, onder de nieuwe wet niet meer mogelijk
zijn. 3.5 Kwaliteit Waarborging kwaliteitEvenals in de huidige wet zullen op grond van de nieuwe wet kwaliteitseisen
worden gesteld aan drinkwater en aan oppervlaktewater dat voor de drinkwaterbereiding
wordt gebruikt evenals bijbehorende meetverplichtingen. Deze eisen volgen
ondermeer uit de EG-Drinkwaterrichtlijn (80/778/ EEG) en de betreffende EG-Oppervlaktewaterrichtlijnen
(75/440 en 79/869). De Drinkwaterrichtlijn wordt momenteel herzien, wat onder
meer zal leiden tot aanscherping van de loodnorm tot 10 microgram per liter.In de nieuwe wet zullen ook aan ander water voor huishoudelijk gebruik
(huishoudwater) kwaliteitseisen worden gesteld. Dat wordt nodig geacht in
verband met de beoogde toepassingen van het water, maar ook met het oog op
onbedoelde consumptie van het water. Hiernaar wordt thans onderzoek gedaan. Ten aanzien van de kwaliteit van industriewater (proceswater) en de controle
daarop worden in de wet geen regels gegeven. Dat wordt in beginsel overgelaten
aan de marktpartijen. Een bijzondere situatie doet zich echter voor bij industriewater
dat wordt gebruikt bij de bereiding van levensmiddelen. Op grond van de Warenwet
moet dit water van drinkwaterkwaliteit zijn. Op dit moment wordt in de levensmiddelenindustrie
voor een belangrijk deel gebruik gemaakt van door waterleidingbedrijven geleverd
drinkwater. Omdat de kwaliteit daarvan voldoende is gewaarborgd, kan het toezicht
in het kader van de Warenwet door de Inspectie gezondheidsbescherming (Keuringsdienst
van waren) op de kwaliteit van het gebruikte water beperkt zijn. In een vrije
markt-situatie waarbij het water voor toepassing in de levensmiddelenindustrie
door andere leveranciers wordt geleverd en kwaliteitswaarborgen ontbreken,
zal er mogelijk een intensiever toezicht door de Inspectie gezondheids-bescherming
nodig zijn.De normstelling van en het toezicht op de kwaliteit zullen niet wezenlijk
veranderen ten opzichte van de huidige situatie. Ook de nieuwe wet zal waar
het gaat om invulling van de plicht tot levering van goed en voldoende leidingwater
de primaire verantwoordelijkheid bij het waterleidingbedrijf leggen. In de
wetgeving zullen naast genoemde kwaliteitseisen en meetverplichtingen, alleen
de hiervoor minimaal noodzakelijk geachte randvoorwaarden worden opgenomen
zoals:– de eis dat het waterleidingbedrijf moet beschikken over een kwaliteitszorgsysteem
en via certificatie of op gelijkwaardige wijze dient aan te tonen de kwaliteitszorg
te beheersen;– de eis dat laboratoria voor (drink)wateronderzoek geaccrediteerd
moeten zijn volgens een accreditatieprogramma voor waterleidinglaboratoria;– criteria voor de chemicaliën en materialen die bij de productie
en distributie van drinkwater worden gebruikt.Bovengenoemde punten worden hierna verder uitgewerkt. CertificeringWaterleidingbedrijven zijn op dit moment goed in staat de kwaliteit van
drinkwater te bewaken en te waarborgen. De kennis over en ervaring met de
daarvoor nodige technische en procedurele vereisten is zover gevorderd en
gestandaardiseerd dat het mogelijk is te komen tot certificering van waterleidingbedrijven
en daarmee het toezicht aan te passen aan de eisen van deze tijd. De te verwachten
verdergaande vermindering van het aantal bedrijven zal deze ontwikkeling versterken.
In de nieuwe wet zal daarom een verplichting tot kwaliteitszorg worden opgenomen
op basis van een bewerking van ISO 9001, specifiek toegesneden op waterleidingbedrijven.Het ligt niet in de bedoeling om certificering wettelijk te verplichten.
Wel worden gecertificeerde bedrijven geacht aan de gestelde eisen te voldoen.
Andere bedrijven moeten op een gelijkwaardige wijze aantonen dat zij aan de
eisen van kwaliteitszorg voldoen. Het laat zich aanzien dat ruim voor de inwerkingtreding
van de nieuwe Waterleidingwet een groot deel van de waterleidingbedrijven
gecertificeerd zal zijn. Overigens zal de certificering voldoende ruimte moeten
laten voor nieuwe technologische ontwikkelingen.De uitvoeringsaspecten van de certificering van waterleidingbedrijven
zullen in overleg met de bedrijfstak nader worden uitgewerkt. Ook over de
aanpassing van het toezicht op de kwaliteit van gecertificeerde bedrijven
zal overleg gevoerd worden. De Inspectie Milieuhygiëne gaat momenteel
na hoe in het algemeen de inspectie bij gecertificeerde bedrijven aangepast
kan worden zodat een eenvoudiger toetsing mogelijk wordt. WaterleidinglaboratoriaDe huidige ministeriële erkenning voor waterleidinglaboratoria zal
komen te vervallen. In het kader van de erkenningsregelingen voor laboratoria
(STER-lab erkenningen) zal een apart accreditatieprogramma worden ontwikkeld
voor waterleidinglaboratoria. Daarin zullen de huidige eisen die worden gesteld
voor het verkrijgen van een ministeriële erkenning worden opgenomen.
Naast de gangbare criteria voor certificering zullen waterleidinglaboratoria
in de toekomst op grond van de wet een certificaat moeten hebben op basis
van dit nieuwe accreditatieprogramma. Met het beoogde accreditatieprogramma
kan ook in de toekomst de kwaliteit van de laboratoria gewaarborgd worden
en is de ministeriële erkenning overbodig geworden.Doordat ook bij eigen winningen en grote particuliere leidingstelsels
periodiek onderzoek naar de kwaliteit van het water verplicht wordt (zie paragraaf
3.1), zal het werkterrein van waterleidinglaboratoria ruimer worden. Ook dat
pleit ervoor erkenning en certificering op afstand van de overheid te plaatsen. Chemicaliën en materialenTen gevolge van de herziening van de EG-Drinkwaterrichtlijn zullen Lidstaten
ervoor dienen te zorgen dat materialen en chemicaliën die worden toegepast
bij de drinkwatervoorziening de kwaliteit van het drinkwater niet nadelig
beïnvloeden. Op dit moment bestaat in Nederland op dat punt een vrijwillig
systeem van certificatie, waarbij Kiwa met medewerking van de Inspectie Milieuhygiëne
een zogenaamde Kiwa-ATA (attest toxicologische aspecten) kan verlenen. De
criteria en betreffende procedures daarvoor liggen vast in een richtlijn van
de Inspectie. In het Beleidsplan DIV wordt overwogen om dit systeem een wettelijke
basis te geven.Hoe de waarborging van de kwaliteit bij het gebruik van chemicaliën
en materialen precies vorm zal krijgen, zal bij de uitwerking van de wet aan
de orde komen. Overwogen wordt om waterleidingbedrijven op dit punt een zorgplicht
te geven, waarbij ze aan zullen moeten tonen, bijvoorbeeld aan de hand van
adequate certificaten zoals een Kiwa-ATA, dat de betreffende chemicaliën
en materialen geen nadelige effecten op de kwaliteit van het drinkwater opleveren. 3.6 LeveringszekerheidIn het Beleidsplan DIV is aangegeven dat de waterleidingbedrijven de levering
van deugdelijk drinkwater onder alle omstandigheden moeten waarborgen. Op
dit moment zijn er in de wetgeving geen concrete kwantitatieve normen voor
de levering van (drink)water opgenomen. Toch dient de overheid zich ervan
te kunnen gewissen dat de levering van water op korte en langere termijn voldoende
is gewaarborgd. In het Beleidsplan staan met dat doel beleidsvoornemens geformuleerd.
Gedacht wordt onder meer aan het opnemen in wetgeving van de door de bedrijfstak
ontwikkelde kwantitatieve norm voor leveringszekerheid en een wettelijke verplichting
voor een waterleidingbedrijf tot het opstellen van een leveringszekerheidsplan
op basis van de VEWIN-aanbevelingen inzake leveringsplannen. Verder wordt
in het Beleidsplan aangekondigd dat de bedrijven door middel van een periodiek
bedrijfsplan zullen moeten aangeven hoe de (drink)watervoorziening in hun
voorzieningsgebied op de lange termijn zal worden veiliggesteld. LeveringszekerheidsplanOp dit moment is nog niet duidelijk hoe het veiligstellen van de leveringszekerheid
op korte termijn in de wetgeving vorm zal krijgen. Bij de verdere uitwerking
zal dat nog nader worden ingevuld. In elk geval zal zoveel mogelijk worden
aangesloten bij de initiatieven die door de bedrijfstak reeds zijn ondernomen
en zal er ruimte voor zelfregulering worden geboden. Naar verwachting zullen
ook op het gebied van leveringszekerheid (gecertificeerde) kwaliteitszorgsystemen
een belangrijke waarborg kunnen bieden.Hoe een eventuele wettelijke regeling er ook uit zal komen te zien, duidelijk
is in elk geval dat leveringszekerheidsplannen een centrale rol gaan vervullen.
Met de opstelling en implementatie daarvan wordt thans door de waterleidingbedrijven
ervaring opgedaan, waarbij terugkoppeling naar de Inspectie Milieuhygiëne
plaatsvindt. De leveringszekerheids-plannen geven aan hoe bij het uitvallen
van productie- en distributiemiddelen in normale omstandigheden (storingen
e.d.) en in buitengewone omstandigheden (calamiteiten) moet worden gehandeld
om de watervoorziening (zoveel mogelijk) veilig te stellen. Het plan dient
ook de nood(drink)watervoorziening te regelen: een voorziening om indien de
normale distributiemiddelen voor langere tijd zijn uitgevallen de consumenten
toch een bepaalde minimum-hoeveelheid drinkwater te kunnen leveren en zo mogelijk
ook water voor sanitaire en hygiënische doeleinden. Nader bezien wordt
of het huidige wettelijk verplichte beschermingsplan eveneens kan worden opgenomen
in een leveringszekerheidsplan. BedrijfsplanOvereenkomstig de voornemens in het Beleidsplan DIV worden waterleidingbedrijven
verplicht een bedrijfsplan voor de middellange termijn op te stellen. Daarmee
wordt aangesloten bij de tendens tot decentrale planvorming zoals die de laatste
jaren binnen de bedrijfstak is gegroeid. Het bedrijfsplan kan worden gezien
als de opvolger van het huidige VEWIN-Tienjarenplan. Met deze verplichting
wordt beoogd dat tijdig wordt geïnvesteerd in uitbreiding en vernieuwing
in infrastructurele voorzieningen om daarmee de continuïteit van de watervoorziening
op middellange termijn veilig te stellen.In de wet zullen eisen worden gesteld aan de inhoud en totstandkoming
van het bedrijfsplan. Ten behoeve daarvan zal nog nader onderzoek worden uitgevoerd.
Gedacht wordt aan een openbaar en toetsbaar document met voornemens van het
waterleidingbedrijf ten aanzien van de duurzame veiligstelling van de openbare
watervoorziening dat tenminste eens in de vier jaar wordt uitgebracht. Het
plan bestrijkt een periode van 4 jaar met een doorkijk naar de verdere toekomst
en heeft de volgende inhoud:– een prognose van de waterbehoefte in het betreffende voorzieningsgebied;– het beleid en voorgenomen maatregelen om de leveringszekerheid
in brede zin ook in de toekomst te kunnen waarborgen;– een planning voor de uitbreiding en vernieuwing van belangrijke
watervoorzieningswerken (winningen, productie, infrastructuur);– een realisatieprogramma met inbegrip van de meerjaren-investeringsplannen
en wijze van voortgangsbewaking.Het waterleidingbedrijf stelt het plan op met inachtneming van richtlijnen,
criteria en eisen ten aanzien van kwaliteitszorg, leveringszekerheid en doelmatigheid,
uitgaande van de bestaande infrastructuur, rekeninghoudend met het omgevingsbeleid
van rijk, provincie(s) en gemeenten, en de beheersplannen van
de waterbeheerders en afgestemd op de planning van andere waterleidingbedrijven.De toetsing van het plan geschiedt op drie niveaus.1. Op bedrijfsniveau bij de vaststelling van het door de Raad van Commissarissen.
Overwogen wordt om voor te schrijven dat dit plan tevens aan de aandeelhouders
en de verbruikersraad dient te worden voorgelegd.2. Op regionaal niveau door de betrokken provincie of provincies, waarbij
wordt getoetst aan het vigerende provinciale omgevings- en waterbeleid.3. Op rijksniveau door de minister van VROM die beoordeelt of het plan
voldoet aan de wettelijke eisen (inhoud en totstandkoming), of de continuïteit
van de voorziening op middellange termijn voldoende is gewaarborgd en of de
voornemens tot grote infrastructurele investeringen doelmatig zijn in relatie
tot de regionale (boven-provinciale) situatie bij de watervoorziening.De juridische vorm van de toetsing (en de daaruit voortvloeiende rechtsgevolgen)
zal eveneens in het vervolg-traject nog nader worden uitgewerkt. Gedacht wordt
aan een goedkeurings-vorm waarbij de minister het plan slechts marginaal op
continuïteit en doelmatigheid toetst. De nadruk komt dan te liggen op
het zodanig stellen van eisen aan de inhoud en wijze van totstandkoming dat
daarmee de beoogde doelen zoveel mogelijk worden bereikt. Zo zouden met het
oog op de gewenste (regionale) doelmatigheid waterleidingbedrijven kunnen
worden verplicht om bij het opstellen van het plan verschillende alternatieven
in beeld te brengen. Ook zou de mogelijkheid kunnen worden geschapen om op
regionaal niveau gezamenlijk een samenhangend bedrijfsplan tot stand te brengen.Wat de verhouding tussen toetsing door de provincie(s) en minister betreft
het volgende. Alleen de provincies toetsen aan het omgevingsbeleid. Ze geven
in dat verband aan of het bedrijfsplan daarbinnen past danwel, indien dat
niet het geval is, of ze al dan niet de intentie hebben hun omgevingsplannen
daaraan aan te passen. Het oordeel van de provincies is uitgangspunt bij de
toetsing door de minister. Indien het bedrijfsplan niet past binnen het omgevingsbeleid
en de provincie zijn beleid daaraan niet wil aanpassen, zal de minister het
plan niet kunnen goedkeuren omdat de continuïteit dan onvoldoende is
gewaarborgd. 3.7 Doelmatigheid Organisatie toezichtDe wijze waarop de doelmatigheidstoetsing precies wordt georganiseerd
moet nader worden bezien. Overwogen wordt om de uitvoering van de benchmarking
en andere aspecten van het toezicht op doelmatigheid onder te brengen bij
een aparte toezichthouder die opereert onder verantwoordelijkheid van de minister
van VROM. Daarbij wordt niet gedacht aan een speciaal daarvoor ingesteld zelfstandig
bestuursorgaan, maar mogelijk aan een ambtelijk toezichthouder naar het voorbeeld
van de Dienst uitvoering en toezicht Elektriciteitswet zoals voorzien in het
ontwerp van de nieuwe Elektriciteitswet. Ook een certificatiesysteem zou in
dit verband een optie kunnen zijn. Het toezicht op doelmatigheid zal in beginsel
niet worden gekoppeld aan het kwaliteitstoezicht. Er kan immers strijdigheid
ontstaan tussen doelmatigheid en kwaliteit waardoor de primaire toetsing vanuit
het oogpunt van de volksgezondheid zou kunnen worden gecompromitteerd. BedrijfsplanBij toetsing op doelmatigheid van de watervoorziening (op macro niveau)
gaat het feitelijk om twee verschillende aspecten. Op de eerste plaats een
toetsing of de voorgenomen grote investeringen in de infrastructuur wel doelmatig
zijn tegen de achtergrond van de regionale, boven-provinciale situatie. Het
bedrijfsplan zou hierover voldoende duidelijkheid moeten verschaffen. Hiervoor
is al uitgebreid ingegaan op de wijze waarop de toetsing van het bedrijfsplan
gestalte zou kunnen krijgen.Eigenlijk is een dergelijke toetsing op doelmatigheid niet nieuw. Ook
bij de ministeriële goedkeuring van het middellange termijnplan van de
bedrijfstak, het VEWIN-Tienjarenplan, werd de doelmatigheid van de bedrijfstakplanning
bezien. BenchmarkingOp de tweede plaats zal de efficiency van individuele waterleidingbedrijven
worden beoordeeld door de prestaties van een bedrijf af te meten aan die van
de andere bedrijven in de sector. Daarvoor wordt een systeem van maatstafvergelijking
(benchmarking) opgezet.Het gaat daarbij zowel om de prestaties op financieel gebied, waaronder
aspecten als prijs, kosten, investeringen en vermogen, alsook om andere relevante
aspecten zoals de prestaties op het gebied van kwaliteit (van het water en
de voorziening), op milieugebied (waterbesparing en bescherming bronnen) en
de service aan de klanten. Waterleidingbedrijven zullen daartoe alle relevante
informatie moeten verschaffen.Naar verwachting zullen bedrijven onder invloed van een openbaar gemaakte
vergelijking zelf hun prestatieniveau gaan verbeteren. Een dergelijk proces
zou dan op termijn kunnen leiden tot een sectorbrede verhoging van de doelmatigheid
(in brede zin). De overheid zal daarop toezien en zonodig dwingende aanwijzingen
aan (individuele) bedrijven geven. Ook zal door middel van normerende taakstellingen
een verbetering van het prestatieniveau kunnen worden afgedwongen.Het systeem van benchmarking zal ten behoeve van de wettelijke regeling
nog nader worden uitgewerkt. De bedrijfstak heeft inmiddels aangegeven zelf
een systeem van benchmarking te willen opzetten. Bij de ontwikkeling van het
wettelijk systeem zal daarom de bedrijfstak worden betrokken en wordt zo mogelijk
gebruik gemaakt van de kennis en ervaring met vrijwillige benchmarking in
de sector.Nagegaan zal worden of door middel van certificering en accountantsverklaringen
de toetsing met behulp van maatstafvergelijking in de praktijk beperkt kan
blijven.Uiterlijk 5 jaar na inwerkingtreding van de nieuwe wet zal het systeem
van benchmarking worden geëvalueerd. 3.8 Marktwerking Onderzoek naar marktwerking bij drink- en huishoudwaterZoals in hoofdstuk 2 is aangegeven krijgen waterleidingbedrijven voor
de voorziening van drinkwater en ook van huishoudwater een exclusief recht
(concessie). De doelmatigheid zal worden bevorderd door verplichte benchmarking
en toezicht (zie paragraaf 3.7). De werking van het systeem van benchmarking
zal uiterlijk 5 jaar na inwerkingtreding van de nieuwe Waterleidingwet worden
geëvalueerd. Voorts zal worden onderzocht worden of op termijn invoering
van marktwerking voor de Nederlandse situatie wenselijk is. Uitgangspunt daarbij
is dat de activa (leidingen en installaties) in handen van de overheid blijven.
De marktwerking zal dus alleen de operationele taken van de waterleidingbedrijven
betreffen (de exploitatie van de voorziening).In het kader van het onderzoek zullen verschillende vormen van marktwerking
in beschouwing worden genomen. Op de eerste plaats zal daarbij de situatie,
ervaringen en ontwikkelingen in Engeland en Frankrijk worden geanalyseerd.In Engeland en Wales is de drinkwatervoorziening sinds 1989 geprivatiseerd.
Daarbij zijn niet alleen de operationele taken maar ook de leidingen en installaties
in private handen overgegaan. Van echte marktwerking (concurrentie) is hier
nauwelijks sprake, omdat de private bedrijven een monopoliepositie in hun
voorzieningsgebied bezitten. Wel kunnen de ervaringen met prijsregulering
(maatstafconcurrentie) in Engeland waardevolle informatie opleveren. Dat geldt
ook voor het streven om in Engeland tot meer concurrentie tussen de waterbedrijven
komen. Zo zijn de mogelijkheden tot concurrentie bij nieuwe projecten vergroot
(zogenaamde inset appointments). Ook bestaan er plannen om het gebruik maken
van het leidingnet door andere waterdistributeurs dan de eigenaar van het
net mogelijk te maken (common carrier of third party access).In Frankrijk zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de drinkwatervoorziening.
De meeste gemeenten (circa 75%) hebben deze taak evenwel uitbesteed aan een
van de private waterbedrijven. Anders dan in het Engelse model zijn de gemeenten
eigenaar van de leidingen en installaties. Ten aanzien van de uitbesteding
van de operationele taak zijn globaal twee hoofdvormen de onderscheiden (er
komen ook mengvormen voor). Uitbesteding via relatief kortdurende contracten
(affermage contracten, duur zo'n 12 jaar), waarbij de gemeenten zelf de benodigde
investeringen in leidingen en installaties voor hun rekening nemen en langdurige
contracten (concession contracten, looptijd van 25 tot 30 jaar), indien grote
investeringen in leidingen en installaties onderdeel uitmaken van de uitbestedings-overeenkomst.
Na afloop van het contract gaat de eigendom van de nieuwe leidingen of installaties
over naar de overheid.In verband met het gekozen uitgangspunt (infrastructuur dient in handen
van overheid te blijven) lijkt een vorm van marktwerking waarbij (delen van)
de operationele taak van waterleidingbedrijven wordt aanbesteed voor de Nederlandse
situatie een optie die nader onderzoek verdient. Daarbij zal wel rekening
moeten worden gehouden met de afwijkende Nederlandse organisatiestructuur
waarin thans op een enkele uitzondering na sprake is van verzelfstandigde
overheidsbedrijven in de vorm van overheids-NV's. Mogelijke opties in dit
verband zijn aanbesteding van operationele taken door waterleidingbedrijven
zelf (uitbestedingsmodel) of aanbesteding van exploitatie-concessies door
de rijksoverheid.Op de tweede plaats zullen de ervaringen en ontwikkelingen in andere leidinggebonden
nutssectoren worden geanalyseerd. Daarbij zal met name gekeken worden naar
de ervaringen met het netwerkbeheer en vrije toegang tot het netwerk zoals
thans is voorzien in de ontwerp-nieuwe Elektriciteitswet.Ook zullen in het onderzoek de evaluaties van marktwerking bij (de experimenten
met) het huishoudwater en industriewater worden betrokken. Daarnaast zal in het onderzoek ook specifiek aandacht worden besteed aan
de technologische ontwikkelingen in de waterleidingsector. Met name op het
gebied van de membraan-technologie bestaan hoog gespannen verwachtingen. Op
dit moment is deze technologie, behalve voor sommige industriële toepassingen,
nog niet concurrerend met de conventionele technieken. De verwachting is dat
dit binnen 10 tot 20 jaar wel het geval zal zijn. Daardoor zou
de afhankelijkheid van de infrastructuur, ook bij de watervoorziening aan
huishoudens, sterk kunnen verminderen. Door middel van decentrale zuivering
in kleine installaties zou de zuivering dichtbij de klant kunnen plaatsvinden
en hoeft ook watertransport over langere afstanden (kwaliteitsverlies) geen
(technisch) probleem meer op te leveren. Een grootschalige overschakeling
op deze technologie zal niet alleen de mogelijkheden tot marktwerking doen
toenemen, maar kan zelfs fundamentele aanpassingen van de organisatiestructuur
van de waterleidingsector noodzakelijk maken.Andere relevante technologische ontwikkelingen zijn bijvoorbeeld de zogenaamde
«pijp in pijp»-systemen, waarbij in bestaande leidingen een kleinere
leiding wordt gebracht. Dit zou op termijn een alternatief kunnen vormen voor
de kostbare aanleg van een tweede leidingnet.Om een verantwoorde afweging en besluitvorming mogelijk te maken maken,
zullen alle relevante aspecten van het invoeren van marktwerking zo volledig
mogelijk in beeld worden gebracht. Daarbij zal in elk geval aandacht wordt
besteed aan de effecten voor het prijsbeleid, op de volksgezondheid (kwaliteit
en leveringszekerheid), het milieu (zoals waterbesparing en bronbescherming)
en het overheidstoezicht. Er zal een vergelijking gemaakt worden tussen mogelijke
opties voor marktwerking en de situatie van overheidsmonopolie met verplichte
benchmarking. Daartoe zullen de resultaten van de aangekondigde evaluatie
van de benchmarking (zie paragraaf 3.7) bij dit onderzoek betrokken. Omvang vrije markt bij industriewaterGekozen is voor een gefaseerde invoering van een vrije markt voor industriewater.
In eerste instantie zullen alleen grootverbruikers vrij zijn hun leverancier
te kiezen (de grens wordt op basis van nader onderzoek nog bepaald, momenteel
wordt gedacht aan een verbruik van meer dan 100 000 m3 per
jaar). Voor de levering van drinkwater en ander water voor huishoudelijk gebruik
(huishoudwater) en (voorlopig) ook industriewater beneden de vastgestelde
grens krijgen de waterleidingbedrijven een monopoliepositie. Het is de intentie
die grens geleidelijk te verlagen. Verder zal in bepaalde situaties ook voor
leveringen van industriewater beneden deze grens of voor sommige gecombineerde
leveringen van industrie- en drink/huishoudwater concurrentie worden toegelaten.
Daartoe zal vrijstelling of ontheffing van het exclusief recht van een waterleidingbedrijf
kunnen worden verleend. Gedacht wordt aan de volgende gevallen.– Gecombineerde leveringen van in hoofdzaak industriewater met een
klein deel drink- of huishoudwater, indien de kwaliteit van het drink- of
huishoudwater bij de verbruiker is gewaarborgd.– Nieuwe leveringen van industriewater die onderdeel uitmaken van
een industriewaterproject.– Bestaande leveringen van industriewater, indien het waterleidingbedrijf
niet binnen redelijke termijn aan de specifieke behoefte van een bedrijf kan
voldoen en wanneer er geen onevenredige gevolgen voor de openbare watervoorziening
zijn.– Produceren en distribueren van drinkwater en huishoudwater ten
behoeve van het eigen bedrijf, indien de kwaliteit van het drink- en huishoudwater
voldoende is gewaarborgd. Dit ziet op situaties waarbij door derden industriewater
wordt geleverd waarna op het bedrijf zelf een verdere zuivering tot de gewenste
kwaliteiten plaatsvindt. Scheiding nutstaken en marktactiviteitenWaterleidingbedrijven krijgen een wettelijk monopolie voor hun specifieke
nutstaak. Wanneer deze bedrijven tegelijkertijd ook marktactiviteiten verrichten, is een transparante scheiding tussen nuts- en marktactiviteiten
noodzakelijk, zowel ter bescherming van de gebonden klanten als ter voorkoming
van oneerlijke concurrentie.De nutstaak van waterleidingbedrijven omvat overigens meer dan de primaire
taak, het verzorgen van de (drink)watervoorziening. Ook andere activiteiten,
zoals het stimuleren van waterbesparing, die binnen hun wettelijke taakopdracht
(zie paragraaf 3.3) worden verricht vallen daaronder.Daarnaast verrichten waterleidingbedrijven in het kader van een brede
maatschappelijke taakopvatting ook andere activiteiten die nauw samenhangen
met hun nutstaak zoals participatie in ontwikkelingsprojecten en het beheren
van natuurterreinen. Dit past bij de maatschappelijke functie van de waterleidingsector.
Daarbij dient in elk geval via de boekhouding voldoende inzicht te worden
gegeven over de mate waarin deze activiteiten beslag leggen op de middelen
van het bedrijf.Daar waar sprake is van (deelname in) marktactiviteiten zullen verdergaande
eisen worden gesteld. Met name wordt daarbij gedacht aan activiteiten als
het zuiveren van afvalwater voor bedrijven en exploitatie en beheer van installaties
van derden. Het is echter niet ondenkbaar dat ook sommige van de hiervoor
genoemde maatschappelijke activiteiten als marktactiviteiten moeten worden
aangemerkt. Dergelijke activiteiten dienen in beginsel te worden ondergebracht
in een afzonderlijke organisatie (aparte rechtspersoon).Voor wat betreft de leveranties van industriewater door waterleidingbedrijven
op de vrije markt, zal voorlopig worden volstaan met het eisen van een transparante
kostentoerekening en een gescheiden boekhouding. Afhankelijk van de ervaringen
met concurrentie bij industriewater en de verdere ontwikkelingen op het gebied
van marktwerking, kan op termijn ook voor leveringen van industriewater door
waterleidingbedrijven een organisatorische scheiding verplicht worden.Hoe de scheiding tussen de verschillende activiteiten van waterleidingbedrijven
uiteindelijk vorm zal krijgen, is afhankelijk van verdere besluitvorming in
het kader van het MDW-project «Markt en overheid». Thans wordt
onderzocht op welke wijze de aanbevelingen uit het MDW-rapport van de werkgroep
Cohen voor de waterleidingsector moeten worden vertaald. Daarbij zal rekening
worden gehouden met de specifieke karakteristieken van het product en de productie
evenals met de huidige bedrijfsstructuur en de mogelijkheden voor een vrije
markt. Gebruik infrastructuur voor gebonden klanten én
vrije marktIn de huidige situatie wordt voor de productie, het transport en de distributie
zowel van drinkwater als van industriewater (van drinkwaterkwaliteit) veelal
gebruik gemaakt van dezelfde infrastructuur.Uit het oogpunt van milieu, ruimtelijke ordening en economie, levert het
grote voordelen op indien deze infrastructuur ook in de toekomst zowel ten
behoeve van de gebonden klanten (drinkwater en huishoudwater) als voor de
vrije markt (industriewater) kan worden gebruikt. Dit geldt niet alleen in
geval van bestaande maar ook voor nieuw aan te leggen infrastructuur. Het
benutten van deze voordelen moet dan ook onder de nieuwe wet mogelijk blijven.
Met het oog op de belangen van de gebonden klanten en de goede werking van
de markt voor industriewater, zal ook in deze situatie monopolie en markt
goed moeten kunnen worden onderscheiden. Daarvoor is tenminste een transparante
kostentoedeling en boekhoudkundige scheiding noodzakelijk. Of er nog verdergaande voorzieningen dienen te worden getroffen, is eveneens afhankelijk
van de uitkomsten van het hiervoor genoemde MDW-onderzoek. 3.9 MededingingWaterleidingbedrijven mogen naast hun nutsactiviteiten ook de levering
van industriewater op de vrije markt (blijven) verzorgen. Zowel ter bescherming
van de gebonden klanten als met het oog op een eerlijke concurrentie wordt
voor die gevallen een gescheiden boekhouding verplicht gesteld en zal een
transparante en realistische kostentoerekening moeten plaatsvinden. Verder
zullen waterleidingbedrijven in elk geval eventuele branche-vreemde marktactiviteiten
in een aparte onderneming moeten onderbrengen. Of nog andere, verdergaande
voorzieningen noodzakelijk zijn, hangt af van de uitkomsten van het vervolgonderzoek
dat thans in het implementatietraject van het MDW-project «Markt en
overheid» plaatsvindt (werkgroep Cohen).Omdat hier in feite ook mededingingsaspecten in het geding zijn, zal bij
de vormgeving van de wetgeving en het toezicht daarop afstemming met de algemene
mededingingswetgeving plaatsvinden. Daarbij zal worden uitgegaan van het afwegingskader
dat momenteel in MDW-verband voor het toezicht op nutsbedrijven wordt ontwikkeld
(werkgroep «Toezicht op nutsvoorzieningen»).Voor andere aspecten die zich op het gebied van mededinging in de waterleidingsector
kunnen voordoen, wordt geen specifieke regeling in de nieuwe Waterleidingwet
voorzien. De algemene mededingingswetgeving biedt namelijk reeds uitgebreide
mogelijkheden. Op grond van de Mededingingingswet kan bijvoorbeeld worden
opgetreden tegen misbruik van economische machtspositie, prijsafspraken en
marktverdelingingsregelingen. De Nederlandse Mededingingsautoriteit fuctioneert
daarbij als generieke toezichthouder. 3.10 BeleidsbriefZoals in het Beleidsplan DIV is aangekondigd, zal het parlement periodiek
worden geïnformeerd over de stand van zaken en ontwikkelingen bij de
openbare watervoorziening en het beleid van het kabinet ter zake. In de nieuwe
wet zal in dat verband worden opgenomen dat de minister van VROM het parlement
iedere vier jaar een beleidsbrief toezendt, waarin het vigerende beleid wordt
geëvalueerd, belangrijke ontwikkelingen worden aangegeven en zonodig
nieuw of aanvullend beleid kenbaar wordt gemaakt. BIJLAGE: VERGELIJKEND OVERZICHT HUIDIGE EN NIEUWE WATERLEIDINGWET Onderwerphuidige
WaterleidingwetBeleidsplan DIV/ brief Minister 1-4-'97nieuwe
Waterleidingwet/ Hoofdlijnennotitie Werkingssfeeruitgangspuntbeschermen gezondheid van de afnemers van drinkwater,
zoals dat door waterleidingbedrijf aan hoofdkraan geleverd wordt––
beschermen gezondheid gebruikers leidingwater zoals dat uit de kraan komt
(voor consumptie of huishoudelijk gebruik), onafhankelijk van vraag wie dat
water beschikbaar stelt – soms (aanvullende) regulering vereistparticuliere leidingstelstels–––
inpandig: bezien of met Bouwbesluit behoud waterkwaliteit gewaarborgd is;
evt. in Waterleidingwet (nader) regelen – buiten gebouwen: eigenaar
moet tapwater periodiek laten onderzoeken; evt. ook eisen aan installatie/onderhoudeigen voorzieningen van drink- of huishoudwater–––
aanbieder moet tapwater periodiek laten onderzoeken; evt. ook onderzoek bron –
waar tevens groot leidingnet, worden onderzoeksverplichtingen afgestemd     Taken
en rechten waterleidingbedrijftaakopdracht–[in
BDIV zijn taken waterleidingbedrijf weergegeven] – bijdragen aan
doelstellingen milieubeleid is kerntaak waterleidingbedrijven –
bezien of werkterrein waterleidingbedrijf uitgebreid kan worden met milieutaken
in verlengde primaire taakexpliciete taakopdracht in wet: –
betrouwbare en duurzame watervoorziening tegen zo laag mogelijke kosten en
op maatschappelijk verantwoorde wijze – bevorderen doelmatig watergebruik
door bedrijf zelf en de verbruikers – bijdragen aan bescherming
bronnen – bevorderen veilig gebruik aangesloten installaties en
toestellen toekenning exclusief rechtexclusief recht o.g.v. reorganisatieplan,
tenzij sprake is van provinciale concessie of vergunning o.g.v. waterleidingverordeningin
wet zal expliciete en transparante regeling worden getroffen, waarbij toewijzing
door Rijk één van de mogelijkheden is.– waterleidingbedrijven
exclusieve concessie voor drink- en huishoudwater: min. 20 jaar voor eigendom/beheer
en max. 10 jaar voor exploitatie. – in specifieke situaties vrijstelling
of ontheffing exclusief recht waterleidingbedrijf – bevoegdheid
verlenen concessie bij Rijk – industriewater: gefaseerde invoering
vrije markt, eerst alleen groot-verbruikers (100 000 m3/jaar?;
grens wordt onderzocht), later verlaging grens – huishoudwater:
mogelijk experimenten met marktwerking onder verantwoordelijkheid waterleidingbedrijven –
drink- en huishoudwater: binnen 5 jaar na inwerkingtreding wet analyse en
besluitvorming over evt. concurrentie bij exploitatie watervoorziening nutskarakter
en overheidseigendom–– openbaar nutskarakter dient
gewaarborgd; huidige overheden-eigenaren moeten zeggenschap houden –
nutskarakter/overheidseigendom evt. wettelijk vastleggenvoorwaarden
verkrijging concessie: – overheidseigendom – leveringsplicht
gebonden klanten – verantwoordelijkheid winning t/m distributie
in één hand – beperkingen aan winstuitkering ten
aanzien van de waternutsactiviteiten. scheiding nutstaken
en marktactiviteiten–– substantiële extra milieutaken
(bijv. natuurbeheer buiten waterwingebied): externe financieringsbron –
commerciële activiteiten: niet ten koste nutsfunctie/ huishoudens of
leiden tot ongelijke concurrentie met particuliere ondernemingen –
bezien of, en onder welke voorwaarden, sprake kan zijn van marktwerking voor
industriewatervoorziening en zuivering bedrijfsafvalwater– maatschappelijke
activiteiten, gerelateerd aan nutstaak (bv. ontwikkelingsprojecten, natuurbeheer):
transparante boekhouding – marktactiviteiten (o.a. zuivering bedrijfsafvalwater,
exploitatie particuliere installaties) en maatschappelijke activiteiten in
concurrentie: in aparte rechtspersoon – levering industriewater
op vrije markt: vooralsnog transparante kostentoerekening en gescheiden boekhouding;
op termijn evt. organisatorische scheiding – scheiding activiteiten
afhankelijk van besluitvorming in MDW-kader – vormgeving wet en
toezicht: afstemmen met algemene mededingingswetgeving gebruik infrastructuur
voor gebonden klanten én vrije markt–––
tenminste transparante kostentoedeling en boekhoudkundige scheiding, afhankelijk
van MDW-onderzoek evt. verdergaande voorzieningen verbruikersraad–––
waterleidingbedrijf stelt verbruikersraad in, die adviseert over bedrijfsbeleid    Kwaliteitkwaliteitseisen oppervlaktewatero.g.v.
wet zijn eisen gesteld aan te gebruiken oppervlaktewater, i.v.m. EG-richtlijnen–o.g.v.
wet worden eisen gesteld aan te gebruiken oppervlaktewater, in verband met
EG-richtlijnen kwaliteitseisen drinkwatero.g.v. wet zijn kwaliteitseisen
gesteld aan drinkwater, waarbij EG-Drinkwaterrichtlijn randvoorwaarde vormt–
beschermingsniveau consument tenminste op huidige niveau handhaven. –
Beleidsstandpunt infectie-risico virussen en protozoa bij herziening wet betrekken.o.g.v.
wet worden kwaliteitseisen gesteld aan drinkwater, waarbij (herziene) EG-Drinkwaterrichtlijn
randvoorwaarde vormt kwaliteitseisen huishoudwater––
vanuit volksgezondheidsbelang wordt noodzaak tot regulering kwaliteitsborging
warm water voor huishoudens bezien– o.g.v. wet zullen kwaliteitseisen
worden gesteld aan huishoudwater, rekening houdend met de beoogde toepassing
van het water en onbedoelde consumptie – hiernaar wordt thans
onderzoek gedaan waarborging kwaliteit– zorgplicht waterleidingbedrijf –
voorschriften m.b.t. inrichting/gebruik middelen en werkzaamhedenbij
voorbereiding herziening wet wordt bezien of gecertificeerde kwaliteitssystemen
verplicht wordenwaterleidingbedrijf moet beschikken over gecertificeerd
(of vergelijkbaar) kwaliteitszorgsysteem chemicaliën en materialen––
beoordelingssysteem uit Inspectie-richtlijn 92-04 krijgt wettelijke basis. –
daarbij wordt ministeriële bevoegdheid tot aanwijzing keuringsinstituut
vastgelegd– zorgplicht waterleidingbedrijven, waarbij ze bijv.
met Kiwa-ATA certificaat moeten aantonen dat gebruikte chemicaliën en
materialen kwaliteit drinkwater niet aantasten erkenning laboratoriaalleen
door Minister VROM erkend laboratorium mag water onderzoeken–
bij wijziging wet zal worden bezien of de bij erkenning gehanteerde criteria
wettelijk moeten worden vastgelegd– huidige ministeriële
erkenning wordt vervangen door accreditatieprogramma, waarin criteria voor
ministeriële erkenning zijn opgenomen toezicht op kwaliteitdoor
RIMH, die door waterleidingbedrijf geïnformeerd moet worden en zonodig
kan optreden (aanwijzing, initiëren bestuurs- en strafrechtelijke sancties)––
controle op toepassing kwaliteitssysteem door certificerende instelling –
toezicht op naleving wet door RIMH, die door waterleidingbedrijf geïnformeerd
moet worden en zonodig kan optreden (aanwijzing, initiëren bestuursrechtelijke
en strafrechtelijke sancties)     Leveringszekerheid
op korte en lange termijnleveringszekerheid op korte termijn
(operationele leveringszekerheid)zorgplicht voor waterleidingbedrijf–
VEWIN-voorstel voor kwantitatieve norm leveringszekerheid in wet –
waterleidingbedrijven verplicht leveringszekerheidsplan op te stellen–zoveel
mogelijk aansluiten bij initiatieven bedrijfstak/zelfregulering –
centraal staat leveringszekerheidplan, waarin aangegeven hoe bij uitval van
middelen te handelen om watervoorziening zoveel mogelijk veilig te stellen –
vormgeving moet nog worden uitgewerkt nooddrinkwater-voorziening––
verantwoordelijkheid waterleidingbedrijven – wordt onderdeel beschermingsplan
waterleidingbedrijfin leveringszekerheidplan ook nood-(drink)watervoorziening
regelen, om bij langdurige storing minimum-hoeveelheid drinkwater (en evt.
water voor sanitaire en hygiënische doeleinden) te leveren bescherming
waterleidingbedrijfwaterleidingbedrijf vormt beschermingsorganisatie
en stelt beschermingsplan opregeling aanpassen aan gewijzigde inzichten/uitgangspunten
inzake crisisomstandigheden– bezien wordt of beschermingsplan
eveneens kan worden opgenomen in leveringszekerheidsplan leveringszekerheid
op lange termijn (continuïteit van de leveringszekerheid)VEWIN
stelt elke 4 jaar Tienjarenplan op, dat heel Nederland omvat en goedkeuring
Minister behoeftTJP wordt vervangen door plicht waterleidingbedrijf
om plan op te stellen m.b.t. veiligstelling watervoorziening in distributiegebied–
waterleidingbedrijf stelt elke 4 jaar bedrijfsplan op voor middellange termijn,
met prognose waterbehoefte, beleid om leveringszekerheid in toekomst te waarborgen,
planning van werken, realisatieprogramma (incl meerjaren investeringsplannen)
en voortgangsbewaking – nader onderzoek naar wettelijke eisen
m.b.t. inhoud/totstandkoming bedrijfsplan toezicht op leveringszekerheid
op korte en lange termijn– RIMH (aanwijzing, initiëren sancties) –
Minister VROM (goedkeuring TJP)–– toetsing leveringszekerheidsplan:
RIMH – toetsing bedrijfsplan: commissarissen/ aandeelhouders/verbruikersraad,
provincie (omgevings/waterbeleid) en Minister     Doelmatigheidschaalvergrotingdoor opstellen en uitvoeren provinciale reorganisatieplan–
verdere schaalvergroting (6 à 10 bedrijven) is nodig i.v.m. versterking
bedrijfstak. – indien ontwikkeling stagneert, moet nieuwe wet instrumenten
bevatten– geen gedwongen schaalvergroting – doelmatigheidsinstrumenten
(benchmarking, toetsing grote infrastructurele investeringen) bevorderen strategische
samenwerking, wat kan leiden tot optimalisering schaalgrootte andere
doelmatigheidsinstrumenten –vanuit monopoliekarakter drinkwatervoorziening
bij herziening wet ook aandacht voor bevorderen doelmatigheid (bijv. door
toezicht op tarieven, concurrentieprikkels en uitbesteding)– introductie
benchmarking: verbetering prestatieniveau afdwingbaar via aanwijzing en normerende
taakstelling; systeem wordt nog nader uitgewerkt – onderzoek naar
marktwerkingsvormen (o.a. uitbesteden exploitatie) – binnen 5
jaar evaluatie van bench-marking en onderzoek marktwerking – via
bedrijfsplan afstemming met aangrenzende waterleidingbedrijven toezicht
op doelmatigheid––– microniveau: 
toetsing bedrijfsplan door commissarissen, aandeelhouders en verbruikersraad –
macro-niveau: 1) toetsing van in bedrijfsplan opgenomen grote investeringen
tegen achtergrond van bovenprovinciale situatie 2) toetsing van prestaties
(doelmatigheid in brede zin) op basis van maatstafvergelijking     Kabinetsbeleidkabinetsbeleid (openbare)
watervoorzieningin BDIV, met pkb-statusBDIV wordt vervangen door
periodieke beleidsevaluatie; pkb-status vervaltMinister VROM zendt parlement
iedere vier jaar beleidsbrief, met evaluatie beleid, belangrijke ontwikkelingen
en zonodig nieuw/aanvullend beleid 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25869-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl