Zelfstandige bestuursorganen; Kabinetsstandpunt over het rapport 'Een herkenbare staat: investeren in de overheid'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25268, nr. 20

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

03-06-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

25268 nr. 20

26-05-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKabinetsstandpunt over het rapport «Een herkenbare
staat: investeren in de overheid»1. Aanleidingen2. Wat wil het kabinet bereiken?2.1. Aanscherping instellingsmotievena. «Er is behoefte aan onafhankelijke oordeelsvorming
op grond van specifieke deskundigheid.»b. «Er is sprake van strikt regelgebonden uitvoering
in een groot aantal individuele gevallen.»c. «Participatie van maatschappelijke organisaties
moet in verband met de aard van de betrokken bestuurstaak bijzonder aangewezen
worden geacht.»2.2. Aanscherping van de governance ten aanzien van ZBO's2.3. Heldere beleidslijn wat betreft de betrokkenheid
van ministers bij stichtingen3. Hoe wil het kabinet zijn doelen bereiken?Ad a Voortzetting van de behandeling van de Kaderwet ZBO's
in de Eerste KamerAd b Snelle toepassing van de aangescherpte instellingsmotieven
en de eisen ten aanzien van de governanceBestaande ZBO's worden doorgelichtNieuwe voorstellen voor verzelfstandigingAd c Professionalisering van de rolinvulling bij departementen
en ZBO'sAd d Verheldering van de ministeriële betrokkenheid
bij stichtingen4. Tot slot
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25268Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 46 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 268Zelfstandige bestuursorganennr. 20BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BESTUURLIJKE VERNIEUWING EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 mei 2005Hierbij zend ik u het kabinetsstandpunt over het rapport «Een herkenbare
staat: investeren in de overheid».Onderdeel van dit kabinetsstandpunt is het voornemen de Eerste Kamer te
vragen de behandeling van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen voort te
zetten. Daarom stuur ik heden ook een brief aan de Eerste Kamer met het verzoek
hiertoe.Ik maak van deze gelegenheid gebruik om erop te wijzen dat ik een register
van zelfstandige bestuursorganen (ZBO's) heb laten vormen dat toegankelijk
is via internet (www.zboregister.nl).Het ZBO-register bevat algemene informatie over ZBO's, zoals de instellingsgrondslag,
de rechtsvorm en de taken. In dit register zijn ook koppelingen opgenomen
naar websites van de diverse ZBO's, zodat daarin opgenomen informatie toegankelijk
is via dit ZBO-register.Dit register kan vertrekpunt zijn voor de opstelling van het openbaar
register zoals bedoeld in art. 40 van het wetsvoorstel Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen.De Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties,A. PechtoldKabinetsstandpunt over het rapport «Een herkenbare
staat: investeren in de overheid»1. AanleidingenHoe kan de uitvoering van rijkstaken op de meest transparante, klantgerichte
en doelmatige wijze worden georganiseerd rekening houdend met de voor- en
nadelen van een eventuele inperking van de ministeriële verantwoordelijkheid?
Zo luidde de taakopdracht die het kabinet in 2003 gaf aan de IBO-werkgroep
Verzelfstandigde Organisaties op Rijksniveau (VOR) onder voorzitterschap van
de heer Kohnstamm.Bedoeling van het kabinet was onder meer dat in dit onderzoek zou worden
bepaald of het normenkader voor Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO's) aangepast
dient te worden, en zo ja op welke punten.Op 9 juli 2004 is het rapport «Een herkenbare staat: investeren
in de overheid», opgesteld door de IBO-werkgroep, aan het parlement
aangeboden. Volgens dit rapport is voor betrokkenen niet altijd helder waarvoor
een minister wel verantwoordelijk is en waarvoor niet. In het rapport wordt
het uitgangspunt gehanteerd dat rijkstaken zoveel mogelijk onder volledige
ministeriële verantwoordelijkheid worden uitgevoerd. Slechts in uitzonderingssituaties
kan hiervan worden afgeweken, bij voorbeeld wanneer taken onafhankelijk van
de politiek moeten worden uitgevoerd.De IBO-werkgroep presenteert twee groepen aanbevelingen. De eerste groep,
die valt onder «pijler 1», richt zich op de versterking van de
ministeriële verantwoordelijkheid. Er wordt een herbezinning voorgesteld
op de instellingsmotieven voor ZBO's en er wordt een aantal varianten geboden
van de consequenties die hieraan kunnen worden verbonden. In de meest vergaande
varianten verliezen de meeste, zo niet alle ZBO's hun zelfstandigheid. Daarnaast
worden voorstellen gedaan om de ministeriële verantwoordelijkheid ten
aanzien van stichtingen zonder openbaar gezag te verhelderen.De tweede groep aanbevelingen, die worden gepresenteerd onder «pijler
2», is gericht op het verbeteren van de interne organisatie van en sturing
door departementen en het bevorderen van de externe oriëntatie van uitvoerende
organisaties.Op 21 december 2004 bracht de Raad voor het openbaar bestuur (Rob)
een briefadvies uit met commentaar op het IBO-rapport. Ook de Rob onderstreept
het belang van de ministeriële verantwoordelijkheid voor het functioneren
van de democratische rechtsstaat. Dat laat, volgens de Rob, onverlet dat er
goede gronden kunnen bestaan om de ministeriële verantwoordelijkheid
te beperken en om te kiezen voor het ZBO als organisatievorm en kader voor
slagvaardig management.Met dit kabinetsstandpunt naar aanleiding van het IBO-rapport geeft het
kabinet tevens zijn reactie op het briefadvies van de Rob.Het kabinet onderschrijft in hoofdlijnen de analyse van de commissie Kohnstamm
waar die signaleert dat de kern van het probleem ligt in onduidelijkheid en
verscheidenheid inzake de verantwoordelijkheid van ministers ten opzichte
van zelfstandige bestuursorganen. Er bestaan vele soorten ZBO's met verschillende
verantwoordelijkheden, bevoegdheden en beheersregimes. Dit komt de overzichtelijkheid
niet ten goede en roept soms vragen op over de reikwijdte van de ministeriële
verantwoordelijkheid. Ten slotte bestaan onduidelijkheden over de ministeriële
verantwoordelijkheid ten aanzien van stichtingen zonder openbaar gezag die
(mede) door ministers zijn opgericht of waarbij ministers bestuurlijk betrokken
zijn.Het kabinet is van mening dat de principiële lijn uit het IBO-rapport
een goed startpunt vormt voor een politieke discussie over het kader voor
de uitvoering van publieke taken. Echter, onverlet het primaat
van de ministeriële verantwoordelijkheid moet in omstandigheden ruimte
bestaan voor maatwerk. Het kabinet deelt wat dit betreft de visie van de Rob.
Inmiddels hebben vele departementen werk gemaakt van een verbetering van de
(sturings-)relaties met ZBO's. Ook is het een feit dat er goede resultaten
zijn bereikt door de bestaande ZBO's op het vlak van doelmatigheid en klantgerichtheid.
In dit verband valt te wijzen op de belangrijke slagen die de uitvoeringsinstellingen
maken op het gebied van de relaties met burgers/klanten (via kwaliteitshandvesten
en andere aspecten van kwaliteitsbeleid) en/of in termen van governance (bij
voorbeeld via benchmarking en verantwoording). Het is dus zeker niet zo dat
er grote onvolkomenheden zouden zijn in de huidige sturings- en verantwoordingsrelatie
tussen ministeries en ZBO's of dat de kwaliteit van het functioneren van de
bestaande ZBO's in het algemeen niet goed zou zijn.In dit verband wijst het kabinet erop, dat niet alleen in het Rob-advies,
maar ook in recente adviezen van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
(WRR) en de Sociaal-Economische Raad wordt gewezen op het belang van «horizontalisering».
Toezicht van overheidswege moet goed georganiseerd zijn, maar moet geen doel
op zich worden. Bepleit wordt dat meer ruimte wordt gelaten aan de professionals
zelf en voor beïnvloeding door belanghebbenden (cliënten en hun
vertegenwoordigende organisaties).1 Deze benadering
sluit aan bij het streven van het kabinet de civil society te bevorderen door meer ruimte te laten aan de verantwoordelijkheid
van maatschappelijke actoren.2. Wat wil het kabinet bereiken?Ten algemene meent het kabinet dat verdere verduidelijking van de reikwijdte
van de ministeriële verantwoordelijkheid dient te worden nagestreefd,
zowel ten opzichte van ZBO's als ten opzichte van stichtingen zonder openbaar
gezag. Het kabinet wil het uitgangspunt herbevestigen dat rijkstaken in beginsel
dienen te worden uitgevoerd onder volledige ministeriële verantwoordelijkheid.
Op dit beginsel kunnen slechts in een beperkt aantal gevallen en dan onder
strikte voorwaarden uitzonderingen worden gemaakt. Het kabinet wil hiertoe
heldere normen vaststellen, zowel op het vlak van de instellingsmotieven als
wat betreft de governance ten aanzien van ZBO's. Is er eenmaal besloten voor
de ZBO-status, dan moet er met betrekking tot de governance ook ruimte zijn
voor maatwerk: onder bijzondere omstandigheden moet goed gemotiveerd afgeweken
kunnen worden van vastgestelde normen (comply or explain). Hierbij zal steeds
een zorgvuldige afweging gemaakt moeten worden, want toepassing van maatwerk
doet afbreuk aan de eenvormigheid en daarmee aan de overzichtelijkheid.Maar het gaat het kabinet niet alleen om het verhelderen van de reikwijdte
van de ministeriële verantwoordelijkheid. Ook wil het kabinet de kwaliteit
en doelmatigheid van het functioneren van uitvoeringsorganisaties verder bevorderen
met het oog op een optimale dienstverlening aan burgers en bedrijven.2.1. Aanscherping instellingsmotievenDe huidige instellingsmotieven luiden volgens Aanwijzing 124c aldus:«Een zelfstandig bestuursorgaan kan uitsluitend in het leven worden geroepen indien:a. er behoefte is aan onafhankelijke oordeelsvorming op grond van specifieke
deskundigheid;b. er sprake is van strikt regelgebonden uitvoering in een groot aantal
individuele gevallen, ofc. participatie van maatschappelijke organisaties in verband met de aard
van de betrokken bestuurstaak bijzonder aangewezen moet worden geacht ...»Besloten wordt met:«... en bovendien: de voordelen van
een vermindering van de ministeriële bevoegdheden voor de betrokken bestuurstaak
opwegen tegen de nadelen van verminderde mogelijkheden van controle door de
Staten-Generaal.»Deze laatste toevoeging herinnert eraan dat de instellingsmotieven zijn
bedoeld als noodzakelijke, maar niet voldoende voorwaarden voor zelfstandigheid. Het kabinet onderstreept nog maar eens ten
overvloede, dat ieder besluit tot zelfstandigheid van een overheidsorganisatie
een politiek besluit is, en dan altijd met als vertrekpunt dat publieke taken
op rijksniveau in beginsel onder volledige ministeriële verantwoordelijkheid
moeten worden uitgevoerd.In een instabiele beleidsomgeving, dat wil zeggen een situatie waarin
het beleid sterk in beweging is, kan zelfstandigheid van een uitvoeringsorganisatie
niet aan de orde zijn. In die situatie is immers een intensieve interactie
tussen beleid en uitvoering, en in het verlengde daarvan een goede parlementaire
controle geboden.Hierna wordt nader ingegaan op de drie instellingsmotieven en de wijze
waarop het kabinet deze vanaf heden wenst te interpreteren.a. «Er is behoefte aan onafhankelijke oordeelsvorming
op grond van specifieke deskundigheid.»Ieder overheidsorgaan dient onafhankelijk te staan ten opzichte van de
burgers en bedrijven. Dat geldt uiteraard ook voor uitvoerende organisaties.
Dat de uitvoering van rijkstaken onafhankelijk en onpartijdig ten opzichte
van burgers en bedrijven uitgevoerd moeten worden, kan nooit een argument
vormen om de ministeriële verantwoordelijkheid in te perken.Bij dit motief gaat het om rijkstaken die onafhankelijk
van politieke organen uitgevoerd dienen te worden. Bij de uitvoering
van deze taken moet de mogelijkheid van politieke beïnvloeding worden
uitgesloten.Dit zogenoemde onafhankelijkheidsmotief moet restrictief worden geïnterpreteerd.
Dat taken onafhankelijk van de politiek uitgevoerd moeten worden is dus een
motief – zij het niet per se een voldoende
motief – om de ministeriële verantwoordelijkheid hiervoor te beperken.
De taken van de Kiesraad of van het Commissariaat van de Media zijn voorbeelden
van gevallen waarin dit motief geldt. Denkbaar is ook dat internationale verdragen
nopen tot een onafhankelijke taakuitvoering of dat een onafhankelijke taakuitvoering
aangewezen is om het buitenland ervan te overtuigen dat er geen sprake is
van politieke bemoeienis. In de huidige context meent het kabinet dat daarom
het onafhankelijkheidsmotief geldt voor bepaalde markttoezichthouders, namelijk
de NMa, de OPTA, DNB, de AFM en de Zorgautoriteit-in-oprichting.b. «Er is sprake van strikt regelgebonden uitvoering
in een groot aantal individuele gevallen.»Er bestaat twijfel of dit motief nu nog valide moet worden geacht. In
het verleden was het soms acceptabel organisaties die grote aantallen beschikkingen
uitvaardigden te verzelfstandigen wanneer sprake was van een stabiele beleidsomgeving
waarin weinig indringende beleidsinhoudelijke interactie nodig was tussen
het uitvoerende orgaan en de minister. Dit bracht voordelen met
zich mee. Ten eerste kon hiermee een ongewenste ministeriële bemoeienis
met individuele gevallen worden uitgesloten. Het kabinet acht dit voordeel
tegenwoordig niet doorslaggevend omdat dit ook langs andere weg geregeld kan
worden (zoals bij voorbeeld van oudsher bij de Belastingdienst). Ten tweede
speelde in het verleden soms de overweging dat de verzelfstandigde uitvoeringsorganisatie
zich professioneel en bedrijfsmatig goed verder kon ontwikkelen, ongehinderd
door departementale regels en de politieke cultuur binnen het ministerie.
Het kabinet stelt echter vast dat daarvoor het alternatief bestaat van de
baten-lasten-dienst. Binnen het model van baten-lasten-diensten zijn voldoende
mogelijkheden om desgewenst de nodige afstand tussen beleidsvoorbereiding
en uitvoering vorm te geven. Ten derde werd het, in geval van complexe uitvoeringssituaties,
soms als een voordeel van verzelfstandiging van een uitvoeringsorganisatie
beschouwd dat een verzelfstandigde uitvoerder zich bestuurlijk in het openbaar
(bij voorbeeld via uitvoeringstoetsen) kan uiten over de uitvoerbaarheid van
beleid. Dit kan de uitvoerbaarheid van beleid ten goede komen.Hoewel het kabinet twijfel heeft of dit motief nog steeds valide moet
worden geacht, wil het kabinet dit motief niet nu al schrappen. Het kabinet
wil eerst bezien of de voorgenomen doorlichting van bestaande ZBO's (zie hoofdstuk
3) alsnog argumenten voor deze instellingsgrond oplevert. Afhankelijk van
de bevindingen bij die doorlichting zal worden bepaald of dit motief in de
toekomst wel of niet validiteit zal houden. Het kabinet heeft wel het voornemen
om de komende periode geen nieuwe ZBO's op basis van dit motief in te stellen.c. «Participatie van maatschappelijke organisaties
moet in verband met de aard van de betrokken bestuurstaak bijzonder aangewezen
worden geacht.»Op vele terreinen van overheidszorg zijn ook private maatschappelijke
organisaties actief. Zij zijn een blijk van het zelforganiserend en zelfregulerend
vermogen van de maatschappij. Soms kan participatie van dergelijke organisaties
in een ZBO leiden tot synergie. Zij participeren door bestuursleden voor te
dragen voor het ZBO. Dit motief is aan de orde (geweest) bij de Kamers van
Koophandel en bij de uitvoering van de sociale zekerheid.Het kabinet hecht een groot belang aan de rol van maatschappelijke organisaties
en wil ruimte blijven geven aan betrokkenheid van deze organisaties bij de
uitvoering van rijkstaken. Bij een beroep op dit zogenoemde participatie-motief
stelt het kabinet wel enkele duidelijke randvoorwaarden:• De maatschappelijke organisaties die bestuurders voordragen, hebben
zelf verder geen formele bevoegdheden ten aanzien van de uitvoering van de
overheidstaak. Deze bestuursleden handelen dus zonder last of ruggespraak.• Belangen van de maatschappelijke organisaties zijn niet op voorhand
identiek aan het publieke belang. Daarom moeten er waarborgen bestaan tegen
ongecontroleerde afwenteling van (financiële) lasten van het vertegenwoordigde
op het niet vertegenwoordigde deel van de maatschappij.Dan resten nog de zogenoemde «deeltijd-ZBO's». Deze ZBO's
zijn (onderdeel van) private organisaties, die slechts voor een beperkt deel
van hun tijd een overheidstaak uitvoeren. Het geijkte voorbeeld is de APK-keurmeester
bij garagebedrijven. Doelmatigheidsoverwegingen kunnen leiden tot het besluit
bepaalde rijkstaken (bij voorbeeld op het vlak van certificering, registratie,
erkenning, keuring of het afgeven van kennis- en vaardigheidsbewijzen) als
neventaak neer te leggen bij bestaande private organisaties die toch al verwante
activiteiten verrichten. Aldus wordt voorkomen dat ten behoeve van die rijkstaken
geheel nieuwe overheidsorganisaties – al dan niet zelfstandig –
in het leven moeten worden geroepen, waar de deskundigheid en de infrastructuur
al bij bedoelde private organisaties aanwezig is.Uiteraard moet de besluitvorming rond dergelijke ZBO's zorgvuldig geschieden,
aangezien de burger in het algemeen zal verwachten dat publieke taken door
publieke organisaties worden uitgevoerd.De ministeriële verantwoordelijkheid voor de uitvoering van ZBO-taken
door deze private organisaties krijgt voornamelijk gestalte door de bevoegdheid
(maximum-) tarieven vast te stellen en door goed toezicht op de kwaliteit
van de taakuitvoering. Bij een aantal typen van deze ZBO's wordt de doelmatigheid
van de taakuitvoering geborgd doordat deze taken in concurrentie worden uitgevoerd.Deze categorie ZBO's blijft in het vervolg van deze notitie buiten beschouwing.Resumerend besluit het kabinet dat:• het «onafhankelijkheidsmotief» valide blijft onder
de restrictie dat het zo wordt begrepen dat de taken worden uitgevoerd zonder
dat de politiek zich ermee kan bemoeien;• in de komende periode geen voorstellen voor verzelfstandiging worden
gedaan op basis van het «motief van regelgebonden uitvoering».
Afhankelijk van de bevindingen bij de voorgenomen doorlichting van bestaande
ZBO's zal worden besloten of dit motief wel of niet definitief zal worden
geschrapt;• het «participatiemotief» alleen wordt gehanteerd als
is voldaan aan een aantal randvoorwaarden.2.2. Aanscherping van de governance ten aanzien van ZBO'sHet kabinet wil de governance ten aanzien van ZBO's aanscherpen. Hierbij
gaat het om het geheel van regelingen ten aanzien van de verdeling van bevoegdheden
en verantwoordelijkheden tussen ministers en ZBO's, de sturings- en verantwoordingsrelaties
en dergelijke. Hieraan kunnen twee kanten worden onderscheiden: de wijze waarop
bevoegdheden en verantwoordelijkheden in wet- en regelgeving worden vastgelegd
(het vaststellen van de goede spelregels) en de wijze waarop ministers in
de praktijk invulling geven aan de rol van «opdrachtgever» en
de «eigenaar» (bevorderen dat de spelers het spel goed spelen).1Wat betreft de wet- en regelgeving wil het kabinet dat in beginsel ten
minste wordt voldaan aan de volgende algemene criteria voor de governance
ten aanzien van ZBO's:– ZBO's maken onderdeel uit van de rechtspersoon staat of hebben
een eigen publiekrechtelijke rechtspersoonlijkheid.
Zij dienen bij of krachtens wet te worden ingesteld. Als taken worden toegevoegd
of ontnomen gebeurt dat bij wet. Voor ZBO's wordt dus in beginsel geen privaatrechtelijke
constructie (zoals stichtingen) gebruikt.2– De minister moet over voldoende bevoegdheden beschikken om een
goede uitvoering van de taak door het ZBO te kunnen waarborgen. Zo moet de
minister algemene richtlijnen kunnen geven, moet hij besluiten kunnen vernietigen,
moet hij inlichtingen kunnen inwinnen en moet hij kunnen ingrijpen als dat
nodig is. Het is overigens niet wenselijk dat ministers besluiten ten aanzien
van individuele gevallen van bepaalde markttoezichthouders kunnen vernietigen.
Dit is/wordt in voorkomende gevallen geregeld in hun instellingswet.– De minister moet over voldoende middelen kunnen beschikken om
de bedrijfsvoering door het ZBO te beïnvloeden. Hij moet de begroting
(en eventuele tarieven) kunnen goedkeuren. Hij moet de bestuurders kunnen
aanstellen3 en ontslaan. Hij moet de bezoldiging
of schadeloosstelling van bestuurders vaststellen aan de hand van een eenduidige
normering.4– De beheersmatige relatie moet voorzien in een goede begrotingen
verantwoordingcyclus. De zelfstandige bestuursorganen lopen mee in de jaarlijkse
procedure van de Rijksbegroting. Voor alle ZBO's die deel uitmaken van de
rechtspersoon Staat gelden vanzelfsprekend de gewone begrotingsvoorbereidings-,
vaststellings- en verantwoordingsprocedures van de rijksbegroting. Hetzelfde
geldt voor de uitgaven aan ZBO's die behoren tot een andere rechtspersoon
dan de Staat die op de rijksbegroting staan. De ontwerpbegrotingen van de
budgetgefinancierde ZBO's worden via de beleidsartikelen van de begroting
van het verantwoordelijke departement betrokken in de integrale budgettaire
afwegingen. De procedure van totstandkoming van begrotingen van tariefgefinancierde
ZBO's zal parallel hieraan geschieden. Ook de voorziene uitgaven van de premiegefinancierde
ZBO's worden betrokken bij de integrale budgettaire afweging.– ZBO's voeren een baten-lasten-administratie. Ook bankieren publiekrechtelijke
ZBO's binnen de schatkist.De helderheid wordt gediend met het uniform regelen van deze algemene
eisen voor de governance ten aanzien van ZBO's, waarbij uiteraard rekening
moet worden gehouden met verschillen tussen typen van ZBO's of hun taken (wel
of niet onderdeel van de rechtspersoon staat, een eigen publiekrechtelijke
of privaatrechtelijke rechtspersoonlijkheid, wel of niet de noodzaak van een
onafhankelijke taakvervulling, enz.). Afwijkingen in de governance ten aanzien
van een specifiek ZBO ten opzichte van de voor zijn type vastgestelde regelingen
zijn slechts mogelijk wanneer zij goed gemotiveerd zijn en wanneer hierover
expliciete besluitvorming heeft plaats gevonden.Het kabinet acht het niet alleen van belang dat er goede spelregels worden
vastgesteld, ook dienen betrokken spelers het spel zo goed mogelijk te spelen.
Zij moeten zich houden aan de regels, maar binnen deze regels moeten zij topprestaties
leveren. Het gaat hierbij onder meer om de wijze waarop invulling wordt gegeven
aan de opdrachtgeversen opdrachtnemersrol alsmede aan de eigenaarrol. Het
kabinet wil ernaar streven dat tussen departementen meer kennis en ervaring
wordt uitgewisseld. Hierbij gaat het ook om de organisatie van het (interne)
toezicht of van horizontale (verantwoordings-) relaties. Het permanent streven
naar vergroten van de klantgerichtheid van uitvoerende organisaties acht het
kabinet van het hoogste belang. Het kabinet sluit zich, zoals eerder gezegd,
aan bij verschillende adviezen waarin wordt gewezen op het belang van het
betrekken van burgers en maatschappelijke organisaties bij de vorming en uitvoering
van beleid (men spreekt in dit verband van «horizontalisering»).
Voorbeelden hiervan zijn klantenpanels, kwaliteitshandvesten, benchmarking,
zelfevaluaties en visitaties. Niet alleen de Rob wijst op het belang hiervan.
Ook de WRR stelt in het rapport «Bewijzen van goede dienstverlening»
dat (verticaal) toezicht te zeer doel op zich is geworden. De WRR pleit voor
meer ruimte voor de professionals en voor open systemen waarin beïnvloeding
door belanghebbenden (cliënten en hun vertegenwoordigende organisaties)
de norm is. Bij het verticale overheidstoezicht kan rekening worden gehouden
met (intern) toezicht of van horizontale verantwoordingsrelaties. Vormen van
horizontale verantwoording kunnen uiteraard nooit het verticale overheidstoezicht
volledig vervangen, maar kan de noodzaak van intensief toezicht door de minister
zelf terugdringen.2.3. Heldere beleidslijn wat betreft de betrokkenheid
van ministers bij stichtingenIndien een minister optreedt als oprichter, medeoprichter of medebestuurder
van een stichting zonder openbaar gezag, dan krijgt hij ook verantwoordelijkheden
en bevoegdheden waarop hij aanspreekbaar is door het parlement.
De verantwoordelijkheid van de minister ten opzichte van deze privaatrechtelijke
rechtspersonen kan op gespannen voet staan met het door hem te behartigen
algemeen belang.Het kabinet voelt veel voor het advies van de commissie Kohnstamm dat
in beginsel de overheid niet moet optreden als oprichter, medeoprichter of
medebestuurder van stichtingen. Het valt evenwel thans nog niet uit te sluiten
dat er zich situaties voordoen waarbij participatie door de overheid in een
stichting nuttig is. Het kabinet zal daarom een beleidskader opstellen voor
het (mede)oprichten van stichtingen, de bestuursparticipatie en het al dan
niet opnemen van bepaalde ministeriële bevoegdheden in de statuten. Bij
het opstellen van dit kader zal ook worden gekeken naar publiekrechtelijke
alternatieven. Er is namelijk ook behoefte aan een publiekrechtelijke rechtsvorm
waarbinnen snel samenwerking tussen overheden kan worden georganiseerd. Tot
de vaststelling van het kader zal het kabinet in ieder geval terughoudend
zijn met het (mede)oprichten van stichtingen.3. Hoe wil het kabinet zijn doelen bereiken?Het kabinet hecht eraan dat de veelvormigheid in de relaties tussen bewindslieden
en ZBO's zo snel mogelijk wordt verminderd. Het kabinet heeft zich de vraag
gesteld hoe de doelen die het wil bereiken (zie hoofdstuk 2) zich verhouden
tot het wetsvoorstel ten aanzien van de Kaderwet ZBO's, welk wetsvoorstel
aanhangig is bij de Eerste Kamer.1 Daarbij is
gebleken dat het inwerking treden van deze wet leidt tot (casu quo niet in
de weg staat aan) de verwezenlijking van veel van de door het kabinet gewenste
aanscherpingen, zowel wat betreft de (interpretatie van de) instellingsmotieven
als wat betreft de governance-eisen. Omdat echter met de inwerkingtreding
van de Kaderwet niet gegarandeerd is dat alle kabinetsdoelen worden bereikt,
wil het kabinet ook een aantal aanvullende maatregelen nemen.Het kabinet heeft dan ook besloten tot de volgende aanpak:a. de Eerste Kamer zal worden verzocht de behandeling van de Kaderwet
ZBO's voort te zetten; waar het gaat om de hantering van de in het wetsvoorstel
genoemde instellingsmotieven wijst het kabinet uitdrukkelijk op zijn restrictieve
interpretatie daarvan zoals in hoofdstuk 2 uiteengezet. Tevens zal een aantal
aanvullende maatregelen worden genomen.b. de restrictieve interpretatie van de instellingsmotieven zal worden
gehanteerd bij nieuwe verzelfstandigingsvoorstellen en bij een voortvarende
doorlichting van bestaande ZBO's. Bij deze doorlichting geldt als eis dat
de kwaliteit van de dienstverlening (doelmatigheid en klantgerichtheid) van
de uitvoerende organisatie minstens gelijk moet blijven en zo mogelijk moet
verbeteren. Wanneer bij de doorlichting van bestaande ZBO's wordt besloten
dat deze hun zelfstandigheid kunnen behouden, zullen in principe de eisen
op het vlak van de governance ten aanzien van ZBO's uit de Kaderwet van toepassing
moeten worden door aanpassing van de desbetreffende instellingswetgeving.c. door informatie-uitwisseling over best practices zal worden gestreefd
naar verdere professionalisering van de opdrachtgever-, opdrachtnemer- en
eigenaarrol, de verdere verbetering van het (interne) toezicht en de klantgerichtheid
van ZBO's.d. er zullen maatregelen worden genomen gericht op het verhelderen van
de ministeriële betrokkenheid bij stichtingen.In het onderstaande worden deze punten nader uiteengezet.Ad a Voortzetting van de behandeling van de Kaderwet ZBO's
in de Eerste KamerHet wetsvoorstel voor de Kaderwet ZBO's dat aanhangig is bij de Eerste
Kamer kent een lange voorgeschiedenis. Het wetsvoorstel bouwt voort op de
Aanwijzingen voor ZBO's en beoogt het wettelijke kader te bieden waaraan in
principe niet alleen regelingen met betrekking tot de nieuwe ZBO's maar ook
die ten aanzien van de bestaande ZBO's dienen te voldoen. Naar de mening van
het kabinet biedt deze Kaderwet, mede ten gevolge van amendementen die door
de Tweede Kamer zijn aangebracht, al een behoorlijk strak kader wat betreft
de eisen voor de governance ten aanzien van ZBO's. Op basis van de wet is
al een grote mate van aanscherping en verduidelijking van de verdeling van
verantwoordelijkheden en bevoegdheden tussen minister en ZBO's gewaarborgd.Belangrijk onderdeel van de Kaderwet is de verplichting dat alle ministers
binnen een jaar moeten aangeven welke van hun ZBO's onder de werking van de
Kaderwet worden gebracht en op welke termijn de voordracht van een daartoe
strekkende wettelijke regeling zal worden gedaan. Daarbij geldt het beginsel
van «comply or explain»: de inrichting van de governance ten aanzien
van individuele ZBO's dient dat van de Kaderwet te zijn, tenzij goed gemotiveerd
uitzonderingen worden toegestaan. Het is dan aan de wetgever te bewaken dat
de doelstelling van duidelijkheid en éénvormigheid niet lichtzinnig
wordt verlaten.Het snel van kracht worden van de Kaderwet is om een aantal redenen gewenst.
De Kaderwet bevat, als gezegd, al veel belangrijke eisen ten aanzien van de
governance van ZBO's. Ook biedt de Kaderwet de ruimte voor de toepassing van
de aangescherpte interpretatie van de instellingsmotieven en een (versnelde)
doorlichting van bestaande ZBO's (zie hierover ook het navolgende punt). Ten
slotte zou met het intrekken van de Kaderwet en het voorbereiden van nieuwe
wetgeving of met het aanpassen van de Kaderwet veel tijd verloren gaan.Een aantal wensen van het kabinet in de sfeer van de governance wordt
met het van kracht worden van de Kaderwet ZBO's niet onmiddellijk gerealiseerd.
Daarom kiest het kabinet voor aanvullende beleidslijnen.– Het kabinet wil de maximum bezoldiging van bestuurders van publiekrechtelijke
ZBO's aan normen binden. In de concept-Kaderwet zijn geen bepalingen opgenomen
over de maximering van de bezoldiging van bestuurders van ZBO's. Wel is in
de Kaderwet aangegeven dat de minister de hoogte van de bezoldiging van het
management van publiekrechtelijke ZBO's vaststelt (art. 14). Het kabinet neemt
zich voor dit te doen binnen de uitgangspunten van het kabinetsstandpunt naar
aanleiding van het rapport Dijkstal. Eventueel kan op een later moment worden
bezien of het wenselijk is de Kaderwet op dit punt aan te passen.– De Kaderwet leidt er niet onmiddellijk toe dat alle publiekrechtelijke
ZBO's worden betrokken bij de integrale budgettaire afweging binnen de Rijksdienst.
Het komende jaar zal de minister van Financiën in overleg met zijn collega
bewindslieden en de desbetreffende ZBO's een voorstel doen hoe de begrotingen
van deze ZBO's kunnen worden betrokken bij de integrale budgettaire afweging.Ad b Snelle toepassing van de aangescherpte instellingsmotieven
en de eisen ten aanzien van de governanceDe snelle toepassing van de aangescherpte instellingsmotieven en van de
eisen ten aanzien van de governance zijn zowel van belang voor bestaande ZBO's
als voor de besluitvorming over nieuwe ZBO's.Bestaande ZBO's worden doorgelichtNadat de inventarisatie van de bestaande ZBO's (zie art. 42) is gepresenteerd
aan de Tweede Kamer zullen al deze ZBO's worden doorgelicht. Bij deze doorlichting
zullen de volgende aspecten centraal staan:– de Aanwijzingen voor de regelgeving, waarbij het onder meer gaat
om de vraag of er überhaupt sprake is van een publieke taak die op rijksniveau
uitgevoerd moet worden of dat de taak kan worden afgestoten, geprivatiseerd
of gedecentraliseerd;– een motievenanalyse, waarbij getoetst wordt of de ZBO's bestaansrecht
hebben op grond van de restrictieve interpretatie van de instellingsmotieven.
Voor alle instellingsmotieven is daarbij van belang of in het concrete geval
sprake is van een instabiele beleidsomgeving (zie par. 2.1); zo ja, dan is
zelfstandigheid niet op zijn plaats;– een kosten-batenanalyse wanneer geoordeeld is dat een bestaand
ZBO geen bestaansrecht heeft op grond van de restrictieve interpretatie van
de instellingsmotieven. Op basis van deze kosten-baten-analyse moet worden
vastgesteld of de baten van een herstel van de volledige ministeriële
verantwoordelijkheid in specifieke omstandigheden opwegen tegen de kosten
daarvan. Daarbij is een belangrijk ijkpunt of de kwaliteit van de dienstverlening
aan de burger minstens gelijk blijft en zo mogelijk verbetert.Het kabinet heeft besloten de doorlichting van bestaande ZBO's in twee
trajecten onder te brengen.In het eerste traject worden de ZBO's die op basis van Aanwijzing 124c,
onder b zijn ingesteld (het motief van strikt regelgebonden uitvoering in
een groot aantal individuele gevallen) doorgelicht. Dit doorlichtingstraject
wordt binnen een jaar afgerond.De ZBO's die op grond van de andere instellingsmotieven zijn ingesteld
vallen onder het tweede traject. De doorlichting van deze ZBO's zal aansluiten
bij hun natuurlijke evaluatiemomenten. Deze doorlichting zal binnen vijf jaar
zijn afgerond.De vakministers zijn primair verantwoordelijk voor de doorlichting van
bestaande ZBO's. Uiteraard maken zij daarbij gebruik van resultaten van recente
evaluaties, opdat dubbel werk wordt vermeden.Er wordt een kleine, ambtelijke commissie op hoog niveau ingesteld om
het proces van de doorlichting te bewaken. Deze commissie brengt advies uit
over de doorlichting aan de vakminister en de ministers voor BVK en van Financiën.
Deze adviezen betreffen onder meer de vraag of het desbetreffende ZBO nog
zelfstandig kan blijven in het licht van de aangescherpte instellingsmotieven.
Ook zal het advies betrekking hebben op de eventueel opgestelde kosten-batenanalyse
over de vraag of de baten van een herstel van de volledige ministeriële
verantwoordelijkheid opweegt tegen de kosten daarvan.Indien er aanleiding is om af te wijken van het advies, legt de vakminister
dit voor aan de Ministerraad. Zo het uiteindelijke oordeel is dat een bestaand
ZBO zelfstandig kan blijven, wordt de instellingswet in overeenstemming gebracht
met de Kaderwet. Wanneer het uiteindelijke oordeel is dat een zelfstandige
positionering niet verdedigbaar is dan wordt besloten een wetsvoorstel in
procedure te brengen om de zelfstandige status van de organisatie te beëindigen
en haar onder het rechtstreekse gezag van de minister te brengen (als regulier
dienstonderdeel van het departement of als baten-lasten-dienst)1. Indien blijkt dat een spoedige wijziging van de status van het ZBO
ongewenst is, dan kan in overeenstemming met de ministers voor BVK en van
Financiën worden besloten deze wetswijziging tot een nader vast te stellen
tijdstip uit te stellen.De genoemde ambtelijke commissie en het betrokken vakdepartement zullen
bij het uitvoeren van de (kwalitatieve) kosten-batenanalyses inhoudelijk
ter zijde worden gestaan door deskundigen van de ministeries van BZK en Financiën.
De commissie rapporteert halfjaarlijks aan de ministers voor BVK en van Financiën
over de voortgang van de doorlichting en van de herzieningen van de instellingswetten.
Deze ministers rapporteren op basis daarvan aan de Ministerraad. Uiteraard
wordt ook de Tweede Kamer periodiek gerapporteerd over de voortgang.Nieuwe voorstellen voor verzelfstandigingDe aangescherpte interpretatie van de instellingsmotieven zal met onmiddellijke
ingang worden toegepast bij nieuwe voorstellen tot verzelfstandiging.Gedurende de doorlichting van bestaande ZBO's zal het kabinet het in Aanwijzing
124c, onder b genoemde motief (het motief van strikt regelgebonden uitvoering
in een groot aantal individuele gevallen) niet hanteren voor nieuwe voorstellen
tot verzelfstandiging. Op grond van bevindingen bij de doorlichtingsoperatie
zal het kabinet beslissen of dit motief al dan niet definitief kan worden
geschrapt en of daarvoor wijziging van de Kaderwet nodig is.De eerdergenoemde ambtelijke adviescommissie krijgt ook tot taak te beoordelen
of voorstellen tot nieuwe verzelfstandigingen van uitvoeringsorganisaties
overtuigend zijn in het licht van de aangescherpte instellingsmotieven.Wordt besloten een nieuw ZBO in te stellen, dan worden de eisen uit de
Kaderwet ten aanzien van de governance toegepast.Ad c Professionalisering van de rolinvulling bij departementen
en ZBO'sHet kabinet onderstreept dat het niet alleen van belang is dat goede spelregels
worden vastgesteld, maar ook dat de verschillende spelers het spel zo goed
mogelijk spelen. Het kabinet acht het van belang dat tussen departementen
informatie wordt uitgewisseld over de wijzen waarop invulling wordt gegeven
aan de opdrachtgever-, opdrachtnemer- en eigenaarrol. Daarnaast is het van
belang informatie uit te wisselen over de organisatie van (intern) toezicht
bij ZBO's en over de wijzen waarop ZBO's hun externe omgeving betrekken bij
de ontwikkeling van en de verantwoording over het uitvoeringsbeleid. De voortdurende
verbetering van de klantgerichtheid van uitvoerende organisaties is immers
van essentieel belang.Het kabinet acht het niet gewenst op deze terreinen tot nieuwe regels
te komen, maar meent wel dat het van belang is best practices vast te stellen en elkaar ten voorbeeld te stellen. Dit, immers,
kan bijdragen aan een verdere professionalisering van de rolinvulling bij
departementen en ZBO's en verdere verbetering van de publieke prestaties.
Het kabinet zal aan de secretarissen-generaal van de departementen vragen
een voorstel te doen voor de aanpak van de bedoelde informatie-uitwisseling.Ad d Verheldering van de ministeriële betrokkenheid
bij stichtingenIn hoofdstuk 2 is gezegd dat het kabinet veel voelt voor het advies van
de commissie Kohnstamm dat in beginsel de overheid niet moet optreden als
oprichter, medeoprichter of medebestuurder van stichtingen. Omdat thans nog
niet kan worden uitgesloten dat er zich situaties voordoen waarbij participatie
door de overheid in een stichting nuttig kan zijn, zal het kabinet hiervoor
een beleidskader opstellen. Bij het opstellen van dit kader zal ook worden
gekeken naar publiekrechtelijke alternatieven.Tot de vaststelling van het kader zal het kabinet in ieder geval terughoudend
zijn met het (mede) oprichten van stichtingen.4. Tot slotMet het in deze notitie geschetste pakket van maatregelen worden veel
adviezen uit het IBO-rapport overgenomen. Overgenomen worden bij voorbeeld
de voorstellen om de instellingsmotieven aan te scherpen, om op basis van
kosten-batenanalyses te besluiten over het wel of niet onder ministeries brengen
van ZBO's, om een aantal activiteiten te verrichten gericht op het verbeteren
van het functioneren van het rijk en het vergroten van de externe oriëntatie
van uitvoeringsorganisaties en, tenslotte, om de ministeriële bemoeienis
ten aanzien van stichtingen zonder bestuurstaken te verhelderen. Niet wordt
overgenomen het meest verstrekkende voorstel de meeste, zo niet alle, ZBO's
op te heffen en hun taken over te hevelen naar ministeries.Het pakket maatregelen uit dit kabinetsstandpunt sluit naar de mening
van het kabinet bovendien goed aan bij de essentie van het Rob-advies.Het kabinet meent dat met dit kabinetsstandpunt een bijdrage wordt geleverd
aan het verduidelijken van de ministeriële verantwoordelijkheid over
de uitvoering van rijkstaken en aan het verbeteren van de sturings- en verantwoordingsrelaties
tussen departementen en ZBO's. Daarmee wordt bijgedragen aan het verbeteren
van de publieke prestaties in het algemeen.26 mei 2005XNoot1Zie in dit verband het rapport «Bewijzen van goede dienstverlening»
van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en het kabinetsstandpunt
hierover (Modernisering van de overheid, Kamerstukken II, 2004–2005,
29 362, nr. 32). Zie ook het rapport van de Sociaal-Economische
Raad «Ondernemerschap voor de publieke zaak» (april 2005).XNoot1Zie in dit verband ook de motie Noorman c.s. van 19 februari 2004
(Kamerstuken II, 2003–2004, 26 448, nr. 115).XNoot2In dit verband zal nader worden gekeken naar de huidige procedure met
betrekking tot de oprichting door de Staat van privaatrechtelijke rechtspersonen
(art. 38 Comptabiliteitswet).XNoot3Het kabinet wil bezien of bij de voorbereiding van dergelijke benoemingen
de Algemene Bestuursdienst kan worden ingeschakeld en of voor deze bestuurders,
evenals geldt bij de topmanagementgroep van de ministeries, een maximale benoemingsduur
van zeven jaar kan worden ingevoerd.XNoot4In dit verband zij verwezen naar de advisering van de commissie Dijkstal
en de kabinetsstandpunten daaromtrent. Zie: kabinetsreactie op het rapport
van de commissie Dijkstal, Kamerstukken II, 2003–2004, 28 479,
nr. 7.XNoot1Regels betreffende zelfstandige bestuursorganen (Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen), Eerste Kamer, 2001–2002, 27 426, nr. 276.XNoot1Het kabinet is bereid te onderzoeken of voor werknemers van een uitvoeringsorganisatie
binnen een departement een specifieke CAO kan gelden, zodat zij niet noodzakelijk
vallen onder de CAO voor het Rijk. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25268-20.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl