Vaststelling begroting van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2006; Verslag algemeen overleg op 27 juni 2006 over onder meer de actualisering van de Prinsjesdagbrief 2003
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30300-X, nr. 133

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

25-08-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30300-X nr. 133

23-08-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de bewindsliedenNadere gedachtewisselingToezeggingenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30300-XToon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 27925Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 52 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 300 XVaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie
(X) voor het jaar 200627 925Bestrijding internationaal terrorismenr. 133VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 23 augustus 2006De vaste commissie voor Defensie1 heeft op
27 juni 2006 overleg gevoerd met minister Kamp van Defensie en staatssecretaris
Van der Knaap van Defensie over:– de brief van de minister en staatssecretaris
van Defensie d.d. 2 juni 2006 inzake actualisering van de Prinsjesdagbrief 2003
(30 300-X, nr. 107);– de brief van de minister en staatssecretaris
van Defensie d.d. 19 juni 2006 houdende de aanbieding van een lijst van
vragen en antwoorden inzake actualisering van de Prinsjesdagbrief 2003
(30 300-X, nr. 119);– de brief van de minister van Defensie d.d.
9 juni 2006 inzake structurele oplossing operationele materiële
verliezen (27 925, nr. 219).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Timmermans (PvdA) kan zich vinden
in de hoofdlijnen van de toekomstverkenning in de actualisering van de Prinsjesdagbrief 2003.
Er moeten steeds vaker ver weg complexe operaties worden uitgevoerd, wat een
zware wissel trekt op de defensieorganisatie. Het personeel moet werken in
gevaarlijke omstandigheden en het vraagt een grote logistieke inspanning.
Nederland heeft een relatief grote, professionele defensieorganisatie, maar
het blijft een klein land dat niet te veel moet willen doen. De missie naar
Uruzgan vergt veel van met name de landmacht, waardoor het moeilijk wordt
om andere taken uit te voeren.Het personeelsbeleid zag er een aantal jaar geleden op papier goed uit,
maar in de praktijk blijkt dat tegen te vallen. In het licht van de vele veranderingen
in de organisatie en de hoge uitzenddruk lijkt er voor het loyale defensiepersoneel
een kritische grens te zijn bereikt. Vinden de bewindslieden dat er nog meer
kan worden gevraagd van hun personeel?De topstructuur waarvoor een aantal jaar geleden is gekozen, lijkt te
leiden tot overbelasting van met name de Commandant der Strijdkrachten (CDS),
die op te veel borden tegelijk moet schaken. Dit kan zorgen voor problemen
bij zowel de operationele aansturing als de beleidsontwikkeling. Hierin moet
een goede balans worden gevonden. De directie voor algemene beleidszaken
en beleidsvoorbereiding lijkt minder dan vroeger in staat om input te leveren.
Herkent de minister zich in dit beeld? Is hij bereid om de topstructuur te
evalueren? Deze aansturing op het hoogste niveau hangt samen met een aantal
richtingen die de minister in zijn brief aangeeft: «van eiland naar
archipel» en «van krijgsmachtdeel naar defensiebreed». Krijgsmachtdelen
werken nu beter met elkaar samen dan in het verleden, wat blijkt uit een vergelijking
van de missie naar Uruzgan met de VN-missie in Ethiopië en Eritrea (UNMEE).De materieelkeuzes lijken soms wel los te staan van de strategische ontwikkelingen.
De aanschaf van de JSF is hiervan een goed voorbeeld. Er is onvoldoende nagedacht
over hoe deze vliegtuigen passen in de toekomstvisie op de krijgsmacht. Het
hiervoor bestemde geld kan beter worden besteed aan het oplossen van de problemen
met strategisch en tactisch luchttransport. Waarom worden deze zaken niet
meer met elkaar in verband gebracht? Ook de Marinestudie staat los van de
algemene visie. De bedoeling lijkt om zoveel mogelijk schepen in de vaart
te houden en niet om ingewikkelde landoperaties zo goed mogelijk te ondersteunen.
In het licht van de veranderde omstandigheden is er minder behoefte aan fregatten
en bijvoorbeeld meer aan korvetten. De korvetten die worden aangekocht, zijn
echter zodanig aangepast dat er nog nauwelijks een verschil is met fregatten.
De bewindslieden zouden ervoor moeten zorgen dat strategische keuzes duidelijker
worden doorgetrokken in het materieelbeleid, zonder dat de discussie wordt
vertroebeld door industriepolitieke overwegingen. Te vaak worden taken gezocht
bij het beschikbare materieel, terwijl het tegenovergestelde eigenlijk zou
moeten gebeuren. De strategische taken van defensie tijdens de Koude Oorlog
werken onterecht nog steeds door in de keuzes die nu worden gemaakt. De organisatie
moet beter worden toegerust om vaker op grote afstand van Nederland voor een
langere periode complexe operaties uit te voeren.Het zou goed zijn als de bewindslieden de strafrechtketen binnen defensie
nog eens tegen het licht hielden en zochten naar verbeteringen. Daarbij moet
worden gekeken naar de rol van zowel het Openbaar Ministerie als de Koninklijke
Marechaussee (KMar) als politie van de krijgsmacht. Er worden regelmatig fouten
gemaakt bij de beoordeling van de verdenking van ernstige strafbare feiten.
Een van de problemen is dat de KMar zich niet kan verschonen als men een verdachte
persoonlijk kent. Bij complexe uitzendingen zoals die naar Afghanistan moet
altijd rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat strafbare feiten worden
gepleegd. Deze moeten op een efficiënte en professionele manier worden
onderzocht en vervolgd.De lastenverdeling voor internationale militaire operaties is zeer onevenwichtig.
Indien een land in NAVO-verband een operatie uitvoert, draait het zelf voor
de kosten op. Eigenlijk zouden alle lidstaten daaraan mee moeten betalen.
Overigens wil de PvdA niet verder bezuinigen op de defensie-uitgaven.De heer Kortenhorst (CDA) benadrukt dat de
politiek pal achter militairen moet blijven staan die op een missie zoals
die naar Afghanistan worden gestuurd. Dat betekent ook dat defensie voldoende
budget moet krijgen om haar taken goed uit te voeren.Door de hogere economische groei nemen de defensie-uitgaven als percentage
van het bnp af. De regering heeft de ambitie om indien nodig overal ter wereld
deel te nemen aan missies. De actualisering van de Prinsjesdagbrief 2003
biedt in dat kader een goede blauwdruk voor het beleid op langere termijn.
Taken worden goed doorvertaald naar de benodigde middelen. Bij het willen
realiseren van hun ambities lijken de bewindslieden echter op te lopen tegen
de grenzen van de financiële mogelijkheden, op zowel de lange als de
korte termijn. Waar liggen de grootste knelpunten bij defensie op (relatief)
korte termijn? Welke knelpunten zijn er op langere termijn bij het waarmaken
van het ambitieniveau? Welke keuzes moeten er in de ogen van de
bewindslieden worden gemaakt? De antwoorden op dit soort vragen zijn relevant
voor het debat over de begroting voor volgend jaar.Het is positief dat Ontwikkelingssamenwerking en Defensie samenwerken
bij het ondersteunen van ngo’s. Op het operationele niveau zijn er echter
vaak grote cultuurverschillen, twee werelden die elkaar nauwelijks kennen
en slecht begrijpen. Er zouden gerichte programma’s moeten komen om
de werelden van defensie en de ngo’s veel beter op elkaar af te stemmen.
Als zij de wil hebben om samen op te trekken, kunnen zij effectiever en efficiënter
mensen helpen.Defensie heeft problemen met het werven van goede mensen, bijvoorbeeld
voor luchttransport. Wat vindt de staatssecretaris van het idee om een bindingspremie
in te voeren voor moeilijk vervulbare functies?Helikopterpiloten die uitstromen uit defensie vanwege hun gezinssituatie,
gaan vaak werken bij civiele helikopterdiensten. Is het mogelijk dat de krijgsmacht
afspraken maakt met civiele helikopterdiensten, zodat de expertise wordt vergroot
en de stap voor ex-militairen kleiner wordt om op een later moment terug te
keren in de krijgsmacht?De bewindslieden hebben gewezen op de noodzaak om beter te kunnen optreden
in verstedelijkt gebied. In dat licht is het belangrijk om regelmatig te oefenen.
Het blijkt echter niet mogelijk om geschikte oefengebouwen te bouwen, omdat
die horizonvervuiling veroorzaken. Door dit soort belachelijke regels moeten
militairen steeds vaker naar het buitenland om zich voor te bereiden op hun
taak. Eerder is gevraagd om een inventarisatie van belemmerende regels voor
defensie. Wanneer zal de Kamer deze ontvangen?De heer Bakker (D66) is positief over de algemene
lijnen van de actualisering van de Prinsjesdagbrief 2003. De bewindslieden
en de krijgsmacht hebben de afgelopen jaren van de nood een deugd gemaakt.
Ondanks of dankzij de bezuinigingen zijn lagen in de organisatie weggesneden,
werken de krijgsmachtonderdelen beter samen, is het expeditionair vermogen
vergroot en is de investeringsquote verhoogd. Hun brief is tegelijkertijd
een soort testament: waar staat de krijgsmacht anno 2006 in het licht van
de snelle veranderingen in de wereld? Het terrorisme is een dreiging waarmee
in ieder geval de komende jaren rekening moet worden gehouden. Andere belangrijke
ontwikkelingen zijn de marginalisering van de derde wereld, de toenemende
strijd om schaarse hulpbronnen zoals energie en water en de groeiende economieën
in Zuidoost-Azië.Het ministerie heeft nog weinig gedaan met de Clingendaelstudie naar de
drie hoofdtaken van defensie. Dekt «de integriteit van het grondgebied»
nog wel wat gevat kan worden onder «de vitale belangen van Nederland»?
Het gaat niet alleen om het fysieke grondgebied maar bijvoorbeeld ook om de
aanvoer van hulpbronnen. Wanneer is de minister van plan om fundamenteel te
kijken naar de drie hoofdtaken?De komende jaren zal er waarschijnlijk steeds meer worden verwacht van
de krijgsmacht in het licht van de ambitieuze rol die Nederland in de wereld
wil spelen. Dit heeft vergaande consequenties voor het personeel en het vereiste
materieel. Beschikt defensie in dat licht over voldoende middelen? Nieuwe
bezuinigingen zijn onverstandig. Als Nederland zijn verantwoordelijkheid wil
nemen, moet er eerder geld bij. Het percentage van het bnp dat landen aan
defensie uitgeven, is overigens niet dé maatstaf om hun inzet voor
met name de NAVO, maar ook de EU en VN, te beoordelen, vooral omdat daarbij
geen rekening wordt gehouden met hoe efficiënt landen hun middelen besteden.
Nederland wil troepen kunnen inzetten voor missies zoals die naar Afghanistan,
maar ook bij grote natuurrampen. In de verkiezingsprogramma’s en het
regeerakkoord van het nieuwe kabinet zullen daarvoor middelen beschikbaar
moet komen.Door de reorganisatie bij defensie zullen 11 700 arbeidsplaatsen
moeten verdwijnen. Verder is er onrust over het nieuwe flexibel personeelssysteem. Het personeel heeft grote vragen over de uitgangspunten daarvan
en de gevolgen voor hen persoonlijk. Dit alles maakt hen onzeker over de toekomst,
terwijl er wel een groot beroep op hun inzet wordt gedaan. Dat kan gaan wringen,
mede omdat het arbeidsvoorwaardenoverleg al lange tijd in het slop zit. Zullen
er eigenlijk wel 11 700 arbeidsplaatsen verdwijnen? De krimp lijkt te
worden opgevangen door de groei van agentschappen, die niet onder de formatie
vallen. In welke gevallen kiest defensie voor outsourcing? Het is vreemd dat
de catering in Nederland intern wordt gehouden met als argument dat deze ook
beschikbaar moet zijn voor uitzending, terwijl in Afghanistan bedrijven worden
ingehuurd.Tijdens het overleg van EU-ministers van Defensie op 7 en 8 juni
in Brussel is gesproken over zaken waarbij er een probleem is, zoals strategische
transport, logistieke ondersteuning en middelen voor Theater Missile Defense
(TMD). In de Marinestudie wordt gesproken over een joint logistiek ondersteuningsschip,
dat juist bedoeld is voor strategisch transport en logistieke ondersteuning.
In de huidige materieelplannen zitten echter geen stappen die de Marinestudie
dichterbij brengen. Is er een probleem met de financiering waardoor er nog
geen contracten kunnen worden gesloten, of worden er andere prioriteiten gesteld?
Dit is relevant voor de behandeling van de begroting voor 2007.De heer Bakker sluit zich aan bij de opmerkingen van de heer Timmermans
over de strafrechtketen. Vanuit de rechtswetenschap zijn suggesties gedaan
om het militair strafrecht nog eens tegen het licht te houden.De heer Szábo (VVD) beschouwt de notitie
van de bewindslieden mede als een opmaat naar de begrotingsbehandeling. De
minister beschrijft zijn behoeften voor de komende periode, die niet zijn
voorzien van een financiële onderbouwing. Helaas ontbreekt het in de
notitie aan een ambitie tot groei en versterking van de krijgsmacht; het gaat
vooral om boekhouden.Tijdens een top van de ministers van Defensie van de NAVO concludeerde
de minister enkele weken geleden dat de bondgenoten moeten streven naar een
defensiebudget van 2% van het bnp. Nederland zat voor de val van de
muur nog op 2,7%, nu is dat een schamele 1,5%. In het licht
van de veranderde veiligheidssituatie in de wereld en de aantrekkende economie
zou het budget in de toekomst eigenlijk weer moeten worden verhoogd. Tijdens
de NAVO-top is ook afgesproken om het aantal militairen dat tegelijkertijd
actief is in operaties, te verhogen van 28 000 naar 30 000. De minister
van Defensie zou dit duidelijk moeten vertalen naar de Nederlandse situatie
door meer middelen te vragen, maar dat doet hij niet in zijn notitie. Nederland
behoort de NAVO-afspraken na te komen en een bijdrage te leven aan de internationale
solidariteit. Is de minister bereid om zijn ambities voor de periode tot 2011
alsnog stevig financieel te onderbouwen? Indien er niets gebeurt, dreigt het
budget als percentage van het bnp nog verder weg te zakken.Bij de Boxer blijkt er een fout in de planning te zitten van ongeveer
30%. In hoeverre geldt dat ook voor de aankoop van ander materieel?
Is de begrotingssystematiek voldoende van kwaliteit?Welke afspraken maakt het ministerie van Defensie over kenniseconomie
en maintenance valley met de ministeries van Economische Zaken en OCW? Defensie
heeft beperkte budgetten, dus wellicht kunnen andere ministeries een bijdrage
leveren aan technologische ontwikkelingen. Andere landen zoals Turkije gaan
daar op een creatievere manier mee om. Wat is de inzet van de regering?Bij de begrotingsbehandeling is gevraagd om een visie op de krijgsmacht
over tien tot vijftien jaar. De huidige planning per kabinetsperiode zorgt
ervoor dat er niet naar de langere termijn wordt gekeken, terwijl dat wel
van groot belang is voor de krijgsmacht om in te kunnen spelen op een veranderende
wereld. Is de minister bereid om alsnog met een langetermijnvisie te komen? Er komen steeds meer regels in Nederland, bijvoorbeeld op basis van de
Habitatrichtlijn, die gevolgen hebben voor de krijgsmacht. Hoeveel extra kosten
brengt dit met zich mee?De heer Herben (LPF) maakt de krijgsmacht
een compliment voor het goed uitvoeren van de taken ondanks alle bezuinigingen
en de reorganisatie. Belangrijk daarbij is de ontschotting, zowel binnen het
ministerie als interdepartementaal, waardoor er een integraal beleid kan worden
gevoerd. Hoe staat het in dat licht met de ontwikkeling van een integraal
beleid voor helikopteraanschaf en de belegging van de voormalige vliegbases
Valkenburg en Soesterberg? Komt er inderdaad een nationaal krijgsmachtmuseum
in Soesterberg? Hoe moeten de uitspraken van de staatssecretaris van Verkeer
en Waterstaat over Valkenburg worden begrepen?Ook bij innovatie moet er sprake zijn van een integraal beleid. In Het
vizier op defensie vragen deskundigen zoals Ronald Plasterk, Rijkman Groenink
en Alexander Rinnooy Kan zich af hoe het kan dat Defensie niet is vertegenwoordigd
in het Innovatieplatform. Andere landen zoals Frankrijk gaan veel flexibeler
om met dit soort zaken. Wil de minister in zijn studie over samenwerking met
Economische Zaken bij het ondersteunen van het Nederlandse bedrijfsleven nadrukkelijk
aandacht besteden aan innovatie?De versterking van de civiel-militaire samenwerking is een goede zaak.
Het is positief dat het aantal hiervoor beschikbare mensen bij defensie is
verhoogd van 3000 naar 4600. Dit legt echter wel een extra beslag op de al
zwaarbelaste krijgsmacht, die er mede daarom geld bij behoort te krijgen.
Per 2007 zou de algemene efficiencykorting bij defensie ongedaan gemaakt moeten
worden. Deze korting is onrechtvaardig omdat defensie al zo hard heeft moet
reorganiseren.Het personeel verdient voldoende aandacht, zeker wanneer het wordt ingezet
in moeilijke missies. In dat licht moet er een garantie zijn dat er voldoende
middelen beschikbaar zijn voor personeelszorg en nazorg. De staatssecretaris
heeft in dat kader gezegd dat niet het budget maar de behoefte aan zorg maatgevend
is. Dat is een mooie toezegging, maar de vraag is of ambtenaren daarnaar zullen
handelen. Zij mogen namelijk geen geld uitgeven dat niet is begroot. Willen
de bewindslieden in de begroting voor 2007 een voorziening opnemen voor dit
soort kosten, zodat het voor alle ambtenaren duidelijk is dat het geld beschikbaar
is?De regering moet het punt van common funding bij missies zoals die in
Afghanistan in internationaal verband op de agenda blijven zetten. Wellicht
kan Nederland zo kosten besparen. Ook het opzetten van gezamenlijke projecten
binnen de NAVO kan zorgen voor kostenbesparingen.In het licht van de Voorjaarsnota 2004 is afgesproken dat dit jaar 100
mln. aan de begroting wordt toegevoegd, waarmee eerdere bezuinigingen worden «teruggegeven».
Zal dat inderdaad gebeuren? Daarnaast moeten er uiteraard extra middelen beschikbaar
komen.Antwoord van de bewindsliedenDe minister benadrukt dat het personeel van
defensie zijn taken tijdens de reorganisatie goed is blijven uitvoeren. De
belastingbetaler heeft waar voor zijn geld gekregen door de positieve bijdrage
die is geleverd aan vrede en veiligheid in de wereld. De krijgsmacht pakt
problemen elders in de wereld aan om te voorkomen dat die hierheen komen en
draagt bij aan een beter leven voor mensen in moeilijke omstandigheden. Drie
jaar na het begin van de operatie Nieuw evenwicht staat de organisatie er
beter voor. Er is veel gesneden in de organisatie, wat zich vooral heeft vertaald
in een grote efficiencywinst. Een organisatie die niet de druk van de markt
voelt, moet het maximale doen om het beschikbare geld te benutten op de manier
waarop degene die dat geld beschikbaar stelt, wil. Defensie is na drie jaar
bijna in evenwicht gebracht. Het lopende jaar zal worden benut
om de laatste stap te zetten, zodat zaken voor de verkiezingen en het aantreden
van een nieuw kabinet zijn afgerond.Bij het concretiseren van de zes ontwikkelingsrichtingen van defensie –
zoals verwoord in de actualisering van de Prinsjesdagbrief 2003 –
is een brede groep mensen betrokken, niet alleen beleidsambtenaren. Allereerst
gaat het om mensen in dienst van de defensieorganisatie zelf die veel militaire
knowhow en ervaring hebben. Van hen hebben zevenhonderd mensen een bijdrage
geleverd, variërend van essays tot interviews. Ook mensen van buiten
de organisatie die een visie hebben op de rol van de krijgsmacht, zijn betrokken
bij het opstellen van de notitie, bijvoorbeeld via werkconferenties en interviews.
Deze mensen zijn afkomstig uit onder andere adviesorganen, de wetenschap,
het bedrijfsleven en culturele organisaties. Op grond van de gemaakte analyses
kunnen politieke partijen hun standpunt bepalen en dit opnemen in hun verkiezingsprogramma’s.
Er ligt nu een basis om keuzes te maken bij de volgende kabinetsformatie.Defensie heeft in de lopende kabinetsperiode niet te maken gekregen met
extra bezuinigingen. Verder is er op momenten dat er een financieel probleem
was, steeds een oplossing gevonden met steun van het kabinet en de Kamer.
Wel zijn de defensie-uitgaven als percentage van het bnp gedaald. Indien er
niets gebeurt, zal het budget als percentage van het bnp de komende jaren
verder dalen van 1,5% naar 1,2%, terwijl de NAVO-landen hebben
uitgesproken dat 2,0% redelijk is. Om dat te voorkomen zal structureel
een bedrag tussen 2,0 en 2,5 mld. aan de begroting moeten worden toegevoegd.
Dat extra geld is zeker nodig indien de politiek wil dat defensie meer taken
gaat uitvoeren, aangezien het vrijwel onmogelijk is om nog meer efficiencywinst
te boeken. Het heeft echter weinig zin om allerlei nieuwe mooie plannen uit
te werken zolang de politiek niet de bereidheid heeft uitgesproken om extra
middelen ter beschikking te stellen. In de actualisering van de Prinsjesdagbrief 2003
hebben de bewindslieden de ambities van defensie op papier gezet. Deze zijn
niet vertaald in concrete bedragen omdat er dan bedragen zouden worden genoemd
die de Kamer nog niet beschikbaar heeft gesteld. De minister toont zich echter
bereid om op verzoek van de Kamer de plannen alsnog te voorzien van een financiële
doorrekening. Het is echter duidelijk dat grotere ambities extra middelen
vragen.Het vergelijken van de defensie-uitgaven van NAVO-landen (als percentage
van het bnp) en het extrapoleren van gegevens daarover naar de toekomst is
erg lastig, onder andere omdat het moeilijk is om de economische groei goed
in te schatten en er verschillende definities van «defensie-uitgaven»
worden gebruikt. Het Nederlandse percentage is echter relatief laag in vergelijking
met andere lidstaten. In dat licht is het zorgelijk dat het percentage verder
dreigt te dalen door de aantrekkende economie. De minister zal dit ook binnen
het kabinet uitdragen. Het ongedaan maken van de efficiencykorting is een
van de vele manieren om in de toekomst meer financiële ruimte te creëren.
Tijdens deze kabinetsperiode gaat het er echter om dat het optimale wordt
gehaald uit het beschikbare budget. Het proces om binnen de NAVO te komen
tot common funding verloopt zeer moeizaam. Landen kijken uiteraard wat de
(financiële) gevolgen zijn voor zichzelf. De regering zal er binnen de
EU en de NAVO voor blijven pleiten om kosten om een eerlijke manier te verdelen.
Het valt echter niet te verwachten dat daarbij op korte termijn resultaten
worden geboekt.Defensie heeft geprobeerd om extra wensen zoveel mogelijk binnen het huidige
budget in te passen, wat duidelijk zal worden uit de begroting voor 2007.
Daarbij gaat het onder andere om luchtgrondwaarneming, twee Hercules C-130-vliegtuigen,
vervanging van en uitbreiding van het aantal helikopters, luchtverkeersleiding
voor gebieden zonder goede voorzieningen, extra personeel voor vliegtuigen
en helikopters, zelfbescherming voor de troepen in Uruzgan, datacommunicatiemiddelen
voor mobiel optreden, verbetering van het verbindingssysteem TITAAN, extra formatieplaatsen voor inlichtingenpersoneel en CIMIC-activiteiten.
Er zijn op dit moment echter onvoldoende middelen voor het op een hoger niveau
brengen van de luchtgrondwaarneming, de Boxer, het in reserve houden van Apaches,
strategisch luchttransport, meer helikopterpersoneel en het versterken van
de inlichtingennetwerken. De Kamer zal moeten besluiten of hiervoor wel of
geen extra geld beschikbaar komt.Nederland is militaire verplichtingen aangegaan voor uitzendingen en beschikbaarheid,
met name in het kader van de EU en de NAVO. Het herziene budget voor HGIS
en de huidige defensiebegroting maken het mogelijk om aan de bestaande verplichtingen
te voldoen. De defensieorganisatie komt wel steeds meer onder druk te staan,
mede omdat missies ver van huis en onder moeilijke omstandigheden moeten worden
uitgevoerd. Daarbij moeten de risico’s voor het personeel zo veel mogelijk
worden beperkt, wat extra geld kost.Bij alle nieuwe ontwikkelingen moet verantwoord en zorgvuldig worden omgegaan
met het defensiepersoneel; de defensieorganisatie kan alleen goed functioneren
als het personeel bereid en in staat is om zijn taken op een goede manier
te vervullen. Een voorbeeld is dat mensen voor een periode van vier maanden
naar Uruzgan worden gezonden en dat het daarbij blijft. De druk op een aantal
onderdelen van de organisatie dreigt echter te groot te worden. Mensen moeten
een goede balans kunnen vinden tussen werk en privé-leven. Er mag veel
van het personeel worden gevraagd, maar niet te veel.Een evaluatie van de topstructuur lijkt niet noodzakelijk. De keuzes die
zijn gemaakt, hebben geleid tot een efficiënte structuur. Staven zijn
beperkt, gelijkvormige taken zijn samengevoegd en er is een eenhoofdige leiding
gekomen. Het is duidelijk dat dit de goede manier van werken is. Bovendien
is de kunstmatige scheiding tussen landmacht, luchtmacht, marine en KMar weggenomen.
Krijgsmachtonderdelen moeten de waardevolle eigen cultuur behouden, maar wel
goed met elkaar samenwerken. De CDS heeft een zware taak, maar hij wordt goed
ondersteund door een plaatsvervanger en directeuren die het gehele beleidsveld
afdekken. Indien dat noodzakelijk blijkt te zijn, kan er extra ondersteuning
worden georganiseerd. De minister zegt toe, de gehele organisatie van de topstructuur
in beeld te brengen en de Kamer daarover te informeren.De strategische keuzes zijn wel degelijk in overeenstemming met de aanschaf
van materieel. Tien jaar geleden waren er zestien grote fregatten, waarvan
er nu nog zes over zijn. De Orions en het bijbehorende vliegveld zijn afgestoten.
Er komen vier patrouilleschepen die zijn bedoeld om landoperaties te ondersteunen.
Er zijn nieuwe, multifunctionele bevoorraders aangeschaft die met helikopters
operaties op het land kunnen ondersteunen. Er zijn landing platform docks
aangeschaft die amfibische operaties mogelijk maken. De mijnenbestrijders
en onderzeeërs worden aangepast zodat ze dichter bij land kunnen opereren.
De kruisraketten kunnen operaties op het land ondersteunen. Al deze keuzes
in het materieel vloeien voort uit de strategische keuze om de marine vooral
in te zetten ter ondersteuning van landoperaties. Ook de aanschaf van de JSF
past binnen de gemaakte strategische keuzes. Gevechtsvliegtuigen zijn onderdeel
van de core business van defensie. Ze vervullen een essentiële rol, wat
blijkt uit de operaties in voormalig Joegoslavië en Afghanistan.Op basis van de motie-Van Baalen/Eijsink bekijkt de commissie-Borghouts
de strafrechtketen binnen defensie. Zij beziet hoe de KMar en het OM in theorie
en praktijk opereren en zal voorstellen doen voor verbetering. Het is beter
om over dit onderwerp verder te praten nadat de commissie haar rapport heeft
uitgebracht. De minister vindt het belangrijk dat de KMar als militaire politie
kan optreden in de inzetgebieden, omdat deze verbonden is met het leger en
de situatie goed kent. Verder heeft het OM de afgelopen jaren haar expertise
vergroot. De minister van Justitie heeft uitgesproken dat militairen bij incidenten
in eerste instantie zullen worden beschouwd als getuigen. Alleen
indien er concrete aanwijzingen zijn voor strafbare feiten, zullen zij worden
verhoord als verdachten.De kloof tussen de werelden van de defensie en van de ngo’s wordt
snel overbrugd. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking en haar medewerkers
zetten zich sterk in voor een betere samenwerking. Er gaan mensen mee naar
Uruzgan en er zitten vertegenwoordigers van Ontwikkelingssamenwerking op het
ministerie van Defensie en vice versa. Hiermee wordt een duidelijk signaal
gegeven aan de ngo’s. Het is niet de taak van defensie om ontwikkelingswerk
te doen, maar wel om dat mogelijk te maken. Er is geen strijd met de ngo’s
maar wel over de vorm waarin de samenwerking moet worden gegoten; ngo’s
denken daar onderling ook verschillend over. In het kader van de missie naar
Uruzgan is de samenwerking op een goede manier ingevuld. De militairen zijn
zeer gemotiveerd om opbouwactiviteiten te verrichten en samen te werken met
ngo’s.Er valt winst te boeken als overheidsorganisaties die helikopters inzetten,
meer met elkaar samenwerken. Het ministerie van BZK heeft dit in beeld gebracht.
Een belangrijk voordeel is dat zo personeel beter kan worden vastgehouden.
De mogelijkheden in dit kader worden onderzocht.Het ministerie doet wel degelijk iets met de studies van Clingendael en
de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) naar de hoofdtaken van defensie.
De AIV stelt overigens in zijn advies dat er geen reden is om de hoofdtaken
van defensie te herzien. Deze staan in de Grondwet en zijn breed geformuleerd.
De minister zal in zijn reactie op het advies ingaan op de invulling van de
hoofdtaken in het licht van een verander(en)de wereld. In de studies wordt
terecht gesteld dat defensie moet bijdragen aan de doelstellingen van het
buitenlands beleid. Daarnaast moet de krijgsmacht zorgen voor de verdediging
en het indien nodig helpen van de civiele autoriteiten; over deze hoofdtaken
bestaat brede overeenstemming.De omstandigheden in Afghanistan zijn zo specifiek dat het niet verstandig
was om een eigen catering mee te nemen. Daarom is een gespecialiseerd bedrijf
ingehuurd. Het is efficiënter om gebruik te maken van bedrijven die voor
tientallen verschillende landen werken. Vanuit Nederland worden gekoelde maaltijden
naar het gebied gebracht. Het personeel is tevreden over de kwaliteit. In
het algemeen geldt dat de interne catering moet concurreren met de markt.In veel andere landen zijn defensie-investeringen een drijvende kracht
voor innovatie. Nederland zou hieraan een voorbeeld kunnen nemen. De minister
zegt toe, zich hierop te bezinnen, het ter sprake te brengen in het kabinet
en de Kamer daarvan vervolgens op de hoogte te brengen.Defensie heeft inderdaad te maken met beperkende regelgeving, maar dat
is niet vreemd in een land met meer dan 16 miljoen inwoners. Het gevolg is
dat het leger vaak elders met oefenen. In de meeste gevallen zijn regels redelijk
en noodzakelijk, maar niet in alle gevallen. Dit zal in kaart worden gebracht.De staatssecretaris betoogt dat de reorganisatie
bij defensie, de omvorming tot een expeditionaire krijgsmacht, de invoering
van een nieuw personeelssysteem en de maatschappelijke opdracht om de gemiddelde
leeftijd te verhogen, zware inspanningen hebben gevergd. Mede in dat licht
is het positief dat het ministerie en de vakbonden de intentie hebben om deze
week in de af te sluiten cao afspraken te maken over het flexibel personeelssysteem
en een ouderenregeling. Het is belangrijk dat mensen die worden uitgezonden,
duidelijkheid hebben over regelingen en arbeidsvoorwaarden.In kwantitatief opzicht gaat het goed met de reorganisatie; de cijfers
kloppen. Er is echter wel een mismatch tussen enerzijds veel vacatures en
anderzijds overtollig personeel; hiervoor worden oplossingen gezocht. De Kamer
wordt daarover geïnformeerd in de kwartaalcijfers, die kunnen worden
betrokken bij de begrotingsbehandeling. De bedoeling is dat de operatie per
1 januari 2007 is afgerond. Een probleem dat dan nog wel moet
worden opgelost, is dat de functiewaardering veelal niet is gebaseerd op de
inhoud van de functie maar op de rang. Hierdoor kan soms onvoldoende worden
ingespeeld op vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Bindingspremies bieden een
gedeeltelijke oplossing, maar er moet ook naar andere zaken worden gekeken
zoals carrièrepatronen. De staatssecretaris laat het echter aan zijn
opvolger om dit soort zaken verder uit te werken.Met de werving van nieuw personeel gaat het goed; veel jonge mensen zijn
geïnteresseerd in de krijgsmacht. Vorig jaar zijn er 7000 mensen geworven,
dit jaar wordt waarschijnlijk het target van 7500 gehaald. Nieuw personeel
is belangrijk om te voorkomen dat de uitzenddruk te hoog wordt. De instroomeisen
zijn niet erg hoog, maar er is genoeg geld beschikbaar om mensen verder op
te leiden.Er is heel veel regelgeving, zodat het de nodige tijd kost om een lijstje
op te stellen met belemmerende regels. De meeste regels hebben bovendien nut.
Defensie heeft de maatschappelijke plicht om zorgvuldig om te gaan met de
natuur op en rond de oefenterreinen. De staatssecretaris zegt toe, te proberen
voor de begrotingsbehandeling te komen met een lijst regels waarvan defensie
veel last heeft.Het was vanaf het begin duidelijk dat de agentschappen buiten de reorganisatie
zouden blijven, maar deze organisaties groeien niet. Ze gaan juist steeds
efficiënter werken om aan de taakstellingen te voldoen. Ook projectorganisaties
worden niet meegeteld in het driemaandelijkse schema dat de Kamer krijgt.
Zo worden er mensen boven de sterkte aangenomen om de Orions in verkoopbare
staat te brengen.De Marinestudie is financieel op orde. De uitgaven blijven binnen de kaders
die met de Kamer zijn afgesproken.Er zijn inderdaad vergaande plannen voor een nationaal museum in Soesterberg.
De staatssecretaris heeft periodiek contact met de provincie en de gemeenten
Soest en Zeist. Er zijn afspraken gemaakt over de invulling van het gebied.
De provincie wilde de hangars en de vliegbaan graag behouden. Het planologische
concept is gebaseerd op het idee dat het legeren het luchtvaartmuseum daar
zal worden gehuisvest.De berichten over vertraging bij het afstoten van Valkenburg kloppen niet.
De verwachting is dat er binnen niet al te lange tijd zaken kunnen worden
gedaan, zodat de gronden worden overgedragen aan een andere instantie en de
middelen vrijkomen.Met het ministerie van Economische Zaken wordt overlegd over hoe de investeringen
van defensie ten goede kunnen komen aan de Nederlandse industrie. De leidraad
daarbij blijven uiteraard de behoeften van defensie. Verder zijn er potten
met geld die in het kader van innovatie worden verdeeld. Helaas krijgt defensie
daar weinig van omdat het gaat om zaken die minder relevant worden gevonden.
De Kamer kan indien zij dat wil, zelf prioriteiten veranderen door zich anders
op te stellen in discussies met EZ en Financiën. De bewindslieden zullen
proberen om daarvoor munitie aan te dragen in de toegezegde notitie.De Kamer hoeft zich geen zorgen te maken over de beschikbaarheid van financiële
middelen voor noodzakelijke nazorg; geld is in dit geval niet het probleem.
Het is onverstandig om hiervoor geld te reserveren, want daarmee wordt «dood
geld» gecreëerd.Nadere gedachtewisselingDe heer Timmermans (PvdA) stelt vast dat de
bewindslieden hun beleid «stapelen». Dat is niet realistisch aangezien
er niet vele miljarden extra voor defensie beschikbaar zullen komen. Er moeten
daarom duidelijke prioriteiten worden gesteld, waarbij er geen heilige huisjes
mogen zijn. Wellicht is dan de conclusie dat 7 mld. voor de JSF wel erg veel
geld is of dat Nederland eigenlijk geen onderzeeërs nodig heeft.De realiteit van het personeelsbeleid blijft achter bij de ambities. Alleen
al door demografische ontwikkelingen zullen er op termijn grote
knelpunten ontstaan. Het zal voor defensie heel moeilijk worden om een aantrekkelijke
werkgever te blijven voor het steeds kleinere aantal jonge mensen die op de
arbeidsmarkt komen. In dat licht moet defensie proberen om ook een werkgever
te worden die interessant is als opstapje naar een andere baan. De staatssecretaris
moet met meer initiatieven op dit punt komen.Het is positief dat de minister bereid is om het functioneren van de topstructuur
te evalueren. Daarbij moet in ieder geval aandacht worden besteed aan de mogelijke
overbelasting van de functie CDS en de (te) grote afstand tussen het strategische
en het operationele niveau.De heer Kortenhorst (CDA) maakt een onderscheid
tussen de langere en kortere termijn. Het is goed dat de bewindslieden aangeven
welke knelpunten er op de langere termijn zullen ontstaan. Ook het ambitieniveau
voor de korte termijn verdient echter aandacht, zoals het eventuele behoud
van de Apaches; de bewindslieden moeten daarin meer inzicht bieden. Op basis
waarvan stellen zij hun prioriteiten?Ontwikkelingssamenwerking en Defensie werken goed samen. Bij de samenwerking
in het veld blijken er echter grote cultuurverschillen te zijn. Het is positief
dat de minister probeert om dit bij de missie in Uruzgan te verbeteren.Zaken als jobrotation en bindingspremies zijn goed om personeel te behouden
voor defensie. Andere mensen kunnen tijdelijk ergens anders gaan werken en
later weer terugkeren binnen de organisatie.De staatssecretaris heeft gelijk dat veel regels waardevol zijn. De kosten
van regels, in dit geval voor defensie, moeten echter wel worden afgewogen
tegen hun maatschappelijke nut.De heer Szábo (VVD) betoogt dat defensie
steeds minder mogelijkheden zal krijgen als het budget bevroren blijft. Daarom
moeten er extra middelen komen om het ambitieniveau minimaal op niveau te
houden. De bewindslieden moeten voor prinsjesdag hun plannen financieel onderbouwen
zodat hierover kan worden gesproken bij de begrotingsbehandeling.Het standbeeld van Michiel de Ruyter in Vlissingen verkeert in zeer slechte
staat. De minister zou zich ervoor moeten inspannen dat hieraan iets wordt
gedaan.De heer Herben (LPF) is blij met de aandacht
die de bewindslieden hebben voor het personeel. Daarnaast is het positief
dat de staatssecretaris heeft toegezegd dat hij middelen zal vrijmaken voor
nazorg. Er is echter geen enkele waarborg dat een eventuele opvolger dit ook
zal doen. In dat licht zou het verstandig zijn om deze toezegging formeel
vast te leggen. Wil de staatssecretaris zijn woorden op papier zetten en dit
binnen zijn organisatie uitdragen?De minister heeft toegezegd dat hij de rol van Defensie binnen het Innovatieplatform
zal inbrengen in het kabinet. De staatssecretaris moedigde de Kamer echter
aan om op dit punt wat meer druk op het kabinet uit te oefenen. Willen de
bewindslieden wel of niet dat de Kamer duidelijk uitspreekt dat Defensie een
grotere rol moet krijgen in het Innovatieplatform?De minister ontkent dat bij zijn ministerie
beleid op beleid wordt gestapeld en dat er geen keuzes worden gemaakt. Tijdens
deze kabinetsperiode is zwaar ingegrepen in de defensieorganisatie. Alle bezuinigingen
uit het verleden zijn doorgevoerd. Daarbij is de slagkracht op peil gebleven
en is defensie omgevormd tot een expeditionaire organisatie die in de wereld
kan bijdragen aan vrede en veiligheid. Nieuwe bezuinigingen zijn niet meer
verantwoord; alle gevonden mogelijkheden daartoe zijn benut. De organisatie
levert het maximale voor het nu beschikbare budget. Het defensiebudget
zou in de komende jaren ten minste moeten worden gecompenseerd voor de geldontwaarding.
Indien Nederland een belangrijke rol wil spelen bij het waarborgen van vrede
en veiligheid, moet het daarvoor (extra) middelen beschikbaar willen stellen.Het aantal gevechtsvliegtuigen is teruggelopen van 220 in 1990 tot 108.
Op dit moment wordt uitgegaan van 85. Ze vormen een wezenlijk onderdeel van
de krijgsmacht, dat niet zomaar kan worden wegbezuinigd om andere uitgaven
mogelijk te maken. Na de verkiezingen zal de politiek keuzes moeten maken
voor de toekomst.De CDS is degene die het strategische niveau verbindt met de operationele
praktijk. Het is uiteraard een zware functie, die echter goed wordt ondersteund
binnen de organisatiestructuur. Eventuele knelpunten die ontstaan, zullen
worden opgelost.Ngo’s denken heel verschillend over de samenwerking met defensie.
Sommige willen niets met defensie te maken hebben omdat zij bang zijn doelwit
te worden van strijdende partijen. Andere zien in dat defensie kan zorgen
voor een veilige werkomgeving. Het ministerie praat met ngo’s en laat
de keuze aan hen, bijvoorbeeld of ze wel of niet naar Uruzgan gaan. Defensie
wil zo goed mogelijk met hen samenwerken en hun zo de mogelijkheden geven
om hun belangrijke taken uit te voeren.Samenwerking tussen helikopterorganisaties zal in de praktijk waargemaakt
moeten worden. Woorden alleen hebben weinig betekenis.Ramingen, zoals voor de Boxer, zijn vaak op zich al gevoelige informatie.
Als het bedrijfsleven weet dat een bepaalde hoeveelheid geld beschikbaar is,
dan zal het daarop inspelen. Het is dan ook niet vreemd dat ramingen soms
mistig worden gehouden en niet altijd overeenkomen met de uitkomst. Bedragen
die bewindslieden al dan niet vertrouwelijk aan de Kamer melden, zijn een
zo goed mogelijke schatting. Defensie probeert te voorkomen dat meer geld
wordt uitgegeven dan nodig is.De minister zegt toe, zich op de hoogte te laten stellen van de toestand
van het standbeeld van Michiel de Ruyter in Vlissingen en de verantwoordelijken
te wijzen op hun verplichtingen. Eventueel zal hij bezien of Defensie een
bijdrage kan leveren.Het kabinet stelt een flink bedrag beschikbaar voor innovatie, waaraan
van allerlei kanten wordt getrokken. Defensie is in dit verband weinig succesvol
bij het binnenhalen van middelen. De minister zal zich binnen het kabinet
ervoor blijven inzetten dat dit verandert, maar de opvatting van de Kamer
is uiteraard ook van belang.De staatssecretaris kijkt ernaar uit om in
het kader van de begrotingsbehandeling met de Kamer een inhoudelijke discussie
te voeren over het personeelsbeleid. Defensie heeft een positieve maatschappelijke
rol als doorstroomorganisatie, wat defensie bovendien aantrekkelijk maakt
als werkgever. Mensen met weinig perspectief komen binnen, worden gekwalificeerd
en stromen beter uit dan zij binnenkwamen. Verder klopt het dat de demografische
ontwikkeling grote gevolgen heeft, maar dat wordt deels gecompenseerd door
het streven om meer vrouwen en allochtonen binnen te halen.De staatssecretaris zegt toe, in de begroting een zin op te nemen over
de nazorg. Zo wordt het formeel vastgelegd, wat wellicht meer zekerheid biedt.Indien de Kamer inderdaad wil dat Defensie een grotere rol krijgt binnen
het Innovatieplatform, dan moet zij dat ook duidelijk maken aan andere betrokken
bewindslieden.ToezeggingenDe voorzitter constateert dat de volgende
toezeggingen zijn gedaan:– de Kamer wordt geïnformeerd over de langetermijnbehoeften
die niet binnen de huidige begroting kunnen worden geaccommodeerd; de bijbehorende financiële raming zal de Kamer voor prinsjesdag
bereiken;– de Kamer wordt geïnformeerd over het functioneren van de
bestuursstaf;– de Kamer ontvangt voor de begrotingsbehandeling een lijst met
regelgeving die defensie als problematisch ervaart;– de Kamer ontvangt voor de begrotingsbehandeling de financiële
onderbouwing van Nieuw evenwicht.De voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,AlbayrakDe adjunct-griffier van de vaste commissie voor Defensie,De BoerXNoot1Samenstelling: Leden: Klaas de Vries (PvdA), Bakker (D66), Koenders (PvdA),
Van Beek (VVD), Karimi (GroenLinks), Timmermans (PvdA), Van Bommel (SP), Albayrak
(PvdA), voorzitter, Balemans (VVD), Van Baalen (VVD), Snijder-Hazelhoff (VVD),
Van Winsen (CDA), Van den Brink (LPF), Mastwijk (CDA), Herben (LPF), ondervoorzitter,
Duyvendak (GroenLinks), Kortenhorst (CDA), Huizinga-Heringa (ChristenUnie),
Van Velzen (SP), Algra (CDA), Haverkamp (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Straub (PvdA), Blom (PvdA), Eijsink (PvdA), Brinkel (CDA) en Szabó
(VVD).Plv. leden: Van Dam (PvdA), Van der Laan (D66), Waalkens (PvdA), Lenards
(VVD), Halsema (GroenLinks), Fierens (PvdA), Meijer (PvdA), Van Miltenburg
(VVD), Visser (VVD), Oplaat (VVD), De Haan (CDA), Smilde (CDA), Hermans (LPF),
Vendrik (GroenLinks), Knops (CDA), Van der Staaij (SGP), De Wit (SP), Jan
de Vries (CDA), Ormel (CDA), Ferrier (CDA), Tichelaar (PvdA), Noorman-den
Uyl (PvdA), Jonker (CDA) en Veenendaal (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30300-X-133.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl