Voorstel van wet van lid Thieme tot wijziging Gezondheids- en welzijnswet voor dieren i.v.m. bedwelming bij ritueel slachten; Memorie van Toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31571, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

05-09-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31571 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Ritueel slachtenWat is ritueel slachten?Onbedwelmd slachtenKosjer slachtenHalal slachten3. Welzijnsaantasting in relatie tot ritueel slachtenWetenschappelijke onderzoeken en statementsDe aantasting van het dierenwelzijn gedurende het proces
van onbedwelmd ritueel slachtenWelzijnsaantasting bij uitselecteren, verplaatsen en fixerenWelzijnsaantasting bij het ritueel slachtenSpecifieke welzijnsaantasting bij runderenSpecifieke welzijnsaantasting bij kippenConclusie: welzijnsaantasting dieren bij rituele slacht
is onaanvaardbaarStandpunt Nederlandse regering4. Mogelijkheden voor bedwelming bij rituele slachtToegepaste bedwelmingsmethoden5. Ritueel slachten in EuropaHistorie van het rituele slachten in EuropaHuidige Europese regelgeving ten aanzien van ritueel slachtenNederlandse regelgeving ten aanzien van ritueel slachten6. Huidige stand van zaken ritueel slachten in NederlandAantal dieren en slachterijen in NederlandVermarkting van ritueel geslacht vlees7. Een verbod op onbedwelmd ritueel slachten in Nederland8. Artikelsgewijze toelichtingArtikel IArtikel IIBIJLAGEGebruikte bronnen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31571Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 47 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 571Voorstel van wet van het lid Thieme tot wijziging van de Gezondheids-
en welzijnswet voor dieren in verband met het invoeren van een verplichte
voorafgaande bedwelming bij ritueel slachtennr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING1. InleidingIeder jaar worden in Nederland naar schatting ruim 2 miljoen dieren onverdoofd
ritueel geslacht. Uit wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat het onverdoofd
ritueel slachten volgens de Joodse en Islamitische traditie dierenwelzijnsproblemen
veroorzaakt zoals stress, pijn en leed voorafgaand en gedurende de slacht.
Diverse dierenartsenorganisaties zoals de Koninklijke Nederlandse Maatschappij
voor Diergeneeskunde (KNMvD) en de Federation of Veterinarians in Europe (FVE)
spreken van een onaanvaardbaar dierenleed.Deze initiatiefwet strekt tot een algeheel verbod op het onverdoofd ritueel
slachten door aanpassing van artikel 44 van de Gezondheids- en welzijnswet
voor dieren. De uitzonderingsbepaling zoals opgenomen in de Gezondheids- en
welzijnswet voor dieren betreffende het verdoven van dieren voorafgaand aan
de slacht in geval van rituele slacht komt hiermee te vervallen. Als dit voorstel
wordt aangenomen, is het toedienen van voorafgaande bedwelming bij ritueel
slachten verplicht.Het opheffen van deze uitzonderingsbepaling is niet in strijd met artikel
6 van de grondwet, omdat daarin wordt gesteld dat ieder het recht heeft zijn
godsdienst te belijden, «behoudens ieders verantwoordelijkheid voor
de wet». Volgens de wet is het onverdoofd slachten van dieren verboden
en maken beide religies gebruik van een uitzonderingsbepaling op de wet. Het
opheffen van deze uitzonderingsbepaling is mogelijk zonder de vrijheid van
godsdienst aan te tasten.Verscheidene vormen van reversibele bedwelming in de rituele slacht worden
momenteel al op grote schaal toegepast, zowel in Nederland als in andere Europese
lidstaten en Nieuw-Zeeland.2. Ritueel slachtenWat is ritueel slachten?Ritueel slachten is het doden van dieren volgens overgeleverde (religieuze)
gebruiken, plechtigheden en ceremoniën. Ritueel slachten heeft in Nederland
alleen betrekking op het Jodendom en de Islam. Voorschriften of
spijswetten die hun basis vinden in respectievelijk de Torah en de Koran,
beschrijven het voedsel dat genuttigd mag worden en de wijze waarop dieren
geslacht en verbloed dienen te worden om vlees geschikt te maken voor consumptie.Volgens beide rites mogen alleen levende en gezonde dieren worden geslacht.
Deze dieren mogen op het moment van slacht geen leed ondervinden. Beide religies
onderstrepen het belang van een humane behandeling van dieren en geven daarbij
aan dat het slachten van een dier een grote verantwoordelijkheid is.Kosjer slachten en halal slachten lijken sterk op elkaar wat betreft de
gehanteerde methoden en gebruiken, waarbij de volgende onderdelen in het slachtproces
van belang zijn:• de fixatie van het dier;• de eisen aan de messen waarmee de halssnede dient te worden toegebracht;• de wijze van toebrengen van de halssnede;• de handelingen die het verbloeden moeten bevorderen;• de mogelijkheid tot (reversibele) onderbreking van het bewustzijn
vooraf of direct aansluitend op de halssnede.Het uitselecteren, verplaatsen en fixeren neemt bij onbedwelmd slachten
meer tijd in beslag dan bij een regulier slachtproces, stelde de KNMvD onlangs
vast. Runderen, schapen en geiten worden – al dan niet met behulp van
een kantelapparaat – op hun zij of rug gekeerd en vastgezet om de halssnede
toe te kunnen brengen.Onbedwelmd slachtenIn het geval van onbedwelmd slachten wordt bij een onverdoofd dier de
hals doorgesneden. Na het aanbrengen van de halssnede treedt niet onmiddellijk
bewustzijnsverlies op. De periode tot het optreden van bewustzijnsverlies
kan in lengte sterk variëren afhankelijk van de diersoort, de wijze van
het aanbrengen van de halssnede en de manier van verbloeden. Bij runderen
en schapen kan deze periode oplopen tot twee minuten (KNMvD, 2008: 3, 4, 5,
6, 13, 14, 15).Bij runderen wordt bij de halssnede de arteria vertebralis niet doorgesneden
(KNMvD, 2008: 4). Dit bloedvat verzorgt een deel van de bloedvoorziening van
de hersenen. Daardoor is de periode tot het optreden van bewustzijnsverlies
bij runderen aanmerkelijk langer dan bij andere dieren die onbedwelmd worden
geslacht.Kosjer slachten1De productie van kosjer vlees en gevogelte moet plaatsvinden volgens de
slachtmanieren zoals deze beschreven is in de Torah (Sechita); Alleen vlees
van herkauwende zoogdieren met gespleten hoeven is toegestaan. Van de geoorloofde
dieren mag het achterdeel met de zogenaamde verwrongen spier niet worden gegeten
(Genesis 32:33). Voor gevogelte geldt dat alleen roofvogels in de bijbel tot
verboden zijn verklaard.Slechts een getrainde slager (shochet), wiens kundigheid van tevoren is
beoordeeld door een Rabbi, is gekwalificeerd om een dier te slachten. De luchtpijp,
slokdarm en slagaders van het dier moeten door middel van een halssnede met
een speciaal, vlijmscherp mes in een snelle beweging worden doorgesneden,
zodat, volgens het Nederlands-Israelisch Kerkgenootschap, het dier een langzame
en pijnloze dood sterft. Volgens de kosjere rite is bedwelmen voorafgaand
aan de slacht niet toegestaan omdat bedwelmingsmethoden het dier
kunnen verwonden. Recent ontwikkelde methoden zoals reversibele elektrische
bedwelming leiden niet tot verwondingen, waardoor dit bezwaar is weggenomen
(HSA, 2007).Nadat het dier is geslacht, dient het te worden gecontroleerd door een
getrainde inspecteur (bodek). Deze kijkt of er zich enige abnormaalheden te
zien zijn aan de organen en ingewanden, wat het dier al snel tot niet-kosjer
kan maken. Vooral de longen worden goed in de gaten gehouden, omdat aan de
hand hiervan snel is vast te stellen of het dier gezond is geweest.Er zijn verschillende snijmethodes voor rundvlees, kalfsvlees en lam,
die in het Hebreeuws Nikkur worden genoemd. Deze methodes houden in dat de
bloedvaten, zenuwen, en alle andere niet-kosjere ingewanden op een kosjere
manier worden verwijderd. Het consumeren van de achterhand van een rund is
niet toegestaan, tenzij deze op speciale wijze wordt behandeld. In Nederland
wordt de achterhand van runderen via gangbare kanalen vermarkt. Er is geen
etiketteringplicht voor dit kosjer geslacht vlees dat als gangbaar vlees wordt
verkocht.De Torah verbiedt het consumeren van bloed, afkomstig van dieren (Leviticus
3:17). Twee methoden om het bloed te extraheren zijn zouten en braden. Vlees
mag niet worden gegeten of worden verwerkt, voordat het een van deze twee
processen heeft ondergaan. Kosjer geslacht vlees wordt alleen verkocht in
speciale slagerijen (momenteel één in Nederland) en in enkele
andere winkels met kosjere producten.Halal slachtenDe Islamitische slachtmethode vertoont grote overeenkomst met de Joodse
rituele slacht. Ook hier wordt gebruik gemaakt van een scherp mes en dient
het dier geheel te verbloeden. De slacht dient te worden uitgevoerd door een
moslim. In tegenstelling tot de kosjere slachter wordt de islamitische slachter
niet door een religieuze autoriteit geaccrediteerd (HSA, 2007). Terwijl het
dier wordt geslacht, is een imam aanwezig die een religieuze spreuk uitspreekt.
Ten aanzien van methoden van bedwelming bestaat veel onduidelijkheid over
wat wel en niet is toegestaan. Er zijn grofweg twee religieuze stromingen
binnen de Islam die zich uitspreken over de industriële halalslacht.De eerste stroming baseert zijn interpretatie op een Koran vers (5:5)
dat stelt dat Christelijke en Joodse tradities van de geïndustrialiseerde
landen acceptabele slachtmethoden hebben die ook voor moslims geschikt zijn
(al-Qaradawi 1960:59 in: Bergeaud, 2007). Christenen en Joden worden in deze
geloofsrichting gezien als het volk van het Boek en het is voor Moslims niet
verboden het voedsel van de volkeren van het boek te eten (Bergeaud, 2007).De tweede stroming stelt dat het niet is toegestaan een dier te eten dat
niet is geslacht uit naam van God. De interpretatie is dat de inwoners van
Europese geïndustrialiseerde landen het niet verdienen om als volk van
het Boek te worden aangeduid. Daardoor is het door hun geslachte vlees niet
geschikt voor moslims (Bergeaud, 2007).3. Welzijnsaantasting in relatie tot ritueel slachtenWetenschappelijke onderzoeken en statementsIn 2002 heeft de Federation of Veterinarians in Europe verklaard tegen
het onbedwelmd slachten van dieren te zijn (KNMvD, 2008: 2).In 2003 concludeerde het Britse Farm Animal Welfare Council in het rapport
over het welzijn van landbouwhuisdieren gedurende de slacht, dat ritueel slachten
zonder bedwelming onaanvaardbaar is (FAWC, 2003). Het rapport gaf als aanbeveling
om alle uitzonderingen op het bedwelmen van dieren tijdens de slacht af te
schaffen.Op 15 maart 2008 kwam de Koninklijke Nederlandse Maatschappij van
Diergeneeskunde (KNMvD) met een verklaring die dezelfde strekking heeft: «De
KNMvD vindt dat het dierenwelzijn bij het onbedwelmd slachten van runderen
en in mindere mate bij dat van schapen onaanvaardbaar wordt aangetast.»Deze verklaring was onder meer gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek
waaruit blijkt dat onbedwelmd ritueel slachten belangrijke negatieve effecten
heeft op het welzijn van dieren (KNMvD, 2008: 3,6,7). Effecten die zowel optreden
door de handelingen die volgens de riten dienen te worden verricht als door
de wijze waarop deze handelingen worden uitgevoerd. Onbedwelmd ritueel slachten
blijkt zelfs op een aantal punten in strijd met artikel 3 van het Besluit
ritueel slachten en de Europese Richtlijn nr.93/119/EC.De aantasting van het dierenwelzijn gedurende het proces
van onbedwelmd ritueel slachtenDe wijze van slachten, de duur van het verbloeden en het proces dat daaraan
vooraf gaat zoals het uitselecteren, verplaatsen en fixeren van de dieren,
is sterk bepalend voor de mate van aantasting van het dierenwelzijn.Welzijnsaantasting bij uitselecteren, verplaatsen en fixerenHet uitselecteren, verplaatsen en fixeren bij onbedwelmd slachten neemt
over het algemeen meer tijd in beslag dan bij een regulier slachtproces. In
de meeste gevallen zijn verregaande maatregelen nodig om het dier te fixeren.
Zo worden runderen voorafgaand aan het toebrengen van de halssnede met behulp
van een kantelapparaat in zij- of rugligging gebracht. Schapen en geiten worden
in een speciale «restrainer» of op een burrie op de rug liggend
vastgehouden.De KNMvD geeft op grond van wetenschappelijke onderzoeken aan dat dit
leidt tot additionele stress bij de toch al angstige dieren. Ook stelt zij
dat tijdens dit proces de kans op complicaties en fouten groot is. Problemen
door het verzet van het dier bij de fixatie kunnen bij het onbedwelmd slachten
de periode tot het intreden van het bewustzijnsverlies sterk verlengen.De KNMvD concludeert dat de wijze van uitselecteren, verplaatsen en fixeren
op gespannen voet staat met artikel 3 van het Besluit ritueel slachten. Daarin
is conform de Richtlijn (EU) nr.93/119 bepaald dat bij het verplaatsen, onderbrengen,
fixeren, slachten of doden de dieren elke vermijdbare opwinding of pijn, elk
vermijdbaar lijden en alle vermijdbare verwondingen en kneuzingen moeten worden
bespaard.Welzijnsaantasting bij het ritueel slachtenIn het geval van onbedwelmd slachten wordt bij een onverdoofd dier de
hals doorgesneden. Na het aanbrengen van de halssnede treedt niet onmiddellijk
bewustzijnsverlies op. De periode tot het optreden van bewustzijnsverlies
kan in lengte sterk variëren afhankelijk van de diersoort, de wijze van
het aanbrengen van de halssnede en de manier van verbloeden. Bij runderen
en schapen kan deze periode oplopen tot twee minuten (KNMvD, 2008: 3, 4, 5,
6, 13, 14, 15).Tijdens de periode van verbloeden is het dier voor een deel bij kennis
en is er zeer waarschijnlijk sprake van onnodige pijn en lijden vanwege onder
andere:• de toegebrachte halssnede waarbij verschillende van zenuwweefsel
voorziene weefsels worden gekliefd;• de mogelijkheid tot het inademen van bloed en in het geval van
herkauwers ook van de pensinhoud;• het manipuleren van de wondranden om het uitbloeden te bespoedigen;• de ademnood die kan optreden door zenuwbeschadiging van de nervus
vagus en de nervus phrenicus, met onder meer het ontbreken van de hoestreflex
als gevolg;• de mogelijkheid van stress als gevolg van een plotselinge bloeddrukdaling
(KNMvD, 2008: 3, 5).Aan de vakbekwaamheid van de uitvoerder van het onbedwelmd slachten worden
slechts beperkte wettelijke eisen gesteld waardoor het verkeerd uitvoeren
van slachthandelingen extra stress, pijn en leed kan veroorzaken bij de dieren.Specifieke welzijnsaantasting bij runderenBij runderen wordt bij de halssnede de arteria vertebralis niet doorgesneden
(KNMvD, 2008: 4). Dit bloedvat verzorgt een deel van de bloedvoorziening van
de hersenen. Daardoor is de periode tot het optreden van bewustzijnsverlies
bij runderen aanmerkelijk langer dan bij andere dieren die onbedwelmd worden
geslacht. Het welzijn tijdens het slachtproces wordt met name bij runderen
ernstig aangetast, aldus de KNMvD.Specifieke welzijnsaantasting bij kippenPluimvee dat ritueel wordt geslacht, wordt levend opgehangen aan de slachtlijn.
Voorafgaand aan de snede krijgen zij een elektrische schok om zich te strekken
zodat de nek automatisch kan worden doorgesneden. Bij deze vorm van slachten
komt het regelmatig voor dat de nek en de bloedvaten niet goed worden doorgesneden
wat leidt tot onaanvaardbare praktijken. Door de hoge snelheid van de slachtlijn
is manueel doden en het doorsnijden van alle bloedvaten aan beide zijden van
de hals niet haalbaar. De toepassing van een elektrische schok om de nek te
strekken is overigens bij wet verboden. Desondanks wordt deze vorm van slachten
nog steeds in Nederland toegepast.Conclusie: welzijnsaantasting dieren bij rituele slacht
is onaanvaardbaarOp basis van wetenschappelijk onderzoek blijkt dat bij dieren die bij
bewustzijn geslacht worden, het dierenwelzijn meer is aangetast dan bij het
reguliere slachtproces (KNMvD, 2008: 3, 6, 7). Wanneer men daarbij de duur
van het totale proces van het onbedwelmd slachten (van uitselecteren en fixatie
tot bewustzijnsverlies als gevolg van het verbloeden) in aanmerking
neemt, is er sprake van onaanvaardbare pijn en lijden.Standpunt Nederlandse regeringDe welzijnsaantastingen als gevolg van onbedwelmde rituele slacht wordt
erkend door de Nederlandse overheid. Op grond van het recht op vrijheid van
godsdienst worden echter nog geen concrete stappen ondernomen om een verbod
op het onbedwelmd ritueel slachten te initiëren.In de Nota Dierenwelzijn (2007) is de volgende
passage over ritueel slachten opgenomen: «De Nederlandse grondwet kent
het recht op de vrijheid van godsdienst. Dit is voor mij een hoog goed en
doet recht aan de diversiteit van de Nederlandse samenleving. Zowel het Jodendom
als de Islam schrijven voor dat dieren onbedwelmd moeten worden geslacht.
Gebleken is dat er ruimte zit in de interpretatie van het begrip «onbedwelmd».
Zo is er de mogelijkheid om de dieren reversibel te bedwelmen. Ik wil met
de betrokken organisaties de mogelijkheden onderzoeken om te komen tot meer
reversibel bedwelmen, met name bij runderen. De overheid gaat in overleg met
betrokken organisaties om te komen tot meer reversibel bedwelmen van met name
runderen (gereed medio 2009).»4. Mogelijkheden voor bedwelming bij rituele slachtZowel de joodse als islamitische religie onderstrepen het belang aan een
humane behandeling van dieren. Dit is vastgelegd in eeuwenoude riten die in
het verleden moesten voorkomen dat dieren tijdens de slacht werden mishandeld.
De riten hebben mede tot doel om voorafgaand en tijdens de slacht te voorkomen
dat dieren verwondingen zouden oplopen of zouden lijden aan pijn en stress.Een ander belangrijk element in beide riten is dat de dieren gezond en
levend zijn voorafgaand aan de slacht. Bedwelming zou kunnen leiden tot de
dood van de te slachten dieren en was daarom niet toegestaan. Ook zou bedwelming
kunnen leiden tot het slecht verbloeden van het dier. Dit vormt voor beide
religies een obstakel omdat het niet is toegestaan bloed te consumeren.Volgens de kosjere rite is bedwelmen voorafgaand aan de slacht niet toegestaan
omdat bedwelmingsmethoden het dier kunnen verwonden. Recent ontwikkelde methoden
zoals reversibele elektrische bedwelming leiden niet tot verwondingen, waardoor
dit bezwaar is weggenomen (HSA, 2007).Met betrekking tot het bedwelmen zijn Islamspecialisten eensgezind dat
het dier moet sterven door het slachten zelf en dus niet door een natuurlijke
dood of anderszins (Bergeaud, 2007). Sommige Islamspecialisten zeggen dat
bedwelming voorafgaand aan de slacht is toegestaan omdat het overeenkomt met
de hadith, waarin wordt voorgeschreven respectvol om te gaan met levende wezens.
Tegenstanders van bedwelming stellen dat bedwelming de kans doet toenemen
dat het dier overlijdt voordat het daadwerkelijk is geslacht.Daarnaast stellen sommige Islamdeskundigen dat het verbloeden van het
dier langzamer verloopt of minder effectief is wanneer het dier tevoren is
bedwelmd. Dit is echter weersproken door een uitgebreid wetenschappelijk onderzoek
waarin is aangetoond dat er geen significant verschil in bloedverlies optreedt
tussen dieren die voorafgaand aan de slacht zijn bedwelmd en dieren die niet
zijn bedwelmd (Anil, M., et. al.; 2004 & 2006).Het grote verschil met de Joodse rite is dat de Islamitische rite dus
niet eenduidig is over het toestaan van bedwelming en de relatie tussen bedwelmen
en het voorkomen van het onnodig lijden van dieren (Bergeaud, 2007).Inmiddels heeft wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat de in Nederlandse
slachthuizen toegepaste rituele slachtmethoden het welzijn van dieren onaanvaardbaar
aantast in vergelijking tot reguliere slachtmethoden (KNMvD, 3,6,7). De humane
behandeling van dieren, zoals ook vanuit de islam en het jodendom worden voorgeschreven,
is hierdoor onder druk komen te staan. Daartegenover staat dat in de afgelopen
jaren nieuwe bedwelmingsmethoden zijn ontwikkeld die niet in strijd zijn met
de riten van beide religies, zoals elektrische bedwelming van runderen en
schapen en het knocken (een kopslag met een rubber hamer) van runderen.Deze elektrische bedwelmingsmethoden worden in andere landen al toegepast
en hebben geleid tot aanzienlijke welzijnsverbeteringen. In Nieuw Zeeland
en het Verenigd Koninkrijk wordt op grote schaal reversibele (omkeerbare)
bedwelming toegediend voorafgaand aan het ritueel slachten, zoals een elektrische
schok (electro-narcose). Dit gebeurt in het Verenigd Koninkrijk bij 90%
van alle dieren die worden geslacht (MHS, 2004; RSPCA, 2007).De bedwelming is reversibel zodat het bezwaar dat dieren gedood kunnen
worden door de bedwelming is weggenomen (Grandin, 1994; Nandha, 2007; HSA,
2007). En uit uitgebreide tests is gebleken dat elektronische bedwelming geen
invloed heeft op het verbloeden van dieren, zodat het bezwaar dat er mogelijk
bloed achterblijft in het karkas ook is weggenomen (Anil et al; 2004 &
2006, HSA, 2007).Het is dus mogelijk om met respect voor zowel de islamitische als joodse
religie dieren te bedwelmen voorafgaand aan de slacht.Toegepaste bedwelmingsmethodenOp dit moment wordt er in Nederland binnen Islamitische kringen al op
beperkte schaal bedwelming toegepast voorafgaand aan het slachten. Bijvoorbeeld
door het toedienen van een reversibele bedwelming voorafgaand aan het ritueel
slachten van schapen. Ook in de reguliere schapenhouderij in Nederland wordt
reversibel verdoven toegepast via elektrische bedwelming. In Nieuw Zeeland
is elektrische bedwelming verplicht bij het ritueel slachten. Hiervoor zijn
protocollen ontwikkeld die niet in strijd worden geacht met de voorschriften
van bepaalde religies (KNMvD, 2008: 2). Het is onbekend hoeveel schapen in
Nederland die halal worden geslacht deze reversibele verdoving toegediend
krijgen. Verder zijn momenteel proeven gaande om kalveren via elektrische
schokken reversibel te bedwelmen en om kippen reversibel te bedwelmen met
gas.Een bedwelmingsmethode die ook wel wordt toegepast bij dieren die onbedwelmd
worden geslacht, is een schot direct na het aanbrengen van de halssnede (post-stunning).
Dit verkort de periode dat de dieren bij bewustzijn zijn aanmerkelijk en levert
na het doorsnijden van de hals enige welzijnswinst op. Deze vorm van bedwelmen
(post-cut stunning) wordt in het Verenigd Koninkrijk vooral toegepast bij
runderen die volgens de joodse rite worden geslacht. Deze methode laat echter
onverlet dat de geconstateerde welzijnsproblemen gedurende uitselecteren,
verplaatsen en fixeren onverminderd voort blijven bestaan. Achteraf bedwelmen
van dieren levert dus slechts een minimale welzijnswinst op en
is daarom nog steeds in strijd met de Europese richtlijn en artikel 3 van
het Nederlandse Besluit ritueel slachten.Deze initiatiefwet beoogt een verbod op het onverdoofd ritueel slachten.
Post-stunning maakt geen onderdeel uit van deze initiatiefwet.5. Ritueel slachten in EuropaHistorie van het rituele slachten in EuropaVanaf het eind van de negentiende eeuw hebben de Joodse gemeenschappen
in Europa het recht om volgens de sechita, dus zonder bedwelming voorafgaand
aan de slacht, dieren te slachten. In Nederland is het recht van de Joodse
Gemeenschap om volgens de sechita te slachten in 1920 bij Koninklijk Besluit
vastgelegd. Al vanaf begin vorige eeuw zijn er onder veterinaire experts discussies
gaande over het lijden van dieren dat daarmee gepaard gaat. Deze discussies
werden ook gevoerd vanuit de eerste dierenwelzijnsorganisaties in Europa.
Ondanks deze discussies werd in de meeste Europese landen vastgehouden aan
het recht op uitvoeren van de shechita (Bergeaud, 2007).Pas in de tweede helft van de twintigste eeuw werd dit recht weer actief
ter discussie gesteld vanwege twee belangrijke ontwikkelingen. De eerste ontwikkeling
was een steeds sterker wordende Europese consensus om te komen tot een wettelijke
verplichting om dieren voorafgaand aan de slacht te bedwelmen. De tweede ontwikkeling
was de komst van grote groepen immigranten uit moslimlanden.Nederland heeft, in verhouding tot andere Europese landen, lang gewacht
met het toestaan van de onbedwelmde halalslacht. De onduidelijkheid van geestelijk
moslimleiders of bedwelming wel of niet was toegestaan in het ritueel slachten
was hier mede de oorzaak van. In 1975 heeft Nederland het verbod op halal
slachten zonder voorafgaande bedwelming opgeheven. In Duitsland was dat overigens
nog veel later het geval en werd het verbod pas in 2002 opgeheven (Bergeaud,
2007).Huidige Europese regelgeving ten aanzien van ritueel slachtenHet verdrag van de European Convention for the Protection of Animals for
Slaughter (1982) spreekt van een verplichte bedwelming bij het slachten van
dieren en het besparen van onnodig lijden in geval van rituele slacht. Nederland
heeft dit verdrag in 1981 ondertekend en in 1986 geratificeerd.Ook artikel 5 lid 1 c van Richtlijn 93/119/EG van 22 december 1993
inzake de bescherming van dieren bij het slachten of doden, bepaalt dat eenhoevigen,
herkauwers, varkens, konijnen en pluimvee vóór het slachten
dienen te worden bedwelmd alvorens te worden gedood. In de richtlijn is tevens
vastgelegd dat bij het slachten of het doden van productiedieren elke vermijdbare
pijn, opwinding of elk vermijdbaar lijden moet worden voorkomen.De EU-richtlijn biedt lidstaten ruimte voor het toestaan van uitzonderingen
op grond van religieuze riten. Uit artikel 2 bijlage D volgt dat «het
bepaalde in lid 1 onder c), niet geldt voor dieren die worden geslacht volgens
speciale methoden die vereist zijn voor bepaalde religieuze riten».
Dit is dus geen voorschrift, maar een toegestane afwijking van de Europese
verplichting om dieren voorafgaand aan de slacht te bedwelmen. Hierdoor is
een grote variëteit aan interpretaties van toegestane onbedwelmde rituele
slacht door de afzonderlijke Europese lidstaten ontstaan (Bergeaud, 2007).Een aantal EU-lidstaten maakt gebruik van deze ontheffingsmogelijkheid1. Er bestaan echter per land verschillen in wat wel en
niet is toegestaan. Zo mogen bijvoorbeeld in Spanje runderen niet onbedwelmd
worden geslacht (Bergeaud, 2007). In Europa zijn ook landen waar onbedwelmd
ritueel slachten verboden is, zoals Luxemburg. In Finland en delen van Oostenrijk
is het onbedwelmd slachten verboden maar mag het bedwelmen wel plaatsvinden
na het toebrengen van de halssnede, het zogenaamde post-stunning (Bergeaud,
2007; KNMvD, 2008).Ook buiten de Europese Unie zijn er wettelijke verboden op het onbedwelmd
slachten. Voorbeelden daarvan zijn Zwitserland, waar onbedwelmde slacht sinds
1893 verboden is, Noorwegen dat in 1930 een verbod heeft ingesteld en Zweden
waar sinds 1938 geen onverdoofde rituele slacht is toegestaan.Nederlandse regelgeving ten aanzien van ritueel slachtenIn 1992 is de Gezondheids- en Welzijnswet voor dieren in werking getreden.
Artikel 44 van deze wet stelt dat een dier voorafgaand aan de slacht bedwelmd
(verdoofd) dient te worden. Krachtens een algemene maatregel van bestuur kan
hierop een uitzondering worden gemaakt. Deze uitzondering is vervat in het
Besluit ritueel slachten, ingesteld in november 1996 . Middels dit besluit
is het toegestaan om volgens de Joodse en Islamitische riten bij onbedwelmde
dieren een halssnede toe te brengen waarna het dier dood bloedt.In Nederland wordt de mate van toezicht tijdens een keuring afhankelijk
gesteld van het aantal geslachte dieren. Zo dienen in slachterijen van bepaalde
omvang dierenartsen in dienst van de Voedsel- en Warenautoriteit permanent
aanwezig te zijn om toe te zien op het slachtproces. Dit permanente toezicht
is niet verplicht bij kleinere slachterijen. Continu overheidstoezicht gedurende
het hele slachtproces van alle dieren vindt derhalve niet plaats. Aan de vakbekwaamheid
van de uitvoerder van het onbedwelmd slachten worden slechts beperkte wettelijke
eisen gesteld (KNMvD, 2008).6. Huidige stand van zaken ritueel slachten in NederlandAantal dieren en slachterijen in NederlandTot 2006 was de Regeling aanwijzing slachtinrichtingen van kracht. De
slachtplaatsen voor het onbedwelmd slachten werden aangewezen en er was een
behoefteverklaring nodig waarin het aantal te slachten dieren werd opgegeven.Tegenwoordig is het voldoende als de slachtinrichtingen bij de Voedsel-
en Warenautoriteit melden dat men wil slachten volgens de Joodse of Islamitische
ritus. Een behoefteverklaring is niet meer vereist. Daardoor is het onduidelijk
hoeveel dieren er jaarlijks ritueel worden geslacht.In Nederland worden momenteel gedurende het hele jaar en tijdens het offerfeest
in circa 65 slachtplaatsen dieren onbedwelmd geslacht volgens de Islamitische
en Joodse ritus (KNMvD, 2008).Uit de Wijziging regeling aanwijzing slachtinrichtingen 2004 van 20 april
2005 zijn de volgende vastgestelde maximumaantallen onbedwelmd te slachten
dieren voor 2006 af te leiden:•  runderen 125 000•  schapen en geiten 850 000•  pluimvee 1 170 000•  konijn 25 600•  duif 2 000•  eend 500De hier vermelde maximumaantallen overschrijden de twee miljoen dieren.
Het werkelijke aantal onbedwelmd geslachte dieren ligt naar verwachting lager,
maar exacte cijfers hierover zijn niet beschikbaar. In Nederland wordt binnen
de Islamitische ritus in beperkte mate ook bedwelmd geslacht. Exacte aantallen
daarvan ontbreken eveneens.Vermarkting van ritueel geslacht vleesIn Nederland is de productie van ritueel geslacht vlees groter dan de
vraag hiernaar onder de Nederlandse geloofsgemeenschappen. Ritueel geslacht
vlees is een Nederlands exportproduct geworden. Deze praktijk is feitelijk
strijdig met de oorspronkelijke bedoeling van uitzondering die op de wettelijke
verplichting voor bedwelmd slachten is gemaakt. Het is onbekend hoe groot
de omvang van de export is.Bovendien komt het vlees dat op basis van rituele eisen wordt afgekeurd
in Nederland onherkenbaar terecht in de reguliere consumptieketen. Zo mag
volgens de Israëlitische rite de achterhand vaak niet geconsumeerd worden
en wordt dit vlees afgezet in het gangbare consumptiekanaal.Voor het vermarkten van ritueel geslacht vlees via de reguliere kanalen
bestaat geen etiketteringsplicht dit op enigerlei wijze te vermelden op de
verpakking. Nederlandse consumenten kunnen daarom niet de keuze maken om wel
of geen ritueel geslacht vlees te kopen. Vanwege het opheffen van de verplichting
in 2006 om het aantal religieus geslachte dieren te registreren, is onduidelijk
hoe groot het aantal ritueel geslachte dieren is dat via gangbare kanalen
wordt afgezet.Onderzoeker op het gebied van religieuze slachtmethoden Bergeaud-Blackler
(2007) stelt dat reguliere consumenten ongewild in hun rechten worden aangetast
omdat zij niet kunnen weten waar hun vlees vandaan komt en welke vorm van
slacht heeft plaatsgevonden. Zij stelt dat zeker in een tijd waar voedselveiligheid
en de wens tot traceerbaarheid bovenaan de agenda staan van consumenten, producenten
en overheden hier serieus naar gekeken dient te worden.7. Een verbod op onbedwelmd ritueel slachten in NederlandDeze initiatiefwet strekt tot een algeheel verbod op het onverdoofd ritueel
slachten door aanpassing van artikel 44 van de Gezondheids- en welzijnswet
voor dieren. De uitzonderingsbepaling zoals opgenomen in de Gezondheids- en
welzijnswet voor dieren betreffende het verdoven van dieren voorafgaand aan
de slacht in geval van rituele slacht komt hiermee te vervallen.Het opheffen van de uitzonderingsbepaling, dus het bestaande verbod op
onbedwelmde slacht ook weer hanteren voor religieuze slacht, wordt momenteel
niet toepast omdat dit verbod in strijd wordt geacht met artikel 6 van de
Nederlandse grondwet: de vrijheid van godsdienst.Het opheffen van deze uitzonderingsbepaling is echter niet in strijd met
artikel 6 van de grondwet. Artikel 6 stelt namelijk dat ieder het recht heeft
zijn godsdienst te belijden, behoudens ieders verantwoordelijkheid voor de
wet. Volgens de wet is het onverdoofd slachten van dieren verboden om dieren
te beschermen tegen stress, pijn en lijden voorafgaand en tijdens de slacht.
De wet dient ertoe de zwakkeren in de samenleving te beschermen en heeft hiervoor
adequate regelgeving ingesteld.Om dezelfde reden is in Nederland de besnijdenis van meisjes verboden,
hoewel deze vanuit bepaalde religieuze rite is voorgeschreven. Vanuit een
strikte naleving van het principe «vrijheid van godsdienst» zou
vrouwenbesnijdenis toegestaan zijn, maar als samenleving hebben we ervoor
gekozen dat de lichamelijke bescherming van meisjes en vrouwen zwaarder telt,
dan de vrijheid van godsdienst. Hiertoe is in de grondwet in artikel 6 het
behoud van ieders verantwoordelijkheid voor de wet opgenomen.De aantasting van het dierenwelzijn voorafgaand en gedurende de onbedwelmde
rituele slacht is voldoende grond om de uitzonderingsbepaling op de Gezondheids-
en welzijnswet voor dieren te laten vervallen. Mede doordat er heden ten dage
elektronische bedwelmingsmethoden zijn ontwikkeld die de religieuze bezwaren
tegen bedwelming hebben weggenomen.Artikel 6 van de Nederlandse Grondwet  1. Ieder
heeft het recht zijn godsdienst of levensovertuiging, individueel of in gemeenschap
met anderen, vrij te belijden, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens
de wet.  2. De wet kan ter zake van de uitoefening van dit recht
buiten gebouwen en besloten plaatsen regels stellen ter bescherming van de
gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming
van wanordelijkheden.8. Artikelsgewijze toelichtingArtikel IVoorgesteld wordt het wijzigen van het derde en het achtste lid van artikel
44 van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren.In het derde lid wordt een verplichte voorafgaande bedwelming toegevoegd
aan de bepaling die toestaat om dieren te slachten volgens Israëlitische
of islamitische ritus.In het achtste lid, waarin voorwaarden worden gesteld aan het ritueel
slachten, vervalt de zinsnede «zonder voorafgaande bedwelming»,
waardoor de gestelde voorwaarden van toepassing zullen zijn op het ritueel
slachten met voorafgaande bedwelming.Artikel IIDeze wet treedt in werking met ingang van de eerste dag van de derde kalendermaand
na de datum van uitgifte van het Staatsblad waarin zij wordt geplaatst. Dit
biedt een overgangstermijn voor de aanschaf van bedwelmingsapparatuur en het
volgen van benodigde trainingen.ThiemeBIJLAGEGebruikte bronnenAnil, M.H., Yesildre, T., Aksu, H., Matur, E., McKinstry, J.L., Erdogan,
O., Hughes, S. and Mason, C. (2004) Comparison of religious slaughter of sheep
with methods that include pre-slaughter stunning, and the lack of differences
in exsanguination, packed cell volume and meat quality parameters. Animal Welfare. 13: 387–392.Anil, M.H., Yesildre, T., Aksu, H., Matur, E., McKinstry, J.L., Erdogan,
O., Weaver, H.R, Hughes, S. and Mason, C. (2006) Comparison halal slaughter
with captive bolt stunning and neck cutting in cattle: exsanguination and
quality parameters. Animal Welfare. 15: 325–330.Bergeraud-Blackler, F. (2007) New Challenges for Islamic Ritual Slaughter.
In: Journal of Ethnic and Migration Studies. Vol. 33, no 6, August 2007, pp
965–980Farm Animal Welfare Council (2003) Report on the Welfare of Farmed Animals
at Slaughter or Killing, Part 1: Red Meat Animals.Grandin, T. and Regenstein, J.M. (1994) Religious slaughter and animal
welfare: a discussion for meat scientists. Meat Focus International: p. 115–123Humane Slaughter Association (2007). Religious Slaughter, the facts.KNMvD (2008) KNMvD-standpunt over het onbedwelmd slachten van dieren;
15 maart 2008 (www.knmvd.nl).Literatuurverwijzingen uit het KNMvD-standpunt over het onbedwelmd slachten
van dieren:1.  Code voor de Dierenarts, KNMvD, oktober 2005, www.knmvd.nl.2.  Slaughter of animals without prior stunning, FVE, 2002, www.fve.org.3.  Von Wenzlawowicz M., Von Holleben K.,Tierschutz bei der betäubingslosen
Slachting aus religiösen Grunden, BSI Swartzenbeck, 20074.  Blackmore, D.K. et al. Differences in the behaviour of sheep
and calves during slaughter. Res. Vet. Sci. 1984; 37: 223–226.5.  Blackman, N.L. et al. Differences in blood supply to the cerebral
cortex between sheep and calves during slaughter. Res Vet Sci., 1986; 40:
252–254.6.  European Food Safety Authority. Welfare aspects of the main systems
of killing and stunning the main commercial species of animals. efsa Journal
2004; 45: 1–29.7.  Neville G. Gregory, Physiology and Behaviour of Animal Suffering,
ufaw animal welfare series, 2004,5.8.  Schulze W., Schultze-Petzold H., Hazem A.S., and Gross R.. Deutsche
Tieraerztliche Wochenschrift 1978; 85: 62–66.9.  Rosen S.D. Physiological insights into Shechita. Veterinary Record
2004; 154: 759–765.10.  Grandin, T. and Regenstein, J.M. Religious slaughter and animal
welfare: a discussion for meat scientists. Meat Focus International, March
1994: 115–123.11.  Besluit ritueel slachten, 6 november 1996.12.  Advies Raad voor dieraangelegenheden over Besluit ritueel slachten
1995.13.  Daly, C.C, Kallweit, E., Ellendorf, F. Cortical function of
cattle during slaughter: Conventional captive bolt stunning followed by exsanguination
compared with shechita slaughter. Veterinary Record April 2, 1988.14.  Newhook, J.C. and Blackmore, D.K. Electroencephalographic studies
of stunning and slaughter of sheep and calves: Part 1- the onset
of permanent insensibility in sheep during slaughter. Meat science 6 1982.15.  Barnett, J.L., Cronin, G.M., and Scott, P.C. Behavioural responses
of poultry during kosher slaughter and their implications for the birds’
welfare. The Veterinary Record, january 13, 2007.16.  Besluit doden van dieren, 16 mei 1997, Stb 235.17.  Richtlijn (EG. 93/119, 22 december 1993 inzake de bescherming
van dieren bij het slachten of doden.Meat Hygiene Service (MHS), (2004). Animal Welfare Review 2004.Nandha, K. (2005) Leading sheep to slaughter: religious versus non-religious
slaughter methods. Animal Welfare Science Essays 2005.Nederlands-Israelitisch Kerkgenootschap (NIK); Kosjer, kasroet, wat is
het? http://www.nik.nl/Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals (RSPCA), (2007)
Farm Animals Information. Religious Slaughter.XNoot1Tekst overgenomen van website van het Nederlands-Israelitisch Kerkgenootschap
van Nederlandse Joodse Gemeenten (www.nik.nl), geschreven door Kristy Schwencke.XNoot1Frankrijk, Verenigd Koninkrijk, België, Denemarken, Italië,
Ierland, Portugal, Spanje en Nederland staan onbedwelmd ritueel slachten toe. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31571-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl