Jaarverslag en slotwet ministerie van Financiën 2009
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2021-10-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139599
 2009-2010
 
 32 360 IXB
 Jaarverslag en slotwet Ministerie van Financiën
 
 
 
 
 Nr. 
 2
 RAPPORT BIJ HET JAARVERSLAG 2009 VAN HET MINISTERIE VAN FINANCIËN
(IXB)
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 ’s-Gravenhage, 19 mei 2010
 
 Hierbij bieden wij u het op 10 mei 2010 door ons vastgestelde «Rapport
bij het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Financiën (IXB)»
aan.
 
 Algemene Rekenkamer
 
 drs. Saskia J. Stuiveling,
 president
 dr. Ellen M.A. van Schoten RA,
 secretaris
 
 Inhoud 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Samenvatting
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Over dit onderzoek
 
 
 6
 
 
 
 1.1
 Oordelen bij het jaarverslag
 6
 
 
 1.2
 Onderzoek naar beleid
 6 
 
 
 1.3
 Onderzoek naar de bedrijfsvoering
 7 
 
 
 1.4
 Onderzoek naar de financiële
informatie
 7 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Beleid
 
 
 8
 
 
 
 2.1
 Beschikbaarheid van de beleidsinformatie
 8
 
 
 2.2
 Praktijktoets
 8 
 
 
 2.3
 Oordeel over totstandkoming informatie
in jaarverslag over gevoerd beleid
 9
 
 
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 Bedrijfsvoering
 
 
 10
 
 
 
 3.1
 Ontwikkeling in de bedrijfsvoering
 10 
 
 
 3.2
 Oordeel over het financieel beheer
en materieelbeheer
 11 
 
 
 3.2.1
 Dossiervorming bij Belastingdienst
 12 
 
 
 3.2.2
 Logische toegangsbeveiliging
bij Belastingdienst
 12 
 
 
 3.2.3
 Financieel beheer bij kantoor
Toeslagen
 12 
 
 
 3.2.4
 Beheersing ICT-uitgaven
 12
 
 
 3.2.5
 Testen van systemen
 12 
 
 
 3.3
 Oordeel over totstandkoming informatie
in jaarverslag over bedrijfsvoering
 13
 
 
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 Vervolg bezwaaronderzoek bedrijfsvoering Belastingdienst
 
 
 14
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 Kredietcrisis in 2009
 
 
 16
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6
 
 
 Financiële informatie
 
 
 17
 
 
 
 6.1
 Oordeel over de financiële
informatie
 17 
 
 
 6.2
 Oordeel over de saldibalans
 17 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7
 
 
 Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer
 
 
 18
 
 
 
 7.1
 Reactie minister 
 18
 
 
 7.2
 Nawoord Algemene Rekenkamer
 20
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kwaliteitskaart
 
 
 22
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Audit
Actielijst 2010
 
 
 28
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht
fouten en onzekerheden in de financiële informatie in het Jaarverslag
2009 van het Ministerie van Financiën (IXB)
 
 
 29
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afkortingen
 
 
 36
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Literatuur
 
 
 37
 
 
 
 
 
 SAMENVATTING
 Voor u ligt ons Rapport bij het Jaarverslag 2009 van
het Ministerie van Financiën. In dit rapport presenteren wij
de resultaten van ons rechtmatigheidsonderzoek naar het jaarverslag en de
bedrijfsvoering van dit ministerie.
 Wij hebben uit hoofde van onze wettelijke taak, zoals beschreven in de
Comptabiliteitswet 2001 (CW), het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer
van het Ministerie van Financiën beoordeeld en wij zijn nagegaan of de
informatie in het jaarverslag van dit ministerie over het gevoerde beleid,
over de bedrijfsvoering en over de financiën tot stand is gekomen volgens
de daarvoor geldende regels, en goed is weergegeven in het jaarverslag.
 
 De belangrijkste uitkomsten van ons onderzoek naar het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Financiën zijn:
 • de minister van Financiën heeft in zijn jaarverslag bij drie
artikelen geen concrete beleidsinformatie opgenomen. Wij zijn van mening dat
de minister op veel plaatsen wel degelijk informatie over prestaties en/of
effecten zou kunnen opnemen.
 • de Belastingdienst heeft zijn bedrijfsvoering verbeterd waardoor
drie van de zes onvolkomenheden die we in 2008 hebben vastgesteld zijn opgelost.
Ook heeft de Belastingdienst de formele aansturing en regie van de informatievoorzieningsketen
(IV-keten) in opzet verbeterd. De Belastingdienst zal in 2010 moeten zorgen
dat medewerkers de in opzet aangebrachte verbeteringen gaan toepassen. In
de IV-keten blijven twee onvolkomenheden op het gebied van beheersing van
ICT-uitgaven en testen van systemen.
 • de financiële informatie voldoet aan de eisen die de CW 2001
daaraan stelt. Wij hebben geen onrechtmatigheden aangetroffen ten aanzien
van de maatregelen die zijn getroffen in het kader van de kredietcrisis. Tevens
constateren wij dat in 2009 verder is gewerkt aan het vormgeven van het beheer
en het toezicht op de genomen kredietcrisismaatregelen. Daarnaast is er structuur
gegeven aan de uitvoering van de in 2008 genomen ad-hocmaatregelen. Dit heeft
geresulteerd in beter beheer en toezicht. 
 1 OVER DIT ONDERZOEK
 Een minister verantwoordt zich in zijn jaarverslag over hoe zijn ministerie
in het afgelopen jaar heeft gepresteerd en gefunctioneerd. In het jaarverslag
staat of de doelen en prestaties die in de begroting van het ministerie waren
afgesproken, ook zijn gerealiseerd (informatie over het beleid), hoe het ministerie
heeft gefunctioneerd (informatie over de bedrijfsvoering) en wat de verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten van het ministerie zijn geweest (financiële informatie).
 Wij onderzoeken de informatie in het jaarverslag op elk van deze drie
terreinen, en kijken ook naar de achterliggende processen binnen het ministerie.
Op basis hiervan formuleren wij onze bevindingen en oordelen.
 In dit rapport komen achtereenvolgens aan de orde: de informatie in het
jaarverslag over het door de minister gevoerde beleid (hoofdstuk 2) over de
bedrijfsvoering van het ministerie (hoofdstuk 3) en over de financiën
van het ministerie (hoofdstuk 6). In hoofdstuk 4 staan de uitkomsten en conclusies
van het vervolg bezwaaronderzoek bedrijfsvoering Belastingdienst. In hoofdstuk
5 gaan wij apart in op de kredietcrisis die nu een jaar verder is.
 Wij besluiten dit rapport met een weergave van de reactie die wij op het
conceptrapport hebben gekregen van de minister van Financiën, aangevuld
met ons nawoord (hoofdstuk 7).
 
 Een uitgebreide toelichting op dit rapport vindt u op www.rekenkamer.nl.
 1.1 Oordelen bij het jaarverslag
 De Algemene Rekenkamer doet jaarlijks rechtmatigheidsonderzoek bij het
Rijk. Wij doen dit onderzoek uit hoofde van onze wettelijke taak zoals beschreven
in de CW 2001. Wij beoordelen het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer
en gaan na of de informatie in de jaarverslagen over het gevoerde beleid,
over de bedrijfsvoering en over de financiën tot stand is gekomen volgens
de daarvoor geldende regels en goed is weergegeven in de jaarverslagen. Met
onze wettelijke oordelen hierover ondersteunen we de Tweede Kamer bij het
verlenen van decharge aan de betrokken ministers.
 1.2 Onderzoek naar beleid
 Niet alleen het doen van onderzoek naar de jaarverslagen behoort tot de
wettelijke taak van de Algemene Rekenkamer. De CW schrijft daarnaast voor
dat wij onderzoek doen naar de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het
gevoerde beleid (CW 2001, artikel 85). Dit jaar hebben wij het gevoerde beleid
op een aantal terreinen onder de loep genomen. Hierover rapporteren wij in
hoofdstuk 2. We schetsen een beeld van de beschikbaarheid in het jaarverslag
van informatie over het door de minister gevoerde beleid. Daarnaast geven
we voor de door ons onderzochte onderwerpen aan in hoeverre het gevoerde beleid
heeft bijgedragen aan het oplossen van maatschappelijke problemen en of het
voor dit beleid bestemde geld ook is besteed zoals met de Tweede Kamer was
afgesproken. Tot slot geven we in dit hoofdstuk een oordeel over de wijze
waarop de beleidsinformatie tot stand is gekomen. 
 1.3 Onderzoek naar de bedrijfsvoering
 Conform de CW 2001 (art. 82) doet de Algemene Rekenkamer ook onderzoek
naar de bedrijfsvoering van departementen. Wij integreren dit onderzoek in
het jaarlijks terugkerende rechtmatigheidsonderzoek. Wij geven in hoofdstuk
3 een oordeel over het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer en de
voor dat beheer bijgehouden administraties. Ook beschrijven we in dit hoofdstuk
de geconstateerde onvolkomenheden die belangrijk zijn voor het functioneren
van het Ministerie van Financiën, en doen waar nodig aanbevelingen voor
verbetering.
 Tot slot geven we in dit hoofdstuk een oordeel over de wijze waarop de
informatie over de bedrijfsvoering in het jaarverslag tot stand is gekomen.
 1.4 Onderzoek naar de financiële informatie
 Ook het onderzoek naar de financiële informatie in het jaarverslag
is onderdeel van ons jaarlijkse rechtmatigheidsonderzoek (CW 2001, art. 82).
In hoofdstuk 6 melden we zowel de fouten en onzekerheden in de financiële
informatie die de kwantitatieve tolerantiegrenzen
overschrijden als de fouten en onzekerheden in de financiële informatie
die naar hun aard onze kwalitatieve tolerantiegrenzen
overschrijden. Onder «fouten» verstaan we financiële informatie
die niet rechtmatig tot stand is gekomen (dat wil zeggen: het begrotingsgeld
is niet volgens de regels ontvangen of uitgegeven) of niet deugdelijk is weergegeven
(dat wil zeggen: er is geen goede verantwoording afgelegd in het jaarverslag).
We spreken van «onzekerheden» wanneer we door onvolkomenheden
in het financieel beheer niet kunnen vaststellen of er al dan niet sprake
is van fouten. 
 2 BELEID
 Onze conclusie is dat het Ministerie van Financiën zich op een adequate
manier verantwoordt over het gevoerde beleid.
 2.1 Beschikbaarheid van de beleidsinformatie
 De minister van Financiën heeft in zijn jaarverslag bij drie artikelen
geen concrete beleidsinformatie opgenomen. De uitgaven op deze beleidartikelen
zijn in totaal ruim € 9 miljard. Hiervan wordt dus niet voldoende
toegelicht of de minister met het geld heeft gedaan wat hij van plan was te
doen en of hij zijn doel daarmee heeft bereikt. De minister legt meestal wel
uit waarom hij geen informatie heeft opgenomen. Wij zijn van mening dat de
minister op veel plaatsen meer informatie over prestaties en/of effecten had
kunnen opnemen. In de Begroting 2010 is verbetering zichtbaar. Wij bevelen
de minister aan ook in het Jaarverslag 2010 en de Begroting 2011 meer beleidsinformatie
beschikbaar te stellen/op te nemen.
 2.2 Praktijktoets
 In onze praktijktoetsen bekijken we wat de bijdrage van het beleid is
geweest aan de oplossing van een bepaald maatschappelijk probleem, en gaan
we na of het voor dit beleid bestemde geld besteed is aan de afgesproken doelen.
Bij het Ministerie van Financiën hebben we een praktijktoets verricht
naar fiscale maatregelen om zuinige auto’s te stimuleren en naar exportkredietverzekeringen
(EKV) en investeringsgaranties. Deze regelingen vallen onder de artikelen
1: Belastingen en 5: Exportkredietverzekeringen en investeringsgaranties uit
het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Financiën. Het financieel
belang dat met de EKV is gemoeid bedraagt ultimo 2009 € 12,6 miljard.
 Voor fiscale vergroeningsmaatregelen wordt geen budget vastgesteld. Wel
maakt het ministerie vooraf een schatting en achteraf een berekening van de
kosten en opbrengsten.
 
 Fiscale maatregelen om zuinige auto’s te stimuleren bestaan enerzijds
uit verlaging van belastingheffingen op de aankoop of lease van zuinige auto’s
en anderzijds uit verzwaring van de belastingheffing op onzuinige auto’s.
Hiermee wil het kabinet de mate van milieuvervuiling en milieubevordering
meer in de marktprijzen van auto’s tot uitdrukking laten komen.
 Nederlanders kopen of leasen inderdaad relatief vaker een zuinige auto,
waardoor er in 2009 verhoudingsgewijs meer zuinige auto’s reden dan
in 2007. Uitvoerders van de regeling geven wel aan dat de uitvoering veel
capaciteit kost vanwege de complexiteit van de fiscale maatregelen en omdat
deze vaak veranderen. Ook stellen we vast dat de verantwoordelijkheid voor
de reductie van CO2-uitstoot door auto’s verspreid is over
de Ministeries van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
(VROM), Verkeer en Waterstaat (VenW) en Financiën. Hierdoor is het moeilijk
om een volledig overzicht te krijgen van dit beleid. De fiscale maatregelen
om zuinige auto’s te stimuleren zijn zodanig opgezet dat het geld (in
de vorm van een fiscale prikkel aan autokopers) wordt besteed aan het doel
van het beleid.
 
 De Nederlandse staat biedt exportkredietverzekeringsfaciliteiten aan.
Dit is om te voorkomen dat Nederlandse exporteurs orders mislopen doordat
betalingsrisico’s niet in de private verzekeringsmarkt afgedekt kunnen
worden. Van de EKV en investeringsgaranties kunnen in theorie alle Nederlandse
exporterende bedrijven gebruikmaken, maar in de praktijk komen er weinig bedrijven
voor in aanmerking vanwege de aard van de transacties die onder de EKV vallen.
De regelingen zijn vooral van belang voor een kleine groep grote bedrijven.
Voor de kapitaalgoederenexport naar de kapitaalintensieve diensten in opkomende
markten is de EKV van groot belang. Hoewel de precieze (neven)effecten niet
bekend zijn, is duidelijk dat zonder de EKV bepaalde transacties niet kunnen
plaatsvinden. Het financieel belang van de EKV is met€ 6 miljard
aan nieuw afgegeven garanties in 2009, gerelateerd aan de totale Nederlandse
export (€ 309,6 miljard in 2009) beperkt. Gebruikers zijn tevreden
over de regeling, maar ervaren het Nederlandse landenbeleid en het beleid
op het terrein van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) als streng.
Het Nederlandse EKV-beleid is erop gericht dat Nederland zich qua concurrentiepositie
van de EKV-faciliteiten in de middenmoot bevindt en op de langere termijn
in de top drie. Wij stellen vast dat het Nederlandse MVO-beleid, in het bijzonder
de ketenaansprakelijkheid en de toetsing van roerende zaken op milieu-aspecten,
en het Nederlandse landenbeleid onder middenmoot zitten. Verder stellen wij
vast dat de afgegeven garanties zich al jaren ruim onder het gestelde jaarlijkse
garantieplafond van € 12,8 miljard bevinden. Op de lange termijn
dient de EKV-faciliteit kostendekkend te zijn. Gemeten over de periode 1999–2009
is dit het geval. Wat betreft de financiële beleidsinformatie in het
jaarverslag constateren we dat de jaarlijks afgegeven garanties hieruit niet
op zijn te maken, hetgeen overigens conform de Rijksbegrotingsvoorschriften
is. Ook komt het totale uitstaande risico in de saldibalans niet overeen met
het daadwerkelijke, lagere, risico dat de staat loopt. Dit komt doordat het
ministerie afgegeven polissen en dekkingstoezeggingen niet uitsplitst, hoewel
dekkingstoezeggingen (€ 3,2 miljard ultimo 2009) niet per definitie
tot een polis leiden.
 Daarnaast neemt het ministerie om administratieve redenen het uitstaand
obligo van een van de regelingen die onder de EKV vallen voor € 985
miljoen op, terwijl de werkelijke schade voor de staat maximaal € 137,5
miljoen kan zijn. Dit laatste wordt in het Jaarverslag 2009 wel toegelicht
in een voetnoot bij de saldibalans. Daarnaast is, door meer relevante beleidsinformatie
op te nemen een beter verantwoordingsbeeld mogelijk.
 Voor EKV en investeringsgaranties geldt, net als voor de fiscale maatregelen
om zuinige auto’s te stimuleren, dat deze zodanig zijn opgezet dat het
geld besteed wordt aan het doel van het beleid.
 2.3 Oordeel over totstandkoming informatie in jaarverslag
over gevoerd beleid
 Onderstaand kader bevat ons oordeel over de totstandkoming van de informatie
die in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Financiën wordt verstrekt
over het gevoerde beleid. Wij geven hierover jaarlijks een oordeel krachtens
de CW 2001. Dit jaar hebben we de totstandkoming van het prestatiegegeven Doorlooptijden exportkredietverzekering en investeringsgaranties uit het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Financiën onderzocht.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oordeel 
 
 
 Op grond van ons onderzoek
hebben we vastgesteld dat de informatie over het presta- tiegegeven Doorlooptijden exportkredietverzekering en investeringsgaranties op deug- delijke wijze tot stand is gekomen en voldoet voor het onderzochte
effect-/prestatiege- geven aan de verslaggevingsvoorschriften.
 
 
 
 
 3 BEDRIJFSVOERING
 Onze conclusie is dat het Ministerie van Financiën en vooral de Belastingdienst
in 2009 veel aandacht hebben besteed aan de verbetering van de bedrijfsvoering.
Hierdoor zijn de volgende onvolkomenheden opgelost:
 • de uitvoering van het toezichtsbeleid Dividendbelasting bij de
belastingregio’s;
 • de aansluiting tussen ontvangsten en betalingen voor diverse belastingmiddelen
bij de Belastingdienst/Centrale Administratie (B/CA);
 • de Europese aanbestedingen bij de Belastingdienst.
 
 Wij vinden het belangrijk dat de maatregelen die de organisatie neemt
om de bedrijfsvoering te beheersen, structureel van aard zijn. Omdat de maatregelen
die zijn genomen om de dossiervorming, de logische toegangsbeveiliging en
het financieel beheer Toeslagen te verbeteren niet volledig aan deze voorwaarde
voldoen, handhaven we de onvolkomenheden voor deze aspecten van de bedrijfsvoering.
In de IV-keten blijven twee onvolkomenheden over. Deze zien we als cruciaal
voor het werkelijk oplossen van de problemen. Het gaat om de beheersing van
de ICT-uitgaven en het testen. Om de bedrijfsvoering te verbeteren is de Belastingdienst
gestart met een programma voor structurele verbetering van de informatievoorzieningsketen
(IV-keten). Hierover geven we meer informatie in hoofdstuk 4.
 3.1 Ontwikkeling in de bedrijfsvoering
 Onderstaande figuur toont de ontwikkeling van de onvolkomenheden in de
bedrijfsvoering van het Ministerie van Financiën over de afgelopen drie
jaar. Daarin staat welke (ernstige) onvolkomenheden wij de laatste jaren hebben
aangetroffen in het financieel beheer en het materieelbeheer en in de overige
onderdelen van de bedrijfsvoering, en welke onvolkomenheden zijn opgelost.
 
 
 Wij hebben bij dit ministerie in 2009 vijf onvolkomenheden in de bedrijfsvoering
geconstateerd. In dit hoofdstuk komen deze onvolkomenheden aan de orde.
 3.2 Oordeel over het financieel beheer en materieelbeheer
 In onderstaand kader staat ons oordeel over het financieel beheer en het
materieelbeheer van het Ministerie van Financiën. Krachtens de CW 2001
gaan wij jaarlijks na of deze onderdelen van de departementale bedrijfsvoering
voldoen aan de daaraan gestelde eisen. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oordeel 
 
 
 De onderzochte onderdelen van het financieel
beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties van het
Ministerie van Financiën voldeden in 2009 aan de in de CW 2001 gestelde
eisen, met uitzondering van:
 
 
 • dossiervorming bij de belastingregio’s;
 
 
 • logische toegangsbeveiliging
bij de belastingregio’s;
 
 
 • financieel beheer bij kantoor
Toeslagen;
 
 
 • beheersing ICT-uitgaven bij
B/CPP; 
 
 
 • testen bij B/CPP.
 
 
 
 
 3.2.1 Dossiervorming bij Belastingdienst
 De dossiervorming bij de Belastingdienst is onvoldoende. Daardoor is er
een risico dat fiscale beslissingen niet meer herleid kunnen worden.
 3.2.2 Logische toegangsbeveiliging bij Belastingdienst
 Omdat de logische toegangsbeveiliging bij geautomatiseerde systemen van
de belastingregio’s niet geheel op orde is, bestaan er fraude- en integriteitsrisico’s.
 3.2.3 Financieel beheer bij kantoor Toeslagen
 Het financieel beheer bij kantoor Toeslagen is in 2009 aanzienlijk verbeterd,
maar nog niet structureel op orde. Het nieuwe toeslagensysteem NTS is nog
niet geïmplementeerd. Hierdoor is er een risico dat hier in de toekomst
opnieuw fouten worden gemaakt die een direct gevolg hebben voor toeslaggerechtigden.
 3.2.4 Beheersing ICT-uitgaven bij B/CPP
 De beheersing van de ICT-uitgaven is onvoldoende. De Belastingdienst slaagt
er daarom niet voldoende in kostenoverschrijdingen te voorkomen. Bij veel
van de grote projecten doen deze kostenoverschrijdingen zich voor.
 3.2.5 Testen bij B/CPP
 Testen van systemen vindt onvoldoende systematisch plaats. Hierdoor ontstaat
het risico dat een systeem in productie wordt genomen met fouten die direct
consequenties hebben voor belastingplichtigen. 
 3.3 Oordeel over totstandkoming informatie in jaarverslag
over bedrijfsvoering
 Onderstaand kader bevat ons oordeel over de totstandkoming van de informatie
die in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Financiën staat vermeld
over de bedrijfsvoering van het departement. Krachtens de CW 2001 gaan wij
jaarlijks na of deze informatie tot stand is gekomen volgens de daarvoor geldende
regels.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oordeel 
 
 
 De informatie over de bedrijfsvoering
in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Financiën is op deugdelijke
wijze tot stand gekomen en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.
 
 
 
 
 4 VERVOLG BEZWAARONDERZOEK BEDRIJFSVOERING BELASTINGDIENST
 In 2006 en 2007 waren we niet positief over de bedrijfsvoering van de
Belastingdienst. In 2008 hebben we in een bezwaaronderzoek gezocht naar verklaringen
voor een aantal problemen in de bedrijfsvoering. Uit onze analyse bleek dat
veel problemen gerelateerd waren aan de besturing van en de werkwijze binnen
de IV-keten. Wij hebben op basis van onze onderzoeksresultaten verwachtingen
geformuleerd die zich richtten op verbetering van de aansturing van IV-projecten,
het overleg tussen alle betrokken partijen in de IV-keten en de manier waarop
de kwaliteit van producten wordt gewaarborgd. We hebben deze verwachtingen
gebruikt als toetsingskader voor ons onderzoek.
 Niet expliciet geformuleerd als verwachting, maar wel benoemd als factor
in de analyse van de problemen is de cultuur bij de Belastingdienst. Deze
dienst legt de nadruk op het repareren van fouten in plaats van het voorkomen
ervan. Wij hebben in het vervolg op het bezwaaronderzoek daarom ook aandacht
besteed aan cultuurverandering.
 
 De Belastingdienst is in 2009 gestart met een transformatie om de IV-keten
te verbeteren. Speerpunt is een reorganisatie geweest om de structuur van
de IV-keten te vereenvoudigen in de onderdelen «beleid», «vraag»
en «aanbod». Binnen de IV-keten heeft het management onder andere
de opzet van een nieuwe procesinrichting, governance en organisatie-inrichting
per organisatieonderdeel vastgesteld. Ook heeft het management van de IV-keten
een plan in uitvoering genomen ter verandering van houding en gedrag (cultuur).
 
 Op het gebied van sturing van en regie op de IV-keten zijn verbeteringen
gerealiseerd. In 2010 dient de feitelijke werking van de IV-keten, waardoor
ook de beoogde effecten op ICT-processen binnen de Belastingdienst optreden,
te zijn verbeterd.
 Ook voor verandering van houding en gedrag van de medewerkers zijn de
eerste activiteiten gestart. Daarmee zijn onze verwachtingen voor een belangrijk
deel in opzet gerealiseerd.
 
 Omdat het Ministerie van Financiën in 2009 de verbetering van de
IV-keten voortvarend heeft aangepakt, zien wij af van het maken van bezwaar.
Voorts zullen wij ook het bezwaaronderzoek niet continueren omdat dit geen
toegevoegde waarde heeft voor het achterhalen van de oorzaken van de onvolkomenheden.
We zullen in 2010 wel extra aandacht besteden aan de voortgang van de verbeteringen
van de onderdelen die deel uitmaakten van het bezwaaronderzoek. Daarvoor hebben
we mijlpalen geformuleerd. Aan de hand hiervan zullen we volgend jaar bepalen
of we bezwaar zullen maken.
 
 We verwachten van het ministerie dat het in maart 2011 ten minste de volgende
verbeteringen in de IV-keten heeft gerealiseerd:
 • Acceptatiecriteria zijn geformuleerd conform de eisen die het IV-beleid
hieraan stelt.
 • Het inzicht in de kostenontwikkeling van de IV-keten en van projecten
is zodanig dat hier tussentijds op kan worden gestuurd. Kosten die buiten
de IV-keten worden gemaakt, worden toegerekend aan het betreffende project.
 • De IV-keten heeft inzicht in alle lopende ICT-projecten.
 • De IV-keten heeft een zodanig inzicht in de samenhang tussen alle ICT-systemen dat de gevolgen van een wijziging in één
systeem voor andere systemen duidelijk zijn.
 • De besluitvorming over het al dan niet uitvoeren van projecten
is conform de criteria voor prioriteitsstelling die de Belastingdienst heeft
vastgesteld.
 • De architectuurboard blijft in 2010 toetsen op architectuurprincipes.
Uit de aangeleverde producten blijkt dat de ontwerper hier zelf ook al op
heeft getoetst.
 • Op alle managementlagen is duidelijk wie waarvoor verantwoordelijk
is. Medewerkers op alle niveaus in IV-keten zijn bekend met deze verantwoordelijkheidsverdeling.
 • Op ieder niveau zijn resultaatafspraken gemaakt en hier wordt aantoonbaar
op gemonitord.
 • De kwaliteit van het management is aantoonbaar verbeterd.
 • Projecten die vanaf de tweede helft van 2010 starten, gebruiken
de nieuwe testaanpak. 
 5 KREDIETCRISIS IN 2009
 Over de kredietcrisismaatregelen die zijn genomen in 2009 wordt verantwoording
afgelegd in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Financiën (IXB).
In het beleidsverslag zijn alle maatregelen opgesomd en toegelicht. Daarnaast
zijn in het jaarverslag de budgettaire gevolgen bij de betreffende beleidsartikelen
toegelicht. In het Jaarverslag 2009 van Nationale Schuld (IXA) komen de financieringsbehoefte
en de vordering op Fortis Bank Nederland aan de orde. In ons onderzoek hebben
wij geen onrechtmatigheden aangetroffen.
 
 De kredietcrisis kwam, net als voor de rest van Nederland, voor het Ministerie
van Financiën onverwacht. Het ministerie heeft destijds, naar de omstandigheden
en in het licht van de toen beschikbare informatie, adequaat gereageerd. Na
de hectiek van de eerste maanden is de organisatie op de nieuwe situatie aangepast.
Wij constateren dat in 2009 het beheer en het toezicht op de genomen kredietcrisismaatregelen
is verbeterd. De destijds genomen ad-hocmaatregelen zijn in opzet gewijzigd
in structurele maatregelen. Zo is de beheersorganisatie uitgewerkt, zijn risicoanalyses
gemaakt en zijn voorwaarden voor informatievoorziening opgesteld.
 
 In ons rapport Verkoop onderdelen ABN AMRO als EC remedy (Algemene Rekenkamer, 2009b) hebben wij onder andere gerapporteerd
dat op het Ministerie van Financiën een inventaris van het digitale en
fysieke archief van de projectdirectie Bureau Financiële Instellingen
(BFI) ontbrak.
 
 Parallel aan het rechtmatigheidsonderzoek 2009 hebben wij onderzoek gedaan
naar de interventies en arrangementen van het Ministerie van Financiën
in het kader van de kredietcrisis. Doel hiervan is om de ontwikkelingen en
de eventuele afwikkeling en aanpassing van de interventies en arrangementen
regelmatig te schetsen. Het rapport met als titel: Kredietcrisis:
interventies en vervolg. Derde rapportage: vierde kwartaal 2009 en eerste
kwartaal 2010publiceren wij op 19 mei 2010 (Algemene Rekenkamer,
2010). 
 6 FINANCIËLE INFORMATIE
 In onderstaande kaders staan onze oordelen over de financiële informatie
in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Financiën. Krachtens de
CW 2001 gaan wij jaarlijks na of deze informatie voldoet aan de daaraan gestelde
eisen.
 6.1 Oordeel over de financiële informatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oordeel 
 
 
 De financiële informatie
in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Financiën voldoet aan
de eisen die de CW 2001 stelt. Dit betekent dat wij geen belangrijke fouten
en onzekerheden in de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave hebben geconsta-
teerd die de tolerantiegrenzen overschrijden, en dat de informatie voldoet
aan de verslaggevingsvoorschriften. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Het totaalbedrag aan geconstateerde
fouten en onzekerheden blijft onder de tolerantie- grens voor de financiële
informatie in het jaarverslag als geheel.
 
 
 
 
 Een overzicht van alle fouten en onzekerheden
is opgenomen in de bijlagen van dit rapport.
 6.2 Oordeel over de saldibalans
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oordeel 
 
 
 De informatie in de saldibalans
in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Finan- ciën voldoet aan
de eisen die de CW 2001 stelt. Dit betekent dat wij geen belangrijke fouten
en onzekerheden in de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave hebben geconstateerd
die de tolerantiegrenzen overschrijden, en dat de informatie voldoet aan de
verslaggevingsvoorschriften. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 In 2009 heeft het Ministerie van Financiën
voor een bedrag van € 284 miljoen aan openstaande voorschotten afgerekend. 
 
 
 Wij zijn van oordeel dat de afgerekende
voorschotten voldoen aan de gestelde eisen. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Het totaalbedrag aan geconstateerde fouten
en onzekerheden in de saldibalansposten blijft onder de tolerantiegrens voor
de saldibalans als geheel.
 
 
 
 
 Een overzicht van alle fouten en onzekerheden is opgenomen in de bijlagen
van dit rapport. 
 7 REACTIE MINISTER EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER
 7.1 Reactie minister
 De minister van Financiën heeft op 28 april 2010 gereageerd op onze
rapporten bij de jaarverslagen van het Ministerie van Financiën (IXB),
van Nationale Schuld (IXA) en het BTW-compensatiefonds (G). Hieronder volgt
een samenvatting van zijn reactie. De reactie is ook te vinden op www.rekenkamer.nl.
De reactie gaf ons aanleiding tot een nawoord (§ 7.2).
 Beschikbaarheid van de beleidsinformatie
 De Rekenkamer concludeert dat bij drie artikelen geen concrete informatie
is opgenomen, terwijl de minister op veel plaatsen wel degelijk informatie
over prestaties en/of effecten zou kunnen opleveren. De minister geeft aan
dat hierdoor de indruk wordt gewekt dat de beleidsinformatie niet voldoet,
terwijl bij twee artikelen wordt uitgelegd waarom er geen informatie is opgenomen.
 Praktijktoetsen
 Over de praktijktoets «fiscale maatregelen voor vergroening van
het Nederlandse wagenpark» merkt de minister op dat hij van mening is
dat het feit dat het Nederlandse wagenpark in 2009 meer zuinige auto’s
telde dan in 2007, mede te danken is aan de getroffen fiscale maatregelen.
Verder geeft de minister een uitgebreide reactie op de praktijktoets «exportkredietverzekering
en investeringsgaranties».
 
 Wij merken op dat het landenbeleid niet in lijn is met de doelstelling
om tot de top drie te behoren van de belangrijkste met Nederland concurrerende
landen. Wij constateren dat het op zichzelf juist is dat de topdriepositie
van de belangrijkste concurrerende landen voor het landenbeleid nog niet is
gerealiseerd. De doelstelling is er echter niet op gericht om op elk van de
afzonderlijke elementen (landenbeleid, dekkingsbeleid, premies en mvo-beleid)
van de benchmark de topdriepositie te bereiken, maar om de faciliteit als
geheel zo goed mogelijk concurrerend te laten zijn.
 
 Naar aanleiding van de opmerkingen van de Algemene Rekenkamer ter zake
geeft de minister aan voor 2011 te bezien of de vaststelling van de plafondhoogte
aangepast moet worden.
 
 Daarnaast geeft de minister aan dat het juist is dat er geen onderscheid
wordt gemaakt tussen definitief en voorlopig obligo. Het obligo is het totaal
van de aangegane en potentiële verplichtingen en geeft als zodanig de
omvang weer van de portefeuille waarover risico wordt gelopen. Een dekkingstoezegging
is een potentiële verplichting die de Staat is aangegaan (om schade uit
te keren, als die zich voordoet) en behoort wel degelijk tot het obligo. Voor
het Jaarverslag 2010 wordt overwogen om bij de saldibalans toe te lichten
welk deel van de garantieverplichtingen betrekking heeft op de dekkingstoezeggingen.
Daarnaast wordt in de toelichting bij de saldibalans per 31 december
2009 – naar aanleiding van de vaststelling door de Algemene Rekenkamer
dat het weergegeven bedrag te hoog is – in een voetnoot bij het overzicht «Openstaande
garantieverplichtingen» aangegeven dat een bedrag van circa € 850
miljoen aan garantieverplichtingen niet tot uitbetaling kan komen.
 
 De Algemene Rekenkamer geeft aan dat er mogelijkheden zijn om het verantwoordingsbeeld
te verbeteren. De minister geeft aan bij de opstelling van het jaarverslag
over 2010 en volgende jaren nog meer aandacht te besteden aan
het vermelden van de resultaten en relevante deelonderwerpen voor de exportkredietverzekering.
 Logische toegangsbeveiliging
 De minister geeft aan dat de problemen die de Algemene Rekenkamer signaleert
(gebrek aan managementaandacht en de conflicterende autorisaties zelf), zijn «opgelost».
Er was in 2009 nog geen geautomatiseerde ondersteuning.
 Financieel beheer toeslagen
 De minister is van mening dat op het gebied van financieel beheer toeslagen
sprake is van een beheerst proces. Hij geeft aan dat het nieuwe toeslagensysteem
(NTS) inderdaad nog niet beschikbaar is. Dit is overeenkomstig de beslissing
dat het NTS pas wordt geïmplementeerd na schaduwdraaien en uitgebreid
testen.
 Onvolkomenheid dossiervorming
 De minister geeft aan dat eind vorig jaar de aanbeveling al is doorgevoerd
om structureel interne controle te laten uitvoeren en daarover gericht te
rapporteren, zodat het mogelijk is om tijdig bij te sturen.
 Beheersing ICT-uitgaven
 De minister merkt op dat beheersing van ICT-uitgaven meer is dan het bijhouden
van de uitgaven. Het gaat om beheersing en sturing van grote projecten en
opdrachten. In 2009 heeft de Belastingdienst bij de ICT de nadruk gelegd op
minder risico’s met gevolgen voor burgers door te kiezen voor een beheerste,
gefaseerde invoering van nieuwe systemen. Financiële sturing is een belangrijk
aandachtspunt voor de Belastingdienst. Het zal volgens de minister echter
meer dan één jaar vergen, voordat alle verbeteringen structureel
zijn doorgevoerd.
 Testen
 De minister geeft aan dat de Rekenkamer constateert dat de juiste werking
van opgeleverde systemen onvoldoende kan worden beoordeeld en dat aanbevolen
wordt de in 2009 ontwikkelde nieuwe testmethode te implementeren. De minister
schrijft in zijn reactie dat de implementatie hiervan inmiddels is gestart.
 Bezwaaronderzoek bedrijfsvoering Belastingdienst
 Voor 2010 hebben wij tien doelstellingen geformuleerd om de bedrijfsvoering
van de IV-keten te verbeteren. De minister gaat nader in op twee ervan:
 • de doelstelling dat binnen de IV-keten een zodanig inzicht moet
bestaan in de samenhang tussen alle ICT-systemen dat de gevolgen van een wijziging
in één systeem voor andere systemen duidelijk zijn;
 • de doelstelling dat het op alle managementlagen duidelijk moet
zijn wie waarvoor verantwoordelijk is en dat de medewerkers op alle niveaus
van de IV-keten bekend zijn met deze verantwoordelijkheidsverdeling.
 
 Over het eerste punt merkt de minister op dat dit complexer is dan het
lijkt. Volledige realisatie in 2010 acht hij niet haalbaar; hiervoor is meer
tijd nodig. Bij het tweede punt geeft de minister aan dat gedurende het traject
verfijningen in de verantwoordelijkheidsverdeling nodig blijven, die op hun
beurt dan ook weer onder de aandacht van de organisatie gebracht moeten worden. 
 7.2 Nawoord Algemene Rekenkamer
 Op rijksbreed niveau constateren we dat ministers in hun jaarverslagen
steeds vaker stellen dat de realisatie van algemene en/of operationele doelstellingen
niet kan worden toegelicht. Wij bevelen daarom in ons rapport Rijk verantwoord 2009 (Algemene Rekenkamer, 2009) aan om de doelstellingen
en de daarvoor te leveren prestaties in de begrotingen voor 2011 zo concreet
(specifiek, meetbaar en tijdgebonden) mogelijk te formuleren. Dit vergroot
de kans dat in de jaarverslagen voldoende informatie over de realisatie van
prestaties en effecten kan worden opgenomen. In het jaarverslag van het Ministerie
van Financiën legt de minister op een aantal plaatsen uit waarom er geen
informatie is opgenomen, terwijl wij van mening zijn dat hier wel concrete
informatie over prestaties en/of effecten mogelijk is.
 Praktijktoets «fiscale maatregelen voor vergroening
van het Nederlandse wagenpark»
 Onze bevindingen ondersteunen de stelling van de minister dat het Nederlandse
wagenpark in 2009 meer zuinige auto’s telde dan in 2007. De minister
geeft aan dat dit mede te danken is aan de getroffen fiscale maatregelen.
Alhoewel het beleid hieraan lijkt te hebben bijgedragen, kunnen wij dit op
basis van ons onderzoek niet rechtstreeks aantonen.
 Praktijktoets «exportkredietverzekering en investeringsgaranties»
 Wat betreft het streven naar een positie van de Nederlandse EKV-faciliteit
in de middenmoot en op de langere termijn in de top drie geeft de minister
aan dat dit voor de faciliteit als geheel geldt en niet voor de afzonderlijke
elementen. Om onduidelijkheden over het beleid en de resultaten te voorkomen
zou de minister kunnen overwegen om het beleidsstreven explicieter uit te
werken, bijvoorbeeld door een weging binnen de verschillende elementen aan
te brengen, een tijdpad voor het bereiken van de top drie vast te stellen
inclusief de per element gewenste positie en te nemen maatregelen. Daarnaast
zou de minister in de «eindrating» ook de landen die met elkaar
vergeleken worden, onderling kunnen vergelijken.
 
 Wij stellen niet ter discussie dat een dekkingstoezegging een door de
Staat aangegane potentiële verplichting is. In de huidige situatie worden
deze potentiële verplichtingen echter gepresenteerd als definitief. Het
zou een beter beeld geven, als binnen het obligo een scheiding zou worden
aangebracht tussen het definitieve en het voorlopige deel. Daarom onderschrijven
wij de toezegging van de minister om voor het Jaarverslag 2010 te bezien of
dit mogelijk is. Ook vinden wij het een verbetering dat de minister in de
saldibalans bij het Jaarverslag 2009 in een voetnoot heeft opgenomen dat een
bedrag van circa € 850 miljoen aan garantieverplichtingen niet tot
uitbetaling kan komen.
 
 Tot slot vinden wij het positief dat de minister nog meer aandacht gaat
besteden aan de beleidsinformatie over de EKV in het jaarverslag en dat hij
gaat bezien of de hoogte van het garantieplafond wellicht naar beneden kan
worden bijgesteld.
 Logische toegangsbeveiliging
 Wij zijn het eens met de minister dat er meer aandacht is voor het juist
autoriseren van medewerkers en dat de conflicterende autorisaties eind 2009
waren opgeheven. Deels is dit gebeurd in één corrigerende actie
door de autorisaties van mensen met conflicterende autorisaties te beperken.
Wij vinden een structurele oplossing echter noodzakelijk om een onvolkomenheid
op te lossen.
 Financieel beheer toeslagen
 Wat betreft het financieel beheer toeslagen geeft de minister terecht
aan dat er sprake is van grote verbeteringen. Dat het financieel beheer nog
niet volledig en structureel op orde is, baseren wij niet alleen op het feit
dat de invoering van het NTS enkele keren is uitgesteld, maar vooral op het
feit dat ook de huidige planning kritiek is. Omdat er sprake is van spanning
tussen de gewenste beheerste implementatie enerzijds en de gewenste kwaliteit
anderzijds, vinden wij het nog te vroeg om de onvolkomenheid op te heffen.
 Beheersing ICT-uitgaven
 De minister geeft terecht aan dat in 2009 is gestart met verbetering van
de beheersing van de ICT-uitgaven. Gezien de aard van de problematiek kunnen
wij ons voorstellen dat het structureel doorvoeren van alle verbeteringen
tijd kost. Wij wijzen erop dat in 2010 wel duidelijk substantiële verbeteringen
in de werking gerealiseerd moeten zijn.
 Bezwaaronderzoek bedrijfsvoering Belastingdienst
 Wij zijn net als bij de verbetering van de beheersing van ICT-uitgaven
van mening dat in 2010 wel duidelijke substantiële verbeteringen in de
werking moeten worden gerealiseerd. 
 KWALITEITSKAART
 Toelichting op het instrument kwaliteitskaart
 De kwaliteitskaart is een nieuw instrument van de Algemene Rekenkamer,
dat we voor het eerst hebben opgenomen in onze rapporten bij de jaarverslagen
2008. De kwaliteitskaart is bedoeld om de uitkomsten van ons rechtmatigheidsonderzoek
op een compacte manier te presenteren en plaatst de geconstateerde (ernstige)
onvolkomenheden in de bedrijfsvoering in het licht van de totale bedrijfsvoering
van het ministerie.
 
 De kwaliteitskaart bestaat uit twee delen. In deel I zijn onze bevindingen
gekoppeld aan de begrotingsartikelen van het ministerie. Dit deel van de kaart
laat per artikel zien:
 • voor welk percentage van de uitgaven concrete informatie over de
beleidsresultaten in het jaarverslag is opgenomen;
 • of het begrotingsartikel wordt geraakt door geconstateerde onvolkomenheden
in de bedrijfsvoering, met mogelijk gevolgen voor de rechtmatigheid, de betrouwbaarheid
van gegevens of de doelrealisatie;
 • of wij als gevolg van geconstateerde onvolkomenheden daadwerkelijk
fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid of deugdelijke weergave hebben
geconstateerd;
 • of de geconstateerde fouten en onzekerheden de kwantitatieve tolerantiegrenzen
overschrijden.
 
 In deel II van de kwaliteitskaart vormen de organisatieonderdelen van
het ministerie en de te beheersen bedrijfsvoeringsprocessen het uitgangspunt.
Dit deel van de kaart is mede gebaseerd op de Baseline
financieel en materieel beheer van het Ministerie van Financiën,
waarin de normen voor een goed financieel beheer en materieelbeheer zijn vastgelegd.
 In dit deel van de kaart zetten we het aantal beheerdomeinen waarin we
onvolkomenheden hebben geconstateerd af tegen het aantal beheerdomeinen dat
voor een goed functioneren van het ministerie «relevant», respectievelijk «kritisch»
is.
 Deel II van de kwaliteitskaart maakt ook zichtbaar aan welke onderwerpen
wij en/of de Rijksauditdienst in de controle over 2009 extra aandacht hebben
besteed en waar wij (ernstige) onvolkomenheden hebben geconstateerd. Met extra
aandacht van de auditdienst bedoelen wij die aandacht voor de bedrijfsvoering
die de reguliere aandacht uit hoofde van de jaarlijkse wettelijke controle
overstijgt (zie hoofdstuk 1 voor informatie over onze onderzoeksopzet). Met
extra aandacht van de Algemene Rekenkamer doelen wij op ons departementspecifieke
en ons rijksbrede onderzoek.
 Extra aandacht van de Algemene Rekenkamer en van de auditdienst betekent
niet per definitie dat alle aspecten van het desbetreffende
beheerdomein in het onderzoek zijn betrokken; de extra aandacht kan ook betrekking
hebben op een enkel aspect binnen het beheerdomein.
 
 Voor een verdere toelichting op het instrument kwaliteitskaart verwijzen
wij naar onze website: www.rekenkamer.nl. Hier vindt u achtergrondinformatie
over de kwaliteitskaart en over de gehanteerde criteria en ordeningsprincipes.
 
 
 
 Toelichting op de kwaliteitskaart van het Ministerie van
Financiën
 Toelichting op kaart deel I
 • Beleidsinformatie
 Deel I van de kwaliteitskaart van het Ministerie van Financiën maakt
per artikel zichtbaar hoeveel procent van de uitgaven wordt toegelicht met
specifieke, meetbare en tijdgebonden beleidsinformatie en maakt zichtbaar
of het eventuele ontbreken van deze informatie door het ministerie wordt uitgelegd.
In hoofdstuk 2 van de toelichting op dit rapport op internet gaan we dieper
in op de beschikbaarheid van de beleidsinformatie in het jaarverslag van de
minister van Financiën.
 • Bedrijfsvoering
 Deel I van de kwaliteitskaart laat verder zien dat één begrotingsartikel
van het ministerie wordt geraakt door de onvolkomenheden die wij bij dit ministerie
hebben geconstateerd.
 • Financiële informatie
 Uit deel I van de kwaliteitskaart van het Ministerie van Financiën
blijkt dat bij geen van de begrotingsartikelen de tolerantiegrens voor de
omvang van fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave
wordt overschreden. De tolerantiegrens voor het jaarverslag van het Ministerie
van Financiën als geheel wordt niet overschreden.
 Toelichting op kaart deel II
 Uit deel II van de kwaliteitskaart van het Ministerie van Financiën
blijkt dat 91 beheerdomeinen van belang zijn voor de bedrijfsvoering. Daarvan
zijn 28 beheerdomeinen als kritisch aan te merken. Van de 91 beheerdomeinen
die van belang zijn voor het goed functioneren van het ministerie hebben de
auditdienst van het Ministerie van Financiën en/of wij 36 beheerdomeinen
extra onderzocht. Daarvan waren er 13 kritisch en 14 relevant. Bij vier kritische
beheerdomeinen en één relevant beheerdomein hebben wij een onvolkomenheid
geconstateerd.
 
 De onvolkomenheden bij de (belasting)heffingen en de omvangrijke administratieve
en uitvoeringssystemen ICT bij de belastingregio’s hebben respectievelijk
betrekking op de (eerder vermelde) gebreken in de dossiervorming en de logische
toegangsbeveiliging (zie AAL punt 1: logische toegangsbeveiliging bij de belastingregio’s
en AAL punt 2: dossiervorming bij de belastingregio’s).
 De onvolkomenheid bij kantoor Toeslagen heeft betrekking op de onvoldoende
structurele beheersing van het financieel beheer (zie AAL punt 3: onvolkomenheid
in het financieel beheer bij kantoor Toeslagen).
 De onvolkomenheden bij Belastingdienst/Centrum voor Proces- en Productontwikkeling
(B/CPP) hebben betrekking op de eerder vermelde gebreken in de beheersing
van de ICT uitgaven en het testen (zie AAL punt 4: beheersing ICT uitgaven
bij B/CPP en AAL punt 5: testen bij B/CPP).
 
 In hoofdstuk 3 hebben we de hierboven vermelde onvolkomenheden toegelicht. 
 AUDIT ACTIELIJST 2010
 
 De Audit Actielijst (AAL) laat zien op welke punten de Algemene Rekenkamer
vindt dat het ministerie actie moet ondernemen. Deze punten kunnen zowel de
onvolkomenheden in het financieel beheer en materieelbeheer betreffen als
de onvolkomenheden in de overige onderdelen van de bedrijfsvoering. De lijst
vermeldt ook welke maatregelen de minister heeft aangekondigd om de onvolkomenheden
die wij hebben geconstateerd, op te lossen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eerste jaar constatering, artikel en bedrag
 
 
 Stand van zaken en conclusie
 
 
 Aanbeveling
 
 
 Toezegging minister
 
 
 Meer informatie
 
 
 
 
 
 
 1 Logische toegangsbeveiliging bij de belastingregio’s
 
 
 
 2008Artikel
1 Belastingen
 Fraude- en integriteitsrisico’s
vanwege het feit dat de logische toegangsbeveiliging bij geautomatiseerde
systemen bij de belastingregio’s niet geheel op orde is. 
 Verbeter de logische toe- gangsbeveiliging
bij de belastingregio’s en ver- minder conflicterende autorisaties.
Zorg voor een afdoende structurele oplossing. 
 Realisatie van ondersteunend systeem krijgt in 2010 prioriteit. 
 § 3.2.2
 
 
 
 2 Dossiervorming bij de belastingregio’s
 
 
 
 2005Artikel
1 Belastingen
 Dossiervorming
onvoldoende waardoor het risico ontstaat dat fiscale beslui- ten niet te herleiden
zijn. 
 Vraag van het management van
de belastingregio’s blijvende aandacht voor goede dossiervorming. 
 Structurele interne controle en gerichte rapportage
over dossiervorming eind 2009 al ingevoerd.
 § 3.2.1
 
 
 
 3 Financieel beheer bij kantoor Toeslagen
 
 
 
 2005Artikel
1 Belastingen 
 Financieel beheer verbeterd
maar nog niet structureel op orde. 
 Breng financieel beheer verder op orde. Ga voort- varend te werk
met invoe- ring NTS. 
 NTS wordt in 2010 gefa- seerd geïmplementeerd na schaduwdraaien en uitge-
breid testen.
 § 3.2.3
 
 
 
 4 Beheersing ICT uitgaven bij Belastingdienst/Centrum voor Proces-
en Productontwikkeling
 
 
 
 2009Artikel
1 Belastingen
 Onvoldoende
inzicht in kostenontwikkeling gedu- rende het jaar waardoor sturing op kosten
moeilijk is.
 Ontwikkel
periodieke kos- tenrapportages waarin alle kosten worden meegenomen. 
 In transformatieprogramma zijn maatregelen
opgenomen om ICT-uitgaven te beheersen. Structureel doorvoeren verbeteringen
gaat meer dan één jaar kosten.
 § 3.2.4
 
 
 
 5 Testen bij Belastingdienst/Centrum voor Proces- en Productontwikkeling
 
 
 
 2009Artikel
1 Belastingen 
 De juiste werking van opgeleverde
systemen kan onvoldoende worden beoordeeld. 
 Implementeer
de in 2009 ontwikkelde nieuwe testmethode. 
 Implementatie
nieuwe testmethode is inmiddels gestart. 
 § 3.2.5
 
 
 
 
 
 BIJLAGE
 OVERZICHT FOUTEN EN ONZEKERHEDEN IN DE FINANCIËLE
INFORMATIE IN HET JAARVERSLAG 2009 VAN HET MINISTERIE VAN FINANCIËN (IXB)
 A. Verplichtingen (€ x 1000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Omschrijving
 Verantwoord
bedrag
 Fout
 Onzekerheid
 Totaal F + O
 Tolerantie overschreden?
 Onzekerheid over volledig-heid
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 01
 Belastingen
 3 868 142
 26 000
 –
 –
 –
 26 000
 nee
 
 
 
 02
 Financiële markten
 44 538 843
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 03
 Financieringsactiviteiten publiek-private
sector
 58 803 151
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 04
 Internationale financiële betrekkingen
 16 632 437
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 05
 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties
 4 970 709-
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 07
 Beheer materiële activa
 98 851
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 08
 Begrotingsbeleid
 38 557
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 09
 Algemeen
 139 337
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 10
 Nominaal en
onvoorzien
 – 5 900
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 Totaal
 119 142 709
 26 000
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 
 
 Individuele fouten in de deugdelijke weergave die de tolerantie
overschrijden 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Post
 Fout
 
 
 
 
 
 
 Totaal individuele fouten
 0 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal verplichtingen
 119 142 709
 
 
 
 
 Procentuele fout
 0,00%
 
 
 
 
 Procentuele onzekerheid
 0,00%
 
 
 
 
 
 B/C. Uitgaven + ontvangsten (€ x 1000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Omschrijving
 Verantwoord
bedrag
 Fout
 Onzekerheid
 Totaal F + O
 Tolerantie overschreden?
 Onzekerheid over volledig-heid
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 01
 Belastingen
 108 324 647
 35 230
 267
 54 872
 –
 90 369
 nee
 –
 
 
 02
 Financiële markten
 483 766
 –
 13
 –
 –
 13
 nee
 –
 
 
 03
 Financieringsactiviteiten publiek-private
sector
 25 416 325
 –
 –
 –
 –
 –
 -
 
 
 
 04
 Internationale financiële betrekkingen
 110 489
 –
 –
 –
 –
 –
 
 –
 
 
 05
 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties
 496 084
 –
 69
 –
 –
 69
 nee
 –
 
 
 07
 Beheer materiële activa
 333 451
 –
 –
 –
 –
 –
 
 –
 
 
 08
 Begrotingsbeleid
 44 092
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 09
 Algemeen
 157 686
 –
 205
 –
 –
 205
 nee
 –
 
 
 10
 Nominaal en
onvoorzien
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 –
 
 
 
 Totaal
 135 366 540
 35 230
 554
 54 872
 –
 
 
 –
 
 
 
 * Uitsplitsing
van het verantwoord bedrag naar uitgaven en ontvangsten vindt plaats in bijlagen
B en C
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 Totaal Uitgaven en Ontvangsten
 135 366 540
 Omvangsbasis uitgaven + ontvangsten
 
 
 
 
 Procentuele fout
 0,05%
 Tolerantiegrens
niet overschreden 
 
 
 
 
 Procentuele onzekerheid
 0,04%
 Tolerantiegrens niet overschreden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (2)
 Totaal
 135 383 047
 Omvangsbasis uitgaven + ontvangsten + bijdrage(n) van derden baten-lastendiensten
 
 
 
 
 Procentuele fout
 0,05%
 Tolerantiegrens
niet overschreden 
 
 
 
 
 Procentuele onzekerheid
 0,04%
 Tolerantiegrens niet overschreden
 
 
 
 
 
 B. Uitgaven (€ x 1000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Omschrijving
 Verantwoord
bedrag
 Fout
 Onzekerheid
 Totaal F + O
 Tolerantie overschreden?
 Onzekerheid over volledig-heid
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 01
 Belastingen
 3 759 696
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 02
 Financiële markten
 351 554
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 03
 Financieringsactiviteiten publiek-private
sector
 9 285 937
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 04
 Internationale financiële betrekkingen
 98 151
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 05
 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties
 272 595
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 07
 Beheer materiële activa
 95 854
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 08
 Begrotingsbeleid
 37 421
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 09
 Algemeen
 143 673
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 10
 Nominaal en
onvoorzien
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 Totaal
 14 044 881
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 
 
 Individuele fouten in de deugdelijke weergave die de tolerantie
overschrijden 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Post
 Fout
 
 
 
 
 
 
 Totaal individuele fouten
 0 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven
 14 044 881
 
 
 
 
 Procentuele fout
 0,19%
 Tolerantiegrens niet overschreden 
 
 
 
 Procentuele onzekerheid
 0,00%
 
 
 
 
 
 C. Ontvangsten (€ x 1000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Omschrijving
 Verantwoord
bedrag
 Fout
 Onzekerheid
 Totaal F + O
 Tolerantie overschreden?
 Onzekerheid over volledig-heid
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 01
 Belastingen
 104 564 951
 35 230
 267
 54 872
 –
 90 369
 nee
 –
 
 
 02
 Financiële markten
 132 212
 –
 13
 –
 –
 13
 nee
 –
 
 
 03
 Financieringsactiviteiten publiek-private
sector
 16 130 388
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 04
 Internationale financiële betrekkingen
 12 338
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 05
 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties
 223 489
 –
 69
 –
 –
 69
 nee
 –
 
 
 07
 Beheer materiële activa
 237 597
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 08
 Begrotingsbeleid
 6 671
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 09
 Algemeen
 14 013
 –
 205
 –
 –
 205
 nee
 –
 
 
 10
 Nominaal en
onvoorzien
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 Totaal
 
 121 321 659
 35 230
 554
 54 872
 –
 –
 
 
 
 
 
 Individuele fouten in de deugdelijke weergave die de tolerantie
overschrijden 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Post
 Fout
 
 
 
 
 
 
 Totaal individuele fouten
 0 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal ontvangsten
 121 321 659
 
 
 
 
 Procentuele fout
 0,03%
 Tolerantiegrens niet overschreden 
 
 
 
 Procentuele onzekerheid
 0,05%
 Tolerantiegrens niet overschreden
 
 
 
 
 D. Baten-lastendiensten (€ x 1000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Omschrijving
 Verantwoord
bedrag
 Fout
 Onzekerheid
 Totaal F + O
 Tolerantie overschreden?
 Onzekerheid over volledigheid
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 
 
 
 
 
 Domeinen Roerende Zaken
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 15 850
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 Bijdrage moederdepartement
 406
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 RVOB
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 21 829
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 Bijdrage moederdepartement
 20 766
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 Totaal baten
 37 679
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 Totale baten baten-lastendiensten
 37 679
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Procentuele fout
 0,00%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Procentuele onzekerheid
 0,00%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E. Saldibalans (€ x 1000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Omschrijving
 Verantwoord
bedrag
 Fout
 Onzekerheid
 Totaal F +O
 Onzekerheid over volledig-heid
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 
 
 
 
 3
 Liquide middelen
 7 766
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 5
 Uitgaven buiten begrotingsverband
 52
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 6
 Ontvangsten buiten begrotingsverband
 263 612
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 7
 Openstaande rechten
 21 263 641
 –
 –
 –
 –
 –
 45 492
 
 
 8
 Extra-comptabele vorderingen
 33 416 721
 987
 –
 18 700
 –
 19 687
 282
 
 
 9
 Extra-comptabele schulden
 685 793
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 10
 Voorschotten
 15 877 078
 69 000
 –
 55 000
 –
 124 000
 –
 
 
 11
 Garantieverplichtingen
 145 405 855
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 12
 Openstaande verplichtingen
 16 903 605
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 13
 Deelnemingen
 37 541 671
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 Totaal beoordeeld
 271 365 794
 69 987
 –
 73 700
 –
 45 774
 
 
 
 
 (De tolerantiegrens
wordt afgeleid van totaal beoordeeld)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal saldibalans
 271 365 794
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Procentuele fout
 0,03%
 Tolerantiegrens
niet overschreden 
 
 
 
 
 Procentuele onzekerheid
 0,03%
 Tolerantiegrens niet overschreden
 
 
 
 
 
 F. Afgerekende voorschotten (€ x 1000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 Verantwoord
bedrag
 Fout
 Onzekerheid
 Totaal F + O
 Tolerantie overschreden?
 Onzekerheid over volledig-heid
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 
 
 
 
 
 
 Totaal afgerekende voorschotten 2009
 8 293 992
 69 000
 –
 55 000
 –
 124 000
 nee
 –
 
 
 
 
 AFKORTINGEN
 
 
 
 
 
 
 AAL
 Audit Actielijst
 
 
 B/CA
 Belastingdienst/Centrale
Administratie
 
 
 B/CICT
 Belastingdienst/Centrum
voor Informatie- en communicatietechnologie
 
 
 CFD
 Belastingdienst/Centrum
voor Facilitaire Dienstverlening
 
 
 B/CPP
 Belastingdienst/Centrum
voor Proces- en Productontwikkeling 
 
 
 BFI
 Bureau Financiële
Instellingen 
 
 
 CW
 Comptabiliteitswet
(2001) 
 
 
 EC
 Europese Commissie 
 
 
 EKV
 Exportkredietverzekering 
 
 
 EU
 Europese Unie
 
 
 ICT
 Informatie- en communicatietechnologie
 
 
 IV-keten
 Informatievoorzieningsketen 
 
 
 NTS
 Nieuwe toeslagensysteem
 
 
 OCW
 (Ministerie van) Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap 
 
 
 VenW
 (Ministerie van)
Verkeer en Waterstaat
 
 
 VROM
 (Ministerie van)
Volksgezondheid, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
 
 
 
 
 
 Op www.rekenkamer.nl staat een verklarende woordenlijst met begrippen
die veel voorkomen in onze rapporten bij de jaarverslagen. 
 LITERATUUR
 Algemene Rekenkamer (2009a). Rapport bij het Jaarverslag
2008 van het Ministerie van Financiën. Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 31 924, nr. 2. Den Haag: Sdu.
 
 Algemene Rekenkamer (2009b). Verkoop onderdelen ABN
AMRO als EC remedy. Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 789,
nr. 30. Den Haag: Sdu.
 
 Algemene Rekenkamer (2010). Kredietcrisis. Interventies
en vervolg. Derde rapportage: vierde kwartaal 2009 en eerste kwartaal 2010. Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360. Den Haag:
Sdu 
 
 
 
 
 De Algemene Rekenkamer kan op grond van de CW 2001 artikel 88 en 89 eventueel
bezwaar maken tegen alle onvolkomenheden in het financieel beheer, het materieelbeheer
en de daartoe bijgehouden administraties.