Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2010; Brief staatssecretaris over de resultaten van de (voor)studie en verwervingsvoorbereiding Joint logistic Support Ship, JSS
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136652
 2009-2010
 
 32 123 X
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie
(X) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 24
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 5 november 2009
 INLEIDING
 Op 14 oktober 2005 is de Kamer per brief (Kamerstuk 30 300 X,
nr. 9) geïnformeerd over de Marinestudie 2005. In deze studie is een
pakket aan maatregelen gepresenteerd waarmee de samenstelling en de middelen
van het Commando zeestrijdkrachten (CZSK) beter worden afgestemd op de toekomstige
taken. Een van de maatregelen behelst de verwerving van een joint logistiek ondersteuningsschip (Joint logistic
Support Ship, JSS). Het project JSS behelst het ontwerp, de bouw
en de indienststelling van een JSS voor het CZSK ter vervanging van Hr.Ms.
Zuiderkruis. Volgens de Marinestudie zou het JSS in 2012 operationeel moeten
zijn.
 
 Met de brief van 18 mei 2006 (Kamerstuk 30 300 X, nr. 95) is
de Kamer geïnformeerd over de behoeftestelling van het JSS. Op 14 juni
2006 is gemeld dat vooruitlopend op parlementaire goedkeuring de verwervingsvoorbereiding
zou beginnen (Kamerstuk 30 300 X, nr. 113). Op 6 september 2006
zijn schriftelijke vragen over het JSS beantwoord (Kamerstuk nr. 30 300
X, nr. 138). Met de beleidsbrief «Wereldwijd dienstbaar» van 18 september
2007 (Kamerstuk 31 243, nr. 1) is vervolgens gemeld dat vanwege de krappe
budgettaire kaders de invoering van het logistieke ondersteuningsschip met
twee tot drie jaar zou worden vertraagd.
 Thans informeer ik u over de resultaten van de gecombineerde voorstudie,
studie en verwervingsvoorbereiding. Daarbij zal ik onder andere ingaan op
de redenen voor de budgetverhoging van dit project.
 BEHOEFTE
 Hr.Ms. Zuiderkruis is één van de huidige twee bevoorradingsschepen
met tankercapaciteit van het CZSK. Het schip is ongeveer 34 jaar oud en is
aan vervanging toe. Bovendien is het schip, dat niet dubbelwandig is uitgevoerd,
slechts beperkt inzetbaar door de hedendaagse regelgeving ter voorkoming van
milieuverontreiniging door schepen. 
 
 Maritieme eenheden treden steeds vaker dicht bij de kust op voor de uitvoering
en ondersteuning van operaties op het land. Daarvoor is niet alleen transportcapaciteit
naar het operatiegebied nodig, maar ook de capaciteit om in de beginfase van
een operatie landeenheden vanuit zee logistiek te ondersteunen (sea basing). In de Marinestudie is daarom voorgesteld de opvolger
van Hr.Ms. Zuiderkruis te voorzien van dergelijke transport- en ondersteuningscapaciteiten,
waaronder de capaciteit voor helikopteroperaties.
 
 De operationele behoefte voor het JSS is sinds de A-brief van 18 mei
2006 niet gewijzigd. De taken van het JSS behelzen bevoorrading op zee, strategisch
zeetransport en sea basing. Daartoe moet het schip
beschikken over capaciteiten voor bevoorrading van schepen op zee, opslag,
transport, laden en lossen, over voorzieningen voor medische, technische en
logistieke ondersteuning, alsmede over accommodatie voor de bemanning en voor
evacués. De operationele levensduur van het schip moet ten minste 25
jaar bedragen en het schip moet geschikt zijn voor inzet in alle delen van
het geweldsspectrum.
 
 Door de opvolger van Hr.Ms. Zuiderkruis te voorzien van een benedendeks
transportdek ontstaat een schip dat groot genoeg is om zwaar materieel zoals
Leopard-2 gevechtstanks, pantserhouwitsers of Chinook-helikopters te vervoeren.
Het schip kan ook fungeren als helikopterbasis. Daarvoor beschikt het JSS
over twee landingsplaatsen die geschikt zijn voor verschillende typen helikopters
waaronder de Chinook en de NH-90. De hangaar van het schip biedt plaats aan
twee van dergelijke helikopters met gespreide rotorbladen of zes helikopters
met gevouwen rotorbladen.
 Het schip beschikt verder over de mogelijkheid onafhankelijk van havenfaciliteiten
te laden en te lossen. Dit vermindert de noodzaak om ondersteunende eenheden
en middelen op het land te stationeren en daarmee de afhankelijkheid van lokale
infrastructuur. Het schip kan ook zelfstandig noodhulp verlenen in verafgelegen
gebieden.
 
 Een dergelijk logistiek ondersteuningsschip stelt de krijgsmacht in staat,
onafhankelijk van de civiele markt voor zeetransport, uiteenlopende eenheden
naar een missiegebied te vervoeren. Met het JSS neemt de strategische zeetransportcapaciteit
van de krijgsmacht aanzienlijk toe, waardoor het expeditionaire vermogen en
de inzetbaarheid van de gehele krijgsmacht verder verbetert.
 Vervulling van de behoefte
 Op grond van de behoefte zijn de functionele eisen aan het JSS geformuleerd
die hieronder worden toegelicht. Als bijlage bij deze brief is een schets
met karakteristieken van het JSS opgenomen.
 Platform
 De uiteenlopende taken van het JSS maakten een zorgvuldige afweging noodzakelijk
bij het gebruik van de beschikbare ruimte in het scheepsontwerp. Het schip
is geschikt voor de opslag en het vervoer van brandstoffen, diverse soorten
munitie en andere voorraden, en heeft faciliteiten voor het laden en lossen
van materieel en goederen in een haven of op zee. De laad- en losmiddelen
bestaan uit een roll on/roll off laadklep voor
zware voertuigen aan de rechterachterzijde van het schip, een laadplek voor
landingsvaartuigen en een laadkraan. Zware ladingen kunnen met een lift worden
verplaatst van het rij- naar het helikopterdek en omgekeerd. De kraan en de
lift zijn in staat materieel met een gewicht tot 40 ton te tillen. 
 
 De inzetbaarheid in alle delen van de wereld vergt een robuust en zeewaardig
schip. Het schip is bij rustige zee voldoende stabiel voor onder meer het
opereren met transporthelikopters en de inzet van landingsvaartuigen. Bij
ruwe zee kan het JSS nog steeds andere schepen op zee bevoorraden en opereren
met de maritieme NH-90 helikopter. Het schip krijgt verder de beschikking
over een hospitaalcomplex met twee operatiekamers, een high care-afdeling, een röntgenruimte, behandelkamers en een
ziekenboeg.
 Voor de bescherming tegen nucleaire, biologische en chemische wapens wordt
het schip uitgerust met een overdruksysteem.
 Het resultaat is een JSS met een lengte van ongeveer 190 meter op de waterlijn
en een breedte (hoofddek) van ongeveer 30 meter bij een maximale waterverplaatsing
van ongeveer 27 800 ton. De afmetingen en de waterverplaatsing van het
JSS worden bepaald door het dubbelwandige volume, het gewicht van de benodigde
scheeps- en helikopterbrandstof, het volume en gewicht van zwaar materieel
zoals tanks, pantserhouwitsers, overige pantservoertuigen, Patriot-systemen en containers alsmede de helikopterfaciliteiten
waaronder het helikopterdek en de hangaar.
 Voortstuwing
 De voortstuwing geschiedt door middel van schroeven en schroefassen. Bij
de inzet van het JSS kan het nodig zijn langdurig met lage snelheden te varen,
bijvoorbeeld tijdens sea basing operaties dicht
bij de kust. Een voortstuwingsinstallatie met rechtstreeks door de dieselmotoren
aangedreven schroeven is hiervoor minder geschikt. Daarom is gekozen voor
een dieselelektrische voortstuwing. De voortstuwingsconfiguratie voldoet aan
de emissie-eisen van de Marine Pollution (MARPOL)-regelgeving
die vanaf 2015 van toepassing zal zijn en geeft het schip een maximale
snelheid van ongeveer 18 knopen.
 Sewaco-systemen
 Het JSS zal beschikken over systemen voor navigatie, voor helikopteroperaties
en voor zelfbescherming, opsporing en interceptie in kustwateren. Vanwege
de voordelen van standaardisatie sluit Defensie bij de keuze van de Sewaco-systemen
zoveel mogelijk aan bij de systemen die reeds in gebruik zijn bij het CZSK
en die ook zullen worden toegepast op de nieuwe patrouilleschepen. Daarom
wordt het schip uitgerust met een Geïntegreerde Sensor en Communicatie
Suite (GSCS) voor de beeldopbouw. De GSCS bestaat net als bij de patrouilleschepen
uit een mast met daarin de belangrijkste sensoren en een deel van de communicatiemiddelen
van het schip. De belangrijkste sensoren van het JSS zijn de volgende.
 – De luchtbeeldopbouwradar SMILE, die naast de opsporing van vliegtuigen
voorziet in de opsporing van grotere oppervlaktedoelen op grote afstand. Ook
zal deze radar worden gebruikt voor de aansturing van de helikopter op grote
afstand.
 – De oppervlaktebeeldopbouwradar SEASTAR is een radar die is ontworpen
voor de opsporing van zeer kleine en zeer langzame doelen zoals drenkelingen
en vijandelijke zwemmers, maar ook drijvende mijnen en rubberboten. SEASTAR
is tevens bruikbaar voor de begeleiding van de landing van een helikopter.
 – De gecombineerde infrarood en hd-tv sensor GATEKEEPER geeft het
schip dag en nacht een beeld van de gehele omgeving met behulp van infrarood
en zichtbaar licht.
 – Het Identification Friend or Foe (IFF)
systeem stelt het schip in staat vijandelijke en eigen of vriendschappelijke
eenheden te onderscheiden. 
 Bewapening
 Omdat het schip in beginsel onder bescherming van een maritieme taakgroep
opereert, kan met een zelfverdedigingscapaciteit worden volstaan. Voor de
zelfverdediging tegen inkomende raketten wordt het JSS uitgerust met twee Goalkeeper-kanonsystemen en een installatie voor het misleiden
van vijandelijke raketten. Voor de korte tot middellange afstand worden twee
30 mm kanonsystemen geplaatst. Voor de zelfverdediging op de korte afstand
wordt het schip voorzien van vier 12,7 mm machinegeweren. De 30 mm kanonsystemen
en de 12,7 mm machinegeweren, die elk beschikken over eigen elektro-optische
richtmiddelen, worden bediend vanuit de commandocentrale. Naast deze vast
opgestelde wapens worden het schip op zes plaatsen uitgerust met opstellingen
voor handbediende MAG-machinegeweren.
 C4I
 De middelen op het gebied van Command, Control, Communications,
Computers and Information (C4I) zijn toegesneden op de inzet in een joint netwerkomgeving. Voor het JSS zijn zeven datanetwerken
voorzien. Hiermee is het schip in staat in operationele werkverbanden te participeren
en tijdelijk geëmbarkeerde eenheden te ondersteunen. Voor de interne
communicatie wordt gebruik gemaakt van een geïntegreerd radio-intercom
systeem en een draadloos communicatienetwerk. Bovendien wordt voorzien in
extra bekabeling voor de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD)
en in de behoefte van de bemanning aan computergebruik.
 Accommodatie
 De vaste bemanning telt 152 personen en kan tot 171 personen worden uitgebreid.
Daarnaast is er permanent plaats voor 129 «opstappers», personen
die voor langere tijd aan boord zijn geplaatst maar geen deel uitmaken van
de vaste bemanning.
 Afhankelijk van de taken van het JSS kan de bemanning worden uitgebreid
met helikopterdetachementen, een medisch team, de bemanning van landingsvaartuigen,
technisch personeel, chauffeurs voor rollend materieel en MIVD-personeel.
In totaal kunnen 300 personen een plaats op het schip krijgen. Daarnaast kan
het schip evacués meenemen. Voor hen worden geen permanente voorzieningen
getroffen. Zij zullen worden voorzien van veldbedden waarvoor binnen de ruime
capaciteit aan vloeroppervlakte een plaats wordt gevonden.
 VERWERVINGSVOORBEREIDING
 Met de hoofdleverancier van het platform bestaat overeenstemming over
de voorwaarden en de prijs. Defensie is voornemens het platform van het JSS
aan te besteden bij Damen Schelde Naval Shipbuilding
(DSNS). DSNS zal als bouwmeester zorgdragen voor de verwerving en de inbouw
van de benodigde platformsystemen. Hoewel de eisen aan het nieuwe schip sober
waren, ging de aanvankelijke aanbieding van DSNS het beschikbare budget ruim
te boven. Van een herontwerp dat zou moeten leiden tot een kleiner schip en
daarmee een lager budget is afgezien. Dit zou hebben geresulteerd in een schip
met aanzienlijk minder capaciteiten en een aanvullende vertraging van het
project met ongeveer anderhalf jaar. Volgens de huidige planning is het JSS
in 2015 operationeel. Een vertraging zou door de uitdienststelling van Hr.Ms.
Zuiderkruis in 2013 gedurende nog langere tijd een lagere bevoorradingscapaciteit
van het CZSK hebben betekend dan nu al wordt voorzien. Dit is vanuit operationeel
oogpunt niet wenselijk. 
 
 In de onderhandelingen met DSNS zijn op verschillende manieren besparingen
bereikt. Naast bezuinigingen door DSNS zelf is dit gelukt door bij voorkeur
gebruik te maken van bestaande kennis en beproefde en bewezen technologie,
door waar mogelijk civiele normen te hanteren, en door een verbetering van
het ontwerp. Ook zijn op een aantal punten de eisen aangepast. Zo is onder
meer de maximale snelheid van het schip met twee knopen verlaagd.
 
 Het ministerie van Economische zaken heeft bepaald dat de bouwmeester
van dit project compensatie zal bedingen voor opdrachten aan buitenlandse
onderaannemers en toeleveranciers van meer dan € 5 miljoen.
 Dit geldt niet voor Damen Shipyards Galati
en de toeleveranciers in Roemenië. DSNS zal de Nederlandse industrie
inschakelen voor delen van de uitrusting van het schip. De stichting Nederlandse
Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV) is hierover geïnformeerd.
 
 Defensie heeft het voornemen het Sewaco-systeem GSCS, net als bij de patrouilleschepen,
aan te besteden bij Thales Nederland B.V. (Thales NL). Voor de overige Sewaco-systemen
die hetzelfde zijn als bij de patrouilleschepen, zoals de 30mm kanons en diverse
communicatiesystemen, wordt gebruik gemaakt van opties in het contract van
het project Patrouilleschepen. De overige systemen ten behoeve van het JSS
worden afzonderlijk aanbesteed en door Defensie aan DSNS geleverd.
 FINANCIËN
 Projectbudget
 Het budget voor het project JSS is in 2005, ten tijde van de Marinestudie,
gesteld op € 265 miljoen. Met de brief «Behoeftestellingen
Marinestudie 2005» van 18 mei 2006 (Kamerstuk 30 300 X, nr.
95) is het budget ongewijzigd vastgesteld op € 265 miljoen (prijspeil
2005). Thans, bijna vier jaar later, is een projectbudget voor het JSS nodig
van € 363,5 miljoen (prijspeil 2009). Dit wordt vooral veroorzaakt
door een bijstelling van het budget naar prijspeil 2009 die ongeveer € 46
miljoen bedraagt.
 
 Inhoudelijke oorzaken van de financiële meerbehoefte zijn de volgende.
 • Het grotere ontwerp dan voorzien. Om te kunnen voldoen aan alle
primaire eisen waaronder de strengere wet- en regelgeving op milieugebied
is het gewicht van het schip zonder lading met ongeveer 10 procent toegenomen.
In financiële zin betekent dit een kostentoename van ongeveer € 25
miljoen (9,5 procent).
 • De ontwikkelingen op de wereldmarkt voor de scheepsbouw en de daarvoor
benodigde grondstoffen en scheepsinstallaties. Door een aantrekkende markt
is de vraag naar bijvoorbeeld staal en koper, maar ook naar dieselmotoren
en andere voortstuwingscomponenten toegenomen. Deze ontwikkelingen hebben
vooral in de jaren 2007 en 2008 geleid tot langere levertijden en hogere prijzen
dan voorzien.
   De dalingen van prijzen en levertermijnen in 2009 compenseren slechts
een deel van de stijging die in de afgelopen jaren is ontstaan. In totaal
betekent dit een kostenstijging van ongeveer € 12 miljoen (4,5 procent).
 • De afbouw van het platform in Vlissingen. Oorspronkelijk zou het
hele schip worden gebouwd bij de zusteronderneming Damen
Shipyard Galati in Roemenië. Later is besloten ongeveer tweederde
deel van het platform in Roemenië te bouwen en de meer gecompliceerde
afbouw in Vlissingen te laten doen. Door een groot verschil in uurlonen worden
de meerkosten hiervan geraamd op ongeveer € 15 miljoen (5,5 procent). 
 
 De totale investering van € 363,5 miljoen komt ten laste van
de defensiebegroting. Hiervan zal ongeveer 76 procent in Nederland, 16 procent
in Roemenië en 8 procent in Noorwegen, Frankrijk en Italië samen
worden besteed. De verwerving van de Sewaco-systemen en van de boord- en walreservedelen
is bij het projectbudget inbegrepen. Verder zijn de gebruikelijke kosten voor
onder meer initiële opleidingen, onderzoek, proeftochten, aanbouwverzekering
alsmede een reservering voor onvoorziene uitgaven in het projectbudget opgenomen.
Nadere financiële informatie over het projectbudget wordt de Kamer, vanwege
de commercieel vertrouwelijke aard daarvan, afzonderlijk aangeboden.
 Exploitatiekosten
 De totale exploitatiekosten voor het JSS worden geraamd op € 12,5
miljoen op jaarbasis (prijspeil 2009). Het gaat daarbij om € 6,3
miljoen voor de personele exploitatie en € 6,2 miljoen voor de materiële
exploitatie. De operationele levensduur van het schip is gesteld op 25 jaar.
De totale levensduurkosten worden geraamd op € 676 miljoen (prijspeil
2009).
 OVERIGE ASPECTEN
 Risico’s
 Het projectrisico wordt als «laag» geschat. De extra tijd
voor het ontwerp vanwege de maatregelen uit de beleidsbrief Wereldwijd Dienstbaar
is gebruikt om samen met de bouwmeester het bestek te verduidelijken en te
verbeteren. Daarmee is een uitvoerig doorgerekend contractbestek ontstaan.
Verder wordt gebruik gemaakt van bestaande kennis en van beproefde en bewezen
technologie.
 De risico’s zijn verder verminderd door vooral voor Sewaco-systemen
zoveel mogelijk de specificaties over te nemen van andere projecten zoals
de patrouilleschepen.
 Tijdschema
 De contractsluiting voor de bouw van het JSS is voorzien voor begin december
2009. Het gedetailleerde ontwerp wordt uitgewerkt in de periode 2010–2011
en het schip wordt in de periode 2011–2014 gebouwd.
 
 Hr.Ms Zuiderkruis zal in 2013 uit de vaart worden genomen. DSNS zal het
JSS midden 2014 aan Defensie overdragen. Op dat moment is het schip nog niet
operationeel inzetbaar voor het CZSK. In het garantiejaar na de overdracht
worden warm- en koudweerbeproevingen, hard- en software-integratie, Sewaco-beproevingen,
signatuurmetingen en helikopterbeproevingen uitgevoerd, terwijl de scheepsbemanning
een operationeel opwerktraject moet doorlopen. Dit alles zal naar verwachting
veertien maanden in beslag nemen. Volgens de huidige planning zal het JSS
midden 2015 operationeel inzetbaar zijn.
 Gerelateerde projecten
 Het project JSS heeft relaties met een aantal andere projecten. Net als
bij de patrouilleschepen is een geïntegreerde mast voorzien met een sensorconfiguratie.
De projecten JSS en Instandhouding M-fregatten (zie Kamerstuk 30 800
X nr. 79 van 26 maart 2007) hebben naar verhouding bijgedragen aan de
ontwikkelingskosten van de GSCS en de daartoe behorende systemen. Het project
JSS houdt ook verband met het project Modernisering navigatiesystemen (zie
Kamerstuk 27 830, nr. 40 van 17 augustus 2006) en het
project Instandhouding Goalkeeper, waarover de
Kamer naar verwachting in 2010 zal worden geïnformeerd.
 Internationale samenwerking
 Zoals in de A-brief van 18 mei 2006 is vermeld waren de mogelijkheden
voor internationale samenwerking beperkt. De Canadese verwervingsstrategie
bood geen aanknopingspunten voor samenwerking, anders dan informatie-uitwisseling.
Verder onderzoek heeft niet tot andere inzichten geleid.
 TEN SLOTTE
 Met deze brief heb ik u geïnformeerd over de resultaten van de gecombineerde
voorstudie-, studie- en verwervingsvoorbereidingsfase van het project joint logistiek ondersteuningsschip (JSS).
 
 De verwerving van het JSS is noodzakelijk omdat Hr.Ms. Zuiderkruis, waarvoor
dit schip in de plaats komt, in 2013 met dan 38 jaar aan het einde van haar
levensduur is en uit de vaart wordt genomen. Ik hoop begin december het platformdeel
van dit project bij DSNS te kunnen aanbesteden en zo spoedig mogelijk daarna
het GSCS bij Thales NL. Het JSS zal dan midden 2015 operationeel inzetbaar
zijn. Daarmee is de tankercapaciteit van het CZSK vanaf 2013 tijdelijk
onder de gewenste sterkte.
 
 Ik acht de dit project van groot belang. Het JSS komt de inzetbaarheid
van de gehele krijgsmacht ten goede. Het schip vormt een concrete uitwerking
van het beleid ter versterking van het expeditionaire vermogen van de krijgsmacht,
zoals dat is uiteengezet in de Marinestudie en in de beleidsbrief «Wereldwijd
dienstbaar».
 
 De staatssecretaris van Defensie,
 J. G. de Vries
 
 Karakteristieken JSS 
 
 
 
 
 
 
 Lengte over alles
 204,70 m 
 
 
 Lengte op de waterlijn
 190,88 m 
 
 
 Breedte
 30,40 m
 
 
 Ontwerpdiepgang
 8,00 m 
 
 
 Waterverplaatsing
 27 800 ton
 
 
 
 
 
 
 
 Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.