Jeugdzorg; Brief van de Minister voor Jeugd en Gezin
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31839, nr. 8

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

23-06-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31839 nr. 8

15-06-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31839Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 529 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 839Jeugdzorgnr. 8BRIEF VAN DE MINISTER VOOR JEUGD EN GEZINAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 15 juni 2009Hierbij bied ik u de notitie Onze jeugd van tegenwoordig;
over de leefwereld en de leefstijl van jongeren aan.De notitie gaat ook in op het RIVM-rapport Spelen met
gezondheid dat op 4 juli 2008 aan uw Kamer is toegezonden (kamerstuk
29 815, nr. 162), het eindrapport van de Nationale DenkTank Gezond voor elkaar! Adviezen om jongeren te stimuleren zelf te kiezen voor
een gezonde leefstijl en het onderzoeksrapport Wat is gezondheid? van de Nationale Jeugdraad.Verder ga ik in de notitie in op de moties Van der Ham en Dibi (TK 2007–2008,
27 565, nr. 50), Slob en Voordewind (TK 2008–2009, 31 700,
nr. 17 en 22) en Bouchibti (TK 2008–2009, 31 799-XVII, nr. 18).De minister voor Jeugd en Gezin,A. Rouvoet «Onze jeugd van tegenwoordig»Over de leefwereld en de leefstijl van jongeren11 juni 2009Inhoudsopgave1.Waarom een notitie over jongeren?21.1. Samenhang met ander kabinetsbeleid4 1.2. Totstandkoming5 1.3.Leeswijzer6    2.De leefwereld van jongeren van nu62.1. Opgroeien in een gezin6 2.2.Zonder vrienden is het leven «boring»7 2.3. De sociale en fysieke omgeving8 2.4. School9 2.5.Vrijetijdsbesteding10 2.5.1. Media: de internetgeneratie10 2.5.2. Uitgaan11 2.5.3.Sporten en bewegen12 2.6. Inkomen12 2.7.Meedoen: een steentje bijdragen13    3.Trends in leefstijl, gedrag en «welbevinden»143.1.Nederlandse jongeren zijn gelukkig...14 3.2. ... maar er zijn ook zorgen14 3.2.1. Overgewicht14 3.2.2.Alcohol15 3.2.3. Seksueel gedrag16 3.2.4.Stress en psychische problemen16 3.3. Ongezond gedrag begint pas in
de brugklas17 3.4. Problemen ongelijk en oneerlijk
verdeeld17    4.Capita selecta184.1. Deel I: meisjes18 4.1.1 Problematiek bij meisjes19 4.1.2 Hulp voor meisjes20 4.1.3 Het verhogen van zelfvertrouwen
en weerbaarheid van meisjes20 4.1.4Het verbeteren van vroegsignalering
van met name emotionele problemen21 4.1.5 Het inzetten van laagdrempelinge
interventies via het internet21 4.2. Deel II: seksualisering23 4.3. Deel III: jeugd en gezonde leefstijl
in internationaal perspectief25 4.3.1 Onderwijs, Jeugd en Cultuurraad25 4.3.2 Witboek «Een nieuw elan
voor Europa’s jeugd»26 4.3.3Youth in Action26 4.3.4 Safer Internet Plus27 4.3.5Europese netwerken27   5. Ambitie: meer jongeren een gezonde leefstijl285.1. Behoud het goede en breid het
uit!28 5.2. Meedoen29 5.3. Het gezin: de invloed van opvoeden31 5.4. Sociale omgeving: het sociale
netwerk31 5.5. Fysieke omgeving33 5.6.School35 5.7. Media35 5.8. Sporten en bewegen37 5.9. Inkomen38 5.10.Tot slot: leefstijl op de agenda38    Literatuuropgave401. Waarom een notitie over jongeren?Gedrag van jongeren leidt geregeld tot ophef. De media berichten gretig
over comazuipen, happy slapping, internetverslaving,
hangjongeren, straatterroristjes of breezerseks. Met de jeugd van tegenwoordig
lijkt van alles mis. Maar is dat wel zo? En is het terecht om in die termen
over jongeren, de burgers van de toekomst, te spreken?Voor een deel is klagen over «de jeugd van tegenwoordig» van
alle tijden. De samenleving verandert steeds opnieuw, en iedere generatie
jongeren stelt zijn opvoeders (zelf opgegroeid in een alweer voorbije tijd)
voor nieuwe uitdagingen. Bezorgdheid over jongeren die hun grenzen niet lijken
te kennen, is dan ook niet vreemd. De adolescentie is een transitiefase tussen
kindertijd en volwassenheid en kenmerkt zich door gierende hormonen en experimenteren
met de nieuw verworven autonomie. Gedurende deze fase worden jongeren lichamelijk
en cognitief rijp, terwijl ze door de samenleving nog niet voor vol worden
aangezien. Vanouds slaan volwassenen het experimenteergedrag van de jeugd
met argwaan en soms met ergernis gade.Tegelijk gaan veranderingen in de samenleving de laatste decennia erg
snel. Aan jongeren en aan hun opvoeders worden voortdurend nieuwe eisen gesteld
die sneller veranderen dan bij de overgang tussen voorgaande generaties het
geval lijkt.Er is onzekerheid over de goede wijze van begeleiding naar volwassenheid
en voorbereiding op volwaardig burgerschap. Gezagshuishouden en een autoritaire
opvoedstijl zijn de afgelopen decennia veelal vervangen door het meer meegaande «onderhandelingshuishouden»
(Prins, 2008).Dat heeft jongeren veel vrijheid om zich te ontplooien opgeleverd. De
huidige generatie wordt dan ook wel getypeerd als de Generatie
Einstein, die slimmer, sneller en socialer is (Boschma en Groen,
2007). Tegelijkertijd wordt veelvuldig gesteld dat ouders en opvoeders aan
kinderen en jongeren meer kader en structuur moeten bieden. Pedagogen benadrukken
het belang van een «autoritatieve opvoedstijl» (warme sfeer, veel
praten met kinderen, duidelijke grenzen, niet te lage eisen stellen) (Prins,
2008), en ook klinkt een pleidooi voor een «breed gedragen en samenhangend
opvoedingsperspectief» (De Winter, 2007).Het gaat in deze notitie over alle jongeren,
dus niet in de eerste plaats over jongeren die problemen hebben of problemen
geven. Daarvoor wordt verwezen naar andere trajecten zoals aanpak wachtlijsten
in de jeugdzorg, aanpak kindermishandeling en maatregelen om overlast en verloedering
door onder meer Marokkaanse jongeren aan te pakken.Met het schrijven van deze notitie heb ik twee doelen voor ogen. Ik wil
allereerst een evenwichtig en feitelijk beeld schetsen van de leefwereld en
de leefstijl van jongeren. Dat doe ik om tegenwicht te bieden aan eenzijdige
stereotypen over «de jeugd van tegenwoordig» die gemakkelijk post
kunnen vatten.Dat dient ook het tweede doel dat ik voor ogen heb, namelijk om ouders
en opvoeders aan te sporen zich te verdiepen in de leefwereld en leefstijl
van jongeren. Opvoeding en begeleiding naar volwassenheid vraagt geen afstandelijke
houding, maar aandacht en betrokkenheid. Jongeren hebben baat bij belangstelling
voor wat hen bezighoudt. «Je moet van deze jongeren houden» zei
Pieter Winsemius in een interview na de presentatie van het WRR-rapport over
overbelaste jongeren. Hij zei nog iets, namelijk dat jongeren structuur nodig
hebben.En daar ligt de kern van waar het mij om te doen is: ik wil ontmoedigen
dat volwassenen in de maatschappij alleen óver jongeren en de problemen die ze voor «ons» veroorzaken spreken, en bevorderen
dat volwassen praten mét en zich medeverantwoordelijk voelen voor«onze»
jeugd. Dat betekent dat we jongeren niet aan hun lot kunnen overlaten, maar
hen aanspreken op hun gedrag en de goede richting wijzen. Jongeren kunnen
zichzelf niet opvoeden, zij hebben ouders en opvoeders daarbij hard nodig.
Anders gezegd: jongeren hebben er recht op dat volwassenen hun levenswijsheid
gebruiken om hen te helpen groeien. Omgekeerd rust op volwassenen de plicht
om jongeren verder te helpen komen, hen aan te moedigen zich te ontplooien
en hen te begeleiden op hun weg naar volwassenheid en volwaardig burgerschap
in onze samenleving. Maar dat kan alleen als zij zich verdiepen in de leefwereld
van jongeren. Zo kunnen zij steun en sturing geven.Daarmee is ook de titel van deze notitie verklaard: verzuchtingen over «Dé
jeugd van tegenwoordig» helpen niemand verder. Maar wie spreekt over «onze»
jeugd van tegenwoordig, toont zich bereid om zich medeverantwoordelijk te
maken voor opgroeiende jongeren en hun ontplooiing.Overigens wil ik benadrukken dat het niet alleen zo is dat ouderen kunnen
bijdragen aan de ontplooiing van jongeren. Op hun beurt kunnen jongeren ook
bijdragen aan de ontplooiing van ouderen. Jongeren hebben het vermogen en
de vaardigheden om met een frisse blik en nieuwe ideeën tegen zaken aan
te kijken. Daarmee bieden zij inspiratie en nieuwe inzichten aan ouderen.
De uitgebreide contacten met jongeren die ik in het kader van deze notitie
heb gehad, hebben dat voor mij weer eens bevestigd.Dit is geen klassieke beleidsnota. Met het uitbrengen van deze notitie
wil ik bewerkstelligen dat bij beleidsvorming de vraag wordt gesteld onder
welke randvoorwaarden de ontwikkeling van alle
jongeren en hun opvoeders tot gezond en goed burgerschap gestimuleerd en versterkt
kan worden. Dit alles in blijvende dialoog met jongeren en hun opvoeders.
Er zijn daarmee in deze notitie de nodige raakvlakken met De kracht van het gezin; nota gezinsbeleid 2008 (TK 2008–2009,
30 512, nr. 4); deze notitie kan gezien worden als een vervolg op deze
nota gezinsbeleid.Deze notitie vormt daarnaast een handreiking en een boodschap aan iedereen
die een opvoedende taak heeft, of dit nu is in het gezin, school, hulpverlening
of gewoon uit hoofde van betrokkenheid in de sociale omgeving.Dit laatste is een belangrijk nieuw accent dat ik met deze notitie wil
aanbrengen in de visievorming op hoe we als maatschappij omgaan met opgroeiende
jongeren.Ik wil bevorderen dat mensen in hun directe omgeving zoals buurten en
wijken of andere lokale gemeenschappen waarvan zij deel uitmaken (kerken,
moskeeën, buurt- en/of (sport)verenigingen, etc) zich betrokken weten
bij opvoeden en opgroeien van jongeren, zodat ouders er niet alleen voor staan.
Dit is in lijn met het RMO-advies Versterken van de village (RMO, september 2008). Hiertoe trek ik
van 2009 tot en met 2011 6 miljoen euro per jaar uit voor een extra impuls
aan de vrijwillige inzet gericht op het versterken van de sociale netwerken
rondom jongeren en gezinnen. Hiermee wordt tevens uitvoering gegeven aan de
motie Slob (TK 2008–2009, 31 700, nr. 17).1.1. Samenhang met ander kabinetsbeleidOm te bevorderen dat kinderen en jongeren worden opgevoed tot gezonder
leven en voorbereid worden op goed burgerschap heeft het kabinet diverse nieuwe
maatregelen voorgesteld of inmiddels ingevoerd. Deze voornemens staan in andere
beleidsnota’s of wetsvoorstellen (bijvoorbeeld: Uit balans: de last van overgewicht (TK 2008–2009,
31 899, nr. 1), De kracht van Sport (TK 2007–2008,
30 234, nr 13), wetsvoorstel Drank- en horecawet en De kracht van het gezin; nota gezinsbeleid 2008 (TK 2008–2009,
30 512, nr. 4). De notitie Onze jeugd van tegenwoordig brengt verschillende beleidsvelden in samenhang én vanuit
het perspectief van jongeren bijeen.Een belangrijk ijkpunt voor hoe het met de jeugd gaat, wordt gevormd door
het VN-Verdrag inzake de Rechten van het Kind. In artikel 3 van dit Verdrag
staat dat het belang van het kind voorop dient te staan bij alle maatregelen
die betrekking hebben op kinderen en dat de overheid dient te waarborgen dat
de zorg voor kinderen voldoende is, vooral ten aanzien van de veiligheid en
gezondheid van kinderen. In Nederland wordt deze verdragsverplichting vertaald
in ontwikkelingsvoorwaarden. Deze zijn uitgewerkt in het kabinetsprogramma
voor Jeugd en Gezin: Alle kansen voor alle kinderen
(TK 2006–2007, 31 001, nr. 5) en zijn: gezond en veilig opgroeien,
een steentje bijdragen aan de maatschappij, talenten ontwikkelen en plezier
hebben, en goed voorbereid zijn op de toekomst.1.2. TotstandkomingIn de aanloop naar deze notitie heb ik me verdiept in de leefwereld van
jongeren. De notitie is dus niet alleen tot stand gekomen door cijfers te
beschouwen en deskundigen te horen, maar ook door de jongeren zelf te betrekken
bij wat er over hen wordt gezegd. Ik heb jongeren van velerlei leeftijden
en achtergronden bevraagd en ben met ze in debat gegaan. Concreet wil ik hier
noemen de debatten op College De Heemlanden in Houten en
het NOVA College van de Johan de Witt Scholengroep in Den Haag onder
leiding van het Nederlands Debat Instituut (NDI, 2008). Ook is, in 32 diepte-interviews
(in duo’s), uitgebreid met jongeren tussen de 12 en 20 jaar gesproken
over hun leefwereld (CO-efficiënt, 2008). De Nationale Jeugdraad heeft
onder ruim 600 jongeren door middel van een enquête gevraagd naar hun
eigen gezondheid (Jeugdraad, 2008). De uitkomsten van dat onderzoek zijn gebruikt
tijdens het 13e Nationaal Jeugddebat waar ik op 27 oktober 2008 met veel
jongeren in de Tweede Kamer heb gedebatteerd. Tot slot heeft de Nationale
DenkTank, op mijn verzoek, zich gebogen over de vraag hoe jongeren gestimuleerd
kunnen worden om zélf te kiezen voor een gezonde leefstijl. Zij hebben
hun input onder andere gekregen van bijna 6000 jongeren via www.habbohotel.nl
(NDT, 2008).De onderhavige notitie is eerder toegezegd1.
In 2007 zond de minister van Volkgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), mede
namens de staatssecretaris van VWS en mij, de kabinetsvisie Gezond zijn, gezond blijven – Een visie op gezondheid en preventie aan de Tweede Kamer (TK 2007–2008, 22 894, nr. 134). Gezond
eten, niet roken, geen drugs gebruiken, geen alcohol drinken, voldoende bewegen
en goed kunnen omgaan met problemen of tegenslagen zijn belangrijk voor de
gezondheid van kinderen en jongeren. Via bestaande preventieprogramma’s
worden kinderen, jongeren en hun ouders geïnformeerd over de risico’s
van gebruik van riskante middelen. Gezond opgroeien is ook van belang om actief
te kunnen deelnemen aan de samenleving. Jong geleerd is immers oud gedaan.
Het is in dit kader dat in de genoemde visie op gezondheid en preventie een
specifieke notitie over jeugd en preventie is toegezegd.De notitie is tevens een reactie op het RIVM-rapport Spelen met gezondheid (RIVM, 2008a) dat op 4 juli 2008 aan
uw Kamer is toegezonden. De trends die in het rapport staan genoemd, komen
terug in hoofdstuk 3 van deze notitie en in het afsluitende hoofdstuk 5. Deze notitie gaat in hoofdstuk 5 ook in op een aantal adviezen uit het
eindrapport van de Nationale DenkTank: Gezond voor elkaar!
Adviezen om jongeren te stimuleren zelf te kiezen voor een gezonde leefstijl (DenkTank, 2008).Verder wordt in de notitie ingegaan op de moties Van der Ham en Dibi (TK
2007–2008, 27 565, nr. 50), Slob en Voordewind (TK 2008–2009,
31 700, nr. 17 en 22) en Bouchibti (TK 2008–2009, 31 799-XVII,
nr. 18).1.3. LeeswijzerDe notitie is als volgt opgebouwd:In hoofdstuk 2 staat de leefwereld van jongeren
centraal. Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen in de belangstelling van
jongeren en in hun directe omgeving? Hoe participeren zij in de samenleving?
Met voorbeelden en quotes uit de interviews met jongeren (Co-efficiënt,
2008) wordt aangegeven hoe jongeren hier zelf tegenaan kijken.In hoofdstuk 3 volgen de trends in gezondheid,
leefstijl en welzijn van de jeugd aan de hand van onderzoeks- en monitorgegevens,
zoals die van het RIVM Spelen met gezondheid (RIVM,
2008a) en het Trimbos-instituut Jeugd en riskant gedrag
2007:Peilstationsonderzoek scholieren (Trimbos,
2008b). Wat gaat goed met de jeugd, wat kan beter, waar moeten we ons ongerust
over maken?Hoofdstuk 4 gaat, mede naar aanleiding van
een motie van het kamerlid Bouchibti (TK, 2008–2009, 31 799-XVII,
nr 18), in op meisjes en de problemen die zich vooral bij meisjes voordoen
en op seksualiteit onder jongeren. Eveneens wordt ingegaan op de aandacht
die er in Europees verband is voor het bevorderen van een gezonde leefstijl
van jongeren.In hoofdstuk 5 wordt afgesloten met een aantal
concluderende opmerkingen en komt het vervolgtraject aan de orde.2. De leefwereld van jongeren van nuIn dit hoofdstuk staat de leefwereld van jongeren centraal. Ik doe dat
aan de hand van een beschrijving van verschillende settings. In paragraaf 2.1. wordt de rol die het gezin heeft voor de
huidige generatie jongeren weergegeven. In de paragrafen 2.2. t/m 2.6. wordt
achtereenvolgens ingegaan op de invloed van vrienden, de sociale en fysieke
omgeving, de school, media en bijbaantjes. Tenslotte wordt in paragraaf 2.7.
een beeld gegeven van de wijze waarop de huidige generatie jongeren in de
samenleving participeert.2.1. Opgroeien in een gezinIn de afgelopen decennia is veel veranderd in de manier van opvoeden en
opgroeien in een gezin. Ik verwijs hier naar de nota gezinsbeleid (TK, 2008–2009,
30 512, nr. 4). Jongeren hebben relatief veel vrijheid en invloed op
tal van beslissingen die in het gezin worden genomen. Velen hebben ook fysiek
meer ruimte gekregen: de meeste jongeren hebben thuis een eigen kamer waar
ze huiswerk kunnen maken, de computer gebruiken en hun vrienden ontvangen.
Veel jongeren zijn tevreden over het contact dat zij met hun ouders hebben.
Een duidelijke meerderheid heeft het gevoel gemakkelijk met hun ouders te
kunnen praten.Zoals beschreven in de nota gezinsbeleid is een opvallende ontwikkeling
dat steeds meer kinderen in eenoudergezinnen of stiefgezinnen opgroeien. Bijna één
op de zes gezinnen is een eenoudergezin; in 1995 was dit nog één
op de zeven. Eenoudergezinnen ontstaan deels door scheidingen (ongeveer de
helft van de gevallen) of door het overlijden van de partner of door geboorte
van kinderen van alleenstaande moeders. Eenoudergezinnen zijn
vaak tijdelijk van aard. Ondanks dat paren minder snel uit elkaar gaan als
zij kinderen hebben, zijn de afgelopen jaren jaarlijks bijna 60 000 minderjarige
kinderen betrokken bij de scheiding van hun ouders. Het meemaken van een scheiding
en het opgroeien in een eenoudergezin verhoogt het risico op het ontwikkelen
van emotionele- en gedragsproblemen bij jongeren aanzienlijk (Equality, 2008).Jongeren hebben behoefte aan het stellen van grenzen door hun ouders (Prins,
2008). Ze vinden het normaal dat (leeftijd)grenzen worden gesteld aan bepaalde
risicogedragingen (roken, drinken, gokken, drugs gebruiken, seks hebben).
Ze ervaren de grenzen die hun ouders stellen als volstrekt redelijk en zouden
hun kinderen dezelfde norm voorhouden. In de praktijk blijken jongeren zich
er echter niet altijd aan te houden.Ook uit onderzoek blijkt een liefdevol gezin de beste garantie te zijn
voor evenwichtig en gezond opgroeien van kinderen en jongeren (Verwey-Jonker
Instituut, 2008). Jongeren die zijn opgegroeid in een gezin waar wordt onderhandeld,
maar waar ook duidelijke grenzen worden gesteld, zijn het meest gelukkig (Prins,
2008). Het is echter niet voor elke ouder duidelijk in welke opvoedingssituaties
heldere normen en grenzen moeten worden gesteld of wanneer met de kinderen
onderhandeld kan worden. De meeste ouders geven aan tevreden opvoeders te
zijn en de opvoeding niet als bijzonder belastend te ervaren (Zeijl en Van
Egten, 2008). Een klein deel van de ouders is negatief. Ze zijn ontevreden,
voelen zich belast en weinig competent. Een ander klein deel heeft grote en
voortdurende zorgen over de opvoeding. Het hebben van zorgen over en problemen
met de opvoeding is bepaald niet willekeurig verdeeld over gezinnen (Verwey-Jonker
Instituut, 2008). Vooral de sociaal-economische status en de buurt waarin
het gezin woont, spelen een belangrijke rol. Ouders van niet-westerse afkomst,
ouders die onder de armoedegrens leven, ouders met een lage opleiding en gescheiden
ouders die een eenoudergezin vormen, hebben vaker een negatief beeld van de
opvoeding, hebben meer zorgen en hebben vaker opvoedingproblemen (Zeijl en
Van Egten, 2008).2.2. Zonder vrienden is het leven «boring»Vrienden hebben is voor jongeren erg belangrijk. Vrienden zijn er voor
plezier maken, je geaccepteerd voelen, het oefenen in sociaal gedrag en als
vertrouwenspersoon. Bij tieners spelen leeftijdgenoten een steeds belangrijkere
rol in het vormen van opvattingen, normen en gedrag. Jongeren besteden veel
tijd aan het praten en dingen doen met vrienden. Op jonge leeftijd wordt samen
gespeeld, als pubers hangen ze rond, gaan ze uit, bellen ze elkaar of chatten
ze. Bovendien wordt de belangstelling voor het andere geslacht
groter en worden ze verliefd.Het hebben van vrienden is gezond en maakt gelukkig. Naarmate jongeren
meer vrienden hebben, geven ze zichzelf een hoger cijfer op de gelukschaal
(Prins, 2008).Naast ouders zijn het ook voornamelijk vrienden die kritiek mogen leveren
op slechte gewoontes zoals ongezond gedrag. Vrienden staan dichtbij en zijn
belangrijk en hebben daardoor invloed op het gedrag van hun leeftijdgenoten.
Samen met vrienden werken aan het beëindigen van een slechte gewoonte
is voor jongeren de beste oplossing. De grootste motivatie om te stoppen met
een slechte gewoonte, of te beginnen met een goede, treedt op als een jongere
dat samen met vrienden kan doen (Jeugdraad, 2008). Veel jongeren geven aan
dat ze alles voor vrienden zouden doen. Dat is goed, maar kan ook verkeerd
uitpakken. Vooral jonge jongens (<15 jaar) hebben de neiging elkaar nogal
eens op te jutten tot risicogedrag. Soms mondt dat uit in agressie, vernielingen,
bedreigingen en uitschelden op straat. Dergelijk gedrag komt bij 12%
van de jongens onder de 15 jaar voor. Leerlingen uit het Voorbereidend Middelbaar
Beroepsonderwijs (VMBO) en Turkse en Marokkaanse jongens zijn oververtegenwoordigd
(Prins, 2008). Een op de vijf jongeren zegt spijt te hebben van de dingen
die ze met vrienden wel eens hebben gedaan (Prins, 2008).2.3. De sociale en fysieke omgevingNaast vrienden hebben jongeren ook contacten met andere mensen uit hun
omgeving (familie, school, kerk, moskee, buurt, speeltuin, sport- of muziekvereniging
en dergelijke). In de loop der jaren is deze sociale omgeving door allerlei
factoren meer en meer uitgedund. Het gaat bijvoorbeeld om verhuisbewegingen,
scheiding van woon- en werkomgeving, opkomst van een virtuele (leef)wereld,
verzakelijking van functies van scholen, kinderdagverblijven en andere publieke
voorzieningen en een krapte aan deze voorzieningen (RMO, september 2008, zie
ook YMCA et al. 2003). De RMO gaat in haar advies in op de gevolgen die dit
heeft voor de verdeling van de verantwoordelijkheden voor de opvoeding, namelijk
de extra druk die dit legt op enerzijds ouders en anderzijds professionals.Ten aanzien van de fysieke omgeving geldt dat de openbare ruimte veelal
minder aantrekkelijk is geworden voor jongeren om buiten te zijn. Uit het
RMO-advies Tussen flaneren en schofferen (RMO,
april 2008) blijkt dat veel jongeren, voornamelijk in de steden, moeite hebben
om hun vrije tijd zinvol te besteden. Sportscholen kosten geld, andere voorzieningen
voor de jeugd worden weggedrongen door nieuwbouw en toegenomen autogebruik,
en in buurthuizen voelen jongeren zich niet altijd welkom. Jongeren brengen
het liefst hun vrije tijd thuis of in buurtfaciliteiten door. Onder leiding
van jongerenwerkers ontdekken ze daar samen hun talenten en mogelijkheden
zoals muziek maken, aan brommers sleutelen, feesten organiseren,
debatten opzetten. Dat jongeren desondanks toch vaker aangewezen zijn om op
straat hun tijd door te brengen, heeft te maken met hun financiële positie,
beperkte mobiliteit en hangt af van hun leeftijd (RMO, april 2008).De behoefte van jongeren aan plekken waar ze kunnen chillen, sporten of
muziek maken, komt ook naar voren uit online onderzoek Young Opinions (2008)
naar de mening van de jongeren over de veertig krachtwijken. Uit dit onderzoek
volgt dat jongeren als belangrijkste punt van verbetering voor hun wijk het
tekort aan activiteiten voor jongeren en een tekort aan chillplekken zien.
Over het algemeen zijn jongeren uit de krachtwijken overigens erg tevreden
over hun wijk. Gemiddeld geven zij hun wijk een 7,5.Het Verwey-Jonker Instituut (2008) heeft recent geconcludeerd dat de buurt
waarin jongeren opgroeien, een belangrijke achtergrond vormt voor het gedrag
dat jongeren vertonen. Jongeren uit probleemwijken blijken veel vaker deel
te nemen aan jeugdbendes dan jongeren die in betere buurten wonen. Een buurt
waarin veel criminaliteit en drugsgebruik voorkomt, is immers een omgeving
die opgroeiende jongeren lijkt voor te houden dat dit normale verschijnselen
zijn én die de inwijding in een criminele levensstijl vergemakkelijkt.
Het rapport handelt vooral over delinquent gedrag en ziet daarbij zaken als
spijbelen, middelengebruik (voor het merendeel alcohol) en vrijetijdsbesteding
buitenshuis als mogelijke voorlopers van risicogedrag.Een ruime meerderheid (57,3%) van de jongeren die in een krachtwijk
woont, geeft aan dat jongeren zelf verantwoordelijk zijn voor een groot deel
van de problemen in hun wijk. Zij vinden dat de politie hier hard tegen mag
optreden. Het vertrouwen dat de politie dit ook daadwerkelijk zal doen, is
bij de jongeren echter niet groot (Young Opinions, 2008).Verder maakt de overmatige aanwezigheid en beschikbaarheid van riskante
middelen (alcohol, drugs en tabak) en ongezonde voeding en de mogelijkheden
om zich bezig te houden met risicovol gedrag, het voor jongeren moeilijk een
gezonde keuze te maken (TK 2007–2008, 22 894, nr. 134).2.4. SchoolSchool speelt een belangrijke rol in het leven van jongeren. Ze brengen
hier een groot deel van hun tijd door en leren er zaken die van grote betekenis
zijn voor hun ontwikkeling en kansen in de samenleving. De gemiddelde leeftijd
waarop jongeren de school verlaten is in een halve eeuw gestegen van 13 naar
22 jaar.De meerderheid van de leerlingen blijkt school leuk te vinden. Naarmate
ze langer in het onderwijs zitten, daalt het plezier. Jongeren vinden in ruime
meerderheid dat ze goed presteren op school. Dit percentage is gestegen ten
opzichte van vier jaar eerder (Trimbos, 2007). Een vijfde van de leerlingen
vindt de druk om op school te presteren hoog. Zeker meisjes ervaren deze hoge
werkdruk (rond 16 jaar maar liefst een op de drie). Dit komt waarschijnlijk,
omdat meisjes in het algemeen beter gemotiveerd zijn om te leren en schoolwerk
serieuzer nemen. Niet alle leerlingen zijn even goed gemotiveerd. Zo geeft een op de zeven
leerlingen aan afgelopen maand te hebben gespijbeld. Spijbelen neemt toe met
leeftijd en lijkt vooral een kwestie van motivatie. Een aanzienlijk probleem
is de voortijdige uitval van school. Het gaat jaarlijks om ongeveer 60 000
jongeren die hun diploma niet halen. Daarnaast zijn er veel jongeren die geen
startkwalificatie halen. Ze reduceren daarmee hun kansen op de arbeidsmarkt.
Het gaat hierbij vooral om jongeren die vanuit het VMBO doorstromen naar het
Middelbaar Beroeps Onderwijs (MBO). Jongeren van niet-westerse afkomst zijn
oververtegenwoordigd onder uitvallers. Een op de vijf haalt geen dipoma, en
een kwart haalt zijn startkwalificatie niet (TK, 2007–2008, 26 695,
nr. 44). Schooluitval daalt de laatste jaren licht.2.5. Vrijetijdsbesteding2.5.1. Media: de internetgeneratieDe huidige jeugd is de eerste generatie die massaal door middel van internet
en mobieltjes met de wereld kennis maakt, contacten legt en zich vermaakt.
De moderne middelen worden vooral gebruikt om informatie op te zoeken en met
elkaar te communiceren.De mobiele telefoon is misschien wel het belangrijkste middel voor onderlinge
communicatie tussen jongeren. Daarnaast heeft het een bredere functie als
gadget, fototoestel of geluidsdrager. Het is voor velen een deel van hun leven: «Zonder
mijn mobiel voel ik me heel erg leeg» (citaat vijftienjarig meisje,
Jongerenonderzoek Qrius, 2007). Op de basisschoolleeftijd heeft ruim een kwart
van de jeugd een mobiel, in het voortgezet onderwijs vrijwel iedereen.In 2008 had 97% van de kinderen en jongeren in Nederland thuis
een computer met internet. Kinderen en jongeren van niet-westerse afkomst
hebben iets minder vaak internet dan autochtone, maar halen dit snel in.Leren omgaan met de computer is noodzakelijk om mee te kunnen komen op
school en later op de arbeidsmarkt. De populairste en best bekeken sites zijn
die van Google, Wikipedia en YouTube. Gemiddeld brengen jongeren ongeveer
elf uur per week achter de computer door. Jongeren van niet-westerse afkomst
zijn iets vaker online dan autochtonen. Het gebruik loopt op naar leeftijd
(groep 7 basisschool: 9 uur, 2e klas voortgezet onderwijs: 16 uur per week).
Naast het opzoeken van informatie en het bekijken of plaatsen van filmpjes
gebruiken jongeren het internet vooral ook als communicatiemiddel. Via e-mail
of profielsites maar vooral ook door chatprogramma’s. Als chatprogramma
is MSN messenger veruit het meest populair. Meer dan 95% van de jongeren
heeft een MSN-account.Het blijkt dat jongeren MSN belangrijker vinden om contact met hun vrienden
te onderhouden dan hun mobiele telefoon. Vaak wordt het programma dagelijks
gebruikt. Een kwart van de jongeren gebruikt dit meer dan twee uur per keer
(SCP, 2007). Zo is het tegenwoordig niet ongebruikelijk dat leraren vragen
van leerlingen beantwoorden via chatten of dat ouders hun kinderen aan tafel
roepen door middel van een berichtje op MSN! Daarnaast houden veel jongeren
een profielsite bij waar ze foto’s van zichzelf plaatsen, krabbels (berichtjes)
bij elkaar achterlaten en populariteitpunten aan elkaar geven.Driekwart van de jongeren gebruikt de (spel)computer voor gamen (IVO,
2007). Het zijn vooral jongens die hieraan een belangrijk deel van hun vrije
tijd besteden. Tweederde van de jongens besteedt gemiddeld elf uur per week
aan online gamen en zeven uur aan offline spellen.Naast het downloaden van muziek en films wordt de computer gebruikt voor
het opzoeken van informatie; vaak voor het verrichten schoolopdrachten. Doordat
de autoriteit van informatiebronnen steeds moeilijker te achterhalen is, wordt
het (ook) voor jongeren lastiger om de informatie te doorgronden, te begrijpen
en te plaatsen in een breder geheel. Een gevolg daarvan kan zijn dat kiezen
moeilijk is. Dat kan problematisch zijn, vooral als het gaat om keuzes rondom
studie, baan of relatie (Wijnberg, 2008).Kenmerkend is dat jongeren op en naast de computer vaak meerdere taken
tegelijk uitvoeren («multi-tasking»). Ze kunnen met gemak snel
schakelen tussen chatten, informatie opzoeken, huiswerk maken en gamen. Vaak
staat er dan ook nog muziek aan op de headset en rinkelt of trilt het mobieltje
regelmatig. Overigens kan het schadelijk zijn voor het gehoor als de MP3-speler
of andere (draagbare) geluiddragers te veel volume produceren. Het gehoor is een belangrijk zintuig. In alle vormen van sociale
participatie is communicatie essentieel. Het kunnen luisteren, en dus het
hebben van een goed gehoor maakt die communicatie een stuk eenvoudiger.Een evenzeer populaire vrijetijdsbesteding is televisie kijken, hoewel
de gemiddelde «kijktijd» tussen 2000 en 2005 wel is gedaald. Bij
jongeren was deze daling 2,3 uur (van 10,7 naar 8,4 uur) per week. In dezelfde
periode hebben jongeren hun internettijd (msn, games) flink
opgeschroefd (www.tijdsbesteding.nl).2.5.2. UitgaanJongeren gaan in hun vrije tijd uit, winkelen en hangen rond. Waar het
in de kern om gaat is: vrienden ontmoeten en iets samen doen. Welke activiteit
de voorkeur heeft verschilt per leeftijd, sekse, etniciteit en woonomgeving.
Jongens (vooral van niet-westerse afkomst) sporten op straat – skaten,
voetballen, basketballen – of hangen met vrienden rond in de buurt,
meisjes winkelen liever. Thuis met een stel vrienden dvd’s op de kamer
kijken is tegenwoordig weer heel normaal (Boschma en Groen, 2007).Opvallend is dat jongeren op steeds jongere leeftijd uitgaan en dat bij
vooral oudere jongeren een sterke trend zichtbaar is van vaste uitgaanspatronen
naar meer eenmalige evenementen en feesten. Mede door de hogere prijzen van
drank en toegang worden jongeren selectiever in de keuze van uitgaansgelegenheden
en gaan zij minder frequent uit. In het algemeen lijken jongeren tevreden
over de verschillende uitgaansmogelijkheden als cafés, discotheken
en concertpodia, maar lokaal zijn de verschillen groot. Vooral op het platteland
creëren jongeren hun eigen uitgaansvoorzieningen, waarbij veel drinken
nogal eens centraal staat (hokken en keten).2.5.3. Sporten en bewegenOnveranderd is de populariteit van sport. Sport levert niet alleen een
bijdrage aan het voorkomen van overgewicht, maar leert jongeren ook sociale
vaardigheden aan, die ze nodig hebben om later te kunnen meedoen. En: sporten
is ook leuk! Sport wordt nog steeds vooral in verenigingsverband beoefend.
Ongeveer 65% van de basisschoolleerlingen is lid van een sportvereniging.
Naarmate de leeftijd stijgt, neemt het lidmaatschap af: van de 16- en 17-jarigen
is nog maar 47% lid van een sportvereniging (CBS, 2008). Op die leeftijd
gaan ze meer ongeorganiseerd en individueel sport beoefenen. Opvallend is
de sterk gegroeide populariteit van fitness, vooral onder jongens van 15–18
jaar (35% minimaal eens per week). Hoewel het sporten en bewegen verdrongen
wordt door veelvuldig computeren en televisiekijken wordt het «sporten»
met behulp van games op platforms als Nintendo en Wii populairder. Oudere
meisjes haken af en sporten minder dan jongens. Niet-westerse jongeren sporten
en bewegen beduidend minder dan autochtone jongeren. Dit geldt eens te meer
voor meisjes van niet-westerse afkomst en heeft te maken met opvattingen over
wat voor meisjes betamelijk is. Minder dan 45% van jongeren van niet-westerse
afkomst in het voortgezet onderwijs is lid van een sportvereniging en ruim
een kwart doet minder dan een keer per week aan sport. Dit patroon geldt ook
voor jongeren uit gezinnen die onder de armoedegrens leven (SCP/TNO, 2005).2.6. InkomenDe helft van de scholieren heeft een bijbaantje, 22% van de twaalfjarigen
tot 68% op zeventienjarige leeftijd. In de leeftijd van 15 tot 19 jaar
heeft 61% van de jongeren een baantje. Gemiddeld werken ze zeven (15-jarigen)
tot negen uur (18-jarigen) per week, waarmee ze jaarlijks gemiddeld ruim 1400
euro verdienen. Ter vergelijking, het gemiddelde zakgeld voor 15–19
jarigen is bijna 350 euro per jaar. (Qrius 2007). Het geld kan aan eigen wensen
worden besteed, want financiële verplichtingen (verzekeringen, kostgeld)
hebben ze vaak nog niet. Die nemen de ouders voor hun rekening. Het eigen
inkomen gaat op aan bijvoorbeeld kleding, games, het nieuwste mobieltje en
uitgaan. Jongeren vinden werken doorgaans leuk. Ook speelt het streven naar
zelfstandigheid een rol.Kennismaking met de volwassen samenleving door middel van betaalde arbeid
is dus voor ruim tweederde van de jongeren gemeengoed. Mede door hun bestedingsruimte
en de gevoeligheid voor trends en merken zijn jongeren een aantrekkelijke
doelgroep voor de commercie. Het ruime bestedingspatroon knelt niet zelden
met het inkomen. Een kwart van de jongeren zegt problemen te hebben met rondkomen
en 5% vindt dit zelfs zeer moeilijk. Zestig procent komt wel eens geld
tekort en 11% zegt nooit geld over te houden om te sparen. Lager opgeleide
jongeren staan vaker rood, lenen vaker geld en zeggen moeilijker rond te komen
dan hoogopgeleide. Zij houden zich ook minder met sparen bezig (NIBUD, 2008).2.7. Meedoen: een steentje bijdragenDe wereld van de volwassenen spreekt jongeren niet vanzelfsprekend aan.
Dat wil niet zeggen dat jongeren geen belangstelling hebben of zich afkeren
van de maatschappij. Jongeren van nu voelen zich niet minder betrokken bij
de samenleving en maken zich niet minder zorgen over grote maatschappelijke
problemen dan eerdere jeugdgeneraties. Thema’s moeten wel aansluiten
bij de eigen leefwereld en concreet te verbinden zijn met persoonlijke motivatie.
Onderwerpen die belangrijk zijn voor jongeren zijn klimaatverandering, veiligheid
in de directe leefomgeving (zoals geweld), ergernis over ruwe omgangsvormen
en voor jongeren van niet-westerse afkomst geldt dat geloof ook vaak belangrijk
is (Qrius, 2008).Voor thema’s als klimaat en veiligheid geldt dat jongeren deze als «te
groot» ervaren om er zelf direct concreet iets aan te doen. Het contrast
met hun eigen dagelijkse leven is daarbij vaak groot. Toch zijn jongeren tot
actie bereid. Dit blijkt onder meer uit de scholierenstakingen in het najaar
van 2007. Ook als het niet hun eigen belangen betreft zijn jongeren bereid
om zich in te zetten. Zo hebben bij het project Dance4life tienduizenden scholieren
zich belangeloos ingezet om geld in te zamelen voor de internationale aidsbestrijding.Jongeren kiezen graag zelf de manier waarop ze hun standpunt of mening
kenbaar willen maken. De typisch volwassen manier van denken en doen om problemen
te agenderen (zoals via politieke partijen, congressen, panels, burgerinspraakavonden),
spreekt jongeren minder aan. Voor het betrekken van jongeren bij idee- en
besluitvorming over zaken die jongeren aangaan is een belangrijke taak weggelegd
voor (lokale) overheden en organisaties. Dat gebeurt ook in toenemende mate.
De kwaliteit en het gebruik van beleidsinitiatieven wordt daarmee vergroot
en bovendien geeft het de jongeren het gevoel dat hun mening ertoe doet. Jongeren
kunnen veel verantwoordelijkheden aan en willen graag actief worden, maar
het moet wel passen bij hun belevingswereld en duidelijk zijn wat het voor
henzelf oplevert.Ook leidt het gebruik van nieuwe media, de inzet van jongerenwerkers die
dezelfde taal spreken en het opzoeken van de jongeren op hún ontmoetingsplekken
tot meer succes. Lokale overheden brengen dit reeds op tal van manieren in
de praktijk. Daarvan zijn enkele voorbeelden bekend, zoals een gemeenteambtenaar
die op de middelbare school tijdens een les jongeren informeert en om advies
vraagt, mobiele jongerenwerkers die jongeren ’s avonds op ontmoetings-
en hangplekken ontmoeten of voormalig delinquente jongeren van Marokkaanse
of Antilliaanse afkomst die, bijgestaan door hulpverleners, jongeren uit de
eigen groep opzoeken en proberen te helpen.Rotterdam staat in 2009 volledig in het teken van Europese Jongerenhoofdstad,
onder de titel: Your World. Jongerenparticipatie
staat daarmee hoog op de agenda. Zo wordt onder meer een instrument ontwikkeld
waarmee onderwijs, overheids-, cultuuren sportinstellingen, commerciële
bedrijven en zelfs wijken kunnen testen in hoeverre ze jongeren zien als hun doelgroep. Nemen ze jongeren serieus? Mogen jongeren zelf meedenken
over activiteiten? Mogen jongeren het beleid mede bepalen?Verder worden regelmatig jongerenpanels bijeengebracht om zich uit te
spreken over diverse onderwerpen en is in Rotterdam Your
Labactief; een communicatiedenktank gevormd door Rotterdamse jongeren. Your Lab zal Rotterdam blijven adviseren ook na 2009.
De ervaringen van Rotterdam zullen verder worden verspreid en worden doorgegeven
aan toekomstige jongeren(hoofd)steden.3. Trends in leefstijl, gedrag en «welbevinden»3.1. Nederlandse jongeren zijn gelukkig ...Gezien de voorgaande schets van de relatief gunstige omstandigheden waarin
de jeugd in ons land opgroeit, verbaast het niet dat van 21 industrielanden
de Nederlandse jongeren als de meest gelukkige naar voren komen (WHO 2004,
Unicef 2007).Ook hebben zij goed contact met hun ouders, hebben veel vrienden en kunnen
goed met hun vrienden praten (WHO, 2008 en Trimbos, 2007). Deze hoge mate
van tevredenheid en geluk wordt nog eens bevestigd in recent nationaal onderzoek
onder 15 000 jongeren tussen 12 en 18 jaar waaruit blijkt dat jongeren
hun leven gemiddeld waarderen met een 7,7 (Prins, 2008).Onze jeugd behoort tot de gezondste van de OECD-landen (Unicef, 2007)1. Internationaal vergeleken2
is de leefstijl van de Nederlandse jongeren redelijk gezond. De meeste scholieren
ontbijten elke dag. Het gebruik van tabak en cannabis is in de afgelopen jaren
onder scholieren in alle leeftijdgroepen afgenomen. In vergelijking met de
rest van Europa behoren de Nederlandse jongeren op dit vlak tot de middenmoot
(RIVM, 2008a). De daling bij het roken voltrekt zich echter langzaam. Blijvende
aandacht is dus gewenst, temeer daar tabaksgebruik in Nederland absoluut gezien
de belangrijkste vermijdbare veroorzaker is van ziekte en sterfte. Bovendien
wordt roken gezien als een eerste opstapje naar het gebruik van andere riskante
middelen (tabak is de zogenoemde «gateway drug»).Sinds dit in de jaren tachtig voor het eerst werd gemeten, is de mate
waarin jongeren psychische problemen hebben (zowel emotioneel als gedragsproblemen)
nauwelijks veranderd. Trendcijfers suggereren dat, in de afgelopen jaren en
voor de meeste leefstijlfactoren, jongeren niet vroeger beginnen met ongezond
en risicogedrag (RIVM, 2008a).3.2. ... maar er zijn ook zorgenHoewel het dus met de grootste groep jongeren goed gaat, is er ook een
aantal negatieve trends die laten zien dat het met bepaalde leefstijlgedragingen
en bepaalde groepen jongeren niet goed gaat.3.2.1. OvergewichtEen opvallende negatieve ontwikkeling betreft de overgewichtproblematiek.
Zo is in tien jaar tijd het aantal kinderen en jongeren met overgewicht en obesitas sterk toegenomen1 (RIVM,
2008a).Al op 4-jarige leeftijd is bij 9% van de jongens en bijna 16%
van de meisjes sprake van overgewicht. Bij 15-jarigen is zelfs 17%
van de jongens en 20% van de meisjes te zwaar (RIVM, 2008a). De oorzaken
van deze verontrustende ontwikkeling, die overigens in alle landen van de
westerse wereld is te zien, zijn een combinatie van een ongezonder voedingspatroon
en minder bewegen. Jongeren eten minder groente en fruit dan door de Gezondheidsraad
wordt aanbevolen. Ook gebruiken jongeren meer energierijke tussendoortjes
(fris, koek en snoep) dan andere leeftijdsgroepen. Dit geldt vooral voor jongeren
uit gezinnen met een lagere sociaal-economische status (RIVM, 2004).Overgewicht en obesitas zijn echte welvaartsverschijnselen, die zich al
op zeer jonge leeftijd manifesteren. In de latere jeugd zet dit eenmaal verworven
patroon zich voort. De grote populariteit van televisie en computer als vrijetijdsbesteding
ontmoedigt bewegen. Maar 38% van de jongeren van 12–17 haalt
de combinorm (dagelijks een uur per dag matig intensief bewegen of drie keer
per week 20 minuten intensief bewegen) (TNO, 2008). Dat is percentage is overigens
een stuk lager dan in de leeftijdsgroep van 4–11 jaar, namelijk 53%.
Voldoende bewegen heeft niet alleen invloed op overgewicht, maar vermindert
ook het risico op depressie, hart- en vaatziekten en diabetes op latere leeftijd.
Bij jeugdigen met overgewicht kunnen al op korte termijn negatieve effecten
op de gezondheid optreden. Vooral ernstig overgewicht gaat samen met een slechtere
algemene gezondheid, meer schoolverzuim vanwege ziekte en meer gezondheidsgerelateerde
beperkingen bij alledaagse activiteiten (RIVM, 2008a). Jeugdigen met (ernstig)
overgewicht hebben bovendien vaak te maken met stigmatisering. Hierdoor hebben
zij in de vroege adolescentie kans op een relatief lage zelfwaardering en
daarmee samenhangende psychosociale problemen zoals eenzaamheid, verdriet
en gespannenheid (RIVM, 2008a).Hoewel overgewicht dus een belangrijk probleem vormt bij de Nederlandse
jeugd, steekt Nederland op dit gebied gunstig af bij de rest van Europa en
een aantal niet-Europese landen (WHO, 2008; RIVM: 2008a, Trimbos, 2007).3.2.2. AlcoholEen andere onrustbarende trend is dat jongeren sinds de jaren negentig
meer zijn gaan drinken, waardoor schadelijke effecten op de gezondheid kunnen
optreden. Bij jongeren is alcohol drinken op jonge leeftijd heel gewoon en
bovendien drinken ze veel en vaak.Ook zijn jongeren steeds «schadelijker» gaan drinken. In twee
jaar tijd is het aantal bingedrinkers (meer dan vijf glazen bij een gelegenheid)
met 10% gestegen. Het toegenomen alcoholgebruik onder Nederlandse jongeren
is waarschijnlijk te verklaren door een combinatie van dwingende jongerencultuur
(stoer doen, erbij horen), maatschappelijke acceptatie en permissiviteit (biertje
moet kunnen, je kan beter jong thuis leren drinken) en toegankelijkheid van
alcoholische producten (zowel financieel als ruime beschikbaarheid).Het percentage jongeren van 12–14 jaar dat alcohol gebruikt is echter
afgenomen. Na een onrustbarende stijgende trend in de jaren negentig zijn
jonge pubers (12–14 jaar) de afgelopen vier jaar minder gaan drinken.
Het niveau van alcoholgebruik in deze jongste groep is gedaald richting het
niveau van tien jaar geleden. Onderzoekers schrijven dit toe aan toenemende
bewustwording bij kinderen en hun ouders en intensievere preventie. Maar er
is geen afname in het alcoholgebruik van jongeren van 15 jaar en ouder (Trimbos,
2008a). Een kwart van de Nederlandse 15- en 16-jarige scholieren drinkt per
maand tien keer of vaker alcohol (RIVM, 2008a). Internationaal vergeleken
behoort Nederland dan ook nog steeds tot de top van Europa als het gaat om
alcoholgebruik onder jongeren (WHO, 2008, Trimbos, 2007). Bij ongevallen die
jongeren krijgen, is in 14% van de gevallen alcohol in het spel. Een
jongere die alcohol drinkt, vergroot de kans op een val (van brommer of fiets)
met 70% (C&V, LIS 2002–2006).Overmatig alcoholgebruik op jonge leeftijd levert schadelijke effecten
op voor de gezondheid op latere leeftijd. Jongeren investeren met dit soort
risicogedrag in een ongezonde toekomst. Daarnaast kan alcoholgebruik gedragsproblemen,
overlast en kans op letsel veroorzaken.3.2.3. Seksueel gedragDe Nederlandse jeugd vrijt in toenemende mate veilig (RIVM, 2008a). Het
gebruik van anticonceptie is hoog in Nederland, maar jongeren die al in de
vroege tienerjaren ervaring hebben met geslachtsgemeenschap, beschermen zich
minder goed tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (soa) en zwangerschap
(Rutger Nisso groep & Soa Aids, 2005). Het aantal tienerzwangerschappen
daalt en is zelfs het laagste van Europa. De abortusratio onder jonge meisjes
is de laatste jaren wel iets toegenomen (RIVM, 2008a). Dat wil zeggen dat
zwanger geraakte tieners meer kiezen voor abortus. Zorg blijft bestaan over
het blijvend hoge aantal tieners van Antilliaanse (en Surinaamse) afkomst
dat moeder wordt. De kans om tienermoeder te worden is onder Antilliaanse
meisjes 43 op de 1000 tegen 4 op de 1000 onder autochtone meisjes (Rutgers
Nisso-groep, 2006).In de literatuur wordt de tolerante houding in ons land ten opzichte van
seks bij jongeren beschouwd als belangrijke reden voor de relatief lage aantallen
zwangerschappen (RIVM, 2008a). Maar ook lespakketten zoals Lang leve de liefde hebben bijgedragen aan een verbeterende seksuele
gezondheid en minder soa van jongeren in de afgelopen tien jaar (Garssen,
2004).Verontrustend is echter dat 18% van de meisjes tussen de 12 en
25 jaar wel eens is gedwongen tot het verrichten of toelaten van seksuele
handelingen tegen hun zin (Rutger Nisso groep & Soa Aids, 2005).3.2.4. Stress en psychische problemenUit een recent Jeugdraadpanel onderzoek (Jeugdraad, 2008) blijkt dat jongeren
zelf vooral aangeven last te hebben van slaapproblemen. In het Health Behaviour
in School-aged Children onderzoek (HBSC-onderzoek) laat zien dat het hier
gaat om een percentage van 16% (Trimbos, 2007). Andere klachten zijn
bijvoorbeeld ook hoofdpijn en een slecht humeur. De Jeugdraad geeft aan dat de groep jongeren die veel last heeft van zorgen
of stress aanzienlijk is. Het HBSC-onderzoek komt met vergelijkbare conclusies:
19% van de scholieren uit het voortgezet onderwijs ervaren een werkdruk,
meisjes meer dan jongens (Trimbos, 2007). In het HBSC-onderzoek is ook een
vergelijking op dit punt gemaakt met eerdere cijfers: het percentage jongeren
dat zich onder druk voelt staan, is significant toegenomen. Niet duidelijk
is hoe dit komt. Mogelijke oorzaken zijn wellicht het uitvoeren van meerdere
taken (multi tasking), het grote informatieaanbod en de toenemende mediadruk
zoals dat kenmerkend is voor de huidige generatie. Ook de druk van school
en omgeving zou hierbij een rol kunnen spelen. Stress wordt door jongeren
zelf als een groter probleem gezien dan bijvoorbeeld alcohol (Jeugdraad, 2008).Voor wat betreft psychische problemen geeft het RIVM aan dat één
op de acht jongeren van 11 tot en met 18 jaar ernstige emotionele problemen
(bijvoorbeeld angst- en stemmingsstoornissen, teruggetrokken gedrag) heeft,
en één op de negen jongeren gedragsproblemen (normoverschrijdend
en agressief gedrag). Psychische problemen (zowel emotionele als gedragsproblemen)
in de jeugd zijn vaak een voorloper van problemen in de volwassenheid (Roza
et al, 2003). Psychische problemen leiden tot veel verlies aan kwaliteit van
leven van de jongere, en hun directe omgeving.3.3. Ongezond gedrag begint pas in de brugklasIn de vorige paragraaf is stilgestaan bij de negatieve trends in een aantal
leefstijlgedragingen van jongeren. Dit risicovolle gedrag begint meestal bij
de overgang van basisschool naar voortgezet onderwijs. Hier ligt waarschijnlijk
aan ten grondslag dat dit de leeftijdsfase is waarin de pubertijd begint,
met minder gezag en controle door ouders en relatief meer invloed van peers, in combinatie met het verlaten van de beschermde
omgeving van de basisschool. Daarbij worden jongeren op die leeftijd voor
veel keuzes gesteld. Tegelijkertijd is de hersenontwikkeling op die leeftijd
nog niet volledig waardoor zij niet altijd in staat zijn om rationele keuzes
te maken (Hersenstichting, 2008, Nelis en Van Stark, 2009)Van de jongeren (12–18 jaar) gaat het met een deel minder goed,
zeggen ze ook zelf. Een kwart vindt van zichzelf dat ze meer alcohol drinkt
dan goed voor ze is, tien procent voelt zich eenzaam ondanks de vele tijd
die ze op internet doorbrengen, acht procent zegt delinquent gedrag te vertonen
en een half procent gebruikt veel drugs (Prins, 2008).Als het om psychische problemen gaat, geeft de wisseling van school ook
een duidelijk breekpunt te zien. Neemt bij jongens het aantal psychosomatische
klachten af, bij meisjes neemt die juist toe. De stijging is voor sommige
klachten bij meisjes dramatisch te noemen: de cijfers voor hoofd- en rugpijn
verdubbelen, terwijl andere klachten met ongeveer 50% stijgen (ongelukkig
zijn, een slecht humeur en last van duizeligheid hebben). Het Trimbos-instituut
concludeert naar aanleiding van het HBSC-onderzoek (Trimbos, 2007) dat kinderen
gelukkiger zijn dan tieners, en dat meisjes in de loop van de adolescentie
ongelukkiger worden dan jongens.3.4. Problemen ongelijk en oneerlijk verdeeldOngezond gedrag en psychische problemen zijn niet willekeurig verdeeld
over de jeugd. Duidelijke risicogroepen zijn te onderscheiden. Opleiding van
de jongere en lage sociaal-economische status van het gezin gelden als een
goede voorspellers voor risicogedrag en psychische problemen. De leefstijl
van VMBO-leerlingen – vooral die van de beroepsgerichte leerweg –
is structureel riskanter en de psychische problematiek groter dan die van
leerlingen van hogere opleidingsniveaus. Zo zijn VMBO-leerlingen
aanzienlijk vaker te dik dan leerlingen van het Voorbereidend Wetenschappelijk
Onderwijs (VWO). Zij hebben een ongezonder voedingspatroon en bewegen te weinig.
Ook gebruiken zij meer genotmiddelen en rapporteren meer emotionele problemen,
en vooral ook meer gedragsproblemen. Seksuele gezondheidsproblemen (onbeschermde
seks, laag anticonceptiegebruik, vaker ervaring met seksuele dwang, ongewenste
zwangerschap en abortus) komen ook vaker voor onder laagopgeleide jongeren.
Daarnaast komt schooluitval en spijbelen het meest voor bij jongeren die vanuit
het VMBO doorstromen naar het MBO. Op het VMBO stapelen zich dus veel van
deze risicogedragingen op. Een op de drie leerlingen van het basisberoepsgerichte
VMBO (VMBO-B) vertoont een combinatie van drie of meer ongezonde leefgewoonten
of heeft psychische problemen in vergelijking met een op de tien VWO-leerlingen.Etnische afkomst maakt ook verschil. Jongeren van niet-westerse afkomst
scoren in leefstijl en psychische problematiek anders dan autochtone jongeren.
Ze doen het daarmee niet in zijn geheel veel beter of slechter dan autochtone
jongeren. Jongeren van niet-westerse afkomst zijn vaker te dik en bewegen
minder en hebben vaker psychische problemen. Ze vertonen meer riskant seksueel
gedrag, met name Antilliaanse en Surinaamse jongeren en Marokkaanse jongens
(RIVM, 2008a). Daar staat tegenover dat ze gemiddeld minder alcohol drinken.
Geen verschillen zijn er ten aanzien van roken en cannabisgebruik. Voor een
deel kunnen bovenvermelde etnische verschillen mogelijk verklaard worden uit
de relatief lage sociaal economische status van migrantenjongeren van niet-westerse
afkomst en deels lijken ze etnisch-cultureel bepaald.Tevens kunnen specifieke leefstijl- en gedragsfactoren bij de jeugd in
verschillende regio’s aanzienlijk uiteenlopen. Zo zijn er opmerkelijke
verschillen tussen stad en platteland als het gaat om alcoholproblematiek
en cannabisgebruik, en blijkt de overgewichtproblematiek tussen gemeenten
onderling aanzienlijk te kunnen verschillen.Los van bovenstaande determinanten zijn er ook enkele opvallende algemene
verschillen tussen jongens en meisjes. Meisjes ontwikkelen in de pubertijd
meer emotionele problemen dan jongens, terwijl jongens meer gedragsproblemen
vertonen. In het volgende hoofdstuk Deel I: «Meisjes» wordt hier
nader op ingegaan.Bij jongens komen beperkte motivatie voor school, spijbelen en schooluitval
meer voor dan bij meisjes. Jeugdcriminaliteit is voornamelijk een jongensprobleem1. Jongens hebben meer dan meisjes te maken met letsel
door verkeer, geweld en arbeidsongevallen. Jaarlijks komen 210 000 jongeren
(in de leeftijd van 12–24 jaar) na het ontstaan van letsel terecht op
de afdeling Spoedeisende Hulp (SEH) van een ziekenhuis, en sterven er jaarlijks
390 jongeren. Het gaat in 64% van de gevallen om jongens (RIVM, 2008b,
en C&V: LIS 2002–2006). Op basis van doelgroepenonderzoek wordt
geconcludeerd dat met name VMBO-jongeren een lage risico-perceptie hebben,
en dus de kans op het ontstaan van letsel laag inschatten (C&V, 2007).4. Capita Selecta4.1. Deel I: MeisjesIn de voorgaande hoofdstukken is een beschrijving gegeven van de leefwereld
van jongeren, en is een aantal trends weergegeven. Op sommige momenten is
daarbij apart onderscheid gemaakt tussen jongens en meisjes. In dit hoofdstuk
ga ik in op een aantal aspecten zoals die verwoord zijn in een motie van het
kamerlid Bouchibti (TK 2008–2009, 31 799-XVII, nr
18). Het gaat daarbij vooral om psychische problemen (automutilatie, anorexia
en depressie) bij meisjes en de invloed van de seksualisering van de maatschappij
op meisjes (deel II).Psychische problemen kennen een grote hoeveelheid aan afzonderlijke stoornissen,
zoals anorexia en depressie1. In deze notitie
ga ik niet op die afzonderlijke stoornissen in, maar ga ik uit van de twee
belangrijkste typen van psychische problemen bij de jeugd: emotionele problemen
en gedragsproblemen.4.1.1 Problematiek bij meisjesEmotionele problemen vallen uiteen in angst- en depressiviteitsklachten
(eenzaam, minderwaardig, ongelukkig, gedeprimeerd, angstig), teruggetrokken
gedrag en psychosomatische klachten. Uit onderzoek volgt dat emotionele problemen,
in de wetenschappelijke literatuur ook wel internaliserende problemen genoemd,
vaker voorkomen bij meisjes dan bij jongens. Daarbij neemt de prevalentie
van emotionele problemen bij meisjes van 11 tot en met 18 jaar toe met de
leeftijd, terwijl deze bij jongens stabiliseert (RIVM, 2008). De term «internaliserend»
verwijst naar problemen die naar binnen zijn gericht en daardoor voornamelijk
storend zijn voor een kind of de jongere zelf. Dit leidt ertoe dat deze problemen,
die zich uiteindelijk vaak uiten in stoornissen als depressie en anorexia,
vaak langer onontdekt blijven. Dit in tegenstelling tot gedragsproblemen,
in de wetenschappelijke literatuur ook wel externaliserende problemen genoemd,
die meer naar buiten gericht zijn en door de omgeving als storend worden gezien.
Voorbeelden daarvan zijn agressief gedrag (vechten, pesten en plagen, ongehoorzaamheid,
vernielen van spullen) en delinquent gedrag (stelen, brandstichten, liegen,
van huis weglopen, spijbelen en vandalisme).Daarbij hebben migrantenmeisjes nog meer dan autochtone meisjes te maken
met internaliserende problematiek. Uit onderzoek in de regio Den Haag blijkt
dat eenderde van hen ontevreden is over hun huidige bestaan (Salverda, 2004).
Twee oorzaken spelen daarbij een belangrijke rol: ten eerste gebrekkige communicatie
tussen het meisje en haar ouders; ten tweede een gebrek aan keuze- en bewegingsvrijheid.
Deze beperkingen zijn onder meer aanleiding tot verhoogde kans op suïcidaal
gedrag. Daarbij speelt hun bi-culturele positie mee, waarbij ze in vergelijking
met autochtone leeftijdsgenoten het extra lastig hebben: de loyaliteit naar
de ouders toe, het heen en weer geslingerd worden tussen de verschillende
normen en waarden waar ze dag in dag uit in verkeren.Verder lijken meisjes gevoeliger voor impulsen uit hun omgeving, bijvoorbeeld
stereotype beelden over uiterlijk die ze in de media voorgeschoteld krijgen.
Zij zijn onzekerder en hebben eerder last van een negatief zelfbeeld (Vollebergh,
et al 2008). Ik noem dat «de revolutie van de perfectie» en verwijs
daarbij ook nog eens naar de documentaire Beperkt houdbaar van Sunny Bergman2. Opvallend is dat
een op de twee 15-jarige meisjes vindt dat ze te dik is, terwijl ze dat feitelijk
niet zijn (Van Dorsselaer et al. 2007). Jongens hebben daar nauwelijks last
van.Wellicht is dit een verklaring voor het feit dat meisjes in de loop van
de adolescentie ongelukkiger worden dan jongens (Trimbos, 2007).Uit onderzoek blijkt dat vooral adolescente meisjes een bepaalde weerstand
hebben tegen het zoeken van hulp bij de geestelijke gezondheidzorg (ggz),
zelfs als zij wel degelijk erkennen emotionele problemen of gedragsproblemen
te hebben (Zwaanswijk, 2005). Ook ouders hebben vaak enige schroom om bezorgdheid
over psychische problemen van hun tiener te uiten. Ouders spelen overigens
wel een invloedrijke rol bij het zoeken naar hulp, maar lang niet altijd erkennen
zij de hulpbehoefte voor psychische problemen bij hun kind. Onder migranten(ouders)
is het nog minder aanvaard dat er psychische problemen kunnen
zijn en is het wantrouwen tegen de geestelijke gezondheidzorg vaak groot.
Ondanks de grotere problemen zijn juist migrantenjongeren ondervertegenwoordigd
in de ggz-hulpverlening.De huisarts wordt zelden geconsulteerd voor psychische problemen van jongeren.
Als de huisarts wél geraadpleegd wordt voor een lichamelijk probleem,
worden psychische diagnosen zelden gesteld. Zwaanswijk toont in haar onderzoek
het belang aan van informele hulpverleners (zoals leerkrachten, familieleden
en vrienden). Ook bij psychische problemen is dus de aanwezigheid van een
sociaal netwerk van belang. Ouders schakelden bij voorkeur meer de hulp van
deze informele bronnen in dan de hulp van formele hulpverleners, zoals de
huisarts en de ggz. Om het gebruik van ggz-voorzieningen door jeugdigen met
emotionele problemen en gedragsproblemen te bevorderen dient de aandacht dan
ook enerzijds gericht te worden op de jongeren, hun ouders en de sociale omgeving
en anderzijds op de professionals zoals de huisarts, de bureaus jeugdzorg
en de jeugdgezondheidszorg, onderdeel van de Centra voor Jeugd en Gezin, die
dergelijke problemen tijdig dienen te signaleren.Daarbij moet goed in het oog gehouden worden dat bij een deel van de migrantenmeisjes
hun sociale- en familienetwerk juist onderdeel kunnen zijn van het probleem.
Ondoordachte hulpverlening kan bijvoorbeeld in het geval van dreigend eergerelateerd
geweld slecht uitpakken.4.1.2 Hulp voor meisjesZoals hiervoor geschetst richten de problemen bij meisjes zich meer naar
binnen, en zijn daardoor voornamelijk storend voor de meisjes zelf en niet
direct voor de omgeving. Daardoor ontstaat het risico dat het beleid zich
meer richt op overlastgevende jongeren (veelal jongens) dan op teruggetrokken
jongeren (veelal meisjes). In dit hoofdstuk vraag ik dan ook specifiek aandacht
voor meisjes. Voor de hulp aan meisjes staan mij drie sporen voor ogen:1. het verhogen van zelfvertrouwen en weerbaarheid van meisjes;2. het verbeteren van vroegsignalering van vooral emotionele problemen;3. het inzetten van laagdrempelige interventies via het internet.4.1.3 Het verhogen van zelfvertrouwen en weerbaarheid
van meisjesAls het gaat om specifieke meisjesproblemen zijn zelfvertrouwen en weerbaarheid
belangrijke sleutelwoorden. Zoals hiervoor aangegeven zijn informele hulpverleners
(leerkrachten, familieleden en vrienden) belangrijk voor deze meisjes en hun
ouders. Het laagdrempelige, dat kenmerkend is voor dergelijke informele hulpverleners,
is juist ook wat de Centra voor Jeugd en Gezin de komende tijd moeten opbouwen.
Deze Centra moeten immers voor alle ouders en jeugdigen een plek worden waar
vertrouwd en laagdrempelig vragen gesteld en problemen voorgelegd moeten kunnen
worden over opgroeien en opvoeden. Dit vergt goed oog voor en begrijpen van
ouders en jeugdigen en hun leefwereld, dus ook voor meisjes met een gebrek
aan zelfvertrouwen en weerbaarheid en hun ouders.Het jongerenwelzijnswerk kent methoden die specifiek op meisjes zijn gericht.
Zo is door het jongerenwelzijnswerk van Youth for Christ een meidenmethodiek
ontwikkeld genaamd SuperWoman. De methodiek is voor meiden van 12 tot 17 jaar
en kan ingezet worden om meisjes die onvoldoende toegerust zijn om voor zichzelf
(en hun kinderen) te zorgen een plek te bieden waar ze een positief zelfbeeld
kunnen ontwikkelen.Door gemeentelijke gezondheidsdiensten (ggd-en) en de ggz worden veel
weerbaarheidstrainingen gericht op het versterken van sociale vaardigheden aangeboden. Scholen of de jeugdgezondheidszorg treden vaak op
als verwijzers voor dergelijke trainingen.Ook de behoefte aan weerbaarheid van migrantenmeisjes (en vrouwen) is
in veel gemeenten opgepakt. Vooral meisjes die opgroeien tussen twee culturen
hebben het nodig om zelfbewust keuzen te kunnen maken in hun leven.Sport en bewegen leveren een belangrijke positieve bijdrage aan de weerbaarheid
(Mulier instituut, 2007). De sportdeelname onder meisjes is lager dan onder
jongens, en bovendien haken veel oudere meisjes af (zie paragraaf 2.5.3.).
Migrantenmeisjes doen, mede als gevolg van de opvattingen van familie en gemeenschap,
eveneens veel minder aan sport. Met het verbeteren van de weerbaarheid van
(migranten)meisjes door sporten en bewegen kan dus nog terrein worden gewonnen.Als onderdeel van de uitvoering van de nota Tijd voor
Sport (TK 2004–2005, 30 234, nr. 2) is in 2006 het programma Meedoenallochtone jeugd door sport (2006–2010) gestart.
In het kader van dit programma zetten de elf gemeenten met de meeste migranten
jongeren en ruim 500 sportverenigingen zich in om de achterstand in sportdeelname
van migranten jongeren en dan vooral van meisjes weg te werken. Hoewel meisjes
van niet-westerse afkomst nog steeds ondervertegenwoordigd zijn, is er wel
sprake van een inhaalslag volgens het Mulier instituut. Bij de betreffende
bonden was er een stijging te zien van 25% van het aantal lidmaatschappen
van meisjes van niet-westerse afkomst (Mulier instituut, 2008).Ook als het gaat om gezond seksueel gedrag is weerbaarheid een belangrijk
aandachtspunt. Binnen de interventies, het onderzoek en de voorlichtingscampagnes
op dit terrein wordt hier dan ook veel aandacht aan besteed. In Deel II: «Seksualisering»
wordt hier nader op ingegaan.4.1.4 Het verbeteren van vroegsignalering van met name
emotionele problemenAls psychische problemen onbehandeld blijven of onderbehandeld worden
kan dit leiden tot persisterende problemen die in een later stadium vragen
om intensievere en langer durende zorg (GGZ Nederland, 2007). Vroegsignalering
bij psychische (waaronder emotionele) problemen is dus van groot belang.Voor de jeugdgezondheidszorg is de richtlijn Vroegsignalering
van psychosociale problemen ontwikkeld. Deze richtlijn is in december
2008 gepubliceerd en wordt in 2009 verder geïmplementeerd. De jeugdgezondheidszorg
gaat volgens die richtlijn werken. De richtlijn beveelt aan om tijdens de
standaardcontactmomenten structureel aandacht te hebben voor psychosociale
problemen. Met behulp van signaleringsinstrumenten kunnen emotionele en gedragsproblemen
sneller in beeld gebracht worden, zodat sneller hulp geboden kan worden.Voor de huisartsen is sinds 1 januari 2008 dePraktijkondersteuner huisartsenzorg ggz financieel mogelijk gemaakt.
Deze ondersteunt de huisarts bij het optimaliseren van de zorg aan mensen
met psychische klachten en zorgt daarmee samen met de huisartsen dat zij snel
op de juiste plek komen. Jongeren met psychische klachten zijn daarbij een
apart aandachtsgebied.Bij de bureaus jeugdzorg wordt voor het signaleren van psychische problemen
gewerkt met het Protocol Indicatiestelling Jeugdigen met
psychiatrische problematiek. In dit protocol zijn onder meer de stappen
opgenomen die moeten worden gezet om aard en ernst van de problematiek vast
te stellen.4.1.5 Het inzetten van laagdrempelige interventies via
het internetOm jongeren bewust te maken van de mogelijke aanwezigheid van psychische
problemen is goede voorlichting cruciaal. Ook de informatie over de beschikbaarheid
en toegankelijkheid van hulp dient eenvoudig beschikbaar te zijn.Om jongeren te bereiken ligt dan de keuze voor internet voor de hand:
hét medium waar jongeren zoeken naar antwoorden op hun vragen, van
welke aard dan ook. Ze zijn bedreven in het gebruik van internet (zie ook
paragraaf 2.5.1.) en ze voelen zich thuis bij het anonieme karakter ervan.
Bovendien blijkt uit het gebruik van een aantal sites (zie hieronder) dat
jongeren met emotionele problemen (vooral meisjes) een digitaal aanbod toegankelijker
vinden. Een dergelijk aanbod aan hen dient dat ook te worden gedaan op plaatsen
waar ze al vaak komen zoals meidensites en fora op het internet.Met de laagdrempelige toegang tot internet moeten we ons ook realiseren
dat sommige websites liever niet bezocht zouden moeten worden door jongeren.
Ik noem hier expliciet de pro-anorexia (pro ana) websites. Enkele jaren geleden
heeft de toenmalige minister van VWS een moreel beroep gedaan op providers
om op dergelijke websites en weblogs waarschuwingsteksten te plaatsen. Er
bestaat echter niet de mogelijkheid om providers hiertoe te verplichten. In
Frankrijk is een wet ingediend in de strijd tegen anorexia. Het stimuleren
daarvan is strafbaar. Het is nog maar de vraag of strafbaarstelling de beste
oplossing is voor dit probleem. Verbieden drijft makers van websites ondergronds,
waarmee het probleem uit het zicht verdwijnt maar niet wordt opgelost. Ik
zal daarom het moreel appel op providers om waarschuwingsteksten te plaatsen
op deze websites herhalen. Daarnaast juich ik initiatieven zoals de recent
gelanceerde website www.Proud2bme.nl zeer toe. Dergelijke sites bieden een
alternatief voor de pro-anorexia websites.Een voorbeeld van een site die erop is gericht om jongeren informatie
te geven en te ondersteunen om psychisch gezond te blijven is Gripopjedip online (www.gripopjedip.nl). Het gaat hier om een groepscursus
voor jongeren vanaf 16 jaar met (licht) depressieve klachten. Deze website
heeft 130 000 unieke bezoekers per jaar.Een ander succesvol voorbeeld om jongeren met psychische problemen te
bereiken is de website PratenOnline (www.pratenonline.nl). Deze site is in
2004 opgericht en is er voor hulp aan jongeren tussen 12 en 22 jaar die kampen
met wat ernstigere depressieve- en angstklachten. Het initiatief voor deze
site werd genomen juist omdat veel jongeren die psychische hulp nodig hebben,
niet de stap zetten naar livehulpverlening. De
toegang tot de informatie en het forum is kosteloos en laagdrempelig (Oijevaar,
2008).Opvallend is dat de (bijna één miljoen) bezoekers van de
site voornamelijk meisjes (83%) zijn. In de vier jaar van haar bestaan
heeft PratenOnline aangetoond dat het in een lacune voorziet: jongeren die
de drempel naar de reguliere ggz (te) hoog vinden, melden zich wel bij PratenOnline
en voelen zich na gemiddeld drie chatgesprekken naar tevredenheid geholpen.
Om te spreken van een bewezen effectieve interventie bereidt het Trimbos-instituut
momenteel een effectiviteitsonderzoek voor.Ook Stichting Korrelatie speelt met zijn sitewww.question-zone.nl in op de behoefte van jongeren aan laagdrempelige informatie via
internet. Op deze site kunnen jongeren met al hun vragen terecht en worden
gratis en anoniem door professionals geholpen. De jongeren kiezen daarbij
zelf of zij willen chatten, mailen of bellen.Naast bovengenoemde websites heb ik in maart 2008 een prijs uitgereikt
om de website CHOICE te ontwikkelen. Het gaat hier om een internetomgeving
waar alle jongeren terecht kunnen voor alle vragen op psychosociaal gebied
(welzijn en geluk). Het is de verwachting dat deze website medio
2009 «in de lucht» is. Hiermee kunnen meisjes (maar ook jongens)
anoniem en dus laagdrempelig kennismaken met professionele dienst- en hulpverlening.
Daardoor wordt de drempel verlaagd naar een eventueel volgende stap: live hulpverlening.Ik begrijp dat het soms lastig kan zijn om de stap te maken naar live hulpverlening. Ik ben daarom erg blij met de initiatieven
die genomen worden om meisjes (en ook jongens) via internet te bereiken.Gezien de aard van de problematiek bij meisjes, vaak internaliserend en
daardoor meer een last voor henzelf dan voor hun omgeving, en het risico dat
er hierdoor minder aandacht aan wordt besteed, wil ik alle betrokkenen zoals
professionals die met jeugd en gezin werken en gemeenten oproepen om in hun
werkzaamheden en het ontwikkelen van beleid expliciet aandacht te besteden
aan de problematiek van meisjes.4.2. Deel II: SeksualiseringEind 2008 kreeg het maatschappelijk debat over de seksuele moraal en het
seksueel ongezonde gedrag van een deel van de jeugd een nieuwe impuls. Aanleiding
was de tv-documentaire Sex sells, waarin een verontrustend
beeld werd geschetst van uitwassen onder jongeren als ruilseks, seks tegen
betaling, seks onder invloed van alcohol en seks onder dwang. Het kan daarbij
gaan om (zeer) jonge kinderen, soms in de leeftijd van 11–13 jaar. Niet
alleen het kabinet, maar ook veel ouders, opvoeders, hulpverleners en maatschappelijke
organisaties tonen zich bezorgd over deze excessen. Deze bezorgdheid betreft
niet alleen de psychische en fysieke gevolgen voor de direct betrokken jongeren.
Ook speelt mee dat sluipenderwijs excessen als «normaal» worden
gezien.Afgezien van reacties op Sex sells –
en op mijn oproep om deze uitwassen een halt toe te roepen – werd ook
langs andere weg (debatbijeenkomsten, literatuur, opinie-artikelen en televisie-documentaires
en -discussieprogramma’s) eigenstandig aandacht aan deze ontwikkelingen
besteed. Taxaties van omvang en ernst van de excessen lopen uiteen, maar breed
leeft het gevoel dat het bespreekbaar maken en houden van dit onderwerp onder
jongeren zelf – en met hun ouders, opvoeders en professionals –
van groot belang is.Gelukkig kan geconstateerd worden dat het met een groot deel van de Nederlandse
jongeren goed gaat op het gebied van seksualiteit en dat de genoemde excessen
relatief kleine groepen jongeren betreffen. Maar achter relatief kleine percentages,
gaan vaak wel enkele duizenden kinderen schuil. Die wetenschap is reden genoeg
om niet weg te kijken en de vraag naar de verantwoordelijkheden van de onderscheiden
betrokkenen (jongeren zelf, ouders, hulpverleners, overheid) te stellen.Veelzeggend is bijvoorbeeld dat 18% van de meisjes tussen de 12
en 25 jaar wel eens is gedwongen tot het verrichten of toelaten van seksuele
handelingen tegen hun zin (Rutgers Nisso Groep & Soa Aids Nederland, 2005).
Daarnaast is uit kwalitatief onderzoek (bijvoorbeeld de quick scan uit 2006
van de GGD Amsterdam naar het fenomeen «Breezerseks») gebleken
dat de problematiek in bepaalde subculturen nog groter is.Het gaat hier om een probleem dat de samenleving als geheel aangaat. Vandaar
de oproep tot meer maatschappelijke aandacht hiervoor. Vanuit mijn eigen verantwoordelijkheid
voor het Jeugd- en Gezinsbeleid, zal ik – in afstemming met andere betrokken
bewindslieden – bezien welke ondersteunende activiteiten mogelijk en
passend zijn om de genoemde uitwassen zo veel mogelijk terug te dringen. Natuurlijk wordt al langere tijd gesproken over de invloed die seksualisering
van de samenleving heeft op jongeren. Seksualisering is het proces waarin
vrouwen steeds vaker eenzijdig als lustobject worden geportretteerd in de
media. De vraag die hier speelt is of deze seksualisering een negatief effect
heeft op het zelfbeeld, de opvattingen en het gedrag van jongeren. Of anders
gezegd: maakt deze seksualisering van meisjes een slachtoffer en van jongens
een dader van seksueel geweld. In opdracht van de minister van OCW is onderzoek
gedaan naar de seksualisering van de samenleving. Daarbij is niet alleen onderzocht
of er een causaal verband is, maar is ook gekeken naar welke groep(en) jongeren
het meeste risico lopen op grensoverschrijdend gedrag, welke risicofactoren
daarbij een rol spelen, hoe dit door ouders en jongeren beleefd wordt en welke
behoeften aan ondersteuning zij hebben. In zijn brief van 2 april 2009
heeft de minister van OCW de resultaten van dit onderzoek aangeboden en aangegeven
hoe hij hiermee omgaat (TK 2008–2009, 30 420, nr. 135).Vaak wordt aangenomen dat bepaalde clips en andere uitingen in de media
geen goede invloed hebben op hoe meisjes, maar zeker ook jongens, omgaan met
seksualiteit. Volgens Ter Bogt zijn het vooral meisjes, die in hun opvattingen
over seksualiteit worden beïnvloed door het veelvuldig bekijken van seksistische
muziekclips (Ter Bogt, 2008). Een causaal verband tussen het kijken van bepaalde
videoclips en ongezond seksueel gedrag is echter niet bewezen.De staatssecretaris van VWS is primair verantwoordelijk voor gezondheidsbevordering
op het gebied van seksualiteit. De afgelopen jaren is hierin veel geïnvesteerd.
Goede voorlichting, vooral aan jongeren, is belangrijk, evenals seksuele en
relationele vorming. Lespakketten als Lang leve de liefde (VMBO) en Relaties en seksualiteit (basisschool)
kunnen daaraan bijdragen. Het gaat in dit verband om seksuele vorming, waarbij
specifiek seksuele weerbaarheid van groot belang is. Jongeren moeten op een
positieve manier voorgelicht worden en er moet ruimte zijn voor discussie
en het bespreken van wensen en grenzen ten aanzien van seksualiteit. Hier
komt steeds meer aandacht voor, naast aandacht voor soa-bestrijding en anticonceptie
voor het voorkomen van (tiener)zwangerschap.Het ZonMw programma Seksuele gezondheid van de jeugd is ingesteld om interventieontwikkeling en het stimuleren van de
uitvoering van interventies op bijvoorbeeld scholen mogelijk te maken. Thema’s
als weerbaarheid en wensen en grenzen zijn hier nadrukkelijk onderdeel van.
Eén van de vele ontwikkelprojecten binnen dit programma heeft betrekking
op eigentijds en aansprekend lesmateriaal over seksuele gezondheid en weerbaarheid
voor ROC’s. Naast ontwikkeling en implementatie wordt binnen het ZonMw-programma
ook onderzoek gedaan, bijvoorbeeld naar determinanten van seksueel grensoverschrijdend
gedrag. Dit onderzoek kan, samen met het onderzoek naar seksualisering, bijdragen
aan verbetering van gezondheidsbevorderende activiteiten op dit gebied en
in het bijzonder aan het versterken van de seksuele weerbaarheid van jongeren.Verder heeft de staatssecretaris van VWS eind 2008 een publiekscampagne
over seksualiteit aangekondigd (een aanvulling op de bestaande Veilig Vrijen
Campagne), waarvoor ze verspreid over vijf jaar 4 miljoen euro ter beschikking
stelt (TK, 2008–2009, 30 420, nr. 16). Doel van dit programma is
het weerbaar en competent maken van jongeren als het gaat om relaties en seksualiteit
en het voorkomen van problemen als bijvoorbeeld seksuele dwang.Reguliere VWS-subsidies richting bijvoorbeeld Rutgers Nisso Groep en Soa
Aids Nederland zorgen ervoor dat het gebruik van lespakketten als Relaties en seksualiteit (basisschool) en Lang leve de liefde (VMBO) gestimuleerd wordt. Ook worden
door de Rutgers Nisso Groep ondersteuningspakketten voor ouders gemaakt en
wordt aansluiting gezocht bij de Centra voor Jeugd en Gezin.Sinds begin 2008 organiseren acht coördinerende GGD’en, op
verzoek van de Staatssecretaris van VWS, een landelijk dekkend netwerk van
aanvullende seksualiteitshulpverlening voor jongeren tot 25 jaar, de zogenaamde
Sense-spreekuren. Jongeren kunnen hier gratis en anoniem terecht met alle
vragen op het gebied van relaties en seksualiteit. Ik wijs in dit verband
graag op de website www.sense.info die in maart 2009 door de staatssecretaris
van VWS is gelanceerd. Deze site is dé site waar jongeren terecht kunnen
met vragen over seksualiteit, relaties, zwangerschap, anticonceptie en geslachtsziekten.
Via deze site kan men indien gewenst afspraken maken met het dichtstbijzijnde
Sense-spreekuur.Bovenstaande maatregelen op het gebied van gezondheidsbevordering en preventie
van mijn collega’s van OCW, VWS en mijzelf hebben als doel de seksuele
gezondheid van de jeugd te behouden en waar mogelijk te verbeteren. De komende
jaren zal deze aandacht voor seksuele gezondheid blijven. Eind 2009 zal VWS
een beleidsbrief seksuele gezondheid naar de Tweede Kamer sturen. Bij de maatregelen
op dit terrein zijn veel partijen betrokken, zoals overheden, scholen, NGO’s,
GGD’en, Centra voor Jeugd en Gezin en scholen, maar zeker ook ouders
en jongeren zelf. Zij worden betrokken bij het ontwikkelen van nieuw beleid.Seksuele gezondheid is van belang voor ieder mens. Het is goed een maatschappelijk
debat te voeren over zaken die meespelen en effect hebben op seksuele gezondheid
van jongeren. Ik doe dus ook een beroep op de samenleving. Mensen zijn namelijk
ook verantwoordelijk naar elkaar. Seksuele ongezondheid onder jongeren is
daarmee een probleem van de samenleving als geheel.4.3. Deel III: Jeugd en gezonde leefstijl in internationaal
perspectiefDe belevingswereld van jongeren reikt verder dan die van Nederland. Ook
jongeren ontkomen niet aan de globalisering. Via media en school komen jongeren
in aanraking met andere landen en culturen en het maken van een verre reis
is voor veel jongeren tegenwoordig heel gewoon.In de notitie is ingegaan op de ontwikkelingen in de leefwereld van jongeren
en op de trends in hun gedrag en welbevinden. Deze trends zijn in hoofdstuk
3 van de notitie ook internationaal vergeleken.In dit deel wordt stilgestaan bij de wijze waarop in Europees verband
aandacht wordt besteed aan een gezonde leefstijl van jongeren. Het gaat daarbij
vooral om het bevorderen van samenwerking, leren van elkaar en uitwisselen
van kennis en goede voorbeelden.4.3.1 Onderwijs, Jeugd en CultuurraadTwee tot drie keer per jaar komt de Europese ministerraad voor Onderwijs,
Jeugd en Cultuur (OJC Raad) bijeen. Frankrijk heeft Jeugd en gezondheid tijdens
haar voorzitterschap als één van haar prioriteiten benoemd.
Op de OJC Raad van 20 november 2008 is een resolutie over «gezondheid
en welzijn van jongeren» aangenomen1. In
de resolutie worden de Europese jeugdministers opgeroepen maatregelen te nemen
om de gezondheid van jongeren te bevorderen en de jongeren zelf hierbij te
betrekken. De resolutie meldt dat de gezondheidstoestand van de Europese jongeren
globaal genomen bevredigend is, maar dat de toestand op bepaalde gebieden
zoals voeding, lichaamsbeweging, overmatig alcoholgebruik en
seksuele en geestelijke gezondheid, te denken geeft. Daarom dienen een gezonde
manier van leven en preventieve maatregelen gestimuleerd te worden, vooral
op seksueel gebied en met betrekking tot overmatig alcoholgebruik en drugsgebruik,
roken, eetstoornissen, obesitas, geweld, kansspelen en verslaving aan informatie-
en communicatietechnologieën.De lidstaten worden verzocht de kennis en het onderzoek omtrent dit thema
te verbeteren en regelmatig bij te werken, met inachtneming van de verschillen
op het gebied van gezondheid en welzijn van jongeren, en om voorlichtingscampagnes
op te zetten over de factoren die de gezondheid van jongeren aantasten.4.3.2 Witboek «Een nieuw elan voor Europa’s
jeugd»In november 2001 presenteerde de Europese Commissie het witboek Een nieuw elan voor Europa’s jeugd. Een witboek
kan gezien worden als een strategienota van de Commissie. In het witboek is
de toepassing van de Open Coördinatie Methode (OMC) vastgelegd. De OMC
is een beleidsinstrument van de Europese Commissie om, op de terreinen waar
de Europese Unie geen formele bevoegdheid heeft, toch een coördinerende
en sturende rol te spelen. Voor het jeugdbeleid is binnen Europa afgesproken
dat rond vier thema’s gemeenschappelijke doelstellingen worden vastgesteld:1) participatie van jongeren;2) informatie aan jongeren;3) vrijwilligerswerk door jongeren;4) zorg dragen voor betere kennis over jeugd.Alle lidstaten rapporteren regelmatig op deze thema’s. Deze rapportages
zijn voor alle landen beschikbaar. In 2009 lopen de afspraken ten einde. De
Europese Commissie beraadt zich nu over nieuwe prioriteiten op het terrein
van jeugdbeleid op Europees niveau, die binnen de OMC behandeld kunnen gaan
worden. Bij de consultatie hiervoor heb ik een «positieve en gezonde
leefstijl voor jongeren» aandragen als thema. Bovendien heb ik aandacht
gevraagd voor moeilijk bereikbare jongeren. In de loop van 2009 zal, onder
het voorzitterschap van Tsjechië, de Europese Commissie onderhandelen
over de nieuwe prioriteiten van het Europese Jeugdbeleid. Waarschijnlijk zullen
de nieuwe prioriteiten eind 2009, onder het voorzitterschap van Zweden, vastgesteld
worden.4.3.3 Youth in ActionHet actieprogramma Youth in Action is een
belangrijk instrument van de Europese Commissie in het Europese jeugdveld.
Dit programma geeft subsidie en ondersteuning aan Europese projecten voor
jongeren. Zowel jongeren als organisaties kunnen bij Youth
in Action subsidie aanvragen voor zowel lokale als internationale
buitenschoolse educatieve projecten voor jongeren van 13 tot 30 jaar. Ook
zijn verschillende uitwisselingsprogramma’s mogelijk voor Europese jongeren
binnen dit actieprogramma.Doel van het programma is de actieve betrokkenheid van jongeren bij de
maatschappij en bij Europa te vergroten. Jongeren leren op die manier open
te staan voor andere culturen en vergroten zo hun persoonlijke vaardigheden.Het programma wordt gefinancierd door de Europese Commissie en uitgevoerd
door het Nederlands Jeugdinstituut (NJi).Het programma duurt tot en met 2013.
Daarnaast is het programma opgenomen als goed voorbeeld in het plan van aanpak
maatschappelijke stages Samenleven kun je leren
(TK, 2007 -2008, 31 289, nr. 10). De jongere die heeft deelgenomen aan
Youth in Action heeft daarmee tevens zijn maatschappelijke stage volbracht. Twee voorbeelden van Youth in Action projecten:1 Een lokaal jongereninitiatief: Een groep van negen jongeren uit Arnhem
van niet-westerse afkomst maakt een film over het maken van goede en slechte
keuzes. Met deze film maken zij een tour langs verschillende middelbare scholen
en jongerencentra. Zij zetten daarmee andere jongeren aan om na te denken
over hoe zij hun leven inrichten.2 Europees Vrijwilligerswerk (EVS): Circustheater «Elleboog»
uit Amsterdam ontvangt buitenlandse vrijwilligers die zes maanden meedraaien
in de dagelijkse activiteiten van de organisatie. Ook zendt «Elleboog»
Nederlandse jongeren naar een vergelijkbaar circus in Duitsland.4.3.4 Safer Internet PlusHet doel van het Europese programma Safer Internet
plus is het bevorderen van een veilig gebruik van internet en andere
communicatietechnologieën. Het is vooral gericht op kinderen en het bestrijden
van illegale inhoud en schadelijk gedrag online. Om deze doelstelling te realiseren
bevat het programma vier acties:1. verminderen van illegale inhoud en aanpakken van schadelijk gedrag
online;2. bevorderen van een veiliger online omgeving;3. publiek bewustzijn van veilig internet vergroten;4. een kennisbasis opzetten.In Nederland zijn twee activiteiten van start gegaan, het actieprogramma
Digibewust en Meldpunt Kinderporno, die een verbinding hebben met het Safer
Internet plus programma. Beide activiteiten worden ondersteund met een subsidie
van respectievelijk de ministeries van Economische Zaken en Justitie (TK,
2007–2008, 22 112 nr.633).4.3.5 Europese netwerkenOp het terrein van gezonde leefstijl en preventie is Nederland onder meer
lid van het Schools for Health in Europe Network
(SHE). Dit netwerk bevordert de samenwerking en kennisuitwisseling op het
gebied van preventie in de setting school. Het Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering
en Ziektepreventie (NIGZ) beheert het secretariaat van dit netwerk en organiseert
geregeld werkbezoeken aan andere Europese landen.Een soortgelijk netwerk is Child Friendly Cities.
Via bijeenkomsten en werkbezoeken wordt uitwisseling van succesvolle beleidsinstrumenten
mogelijk gemaakt. De Vereniging voor Nederlandse Gemeenten en Jantje Beton
hebben in 2003 de Nederlandse tak van dit netwerk; Netwerk
Kindvriendelijke Steden, opgezet. Het doel van dit netwerk is om
gemeenten voor kinderen leefbaarder te maken. In november 2008 heeft in Rotterdam,
de Europese jongerenhoofdstad 2009, de conferentie Child
in the City plaatsgevonden.Ook binnen de Raad van Europa is aandacht voor het thema jeugd en wordt
er samengewerkt op dit thema onder de noemer Partnership
in the area of youth. Een van de projecten is het kennisnetwerk en
centrum European Knowledge Centre on Youth Policy. Het
netwerk heeft als doel alle informatie en kennis over jongeren in Europa samen
te brengen in één netwerk zodat iedereen (jongeren, organisaties,
overheden) gemakkelijk toegang heeft tot de juiste informatie en deze kan
gebruiken. Binnen dit netwerk wordt gewerkt aan een landenspecifieke
informatiefolder over de leefstijl van jongeren binnen Europa. Deze en andere
informatiefolders (o.a. over gezondheid en welzijn van jongeren en werkgelegenheid
van jongeren in Europa) zullen binnenkort op de website te vinden
zijn (http://www.youth-partnership.net/youth-partnership/ ekcyp/index).Tenslotte houdt de EU zich ook bezig met gezondheid in het algemeen (en
dus ook gezondheid van jeugd) binnen het kader van de Europese ministerraad
voor Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Gezondheid en Consumentenbescherming.
Gezondheid in het algemeen staat op de agenda van diverse internationale organisaties.
De World Health Organization (onderdeel van de Verenigde Naties) is de belangrijkste
van deze internationale organisaties (www.who.int).Ook binnen de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling)
neemt de aandacht voor de jeugd toe. Deze organisatie, waarin dertig landen
gezamenlijke problemen op sociaal en economisch gebied proberen op te lossen
en af te stemmen, besteedt in een project gericht op preventie, specifiek
aandacht aan jeugd. In Health at a Glance, een
tweejaarlijkse publicatie waarin internationaal vergelijkbare data op het
gebied van gezondheid en zorg zijn opgenomen, zal voor het eerst ook een hoofdstuk
worden gewijd aan de gezondheid van kinderen.5. Ambitie: meer jongeren een gezonde leefstijl5.1. Behoud het goede en breid het uit!De eerste zin van mijn beleidsprogramma Alle kansen
voor alle kinderen luidt: «Een land waar kinderen gezond en
veilig kunnen opgroeien, hun talenten kunnen ontwikkelen en plezier hebben,
waar ze hun steentje leren bijdragen aan de maatschappij en goed voorbereid
zijn op de toekomst: kortom, waar alle kinderen alle kans krijgen.»
Dat is de ambitie waar ik aan werk. In de brief «Diversiteit in het
jeugdbeleid» (TK, 2007–2008, 31 001, nr. 52) heb ik samen
met de minister voor Wonen, Wijken en Integratie reeds aangegeven hoe hieraan
specifiek gewerkt wordt voor migrantenjongeren.Jongeren moeten in staat zijn gezond op te groeien en zich te ontwikkelen
tot burgers die mee denken en meedoen in de maatschappij. De leefwereld van
jongeren en wat zij daarin doen en laten; «de jeugdcultuur», is
bij uitstek iets van jongeren zelf. Volwassenen kunnen zich hierin niet altijd
verplaatsen. Jongeren bepalen zelf wat wel en niet vet, cool of gaaf is en
of ze gaan chillen of pimpen, daar hebben volwassenen weinig invloed op. Daarbij
volgen de ontwikkelingen en trends elkaar snel op, zodat het voor volwassenen
vaak niet eens bij te houden is. Het is dan ook niet aan de (volwassen) overheid
om zich daar te veel mee te bemoeien, maar wel is er een overheidsverantwoordelijkheid
om te zorgen voor de juiste randvoorwaarden zodat jongeren zich kunnen ontwikkelen
tot gezonde en volwassen burgers.Daarbij is de jeugdfase, op weg naar volwassenheid, een fase waarin wordt
geëxperimenteerd en grenzen worden verkend. Dat hoort ook bij die fase.
Soms echter hebben jongeren het experimenteergedrag niet meer in de hand,
gaan zij te ver en te vaak over hun grenzen en kan hun houding leiden tot «ongezond»
gedrag, zoals alcoholmisbruik, overgewicht en gedwongen seks, maar ook hinderlijk
hangen, overlast op straat, excessief spijbelgedrag en schuldenproblematiek.
Ook op internet houden jongeren grenzen niet altijd voldoende in acht. Pesten,
discrimineren, oplichten, grooming, jongeren worden er slachtoffer van maar
dragen er helaas ook aan bij dat leeftijdsgenoten daar slachtoffer van worden.
Dit gedrag kan schade aanrichten die doorwerkt tot in de volwassen levensjaren.
Sommige gedragingen raken zelfs zo «ingeslepen» dat ze voortduren
in de volwassenheid. Een en ander leidt niet alleen tot fysieke en psychische
gezondheidsschade, maar ook tot daaruit voortvloeiende schade, zoals voortijdig
schoolverlaten, met alle gevolgen van dien.Vaak gaat het hierbij om kwetsbare jongeren die opgroeien in een minder
gunstige omgeving. Hun geringere kans op volwaardig meedoen gaat ons allen
aan. Een duw in de goede richting is soms al op eenvoudige wijze te bereiken.Ouders zijn in de eerste plaats verantwoordelijk voor het welbevinden
van hun minderjarige kinderen. Naarmate kinderen ouder worden, groeit ook
hun eigen verantwoordelijkheid. Allerlei maatschappelijke organisaties (scholen,
verenigingen, bedrijven etc.) hebben baat bij gezond levende jongeren. Het
is zaak jongeren te stimuleren tot gezond gedrag, maar als het nodig is ze
ook aan te spreken op gedragingen die schadelijke gevolgen hebben voor henzelf,
hun naaste omgeving of anderen. Naargelang de ernst en omvang van die schadelijke
gevolgen is het nodig om te komen tot passende, proportionele beleidsoplossingen.Door te zorgen voor de juiste randvoorwaarden wil ik uiteindelijk bereiken
dat de verhouding 85–15 (met 85% van de jeugdigen gaat het goed
en met 15% wat minder) wordt verbeterd1.
Hieronder ga ik verder in op hoe het kabinet een bijdrage wil leveren aan
die randvoorwaarden. Daar waar ik in de nota gezinsbeleid De kracht van het gezin (TK 2008–2009, 30 512, nr.4)
de focus heb gelegd op de setting van het gezin, ga ik in deze notitie óók
in op de andere settings die voor de leefwereld van jongeren van betekenis
zijn.5.2. MeedoenJongeren van nu zijn de burgers van de toekomst. Het kabinet streeft naar
versterking van burgerschapsvorming (TK 2006–2007, 31 070, nr.
1). Burgerschap betekent respectvol omgaan met medeburgers en een actieve
deelname aan de Nederlandse samenleving. Op jonge leeftijd begint de vorming
tot goed burgerschap. Samenleven, elkaar respecteren en het leren van gemeenschappelijke
waarden begint in het gezin. Mede daarom wil ik de belangrijke opvoedende
taak van het gezin versterken. In de nota Gezinsbeleid De kracht van het gezin (TK 2008–2009, 30 512, nr. 4)
heb ik verschillende maatregelen voorgesteld om gezinnen meer tijd en (financiële)
ruimte te geven voor de opvoeding van hun kinderen. Ook het voor 2009 geplande
opvoeddebat draagt bij aan het uitdragen van kernwaarden van onze rechtsstaat
en goed burgerschap. Burgerschapsvorming is eveneens opgenomen in de kerndoelen
van het primair en voortgezet onderwijs. Ook zet het kabinet zich in voor
een Handvest voor verantwoordelijk burgerschap. Het Handvest zal de belangrijkste
democratische en maatschappelijke waarden noemen en de bijbehorende verantwoordelijkheden
voor individuele burgers, waaronder dus ook jongeren. Met het Handvest wil
het kabinet bijdragen aan een blijvende ontwikkeling van goed burgerschap
als sleutelfactor in de bevordering van sociale samenhang. Ik zal in het kader
van de maatschappelijke dialoog die volgt op het Handvest Verantwoord Burgerschap
het gesprek met jongeren aangaan en de uitkomsten bespreken met de minister
van Binnenlandse Zaken.Naast de vorming tot goed burgerschap is het ook positief als jongeren
nu al meedenken en meedoen. Door in te zetten op participatie en maatschappelijke
binding worden jongeren uitgedaagd om zich, door mee te doen, verder te ontwikkelen.
Participatie van jongeren geldt voor alle overheden, maar voor gemeenten in
het bijzonder. Lokale aangelegenheden hebben immers vaker direct invloed op
de leefwereld van jongeren en door de relatief kleine afstand zijn gemeenten
goed in staat om direct contact te leggen met de jeugd. Ook lokale
voorzieningen spelen daarbij een rol. Meedoen, maar ook meedenken en meebeslissen,
in welke vorm dan ook, is het adagium.In de Wmo is bepaald dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor het bevorderen
van de sociale samenhang en leefbaarheid van dorpen, wijken en buurten. Gemeenten
hebben voor de invulling grote vrijheid, zolang er maar wordt afgestemd op
de behoefte van de burgers (zowel jongeren als volwassenen). De behoefte en
interesse van jongeren kan immers per gemeente anders zijn. Dit hangt bijvoorbeeld
af van het reeds bestaande aanbod en de samenstelling van de bevolking. Uiteraard
is hierbij een belangrijke rol weggelegd voor scholen waaronder buitenschoolse
opvang en brede scholen, jeugd- en jongerenwerk, vrijwilligersorganisaties,
sportverenigingen, kerken en moskeeën, bibliotheken en andere culturele
voorzieningen.Om jongerenparticipatie bij gemeenten te bevorderen wordt een jaarlijkse
prijs, de Jong Lokaal Bokaal, uitgereikt. Deze gemeenteprijs is een manier
om goede en inspirerende voorbeelden naar boven te krijgen waardoor gemeenten
wat kunnen betekenen voor elkaar. De prijs is voor de gemeente die niet alleen
veel doet voor jongeren, maar ze ook laat meedoen, meedenken en meebeslissen.
Het instellen van de prijs is een gezamenlijk initiatief van de Nationale
Jeugdraad en het ministerie voor Jeugd en Gezin. Jongeren hebben zelf aangegeven
welke gemeenten voor de prijs in aanmerking komen. Op 20 november 2008
is de Jong Lokaal Bokaal voor het eerst uitgereikt. De winnaar was de gemeente
Borsele. Als relatief kleine plattelandsgemeente heeft Borsele jongerenparticipatie
hoog in het vaandel, zowel op papier als in de praktijk. Zo wordt een gericht
jongerenhuisvestingsbeleid gevoerd en is het ontwikkelen van talenten en het
creëren van kansen een speerpunt in het beleid.Tijdens het Nationale Jeugddebat op 27 oktober 2008 is toegezegd
in 2009 initiatieven voor hangjongeren bij de jurering te betrekken. Naar
verwachting levert dit voorbeelden op van gemeenten die mét jongeren
zoeken naar goede mogelijkheden van vrije tijdsbesteding, waar het «hangen»
of «chillen» ook onderdeel van is.Vrijetijdsactiviteiten als sport, spel en cultuur bieden een uitgelezen
kans voor jongeren om elkaar te ontmoeten en dragen bij aan maatschappelijke
binding. Niet meedoen, om wat voor reden dan ook, kan een bedreiging vormen
voor de (samenhang in de) samenleving. Maar niet elke jongere heeft dezelfde
mogelijkheden of interesse. Kansen en mogelijkheden moeten er voor elke jongere
zijn. Om de kansen te vergroten heeft het kabinet in 2008 en 2009 jaarlijks
40 miljoen euro extra aan gemeenten beschikbaar gesteld om kinderen en jongeren
uit arme gezinnen deel te kunnen laten nemen aan sport, cultuur of andere
activiteiten. Zo krijgen zij meer kansen om hun talenten te ontplooien, ongeacht
het inkomen van hun ouders (TK 2007–2008, 24 515, nr. 136). Recent
is de door het SCP uitgevoerde nulmeting naar de situatie vóór
de toekenning van de extra middelen aan gemeenten gepubliceerd (SCP, 2009).Verder stimuleert het kabinet met het plan van aanpak maatschappelijke
stages Samenleven kun je leren, dat in november
2007 naar de Tweede Kamer is verzonden, de maatschappelijke betrokkenheid
van jongeren (TK, 2007–2008, 31 289, nr. 10).Door onder meer het Europese programma Youth in Action actief te uit te dragen onder Nederlandse jongeren wordt ook op
Europees niveau participatie bevorderd (zie ook Capita Selecta, deel III). 5.3. Het gezin: de invloed van opvoedenOngezonde leefstijl en risicogedrag van jongeren wordt voor het grootste
deel aangeleerd en is dus te beïnvloeden. Dit maakt dat de opvoeding
en de omgeving van jongeren een grote rol spelen bij hun ontwikkeling tot
evenwichtige volwassenen. Daarbij gaat het in eerste instantie om liefde,
geborgenheid, veiligheid, aandacht en goed voorbeeldgedrag. Dit is eveneens
van belang voor een stabiele psychische ontwikkeling.Daarnaast zijn ook steun en sturing (bijvoorbeeld in de vorm van begeleiding
en het stellen van heldere normen en grenzen) belangrijk. Recent heeft het
Trimbos-instituut een studie gepubliceerd over de rol van de ouders (Trimbos,
2008c). De studie geeft bijvoorbeeld aan dat jongeren gemiddeld drie keer
zoveel glazen alcohol drinken als hun ouders denken, of dat jongeren denken
dat ze veel meer mogen dan feitelijk, dus volgens hun ouders, het geval is.
De kennis over en weer van jongeren en hun ouders is dus niet altijd gelijk.Zoals opgemerkt in paragraaf 2.1. blijkt dat jongeren zelf ook sterke
behoefte hebben aan begeleiding bij het maken van keuzes, het stellen van
grenzen en eventueel gecorrigeerd worden. Dat geldt bijvoorbeeld voor internetgebruik
door jongeren. Daar waar ouders zich bewuster bezighouden met wat hun kinderen
zien en doen, een zekere mate van toezicht houden en regels stellen, neemt
excessief internetgebruik af (SCP, 2007). Ook met betrekking tot het afzien
van alcohol door jongeren is het ouderlijk gedrag van wezenlijke invloed,
niet alleen in het stellen van duidelijke grenzen en regels maar ook in voorbeeldgedrag
(www.alcoholinfo.nl).Het gezin speelt dus een essentiële rol bij het opgroeien van kinderen
en jongeren. Ook het recente onderzoek van de Jeugdraad komt met deze conclusie;
het zijn met name ouders (en beste vrienden) die kritiek mogen leveren op «slechte»
gewoonten als ongezond gedrag (Jeugdraad, 2008). In de nota De kracht van het gezin (TK, 2008–2009, 30 512, nr. 4),
ga ik in op de wijze waarop het kabinet gezinnen ondersteunt. Zo zal in het
opvoeddebat (motie Sterk, TK 2007–2008, 31 200 XVII, nr. 12) aandacht
worden besteed aan de opvoeding van tieners, waarbij ingegaan wordt op het
bieden van steun en sturing.In aanvulling hierop wijst de Nationale DenkTank in zijn rapport op de
mogelijkheid van zogenaamde T-party’s. De T-party is een laagdrempelige,
interactieve workshop over opvoedingsvraagstukken. T-party’s vinden
plaats in een huiselijke setting met zes tot tien ouders en worden geleid
door een pedagogisch medewerker. In Almere wordt de T-party uitgewerkt. In
mijn ogen is de T-party één van de mogelijkheden om het thema
opvoeden bespreekbaar te maken. Andere bekende initiatieven zijn bijvoorbeeld
het opvoeddebat in Rotterdam, het opvoedcanon in Den Haag en het Triple-P
prgogramma in Amsterdam. Het is aan gemeenten om te beslissen welke methode
onder meer vanuit de Centra voor Jeugd en Gezin wordt gehanteerd.5.4. Sociale omgeving: het sociale netwerkJongeren die ouder worden, bevinden zich veelal minder binnen de invloedssfeer
van hun ouders. Vrienden worden steeds belangrijker. Daarbij kunnen ouders
het opvoeden niet alleen af. Steun en sturing ook van de directe omgeving
van het kind en gezin, zoals van familie, kennissen, de buurt, (sport)verenigingen,
school, etc. is van belang.Door een toename van mobiliteit, individualisering en verzakelijking is
deze omgevingssteun afgenomen (RMO, september 2008). De RMO roept de samenleving
op om de opvoeding meer als gezamenlijke verantwoordelijkheid te dragen. Het
is hiervoor belangrijk dat er voldoende plaatsen voor ontmoeting
zijn. Dit vergroot de familiariteit en maakt elkaar af en toe helpen en corrigeren
meer vanzelfsprekend.Plaatsen voor ontmoeting met vrienden zijn bijvoorbeeld speelplekken en
buurthuizen. Deze hebben een betekenisvolle functie in de wijk. Het zijn plekken
waar jong en oud en verschillende culturen samenkomen. Ze zorgen voor meer
binding in de wijk en maken een aangename en gezonde vrijetijdsbesteding mogelijk.
Ook de jongeren geven aan meer behoefte te hebben aan plaatsen voor vrijetijdsbesteding.
Plekken om te chillen, te sporten en om muziek te maken wordt door jongeren
in de krachtwijken als het grootste gemis ervaren (Young Opinions, 2008).De Nationale DenkTank attendeert in zijn rapport nog op het initiatief
BAAS. BAAS is een jongerencentrum nieuwe stijl: jongeren zijn daar zelf verantwoordelijk
voor de inrichting van de ruimte en de organisatie van activiteiten. Goede
ervaringen hiermee zijn opgedaan in Zwolle. Den Haag volgt waarschijnlijk
op korte termijn waarbij in het bijzonder wordt gedacht aan een BAASgirl,
voor tienermeisjes in de Haagse Schilderswijk. Het is aan andere gemeenten
om dit voorbeeld te volgen.Belangrijk is ook de samenwerking tussen de Centra voor Jeugd en Gezin
en het jongerenwerk. Naast ouders met jonge kinderen moeten ook jongeren met
vragen en hulp over opgroeien hun weg weten te vinden naar het Centrum voor
Jeugd en Gezin. Het jongerenwerk kan de schakel vormen tussen het Centrum
voor Jeugd en Gezin en de jongeren. Dit is ook een belangrijke aanbeveling
van XX Science, dat recent in opdracht van de gemeente Den Haag het rapport Toegankelijkheid van de CJG’s voor jongeren van 16 tot 23
jaar in Den Haag is opgesteld. Opgroeiondersteuning moet ook voor
jongeren gewoon en toegankelijk worden. Op dit moment is er binnen de jeugdgezondheidszorg
een sterk zwaartepunt in de eerste levensjaren van het kind. In de periode
dat jongeren het voortgezet onderwijs bezoeken, is er veel minder ruimte voor
opgroeiondersteuning. Om deze reden heeft het Centrum Jeugdgezondheid van
het RIVM een advies uitgebracht over een extra contactmoment in de leeftijdsperiode
van 12 tot 19 jaar. Ik zal in de eerste helft van 2009 op dit advies reageren.Verder geeft de RMO (RMO, september 2008) aan dat de focus dient te verschuiven:
niet alleen kijken naar wat professionals voor gezinnen en jongeren kunnen
doen, maar ook naar wat mensen voor elkaar kunnen doen.Ik zie hierbij een belangrijke rol weggelegd voor vrijwilligers en voor
onderlinge steun, vertrouwen en betrokkenheid van buurtbewoners op het terrein
van opvoeden en opgroeien. Het gaat dan zowel om vrijwillige inzet voor als door jongeren en
gezinnen. Het bevorderen van vrijwillige inzet is primair een taak van gemeenten.
Het kabinet hecht er echter veel waarde aan dat, zoals de RMO heeft geadviseerd,
het sociale netwerk rondom jeugd en gezinnen wordt versterkt en geeft daarom
de komende jaren een extra impuls aan vrijwillige inzet. Voor de periode van
2009 tot en met 2011 stelt het kabinet 6 miljoen euro per jaar beschikbaar.
Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de moties Slob c.s. (TK 2008–2009,
31 700, nr. 17) en Voordewind (TK 20 082 009 31 700-XVII,
nr. 22) De inzet van deze middelen dient te resulteren in:A. meer vrijwillige inzet voor en door jeugd en gezin;B. professionals maken meer gebruik van vrijwillige inzet;C. gemeenten maken meer gebruik van vrijwillige inzet;D. structurele relatie (landelijke) vrijwilligersorganisaties en gemeenten.Om bovenstaande doelen te realiseren heeft ZonMw samen met het NJi en
MOVISIE in opdracht van het ministerie voor Jeugd en Gezin het programma «Vrijwillige
inzet voor en door jeugd en gezin; versterking van de (pedagogische) civil
society in de lokale praktijk» ontwikkeld. Dit programma is op 25 mei
2009 van start gegaan met een oproep van ZonMw om projectideeën
voor vrijwillige inzet voor en door jeugd en gezin in te dienen (motie Voordewind
TK 2008 -2009 31 700-XVII, nr. 22).Het algemene doel van het programma is het versterken van de pedagogische
civil society; het sociale netwerk rondom jeugd en gezinnen. Naast projecten
van vrijwilligersorganisaties en andere maatschappelijke organisaties gericht
op vrijwillige inzet voor en door jeugd en gezin wordt hieraan gewerkt door
te verkennen wat de rol van de Centra voor Jeugd en Gezin kan zijn, hetgeen
vastgelegd zal worden in een handreiking en door de inrichting van een kennis-
en ondersteuningsinfrastructuur die het mogelijk maakt om resultaten te borgen
en over te dragen.5.5. Fysieke omgevingde wijkHet Verwey-Jonker Instituut heeft recent aangegeven dat de buurt, de directe
leefomgeving van jongeren, in grote mate van invloed is op het gedrag (zie
ook paragraf 2.3). Het is dan ook belangrijk dat gemeenten de openbare
ruimte zodanig inrichten dat er genoeg te doen is voor jongeren (zie hiervoor
in paragraaf 5.2 en 5.4). Een goed aanbod aan vrijetijdsvoorzieningen,
waaronder uitgaansgelegenheden kan eveneens meer preventief een bijdrage leveren
aan de aanpak van de overlastproblematiek die wordt veroorzaakt door overmatig
alcoholgebruik door jongeren (motie Van der Ham en Dibi, TK 2007–2008,
27 565, nr. 50). Ik heb de motie onder de aandacht gebracht bij de VNG.Met een vestigings- en vergunningenbeleid gericht op een gezonde omgeving
kunnen gemeenten een bijdrage leveren aan gezond opgroeiende jongeren. Ik
roep gemeenten dan ook op om het bovenstaande actief te betrekken in hun beleid,
bijvoorbeeld bij het toekennen van een vergunning voor een club- of buurthuis.Om gemeenten te ondersteunen om de openbare ruimte kind- en gezinsvriendelijk
(en daarmee ook jongerenvriendelijk) in te richten is vanuit het rijk een
aantal programma’s ontwikkeld, zoals hetActieplan
milieu en gezondheid (TK 2007–2008, 28 089, nr. 19) en
groen in de stad (www.groenendestad.nl). In het kader van de wijkaanpak wordt
door het ministerie voor Jeugd en Gezin, samen met het programmaministerie
voor Wonen, Wijken en Integratie (WWI), beoordeeld of de gemeente in hun plannen
voor de krachtwijken ook concrete voorstellen doen om hun wijk(en) kind- en
gezinsvriendelijker te maken. Veel gemeenten doen dat door sport in de wijk
te bevorderen en het aanbod van buitenschoolse activiteiten voor zowel kinderen
als jongeren uit te breiden. Binnen het Nationaal Actieplan
Sport en Bewegen (NASB) werken gemeenten, ondersteund door het Nederlands
Instituut voor Sport en Bewegen (NISB), aan bewegingsstimulering van jongeren,
ook door het realiseren van een beweegvriendelijke omgeving.Ook veel maatschappelijke partners hebben zich verbonden
aan het vergroten van de kind- en gezinsvriendelijkheid binnen de wijkaanpak.
Dit betreft ondermeer de NUSO Speelruimte Nederland, Jantje Beton, Fietsersbond,
Johan Cruyff Foundation en de Richard Krajicek Foundation.Om de gemeenten, die reeds volop aan de slag zijn met activiteiten zoals
hierboven genoemd, positief te waarderen en te stimuleren wil ik een prijs
uitreiken voor de meest kind- en gezinsvriendelijke gemeente. Samen met gemeenten
wil ik bezien in hoeverre de toekenning van deze prijs gebaseerd kan worden
op indicatoren uit de jeugdmonitor. Indien nodig zal ik de jeugdmonitor uitbreiden
zodat een adequaat en gedeeld beeld ontstaat van waaraan een kind- en gezinsvriendelijke
gemeente moet voldoen.Op deze manier wil ik gemeenten verder stimuleren de verschillende buurten
en wijken zoveel mogelijk kind- en gezinsvriendelijk en daarmee ook «jongerenvriendelijk»
in te richten. het aanbodDe overmatige aanwezigheid en beschikbaarheid van riskante middelen (alcohol,
drugs en tabak) en ongezonde voeding, de afwezigheid van voldoende ruimte
voor sporten en spelen in veel wijken en de mogelijkheden om zich bezig te
houden met risicovol gedrag maakt het voor jongeren moeilijk om een gezonde
keuze te maken. Ook de Nationale DenkTank concludeert in haar rapport dat
jongeren een natuurlijke voorkeur hebben voor risicogedrag en dat in de omgeving
van jongeren te veel sprake is van een ongezond aanbod. Allerlei informatie
komt op jongeren af in een leeftijdsfase waarop zij nog niet goed in staat
zijn om rationele afwegingen te maken en de gevolgen daarvan, ook op lange
termijn, goed te overzien. Pas als de hersenontwikkeling volledig is, kunnen
weloverwogen keuzes gemaakt worden. Dat gebeurt pas in de late adolescentiefase
(tussen de 16 en 22 jaar) (Hersenstichting, 2008, Nelis en Van Sark, 2009).Het bedrijfsleven heeft een bijzondere verantwoordelijkheid als het gaat
om jongeren, vooral als sprake is van verleiding van ongezonde en verslavende
stoffen, door bijvoorbeeld reclameuitingen te beperken. De omgeving zou, zeker
daar waar veel jongeren samenkomen, meer dan nu het geval is, gezonder ingericht
moeten worden. Het gaat hier zowel om de fysieke als digitale omgeving.Om een gezonde leefstijl van kinderen mogelijk, gemakkelijk en aantrekkelijk
maken is over sponsoring op scholen een convenant afgesloten tussen het ministerie
van OCW en partners in het onderwijsveld. Eén van de overwegingen daarbij
is dat er geen vormen van sponsoring ontstaan die een negatief effect hebben
op de geestelijke en/of lichamelijke ontwikkeling van leerlingen.Daarnaast kan het programma De gezonde schoolkantine scholen, en daarmee de leerlingen, bewuster maken voor het kiezen
van gezonde voedingsmiddelen. Ik zal, samen met de ministeries van LNV, VWS,
OCW en VROM, bevorderen dat dit programma meer aandacht krijgt.Wat betreft alcohol heeft het kabinet verschillende maatregelen in gang
gezet of inmiddels gerealiseerd. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om opvoedingsondersteuning
voor ouders specifiek op het gebied van alcohol, geen alcoholreclame op tv
en radio van zes uur ’s morgens tot negen uur ’s avonds, het strafbaar
stellen dat jongeren onder de 16 jaar op straat alcoholhoudende drank bij
zich hebben, een hardere aanpak van supermarkten die aan jongeren onder de
16 jaar alcohol verkopen, het opwerpen van drempels tegen zoete alcoholhoudende
dranken, een betere nazorg voor jongeren die met een alcoholvergiftiging in
het ziekenhuis zijn opgenomen, en het bevorderen dat jongeren vroeger in de
avond uitgaan. In het wijzigingsvoorstel Dranken Horecawet zullen de meeste
van deze beleidsvoornemens nader worden uitgewerkt. Dit geldt ook voor diverse
aanbevelingen van de Nationale Denktank over de regelgeving op het terrein
van alcohol.Ten aanzien van roken geldt de invoering van rookvrije horeca, sport en
kunst en cultuur als een belangrijke maatregel. Specifiek voor jongeren betekent
dit dat hiermee het aantal experimenteerlocaties waar al dan niet onder groepsdruk
wordt begonnen met roken vermindert. In aanvulling op deze maatregel wil ik
extra investeren in voorlichting over jeugd en roken door nog dit jaar te
starten met een campagne opvoedingsondersteuning op het gebied van tabak.Samen met de minister en de staatssecretaris van VWS heb ik in de nota Uit Balans: de last van overgewicht extra aandacht besteed
aan jeugd (TK 2008–2009, 31 899, nr.1). In deze nota is ook ingegaan
op de noodzakelijke aanscherping van de zelfregulering voor voedingsreclame
richting kinderen (kids marketing), zoals ook voorgesteld door de Nationale
Denktank. Tevens gaat de nota in op de EPODE systematiek, een systematiek
waarbij op lokaal niveau stakeholders en initiatieven worden gemobiliseerd
die zich richten op het tegengaan van overgewicht bij jeugd. De Nationale
DenkTank heeft de Gemeentelijke GezondheidsGarantie (GGG) voorgesteld, een
advies dat is gebaseerd op deze EPODE-systematiek. Ik stel me voor dat als
de EPODE-systematiek lokaal inbedding vindt, een uitbreiding zoals de GGG
voorstaat tot de mogelijkheden behoort.5.6. SchoolJongeren brengen een groot deel van hun tijd door op school. Voor veel
interventies zijn scholen dan ook een belangrijke setting: hier kunnen grote
groepen in één keer bereikt worden. De meeste effectieve methoden
zijn ook bekend voor de setting school, ook vanuit het Schools for Health
in Europe Network.De Nationale Denktank heeft in zijn rapport aandacht gevraagd voor de
versnippering van de vele initiatieven die zich richten op verbetering van
de leefstijl van jongeren, en het gebrek aan inzicht in effectiviteit van
de initiatieven. Dit punt heeft mijn aandacht. Zo is binnen het Centrum Gezond
Leven (CGL) van het RIVM is een werkplaats Gezonde School gevormd. Vanuit
deze werkplaats wordt meer samenhang gebracht in het aanbod van leefstijlinterventies
en de activiteiten van de Gezondheidsbevorderende instituten1. Sinds december 2008 is het Digitale Loket van het CGL online: www.loketgezondleven.nl
. Op deze manier wordt het voor scholen gemakkelijker om een keuze te maken
uit het aanbod.De overgang naar het voortgezet onderwijs is een cruciale fase. Veel ongezond
gedrag begint op de middelbare school (paragraaf 3.2). Bij deze jeugdfase
hoort ook vaak het experimenteergedrag. Daarbij constateert het RIVM in haar
rapport Spelen met gezondheid (RIVM, 2008a) dat
het geclusterd (drie of meer) voorkomen van ongezonde leefstijlfactoren vaker
voorkomen onder laagopgeleide jongeren (VMBO) dan onder hoogopgeleide jongeren.
Samen met staatssecretaris Van Bijsterveldt van OCW, heb ik het RIVM gevraagd
te achterhalen welke verklaringen daarvoor gegeven kunnen worden en welke
aangrijpingspunten dat oplevert ten aanzien van preventie. Overigens zal in
dat rapport, waar mogelijk, een onderscheid gemaakt worden tussenzowel persoonsgebonden
als omgevingsgebonden kenmerken. Het RIVM zal eind 2009 daarover rapporteren.Om het spijbelen en voortijdig schoolverlaten aan te pakken is het kabinet
voornemens het aantal nieuwe voortijdig schoolverlaters te halveren («Aanval
op de uitval»). Hierin staat een regionale aanpak van voortijdig schoolverlaten
met de gemeente als regisseur voorop en ligt de nadruk op preventie van uitval
(TK, 2007–2008, 26 695, nr. 44).5.7. MediaDe nieuwe media, als de «smartphones», het internet (met zijn
online games) zijn niet meer weg te denken uit het leven van de huidige generatie
jongeren. Enerzijds bieden deze moderne communicatiemiddelen jongeren veel
mogelijkheden om bijvoorbeeld kennis op te doen en te communiceren, anderzijds
bestaan de risico’s van compulsief gebruik of het in aanraking komen
met ongewenste informatie.In 2008 is uw Kamer door middel van een brief (TK 2007–2008, 31 434,
nr. 1) geïnformeerd over de maatregelen met betrekking tot mediawijsheid.
Belangrijke maatregel in dit kader is het oprichten van een Mediawijsheid expertisecentrum dat jongeren, ouders en scholen gaat helpen om verstandig
met televisie, internet en andere media om te gaan. Het kabinet heeft voor
dit centrum in 2008 tot en met 2010 2,5 miljoen euro beschikbaar. Het centrum
krijgt ook loketten bij Beeld en Geluid en openbare bibliotheken. De Centra
voor Jeugd en Gezin kunnen hiernaar verwijzen. Verder heeft met Mediawijsheid
expertisecentrum onlangs de website www.mediawijzer.net gelanceerd. Deze site
vormt hét online loket voor iedereen met vragen over media. Daarnaast
wil het kabinet een verantwoord media-aanbod bevorderen. Zo wil het kabinet,
in overleg met het Nederlands Instituut voor Classificatie van Audiovisuele
Media (NICAM) kijken naar de mogelijkheden om ouders en opvoeders meer te
betrekken bij het toetsen van de criteria voor de Kijkwijzer. Ook wil het
kabinet een pilot laten organiseren voor de ontwikkeling van een soortgelijk
systeem als de Kijkwijzer, die programma’s en films beoordeelt op geschiktheid.
Hiermee kunnen ouders kijken of een programma geschikt is voor hun kind.Tenslotte heeft het kabinet aan media-aanbieders gevraagd om te komen
met een media-gedragscode. Om dit te bevorderen zijn met de grote marktpartijen
(commerciële en publieke omroepen) gesprekken gevoerd, die de komende
tijd zullen worden voortgezet.Speciaal voor een betere en veilige benutting van internet door zowel
jongeren als volwassenen heeft het kabinet naast mediawijsheid nog een aantal
andere actielijnen ontwikkeld, zoals Digibewust.
Dit is het programma dat zich richt op het optimaal gebruik van de mogelijkheden
van digitale middelen zoals internet, e-mail, chatten en online betalen. Tegelijkertijd
wordt het bewustzijn van de mogelijke gevaren en risico’s (bijvoor-beeld
spammen en andere cybercrime) bevorderd en vooral ook de mogelijkheden tot
bescherming daartegen. Het programma heeft als doelgroepen kinderen, Midden-
en Klein Bedrijf (MKB) en senioren.Met betrekking tot onder andere compulsief gebruik van internet en games
is met subsidie van de minister van VWS door het IVO1 een onderzoek uitgevoerd. Begin dit jaar zijn de resultaten opgeleverd
en is gebleken dat internetverslaving, waarbij het vaak gaat om gameverslaving
of seksverslaving die via het internet gefaciliteerd wordt, een «nieuw»
soort van verslaving is die de afgelopen jaren de kop heeft opgestoken. De
prevalentie van internetverslaving onder de Nederlandse bevolking is echter
erg laag. Belangrijk aspect binnen het onderzoek was de vraag of de reguliere
verslavingszorg open staat voor cliënten met een andere dan gebruikelijke
zorgvraag. Uit de interviews is gebleken dat de (verslavings)zorg in principe
openstaat voor verslavingsproblemen van welke aard dan ook. Daarnaast worden
op dit moment op veel plaatsen projectgroepen samengesteld om met bijvoorbeeld
gameverslaving om te gaan.Een ander risico is verbonden aan het gebruik van bijvoorbeeld MP3-spelers.
Als het geluidsvolume hiervan te hoog wordt afgesteld, is dat schadelijk voor
het gehoor. Organisaties als de Nationale Hoorstichting vragen aandacht, vooral
bij jongeren, voor het voorkomen van gehoorschade of verergering daarvan.
Via de website www.mp3check.nl kunnen jongeren (en volwassenen) nagaan of
het geluid van de MP3-speler te hard staat.De risico’s voor gehoorschade verbonden aan het gebruik van mp-3
spelers hebben ook in Europees verband de aandacht. Op 23 september 2008
heeft het SCENIHR (Scientific Committee on Emerging and Newly Identified Health
Risks) over onder andere mp-3 spelers en gehoorschade advies uitgebracht.
Naar aanleiding van dit advies overlegt de Europese Commissie met de lidstaten
en belanghebbenden in het Comité voor algemene productveiligheid (APV-comité)
over mogelijke maatregelen om jongeren beter tegen gehoorschade te beschermen.
Een van de maatregelen is de herziening/verscherping van de europese
veiligheidsnormen die ook betrekking hebben op mp-3 spelers. Nederland pleit
in het APV comité voor deze herziening. Na Europese vaststelling kan
de wettelijke verankering in Nederland volgen op basis van de Warenwet.Verder rijst de vraag of het nodig is het geluidsniveau in discotheken
en op danceparties te begrenzen. In samenspraak met de ministers van VWS en
VROM kom ik hierop terug.5.8. Sporten en bewegenHet kabinet acht sport van groot belang voor de samenleving en steunt
de sport vooral om de maatschappelijke waarden waaraan de sport een bijdrage
levert. De maatschappelijke functie maakt de sport gewild én kansrijk
voor het realiseren van belangrijke kabinetsdoelen: op het gebied van preventie
en gezondheid, onderwijs, waarden en normen, integratie, wijken, veiligheid
en natuurlijk het beleid voor jeugd en gezin. Belangrijke onderdelen van dit
beleid zijn het versterken van de sportverenigingen en het in beweging krijgen
van mensen door het Nationaal Actieplan Sport en Bewegen (NASB).In april 2008 heeft de staatssecretaris VWS met de VNG en NOC*NSF een
overeenkomst getekend voor de Impuls NASB. Met deze impuls wordt beoogd een
groot aantal sport- en beweegactiviteiten uit te voeren in circa honderd gemeenten
met een relatief grote gezondheidsachterstand. Het ministerie van VWS investeert
de komende periode 38 miljoen euro in deze impuls. Gemeenten, die de sport-
en beweegactiviteiten gaan opzetten, zullen een zelfde bedrag investeren zodat
er in totaal via deze impuls 76 miljoen euro beschikbaar is voor het stimuleren
van een actieve leefstijl. De impuls NASB loopt tot en met 2014. Het Nederlands
Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) geeft daarbij hulp aan gemeenten die
meedoen. Prioriteit wordt hierbij gegeven aan de implementatie van effectieve
en laagdrempelige methodieken voor sport- en bewegingsstimulering in de wijk,
woon-, zorg- of schoolomgeving. Daarnaast kunnen gemeenten, die niet in aanmerking
komen voor middelen uit de impuls en uit eigen beweging aan de slag gaan met
de ontwikkelde sport- en beweegactiviteiten, daarbij ondersteuning krijgen
van het NISB.Naast de individuele signalering en advisering door de jeugdgezondheidszorg
speelt het stimuleren van bewegen ook een rol binnen het schoolgezondheidsbeleid.
Te denken valt hierbij aan het stimuleren van sportieve activiteiten buiten
schooluren of bij de naschoolse opvang en het stimuleren van lopen of fietsen
naar school in plaats van met auto of bus.In het kader van het programma Meedoen allochtone jeugd
door sport (2006–2010) zetten de elf gemeenten met de meeste
allochtone jeugd en ruim 500 sportverenigingen zich in om de achterstand in
sportdeelname van de allochtone jeugd en dan vooral van de allochtone meisjes
weg te werken.Met de inzet van in totaal 2500 fte’s combinatiefuncties wil het
kabinet meerdere doelen tegelijkertijd dienen, zoals de uitbreiding van het
aantal brede scholen met een sport- en cultuuraanbod, de versterking van ongeveer
10% van de sportverenigingen, stimulering van een dagelijks sport-
en beweegaanbod op en rond scholen en kennismaking met en actieve beoefening
van cultuur. De combinatiefuncties worden gerealiseerd in samenwerking met
gemeenten – die de cofinanciering voor hun rekening nemen – en
met de onderwijs-, sport- en cultuursector.Daarnaast stelt het RIVM, Centrum Jeugdgezondheid, op dit moment een standpunt
op ten aanzien van beweegstimulering. In dit standpunt moet worden aangegeven
welke mogelijkheden de jgz heeft om binnen de reguliere contactmomenten
van het basistakenpakket bewegen bespreekbaar te maken, erover te adviseren
en zo nodig gericht te verwijzen naar passende beweegactiviteiten. Uiteindelijk
doel is te komen tot een jgz-Richtlijn Beweegstimulering.De Nationale Denktank heeft sport en bewegen in veel van haar ideeën
gebruikt en sluit hierbij aan op het landelijke beleid. Zoals Run2Gether,
dat is samen met je gezin in beweging zijn, geïnitieerd door werkgevers.
De filosofie achter dit idee is dat ouders hun spaarzame tijd liever besteden
aan activiteiten met het gezin dan aan sporten. De werkgever biedt het personeel
en gezin een compleet pakket van maandelijkse hardlooptraining aan voor lopers
van elk niveau en elke leeftijd. Door het goedkope en laagdrempelige aspect
van hardlopen kunnen deelnemers deze sport gemakkelijk structureel inbouwen
in het (gezins)leven. Ook jongeren worden hiermee vanuit de gezinssituatie
aangemoedigd om te gaan sporten.«Gewoon bewegen» heeft tot doel om zonder verplichting van
het dagelijks sporten, de groep inactieve jongeren laagdrempelig toch in beweging
te krijgen. Philips zal daarvoor de Activity Monitor beschikbaar stellen voor
een pilot in het Escampcollege in Den Haag. Het NISB wordt gevraagd om diverse
initiatieven die vanuit de Denktank van start gaan, te monitoren en hierin
voor zover mogelijk te participeren.5.9. InkomenDe helft van de scholieren heeft een bijbaantje; een baantje hoort erbij.
Ondanks het inkomen dat jongeren met een bijbaantje verdienen, knelt dit nogal
eens met het bestedingspatroon. Een kwart van alle jongeren ondervindt problemen
met rondkomen. Lager opgeleide jongeren staan over het algemeen vaker rood,
komen vaker geld te kort, lenen vaker geld en kunnen moeilijker rondkomen
dan hoger opgeleide jongeren (Nibud, 2008). Voor informatie over hun financiële
situatie en over hulp bij schulden kunnen jongeren terecht op websites als
www.blijfpositief.nl , www.nibudjong.nl en www.zelfjeschuldenregelen.nl. en
bij de afdeling schuldhulpverlening of de Sociale Dienst van de gemeente.
Samen met de jongere wordt gekeken wat de schulden, inkomsten en vaste lasten
zijn. Daarna wordt gezamenlijk een plan opgesteld om de problemen op te lossen.
Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voert een meerjarige voorlichtingscampagne
met de naam Blijf Positief!. Het doel van de campagne
is mensen bewust maken van hun eigen financiële gedrag, ze wijzen op
de mogelijkheden om schulden te voorkomen en om risico’s van schulden
bespreekbaar te maken. Jongeren zijn daarin een belangrijke doelgroep. Financieel
coach Bud toert door heel Nederland en doet ook plaatsen aan waar veel jongeren
zijn. Overigens legt een goede financiële opvoeding de basis voor het
bewust omgaan met geld op latere leeftijd (TK 2007–2008, 24 515,
140).5.10. Tot slot: leefstijl op de agendaHet gaat goed met de jeugd. Dit moet zo blijven. Over een deel van de
jeugd maken we ons echter zorgen. Dat moet niet afstralen op de rest van de
jeugd, maar het zou juist omgekeerd moeten zijn. Hoe kunnen de jongeren met
wie het goed gaat een voorbeeld zijn voor de jongeren die afglijden of dreigen
dit te doen. Incidentenpolitiek en te veel nadruk op probleem- en risicopreventie
moeten we voorkomen. Aandacht voor de randvoorwaarden zodat alle jongeren
zich goed kunnen ontwikkelen is van belang. Natuurlijk zonder onze ogen te
sluiten voor dat deel van de jongeren die echte problemen hebben, of risico
lopen daarop. Door de betrokken ministeries wordt reeds ingezet op een adequate
aanpak zodat de juiste randvoorwaarden ontstaan. Dit is een kwestie
van een lange adem; tevens blijven nieuwe inzichten nodig.Daarom ben ik blij dat de Nationale DenkTank (www.nationale-denktank.nl)
in 2008 het thema «gezonde leefstijl van jongeren» ter hand heeft
genomen. Hoofdsponsors waren de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
Landbouw, Natuur en Visserij en Jeugd en Gezin, de gemeente Den Haag en Jump
(jongerenonderdeel van de Nederlandse Hartstichting). Afgestudeerden en promovendi
hebben zich fris en vrij over het thema gebogen en hebben in december 2008
een aantal oplossingsrichtingen en adviezen gegeven. In dit hoofdstuk heb
ik hun rapport Gezond voor elkaar! meermalen aangehaald.
Kern van hun advies is dat jongeren in hun omgeving zowel versterkt als beperkt
moeten worden. Anders geformuleerd gaat het om twee lijnen: het versterken
van de weerbaarheid van jongeren en het beïnvloeden van de omgeving.
Die twee kanten van dezelfde medaille onderschrijf ik van harte. ZonMw heeft
250 000 euro beschikbaar gesteld om innovatieve ideeën van de Nationale
DenkTank in te voeren.Om steeds aansluiting te houden op de leefwereld van jongeren is het zinvol
om adequaat op de nieuwste ontwikkelingen in te spelen en daarover in gesprek
te blijven met jongeren. Zij hebben een belangrijke rol gespeeld bij de totstandkoming
van de notitie. Dat proces wil ik voortzetten. Een blijvende dialoog zowel
in de «fysieke wereld» als in de «digitale wereld».
Belangrijke vragen voor mij zijn bijvoorbeeld: waarom jongeren die in het
algemeen getypeerd kunnen worden als slim, snel en sociaal, zich niet altijd
zo gedragen als het gaat om hun gezondheid? In hoeverre speelt het feit dat
er veel informatie op hen afkomt en alles mogelijk lijkt te zijn daarbij een
rol? Jongeren geven aan behoefte te hebben aan grenzen. Van wie accepteren
zij die grenzen en wat verwachten zij daarbij van de overheid? Wie en wat
zijn van belang bij hun vorming tot burgerschap? Over deze zaken verwacht
ik door in gesprek te blijven met jongeren en hun opvoeders meer duidelijkheid
te krijgen.Met gemeenten samen wil ik de jeugdmonitor «toetsen» op informatie
over deze thema’s. Het doel is om met de gemeenten en maatschappelijke
organisaties samen tot een kernset van indicatoren te komen die een goed beeld
geven van de «staat van de jeugd en het gezin». Daar horen ook
indicatoren bij over de sociale samenhang en kind- en gezinsvriendelijkheid
van de leefomgeving. Ik ga daarover in overleg met de Vereniging Nederlandse
Gemeenten (VNG).Een onderwerp als de leefwereld en de leefstijl van jongeren is voortdurend
in beweging en vraagt om blijvende aandacht. Samen met jongeren, opvoeders,
gemeenten en maatschappelijke organisaties wil ik dit onderwerp op de agenda
houden met als doel voldoende gelegenheid te creëren voor alle jongeren
om zich goed en gezond te ontwikkelen.LiteratuuropgaveBogt ter T. (2008), Whazz up? Nieuw onderzoek naar popmuziek in Nederland,
oratie Universiteit Utrecht, 15 februari 2008.Boschma, J. & Groen, I (2007), Generatie Einstein slimmer, sneller
en socialer, Communiceren met jongeren van de 21e eeuw, Amsterdam.CBS/WODC: Centraal Bureau voor de Statistiek en Wetenschappelijk Onderzoek-
en Documentatiecentrum (in voorbereiding), Criminaliteit en rechtshandhaving
2007, Den Haag: Ministerie van Justitie.CBS: Centraal Bureau voor de Statistiek (2008) Jaarrapport 2008 Landelijke
Jeugdmonitor, Den Haag: Programmaministerie voor Jeugd en Gezin.CO-efficiënt (2008), Verkennend onderzoek leefwereld jeugd, Amsterdam.
(op: www.jeugdengezin.nl)Cohen, S., Kessler R.C., Gordon L.U. (1995), Measuring stress, a guide
for health and social scientists, Oxford.C&V: Consument en Veiligheid, Letsel Informatie Systeem 2002–2006
(via www.veiligheid.nl) .C&V: Consument en Veiligheid, Schutten, M. (2007), Riskant gedrag
jongeren: Resultaten van een pilot in de klas, Amsterdam.DenkTank: De Nationale DenkTank (2008), Gezond voor elkaar! Adviezen om
jongeren te stimuleren zelf te kiezen voor een gezonde leefstijl.Equality (2008): Nieuwe gezinnen, Gezinnen van de Toekomst, Den Haag.Garssen, J., Schilthuis W., (2004). Lessen in liefde, voorlichting in
de klas lijkt effectief. In: G. jrg 2004, nr.p.8–9.GGZ Nederland (2007), Jeugd ggz breed beschikbaar, Ambities voor de jaren
2006–2008 (visiedocument).Hersenstichting Nederland (2008), Puberhersenen in ontwikkeling, Den Haag.IVO, Rooij, T. van & Eijnden, R. van den (2007), Monitor Internet
en Jongeren 2006 en 2007, Ontwikkelingen in internetgebruik en de rol van
opvoeding, Rotterdam.Jantje Beton, VNG, NUSO, het Ministerie van VROM (in het kader van het
Netwerk Child Friendly Cities) (2006), Spelen met ruimte: Handboek gemeentelijk
speelruimtebeleid, Amsterdam: Mets & Schilt.Jeugdraad: Nationale jeugdraad (2005), Onderzoeksverslag jeugdraadpanel
vrijwilligerswerk, Utrecht.Jeugdraad: Nationale Jeugdraad (2008, Wat is gezondheid, onderzoeksverslag
raadpleging jeugdraadpanel, Utrecht.Mulier instituut (2007), Stegeman, H., Effecten van sport en bewegen op
school, Een literatuurstudie naar de relatie van fysieke activiteit met de
cognitieve, affectieve en sociale ontwikkeling. ’s-Hertogenbosch. Mulier instituut (2008), Frelier, M. en Breedveld, K., Meedoen allochtone
jeugd door sport; tussenmeting 2008. ’s-Hertogenbosch.NIBUD, Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (2008), Financieel
gedrag van jongeren: Achtergronden en invloeden, Utrecht.NDI, Nederlands Debat Instituut (2008), verslagen van de schooldebatten
in Den Haag en Houten op www.jeugdengezin.nlNDT, Nationale DenkTank (2008), Gezond voor elkaar! Adviezen om jongeren
te stimuleren zelf te kiezen voor een gezonde leefstijl, Amsterdam.Nelis, H. en Van Sark, Y. (2009), Puberbrein binnenstebuiten, Utrecht/Antwerpen.Oijevaar J.A. (2008), PratenOnline, Een internetinterventie voor depressieve
jongeren Kinder- & Jeugdpsychotherapie, jaargang 35, nummer 3, 2008.Prins, M. (2006), Jeugdculturen binnenstebuiten, Identificatie en distinctie
in de homologie van jeugdculturen, Nijmegen.Prins, M (2008), De deugd van tegenwoordig: Onderzoek naar jongeren en
hun grenzen, Nijmegen: Radboud Universiteit.Qrius (2007), Jongeren07 Alle opties open, Amsterdam.Qrius (2008), Kidsweek mediawijzer, januari 2008, Amsterdam.RIVM: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Kreijl, C.F. van &
Knaap, A.G.A.C. (Red.) (2004), Ons eten gemeten.Gezonde voeding en veilig
voedsel in Nederland, Bilthoven.RIVM: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Schrijvers, C. T.
M. & Schoemaker C. G. (Red.) (2008a), Spelen met gezondheid: Leefstijl
en psychische gezondheid van de Nederlandse jeugd, Bilthoven.RIVM: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Lanting, L.C. &
Hoeymans, N. (2008b), Let op letsels: preventie van ongevallen, geweld en
suïcide, Bilthoven.RMO: Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (april 2008), Tussen flaneren
en schofferen, Een constructieve aanpak van het fenomeen hangjongeren, Amsterdam:
SWP.RMO: Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (september 2008) «Versterken
van de village», Den Haag.Roza, S.J., Hofstra M.B., Ende, J. van der, en Verhulst, F.C. (2003),
Stable prediction of mood and anxiety disorders based om behavioral and emotional
problems in childhood: a 14-year follow-up during childhood, adolescence and
young adulthood. In: American Journal of Psychiatry, 2003; 160: 2116–2121.Rutgers Nisso Groep & Soa Aids Nederland, Graaf, H. de, Meijer, S.,
Poelman, J. & Vanwesenbeeck, I. (2005), Sex onder je 25e, Seksuele gezondheid
van jongeren in Nederland anno 2005, Delft. Rutgers Nisso Groep (2006), Kind van twee werelden, een kwalitatief onderzoek
naar de achtergronden van zwangerschappen van allochtone tieners, Utrecht.Salverda E. (2004), Laat me los, hou me vast. Verslag van een kwalitatief
onderzoek naar het psyychisch welbevinden van dertig Haagse meisjes van Hindoestaanse
afkomst. GGD Den Haag.SCP/TNO: Sociaal en Cultureel Planbureau en TNO (2005), Zeijl, E., Crone,
M., Wiefferink, K., Keuzenkamp, S. & Reijneveld, M., Kinderen in Nederland,
Den Haag/Leiden.SCP: Sociaal Cultureel Planbureau, Gilsing, R (2005), Bestuur aan banden.
Lokaal jeugdbeleid in de greep van nationaal beleid, Den Haag.SCP: Sociaal Cultureel Planbureau, Duimel, M. & Haan, J. de. (2007),
Nieuwe links in het gezin: De digitale leefwereld van tieners en de rol van
hun ouders, Den Haag.SCP: Sociaal Cultureel Planbureau, Jehoel-Gijsbers, G. (2009), Kunnen
alle kinderen meedoen?, Onderzoek naar de maatschappelijke participatie van
arme kinderen, Den Haag.SWOV: Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (2005),
Ongevallen en Bewegen in Nederland landelijke enquête 2005, Leidschendam.TK (2004–2005): Toekomstig sportbeleid; Nota Tijd voor sport, Bewegen,
Meedoen, Presteren. Tweede Kamer vergaderjaar 2004–2005, 30 234,
nr. 2, Den Haag.TK (2006–2007): Seksueel overdraagbare aandoeningen. Brief van de
staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Tweede kamer, vergaderjaar
2006–2007, 29 220, nummer 9, Den Haag.TK (2006–2007): Alle Kansen voor Alle Kinderen, Programma voor Jeugd
en Gezin 2007–2011. Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 31 001,
nummer 5, Den Haag.TK (2006–2007): Beleidsprogramma 2007–2011. Brief van de minister
president, minister van Algemene Zaken. Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007,
31 070, nummer 1, Den Haag (inclusief: Samen werken, samen leven).TK (2007–2008): Nieuwe commissievoorstellenen initiatieven van de
lidstaten van de Europese Unie. Brief van de staatssecretaris van Buitenlandse
Zaken. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 22 112, nummer 633.
Den Haag.TK (2007–2008): Preventiebeleid voor de volksgezondheid. Brief van
de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 22 894, nummer 134, Den Haag (inclusief: Gezond zijn,
gezond blijven: Een visie op gezondheid en preventie).TK (2007 -2008): Toekomstig sportbeleid; Brief van de staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, beleidsbrief «De kracht van sport».
Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 234, nr. 13, Den Haag.TK (2007–2008): Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale
uitsluiting. Brief van de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, nummer 24 515,
136. Den Haag (inclusief publicatie Gemeentelijk armoedebeleid).TK (2007–2008): Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale
uitsluiting. Brief van de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en de minister van Financiën. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
24 515, nummer 140. Den Haag.TK (2007–2008): Voortijdig schoolverlaten. Brief van de minister
en staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 26 695, nummer 44, Den Haag.TK (2007-2008): Alcoholbeleid. Brief van de ministers van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, voor Jeugd en Gezin, en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 27 565, nummer 35, Den Haag.TK (2007–2008): Gezondheid en milieu. Brief van de ministers van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, voor Wonen, Wijken en Integratie en van Verkeer en
Waterstaat. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 089, nummer
19, Den Haag.TK (2007–2008): Emancipatiebeleid. Brief van de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 420,
nummer 50, Den Haag.TK (2007–2008): brief «Diversiteit in het jeugdbeleid»,
Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 001, nummer 52, Den Haag.TK (2007–2008): Voortgezet Onderwijs. Brief van de staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
31 289, nummer 10, Den Haag (inclusief plan van aanpak Maatschappelijke
stage).TK (2007–2008): Mediawijsheid. Brief van de ministers van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap en voor Jeugd en Gezin. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
31 434, nummer 1. Den Haag.TK (2008–2009): Emancipatiebeleid. Brief van de staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
30 420, nummer 126. Den Haag.TK (2008–2009): Nota gezinsbeleid: «De kracht van het gezin»,
brief van de minister voor Jeugd en Gezin. Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
30 512, nummer 4, Den Haag.TK (2008–2009): Nota overgewicht: Uit balans: de last van overgewicht,
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 899, nummer 1, Den Haag.TK (2008–2009): Emacipatiebeleid. Brief minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap. Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 420,
nummer 135, Den Haag.TNO, Hildebrandt, V.H., Ooijnedijk, W.T.M. en Hopman-Rock, M (2008), Trendrapport
Bewegen en Gezondheid 2006/2007. Trimbos: Trimbos-instituut, Dorsselaer, S. van, Zeijl, E., Eeckhout, S.
van den, Bogt, T. ter & Vollebergh, W., (2007) HBSC 2005 Gezondheid en
welzijn van jongeren in Nederland, Utrecht.Trimbos: Trimbos-instituut, Cruts, A.N.N., Laar, M.W. van, Meijer, R.F.,
Ooyen-Houben, M.M.J. van & Verdurmen, J.E.E. (2008a) Nationale Drug Monitor
Jaarbericht 2007, Utrecht.Trimbos (2008b), Jeugd en riskant gedrag 2007: Peilstationsonderzoek scholieren,
Utrecht.Trimbos: Trimbos-instituut, Verdurmen J., Smit, E., van Dorsselaer S.,
Monshouwer, K. Schulten, I. (2008c). Ouders over alcohol-, roken- en drugspecifieke
opvoeding 2007. Kerngegevens uit het peilstationsonderzoek Ouders, Utrecht.Trimbos: Trimbos-instituut, Hilderink I. en Land, H. van ’t (2008d).
GGZ in tabellen, 2007, Utrecht.Trimbos: Trimbos-instituut, Anker Solutions, (in voorbereiding). Jongeren
vragen het zelf: strengere en duidelijkere omgang met alcohol, New York en
Amsterdam.Unicef (2007), Child poverty in perspective: An overview of child well-being
in rich countries, Innocenti Report Card 7, Unicef Innocenti Research Centre,
Florence.Verwey-Jonker Instituut (2008), Achtergronden van jeugddelinquenten en
middelengebruik, Utrecht.Vollebergh, W, Dorsselaer S. van, Zeijl, E en Bogt,T. ter, (2008), Hoe
goed gaat het met de Nederlandse jongeren? In: Jeugdbeleid themanummer, jaargang
2, nummer 1, Houten.Vollebergh W. (2008), De tijd van je leven, Jeugd in veranderende culturele
contexten, oratie, Utrecht.WHO (2004), The world health report 2004 – changing history, Genève.WHO (2008), Inequalities in young people’s health. Health Behaviour
in School-aged Children international report from the 2005/2006 survey. Copenhagen.Wijnberg R. (2008), Boeiuh. Het stille protest van de jeugd, Amsterdam.Wijngaards G., Fransen J. (2006), Jongeren en hun digitale wereld, Assen.Winter, M. de (2007). Opvoeding, onderwijs en jeugdbeleid in het algemeen
belang; de noodzaak van een democratisch-pedagogisch offensief. In P. van
Lieshout, M. van der Meij & J. de Pree (Eds.), Bouwstenen voor een betrokken
jeugdbeleid (pp. 225–270). Amsterdam: Amsterdam University Press.XXScience (2008), Toegankelijkheid van de CJG’s voor jongeren van
16 tot 23 jaar in Den Haag.YMCA Verenigde Staten, de Dartmouth Medical School en Institute for American
Values (2003), Commission on Children at Risk, Hardwired tot Connect. Young Opinions (2008): Young Opinions over de 40 krachtwijken, online
onderzoek.Zeijl E. en Van Egten C. (2008), Over opvoeden gesproken ..., in Jeugdbeleid
themanummer, jaargang 2, nummer 1, Houten.Zon Mw (2007), Maatschappelijke Opgaven Jeugd: Trends, uitdagingen en
onderzoeksvragen. Den Haag.Zwaanswijk M. (2005), Pathways to Care, Help-seeking for child and adolescent
mental health problems, Nivel Utrecht.XNoot1In eerdere stukken is onderhavige notitie ook wel aangekondigd als de
nota Gezonde jeugdcultuur.XNoot1Dit wil uiteraard niet zeggen dat er in Nederland geen chronisch zieke
of gehandicapte jeugdigen zijn. Deze aandoeningen komen wel degelijk voor.
Ze leiden bij een klein deel van de jeugdigen op individueel niveau tot zeer
veel ziektelast.XNoot2Naar de standaarden en normen van de Wereldgezondheidsorganisatie.XNoot1Op basis van de zogenaamde Body Mass Index (BMI) wordt vastgesteld of
er bij een jeugdige sprake is van ondergewicht, gezond gewicht of overgewicht.
De BMI wordt uitgedrukt in kg/m2en is een internationaal erkende maat voor de verhouding tussen gewicht
en lengte. Op de website van het Voedingscentrum (www.voedingscentrum.nl)
is een BMI-meter voorhanden waarin rekening wordt gehouden met de verschillende
leeftijdsgrenzen.XNoot1In de officiële politieregistraties (KLPD/CBS) is het percentage
jongeren van 12 tot en met 17 jaar dat als verdachte van een strafbaar feit
is gehoord door de politie toegenomen van 1,5% in 2000 naar 2,4%
in 2005 (CBS, 2008). Bij de door de politie gehoorde minderjarige verdachten
is de verhouding meisje – jongen verschoven van 1 op 6,5 in 2000 naar
bijna 1 op 4 in 2007 (CBS/WODC, in voorbereiding)XNoot1Automutilatie is geen op zichzelf staande stoornis maar een symptoom die
zich kan voordoen bij psychische problemen. In deze notitie zal dan eveneens
niet apart worden ingegaan op het automutilatie.XNoot2«Beperkt Houdbaar» is de persoonlijke zoektocht van documentairemaakster
Sunny Bergman door de wereld van de cosmetische industrie.XNoot1De geannoteerde agenda voor deze Raad is u op 14 november 2008 (TK
2008–2009 21 501-34 nr. 108) toegestuurd.XNoot1Overigens is de overgang van 85% naar 15% niet scherp, maar
is sprake van een glijdende schaal.XNoot1gezondheidsbevorderende instituten in Nederland: Stivoro, Voedingscentrum
Nederland, Soa Aids Nederland, Trimbos Instituut, Schorer Stichting, Stichting
Consument en Veiligheid, Rutgers Nisso-groep, NISB en Pharos.XNoot1Wetenschappelijk bureau voor onderzoek, expertise en advies op het gebied
van leefwijzen, verslaving en daaraan gerelateerde maatschappelijke ontwikkelingen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31839-8.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl