Verantwoording en toezicht rechtspersonen met een wettelijke taak, deel 5; Lijst van vragen en antwoorden; Lijst van vragen en antwoorden over verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak, deel 5 Terugblik 2009”.
Staten-Generaal — Kamerstuk Lijst van vragen en antwoorden
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140064
 2009-2010
 
 30 850
 Verantwoording en toezicht rechtspersonen met een wettelijke taak, deel
5
 
 
 
 
 Nr. 
 34
 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
 Vastgesteld 15 januari 2010
 De commissie voor de Rijksuitgaven, heeft
een aantal vragen voorgelegd aan de minister van Financiën over het rapport
van de Algemene Rekenkamer «Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen
met een wettelijke taak» (Kamerstuk 30 850, nr. 32).
 De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 14 januari
2010. Vragen en antwoorden, voorzien van een inleiding, zijn hierna afgedrukt.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Aptroot
 De griffier van de commissie,
 Groen
 
 Inleiding
 Met genoegen stelt het Kabinet vast dat de Algemene Rekenkamer verdere
verbetering heeft geconstateerd van het toezicht en de verantwoording bij
RWT’s. Het terugblikonderzoek bevestigt het positieve beeld van 2006.
De Algemene Rekenkamer concludeert in het overzicht «stand
van zaken onderzochte thema’s 2005 en 2008», dat het
toezicht voldoende is ontwikkeld en er voldoende inzicht in de rechtmatigheid
is.
 
 Ook op het gebied van de publieke verantwoording door RWT’s constateerde
Algemene Rekenkamer vooruitgang waardoor haar oordeel op basis van de onderzochte
verantwoordingscyclus van beperkt inzicht naar voldoende inzicht gaat. In
het RWT5 onderzoek concludeerde de Algemene Rekenkamer tevens dat de toezicht-
en verantwoordingsstructuur vrijwel geheel voldoet aan de wet- en regelgeving,
terwijl ook een voldoende zicht op prestaties werd geconstateerd.
 
 Het positieve oordeel in het terugblikonderzoek is een ondersteuning voor
de inspanningen die door departementen zijn en worden geleverd op het gebied
van een toezicht- en verantwoordingsstructuur die bewindspersonen in staat
stelt hun verantwoordelijkheid te dragen voor de borging van publieke belangen
bij de taakuitvoering door RWT’s.
 Wet- en regelgevig RWT’s
 In het terugblikonderzoek van de Algemene Rekenkamer, en in de daaruit
volgende voorliggende vragen vanuit uw Kamer, wordt onder meer ingegaan op
de bedrijfsvoering van RWT’s en de verantwoording naar het parlement.
Het Kabinet is van mening dat de primaire verantwoordelijkheid voor het bereiken
van de maatschappelijke doelstellingen bij de RWT’s zelf ligt. Zij verantwoorden
zich over hun taakuitoefening doorgaans via een openbaar jaarverslag aan de
samenleving en aan belanghebbenden. Van belang
daarbij is een goed werkend systeem van checks and balances (de interne governance). De overheid
borgt de publieke belangen op systeemniveau. De relatie tussen de verantwoordelijke
minister en de RWT wordt daarbij bepaald door de specifieke wet- en regelgeving.
Toezichtvisies sluiten hierbij aan. Ook de wijze van verantwoording naar het
parlement is geregeld in de voor de RWT geldende wet- en regelgeving. Uitgangspunt
van het Kabinet is daarbij om met zo min mogelijk voorschriften, controles
en informatieverplichtingen een goede taakuitoefening en een adequate informatievoorziening
aan het parlement te borgen. Voor een meer uitgebreide uiteenzetting wordt
u doorverwezen naar dit betreffende Kabinetsstandpunt.
 Uitzonderingsrapportage
 Enkele van onderstaande vragen gaan in op het feit dat de informatie over
RWT’s in het departementale jaarverslag zich beperkt tot uitzonderingsrapportage.
Het departementale jaarverslag heeft echter niet de functie om integraal over
het functioneren en presteren van deze rechtspersonen te rapporteren (bijvoorbeeld
via een zogenaamd in control statement), tenzij
er uitzonderlijkheden te melden zijn. Het is daarvoor niet bedoeld en het
is ook niet wenselijk. Zoals hiervoor aangegeven, bepaalt het specifieke wettelijk
kader geldend voor een RWT de verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de
minister ten aanzien van die RWT’s en daarmee ook de mate waarin verantwoording
aan het parlement wordt afgelegd. Het afleggen van verantwoording kan en zal
in het algemeen langs andere wegen verlopen dan het departementale jaarverslag.
 Verantwoording
 Ook bij de verantwoording van het toezicht is het Kabinet van mening dat
het specifieke wettelijk kader leidend moet zijn. In een aantal sectoren vindt
deze verantwoording bij voorbeeld plaats door de verslagen van inspecties
en van andere toezichthoudende organen met de visie van de verantwoordelijke
minister aan het parlement aan te bieden. Deze lijn is ook nadrukkelijk met
u in het Algemeen Overleg van 14 juni 2007 naar aanleiding van het RWT-5
onderzoek, besproken. Het Kabinet wil aan deze
lijn vasthouden, te meer daar de rechtmatigheid van de RWT’s nu voldoende
is geborgd. Bovendien sluit deze lijn aan op de eigen verantwoordelijkheid,
de taakuitvoering op afstand, en de vaak bewust gekozen onafhankelijkheid
van een RWT alsmede bij het beleid de toezicht- en verantwoordingslasten zoveel
mogelijk te beperken. In het hiervoor genoemde AO is er vanuit uw Kamer ook
op aangedrongen om vermindering van de regeldruk voor RWT’s te bewerkstelligen.
Relevant in dat kader is ook het Coalitieakkoord, dat inzet op een beleid
naar een andere wijze van regelgeven, van toezicht en controle. Dit uit zich
onder meer in het tegengaan van bestuurlijke drukte, meer vertrouwen in uitvoerende
instanties en in de personele taakstellingen.
 Stappen tot verdere versterking
 Niettegenstaande hetgeen net beschreven, is het Kabinet voornemens om
met betrekking tot de bijlage Toezichtrelaties bij het departementale jaarverslag
de voorgeschreven rapportagevorm – een uitzonderingsrapportage –
te verhelderen. Het Kabinet neemt in deze de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer
over om in de toelichting bij de Rijksbegrotingsvoorschrften (RBV), een aantal
aandachtspunten op te nemen.
 
 Tevens zal naar aanleiding van de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer
bezien worden of het mogelijk en doelmatig is om gegevens van tariefgefinancierde
ZBO’s ter informatie op te nemen bij het departementale jaarverslag.
Ditzelfde geldt ook voor het opnemen van informatie over de ontwikkeling van
de vermogenspositie bij ZBO’s. Daarbij dient wel opgemerkt te worden
dat voor tariefgefinancierde ZBO’s geldt dat de verantwoording over
de uitgaven al loopt via de voor de ZBO geldende wettelijke voorschriften.
 
 Wat betreft de gegevens over de financiële omvang van de premiegefinancierde
sector (waarover de verantwoording niet via het jaarverslag plaatsvindt) kan
gemeld worden dat deze al in de departementale jaarverslagen van SZW en VWS
zijn opgenomen. Het gaat hierbij om de enige twee departementen met premiegefinancierde
RWT’s.
 
 Voorts wordt in het kader van de transparantie en toegankelijkheid van
informatie in de RBV 2010 opgenomen dat voor de ZBO/RWT-bijlagen in de toekomst
bij het jaarverslag de links naar deze organisaties dienen te worden opgenomen.
 Rechtmatigheid
 Afsluitend nog een opmerking ten aanzien van een ander onderwerp dat regelmatig
terugkeert in onderstaande vragen, het begrip rechtmatigheid. Uitgangspunt
voor het Kabinet is de borging van het inzicht in de rechtmatigheid, door
een rechtmatigheidverklaring per RWT. Zoals afgesproken in het bovenvermelde
AO van 17 juni 2007, wordt er naar gestreefd de openstaande rechtmatigheidvragen
op te lossen. Alle departementen spannen zich in voor een 100% dekking.
In de bijlage (Reactie op het conceptrapport «Verantwoording
en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak, deel 5:
terugblik 2009») is een tabel
opgenomen met de stand van zaken ten aanzien van rechtmatigheid medio 2009.
Deze tabel laat zien dat de toezegging aan de Kamer om de openstaande rechtmatigheidvragen
op te lossen, is gerealiseerd. Dat neemt niet weg dat de rechtmatigheid bij
(nieuwe) RWT’s voor het Kabinet een voortdurend punt van aandacht zal
blijven.
 Vragen en Antwoorden
 1
 
 Waarom volgt het ene ministerie wel de aanbevelingen
op van de Algemene Rekenkamer en het andere ministerie niet?
 
 
 In de uitzonderlijke gevallen dat ministeries aanbevelingen niet opvolgen,
zijn deze doorgaans niet conform door de wetgever vastgestelde kaders en/of
leiden zij tot een aanzienlijke toename van de bestuurlijke drukte en de lasten
van controle, toezicht en verantwoording. Het Kabinetsbeleid heeft, zoals
toegelicht in de inleiding, als doel deze lasten aanzienlijk te reduceren.
 3
 
 Waarom is de informatie over de vermogenspositie van
RWT’s niet verbeterd? Wat wordt gedaan om de informatie over de vermogenspositie
van RWT’s te verbeteren?
 
 
 Eventuele bijzonderheden ten aanzien van de ontwikkeling van vermogens
bij RWT’s, worden toegelicht in de ZBO/RWT bijlage bij het departementale
jaarverslag. Deze informatie wordt gegeven in de vorm van een uitzonderingrapportage.
Naar aanleiding van de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer is in de als
bijlage toegevoegde reactie aangegeven dat zal worden bezien of het mogelijk
en doelmatig is om informatie over de ontwikkeling van de vermogenspositie
bij ZBO’s op te nemen in de ZBO/RWTbijlage bij het departementale begroting
en jaarverslag.
 4
 
 De Algemene Rekenkamer heeft enkele casussen gevonden
waarbij ZBO’s worden beëindigd op grond van de Kaderwet ZBO’s,
hun taken teruggaan naar het ministerie en deze taken vervolgens in mandaat
worden uitbesteed aan een externe instelling. Kan het Kabinet aangeven hoe
vaak dit is gebeurd en hoe dit kan worden voorkomen?
 
 
 Deze casussen zijn door de Algemene Rekenkamer niet concreet toegelicht,
en het Kabinet derhalve onbekend. Dit is ook aan de Algemene Rekenkamer in
de eerder genoemde Kabinetsreactie gemeld.
 5
 
 Waarom hebben de ministeries van Financiën en
Buitenlandse Zaken geen toezichtarrangement voor de RWT’s waar de departementen
toezicht op moeten houden? Wanneer zullen deze ministeries wel een toezichtarrangement
hebben?
 
 
 Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft geen toezichtarrangement,
omdat het geen RWT’s heeft waarop het toezicht moet houden. De Algemene
Rekenkamer refereert aan de Nederlandse Financierings-Maatschappij voor Ontwikkelingslanden
NV (FMO). Dit betreft een staatsdeelneming, die beheerd wordt door het Ministerie
van Financiën en waaraan door het Ministerie van Buitenlandse Zaken subsidie
wordt verstrekt. De FMO voert echter geen wettelijke taken uit en is dan ook
geen RWT.
 
 De FMO is op basis van haar banklicentie onderworpen aan het toezicht
door de Nederlandsche Bank. Het toezicht op de besteding van de subsidiemiddelen
is vastgelegd in subsidieregelingen en -beschikkingen. Als aandeelhouder houdt
het Ministerie van Financiën toezicht op het beheer van de onderneming.
De taken en verantwoordelijkheden van de toezichthouders in het toezicht op
de FMO zijn helder.
 
 Voor toezichtarrangementen bij het Ministerie van Financiën wordt
verwezen naar het antwoord op vragen 25 t/m 27.
 6
 
 Waarom hebben de ministeries van Verkeer en Waterstaat
en van OCW nog steeds niet voor alle (clusters van) RWT’s toezichtarrangementen
opgesteld? Wanneer zal dat wel het geval zijn?
 
 
 De Algemene Rekenkamer heeft geconstateerd dat voor de HISWA Vereniging
en de NV Westerscheldetunnel er geen toezichtarrangementen zijn. Voor de HISWA
Vereniging is echter reeds een concept toezichtarrangement opgesteld. Zoals
in de reactie aan de Algemene Rekenkamer is aangeven zal voor de HISWA Vereniging
op korte termijn een definitief toezichtarrangement worden opgesteld. Dat
zal er zijn in de eerste helft van 2010.
 
 Voor de NV Westerscheldetunnel geldt dat VenW in de onderzoeksperiode
het toezicht heeft overgedragen aan het Ministerie van Financiën. Inmiddels
zijn de aandelen in de NV Westerscheldetunnel overgedragen aan de Provincie
Zeeland. Met de Algemene Rekenkamer zal worden overlegd of er nog sprake is
van een RWT status.
 
 Met betrekking tot OCW kan gemeld worden dat met het opstellen van het
geïntegreerde toezichtkader PO en VO thans alle sectoren van OCW beschikken
over een toezichtarrangement.
 7
 
 Wat is de reden dat de meeste toezichtvisies niet openbaar
zijn? Welke zijn wel openbaar? Zullen op termijn alle toezichtvisies openbaar
zijn?
 
 
 Openbaarmaking van toezichtvisies past in de geest (principe van transparantie)
van de Kaderstellende Visie op Toezicht 2005 (KVoT) en verdient aanbeveling.
Openbaarheid van de toezichtvisie is echter geen formele eis van de (KVoT),
zodat openbaarmaking niet altijd pro-actief is nagestreefd. Naar verwachting
zullen desondanks de meeste toezichtvisies op termijn openbaar worden.
 8
 
 Waarom kiest de minister van Financiën er voor
om geen periodiek reviewbeleid vast te leggen? Waarom voeren sommige ministeries
alleen reviews uit als ze daar aanleiding toe zien? Brengt het onderhavige
rapport van de Algemene Rekenkamer deze departementen tot een ander beleid
ter zake? Zo neen, waarom niet?
 
 
 Het reviewbeleid fungeert als een sluitstuk van goed toezicht. Primair
zijn accountants(kantoren) verantwoordelijk voor de door hen geleverde kwaliteit
van controles. Daarbij is ook een rol van de opdrachtgever van de accountant
(cq de instelling) weggelegd. Om deze kwaliteit te bewaken is een kwaliteitsstelsel
binnen kantoren, de beroepsorganisaties NIVRA en NOVAA en, voor een deel van
de opdrachten, bij de AFM opgezet. Dit stelsel is uitgangspunt voor het toezichtbeleid.
 
 In achtereenvolgende Kabinetsreacties op rapport van de Algemene Rekenkamer
RWT deel 5 en het recente terugblikonderzoek hanteert het Kabinet daarom een
terughoudende lijn als het gaat om het vastleggen van een periodiek reviewbeleid.
Het Kabinet gaat uit van «single audit»
door de instellingsaccountant. Wanneer een verhoogd risico aanwezig is of
indien er concrete signalen zijn dat de accountant ondeugdelijk werk levert
is het mogelijk het gesprek aan te gaan met de betreffende accountant of zonodig
een review te laten uitvoeren door een auditdienst. Het verscherpt toezicht
van de achterliggende jaren op accountants(kantoren) heeft de terughoudende
lijn van het Kabinet versterkt.
 
 Daarnaast is sprake van een stelselverantwoordelijkheid waarbij de zekerheden
die hierin zijn ingebouwd in de vorm van verantwoording en controle systeemgericht
periodiek onderzocht kunnen worden. Het reviewbeleid van het ministerie van
Financiën en andere departementen sluit hierbij aan.
 10
 
 Onderschrijft de regering de kwetsbaarheid van RWT’s
op het gebied van integriteit en wat doet zij om de integriteit van RWT’s
te waarborgen?
 
 
 De primaire verantwoordelijkheid voor het integriteitbeleid ligt bij de
RWT’s zelf. De toenmalige minister van BZK heeft in zijn reactie op
het RWT5 rapport 2006 de mening van de ARK onderschreven dat integriteitzorg
een relevant element is van het publieke belang. Daarbij heeft de minister
aangegeven dat hij het tot zijn taak rekende het integriteitbeleid bij RWT’s
te bevorderen. Hij gaf aan in deze een rol weggelegd te zien voor het Bureau
Integriteitbevordering Openbare Sector (BIOS): de RWT’s kunnen gebruik
maken van de ondersteunende, stimulerende en faciliterende diensten van BIOS
om het eigen integriteitbeleid te concretiseren.
 
 Omdat BIOS werkt op basis van verzoeken van organisaties zelf en het belangrijk
is dat nog meer RWT’s de weg naar BIOS vinden, is naar aanleiding van
het verschijnen van het Terugblikonderzoek RWT52009 vanuit het Ministerie
van BZK bij BIOS het verzoek binnen gekomen op de website www.integriteitoverheid.nl
aan te geven dat het bureau er ook is voor RWT’s. Daarnaast zal BIOS
in 2010 een speciale bijeenkomst organiseren voor RWT’s over het onderwerp
integriteitbevordering.
 11
 
 Waarom geeft een aantal ministeries niet aan hoeveel
geld hun RWT’s uit premies en tarieven ontvangen en waarom is de vermogenspositie
van RWT’s niet verbeterd? Is de regering voornemens deze informatie
in de toekomst wel te geven?
 
 
 Alle ministeries geven informatie over financiering uit premies en tarieven.
De basis voor de verantwoording hierover is niet de Comptabiliteitswet 2001,
maar de op RWT’s van toepassing zijnde wetgeving, zoals onder meer de
wetten op het terrein van de sociale zekerheid, de zorg, de Kaderwet ZBO’s
en de diverse instellingswetten. Ten behoeve van het Kader voor de Sociale
Zekerheid en Arbeidsmark (SZA) en het Budgettaire Kader Zorg (BKZ), worden
bij de departementale jaarverslagen van SZW en VWS in de desbetreffende bijlagen
reeds informatie geven over de premiegefinancierde uitgaven.
 
 In de inleiding is reeds aangegeven dat is toegezegd om naast de informatie
over de premiesectoren ook te bezien of het mogelijk en doelmatig is om gegevens
van tariefgefinancierde ZBO’s ter informatie op te nemen in de bijlage
bij het departementale jaarverslag.
 
 Op het verder versterken de informatievoorziening met betrekking tot de
vermogens bij RWT’s is reeds ingegaan bij het antwoord op vraag 3.
 12
 
 Betekent het niet vermelden van de RWT’s in de
departementale jaarverslagen dat deze RWT’s naar behoren functioneren
en dat ze dus de gestelde doelen en prestaties hebben behaald en het geld
dat daarmee gemoeid is rechtmatig hebben geïnd, beheerd en besteed?
 
 
 Alle RWT’s of clusters daarvan worden vermeld in de bijlage ZBO’s
en RWT’s bij het departementale jaarverslag. Eventuele bijzonderheden
ten aanzien van deze RWT’s worden daar nader toegelicht.
 13
 
 Aan welke specifieke normen toetst een ministerie zijn
RWT’s?
 
 
 Deze normen zullen, zoals is toegelicht in de inleiding, voortvloeien
uit de specifieke wetgeving die geldt voor deze RWT’s. Deze kunnen onder
meer betrekking hebben op kwaliteit, toegankelijkheid en de te leveren prestaties.
Bijvoorbeeld in de onderwijswetgeving is de kwaliteit van het onderwijs een
belangrijk criterium. De Onderwijsinspectie, de toezichthouder namens de minister,
rapporteert hierover. Deze rapportages worden u toegestuurd.
 
 Over het algemeen zullen ministers de wijze waarop zij toezicht uitoefenen
en de daarbij gehanteerde normen neerleggen in een toezichtvisie. Naar aanleiding
van vragen in het Algemeen Overleg van 14 juni 2007 over het AR RWT5-onderzoek
is reeds aangegeven dat naast de specifieke normen er ook algemene normen
zijn, zoals bijvoorbeeld ten aanzien van rechtmatigheid.
 14
 
 Wordt overwogen om de wijze waarop het ministerie van
VROM de uitzonderingsrapportages uitvoert, toe te passen op alle departementen?
Zo neen, waarom niet?
 
 
 Bij de departementen is er vrijheid bij het inrichten van de uitzonderingsrapportage.
Zo heeft het ministerie van VROM in het departementale jaarverslag van 2008
een samenvatting van zijn toezichtvisie opgenomen. Conform de aanbeveling
van de Algemene Rekenkamer is, zoals in de inleiding is aangegeven, in de
toelichting bij de Rijkbegrotingsvoorschriften reeds een aantal aandachtspunten
voor de uitzonderingsrapportage opgenomen die departementen als leiddraad
bij het opstellen ervan dienen te hanteren.
 
 Overigens bepleit de Algemene Rekenkamer in haar rapport om per RWT in
de uitzonderingsrapportage een «in control statement» van de minister op te nemen. Het Kabinet is echter van mening, zoals
ook blijkt uit de als bijlage toegevoegde Kabinetsreactie op het concept rapport
van de Algemene Rekenkamer, dat het departementale jaarverslag niet de functie
heeft om integraal over het functioneren en presteren van instellingen op
afstand van de overheid te rapporteren. Zoals in de inleiding reeds opgemerkt,
wordt de wijze waarop een minister zich verantwoordt over de uitvoering van
overheidstaken door RWT’s bepaald door de daarvoor geldende specifieke
wettelijke kaders.
 15
 
 Is het Kabinet voornemens om hun RWT’s aan te
spreken op de noodzaak van publieke verantwoording? Zo nee, waarom niet?
 
 
 Om ook ten aanzien van RWT’s invulling te geven aan de Kabinetslijn
van «meer publieke verantwoording en minder toezicht», is besloten dat in de toekomst bij de ZBO/RWT-bijlage van het departementale
jaarverslag de links naar deze jaarverslagen zullen worden opgenomen. Overigens
is het aantal RWT’s zonder publieke verantwoording reeds sterk afgenomen,
zoals ook de Rekenkamer heeft geconstateerd.
 16
 
 Wat wordt gedaan om te bereiken dat alle RWT’s
publieke verantwoording afleggen?
 
 
 Zie het antwoord op vraag 15.
 17
 
 Wat zal worden gedaan om te bereiken dat de verantwoording
van ministers aan de Staten-Generaal wordt verbeterd en dat de Staten-Generaal
wel inzicht krijgt in de geldstromen bij de RWT’s?
 
 
 Ten aanzien van de informatievoorziening aan het Parlement, wordt doorverwezen
naar de antwoorden op de vragen 11, 15 en 16.
 18
 
 Waarom heeft de helft van de ministers nog geen gebruik
gemaakt van een risicoanalyse om het toezicht op de bedrijfsvoering van hun
RWT’s in te vullen? Hoe beoordeelt u de aanbeveling van de Algemene
Rekenkamer om de bedrijfsvoering van RWT’s te analyseren op onderdelen
die het publieke belang raken, opdat duidelijk wordt waar de grootste risico’s
bij RWT’s zitten?
 
 
 Zoals reeds in de inleiding toegelicht, streeft het Kabinet geen intensieve
bemoeienis na bij RWT’s. Het zijn immers organisaties op afstand van
het Rijk waarbij de primaire verantwoordelijkheid voor het bereiken van de
maatschappelijke doelstellingen en voor de bedrijfsvoering ligt bij de instellingen
zelf. Publieke belangen worden daarbij geborgd op systeemniveau (zoals onder
meer wordt toegelicht bij het antwoord op vraag 20). Dit zal doorgaans ook
het niveau voor risicoanalyses zijn. De minister van OCW is bijvoorbeeld op
systeemniveau verantwoordelijk voor de kwaliteit van het Onderwijs, schoolbesturen
zijn dat (grondwettelijk) voor hun instelling. Indien uit bijvoorbeeld rapportages
van toezichthouders blijkt dat de kwaliteit van het onderwijs tekortschiet,
dan kan de minister ingrijpen.
 19
 
 Hoe is de rechtmatigheid van RWT’s op dit moment
voldoende gewaarborgd?
 
 
 Bij praktisch alle RWT’s is de rechtmatigheid geborgd door een verklaring
van de instellingsaccountant, zoals ook is toegelicht in de inleiding.
 20
 
 Waarom is alleen het specifieke wettelijke kader leidend
bij de verantwoording over het toezicht op de RWT’s? Waarom wordt bij
de verantwoording aan de Staten-Generaal niet ook de systeemverantwoordelijkheid
van ministers betrokken? Bent u voornemens om dat in de toekomst wel te doen?
Zo nee, waarom niet?
 
 
 Systeemverantwoordelijkheid impliceert dat een minister zich naar Kamer
verantwoordt over de inrichting van de uitvoering van het beleid, bijv. over
het systeem van onderwijs, het zorgstelsel etc. Uiteraard verantwoordt een
minister zich daarover vrijwel permanent.
 
 Op iedere RWT is echter een eigen wettelijk kader van toepassing. Daarin
bepaalt de wetgever de bevoegdheden en (systeem)verantwoordelijkheden van
een minister ten opzichte van een RWT, naast die van specifieke toezichthouders.
Dit resulteert in de ogen van het Kabinet in de door de wetgever nagestreefde
duidelijkheid en helderheid bij de verantwoording, zodat het niet nodig is
hiernaast nog eens expliciet en extra ook de systeemverantwoordelijkheid te
betrekken.
 21
 
 Bent u bereid om het advies van de Algemene Rekenkamer
op te volgen en een referentiekader (een uniform toetsingskader dat voor categorieën
instellingen verschillend kan zijn) te maken, op basis waarvan de informatie
in de uitzonderingsrapportages kan worden beoordeeld? Zo nee, waarom niet?
 
 
 De Rijksbegrotingvoorschriften zijn op dit punt reeds aangepast, zoals
is toegelicht in de inleiding en bij het antwoord op vraag 14.
 22
 
 Wat vindt u van het idee om RWT’s, zelfstandige
bestuursorganen, kennisinstellingen, adviesraden, etc. op één
moment in het jaar verantwoording af te laten leggen, in één
rapportage, op basis van eenzelfde format c.q. referentiekader?
 
 
 Uitgangspunt is dat instellingen op afstand van de overheid binnen de
systeemverantwoordelijkheid van de minister zelf primair verantwoordelijk
zijn om aan alle belanghebbenden openbaar en transparant verantwoording af
teleggen over het bereik van maatschappelijke doelstellingen.
 
 Er wordt, binnen het hierboven geschetste kader, reeds gewerkt aan meer
uniformiteit wat betreft het verantwoordingsmoment in het jaar. Per 1 februari
2010 wordt de wijziging in art 18 van de Kaderwet ZBO’s van kracht dat
het moment voor het jaarverslag van ZBO’s vervroegt van 1 juli
naar 15 maart. Gezien de diversiteit van alle organisaties en de binnen
de voor de verantwoording van de instellingen geldende voorschriften, zoals
onder meer titel 9 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek, de verschillende
onderwijswetten, de Kaderwet ZBO’s, instellingswetten e.d., ligt een
uniforme rapportagewijze vooralsnog echter niet voor de hand.
 23
 
 De RWT’s hebben een eigen verantwoordelijkheid
voor de bedrijfsvoering. Alleen voor zover die bedrijfsvoering het publieke
belang raakt, is de minister verantwoordelijk. Kan de regering inzicht geven
in de wijze waarop dat gebeurt voor de RWT’s binnen het ministerie van
BZK?
 
 
 Zoals is toegelicht in de inleiding en bij het antwoord op vraag 20, zijn
RWT’s primair zelf verantwoordelijk voor het bereiken van de maatschappelijke
doelstellingen. Daarbij hoort ook de borging van het publieke belang.
 24
 
 De Staten-Generaal worden te beperkt geïnformeerd
over het functioneren en presenteren van RWT’s. Met name niet over de
inkomsten van RWT’s uit premies en tarieven en over de uitkomsten van
het toezicht. Kan de regering aangeven hoe zij de Staten-Generaal hierover
zal gaan informeren?
 
 
 Zie het antwoord bij vraag 3 en vraag 11.
 25, 26 en 27
 
 Gesteld wordt dat er door de minister van Financiën
geen departementale toezichtvisie is opgesteld voor de RWT’s die onder
de verantwoordelijkheid van het Ministerie van Financiën vallen. Kan
de regering aangeven wanneer deze departementale toezichtvisie zal worden
opgesteld?
 
 
 Het ministerie van Financiën heeft aangegeven
nog steeds van plan te zijn om voor De Nederlandse Bank (DNB) en Autoriteit
Financiële Markten (AFM) een toezichtarrangement op te stellen. Het is
alleen niet duidelijk op welke termijn de minister verwacht de arrangementen
opgesteld te hebben. Kan de regering aangeven wanneer deze arrangementen opgesteld
zullen zijn?
 
 
 De Algemene Rekenkamer is van mening dat de minister
van Financiën niet incidenteel, maar juist systematisch toezicht moet
houden op zijn RWT’s en dat de minister de manier waarop hij het toezicht
vormgeeft zou moeten vastleggen in een toezichtarrangement per RWT dat ook
voor andere belanghebbenden toegankelijk is. Kan het Kabinet aangeven wanneer
een en ander zal worden geregeld? Indien zij hiertoe niet bereid is, waarom
niet?
 
 
 Het ministerie van Financiën heeft geen departementaal brede toezichtvisie
omdat taak, vormgeving en omvang van de RWT’s teveel van elkaar afwijken.
 
 Overigens kan ook niet voorbij worden gegaan aan het feit dat de omvang
van de externe risico’s die aan de uitoefening van de aan de betreffende
organisaties opgedragen publieke taken is verbonden, bij een aantal van deze
instellingen beperkt is. Dit laatste geldt niet voor de toezichthouders op
de financiële markten en in mindere mate ook voor de Waarderingskamer.
Voor DNB en de AFM worden toezichtarrangementen opgesteld. Deze documenten
zullen in de tweede helft van 2010 gereed zijn, zodat de Tweede Kamer uiterlijk
in het eerste kwartaal van 2011 wordt geïnformeerd. Na gereedkomen zal
blijken dat er sprake is van systematisch toezicht.
 
 Voor de Waarderingskamer is een concept toezichtarrangement gereed. Afronding
is voorzien in het eerste kwartaal van 2010.
 
 Van het Waarborgfonds en het Nederlands Bureau der Motorrijtuigenverzekeraars
ontvangt en beoordeelt het ministerie o.a. de jaarrekeningen, jaarverslagen
en kostenberekeningen. Daarnaast is er regelmatig contact tussen het ministerie
en de RWT’s en wordt overleg gevoerd over allerlei uitvoeringsaspecten.
De bestaande checks-and-balances functioneren daarmee voldoende.
 28
 
 Waarom had het Nederlands Bureau der Motorrijtuigverzekeraars
(NBM) over het jaar 2007 nog steeds geen rechtmatigheidverklaring? Hoe is
de situatie op dit moment en hoe wordt voorkomen dat over het jaar 2008 en
daarop volgende jaren nog steeds geen rechtmatigheidverklaring wordt afgegeven
voor deze RWT?
 
 
 In het verleden, oa het Financieel jaarverslag van het Rijk 2005, is opgemerkt
dat bij zeer kleine RWT’s het vragen van een rechtmatigheidverklaring
niet doelmatig is. De Rekenkamer onderschreef in haar het RWT 3 onderzoek
deze lijn. Bij de NBM gaat het om een zeer kleine RWT.
 29
 
 In RWT5 concludeerde de Algemene Rekenkamer dat het
ministerie van Financiën geen reviewwerkzaamheden laat uitvoeren voor
de rechtmatigheidaspecten van de RWT’s. Hierdoor had de minister volgens
de Algemene Rekenkamer geen zekerheid over de kwaliteit van de
accountantscontrole bij de RWT’s. De Algemene Rekenkamer deed daarom
in RWT5 de aanbeveling een reviewbeleid voor RWT’s te ontwikkelen. Hoewel
de minister destijds in zijn reactie aangaf aandacht te gaan geven aan het
reviewbeleid voor RWT’s, moet de Algemene Rekenkamer concluderen dat
dat beleid er eind 2008 nog niet was. Kan het Kabinet aangeven waarom dit
het geval is en wanneer dit beleid gereed is?
 
 
 Het beleid ten aanzien van reviews is geschetst in het antwoord op vraag
8.
 30
 
 De minister van Financiën verantwoordt zich in
het Jaarverslag 2007 volgens de Rijksbegrotingvoorschriften 2008. De minister
geeft aan welke ZBO’s en RWT’s onder het ministerie vallen en
geeft aan welke bijdrage zij uit de rijksbegroting ontvangen. In de begroting
voor 2009 ontbreken de bijdragen die de RWT’s ontvangen uit de departementale
begroting.
 
 
 
 De minister geeft in begroting of verantwoording niet
aan welk bedrag de RWT’s uit premies en tarieven ontvangen. Ook over
de vermogenspositie van de RWT’s heeft de minister geen informatie opgenomen.
Dit betekent dat het voor de Staten-Generaal niet duidelijk is hoeveel publiek
geld er in totaal bij de RWT’s omgaat en wat de omvang van de vermogens
bij de RWT’s is.
 
 
 
 De minister rapporteert alleen uitzonderingsgevallen
aan de Tweede Kamer. Op verzoek van de Tweede Kamer heeft de minister in het
departementale jaarverslag over 2007 wel gerapporteerd over de toezichtstaak,
beleidsdoelen, geleverde prestaties, toezichtkosten, aan onder toezichtgestelden
toe te rekenen kosten en gemiddeld aantal fte’s van DNB en AFM. Voor
de overige drie RWT’s worden geen bijzonderheden vermeld over het uitgevoerde
toezicht en het functioneren en presteren van de RWT’s. Informatie over
wanneer uitzonderingen worden gemeld, ontbreekt.
 
 
 
 Kan het Kabinet aangeven wanneer zij dit gaat veranderen?
Waarom wordt de Tweede Kamer niet op deugdelijke wijze geïnformeerd over
het functioneren en presteren van de RWT’s en het toezicht hierop?
 
 
 In de begroting 2009 ontbreekt abusievelijk in de ZBO/RWT-bijlage de rijksbijdragen
van DNB, AFM en de Waarderingskamer. De overige ZBO’s/RWT’s ontvangen
geen rijksbijdrage.
 
 De rijksbijdrage aan DNB (€ 17,205 mln.) en AFM (€ 22,313
mln) staan wel opgenomen in de budgettaire tabel van artikel 2. De bijdrage
aan de Waarderingskamer bedraagt (€ 0,612 mln.) 25% van de
begroting van de Waarderingskamer.
 
 Met betrekking tot de algemene aspecten van uw vraag met betrekking tot
de informatievoorziening over tarieven en vermogens wordt verwezen naar het
antwoord op vraag 3 en 11. Voor wat betreft de uitzonderingsrapportage wordt
verwezen naar de inleiding en naar het antwoord op vraag 14.
 31
 
 Bestuurders van beursgenoteerde ondernemingen worden
in de raad van toezicht van de AFM toegelaten, hetgeen het risico van belangenverstrengeling
met zich mee brengt. Waarom heeft de minister niet transparant gemaakt hoe
vaak en in welke gevallen de verschoningsregeling is toegepast? Welke voldoende
waarborgen zijn er om het risico van belangenverstrengeling te beperken. Waarom
wegen de risico’s volgens de minister van Financiën
niet op tegen de waarde van de kennis en kunde die bestuurders of toezichthouders
van beursgenoteerde ondernemingen in de raad van toezicht inbrengen? Is het
Kabinet bereid het nee-tenzij beginsel in deze toe te passen en zo nee, waarom
niet?
 
 
 Met ingang van haar jaarverslag over 2007 maakt de AFM openbaar of zich
situaties hebben voorgedaan waarbij leden van de Raad van Toezicht gebruik
hebben gemaakt van het statutaire verschoningsrecht in verband met het voorkomen
van belangenverstrengeling. Zowel in het jaarverslag over 2007 als in het
jaarverslag over 2008 is aangegeven dat dergelijke situaties zich niet hebben
voorgedaan.
 
 Ter beperking van het risico van belangenverstrengeling is in de statuten
van de AFM een compatibiliteitenregeling opgenomen. Tevens is in de statuten
vastgelegd dat het de leden van de Raad van toezicht niet is toegestaan een
functie te vervullen binnen een instelling die beschikt over een vergunning
van de AFM of een andere financiële toezichthouder respectievelijk een
registratie op grond van één van de financiële toezichtwetten.
Deze restrictie is aangebracht met het oog op het feit dat het toezicht van
de AFM het primaire proces van deze instellingen raakt.
 
 Bij beursgenoteerde instellingen, die niet-vergunningplichtig zijn, is
daarentegen sprake van een beperkt toezicht. Hierdoor zal de situatie van
een belangenverstrengeling zich minder snel voordoen. Vandaar dat commissarissen
van deze instellingen niet op voorhand zijn uitgesloten van het lidmaatschap
van de Raad van Toezicht van de AFM. Mede met het oog op de aanwezigheid van
een compatibiliteitenregeling is er geen aanleiding opnieuw te kijken naar
de bestaande situatie, tenzij wijzigingen in de toezichtwetgeving daartoe
aanleiding geven.
 32
 
 Wanneer kan de Tweede Kamer de toezichtvisies, toezichtarrangementen
en controleprotocollen over de inrichting van het toezicht bij DNB en AFM
tegemoet zien?
 
 
 Zie het antwoord bij vraag 25.
 33
 
 Wat is de mening van de minister van Financiën
over het voorkomen van iedere schijn van belangenverstrengeling door het niet
toestaan van de benoeming van bestuurders van beursgenoteerde ondernemingen
in de raad van toezicht van AFM?
 
 
 Zie antwoord op vraag 31.
 34
 
 Het Ministerie van VROM hanteert als uitgangspunt dat
reviews alleen worden uitgevoerd als daar een concrete aanleiding voor bestaat.
Kan de regering toelichten wat de afweging is om geen periodieke reviews te
houden maar alleen op basis van concrete aanleidingen? Hoe verhoudt dit beleid
van het ministerie van VROM zich tot het beleid van andere ministeries? Wat
wordt verstaan onder «concrete aanleiding» en hoe komt de minister
van VROM hier achter?
 
 
 Het beleid van VROM sluit aan bij de algemene uitgangspunten voor een
terughouden reviewbeleid. Dit is geschetst in het antwoord bij vraag 8.
 35
 
 Overweegt de minister van VROM om in de komende begrotingen
informatie op te nemen over de inkomsten uit de tarieven en over de hoogte van de eigen vermogens van de RWT’s, zoals de Algemene Rekenkamer
adviseert? Zo nee, waarom niet?
 
 
 Op dit punt zal worden aangesloten bij de voornemens zoals geformuleerd
in inleiding en bij de antwoorden op de vragen 3 en 11.
 36
 
 Waarom gaat de minister van VROM niet na of de werkzaamheden
van de accountant van voldoende kwaliteit zijn, zodat er zekerheid is over
de betrouwbaarheid van de (financiële) gegevens van de RWT’s?
 
 
 De minister van VROM sluit aan bij de uitgangspunten voor het reviewbeleid
zoals beschreven in het antwoord op vraag 8 .
 37
 
 De Algemene Rekenkamer concludeert dat de minister
van VWS niet is ingegaan op de toezegging naar aanleiding van het RWT5-rapport
om het beoordelingkader voor de topstructuurorganen ook toe te passen op andere
begrotingsgefinancierde RWT’s zoals ZonMw, CIZ of Fonds PGO. Een oordeel
dat gebaseerd is op dit normenkader kan volgens de Algemene Rekenkamer wel
degelijk een goede basis zijn voor de informatievoorziening aan de Tweede
Kamer. Wat is de reden dat niet gereageerd is op deze toezegging? Kan de regering
alsnog hierop reageren?
 
 
 Het betreft hier geen toezegging maar een aanbeveling van de Algemene
Rekenkamer. Het ministerie van VWS heeft in zijn contacten met andere begrotingsgefinancierde
RWT’s geconstateerd dat het beoordelingskader voor de zorg-ZBO’s
niet eenvoudig is over te nemen, gezien de verschillen in de aard van de werkzaamheden.
 38
 
 Gesteld wordt dat de minister van VWS niet is ingegaan
op de kanttekening van de Algemene Rekenkamer bij zijn voornemen om zijn expliciete
oordeel over het functioneren van de topstructuurorganen niet meer naar de
Tweede Kamer te zenden. Dit expliciete oordeel was altijd een goed voorbeeld
van de wijze waarop een minister verantwoording kan afleggen aan het parlement
over het uitgeoefende toezicht op RWT’s. Kan het Kabinet ingaan op deze
kanttekening?
 
 
 Deze kanttekening van de Algemene Rekenkamer is onder meer aan de orde
geweest tijdens het wetgevingsoverleg op 11 juni 2009 met de vaste commissie
voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het jaarverslag 2008 van het Ministerie
van VWS. De Minister van VWS heeft toen geantwoord dat het niet eens te zijn
met de Algemene Rekenkamer dat door het vervallen van de jaarlijkse verantwoordingsbrief
over enkele zorg-ZBO’s, fragmentatie in de informatievoorziening zou
ontstaan. Dit omdat de betrokken ZBO’s volledig uit de VWS-begroting
worden betaald en over de begrotingsuitvoering op één moment
verantwoording wordt afgelegd, namelijk in mei. Naar het oordeel van de Minister
van VWS zou een aparte brief eerder bijdragen aan fragmentatie dan aan samenhang
(Kamerstukken II 2008/09, 31 924 XVI, nr. 10, blz. 8).
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van der Vlies (SGP), Ten Hoopen (CDA), Weekers (VVD), Blok (VVD),
van Haersma Buma (CDA), De Nerée tot Babberich (CDA), Vacature (CDA),
Aptroot (VVD), voorzitter, Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Omtzigt
(CDA), Koşer Kaya (D66), Van Dijck (PVV), Luijben (SP), Van Gerven
(SP), Cramer (CU), Kalma (PvdA), Ouwehand (PvdD), Gesthuizen (SP), Van der
Veen (PvdA), Blanksma-van den Heuvel (CDA), Heijnen (PvdA), Tang (PvdA), Vos
(PvdA), ondervoorzitter, Bashir (SP) en Sap (GL).
 Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Jonker (CDA), Snijder-Hazelhoff (VVD),
Van der Burg (VVD), De Vries (CDA), Van Hijum (CDA), Mastwijk (CDA), Van Beek
(VVD), De Krom (VVD), De Pater-van der Meer (CDA), Van der Ham (D66), De Roon
(PVV), Gerkens (SP), Kant (SP), Anker (CU), Laaper-ter Steege (PvdA), Thieme
(PvdD), Irrgang (SP), Vermeij (PvdA), Vacature (CDA), Linhard (PvdA), Besselink
(PvdA), Depla (PvdA), Roemer (SP) en Vendrik (GL).
 
 
 Brief aan de Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 850,
nr. 26, over de publieke verantwoording.
 
 
 Bestuurlijke reactie bij het RWT5 onderzoek, Tweede Kamer, vergaderjaar
2006–2007, 30 850, nr. 2, blz. 59–65.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 850, nr. 25.
 
 
 Pijler 6: De overheid als bondgenoot en een dienstbare publieke sector,
Coalitieakkoord tussen de Tweede Kamerfracties van CDA, PvdA en ChristenUnie
van 7 februari 2007.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Zie ook Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 850, nr. 25.