Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden in verband met de introductie van DNA-verwantschapsonderzoek en DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van het onbekende slachtoffer en de regeling van enige andere onderwerpen ; Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140840
 2009-2010
 
 32 168
 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en de Wet DNA-onderzoek
bij veroordeelden in verband met de introductie van DNA-verwantschapsonderzoek
en DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van het onbekende
slachtoffer en de regeling van enige andere onderwerpen
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 15 februari
2010
 1. Inleiding
 Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag met betrekking
tot dit wetsvoorstel. Het verheugt mij dat het merendeel van de aan het woord
zijnde fracties een positieve grondhouding heeft ten opzichte van het wetsvoorstel.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van het
wetsvoorstel. Zij beschouwen de in dit wetsvoorstel vervatte voorstellen als
een noodzakelijke aanpassing aan de mogelijkheden die DNA-onderzoek biedt.
De leden van de fracties van de PvdA, de VVD en de ChristenUnie hebben eveneens
met belangstelling kennis genomen van het wetsvoorstel. De leden van de VVD-fractie
zijn het met de regering eens dat het noodzakelijk en proportioneel is dat
van DNA-verwantschapsonderzoek in strafzaken gebruik kan worden gemaakt. De
leden van de ChristenUnie-fractie erkennen dat DNA-onderzoek een krachtig
opsporings- en bewijsmiddel is, waarmee daders opgespoord, vervolgd en berecht
kunnen worden en tevens kan worden voorkomen dat onschuldigen worden verdacht
of veroordeeld. Tegelijk kent volgens deze leden DNA-onderzoek ook zijn beperkingen
en is het om die reden zaak een goed evenwicht te bewaren tussen het algemene
belang van een veilige samenleving aan de ene kant, en de bescherming van
het recht op onaantastbaarheid van het menselijk lichaam en het recht op bescherming
van de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen aan de andere kant. De leden
van de SP-fractie stellen dat DNA-onderzoek een belangrijke rol kan spelen
in strafzaken en dat in de praktijk ook heeft gedaan. Gelijktijdig stellen
deze leden vast dat DNA geen wondermiddel is, het is een bewijsmiddel en niet
meer dan dat. Zij hechten waarde aan de waarborgen en de grenzen die nu gelden
voor het gebruik van DNA-onderzoek. Het zal niet alleen een zaak moeten zijn
van een steeds ruimere inzet van DNA-onderzoek, als wel van een effectieve
inzet van DNA-onderzoek binnen de bestaande regels. Tot slot hebben ook de
leden van de SGP-fractie met belangstelling, maar tevens met de nodige bedenkingen
van het wetsvoorstel kennisgenomen.
 De overwegend positieve bejegening van dit wetsvoorstel neemt echter niet
weg dat de leden van de aan het woord zijnde fracties op een aantal onderdelen
behoefte hebben aan het voorleggen van enige vragen en het maken van een aantal
opmerkingen. Graag maak ik van de gelegenheid gebruik om de gestelde vragen
te beantwoorden en op de gemaakte opmerkingen te reageren.
 
 Uit de informatie die de leden van de CDA-fractie tijdens hun voorbereiding
voor dit wetsvoorstel hebben gekregen, blijkt volgens hen dat het risico bestaat
dat ook dit wetsvoorstel weer spoedig achterhaald zal zijn. Zij hechten er
dan ook aan dit wetsvoorstel op een aantal terreinen dichter in de buurt te
brengen van de mogelijkheden die de stand van de techniek biedt. Ook hechten
zij aan flexibele wetgeving, zodat eventueel later te ontwikkelen technische
mogelijkheden snel in de praktijk kunnen worden gebruikt.
 In reactie op de bovenstaande wensen van de leden van de CDA-fractie merk
ik het volgende op. Zoals ik in de nota «Verkenning DNA-onderzoek in
strafzaken vanuit wetgevings- en juridisch perspectief» (Kamerstukken
II 2007/08, 31 415, nr. 1, blz. 3 en 4) (hierna aangeduid als: verkenningsnota)
heb aangegeven, hebben de DNA-technieken zich sinds 1994 in snel tempo ontwikkeld
en is vanuit de maatschappij een steeds grotere behoefte ontstaan aan de toepassing
van DNA-onderzoek in strafzaken. De ontwikkeling van nieuwe DNA-onderzoekstechnieken
en het groeiende maatschappelijke draagvlak voor de strafrechtelijke toepassing
van die technieken hebben er ook toe geleid dat het onderhavige wetsvoorstel
bij de Tweede Kamer aanhangig is gemaakt. De huidige regeling van DNA-onderzoek
in het Wetboek van Strafvordering biedt tezamen met de wijzigingen, die het
onderhavige wetsvoorstel in de regeling van het DNA-onderzoek voorstelt, naar
mijn mening een geschikt kader om de huidige technologische ontwikkelingen
op het terrein van DNA-onderzoek, voor zover de implementatie van de nieuwe
technieken vraagt om een wettelijke grondslag, in te passen. Er is geen reden
om te veronderstellen dat ook dit wetsvoorstel weer spoedig achterhaald zal
zijn. Weliswaar is uit recente informatie van de afdeling Humane Genetica
van het Leids Universitair Medisch Centrum gebleken dat dit instituut sinds
korte tijd over nieuwe apparatuur beschikt met behulp waarvan het mogelijk
is om uit een kleine hoeveelheid DNA het menselijk genoom in kaart te brengen
en te analyseren, maar onduidelijk is wat deze techniek op de korte of langere
termijn voor betekenis zal hebben voor de opsporing en voor de regeling van
het DNA-onderzoek in het Wetboek van Strafvordering. Los van het antwoord
op de principiële vraag of de mogelijkheden die de nieuwe techniek gaat
bieden, wettelijk mogelijk dienen te worden gemaakt, vraagt de stand van de
techniek, voor zover mij bekend is, dus niet om verdere aanpassing van dit
wetsvoorstel.
 Tot slot onderschrijf ik niet de wens van de leden van de CDA-fractie
om voor het reguleren van strafvorderlijk DNA-onderzoek te kiezen voor flexibele
wetgeving, opdat op die manier nieuwe technieken sneller en effi-ciënter
kunnen worden ingezet. Artikel 1 van het Wetboek van Strafvordering (Sv) schrijft
de wetgever voor om strafvordering bij wet te regelen. Dit voorschrift brengt
met zich dat ter waarborging van een behoorlijk niveau van rechtsbescherming
van de verdachte, de inbreuken op zijn rechten en vrijheden een wettelijke
voorziening vereisen. Verder impliceert artikel 1 Sv dat de dwangmiddelen
waarmee dergelijke inbreuken kunnen worden gemaakt, binnen redelijke grenzen,
bij wet worden gespecificeerd en dat de wijze waarop de dwangmiddelen worden
toegepast met de nodige nauwkeurigheid wordt omschreven. Het doel daarvan
is de burger bescherming te bieden tegen willekeur van de overheid. Een regeling
in het Wetboek van Strafvordering die de ruimte biedt om bijvoorbeeld ieder
nieuw – nu nog niet te voorzien – type DNA-onderzoek in te zetten
om misdrijven op te lossen of ieder persoonskenmerk dat uit iemands celmateriaal
kan worden afgeleid, is in dit perspectief te weinig specifiek en biedt de
burger te weinig rechtszekerheid. Een strafvorderlijk dwangmiddel
als DNA-onderzoek leent zich bij uitstek niet voor regulering door middel
van algemene vage normen, maar vraagt om een toereikende wettelijke grondslag
en een strikte wettelijke inkadering voor de inzet van dat middel. Dat schept
niet alleen de duidelijkheid die artikel 1 Sv verlangt, maar is bovendien
ook in het belang van betrokkenen. Bovendien geldt dat technologische ontwikkelingen
zich niet van de ene op de andere dag voordoen. Tegen de tijd dat duidelijk
wordt dat bijvoorbeeld weer een nieuwe type DNA-onderzoek beschikbaar is om
te kunnen worden ingezet voor het oplossen van misdrijven, is er, ook indien
dit type DNA-onderzoek in het Wetboek van Strafvordering dient te worden geregeld,
de mogelijkheid om daar met nieuwe wetgeving flexibel en snel op in te spelen.
Het wijzigen bij wet schept de gelegenheid stil te staan bij de vraag welke
inbreuk de nieuwe DNA-techniek op de lichamelijke integriteit en de persoonlijke
levenssfeer van betrokkenen maakt, of die inbreuk in overeenstemming is met
verdragen en andere wetgeving en onder welke voorwaarden en met welke waarborgen
het gerechtvaardigd is dat de nieuwe DNA-techniek wordt toegepast.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen met het oog op het wetsvoorstel herziening
ten nadele (Kamerstukken II 2008/09, 32 044, nrs. 1–2) of
het niet wenselijk is dat celmateriaal, dat afgenomen is ten behoeve van een
DNA-onderzoek, altijd wordt bewaard, ongeacht de latere strafvorderlijke uitkomst
in de zaak.
 De DNA-profielen, die in de DNA-databank voor strafzaken, zijn verwerkt,
alsmede het daarbij behorende celmateriaal, worden bewaard overeenkomstig
de termijnen die zijn vastgelegd in artikel 18, eerste tot en met vierde lid,
van het Besluit DNA-onderzoek in strafzaken. Deze termijnen zijn gedifferentieerd
naar de zwaarte van het misdrijf waarvoor een verdenking bestaat of is veroordeeld,
en worden verhoogd afhankelijk van de duur van de gevangenisstraf of de vrijheidsbenemende
maatregel en al naar gelang of er sprake is van recidive. Ingevolge artikel
17 van het Besluit DNA-onderzoek in strafzaken wordt het DNA-profiel en bijbehorend
celmateriaal van een verdachte daarentegen vernietigd indien hij is vrijgesproken
of ontslagen van alle rechtsvervolging waarbij niet een maatregel als bedoeld
in artikel 37, 37a juncto 37b of 38, 38m of 77s van het Wetboek
van Strafrecht is opgelegd. Op deze regel bestaat een uitzondering indien
betrokkene in een andere strafzaak als verdachte ter zake van een voorlopig-hechtenis-misdrijf
is aangemerkt. In dat geval blijven zijn DNA-profiel en celmateriaal bewaard.
Met het oog op de mogelijkheid van herziening ten nadele van de gewezen verdachte
kan het van belang zijn dat deze gegevens ook na een vrijspraak of een ontslag
van alle rechtsvervolging bewaard blijven. Dat is het geval wanneer sporenmateriaal
in de, met een vrijspraak of ontslag van alle rechtsvervolging afgesloten,
strafzaak opnieuw wordt onderzocht. Het is gewenst dat dit sporenmateriaal
dan kan worden vergeleken met het DNA-profiel van de gewezen verdachte. Dat
profiel zou daartoe dienen te worden bewaard. Zoals ik in de memorie van toelichting
bij het voorstel van Wet herziening ten nadele (Kamerstukken II 2008/09, 32 044,
nr. 3, blz. 25–26) heb aangegeven, zal het Besluit DNA-onderzoek
in strafzaken daarom – ter uitvoering van dat wetsvoorstel – in
die zin worden gewijzigd dat het DNA-profiel en het bijbehorende celmateriaal
na een vrijspraak of ontslag van alle rechtsvervolging worden bewaard in geval
de vrijspraak of ontslag van alle rechtsvervolging betrekking heeft op een
misdrijf dat de dood van een ander ten gevolg heeft gehad. In zo’n geval
zullen het DNA-profiel en het celmateriaal van de gewezen verdachte gedurende
dezelfde termijn worden bewaard die geldt voor het bewaren van het DNA-profiel
en het celmateriaal van een verdachte en een veroordeelde (zie artikel 18,
eerste tot en met vierde lid, van het Besluit DNA-onderzoek in strafzaken).
Deze gegevens mogen gedurende die termijn voor geen ander doel worden gebruikt
dan voor het uitzonderlijke geval van een herzieningsprocedure
ten nadele van de gewezen verdachte. Door de regeling aan deze restrictieve
voorwaarden te binden, wordt de vergelijking met gegevens buiten het verband
van de zaak waarin een vrijspraak is gevolgd, uitgesloten, terwijl tegelijk
wordt verzekerd dat in het uitzonderlijke geval dat herziening ten nadele
zich voordoet, deze herziening niet op voorhand kan afstuiten op het ontbreken
van cruciale informatie.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen zich af of het de taak of de plicht
van de wetgever is om – met geringe tijdsafstand – elke nieuwe
ontwikkeling op het terrein van DNA-onderzoek te volgen mits deze ertoe kan
bijdragen dat misdrijven mogelijk kunnen worden opgehelderd. In dat verband
stellen zij tevens de vraag of de aanpassingen van de wetgeving, die in een
periode van plusminus vijftien jaar zijn opgetreden, niet in deze richting
wijzen.
 De zorg voor het bij de tijd houden van de wetgeving is voor de wetgever
een permanente zorg. De maatschappelijke omstandigheden veranderen en nieuwe
technieken dienen zich aan. Het is om die reden nodig regelmatig de wetgeving
op zijn actualiteit te bezien en zonodig te veranderen of nieuwe wetgeving
tot stand te brengen. Daarenboven draagt de overheid permanente zorg voor
het voorkomen en bestrijden van criminaliteit. Veiligheid is immers een basisvoorwaarde
voor samenleven. Dat komt ook tot uitdrukking in het beleidsprogramma «Samen
werken, samen leven» van het kabinet (zie Kamerstukken II 2006/07, 31 070,
nr. 1). Om deze kerntaak van de overheid op goede wijze te kunnen uitvoeren
zijn instrumenten nodig met behulp waarvan strafbare feiten zoveel mogelijk
worden voorkomen en de daders daarvan zoveel mogelijk worden opgespoord, vervolgd
en berecht. Zoals de praktijk de laatste jaren heeft uitgewezen, is DNA-onderzoek
op dit moment een zeer effectief instrument om de overheid daarbij te ondersteunen
(vgl. Kamerstukken II 2007/08, 31 415, nr. 1, blz. 4 en 5).
Vanuit het hiervoor geschetste perspectief volgt het Ministerie van Justitie
de ontwikkelingen op het terrein van DNA-onderzoek nauwlettend en verricht
het Nederlands Forensisch Instituut, tezamen met de afdeling Forensische Moleculaire
Biologie van het ErasmusMC te Rotterdam en afdeling Humane Genetica van het
Leids Universitair Medisch Centrum wetenschappelijk onderzoek. Met dit wetsvoorstel
en ook de andere wetswijzigingen van de afgelopen vijftien jaar heeft de wetgever
aangesloten op ontwikkelingen in techniek en wetenschap, opdat DNA-onderzoek –
binnen heldere wettelijke grenzen en voorzien van goede waarborgen –
optimaal kan worden ingezet. Want het is niet alleen voor de slachtoffers
en nabestaanden van een misdrijf, maar ook voor de samenleving als geheel
belangrijk dat zeer ernstige misdrijven worden opgelost.
 2. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
 2.1. Verwantschapsonderzoek
 Het verheugt mij dat de leden van de CDA-fractie de voorgestelde wettelijke
regeling van het verwantschapsonderzoek als een wenselijke vernieuwing van
de wetgeving zien en dat zij uit de gesprekken die zij met betrokkenen bij
de opsporing hebben gevoerd, de overtuiging hebben gekregen dat de inzet van
het verwantschapsonderzoek een doorbraak kan opleveren in zaken die tot dan
toe niet konden worden opgelost. De vragen van deze leden over het DNA-verwantschapsonderzoek
zal ik hierna beantwoorden.
 
 De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering als voorbeeld van
actief verwantschapsonderzoek noemt het gebruiken van celmateriaal van bloedverwanten
van een persoon, die heeft geweigerd aan een grootschalig DNA-onderzoek mee
te doen. Deze leden vinden dit een opmerkelijk voorbeeld. Zij
vragen zich af of het hier gaat om gevallen waarin de bloedverwanten actief
wordt gevraagd DNA af te staan ten behoeve van de vergelijking met het DNA
van de weigerachtige persoon of dat het gaat om bloedverwanten die reeds in
het kader van grootschalig onderzoek DNA hadden afgestaan. In verband daarmee
vragen zij zich af of het in dit geval niet veel beter is de mogelijkheid
te creëren om de weigerachtige persoon te kunnen verplichten aan het
DNA-onderzoek mee te doen.
 In het voorbeeld gaat het om de situatie waarin een of meer familieleden
van degene, die is geselecteerd voor een grootschalig DNA-onderzoek en in
dat kader heeft geweigerd celmateriaal af te staan of geen gehoor heeft gegeven
aan de oproep om celmateriaal af te staan, wordt gevraagd op vrijwillige basis –
dus met hun toestemming – celmateriaal te laten afnemen met het doel
het daaruit verkregen DNA-profiel te vergelijken met het DNA-profiel dat is
vervaardigd uit het veilig gestelde sporenmateriaal. Op die wijze kan worden
bevestigd of uitgesloten dat degene die geselecteerd was voor het grootschalig
DNA-onderoek, maar zich niet heeft gemeld voor het afnemen van zijn celmateriaal,
de mogelijke dader van het misdrijf zou kunnen zijn. Het gebruikmaken van
celmateriaal van een familielid acht ik in dit geval meer aangewezen dan het
creëren van de wettelijke bevoegdheid om de weigerachtige persoon te
verplichten zijn celmateriaal af te staan. Een van de belangrijkste redenen
voor mijn opvatting is dat tegen deze persoon tijdens het maken van de selectie
van de te onderzoeken personen niet de geringste aanwijzing van betrokkenheid
bij het misdrijf bestaat. Indien de door de leden van de CDA-fractie gevraagde
bevoegdheid zou worden gecreëerd, zou een niet-verdachte gemakkelijker
gedwongen kunnen worden celmateriaal af te staan dan een verdachte. Dat vind
ik niet gerechtvaardigd. De enkele weigering van een niet-verdachte zou in
het voorstel van de leden van de CDA-fractie al voldoende zijn om betrokkene
te dwingen, terwijl een verdachte pas kan worden gedwongen indien hij aan
de vereisten uit artikel 151b, eerste lid, of 195d, eerste lid, Sv voldoet.
De bevoegdheid afname van celmateriaal bij een verdachte te bevelen is slechts
mogelijk indien er op hem een verdenking rust van een misdrijf waarvoor voorlopige
hechtenis is toegelaten, er ernstige bezwaren tegen hem bestaan en het bevel
tot afname van celmateriaal in belang van het onderzoek is en hij in de gelegenheid
is gesteld te worden gehoord, opdat hij alsnog vrijwillig zijn celmateriaal
kan afstaan. Gedwongen DNA-onderzoek ten behoeve van de opsporing van een
strafbaar feit dient naar mijn mening voorbehouden te blijven ten aanzien
van personen op wie een verdenking rust van of die veroordeeld zijn voor een
misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is en bij wie het in het belang
van het onderzoek nodig is celmateriaal af te nemen. In de verdenking of veroordeling
wegens een ernstig misdrijf ligt de legitimatie besloten om hen te onderwerpen
aan een dwangmiddel als DNA-onderzoek. Indien dit algemeen strafvorderlijk
uitgangspunt zou worden verlaten, zou dit een fundamentele wijziging in het rechtssysteem
betekenen. Een stap die, zoals ik ook tijdens het algemeen overleg over de
verkenningsnota (Kamerstukken II 2008/09, 31 415, nr. 3, blz. 21
tot en met 24) heb betoogd, alleen genomen zou moeten worden als daarvoor
een dringende noodzaak aanwezig is en die noodzaak acht ik vooralsnog niet
aanwezig. Zolang er geen feiten en omstandigheden zijn waaruit een redelijk
vermoeden van schuld aan het strafbare feit voortvloeit, kunnen er dan ook
tegen een niet-verdachte geen bevoegdheden en dwangmiddelen worden toegepast
die vereisen dat sprake is van een verdachte. De weigering om mee te werken
aan een grootschalig DNA-onderzoek kan wel leiden tot nader onderzoek naar
de desbetreffende persoon. Gegevens die uit dit nader onderzoek naar voren
komen, kunnen eventueel in samenhang met reeds vergaarde gegevens leiden tot
een voldoende ernstige verdenking om de persoon als verdachte aan te merken.
Dit kan vervolgens een gedwongen DNA-onderzoek rechtvaardigen.
 
 De leden van de CDA-fractie merken op dat in het oorspronkelijke voorstel
zoals dat ter advisering naar de Raad van State is gezonden, de wettelijke
ondergrens voor toepassing van DNA-verwantschapsonderzoek was gelegd bij delicten
waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan. De regering was voornemens de
begrenzing van de toepassing in een beleidsregel van het openbaar ministerie
verder in te kaderen. In het nader rapport schrijft de regering overtuigd
te zijn door de Raad van State voor wat betreft het verhogen van de grens
voor het DNA-verwantschapsonderzoek. De grens is daarom in het huidige voorstel
verhoogd van delicten waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten naar delicten
waarop naar de wettelijke omschrijving acht jaar of meer gevangenisstraf staat.
De leden van de CDA-fractie vrezen dat door deze beperking van het toepassingsbereik
binnen enkele jaren alsnog een wettelijke verruiming nodig is. De Raad van
State motiveert de keuze voor de acht jaar met een verwijzing naar de eerste
wetgeving op het gebied van DNA-afname uit 1993 die dezelfde ondergrens kende.
Maar juist die wet is enkele jaren later alweer verruimd. Op een voortdurend
achter de feiten aanlopende DNA-wetgeving zitten deze leden niet te wachten.
Zij verzoeken de regering dan ook terug te gaan naar het oorspronkelijke voorstel
en aan te sluiten bij de algemene regel voor toepassing van DNA-onderzoek.
 Ik wil voorop stellen dat de grens voor toepassing van DNA-verwantschapsonderzoek
in het wetsvoorstel naar aanleiding van het advies van de Raad van State alleen
ten aanzien van actief DNA-verwantschapsonderzoek is verlegd naar een misdrijf
waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van acht jaar of
meer is gesteld en een beperkt aantal ernstige gewelds- en zedenmisdrijven,
die met minder dan acht jaar, maar ten minste met zes jaar gevangenisstraf
worden bedreigd (zie de voorgestelde artikelen 151da, derde lid, en 195g,
derde lid, Sv). Om de redenen, die ik heb vermeld in paragraaf 3.1.2,
onder 4, van de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel, is voor passief
DNA-verwantschapsonderzoek de grens gehandhaafd op een misdrijf waarvoor voorlopige
hechtenis is toegelaten.
 Weliswaar was in het oorspronkelijk aan de Raad van State voorgelegde
wetsvoorstel de grens voor toepassing van actief DNA-verwantschapsonderzoek
neergelegd bij een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, maar
zoals in de memorie van toelichting bij dat oorspronkelijke wetsvoorstel was
gesteld, was het de bedoeling dat deze grens in een Instructie van het College
van procureurs-generaal feitelijk zou worden beperkt tot de zeer ernstige
gewelds- en zedenmisdrijven. Ook de leden van de CDA-fractie beamen blijkens
het verslag dat dit type DNA-onderzoek voornamelijk bij zware misdrijven dient
te worden ingezet. De redenen daarvoor zijn dat het een gevoelig type DNA-onderzoek
is dat ingewikkeld is – het vergt veel handmatig onderzoekswerk –
en bovendien kostbaar is. Verder kunnen bij zo’n actief DNA-verwantschapsonderzoek
personen in beeld komen waarvan pas in een later stadium door politieonderzoek
kan worden vastgesteld, dat ze het misdrijf niet hebben gepleegd en kan dit
onderzoek een groot beslag leggen op de capaciteit van het Nederlands Forensisch
Instituut, politie en justitie (vgl. de paragrafen 3.1.1 en 3.1.2, onder 6,
van de memorie van de toelichting). De in het wetsvoorstel neergelegde grens
betreft in feite een tussengrens in die zin dat DNA-verwantschapsonderzoek
niet alleen mogelijk wordt bij alle misdrijven waarop acht jaar of meer gevangenisstraf
staat, maar ook bij een aantal nader omschreven zeer ernstige gewelds- en
zedenmisdrijven waarop minder dan acht jaar, maar ten minste maximaal zes
jaar gevangenisstraf staat. Deze grens sluit ook goed aan bij de grens die
Engeland en Wales hanteren. Daar wordt dit onderzoek alleen maar ingezet bij
de zeer ernstige gewelds- en zedenmisdrijven. Om de hiervoor aangegeven redenen
acht ik het niet gerechtvaardigd te veronderstellen dat de in het wetsvoorstel
voorgestelde grens voor toepassing van actief DNA-verwantschapsonderzoek snel
achterhaald zal zijn. Daarom en ook om de daarvoor aangegeven
redenen acht ik het van belang dat deze grens gehandhaafd blijft en niet,
zoals de leden van de CDA-fractie voorstellen, weer wordt teruggebracht naar
de grens van misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is.
 
 Een andere verzwaring van de criteria ten opzichte van het oorspronkelijke
voorstel is gelegen in de eis van een voorafgaande machtiging van de rechter-commissaris.
Ook deze eis is een gevolg van het advies van de Raad van State. De leden
van de CDA-fractie vrezen ook hier dat binnen afzienbare tijd een verzoek
zal komen om deze eis weer te schrappen. Het leidt immers tot een aanzienlijke
extra last. Deze leden vragen de regering of de machtiging door de rechter-commissaris
niet een te zware eis is.
 Anders dan de leden van de CDA-fractie verwacht ik niet dat de voorafgaande
schriftelijke machtiging van de rechter-commissaris een aanzienlijke last
voor betrokkenen zal opleveren en om die reden een te zware eis is. Ik verwacht
daarom ook niet dat alweer snel de behoefte zal ontstaan om dit vereiste te
laten vervallen. Ik kom tot deze conclusie omdat de schriftelijke machtiging
van de rechter-commissaris alleen maar vereist is in geval van een actief
verwantschapsonderzoek, dat betrekking heeft op een vergelijking van alle
DNA-profielen, die in de DNA-databank verwerkt zijn. Ten aanzien van de andere
vormen van actief verwantschapsonderzoek en ook ten aanzien van passief verwantschapsonderzoek
geldt deze eis niet. Bovendien zal actief DNA-verwantschapsonderzoek slechts
een beperkte, aanvullende functie hebben ten opzichte van het klassieke DNA-onderzoek,
dat strekt tot profielvergelijking. Een dergelijk DNA-onderzoek zal vooral
in de rede liggen in gevallen waarin DNA-profielvergelijking niet tot resultaat
leidt en er weinig of geen aanwijzingen zijn over de identiteit van de dader.
Vermoedelijk zal actief DNA-verwantschapsonderzoek, dat betrekking heeft op
een vergelijking van alle DNA-profielen, die in de DNA-databank verwerkt zijn,
ongeveer vijf à tien keer per jaar worden ingezet.
 
 Blijkens de toelichting vereist DNA-verwantschapsonderzoek een afweging
van de proportionaliteit en subsidiariteit. Welke criteria worden gehanteerd
door de officier van justitie en de rechter-commissaris om te beoordelen of
en zo ja, wanneer het proportioneel en in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel
is dat dit onderzoek voor de opsporing wordt ingezet, zo vragen de leden van
de CDA-fractie zich af.
 Actief verwantschapsonderzoek zal proportioneel en in overeenstemming
met het subsidiariteitsbeginsel zijn indien er geen verdachte is en er geen
opsporingsmogelijkheden zijn die met een redelijke inzet van middelen een
voldoende kans bieden om te leiden tot opheldering van het misdrijf en het
redelijkerwijs kan bijdragen aan de opheldering van het misdrijf. In verband
met de laatste voorwaarde is het van belang dat het aannemelijk is dat het
DNA-profiel uit het sporenmateriaal een daderprofiel betreft dan wel dat het
DNA-profiel een substantiële bijdrage kan leveren aan de oplossing van
de zaak. Verder dient dat DNA-profiel volledig of vrijwel volledig te zijn.
Hierdoor kan niet alleen worden voorkomen dat politie en justitie onnodig
burgers benaderen, maar ook dat zij tijd gaan besteden aan het natrekken van
aanwijzingen van mogelijke verwantschap met geen of een te lage bewijswaarde.
 
 De leden van de CDA-fractie hebben al diverse malen bij eerdere wijzigingsvoorstellen
gewezen op de beperking die gelegen is in het begrip «in het belang
van het onderzoek». Deze leden juichen het toe dat de regering blijkens
de memorie van toelichting ook van mening is dat een breder toepassingsbereik
van dit begrip wenselijk is. Deze leden delen echter de kritiek van de Raad
van State en het College van procureurs-generaal dat het zeer de vraag is
of een ruimere toepassing afdoende wordt verzekerd door de ruimere interpretatie
in de memorie van toelichting. Zij vragen de regering de verruiming
in de wet vast te leggen door een ander criterium te kiezen dan «het
belang van het onderzoek.»
 Anders dan de leden van de CDA-fractie deel ik de kritiek van de Raad
van State en het College van procureurs-generaal niet dat het zeer de vraag
is of een ruimere toepassing van het onderzoeksbelang afdoende wordt verzekerd
door deze op te nemen in de verkenningsnota en de memorie van toelichting.
De rechter houdt, zoals blijkt uit de jurisprudentie over DNA-onderzoek (vgl.
HR 19 december 2006, NJ 2007, 27), bij de beoordeling of dit instrument
rechtmatig in het vooronderzoek is toegepast, rekening met de uitleg die daaraan
in de parlementaire stukken en het politieke debat is gegeven. De Raad van
State lijkt dit te miskennen door – zonder nadere onderbouwing –
op te merken dat het maar de vraag is of de rechter zich door een ruimere
uitleg van het criterium van het onderzoeksbelang in de toelichting zal laten
leiden. Het College van procureurs-generaal onderkent wel dat de rechter zich
laat leiden door de uitleg die aan een bepaald begrip of een artikel in de
parlementaire stukken en het politieke debat is gegeven. Volgens het College
heeft de rechter de reikwijdte van de huidige DNA-regeling mede aan de hand
van de wetsgeschiedenis vastgesteld. Ik heb er dan ook alle vertrouwen in
dat de rechter de ruimere interpretatie van het onderzoeksbelang, zoals beschreven
in paragraaf 4.1.2 van de verkenningsnota, bij de beoordeling van de
rechtmatigheid van de inzet van DNA-onderzoek zal betrekken, temeer nu deze
overeenkomt met de wijze waarop dit criterium wordt toegepast bij andere opsporingsbevoegdheden.
 Het College onderschrijft overigens bij nader inzien mijn standpunt dat
het niet aangewezen is dat in het Wetboek van Strafvordering voor de toepassing
van klassiek DNA-onderzoek een omschrijving van het begrip «onderzoeksbelang»
wordt gegeven. Met het College is onlangs afgesproken dat het de voorgestelde
ruimere uitleg van het criterium van het onderzoeksbelang bij toepassing van
het klassieke DNA-onderzoek door middel van een instructie onder de aandacht
van de officieren van justitie zal brengen, opdat verschillen in interpretatie
van dit criterium zoveel mogelijk worden voorkomen. Verder is van belang te
vermelden dat het College, net als de Raad van State, niet bepleit om een
ander criterium dan het onderzoekbelang voor de toepassing van DNA-onderzoek
in het Wetboek van Strafvordering op te nemen. Het onderzoeksbelang is in
het Wetboek van Strafvordering een algemeen gehanteerd criterium voor toepassing
van strafvorderlijke dwangmiddelen. Bij ieder in dit wetboek geregeld dwangmiddel
is er afzonderlijk in voorzien dat het middel slechts «in het belang
van het onderzoek» kan worden uitgeoefend. Het wetboek kent voor DNA-onderzoek
en ook voor de andere dwangmiddelen geen nadere omschrijving van dit criterium.
Dit zou, naast de definitie die in artikel 132a Sv al is gegeven van het begrip «opsporing»,
ook geen toegevoegde waarde hebben. Deze definitie accentueert namelijk dat
een dwangmiddel slechts «in het belang van het onderzoek» is indien
de toepassing daarvan bijdraagt aan de opsporing met als doel het nemen van
strafvorderlijke beslissingen. Daaronder zijn niet alleen begrepen de beslissingen
over het bewijs, maar ook andere beslissingen, zoals over de vervolging en
de te vorderen sancties. Bij de beantwoording van de vraag of een dwangmiddel
het onderzoeksbelang dient, dient aan de behandelend officier van justitie
een zekere beoordelingsruimte te worden gelaten. De omstandigheden van het
geval zijn namelijk bepalend voor de vraag of toepassing van het DNA-onderzoek
nodig is in het belang van het onderzoek. Ook is de mate van de beperking
van het recht op de persoonlijke levenssfeer mede bepalend voor de invulling
van deze ruimte. Het College onderkent dit en onderschrijft dat toepassing
van het criterium van het onderzoeksbelang, afhankelijk van het type DNA-onderzoek,
tot een andere uitkomst kan leiden en niet te vatten is een eenduidige definitie.
Dat probleem kan niet worden ondervangen door het onderzoeksbelang te vervangen
door een ander criterium, zoals de leden van de CDA-fractie voorstellen, waarbij mij overigens niet duidelijk is welk criterium deze leden voor
ogen hebben. Ook de Raad van State pleit niet voor een ander criterium. Een
ander criterium dan het onderzoeksbelang zou in de rechtspraktijk slechts
tot verwarring leiden omdat het onderzoeksbelang sinds jaar en dag in het
Wetboek van Strafvordering het algemeen geldende criterium is voor toepassing
van alle dwangmiddelen. Van belang is dat, zoals is besproken, de officier
van justitie kan motiveren dat het in te zetten type DNA-onderzoek bijdraagt
aan de opsporing met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissingen
(vgl. artikel 132a Sv). Het vorenstaande neemt niet weg dat er in de praktijk
onduidelijkheid bestaat over de in de verkenningsnota beschreven ruimere uitleg
van het criterium van het onderzoeksbelang in geval van toepassing van het
klassieke DNA-onderzoek en dat die uiteraard dient te worden weggenomen. In
een instructie van het College zal daarom, naar analogie van het Handboek
voor de opsporingspraktijk van het openbaar ministerie, waarin wordt aangeduid
wat onder «in het belang van het onderzoek» dient te worden verstaan
bij de toepassing van de bijzondere opsporingsbevoegdheden, op korte termijn
aan de hand van voorbeelden uit de praktijk de voorgestelde ruimere toepassing
van het criterium worden verduidelijkt, opdat interpretatieverschillen bij
de officieren van justitie over de invulling van het onderzoeksbelang bij
de toepassing ervan zoveel mogelijk worden voorkomen.
 
 De leden van de PvdA-fractie wijzen erop dat de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak meerdere malen te kennen heeft gegeven, geen behoefte te
hebben aan oprekking van begrip «belang van het onderzoek». De
Raad van State ziet evenmin een dringende maatschappelijke noodzaak voor de
voorgestelde verruiming van de interpretatie van dit begrip en stelt vragen
bij de proportionaliteit van dit voorstel. De Raad van State is ook van mening
dat verruiming van dit begrip niet bij wijze van een nota of toelichting bij
een wetsvoorstel dient te geschieden. Uit de wetstekst en de memorie van toelichting
bij het onderhavige wetsvoorstel kan echter worden opgemaakt dat er wel sprake
is van het oprekken van het onderzoekscriterium, zo menen de leden van de
PvdA-fractie. Deze leden missen echter een nadere toelichting daarop.
 Graag ga ik als volgt in op deze opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie.
Zoals deze leden aangeven, wordt in de verkenningsnota inderdaad bepleit te
komen tot een ruimere toepassing van het criterium «in het belang van
het onderzoek». Deze leden lezen daarin dat het ook in een concrete
strafzaak, waarin geen biologische sporen zijn gevonden, in het belang van
het onderzoek nuttig kan zijn dat er DNA-onderzoek wordt verricht, door DNA-materiaal
van de verdachte af te nemen. Dit is inderdaad het geval. Een voorbeeld kan
dit verduidelijken. Indien bij een woninginbraak waarbij een bepaalde werkwijze
is toegepast (bijvoorbeeld gebruik van bepaald gereedschap, op een bepaalde
wijze) geen DNA-sporen van de inbreker gevonden zijn, terwijl er in dezelfde
regio een reeks van dergelijke inbraken heeft plaatsgevonden waarbij wel DNA-sporen
zijn gevonden, dan kan het in het belang van de opheldering van de woninginbraak
van belang zijn het DNA-profiel van de verdachte te vergelijken met het DNA-profiel
van de bij de andere inbraken veilig gestelde sporen. Naar ik hoop is deze
nadere toelichting voor de fractie van de leden van PvdA-fractie behulpzaam
bij de beoordeling van de ruimere toepassing van het criterium van het onderzoeksbelang.
 Anders dan de Raad van State van oordeel is, heb ik de memorie van toelichting
bij dit wetsvoorstel niet gebruikt om de voorgestelde verruiming van het begrip «onderzoeksbelang»
te geven. De achtergrond en inhoud van deze verruiming heb ik, zoals ik in
het antwoord op de vorige vraag van de leden van de CDA-fractie uiteengezet
heb, namelijk al eerder gegeven en beschreven in paragraaf 4.1 van de
eerder aangehaalde verkenningsnota. In paragraaf 4 van de memorie van
toelichting wordt in de toelichting op artikel I, onder B en
G, van dit wetsvoorstel de in die nota voorgestelde verruiming van het onderzoeksbelang
slechts herhaald in reactie op een voorstel uit het advies van het College
van procureurs-generaal over het concept van het wetsvoorstel naar aanleiding
van het voorstel om in de artikelen 151a, eerste lid, en 195a, eerste lid,
Sv, naar analogie van de artikelen 151b, eerste lid, en 195d, eerste lid,
Sv, de woorden «met het oog op de waarheidsvinding» te vervangen
door «in het belang van het onderzoek». Het doel van deze wijziging
is om beter tot uitdrukking te brengen dat het afnemen van celmateriaal bij
een verdachte of een derde op vrijwillige basis ten behoeve van een klassiek
DNA-onderzoek zoals thans ook al is geregeld voor het afnemen van celmateriaal
van een verdachte op bevel, niet alleen een bewijsmiddel is, maar ook een
opsporingsmiddel. DNA-onderzoek is «in het belang van het onderzoek»
indien de toepassing daarvan bijdraagt aan de opsporing met als doel het nemen
van strafvorderlijke beslissingen. Daaronder zijn niet alleen begrepen de
beslissingen over het bewijs, maar ook andere beslissingen, zoals over de
vervolging en de te vorderen sancties. Waar het om gaat is dat in een strafzaak
niet slechts sprake is van een onderzoeksbelang als er sporen gevonden zijn –
zoals hiervoor al aan de orde kwam – maar dat ook andere feiten of omstandigheden
reden kunnen zijn voor toepassing van DNA-onderzoek. Zo kan uit DNA-onderzoek
en het vergelijken van het DNA-profiel met sporen in de DNA-databank naar
voren komen dat de verdachte betrokken is bij een reeks van misdrijven. Dit
kan belangrijke informatie zijn voor de inrichting van het opsporingsonderzoek,
beslissingen over de vervolging en te vorderen sancties. De leden van de PvdA-fractie
verwijs ik voor een meer uitgebreide toelichting verder naar paragraaf 4.1
van de verkenningsnota en mijn reactie op de hiernavolgende opmerkingen van
de leden van de PvdA-fractie. In paragraaf 4.1 van de verkenningsnota
komt ook tot uitdrukking dat de bezwaren die de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak tegen deze ruimere uitleg hebben, vooral berust op misverstanden
en niet op inhoudelijke overwegingen. Dat geldt ook ten aanzien van de bezwaren
van de Raad van State. Ik verwijs hiervoor naar punt 2 van het nader rapport
dat over dit wetsvoorstel is uitgebracht. Tot slot is nog vermeldenswaard
dat, zoals uit paragraaf 4.1 van de verkenningsnota blijkt, dat niet
alleen het College van procureurs-generaal, maar ook de Raad voor de rechtspraak
zich kan vinden in de voorgestelde verruiming van het onderzoeksbelang.
 
 De leden van de PvdA-fractie geven aan eraan te hechten dat er een duidelijke
inkadering van het begrip «belang van het onderzoek» komt. De
desbetreffende passage, zoals die nu in de memorie van toelichting staat,
schiet wat hen betreft nog tekort. Daarin wordt slechts gesteld dat het onderzoeksbelang
een afweging van de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit vereist.
Deze leden delen de mening van het College van procureurs-generaal, die het
heeft verwoord in zijn advies van 19 januari 2009 over het concept van
het wetsvoorstel, dat de praktijk «grote behoefte aan een ondubbelzinnig
nader houvast door de wetgever» heeft. Het College wijst in dit verband
op de huidige interpretatieverschillen zowel bij het openbaar ministerie als
bij de zittende magistratuur. Naar de mening van deze leden wordt in de memorie
van toelichting ook onvoldoende ingegaan op de mening van het College.
 Het verheugt me dat de leden van de PvdA-fractie er begrip voor hebben,
zoals zij met zoveel woorden aangeven, dat het onderzoekscriterium moeilijk
te vatten is in een eenduidige definitie en dat dus flexibel met dit criterium
dient te worden omgegaan. Zoals ik hiervoor in antwoord op een vraag van de
leden van de CDA-fractie heb opgemerkt, is het College van procureurs-generaal
inmiddels – na het uitbrengen van zijn advies van 19 januari 2009
over het concept van het wetsvoorstel – ook tot deze conclusie gekomen.
Ik deel de opvatting van de leden van de PvdA-fractie dat de onmogelijkheid
en onwenselijkheid om het onderzoeksbelang te vatten in een eenduidige
definitie de wetgever niet van de taak ontslaat om aan te geven waar de grenzen
van het «belang van het onderzoek» liggen. Graag voldoe ik dan
ook aan het verzoek deze grenzen nader aan te duiden. Voor ieder type DNA-onderzoek
geldt ingevolge artikel 132a Sv dat het slechts «in het belang van het
onderzoek» is indien de toepassing daarvan bijdraagt aan de opsporing
met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissingen. Het onderzoeksbelang
vereist bij ieder type DNA-onderzoek ook een afweging van de beginselen van
proportionaliteit en subsidiariteit. Het resultaat van die afweging kan echter
verschillend uitvallen. Dat hangt samen met de aard van het type DNA-onderzoek,
alsmede de ernst en de omstandigheden van het misdrijf waarop het onderzoek
zich richt. Het klassiek DNA-onderzoek is te karakteriseren als een standaard
opsporingsmiddel, terwijl DNA-verwantschapsonderzoek in beginsel slechts een
laatste redmiddel is in de oplossing van een misdrijf. Indien het onderzoek
zich richt op een zwaar misdrijf is de toepassing van DNA-onderzoek eerder
proportioneel, dan wanneer het onderzoek zich richt op een licht misdrijf.
Het hangt dus van de ernst van het misdrijf en van de aard van het DNA-onderzoek
af of in een concreet geval DNA-onderzoek proportioneel is. Ook de vraag of
toepassing daarvan voldoet aan het beginsel van subsidiariteit (of volstaan
kan worden met toepassing van minder ingrijpende bevoegdheden) hangt af van
de omstandigheden van het geval. Indien gelet op de omstandigheden andere
opsporingsbevoegdheden geen resultaat kunnen opleveren, kan toepassing van
DNA-verwantschapsonderzoek passend zijn. Het klassieke DNA-onderzoek zal daarentegen
veelal eerder in het opsporingsonderzoek worden ingezet.
 De grenzen van toepassing van het klassieke DNA-onderzoek heb ik, zoals
ik hiervoor op vragen van de leden van de PvdA-fractie heb aangegeven, afgebakend
in paragraaf 4.1 van de verkenningsnota. Zoals ik hiervoor in reactie
op een vraag van de leden van de CDA-fractie heb aangegeven, zal het College
van procureurs-generaal ervoor zorgen dat in een instructie van het College,
naar analogie van het Handboek voor de opsporingspraktijk van het openbaar
ministerie en in nauwe samenwerking met het Ministerie van Justitie, op korte
termijn aan de hand van voorbeelden uit de praktijk de voorgestelde verruiming
wordt verduidelijkt, opdat interpretatieverschillen bij de officieren van
justitie over de invulling van het onderzoeksbelang bij de toepassing van
DNA-onderzoek zoveel mogelijk worden voorkomen.
 In paragraaf 3.1.2, onder 6, van de memorie van toelichting bij dit
wetsvoorstel heb ik de grenzen aangegeven voor toepassing van actief DNA-verwantschapsonderzoek.
Deze grenzen zijn ontleend aan de grenzen die gelden voor de inzet van grootschalig
DNA-onderzoek (zie Kamerstukken II 2000/01, 27 400, nr. 49). Actief
DNA-verwantschapsonderzoek is proportioneel en in overeenstemming met het
subsidiariteitsbeginsel indien er geen verdachte is en er geen opsporingsmogelijkheden
zijn die met een redelijke inzet van middelen een voldoende kans bieden om
te leiden tot opheldering van het misdrijf en het redelijkerwijs kan bijdragen
aan de opheldering van het misdrijf. In verband met de laatste voorwaarde
is het van belang dat het aannemelijk is dat het DNA-profiel uit het sporenmateriaal
een daderprofiel betreft dan wel dat het DNA-profiel een substantiële
bijdrage kan leveren aan de oplossing van de zaak. Verder dient dat DNA-profiel
volledig of vrijwel volledig te zijn.
 In een instructie van het College van procureurs-generaal zal deze nadere
afbakening van het proportionaliteits- en het subsidiariteitsbeginsel onder
de aandacht van de officieren van justitie worden gebracht. Met behulp van
deze instructie acht ik de officier van justitie goed in staat om de afweging
te maken of het DNA-verwantschapsonderzoek in het belang van het onderzoek
is. Daar komt bij dat indien het actief DNA-verwantschapsonderzoek betrekking
heeft op een vergelijking van alle DNA-profielen die in de DNA-databank
zijn verwerkt, rechterlijke instemming is vereist. De officier van justitie
kan deze vorm van actief DNA-verwantschapsonderzoek ingevolge het voorgestelde
artikel 151da, eerste lid, Sv alleen maar bevelen na schriftelijke machtiging
van de rechter-commissaris. Uiteindelijk zal de rechter tijdens de terechtzitting
toetsen of de officier van justitie en de rechter-commissaris de juiste afweging
hebben gemaakt en of deze functionarissen hun bevoegdheid juist hebben toegepast.
Er is dus geen reden voor de leden van de PvdA-fractie om te vrezen dat met,
zoals zij het omschrijven, «een vaag omschreven onderzoekscriterium»
de controle op het gebruik van een DNA-verwantschapsonderzoek niet mogelijk
is.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen of zij het goed hebben begrepen dat
indien er DNA-materiaal van de verdachte kan worden afgenomen, verwantschapsonderzoek
nooit aan de orde kan zijn. Het antwoord op deze vraag luidt in beginsel positief.
Op de regel dat als de verdachte bekend is, geen DNA-verwantschapsonderzoek
zal worden bevolen, bestaan twee uitzonderingen. Afname en het gebruik van
celmateriaal van een familielid van de verdachte kan in de eerste plaats nodig
zijn in de situatie waarin van een verdachte geen celmateriaal kan worden
afgenomen, omdat hij gevlucht, overleden en gecremeerd of vermist is. In de
tweede plaats is erin voorzien dat celmateriaal van een familielid ook mag
worden afgenomen en gebruikt in het geval de verdachte zijn medewerking wel
kan verlenen, maar niet verleent. Die situatie kan zich voordoen in het geval
de verdachte weigert zijn celmateriaal te laten afnemen, terwijl hij daartoe
ook niet kan worden gedwongen omdat er tegen hem geen ernstige bezwaren bestaan
(zie de artikelen 151b, eerste lid, en 195d, eerste lid, Sv). Voorwaarde voor
afname van celmateriaal bij een familielid en gebruik van dat celmateriaal
is wel dat betrokkene daarvoor zijn schriftelijke toestemming heeft verleend.
 
 De leden van de PvdA-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
is vermeld dat in Nederland de noodzaak wordt gevoeld tot toepassing van DNA-verwantschapsonderzoek.
Zij vragen bij wie die noodzaak wordt gevoeld. Deze noodzaak wordt gevoeld
bij de zittende en staande magistratuur en de politie. Ik verwijs de leden
van de PvdA-fractie hiervoor naar de adviezen, die de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak, de Raad voor de rechtspraak, het College van procureurs-generaal
en de Raad van Hoofdcommissarissen over de verkenningsnota en het concept
van het wetsvoorstel hebben uitgebracht. Een samenvatting van deze adviezen
heb ik gegeven in paragraaf 5.1.1 van de verkenningsnota en paragraaf
2 van de memorie van toelichting. Verder komt de noodzaak van de inzet van
verwantschapsonderzoek ook tot uitdrukking in het feit dat er in de praktijk,
toen er bij politie en justitie nog geen helder beeld bestond over de wettelijke
toelaatbaarheid van DNA-verwantschapsonderzoek, al gebruik is gemaakt van
dit instrument. Voor een beschrijving van die situaties verwijs ik kortheidshalve
naar paragraaf 5.1.2 van de verkenningsnota.
 
 De leden van de PvdA-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
wordt gesteld dat het belang van de introductie van verwantschapsonderzoek
wordt onderschreven door de zittende en staande magistratuur. In dat verband
vragen deze leden zich af hoe zich dit verhoudt tot de opmerkingen van de
Raad voor de rechtspraak in zijn advies van 17 december 2008 over het
concept van het wetsvoorstel waarin de Raad ingaat op de risico’s van
verkeerde conclusies die aan een DNA-verwantschapsonderzoek verbonden kunnen
worden. Verder vragen zij in te gaan op de in dat advies genoemde risico’s,
in het bijzonder op het risico dat ontstaat doordat niet iedereen
die in de burgerlijke stand staat vermeld als vader van iemand ook daadwerkelijk
in biologische zin verwant hoeft te zijn.
 De Raad voor de rechtspraak onderkent in zijn advies het belang van de
introductie van DNA-verwantschapsonderzoek omdat het volgens de Raad onder
omstandigheden een effectief hulpmiddel kan zijn bij het opsporen van verdachten
van ernstige misdrijven. De Raad is dus voorstander van invoering van verwantschapsonderzoek
in het Wetboek van Strafovering, maar vraagt tegelijkertijd om, op het moment
dat van dit type DNA-onderzoek gebruik wordt gemaakt, behoedzaam met de resultaten
daarvan om te gaan vanwege de in zijn advies beschreven risico’s, die
daaraan kunnen kleven. De Raad schetst als eerste risico van actief DNA-verwantschapsonderzoek
dat het in geval van kunstmatige inseminatie leidt tot verwantschap met een
vaak onbekende donor. Dit voorbeeld van de Raad illustreert dat DNA-verwantschapsonderzoek
niet de panacee is voor het ophelderen van ieder misdrijf waarbij dit instrument
wordt ingezet, maar kan leiden tot een dood spoor. In het geval dat DNA-verwantschapsonderzoek
een verwantschapsrelatie bloot legt tussen twee DNA-profielen en vastgesteld
wordt dat mogelijk de vader van de onderzochte persoon de dader van het misdrijf
zou kunnen zijn en uit rechercheonderzoek naar voren komt dat de vader onbekend
is omdat de onderzochte persoon is voortgekomen uit kunstmatige inseminatie
met een onbekende donor, dan levert het DNA-verwantschapsonderzoek uiteindelijk
immers niet de mogelijke dader op. Politie en justitie dienen zich hiervan
bewust te zijn en ook van het feit dat betrokkene niet weet dat zijn vader
een onbekende donor is. Ook het tweede risico, dat volgens de Raad kleeft
aan actief verwantschapsonderzoek – niet iedereen is biologisch verwant
aan degene die in de burgerlijke stand als zijn vader staat vermeld –,
maakt duidelijk dat dit instrument niet automatisch leidt tot de mogelijke
dader van het misdrijf en dat politie en justitie behoedzaam met de resultaten
daarvan dienen om te gaan. Zoals de Raad aangeeft, kan actief verwantschapsonderzoek
onder omstandigheden het neveneffect hebben dat een familieband niet aanwezig
of juist wel aanwezig blijkt te zijn, terwijl deze bij bepaalde familieleden
wel of niet werd verondersteld (bijvoorbeeld dat betrokkene een kind blijkt
te zijn van een andere biologische ouder). Dit neveneffect kan zich, zoals
de Raad terecht opmerkt, ook bij passief verwantschapsonderzoek voordoen.
Ik deel dan ook de mening van de Raad dat ook ten aanzien van de resultaten
van een passief verwantschapsonderzoek voorzichtigheid is geboden.
 
 De leden van de PvdA-fractie achten een onderbouwing van de wenselijkheid
van verwantschapsonderzoek door enkel summier te verwijzen naar Engelse ervaringen,
te mager. Zij vragen zich af of er binnen de Europese Unie – naast Engeland –
nog andere landen zijn waar DNA-verwantschapsonderzoek wordt ingezet. Naast
Engeland en Wales zijn er geen andere lidstaten binnen de Europese Unie die
dit instrument inzetten om bij te dragen aan de oplossing van ernstige misdrijven.
Voor zover bekend wordt dit ook in geen enkele andere lidstaat overwogen.
Dat neemt niet weg dat in Nederland al de noodzaak wordt gevoeld om DNA-verwantschapsonderzoek
te introduceren. Indien een nieuw opsporingsinstrument beschikbaar komt, doet
zich altijd de situatie voor dat een land het spits afbijt bij de introductie
daarvan. Engeland en Wales hebben als eerste onder ogen gezien dat DNA-verwantschapsonderzoek
mogelijkheden in de opsporing biedt die door andere instrumenten niet worden
geboden en daarom de noodzaak onderkend om dit instrument te introduceren.
De positieve resultaten, die dit instrument, zoals ik ook heb aangegeven in
de memorie van toelichting en het nader rapport bij dit wetsvoorstel, daar
heeft opgeleverd, en de dringende behoefte die al is gevoeld om het in Nederland
te gebruiken, zijn naar mijn mening van voldoende gewicht om het ook hier
te introduceren. Door toepassing van dit middel kunnen een weliswaar
relatief beperkt aantal, maar zeer ernstige misdrijven worden opgelost die
grote maatschappelijke onrust veroorzaken en die met andere middelen niet
kunnen worden opgelost. De Engelse resultaten zijn in dit opzicht hoop- en
richtinggevend voor de resultaten die de inzet van dit instrument in Nederland
zal opleveren.
 
 De leden van de PvdA-fractie lezen dat de regering de misdrijven, waarbij
actief DNA-verwantschapsonderzoek mogelijk wordt, beperkt heeft tot misdrijven
waarop een gevangenisstraf van acht jaar of meer mogelijk is en tot een aantal
geweld- en zedenmisdrijven, waarbij de maximumstraf minder dan acht jaar is.
Dit is ten opzichte van de nota «Verkenning DNA-onderzoek in strafzaken
vanuit wetgevings- juridisch perspectief» een beperking. Passief DNA-verwantschapsonderzoek
wordt wel mogelijk voor misdrijven, die in de verkenningsnota werden bedoeld,
namelijk misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis open staat. Voor dit laatste
is volgens de leden van de PvdA-fractie gekozen omdat het risico dat met passief
DNA-onderzoek een inbreuk maakt op de persoonlijke levenssfeer van onschuldige
burgers geringer is dan bij actief DNA-verwantschapsonderzoek. De leden van
de PvdA-fractie vragen of het risico op een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer
van onschuldige burgers de reden voor beperking van het aantal misdrijven
is dat voor actief DNA-onderzoek in aanmerking kan komen. Dat risico is inderdaad
een van redenen. Bij actief DNA-verwantschapsonderzoek kunnen personen in
beeld komen waarvan pas in een later stadium door politieonderzoek kan worden
vastgesteld, dat ze het misdrijf niet hebben gepleegd. Dat is niet ondenkbeeldig
omdat DNA-verwantschapsonderzoek niet dezelfde mate van zekerheid kan geven
als de klassieke profielvergelijking. Andere redenen, die hebben meegespeeld
in het voorstel voor toepassing van deze vorm van verwantschapsonderzoek een
andere grens te kiezen dan voor het gebruik van passief verwantschapsonderzoek,
zijn, zoals ik ook heb aangegeven in reactie op een soortgelijke vraag van
de leden van de CDA-fractie, dat het een gevoelig type DNA-onderzoek is dat
ingewikkeld is – het vergt veel handmatig onderzoekswerk – en
bovendien kostbaar is. Actief verwantschapsonderzoek kan een groot beslag
leggen op de capaciteit van het Nederlands Forensisch Instituut, politie en
justitie (vgl. de paragrafen 3.1.1 en 3.1.2, onder 6, van de memorie van de
toelichting). Om de hiervoor aangegeven redenen wordt actief verwantschapsonderzoek
in Engeland en Wales ook alleen maar ingezet bij de zeer ernstige gewelds-
en zedenmisdrijven.
 
 Met belangstelling lezen de leden van de PvdA-fractie de passages in de
memorie van toelichting ten aanzien artikel 8 van het Verdrag tot bescherming
van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Zij delen
de opmerking dat de inmenging in het recht op onaantastbaarheid van het lichaam
van een verdachte of veroordeelde wordt gerechtvaardigd door het zwaarwegende
belang van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. In dat verband
vragen deze leden zich af of er binnen het kader van het Nederlandse recht,
maar buiten het strafrecht, andere inmengingen in het recht op onaantastbaarheid
van het lichaam plaatsvinden die worden gerechtvaardigd door andere zwaarwegende
belangen. Het antwoord op de vraag van deze leden luidt positief. Een voorbeeld
van een geval waarin de inmenging in iemands recht op onaantastbaarheid van
het lichaam gerechtvaardigd wordt geacht door een ander zwaarwegend algemeen
belang dan het belang van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
is artikel 30, eerste lid, van de Penitentiaire beginselenwet op grond waarvan
de directeur van de penitentiaire inrichting, indien dit noodzakelijk is in
het belang van de handhaving van de orde of de veiligheid in de inrichting
dan wel in verband met de beslissing tot plaatsing of overplaatsing dan wel
in verband met de verlening van verlof, een gedetineerde kan verplichten urine
af te staan ten behoeve van een onderzoek op aanwezigheid van
gedragsbeïnvloedende middelen.
 Een ander voorbeeld is artikel 21, derde lid, van de Wet op de lijkbezorging
dat een grondslag biedt voor het afnemen van lichaamsmateriaal van een persoon,
die bijvoorbeeld als gevolg van een ramp is overleden en van wie de identiteit
niet kan worden vastgesteld, ten behoeve van de identiteitsvaststelling van
die persoon. Een laatste voorbeeld, dat ik in dit verband noem, is de Verordening
(EG) nr. 2252/2004 van de Raad van 13 december 2004 betreffende normen
voor de veiligheidskenmerken van en biometrische gegevens in door de lidstaten
afgegeven paspoorten en reisdocumenten (PbEG L385). Op grond van deze verordening
moeten de Nederlandse paspoorten en andere reisdocumenten, met uitzondering
van de reisdocumenten met een geldigheidsduur van twaalf maanden of minder,
vingerafdrukken in de chip bevatten. Een ieder die een aanvraag indient voor
een reisdocument, is met het oog daarop verplicht zijn medewerking te verlenen
aan de afname van vier vingerafdrukken, waarvan er twee worden opgeslagen
in de chip. Het doel daarvan is het voorkomen en bestrijden van fraude met
en misbruik van reisdocumenten.
 
 De leden van de SP-fractie onderkennen de voordelen van het mogelijk maken
van verwantschapsonderzoek. Deze leden zijn van mening dat misdrijven moeten
worden opgelost, zeker wanneer het ernstige misdrijven betreft. Wanneer, met
de nodige waarborgen omkleed, verwantschapsonderzoek daar een effectieve bijdrage
aan kan leveren, dan verdient dergelijk DNA-onderzoek een kans. Zoals eerder
door mij is betoogd, biedt DNA-verwantschapsonderzoek mogelijkheden in de
opsporing die door andere instrumenten niet kunnen worden geboden. Uiteraard
ben ik met de leden van de SP-fractie van mening dat bij de invoering van
dit instrument niet voorbij gegaan mag worden aan de nadelen en risico’s,
die aan dit instrument zijn verbonden, en dat om deze te ondervangen, de toepassing
daarvan met waarborgen dient te zijn omkleed. In de voorgestelde artikelen
151da en 195g Sv zijn dan ook duidelijke grenzen gesteld aan de toepassing
van DNA-verwantschapsonderzoek en is voorzien in passende waarborgen ter bescherming
van de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen (zie verder paragraaf 3.1.2,
onder b, van de memorie van toelichting).
 
 De leden van de SP-fractie zien een duidelijk verschil tussen het DNA-verwantschapsonderzoek
en het klassieke DNA-onderzoek dat zich richt op profielvergelijking. Met
het verwantschapsonderzoek wordt volgens deze leden mogelijk een richting
aan het onderzoek gegeven, terwijl het bij het klassieke onderzoek een kwestie
is van ja of nee. Daarin schuilt naar de mening van deze leden ook het gevaar.
Zij wijzen in dit verband op de, in de memorie van toelichting veel aangehaalde,
situatie in Engeland waar voor de kleinste vergrijpen DNA mag worden afgenomen
dat vervolgens levenslang bewaard blijft. Er mag volgens hen geen situatie
van het jagen op DNA ontstaan, waardoor oneigenlijk gebruik in de hand wordt
gewerkt. In antwoord op hun vraag of de regering deze gedachte onderschrijft,
antwoord ik volmondig ja. Engeland en Wales nemen ten opzichte van Nederland
en de andere lidstaten van de Europese Unie een uitzonderingspositie in en
kennen een ruime ondergrens voor toepassing van klassiek DNA-onderzoek. In
die landen kan afname van celmateriaal onder dwang geschieden indien betrokkene
zich in detentie bevindt bij de politie en er redelijke gronden zijn om aan
te nemen dat hij betrokken is bij een recordable offence. De wetgeving kent
geen definitie van een recordable offence; in de praktijk vallen vrijwel alle
zaken die door de politie worden onderzocht, onder dit begrip. In Nederland
kan celmateriaal onder dwang slechts worden afgenomen indien op iemand een
verdenking rust van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten,
er ernstige bezwaren tegen hem bestaan en het bevel tot afname
van celmateriaal in belang van het onderzoek is. Deze vereisten voorkomen
dat DNA-onderzoek kan plaatsvinden, uitsluitend met het doel zoveel mogelijk
DNA-profielen te vergaren.
 
 Het verheugt me dat de leden van de SP-fractie de keuzevrijheid ondersteunen
waarin is voorzien voor familieleden om al dan niet celmateriaal af te staan
ingeval iemand die geselecteerd is voor een grootschalig onderzoek niet wenst
mee te werken. Zij wijzen er wel op dat een dergelijke persoon in een situatie
wordt gebracht die een grote morele druk met zich kan brengen zodat hier zorgvuldig
mee moet worden omgegaan. Zij wijzen in dit verband ook op de vernietiging
van materiaal na gebruik voor verwantschapsonderzoek in een concrete strafzaak.
 De voorgestelde artikelen 151da, tweede lid, 195g, tweede lid, Sv voorzien
er nadrukkelijk in dat van een familielid van degene die behoort tot de kring
van personen die geselecteerd zijn voor een grootschalig DNA-onderzoek, alleen
maar celmateriaal wordt afgenomen ten behoeve van DNA-verwantschapsonderzoek,
mits hij daarvoor zijn schriftelijke toestemming heeft verleend. Het is, zoals
de leden van de SP-fractie aangeven, van belang dat het familielid in vrijheid
zijn wil daarover kan bepalen. Van een rechtsgeldige toestemming is dan ook
geen sprake als betrokkene bijvoorbeeld onder druk van de omstandigheden waarin
hij verkeert, tot toestemming is overgegaan (Kamerstukken II 1997/98, 25 892,
nr. 3, blz. 65). Het verlenen van toestemming impliceert verder
dat betrokkene, wanneer hij zich later bedenkt (bijvoorbeeld omdat hij zijn
toestemming heeft verleend onder grote morele druk), zijn toestemming weer
kan intrekken. De grondslag voor het bepalen van zijn DNA-profiel en het vergelijken
van dat profiel met het DNA-profiel van het gevonden sporenmateriaal vervalt
daarmee. In het Besluit DNA-onderzoek in strafzaken zal erin worden voorzien
dat zijn celmateriaal en DNA-profiel terstond na het intrekken van zijn toestemming
worden vernietigd. Verder zal dat besluit ook regelen dat het celmateriaal
van het familielid dat zij ten behoeve van DNA-verwantschapsonderzoek hebben
afgestaan, evenals zijn DNA-profiel na het DNA-onderzoek worden vernietigd.
 
 Het criterium «in het belang van het onderzoek» mag naar mening
van de leden van de SP-fractie niet verworden tot «in het belang van
enig onderzoek». De vraag van deze leden of de regering dit uitgangspunt
deelt, beantwoord ik positief. Zoals ik in paragraaf 4.1.2 van de verkenningsnota
tot uitdrukking heb gebracht, is het niet de bedoeling dat door de voorgestelde
ruimere interpretatie van het criterium van het onderzoeksbelang de relatie
met het misdrijf, dat voorwerp van onderzoek is, wordt losgelaten. De relatie
met het misdrijf waarvan betrokkene wordt verdacht, staat centraal. Dat misdrijf
is namelijk het onderwerp van het onderzoek en bepaalt dus het onderzoeksbelang.
 
 De leden van de SP-fractie wijzen bij het onderzoeksbelang op de vrijblijvende
beschrijving in de instructie voor actief verwantschapsonderzoek. De termen «redelijke
inzet van middelen» en «voldoende kans bieden» zijn relatief.
In dat verband vragen zij zich af of de redelijkheid moet worden afgemeten
aan het beschikbare budget of aan het maatschappelijk belang. Verder vragen
zij wat dient te worden verstaan onder voldoende kans.
 Zoals ik ook eerder in deze nota heb aangegeven, is actief verwantschapsonderzoek «in
het belang van het onderzoek» indien de toepassing daarvan bijdraagt
aan de opsporing met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissingen.
Daarvan is bij actief verwantschapsonderzoek, dat betrekking heeft op een
vergelijking van alle DNA-profielen, die in de DNA-databank verwerkt zijn,
sprake indien er geen verdachte is en er geen opsporingsmogelijkheden zijn
die met een redelijke inzet van middelen een voldoende kans bieden om te leiden
tot opheldering van het misdrijf en het redelijkerwijs kan bijdragen
aan de opheldering van het misdrijf. Of er geen opsporingsmogelijkheden meer
zijn die met een redelijke inzet van middelen een voldoende kans bieden om
te leiden tot opheldering van het misdrijf zegt iets over het moment waarop
een actief verwantschapsonderzoek kan worden ingezet. Met de leden van de
SP-fractie ben ik van mening dat de termen «redelijke inzet van middelen»
en «voldoende kans bieden» relatief van aard zijn. De invulling
van deze termen wordt bepaald door de omstandigheden van het betrokken misdrijf
en kent noodzakelijkerwijs een zekere mate van onbepaaldheid (vgl. de term «redelijkerwijs»
in diverse wetten). De officier van justitie of de rechter-commissaris heeft
een bepaalde ruimte om daaraan in de praktijk invulling te geven. Of hij in
een concrete zaak een juiste invulling daaraan heeft gegeven, staat uiteindelijk
ter beoordeling van de rechter. In de op te stellen instructie van het College
van procureurs-generaal zal vanuit dat perspectief slechts in algemene termen
worden beschreven op welk moment de inzet van een actief verwantschapsonderzoek
aan het subsidiariteitsbeginsel voldoet. In sommige zaken kan de inzet van
actief verwantschapsonderzoek pas aan de orde zijn als alle andere opsporingsmethoden,
die tot een verdachte kunnen leiden, zijn benut en fungeert het instrument
als laatste redmiddel. In andere zaken kan actief verwantschapsonderzoek eerder
in de tijd worden ingezet. Die situatie kan zich voordoen indien het qua tijd
en capaciteit efficiënter is dit instrument toe te passen dan het nog
maandenlang doorrechercheren met een groot rechercheteam en de toepassing
van dit instrument niet leidt tot een zwaardere inbreuk op het recht op bescherming
van de persoonlijke levenssfeer dan de middelen die anders zouden zijn ingezet,
zoals het horen van personen en het langdurig observeren of aftappen van personen.
In beide gevallen geldt dat het gebruik van dit instrument alleen maar voldoende
kans kan bieden om te leiden tot opheldering van het misdrijf, als aannemelijk
is dat het veilig gestelde sporenmateriaal achtergelaten is door de dader
van dat misdrijf en uit dat sporenmateriaal een volledig DNA-profiel kan worden
verkregen met behulp waarvan in de DNA-databank naar een verwantschapsrelatie
kan worden gezocht tussen dat profiel en een in die databank verwerkt DNA-profiel
van een bekende verdachte of veroordeelde.
 
 Hoewel de leden van de VVD-fractie positief tegenover dit wetsvoorstel
staan, maken zij zich zorgen over de bijkomende eventuele nadelige gevolgen.
Daarbij denken zij aan het argument dat onschuldige mensen in beeld kunnen
komen bij politie en justitie omdat hun DNA-profiel door toeval veel DNA-kenmerken
gemeen heeft met dat van het daderspoor. Daarnaast het argument dat een aanwijzing
in de richting van een bepaalde persoon simpelweg kan voortvloeien uit het
gegeven dat iemand in de familie verdacht of veroordeeld is. Deze leden vernemen
graag van de regering of en hoe dit zo veel mogelijk te voorkomen zal zijn.
 In reactie op de vragen van de leden van de VVD-fractie merk ik op dat
het waar mogelijk inderdaad van belang is dat de genoemde gevolgen zoveel
mogelijk worden voorkomen. Het gevolg dat onschuldige burgers in beeld komen,
zal zoveel mogelijk ondervangen worden doordat een actief DNA-verwantschapsonderzoek
in de eerste plaats alleen zal worden uitgevoerd aan de hand van een volledig
of vrijwel volledig DNA-profiel van de onbekende verdachte. Hierdoor kan worden
voorkomen dat er teveel hits met DNA-profielen van bekende verdachten en veroordeelden
ontstaan die een te lage bewijswaarde hebben en onschuldige mensen worden
benaderd. In de tweede plaats zal het Nederlands Forensisch Instituut na het
verrichten van het actief verwantschapsonderzoek vrijwel altijd vervolgonderzoek
doen om meer wetenschappelijke zekerheid te krijgen over de gevonden indicatie
voor een familierelatie. Hierdoor kan niet alleen worden voorkomen dat politie
en justitie onnodig burgers benaderen, maar ook dat zij tijd gaan besteden
aan het natrekken van aanwijzingen van mogelijke verwantschap
met geen of een te lage bewijswaarde. In de derde plaats zullen uiteindelijk
alleen die gedeeltelijke overeenkomsten tussen DNA-profielen worden geselecteerd
ten behoeve van verder opsporingsonderzoek die een voldoende hoge mate van
verwantschap aantonen. Zoals nu ook al gebruikelijk is in opsporingsonderzoeken,
zal in de vierde plaats ten aanzien van de overgebleven, na te trekken personen
een rangordening worden aangebracht. Zo kan worden begonnen met het onderzoeken
van de mogelijke verwanten van de onbekende verdachte die in de omgeving verbleven
op het moment waarop het misdrijf zich afspeelde of met personen met eenzelfde
achternaam als die de persoon heeft die in het voorbereidend onderzoek als
mogelijke dader in beeld is geweest. Ook hierdoor kan zoveel mogelijk worden
voorkomen dat onschuldige burgers worden benaderd.
 Het tweede nadelige gevolg van DNA-verwantschapsonderzoek dat de leden
van de VVD-fractie noemen en dat inhoudt dat een aanwijzing in de richting
van een bepaalde persoon simpelweg kan voortvloeien uit het gegeven dat iemand
in de familie verdacht of veroordeeld is en als gevolg daarvan zijn DNA-profiel
in de DNA-databank is verwerkt, is helaas niet te voorkomen. Het DNA-verwantschapsonderzoek
is daarop immers juist gericht. Het is gericht op het verkrijgen van een gedeeltelijke
overeenkomst tussen DNA-profielen die kan erop duiden dat een bloedverwant
van de onderzochte persoon de mogelijke dader is. Introductie van DNA-verwantschapsonderzoek
impliceert dat iemand, doordat het DNA-profiel van een familielid in de DNA-databank
is verwerkt of doordat een familielid zijn celmateriaal afstaat ten behoeve
van een vergelijking van zijn DNA-profiel met het DNA-profiel van betrokkene,
sneller kan worden opgespoord terzake van een door hem begaan strafbaar feit
waarbij celmateriaal van hem is achtergebleven. Het belang om niet of minder
gemakkelijk opgespoord te kunnen worden, is echter geen rechtens te respecteren
belang en rechtvaardigt geen bescherming door het verbod op bovenpersoonlijk
gebruik van erfelijkheidsgegevens, zoals neergelegd in artikel 21, vierde
lid, van de Wet bescherming persoonsgegevens.
 
 De regering geeft in de toelichting aan dat de grote lijsten van namen
met zogenaamde gedeeltelijke overeenkomsten tussen DNA-profielen, die een
actieve doorzoeking van de DNA-databank op verwantschap bij het Nederlands
Forensisch Instituut kan opleveren, een groot beslag kunnen leggen op de capaciteit
van het instituut, de politie en justitie. De leden van de VVD-fractie willen
graag van de regering een nadere toelichting krijgen met betrekking tot de
kosten en eventuele capaciteitsproblemen die daaruit voortvloeien.
 De verwachting bestaat dat na de introductie van DNA-verwantschapsonderzoek
in het Wetboek van Strafvordering jaarlijks 15 à 20 keer per jaar gebruik
zal worden gemaakt van dit instrument. Hoe groot de werklast is die daaruit
voor de betrokken ketenpartners voortvloeit, hangt ervan af of het verwantschapsonderzoek
actief of passief wordt toegepast. Actief verwantschapsonderzoek zal een groter
beslag op de capaciteit van de betrokken ketenpartners leggen dan passief
verwantschapsonderzoek. Verder zal actief verwantschapsonderzoek waarbij het
DNA-profiel van de onbekende verdachte wordt vergeleken met alle in de DNA-databank
verwerkte DNA-profielen, weer meer capaciteit vergen dan actief verwantschapsonderzoek
waarbij het DNA-profiel van de onbekende verdachte slechts wordt vergeleken
met het DNA-profiel van het familielid van de verdachte die bijvoorbeeld onvindbaar
is of de derde die niet meewerkt aan een grootschalig DNA-onderzoek. Daarnaast
geldt dat de toepassing van verwantschapsonderzoek niet alleen capaciteit
zal vergen, maar ook efficiencywinst in de vorm van tijd en capaciteit zal
opleveren. Door dit type DNA-onderzoek kan immers een persoon als mogelijke
dader van een misdrijf in beeld komen die door andere opsporingsinstrumenten
niet in beeld kan komen, dan wel kan een persoon als mogelijke
dader worden uitgesloten. Gelet op het vorenstaande en de te verwachten, beperkte
aantallen verwantschapsonderzoeken per jaar wordt ervan uitgegaan dat er geen
extra financiële middelen nodig zijn voor de wettelijke introductie van
verwantschapsonderzoek.
 
 De leden van de VVD-fractie vinden de reikwijdte van het wetsvoorstel
aan de beperkte kant, nu het DNA-verwantschapsonderzoek alleen toegestaan
is bij een misdrijf waarop een gevangenisstraf van acht jaar of meer is gesteld
en een beperkt aantal ernstige gewelds- en zedenmisdrijven die ten minste
met zes jaar gevangenisstraf worden bedreigd. Nu valt een misdrijf, zoals
bijvoorbeeld artikel 306 van het Wetboek van Strafrecht, waarbij een dodelijk
slachtoffer valt te betreuren, hier niet onder, aangezien hier maximaal een
gevangenisstraf van drie jaar op staat. Deze leden zijn van mening dat het
DNA-verwantschapsonderzoek dient te worden toegestaan bij misdrijven waarop
een gevangenisstraf van vier jaar of meer is gesteld en misdrijven van vier
jaar of minder, waarbij de fysieke integriteit van het menselijk lichaam wordt
aangetast. Zij verzoeken de regering hier nader op in te gaan en aan te geven
waarom het DNA-verwantschapsonderzoek in deze gevallen niet mogelijk moet
worden gemaakt.
 In reactie op soortgelijke vragen van de leden van de CDA-fractie en van
de PvdA-fractie heb ik de argumenten aangegeven op grond waarvan is gekozen
voor de in het wetsvoorstel neergelegde grens voor toepassing van actief DNA-verwantschapsonderzoek
en ik het niet aangewezen acht de grens te verlagen naar misdrijven waarvoor
voorlopige hechtenis mogelijk is. Kortheidshalve verwijs ik naar die reactie.
Zoals ook de leden van de VVD-fractie onderkennen, kan DNA-verwantschapsonderzoek
het risico met zich brengen dat politie en justitie onschuldige burgers benaderen.
Ook al zal, zoals ik op een van de hiervoor gestelde vragen van deze leden
uiteengezet heb, er alles aan gedaan worden om dat risico zoveel mogelijk
te voorkomen en te minimaliseren, zal dit type DNA-onderzoek een zwaardere
inbreuk op het recht op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer opleveren
dan het klassieke DNA-onderzoek. Om die reden acht ik het gerechtvaardigd
en redelijk dat aan de toepassing van actief DNA-verwantschapsonderzoek zwaardere
voorwaarden worden verbonden.
 Op grond van dezelfde argumenten vind ik het ook niet gerechtvaardigd
en redelijk de grens verder te verlagen tot misdrijven van vier jaar of minder,
waarbij de fysieke integriteit van een persoon wordt aangetast. Als belangrijk
ander argument voor mijn afwijzende houding ten aanzien van deze laatste grens
voer ik aan dat, indien de grens voor toepassing van DNA-verwantschapsonderzoek
naar deze grens zou worden verlegd, het bij een lagere grens zou kunnen worden
ingezet dan het klassieke DNA-onderzoek, terwijl het, zoals ik hiervoor heb
gesteld, een grotere beperking van het recht op de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer kan opleveren dan het klassieke DNA-onderzoek. Klassiek DNA-onderzoek
kan, evenals DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken,
alleen maar worden verricht in geval van misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis
mogelijk is. Met de voorlopige-hechtenis-grens is aangesloten bij het in het
Wetboek van Strafvordering sinds jaar en dag vastgelegde uitgangspunt dat
dwangmiddelen die een inbreuk maken op de lichamelijke integriteit, kunnen
worden bevolen in geval van verdenking van een strafbaar feit waarvoor voorlopige
hechtenis is toegelaten. In paragraaf 6.1 van de verkenningsnota heb
ik aangegeven dat een verdere verlaging van de grens voor toepassing van klassiek
DNA-onderzoek naar minder ernstige misdrijven dan misdrijven waarvoor voorlopige
hechtenis is toegelaten, een principiële koersverandering zou zijn. In
dat kader heb ik gemotiveerd uiteengezet dat voor een dergelijke verandering geen dringende maatschappelijke noodzaak in de zin van artikel 8 van
het EVRM aanwezig is.
 
 De regering geeft verder aan dat het DNA-verwantschapsonderzoek alleen
kan worden bevolen indien dat nodig is in het kader van het onderzoek dat
dient ter opheldering van een zeer ernstig misdrijf. De leden van de VVD-fractie
vragen wat de regering hier precies mee bedoelt. Hiermee wordt bedoeld dat
een bevel tot actief DNA-verwantschapsonderzoek alleen kan worden gegeven
indien de inzet van dat instrument van belang is voor de opheldering van het
misdrijf in het kader waarvan het bevel wordt gegeven en dat misdrijf een
misdrijf is waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van
acht jaar of meer is gesteld en een beperkt aantal ernstige gewelds- en zedenmisdrijven,
die met minder dan acht jaar, maar ten minste met zes jaar gevangenisstraf
worden bedreigd.
 
 Zoals aangegeven, zijn de leden van de VVD-fractie van mening dat het
DNA-verwantschapsonderzoek toegestaan zou moeten zijn bij een misdrijf waarop
gevangenisstraf van vier jaar of hoger staat, maar bij een misdrijf waarop
minder dan vier jaar gevangenisstraf staat waarbij de fysieke integriteit
van het menselijk lichaam is aangetast. In dat verband vragen zij of de regering
het met hen eens is dat aantasting van de fysieke integriteit van het menselijk
lichaam een ernstig misdrijf is en zo nee, waarom niet.
 In reactie op deze vragen merk ik het volgende op. Het Wetboek van Strafvordering
gaat ervan uit dat alle misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis toegelaten
is, als ernstige misdrijven kunnen worden aangemerkt en alle misdrijven waarvoor
waarvoor geen voorlopige hechtenis mogelijk is, als minder ernstige misdrijven.
Daarmee wordt aangesloten bij de sinds jaar en dag gangbare, in het Wetboek
van Strafvordering vastgelegde onderscheiding van strafbare feiten in meer
en minder ernstige. Dit onderscheid impliceert dat misdrijven waarvoor voorlopige
hechtenis is toegelaten en die tevens raken aan de lichamelijke integriteit
als meer ernstige misdrijven worden beschouwd en de misdrijven die daar niet
onder vallen als minder ernstige. Het loutere feit dat een misdrijf een beperking
van de lichamelijke integriteit oplevert, maakt dat misdrijf dus niet tot
een ernstig misdrijf. In de verdenking wegens een ernstig misdrijf ligt ingevolge
de systematiek van het Wetboek van Strafvordering de legitimatie besloten
om degene op wie die verdenking rust, te onderwerpen aan een dwangmiddel dat
een inbreuk maakt op de lichamelijke integriteit, zoals DNA-onderzoek. De
leden van de VVD-fractie gaan uit van een ander vertrekpunt en koppelen de
toelaatbaarheid van DNA-verwantschapsonderzoek niet alleen aan een misdrijf
waarop gevangenisstraf van vier jaar of hoger staat, maar ook aan een misdrijf
waarop minder dan vier jaar gevangenisstraf staat waarbij de integriteit van
het menselijk lichaam in het geding is. De redenen waarom in dit wetsvoorstel
dit laatste vertrekpunt geen leidraad is, heb ik uiteengezet in antwoord op
een eerdere vraag van deze leden. In dat kader heb ik tevens gemotiveerd aangegeven
dat ik voor toepassing van actief DNA-verwantschapsonderzoek zelfs de gangbare
grens van voorlopige hechtenis te laag vind en dat ik daarom gekozen heb voor
de hogere grens van een misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving een
gevangenisstraf van acht jaar of meer is gesteld en een beperkt aantal ernstige
gewelds- en zedenmisdrijven, die met minder dan acht jaar, maar ten minste
met zes jaar gevangenisstraf worden bedreigd.
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de regering met betrekking
tot het DNA-verwantschapsonderzoek stelt dat het er niet om gaat om vast te
stellen of betrokkene eerdere misdrijven heeft begaan die kunnen bijdragen
aan de opheldering van het actuele misdrijf dat hem ten laste is gelegd, maar
om de dader van het misdrijf op te sporen door te zoeken naar
gedeeltelijke overeenkomsten tussen twee DNA-profielen. Die overeenkomsten
kunnen erop duiden dat een bloedverwant van de onbekende verdachte of derde
mogelijk de dader is. Deze leden begrijpen dit zo dat een grotere groep betrokkenen
te maken kan krijgen met een inbreuk op fundamentele vrijheden, terwijl de
kans op succes niet navenant toeneemt. Deze leden verzoeken de regering dan
ook nader toe te lichten waarom deze keuze toch gerechtvaardigd is.
 Het risico dat een grote groep personen in zijn grondrechten wordt beperkt,
doet zich alleen bij een actief DNA-verwantschapsonderzoek voor waarbij een
vergelijking wordt uitgevoerd tussen het DNA-profiel van de onbekende verdachte
en alle in de DNA-databank verwerkte DNA-profielen van bekende verdachten
en veroordeelden. Om die reden gelden hiervoor zwaardere criteria. Bovendien
zal, zoals ik in antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie heb
aangegeven, alles in het werk worden gesteld om dit risisco te voorkomen dan
wel te minimaliseren. Ik verwijs hiervoor naar de vier aspecten waaraan in
het bijzonder in het geval van een dergelijk actief verwantschapsonderzoek
aandacht zal worden besteed. (1) Een actief DNA-verwantschapsonderzoek zal
alleen worden uitgevoerd aan de hand van een volledig of vrijwel volledig
DNA-profiel van de onbekende verdachte. (2) Het Nederlands Forensisch Instituut
zal na het verrichten van het actief verwantschapsonderzoek vrijwel altijd
vervolgonderzoek doen om meer wetenschappelijke zekerheid te krijgen over
de gevonden indicatie voor een familierelatie. (3) Alleen die gedeeltelijke
overeenkomsten tussen DNA-profielen worden geselecteerd ten behoeve van verder
opsporingsonderzoek die een voldoende hoge mate van verwantschap aantonen.
(4) Ten aanzien van de overgebleven, na te trekken personen zal een rangordening
worden aangebracht.
 Gelet op de Engelse praktijk waarin is aangetoond dat DNA-verwantschapsonderzoek
mogelijkheden in de opsporing biedt die door andere instrumenten niet worden
geboden – bijna 20% van de zaken (7 van de 33 zaken) in het kader
waarvan in 2005 in Engeland actief in de DNA-databank is gezocht naar verwantschapsrelaties
met het DNA-profiel van een onbekende verdachte, is mede dankzij dit instrument
opgelost – en de in Nederland al gevoelde noodzaak om dit instrument
toe te passen, acht ik het, na afweging van de naar voren gebrachte argumenten
die vóór en tegen gebruik van DNA-verwantschapsonderzoek pleiten,
noodzakelijk en proportioneel dat van DNA-verwantschapsonderzoek in strafzaken
gebruik kan worden gemaakt.
 
 De leden van de SGP-fractie constateren dat het duidelijk is dat er op
dit moment geen wettelijke grondslag is voor het actief zoeken naar verwantschapsinformatie.
Aangezien het in het voorstel gaat om een strafrechtelijk dwangmiddel, waarbij
inbreuk wordt gemaakt op grondrechten zoals de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer en de lichamelijke integriteit, dient volgens deze leden de proportionaliteitstoets
voorop te staan. Daarbij is volgens deze leden de vraag of er sprake is van
een dringende maatschappelijke noodzaak en of de omvang van de inbreuk in
een zodanige verhouding staat dat deze gerechtvaardigd is, mede met het oog
op de te verwachten effectiviteit van het middel. Voor het antwoord op deze
vraag verwijs ik de leden naar het antwoord, dat ik hiervoor heb gegeven op
de vraag van de leden van de ChristenUnie-fractie, en naar de reactie die
ik hiervoor heb gegeven op de opmerking van de leden van de PvdA-fractie dat
zij een onderbouwing van de wenselijkheid van verwantschapsonderzoek door
enkel summier te verwijzen naar Engelse ervaringen, te mager vinden.
 
 Naar de opvatting van deze leden mogen dwangmiddelen die een inbreuk maken
op de lichamelijke integriteit alleen worden toegepast indien dat nodig is
in het kader van een onderzoek ter opheldering van een strafbaar feit
(waarheidsvinding) waarvan betrokkene wordt verdacht. Het voorstel tot introductie
van DNA-verwantschapsonderzoek geeft de leden van de SGP-fractie aanleiding
de vraag te stellen of het criterium van een verdenking van een concreet misdrijf
niet wordt vervangen door de verwachting van mogelijke betrokkenheid bij andere
misdrijven, om langs die omweg het concrete misdrijf op te lossen. In antwoord
op deze vraag merk ik op dat het geenszins de bedoeling is om de relatie met
het concrete misdrijf los te laten. DNA-verwantschapsonderzoek kan alleen
kan worden bevolen indien de inzet van dat instrument van belang is voor de
opheldering van het misdrijf in het kader waarvan het bevel wordt gegeven.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen zich af of het voorgestelde DNA-verwantschapsonderzoek
er niet toe leidt dat niet alleen de persoonlijke levenssfeer van de verdachte,
maar ook steeds meer die van derden wordt geraakt.
 DNA-verwantschapsonderzoek kan derden inderdaad raken, maar dat is nu
ook het geval bij het klassieke DNA-onderzoek. Bij een grootschalig DNA-onderzoek
wordt bijvoorbeeld aan derden gevraagd om met hun instemming celmateriaal
af te staan met het doel hun daaruit verkregen DNA-profiel te vergelijken
met het DNA-profiel van de onbekende verdachte. Tegen deze personen bestaat
individueel geen aanwijzing van betrokkenheid bij het misdrijf (zij zijn bijvoorbeeld
geselecteerd omdat ze aan het daderprofiel voldoen of in de omgeving wonen
waar het slachtoffer is vermoord), terwijl door het afstaan van celmateriaal
wel een inbreuk wordt gemaakt op het recht op bescherming van de lichamelijke
integriteit en het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer.
 
 In algemene zin kunnen de leden van de SGP-fractie de opvatting van de
regering onderschrijven dat het belang van een aan de verdachte verwante persoon
om niet of minder gemakkelijk opgespoord te kunnen worden geen rechtens te
respecteren belang is. Dit belet hen echter vooralsnog niet om grote vraagtekens
te plaatsen bij de consequentie van de voorgestelde regeling, die het mogelijk
maakt dat DNA-profielen van verdachten en veroordeelden worden gebruikt ten
behoeve van het opsporen van strafbare feiten van de familieleden van die
verdachten en veroordeelden. In dat verband vragen zij of de consequentie
niet kan zijn dat de verwante van een verdachte of veroordeelde kan worden
opgespoord, ook al bestond oorspronkelijk geen verdenking tegen hem en van
hem geen DNA-profiel in de DNA-databank was verwerkt. Dat is inderdaad de
consequentie van het toepassen van DNA-verwantschapsonderzoek. Het DNA-verwantschapsonderzoek
is immers gericht op het verkrijgen van een gedeeltelijke overeenkomst tussen
DNA-profielen. Deze gedeeltelijke overeenkomst kan erop duiden dat een bloedverwant
van de onderzochte persoon de mogelijke dader is. Maar deze overeenkomst geeft
niet de zekerheid dat die persoon ook inderdaad op de plaats van het misdrijf
aanwezig is geweest of dat hij de dader is. Het blijft daarom van belang dat,
naast DNA-onderzoek, het reguliere recherchewerk wordt voortgezet en ook verder
wordt ontwikkeld. Alleen in samenhang daarmee zal een misdrijf uiteindelijk
kunnen worden opgehelderd.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen op welke wijze aan de hand van de praktijk
kan worden aangetoond dat er een dringende behoefte bestaat aan de mogelijkheid
van toepassing van dit instrument. Hiervoor verwijs ik naar de Engelse praktijk
waarin is aangetoond dat DNA-verwantschapsonderzoek mogelijkheden in de opsporing
biedt die door andere instrumenten niet worden geboden. Bijna 20% van
de zaken (7 van de 33 zaken) in het kader waarvan in 2005 in Engeland actief
in de DNA-databank is gezocht naar verwantschapsrelaties met het DNA-profiel
van een onbekende verdachte, is, zoals ik op een eerdere vraag van de leden
van de SGP-fractie heb beschreven, mede dankzij dit instrument opgelost. Dat
is een hoog percentage gelet op het feit dat DNA-verwantschapsonderzoek
een beperkte, aanvullende functie vervult ten opzichte van het klassieke DNA-onderzoek
en bovendien ingewikkeld van aard is. Verder is de behoefte om DNA-verwantschapsonderzoek
toe te passen ook in Nederland al dringend gevoeld. In de periode waarin er
bij politie en justitie nog geen helder beeld bestond over de wettelijke toelaatbaarheid
van DNA-verwantschapsonderzoek, is in een aantal zaken al gebruik gemaakt
van actief DNA-verwantschapsonderzoek. Ik verwijs hiervoor naar paragraaf 5.1.2
van de verkenningsnota. Uit informatie van het Nederlands Forensisch Instituut
is bovendien naar voren gekomen dat DNA-deskundigen van dit instituut naar
aanleiding van een profielvergelijking in het kader van een klassiek DNA-onderzoek
meerdere keren per jaar beschikken over informatie over mogelijke verwantschap
(het zogenaamde DNA-passief verwantschapsonderzoek).
 De positieve resultaten, die dit instrument, zoals ik ook heb aangegeven
in de memorie van toelichting en het nader rapport bij dit wetsvoorstel, in
Engeland heeft opgeleverd, en de dringende behoefte die al is gevoeld om het
in Nederland te gebruiken, zijn naar mijn mening van voldoende gewicht om
het ook hier te introduceren.
 
 De leden van de SGP-fractie merken op dat het middel uitsluitend toepassing
zou kunnen (mogen?) vinden bij een beperkt aantal (ernstige) misdrijven. Het
is deze leden echter niet duidelijk geworden aan welke concrete misdrijven
gedacht moet worden. In de stukken is onder andere sprake van moord en verkrachting,
ernstige gewelds- of zedenmisdrijven, feiten die nooit verjaren, feiten waarbij
een dodelijk slachtoffer is te betreuren, maar ook van inbraken. Een meer
nauwkeurige aanduiding is volgens deze leden wenselijk.
 De nauwkeurige omschrijving waarnaar de leden van de SGP-fractie vragen,
is gegeven in de voorgestelde artikelen 151da, derde lid, en 195g, derde lid,
Sv. Actief DNA-verwantschapsonderzoek kan worden bevolen bij alle misdrijven
waarop acht jaar of meer gevangenisstraf staat (zoals moord en verkrachting),
maar ook bij een aantal, in die artikelleden nader omschreven zeer ernstige
gewelds- en zedenmisdrijven waarop minder dan acht jaar, maar ten minste zes
jaar gevangenisstraf staat. Ik ben verheugd te vernemen – zo blijkt
verderop in het verslag – dat de leden van de SGP-fractie met instemming
kennis hebben genomen van deze grens. Passief DNA-verwantschapsonderzoek wordt
mogelijk bij een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Voor
de overwegingen, die ten grondslag liggen aan dit onderscheid in toepassingsbereik
van deze twee vormen van verwantschapsonderzoek, verwijs ik naar paragraaf 3.1.2,
onder 4, van de memorie van toelichting en hetgeen ik daarover in deze nota
heb gesteld.
 
 Hoewel de leden van de SGP-fractie het aannemelijk achten dat verwantschapsonderzoek
zal kunnen bijdragen aan de effectiviteit van de opsporing, zij het in bescheiden
mate, plaatsen zij toch vraagtekens bij de maatschappelijke noodzaak van het
voorstel. Deze vraagtekens worden mede ingegeven door het huns inziens nauwelijks
voor formulering vatbare onderscheid tussen actief en passief DNA-verwantschapsonderzoek.
Deze leden vragen zich af of dit niet een in hoge mate kunstmatig onderscheid
is. Verder vragen zij zich af of dit onderscheid als gevolg van technische
ontwikkelingen niet gemakkelijk wijzigt en of daardoor het begrip «bijvangst»
niet even gemakkelijk verschuift.
 De maatschappelijke noodzaak van de introductie van DNA-verwantschapsonderzoek
staat volgens mij los van de vraag of een onderscheid in twee vormen van DNA-verwantschapsonderzoek
houdbaar is. Dit onderscheid is naar mening houdbaar en niet gekunsteld. Het
onderscheid is van belang voor het beantwoorden van de vraag welke voorwaarden
aan de toepassing van verwantschapsonderzoek gesteld dienen te worden. Naarmate een toe te passen dwangmiddel een zwaardere inbreuk op het
recht op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van een persoon oplevert,
dienen zwaardere voorwaarden aan de toepassing daarvan te worden verbonden.
Actief DNA-verwantschapsonderzoek maakt een zwaardere inbreuk op dat grondrecht
dan passief verwantschapsonderzoek. Bij actief verwantschapsonderzoek wordt
namelijk bewust gezocht naar een verwantschapsrelatie, al dan niet met gebruikmaking
van alle in de de DNA-databank verwerkte DNA-profielen van bekende verdachten
en veroordeelden, terwijl dat niet het geval is bij passief verwantschapsonderzoek.
In dat geval legt het klassieke DNA-onderzoek zonder verdere handeling –
passief – een bepaalde mate van verwantschap bloot tussen het DNA-profiel
van de onderzochte persoon en het DNA-profiel van de onbekende verdachte.
In de voorgestelde artikelen 151da en 195g Sv is er dan ook in voorzien dat
de gestelde eisen aan actief verwantschapsonderzoek zwaarder zijn dan aan
passief verwantschapsonderzoek. Zoals in paragraaf 3.1.2, onder b, van
de memorie van toelichting en in deze nota is beschreven, ligt de grens van
toepassing van actief verwantschapsonderzoek hoger dan bij passief verwantschapsonderzoek
en is voor actief verwantschapsonderzoek, dat betrekking heeft op een vergelijking
van alle DNA-profielen, die in de DNA-databank verwerkt zijn, voorafgaande
toestemming van de rechter-commissaris vereist. De leden van de SGP-fractie
hebben moeite met het zogenoemd bovenpersoonlijk gebruik van DNA-materiaal
dat is verkregen van een verdachte of veroordeelde en dat wordt aangewend
ter opsporing van delicten die anderen dan de verdachte of veroordeelde hebben
begaan. Zij vragen of de ingrijpende aard van het dwangmiddel zich er niet
tegen verzet dat in deze situatie de verdachte zelfs geen toestemming wordt
gevraagd om de informatie te benutten. Kan dit zonder meer worden gerechtvaardigd
met een beroep op de zeer ruim geformuleerde doelomschrijving van het afnemen
van DNA-materiaal, namelijk het «voorkomen, opsporen, vervolgen en berechten
van andere strafbare feiten», vragen zij zich af. Zij vragen zich verder
af of het DNA-verwantschapsonderzoek zich niet van de andere dwangmiddelen
onderscheidt doordat het wordt ingezet tegen personen jegens wie geen verdenking
bestaat, ook al is het DNA-materiaal rechtmatig verkregen.
 De aard van DNA-verwantschapsonderzoek verzet zich er naar mijn mening
niet tegen dat het celmateriaal dat verdachten en veroordeelden op vrijwillige
basis of gedwongen ingevolge het Wetboek van Strafvordering of de Wet DNA-onderzoek
bij veroordeelden ten behoeve van een klassiek DNA-onderzoek hebben afgestaan,
alsmede de DNA-profielen, die uit dat celmateriaal zijn verkregen en verwerkt
in de DNA-databank, worden gebruikt ten behoeve van een DNA-verwantschapsonderzoek,
zonder dat zij daarvoor hun toestemming hebben verleend. Ingevolge deze wetgeving
mogen DNA-profielen van verdachten en veroordeelden worden verwerkt voor het
voorkomen, opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten. Het gebruik
van de DNA-profielen van verdachten en veroordeelden ten behoeve van het opsporen
van strafbare feiten van de familieleden van die verdachten en veroordeelden
door middel van DNA-verwantschapsonderzoek past naar mijn mening binnen deze
brede doelstelling en is verenigbaar daarmee. Het gaat hier niet om het afzonderlijk
inzetten van een dwangmiddel tegen personen jegens wie nog geen verdenking
bestaat, zoals de leden van de SGP-fractie lijken te veronderstellen, maar
om zogenaamd hergebruik van al beschikbare persoonsgegevens. De verwante van
een verdachte of veroordeelde wier DNA-profiel in de DNA-databank is verwerkt,
kan als gevolg daarvan worden opgespoord, ook al bestond oorspronkelijk geen
verdenking tegen hem en was er van hem geen DNA-profiel in de DNA-databank
verwerkt. Zoals ook de leden van de SGP-fractie in algemene zin onderschrijven,
is het belang van de verwante om niet of minder gemakkelijk opgespoord te
kunnen worden, echter geen rechtens te respecteren belang dat
bescherming tegen bovenpersoonlijk gebruik van het DNA-profiel van de verdachte
of veroordeelde rechtvaardigt. Dat komt ook tot uitdrukking in de richtlijn
nr. 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie betreffende
de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens
en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (PbEG van 24 oktober
1995, L 81). Deze richtlijn verzet zich niet tegen bovenpersoonlijk gebruik
van erfelijkheidsgegevens in strafzaken. Voor een nadere toelichting op dat
punt verwijs ik naar paragraaf 3.1.3 van de memorie van toelichting.
Verder staat de Aanbeveling nr. R (97) 5 van het Comité van Ministers
van de Lid-Staten betreffende de bescherming van medische gegevens (Scrt.
1998, 38) expliciet toe dat erfelijkheidsgegevens worden aangewend voor de
verificatie van het bestaan van een genetische band in het kader van de bewijsvoering,
ter voorkoming van een reëel gevaar of ter repressie van een bepaald
strafbaar feit. Voor meer informatie verwijs ik eveneens naar paragraaf 3.1.3
van de memorie van toelichting.
 
 Het doet me genoegen dat de leden van de SGP-fractie de grens voor toepassing
van actief en passief DNA-verwantschapsonderzoek onderschrijven. Zij merken
verder op dat volgens het nader rapport de overige voorwaarden, die zullen
gelden voor actief DNA-verwantschapsonderzoek, niet in het Wetboek van Strafvordering
worden vastgelegd, maar in de Instructie DNA-onderzoek van het College van
procureurs-generaal. Nu voor de wetgever in het voorstel geen rol is weggelegd
ten aanzien van de formulering van de overige voorwaarden, vragen deze leden
zich af op welke wijze veranderingen in de instructie tot stand kunnen worden
gebracht, wie daartoe het initiatief kan nemen en wie de uiteindelijke beslissing
neemt.
 Anders dan de leden van de SGP-fractie lijken te veronderstellen, zijn
alle voorwaarden, die gelden voor de toepassing van actief DNA-verwantschapsonderzoek,
evenals voor passief DNA-verwantschapsonderzoek, neergelegd in dit wetsvoorstel.
Ik verwijs hiervoor naar de voorgestelde artikelen 151da en 195g Sv en de
toelichting die in paragraaf 3.1.2, onder b, van de memorie van toelichting
op deze voorwaarden is gegeven. Een van deze voorwaarden is dat actief verwantschapsonderzoek
alleen maar kan worden bevolen indien dat in het belang van het onderzoek
van het op te helderen misdrijf is. In de Instructie van het College van procureurs-generaal
zal slechts worden uitgewerkt wat onder dit criterium bij deze vorm van verwantschapsonderzoek
dient te worden verstaan. Deze uitwerking zal in nauwe samenwerking met het
Ministerie van Justitie plaatsvinden, zoals gebruikelijk is bij het opstellen
van een instructie. Uiteindelijk stelt het College van procureurs-generaal –
zo merk ik in reactie op de bovenstaande vragen van de leden van de SGP-fractie
op – de instructie vast. Indien de rechtspraktijk daartoe aanleiding
geeft, kan de instructie op initiatief van het College of van anderen uit
de rechtspraktijk of het Ministerie van Justitie – onder verantwoordelijkheid
van het College – worden aangepast.
 2.2. DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken
bij onbekende slachtoffers
 De leden van de CDA-fractie achten het van belang dat de mogelijkheden
voor het doen van DNA-onderzoek bij onbekende slachtoffers worden verruimd.
Deze leden achten het van groot belang dat het maximale wordt gedaan om de
identiteit van onbekende slachtoffers te achterhalen. Hier is niet in de eerste
plaats sprake van een opsporingsbelang, maar veel meer van het kunnen traceren
van en vervolgens inlichten van nabestaanden. In dit licht vragen zij waarom
bij onbekende slachtoffers slechts uiterlijk waarneembare persoonskenmerken
uit DNA mogen worden afgeleid en of het niet een morele plicht is om alle
technische mogelijkheden te gebruiken om de identiteit van onbekende
slachtoffers te achterhalen. Is het niet te verkiezen om het begrip «uiterlijk
waarneembare persoonskenmerken» te beperken tot de onbekende verdachte
en bij de onbekende slachtoffers alle persoonskenmerken uit DNA te mogen gebruiken,
vragen zij zich af.
 Ik onderschrijf het standpunt van de leden van de CDA-fractie dat het
maximale dient te worden gedaan om de identiteit van een ongeïdentificeerd
slachtoffer te achterhalen. Om die reden heb ik bevorderd dat dit wetsvoorstel
erin voorziet dat de reikwijdte van DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare
persoonskenmerken wordt uitgebreid tot het slachtoffer waarvan de identiteit
onbekend is. Los van het antwoord op de principiële vraag of de afgrenzing
tussen uiterlijk en niet-uiterlijke persoonskenmerken ten aanzien van het
onbekende slachtoffer dient te vervallen, is er thans geen reden aanwezig
om het in dit wetsvoorstel mogelijk te maken dat DNA-onderzoek ook gericht
kan zijn op niet-uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van het onbekende
slachtoffer. Zoals ik in reactie op een in de inleiding gemaakte opmerking
van de leden van de CDA-fractie heb aangegeven, staat het DNA-onderzoek naar
forensisch bruikbare niet-uiterlijk waarneembare persoonskenmerken nog in
de kinderschoenen. De afdeling Humane Genetica van het Leids Universitair
Medisch Centrum beschikt pas sinds korte tijd over de apparatuur om het menselijk
genoom in kaart te brengen en te analyseren en kan op dit moment niet aangeven
wat deze techniek op de korte of langere termijn voor betekenis zal hebben
voor de opsporing. De ontwikkelingen op het terrein van DNA-onderzoek naar
uiterlijke waarneembare persoonskenmerken vorderen wel gestaag. De afdeling
Forensische Moleculaire Biologie van het ErasmusMC te Rotterdam heeft het
afgelopen jaar baanbrekend werk verricht door in samenwerking met andere afdelingen
van dit medisch centrum een methode te ontwikkelen met behulp waarvan het
mogelijk is om uit celmateriaal oogkleur met tenminste 90% en haarkleur
met tenminste 85% nauwkeurigheid te bepalen. In het ontwerpbesluit
tot wijziging van het Besluit DNA-onderzoek in strafzaken dat mede ter uitwerking
van dit wetsvoorstel is opgesteld en in december 2009 voor advies is aangeboden
aan de organisaties die het aangaat, wordt voorgesteld oog- en haarkleur aan
te wijzen als persoonskenmerken waarop het DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare
persoonskenmerken gericht kan zijn. Hierdoor wordt het dusver beperkt aantal
aangewezen uiterlijk waarneembare persoonskenmerken, te weten geslacht en
ras, flink uitgebreid en wordt het mogelijk een steeds beter profiel te destilleren
uit het celmateriaal van de onbekende verdachte of het onbekende slachtoffer.
De komende jaren worden verder nieuwe inzichten verwacht op het gebied van
onder meer leeftijdsonderzoek, lichaamslengte en huidskleur. Als de techniek
en wetenschap zover zijn, zal in nauw overleg met de rechtspraktijk worden
bezien of ook deze uiterlijk waarneembare persoonskenmerken bij algemene maatregel
van bestuur dienen te worden aangewezen.
 
 Het verheugt mij dat de leden van de SP-fractie het belang van de introductie
van DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken ten behoeve
van de vaststelling van de identiteit van onbekende slachtoffers steunen,
alsmede de aanpassingen in het Wetboek van Strafvordering die daarvoor nodig
zijn.
 2.3. Bevoegdheid tot het verrichten van DNA-onderzoek
bij onbekende verdachten door de hulpofficier van justitie
 De leden van de SP-fractie steunen het voorstel om het toekennen van de
bevoegdheid tot het verrichten van DNA-onderzoek bij onbekende verdachten
aan de hulpofficier van justitie te beperken tot de zogenoemde «high-volume-crime»-misdrijven.
Zij wijzen in dit verband ook op de relatie met de voorziene
versterkte rol van de rechter-commissaris. Het doet me genoegen dat de leden
van de SP-fractie dit voorstel onderschrijven. Zij zijn klaarblijkelijk met
mij van mening dat de toekenning van de bevoegdheid in geval van een onbekende
verdachte aan de hulpofficier van justitie beperkt dient te blijven tot die
zaken die in hun aanpak geen maatwerk vergen.
 
 De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat de hulpofficier van justitie
het bevel kan geven tot afname van het DNA-materiaal van een onbekende verdachte.
Dit gezien de capaciteit bij het OM, vermindering van bureaucratie en de fysieke
afstand van de zaaksofficier. Deze leden verzoeken de regering hier nader
op in te gaan. Met de regering zijn deze leden het eens dat de zaaksofficier
betrokken dient te blijven bij het forensisch onderzoek.
 Zoals ik hiervoor, in reactie op de steunbetuiging van de leden van de
SP-fractie ten aanzien van de beperking van de in dit wetsvoorstel geïntroduceerde
bevoegdheid van de hulpofficier van justitie tot het verrichten van DNA-onderzoek
bij onbekende verdachten tot de zogenoemde «high-volume-crime»(HVC)-misdrijven,
heb aangegeven, ben ik geen voorstander van een ongeclausuleerde toekenning
van deze bevoegdheid aan de hulpofficier van justitie. Ten aanzien van de
andere misdrijven dan de «high-volume-crime»-misdrijven acht ik
het van belang dat de bevoegdheid bij de officier van justitie en de rechter-commissaris
blijft liggen. De officier van justitie dient als leider van het opsporingsonderzoek
de regie te voeren over welke sporen worden onderzocht, waarop de sporen worden
onderzocht en in welke volgorde. In die optiek past het niet dat een hulpofficier
van justitie bij andere misdrijven dan HVC-misdrijven opdracht kan geven tot
het verrichten van DNA-onderzoek aan celmateriaal van een onbekende verdachte.
Toekenning van de voorgestelde bevoegdheid aan de hulpofficier van justitie,
zonder dat deze is ingeperkt tot de standaardzaken, is ook in tegenspraak
met de uitgangspunten van het programma «Versterking opsporing en vervolging»
(zie Kamerstukken II 2005/06, 30 300 VI, nr. 32). Dit programma
ziet op een daadwerkelijke betrokkenheid van de zaaksofficier bij het forensisch
onderzoek. De officier van justitie zal zowel het gezag over het onderzoek
moeten hebben, als beslissingen moeten nemen over onder meer de inzet van
opsporingsmethoden. Hij zal zich er bij de uitoefening van deze verschillende
taken steeds bewust van moeten zijn welke rol hij speelt in het onderzoek.
Uiteindelijk blijft hij verantwoordelijk voor een zorgvuldig uitgevoerd onderzoek.
Dat uitgangspunt kan worden doorkruist met de invoering van een ongeclausuleerde
bevoegdheid van de hulpofficier van justitie.
 2.4. DNA-onderzoek bij vermiste personen
 Het verheugt me dat de leden van de SP-fractie met mij van mening zijn
dat DNA-onderzoek een belangrijke rol kan spelen bij het beëindigen van
de vermissing van een persoon en van voortdurende onzekerheid over het lot
van de vermiste bij nabestaanden en dat zij dit belang voldoende achten om
in dit wetsvoorstel DNA-onderzoek ten behoeve van dat doel mogelijk te maken.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin