Algemene nabestaandenwet; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19951996-24169, nr. 45c

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

07-12-1995

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24169 nr. 45c

05-12-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Rechtsgrond en karakter3. Overgangsrecht4. Private verzekerbaarheid; inkomenseffecten5. Ongehuwd samenwonenden/gezamenlijke huishouding6. De Anw en ziektekostenverzekering7. Het inkomensbegrip8. InkomenstoetsBestaande gevallen in 1998 uitgesplitst naar hoogte van
de uitkering Halfwezenuitkering9. Regresrecht10. Internationale aspecten11. Uitvoering en handhavingFinanciële effecten (mln. gld., prijzen 1994) Volume AWW bij ongewijzigd beleid (uitkeringsjaren) Volume Anw (uitkeringsjaren) 12. AnticumulatieOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24169Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 79 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 169Regeling van een verzekering voor nabestaanden (Algemene nabestaandenwet)nr. 45cMEMORIE VAN ANTWOORD1Ontvangen 5 december 1995 1. InleidingDe Algemene Weduwen- en wezenwet is niet meer van deze tijd.De behoefte om de AWW te vervangen door een wet die beter aansluit bij
de maatschappelijke ontwikkelingen van de laatste decennia geldt algemeen
en dateert reeds van halverwege de jaren tachtig. Zij is urgent geworden op
het moment dat de werkingssfeer van de AWW moest worden uitgebreid, met daarmee
samenhangende omvangrijke budgettaire consequenties, naar groepen nieuwe rechthebbenden
voor wie de wet niet was bedoeld en voor wie de wet in de meeste
gevallen ook niet nodig was.Onze hedendaagse samenleving verwacht in toenemende mate van individuele
burgers een eigen verantwoordelijkheid voor de inkomensverwerving. De eventuele
delegatie van die verantwoordelijkheid aan de partner wordt steeds meer als
een private keuze gezien.Het kabinet is, reagerend op deze ontwikkeling, van mening dat bij het
overlijden van de partner het recht op een wettelijke uitkering op mininumniveau
dient te worden voorbehouden aan die nabestaanden die niet in staat geacht
worden om zelf in het eigen inkomen te voorzien. Deze visie, die leidt tot
het beginsel van een inkomengetoetste uitkering voor een beperkte groep nabestaanden,
kan blijkens het voorlopig verslag op een breed draagvlak rekenen.Uit dit beginsel en uit de voortgaande economische verzelfstandiging van
vrouwen vloeit echter voort dat het overlijden van een partner in de meeste
huishoudens vaker dan vroeger gepaard zal gaan met een verlies aan inkomen,
zowel in de situaties waarin aanspraak zal kunnen worden gemaakt op een nabestaandenuitkering
als in de situaties waarin dit niet het geval is. Het kabinet is zich er terdege
van bewust, dat zo in de meeste situaties waarin sprake is van het overlijden
van een partner, een inkomensverlies zal worden toegevoegd aan een persoonlijk
verlies. Het is echter niet de verantwoordelijkheid van de overheid om het
risico van inkomensderving door het verlies van de partner in alle gevallen
af te dekken.Dit maakt de voorbereiding van een op het huidige tijdsgewricht toegesneden
nabestaandenwet tot een moeilijke opgave, zowel voor het kabinet
als voor de medewetgever, het parlement. Reacties uit de samenleving alsook
de zorg die spreekt uit het voorlopig verslag bevestigen dit. De moeizame
en lange weg die de voorbereiding van een nieuwe nabestaandenwet tot op heden
heeft gekend, vindt wellicht ook mede in dit gegeven zijn oorzaak. De moeilijke
afwegingen die ten grondslag liggen aan elke proeve van een moderne nabestaandenwet
kenmerken ook het thans voorliggende wetsvoorstel.Tegen de hiervoor geschetste achtergrond is het niet verwonderlijk dat
de vraag hoe dient te worden omgegaan met de rechten van bestaande AWW-gerechtigden
in relatie tot die van nieuwe nabestaanden, in de discussies over het wetsvoorstel
in de Tweede Kamer en in de inbreng in het voorlopig verslag van de zijde
van de Eerste Kamer veel aandacht heeft gekregen. In deze memorie van antwoord
zal hierna uitgebreid op dit onderwerp worden ingegaan. 2. Rechtsgrond en karakterDoor de leden van de fracties van zowel CDA, PvdA, VVD en SP en het lid
Hendriks zijn beschouwingen gewijd aan en vragen gesteld over het karakter
en de rechtsgrond van de voorgestelde Anw.Het kabinet wil hierover het volgende opmerken.Sociale zekerheid wordt gekenmerkt door solidariteit. Binnen het scala
aan wettelijke regelingen kennen voorzieningen de meeste en werknemersverzekeringen
de minste solidariteitselementen. De volksverzekeringen nemen in deze een
tussenpositie in, maar zijn allerminst homogeen, noch op het punt van de financiering,
noch op het punt van het recht op uitkering. Ook de voorzieningen en de werknemersverzekeringen
kennen overigens een aanzienlijke mate van heterogeniteit. Het onderscheid
tussen deze drie groepen van sociale zekerheidsregelingen is daarmee glijdend
en kan ook nooit op basis van een enkel criterium worden gemaakt. Voor de
inzichtelijkheid van het stelsel heeft dit zeker nadelen. Anderzijds staat
daar het voordeel tegenover van een vormgeving die per regeling nauwkeurig
kan worden gericht op het doel, respectievelijk de doelgroep.De equivalentie tussen premieplicht en uitkeringsrecht die de leden van
de CDA-fractie als een belangrijk element voor een volksverzekering beschouwen
is in dit licht bezien naar het oordeel van het kabinet minder absoluut dan
deze leden doen voorkomen. De AWW heeft als volksverzekering in elk geval
in materiële zin nooit rechten aan alle ingezetenen geboden.Immers, vóór de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep
konden weduwnaars geen aanspraak maken op een nabestaandenuitkering. Voor
ongehuwd samenwonenden en voor alleenstaanden geldt thans nog steeds dat tegenover
een premieplicht geen uitkeringsrecht bestaat. Ook nabestaanden zonder kinderen
en jonger dan 40 jaar hebben nooit recht op uitkering gehad, wat nooit ter
discussie heeft gestaan. Ook bij het voorliggende wetsvoorstel geldt dat er
niet voor alle ingezetenen uitkeringsrecht staat tegenover premieplicht. Voor
sommige groepen verdwijnt het uitkeringsrecht, voor andere wordt het geïntroduceerd
(ongehuwd samenwonenden, halfwezenuitkering). De voorgestelde wijzigingen
weerspiegelen daarmee de veranderingen in de tijdgeest.De rechtsgrond van de voorgestelde Anw (en ook, anders dan sommigen denken,
van de AWW) is het behoefteprincipe. Een belangrijk onderscheid met voorzieningen
zit in het feit dat de Anw van een verondersteld behoefteprincipe uitgaat
voor die groepen nabestaanden die niet door middel van arbeid in hun inkomen
kunnen voorzien. Voor die groepen wordt door de nabestaandenverzekering voorkomen
dat zij in behoeftige omstandigheden geraken. Daarnaast wordt de uitkering verlaagd, ingeval blijkt dat de nabestaande daadwerkelijk voldoende
inkomen heeft. Bij de meeste voorzieningen gaat het om het feitelijke behoefteprincipe
waarbij gekeken wordt of in het geheel geen middelen aanwezig zijn om in het
onderhoud te voorzien.Het volksverzekeringskarakter van de Anw komt voorts tot uitdrukking in
de aansluiting bij de kring van verzekerden, de handhaving van de financieringssystematiek
en het ontbreken van een algehele middelen- en vermogenstoets.De Anw-uitkering kan worden beschouwd als een basis-uitkering voor nabestaanden,
die eventueel aangevuld kan worden met inkomen uit vermogen of een aanvullende
nabestaandenpensioen. De Anw is dan ook vergelijkbaar met andere volksverzekeringen
met een inkomensvervangend karakter, zoals de AOW voor ouderen, waarbij de
basisuitkering aangevuld kan worden met inkomen uit vermogen of een aanvullend
ouderdoms- respectievelijk invaliditeitspensioen.Een ander element waaruit het verzekeringskarakter van de Anw duidelijk
wordt is dat inkomen uit particuliere verzekeringen geen rol speelt bij de
bepaling van het recht op alsmede de hoogte van de uitkering. Indien men van
mening mocht zijn dat alle inkomens- en vermogensbestanddelen van belang zouden
moeten zijn bij de toekenning van een nabestaandenuitkering vervalt de noodzaak
van een aparte wettelijke regeling voor nabestaanden naast de Algemene bijstandswet.De leden van de PvdA-fractie vroegen om een beschouwing over de bijzondere
verantwoordelijkheid van de overheid ten aanzien van nabestaanden. Het kabinet
is van mening dat de bijzondere verantwoordelijkheid van de samenleving voor
nabestaanden met kinderen een andere is dan bijvoorbeeld de verantwoordelijkheid
voor gescheiden ouders met kinderen. Het onderscheid in overheidszorg voor
deze groepen kan enerzijds worden verklaard door het feit dat bij gescheiden
ouders met kinderen er in principe nog twee ouders in leven zijn om zowel
de feitelijke als financiële zorg voor deze kinderen te kunnen dragen.
Bij nabestaanden is daarentegen nu juist het wegvallen van één
van de ouders de reden voor de overheid om bij te springen. Daarnaast kan
er bij een scheiding in principe van worden uitgegaan dat er sprake is van
een vrijwillige keuze van tenminste één van beide ouders om
niet langer de feitelijke en financiële zorg voor elkaar en de kinderen
te delen, terwijl in geval van overlijden deze vrijwilligheid uiteraard ontbreekt.
Juist daar waar sprake is van tenminste gedeeltelijke verantwoordelijkheid
van betrokkenen zelf kan de verantwoordelijkheid van de maatschappij een andere
zijn dan in situaties waarin de verantwoordelijkheid van betrokkene ontbreekt.Er is, dit in antwoord op de vraag van het lid van de VVD-fractie, dus
geen sprake van een andere zorgplicht van de bijstandsouder of de nabestaande
ten opzichte van hun kind(eren), maar van een andere verantwoordelijkheid
van de samenleving ten opzichte de bijstandsouder versus de nabestaande. Bij
het bereiken van de leeftijd van 18 jaar van het jongste kind ligt het evenwel
in de rede dat ook ten opzichte van de nabestaande de bijzondere verantwoordelijkheid
van de samenleving vervalt.Overigens is het wel zo dat de exacte invulling van wat verstaan moet
worden onder groepen nabestaanden «waarvoor de samenleving een bijzondere
verantwoordelijkheid heeft», voor discussie vatbaar is. Zo is het geboortejaar
voor oudere nabestaanden zonder kinderen tijdens de parlementaire behandeling
ook geamendeerd.Over het verzekeringskarakter van de volksverzekeringen zijn in het verleden
bij diverse gelegenheden debatten met het parlement gevoerd. Ik wijs in dit
verband onder meer op de wijziging van de financieringsstructuur van de Algemene
Kinderbijslagwet en de wetsvoorstellen tot herziening van het
belastingstelsel, de zogenaamde Oort-wetsvoorstellen. Ook bij die gelegenheden
is van de zijde van het kabinet steeds aangevoerd dat niet één
element bepalend is voor het al dan niet sprake zijn van een volksverzekeringskarakter.
Bij die gelegenheden genoemde elementen waren onder meer de kring van verzekerden
en het ontbreken van een algehele middelen- en vermogenstoets. Het kabinet
erkent dat met het aanbrengen van inkomensafhankelijke elementen kenmerken
die ook bij een voorziening bestaan, worden aangebracht. Het kabinet vindt
dit ook voor de hand liggend, in een maatschappij waarin langzaam maar onmiskenbaar
het traditionele kostwinnersmodel (man verdient inkomen buitenshuis, vrouw
is verantwoordelijk voor zorgactiviteiten) terrein verliest aan een meer geïndividualiseerde
samenleving waarin zich veelvuldig andere rollenpatronen voordoen. Juist de
overgangsfase waarin onze maatschappij zich thans bevindt noopt het kabinet
om een goed evenwicht te vinden tussen de verschillende systemen, die bij
de verschillende verhoudingen en rollenpatronen aansluiten.Het kabinet is van oordeel dat het thans voorliggende wetsvoorstel aan
die criteria voldoet.Met het handhaven van de AWW voor bestaande rechthebbenden en de introductie
van een Algemene voorzieningenwet voor nieuwe gevallen, zoals door de leden
van de CDA-fractie wordt gesuggereerd zou, afgezien van de budgettaire consequenties
die dit met zich zou hebben meegebracht, in elk geval geen recht worden gedaan
aan het gegeven dat thans veelvuldig uitkeringen worden verstrekt aan hen
die door arbeid in het eigen levensonderhoud voorzien.Tot slot nog een reactie op de stelling van het lid van de SP-fractie
dat er van uit gegaan wordt dat nabestaanden geboren na 1949 in staat zijn
zelf te zorgen voor een nabestaandenpensioen. Bedoeld is dat deze categorie
nabestaanden geacht wordt zelf in het eigen onderhoud te kunnen voorzien,
hetzij door arbeid hetzij door zich te verzekeren voor het risico van overlijden.Het lid Hendriks meent ten onrechte dat er na verloop van tijd geen nieuwe
Anw-gerechtigden meer zullen zijn. Dit is niet juist; in het wetsvoorstel
blijft ook in de toekomst recht op een Anw-uitkering bestaan voor nabestaanden
met een kind onder de 18 jaar en voor arbeidsongeschikte nabestaanden. 3. OvergangsrechtDe leden van veel fracties stellen vragen over het overgangsrecht dat
gekozen is in het onderhavige wetsvoorstel ten aanzien van bestaande AWW-gerechtigden.
Frequent wordt verwezen naar de motie-Van de Zandschulp die is aangenomen
bij de behandeling van de Notitie Overgangsrecht in de Eerste Kamer.De leden van de CDA-fractie stellen bij de behandeling van de Notitie
Overgangsrecht aangegeven te hebben dat bij overgangsrecht het primaat zou
moeten worden gelegd bij het rechtszekerheidsen vertrouwensbeginsel. De reden
hiervoor is dat de burgers verwachtingen hebben van de overheid. Zij menen
dat het kabinet onvoldoende heeft rekening gehouden met de wens van de Kamer
zoals neergelegd in de motie-Van de Zandschulp (eerbiedigende werking als
uitgangspunt bij wijzigingen in sociale verzekeringswetten).De leden van de PvdA-fractie zijn er vooralsnog niet van overtuigd dat
het voorgestelde overgangsrecht in de Anw recht doet aan de motie-Van de Zandschulp.
Deze leden menen dat bepaalde argumenten die het kabinet noemt voor uitgestelde
of eerbiedigende werking (bijvoorbeeld dat AWW-gerechtigden zich niet meer
particulier kunnen verzekeren of dat zij slecht zijn voorbereid op het einde
van de uitkering) misschien wel zo'n brede gelding zouden moeten hebben dat
geen enkele AWW-gerechtigde nadeel zou ondervinden van de invoering
van de Anw. Verder stellen deze leden dat de periode tot 1 januari 1998 voor
sommigen te kort zal zijn en dat niet iedereen meer inkomen kan verwerven.
Deze leden menen voorts dat de aankondiging van wijziging van de AWW (bijvoorbeeld
wat betreft invoering van de inkomenstoets) als zodanig een argument kan zijn
om te kiezen voor uitgestelde werking, maar dat dit in de vormgeving van het
overgangsrecht nu geen rol speelt.Ook de leden van de fracties van D66, de SP, de GPV, de SGP en de RPF
en het lid Hendriks vragen om nadere toelichting op het overgangsrecht. Het kabinet betreurt het dat bepaalde leden de indruk hebben dat het kabinet
niet serieus heeft aangegeven hoe zij de relatie ziet tussen het gekozen overgangsrecht
in dit wetsvoorstel en de inhoud van de motie-Van de Zandschulp. Het kabinet
is juist met deze leden van mening dat dit onderwerp een gedegen behandeling
verdient en is uiteraard bereid het gekozen standpunt toe te lichten. Een
precieze uiteenzetting van de voorgestelde regeling voor bestaande AWW-gerechtigden
is te meer op haar plaats, omdat een gedeelte van het overgangsrecht bij amendement
in het wetsvoorstel is gekomen en dus nog niet in de schriftelijke stukken
kon worden toegelicht.Het kabinet onderkent het belang van het in de motie Van de Zandschulp
neergelegde uitgangspunt. Het kabinet is van mening dat de in het wetsvoorstel
gekozen vorm van het overgangsrecht hiermee spoort, omdat bestaande AWW-gerechtigden
in beginsel hun uitkering behouden. Het kabinet deelt de opvatting van de
Kamer dat de afweging tussen gelijkheidsbeginsel en rechtszekerheidsbeginsel
voldoende gemotiveerd moet worden. Het kabinet is van mening dat dat in dit
wetsvoorstel zeker gebeurd is. Er wordt aan het rechtszekerheidsbeginsel zoveel
als mogelijk is binnen de uitgangspunten van de nieuwe wet recht gedaan, zeker
nu het amendement Kalsbeek c.s. is verwerkt in het wetsvoorstel.Het kabinet deelt de mening dat het essentieel is dat burgers kunnen vertrouwen
op de overheid en niet volkomen onverwacht ingrijpende wijzigingen in hun
inkomenspositie ondervinden. Om die reden is geregeld dat bestaande AWW-gerechtigden
in beginsel het recht op hun nabestaandenuitkering behouden. Geen enkele AWW-gerechtigde
verliest de uitkering, omdat hij tot een groep behoort die onder de werking
van de Anw geen uitkering gekregen zou hebben. In dit opzicht is er dus volledig
eerbiedigende werking en worden bestaande AWW-gerechtigden ontzien. Gezien
de doelstelling en reikwijdte van dit wetsvoorstel echter (een inkomensgetoetste
uitkering) worden bestaande AWW-gerechtigden wel met bepaalde aspecten van
dit wetsvoorstel geconfronteerd, echter pas per 1 januari 1998. Het betreft
dan met name de inkomenstoets en de gelijkstelling. Wat betreft de gelijkstelling
is het zo dat de Anw nieuwe rechten geeft aan ongehuwd samenwonenden; de keerzijde
van deze uitbreiding van de doelgroep is dan dat samenwonende nabestaanden
hun uitkeringsrecht verliezen. Wel is voor deze groep een overgangstermijn
gesteld; de toets op het samenwonen wordt pas per 1 januari 1998 van kracht.
Bovendien is er een uitzondering gemaakt voor samenwonende AWW-ers die geboren
zijn voor 1941: zij behouden in ieder geval een inkomensonafhankelijk deel
ter hoogte van 30% minimumloon. Wat betreft de inkomenstoets is het zo dat
de nieuwe wet geen uitkering wil verschaffen aan uitkeringsgerechtigden die
zelf een voldoende inkomen hebben. Voor de nabestaanden met een inkomen uit
arbeid is er een ruime vrijlating, zodat tot een inkomen van circa 3800 gulden
per maand er nog een gehele of gedeeltelijke uitkering rest. Het is in dit
verband van belang dat van alle weduwen met AWW circa driekwart in het geheel
geen korting op de uitkering zal ondervinden. Van alle AWW-ers die geboren
zijn voor 1941 wordt de inkomenstoets in 1998 slechts gedeeltelijk toegepast.
Zij behouden in alle gevallen een inkomensonafhankelijk deel van
30% minimumloon. De grote betekenis van de gekozen vormgeving blijkt uit het
gegeven dat van de 131 500 bestaande AWW-ers in 1998 minder dan 10 000
personen hun uitkering geheel verliezen als gevolg van de inkomenstoets. Van
de 110 000 weduwen verliezen slechts 4000 personen hun uitkering geheel;
zie hiervoor de tabel Bestaande gevallen in 1998 uitgesplitst naar hoogte
van de uitkering, op pagina 24.Voor de volledigheid zij verder vermeld dat AWW-gerechtigden met een kind
onder de 18 jaar hun uitkering niet verliezen als hun kind 18 jaar wordt,
maar die uitkering kunnen behouden volgens de voorwaarden van de AWW. In het
algemeen zal het zo zijn dat zij de uitkering kunnen behouden tot de leeftijd
van 65 jaar. De reden hiervoor is dat van deze groep moeilijk verwacht kan
worden dat zij, zonder daar in het verleden op voorbereid te zijn, hun oriëntatie
op het arbeidsproces ingrijpend wijzigen. Tot slot zij vermeld dat de verlaging
van de 100%-uitkering naar een 90%-niveau door middel van bevriezing zal geschieden.Het is niet zo – zoals de leden van de CDA-fractie suggereren –
dat het kabinet koste wat kost aan het rechtsgelijkheidsbeginsel vasthoudt.
In het onderhavige geval echter concludeert het kabinet dat er geen voldoende
rechtvaardiging is om bestaande AWW-gerechtigden in alle opzichten en tot
in lengte van dagen anders te behandelen dan toekomstige Anw-gerechtigden,
en zodoende als het ware decenni lang twee systemen naast elkaar te laten
bestaan.De leden van de PvdA-fractie stellen enkele indringende vragen over de
mogelijkheid voor AWW-gerechtigden om meer inkomsten te verwerven of het uitgavenpatroon
aan te passen. Het kabinet is het er mee eens dat een geheel arbeidsongeschikte
nabestaande (die in het voorbeeld van deze leden blijkbaar een AWW-uitkering
combineert met een WAO-uitkering) in het algemeen niet in staat zal zijn het
inkomen door arbeid op peil te houden, als de nabestaandenuitkering gekort
wordt ten gevolge van de WAO-uitkering. Betrokkene zal dus per 1 januari 1998
een inkomensterugval hebben, waarover in bepaalde gevallen niet te licht gedacht
moet worden. Er zijn echter andere overwegingen die bij de beoordeling van
een dergelijke situatie ook betrokken moeten worden. Er zijn ook arbeidsongeschikte
nabestaanden die alleen een AWW-uitkering hebben; zij zitten de facto in dezelfde
situatie, namelijk dat zij als zij geen aanvullend pensioen hebben, op het
sociaal minimum zitten. Bovendien is het zo dat de eerst genoemde betrokkene
al die jaren twee sociale verzekeringsuitkeringen, een minimum AWW-uitkering
en mogelijk een bovenminimale WAO-uitkering, heeft kunnen combineren, wat
toch in zijn algemeenheid een ongewenste situatie is. Ook zijn niet alle gevallen
van AWW en WAO vergelijkbaar; denk bijvoorbeeld aan een WAO-er die door het
overlijden van zijn vrouw opeens een AWW-uitkering naast de WAO kreeg, terwijl
hij voor die tijd ook alleen van de WAO leefde.Het tweede punt van deze leden betreft de lengte van de termijn die in
het overgangsrecht gekozen is, namelijk van 1 april 1996 tot 1 januari 1998.
Het kabinet denkt dat in de beleving van sommige personen iedere termijn te
kort lijkt, terwijl toch in het algemeen deze termijn voldoende lang geacht
kan worden.Deze leden vragen nog of het kabinet een variant heeft overwogen waarbij
een relatie wordt gelegd tussen het tijdstip dat een voornemen tot een bepaalde
wijziging openbaar wordt gemaakt, en het tijdstip dat een uitkeringsgerechtigde
recht heeft gekregen op de uitkering. In dit geval zou dat betekenen dat voor
iemand die al AWW had op het moment dat de voorstellen voor wijziging van
de AWW in de publiciteit kwamen, een andere overgangsregeling zou gelden dan
voor iemand die na dat tijdstip AWW-uitkering had gekregen. Het kabinet heeft
dit niet overwogen. Het kabinet is wel van mening dat het feit
dat wijzigingen ophanden waren en dat daar voldoende bekendheid aan is gegeven
(bijvoorbeeld met betrekking tot de inkomenstoets), betekent dat mensen zich
daar op hebben kunnen voorbereiden. Mensen zijn hierdoor bijvoorbeeld in de
gelegenheid geweest zich te scholen, te oriënteren op de arbeidsmarkt,
meer te gaan werken, etcetera. De inkomenstoets zal voor praktisch niemand
een nieuw gegeven zijn. Dit geldt echter evenzeer voor mensen die al lang
een AWW-uitkering hadden, als voor mensen die pas korte tijd geleden voor
het eerst een AWW-uitkering ontvingen. Het kabinet acht het niet juist in
dit verband onderscheid te maken naar het moment waarop men voor het eerst
AWW-uitkering ontving.De leden van de D66-fractie vragen naar inzicht in de opbrengsten van
de volgende twee alternatieven:1. De AWW wordt afgeschaft per 1 januari 1997. Bestaande gevallen behouden
hun uitkering.2. De AWW wordt per 1 januari 1997 vervangen door een nieuwe wet die uitsluitend
voorziet in een inkomensafhankelijke gewenningsuitkering van 3 dan wel 6 maanden.
Bestaande gevallen behouden hun uitkering.ad 1. Wanneer per 1 januari 1997 de AWW wordt afgeschaft, waarbij bestaande
rechten worden gewaarborgd, dan treedt in de AWW in 1998 een besparing op
ten opzichte van ongewijzigd beleid van 825 miljoen gulden. Daartegenover
staat een weglek naar de ABW van 365 miljoen en een besparingsverlies als
gevolg van het niet doorgaan van het vorige wetsvoorstel Anw van 455 miljoen.
Per saldo treedt in 1998 een besparing op van 5 miljoen gulden ten opzichte
van de meerjarenramingen. Dit betekent een besparingsverlies van 815 miljoen
ten opzichte van het voorliggende wetsvoorstel.Uitgaande van de huidige premiegrondslag zou de AWW-premie kunnen dalen
van 1,8% in 1995 tot 1,5% in 1998. In de structurele situatie zal de premie
tot nul dalen.Ter vergelijking: het voorliggende wetsvoorstel zal (uitgaande van de
huidige premiegrondslag) leiden tot een daling van de AWW-premie naar 1,3%
in 1998.ad 2. Ten opzichte van de variant onder 1 treedt vanaf 1998 een besparingsverlies
op van 130 miljoen per jaar bij een gewenningsuitkering van 3 maanden en een
besparingsverlies van 260 miljoen per jaar bij een gewenningsuitkering van
6 maanden. Ten opzichte van het wetsvoorstel betekent dit dus een besparingsverlies
van resp. 945 miljoen en 1075 miljoen in 1998. De AWW-premie zal kunnen dalen
tot 1,6% in 1998 bij een gewenningsuitkering van 6 maanden en 1,55% bij een
gewenningsuitkering van 3 maanden (uitgaande van de huidige premiegrondslag).
In de structurele situatie zal nog een AWW-premie nodig zijn van 0,05% bij
een gewenningsuitkering van 3 maanden en 0,1% bij een gewenningsuitkering
van 6 maanden (uitgaande van de huidige premiegrondslag).Het kabinet wijst beide alternatieven af. Beide alternatieven hebben als
nadeel dat geen enkele toekomstige nabestaande meer een zodanige uitkering
kan krijgen dat hij of zij daarvan zou kunnen leven. Iedere toekomstige nabestaande
zou dan geacht worden zelf voor het inkomen te kunnen zorgen, ook nabestaanden
met jonge kinderen, arbeidsongeschikte nabestaanden, en oudere nabestaanden.
Een tijdelijke uitkering zou dat probleem niet oplossen omdat een tijdelijke
uitkering geen voldoende bestaanszekerheid schept, en bovendien onvoldoende
lang duurt om zich voor te kunnen bereiden op de arbeidsmarkt.Het lid van de SP-fractie meent dat er geen sprake kan zijn van gelijke
behandeling van AWW-gerechtigden en toekomstige Anw-gerechtigden, omdat
AWW-gerechtigden geen voorziening hebben kunnen treffen. Hier is wellicht
sprake van een misverstand. Het is voor AWW-gerechtigden niet nodig een voorziening
te treffen, omdat zij al een uitkering hebben en deze in beginsel ook behouden
(afgezien van het feit dat zij hem op termijn kunnen verliezen door samenwonen
of dat zij geconfronteerd worden met een korting bij voldoende inkomen). Voor
toekomstige nabestaanden die geen recht op uitkering kunnen krijgen (bijvoorbeeld
omdat zij geboren zijn na 1949 en geen kinderen hebben), is het treffen van
een voorziening wel van belang, als zij tenminste geen arbeidsinkomen hebben
en niet op de bijstand willen terugvallen. Het kabinet is dan ook niet van
mening dat bestaande gevallen het hardst door dit wetsvoorstel worden getroffen.
Het grootste verschil tussen de AWW en de Anw zit er wellicht in dat bepaalde
groepen nabestaanden onder de Anw geen uitkeringsrecht meer hebben (de hiervoor
genoemde groep). Het betreft dan echter toekomstige nabestaanden, die nu geen
AWW hebben.Het lid van de GPV-fractie (ook sprekend namens de SGP- en de RPF-fractie)
vraagt aandacht voor het geval van een weduwe met wie een pensioen is overeengekomen
waarbij een AWW-uitkering was ingebouwd, en die zich onrechtvaardig behandeld
voelt. Wat hiermee bedoeld wordt, is niet duidelijk. Een aanvullend nabestaandenpensioen
wordt in de meeste gevallen door een pensioenfonds verleend, los van de wettelijke
uitkering. Dit omdat het nabestaandenpensioen meestal gedefinieerd is als
een bepaald deel van het ouderdomspensioen. Wijzigingen die voor deze groep
per 1 januari 1998 zullen optreden, hebben in die situatie op zich geen gevolgen
voor dit aanvullend nabestaandenpensioen. Het nabestaandenpensioen is immers
geen inkomen in de zin van het Inkomensbesluit; het zal dus niet leiden tot
een korting van de Anw-uitkering. De Anw-uitkering zal alleen een wijziging
ondergaan als betrokkene ook arbeidsinkomen heeft of samenwoont, maar deze
wijziging heeft geen relatie met het aanvullend nabestaandenpensioen. 4. Private verzekerbaarheid; inkomenseffectenLeden van verschillende fracties vragen naar de haalbaarheid van particulier
verzekeren voor gevallen dat geen recht op nabestaandenuitkering zou bestaan.De leden van de PvdA-fractie vragen of het kabinet overleg pleegt of heeft
gepleegd met particuliere verzekeraars en pensioenfondsen over de mogelijkheden
voor de burger om zich particulier te verzekeren voor het overlijdensrisico.Een dergelijk overleg heeft niet plaatsgevonden. De verzekeringsmarkt
beschikt reeds over een scala aan produkten ter verzekering van het risico
van overlijden van de partner met name op individueel niveau. Onduidelijk
is wel of verzekeraars en pensioenfondsen als het onderhavige wetsvoorstel
tot wet is geworden, met nieuwe collectieve produkten op de markt zullen komen
ter verzekering van het overlijdensrisico. Het kabinet verwacht dat hieraan
voldoende publiciteit gegeven zal worden, zodat voor de overheid geen speciale
taak als bemiddelaar of adviseur is weggelegd. Wel zal de overheid in de algemene
voorlichting over de nieuwe nabestaandenwet de mogelijkheid van particulier
verzekeren benadrukken, zodat mensen zich kunnen bezinnen op de vraag of een
particuliere verzekering voor hen zinvol is. Veel groepen die geen recht op
nabestaandenuitkering op grond van de nieuwe wet zullen krijgen, bijvoorbeeld
tweeverdieners zonder kinderen, zullen waarschijnlijk desalniettemin toch
geen particuliere verzekering afsluiten, omdat zij menen daaraan geen behoefte
te hebben. Omdat de nieuwe wet pas op 1 april 1996 ingaat, is er in de ogen van het kabinet voor individuele burgers en collectiviteiten voldoende
tijd om zich te oriënteren op de verschillende verzekeringsmogelijkheden.
Het kabinet is er van overtuigd dat de burgers op dit punt heel goed zelf
kunnen beslissen of zij zich willen verzekeren, en zo ja bij welke maatschappij.
Op andere gebieden in het maatschappelijk leven zijn burgers ook mondig genoeg
om zelf hun verzekeringspakket samen te stellen. Dit ook in antwoord op vragen
van het lid van de GPV-fractie (mede namens SGP en RPF).De leden van de PvdA-fractie vragen naar de inkomenseffecten van een met
de AWW vergelijkbare verzekering op de particuliere markt. Zij vragen om aan
te geven welke de inkomenseffecten zijn van het afsluiten van een wederkerige
overlijdensrisikoverzekering uitgaande van een huishouden waar de man 40 jaar
is en de vrouw 37 jaar bij verschillende inkomensniveaus van de man en de
vrouw.Alvorens tot beantwoording van deze vraag over te gaan hecht het kabinet
eraan enkele opmerkingen te wijden aan het kader waarin de vraagstelling naar
het oordeel van het kabinet dient te worden geplaatst. Belangrijkste uitgangspunt
van het voorliggende wetsvoorstel is dat van een gezonde burger in de kracht
van zijn/haar leven zonder verantwoordelijkheid voor de verzorging van jonge
kinderen mag worden verwacht dat deze zelf in zijn/haar onderhoud voorziet,
ook indien het hier gaat om een persoon wiens partner is overleden. Het kabinet
is van mening dat een vrouw van 37 zonder jonge kinderen tot de genoemde categorie
behoort. Het kabinet meent voorts dat de overheid niet mag worden gevraagd
voor een dergelijk persoon gedurende een periode van 28 jaar een ongetoetste
uitkering te moeten verstrekken. Indien er geen sprake is van jonge kinderen
heeft een dergelijk persoon overigens ook thans geen recht op een AWW-uitkering.
Voor de volledigheid zij vermeld dat een vrouw van 37 jaar die wel kinderen
onder de 18 jaar heeft, wel recht zou hebben op Anw-uitkering.Het is ook zeer onwaarschijnlijk dat in de genoemde case behoefte zou
bestaan aan een dekking van het overlijdensrisico volgens een met de AWW vergelijkbare
verzekering. Voor de overheid gaat het hier om een in de huidige tijdgeest
onverantwoord zware last. Hetzelfde zou gelden indien dit particulier zou
moeten worden afgedekt. Onduidelijk is ook waarom in de gegeven situatie een
wederkerig overlijdensrisico volledig conform de AWW zou moeten worden afgedekt.
Een wederkerige overlij- densrisicoverzekering past immers het meest bij een
tweeverdienerssituatie, waarin na het overlijden van een van de partners in
elk geval nog een inkomen resteert.Wel zal het veelvuldig voorkomen dat middels een kapitaalverzekering al
dan niet met lijfrenteclausule het overlijdensrisico gedeeltelijk zal worden
afgedekt, zodat bij het overlijden van een der partners een onmiskenbaar moeilijke
periode kan worden overbrugd. In de verzekeringsmarkt zijn voor dit doel vele
op maat gesneden produkten voorhanden. De premie daarvoor ligt aanmerkelijk
lager dan in het door deze leden gevraagde cijfervoorbeeld.Uitgaande van een huishouden waar de man 40 jaar is en de vrouw 37 zullen
mensen met lagere inkomens in elk geval geen wederkerige overlijdensrisicoverzekering
afsluiten. Ingeval een overlijdensrisicoverzekering is afgesloten op het leven
van de vrouw zonder inkomen of met een inkomen van een half minimumloon zal
het inkomen van de man na het overlijden van de vrouw fors stijgen. Dit terwijl
de kosten van het huishouden dalen. Bij een minimuminkomen van de man zonder
inkomen bij de vrouw is er evenmin een ratio voor het afsluiten van een wederkerige
verzekering. Dit zou immers impliceren dat thans genoegen zou worden genomen
met een laag inkomen, teneinde in het geval van overlijden een
minimuminkomen te realiseren dat ook via de Abw kan worden verkregen. De inkomenseffecten
van een wederkerige particuliere AWW-achtige verzekering voor een man met
een modaal inkomen en een vrouw met een inkomen van nihil, respectievelijk
half minimum, minimum en modaal, bedragen op huishoudensniveau: – 6.0%, – 4.4%, – 3.7%
en – 3.0%. Bij een 2x modaal inkomen van de man worden deze percentages
respectievelijk: – 3.5%, – 2.9%, – 2.5% en – 2.2%.
In de berekening is uitgegaan van een premie van f 121,– per maand
voor het overlijdensrisiko van de man en een premie van f 44,–
per maand voor het overlijdensrisiko van de vrouw. Het verschil in premie
wordt veroorzaakt doordat mannen een lagere levensverwachting hebben en in
dit geval de man ouder is. Verder is uitgegaan van de fiscale tarieven in
1995 en een AWW-premie van 1,7%.De omvang van de inkomenseffecten wordt behalve door het hoge ambitieniveau
mede veroorzaakt doordat op de zeer korte termijn de Anw-premie nog nauwelijks
gedaald is, terwijl de kosten van een particuliere verzekering daarbovenop
komen. Op de lange termijn zijn de inkomenseffecten aanzienlijk geringer omdat
dan de Anw-premie verder zal dalen. Dan zullen ook toenemende positieve koopkrachteffecten
optreden voor degenen die geen behoefte hebben aan een nabestaandenverzekering,
zoals alleenstaanden. Bovendien kan iemand die zich wel wil verzekeren, daar
op jongere leeftijd mee beginnen, wat de premie ook doet dalen.Deze leden vragen naar een indicatie van de kosten van een particuliere
verzekering ter dekking van het overlijdensrisico ter hoogte van een maandelijkse
uitkering ter hoogte van de huidige AWW-uitkering voor een 40 resp. 55 jarige
man met een acht jaar jongere vrouw.Uit gegevens die ons momenteel ter beschikking staan blijkt dat de premie
voor een dergelijke verzekering voor een 55 jarige man met een tien jaar jongere
vrouw f 470,– per maand kost. Daarbij is ervan uitgegaan dat de
man tot het 65-ste jaar premie betaalt, en dat de vrouw na het overlijden
van de man tot het 65-ste jaar een uitkering ontvangt, ongeacht eventueel
hertrouwen. Verder is ervan uitgegaan dat er geen kinderen onder de 18 in
het gezin aanwezig zijn. De premie is hoog doordat de periode waarover premie
wordt betaald slechts tien jaar is, terwijl de maximale periode waarover de
uitkering moet worden betaald, 20 jaar is.Het is overigens juist, zoals deze leden stellen, dat het particulier
verzekeren van het overlijdensrisico een zeker denivellerend effekt heeft,
omdat de premies niet afhankelijk zijn van het inkomen.De premies voor een risicoverzekering die een kapitaal uitkeert bij overlijden
van de partner, zijn niet aftrekbaar. Verzekeringen die bij overlijden van
de partner voorzien in periodieke uitkeringen, kunnen wel tot aftrek van premies
leiden. Dit is bijvoorbeeld het geval bij pensioenvoorzieningen, maar ook
bij lijfrenten. Ingevolge artikel 45, eerste lid, onderdeel g, van de Wet
op de inkomstenbelasting 1964 kunnen premies voor bepaalde vormen van lijfrenten,
onder voorwaarden, als persoonlijke verplichtingen in aftrek worden gebracht
op het inkomen. Hiertoe behoren ook premies voor een lijfrente waarvan de
termijnen ingaan bij het overlijden van de belastingplichtige en toekomen
aan de overblijvende echtgenoot of partner. In beide gevallen – pensioen
en lijfrente – zijn de in aftrek te brengen premies begrensd.Vervolgens vragen deze leden naar de uitgangspunten «behoeftecriterium»
en «bijzondere verantwoordelijkheid» in relatie tot het al dan
niet verzekerbaar zijn. Het is juist dat voor sommigen een particuliere verzekering
moeilijk of onmogelijk zal zijn als de gezondheidssituatie van betrokkene
slecht is. Overigens maakt het dan geen verschil of er sprake is van
een gezondheidsverklaring of een medische keuring. Indien een nabestaande
geen particuliere uitkering krijgt (en geen recht heeft op nabestaandenuitkering),
betekent dat niet per definitie dat hij aangewezen is op de bijstand. In beginsel
zal zo iemand zelf in het onderhoud voorzien door middel van arbeid. Het begrip
«bijzondere verantwoordelijkheid» heeft het kabinet genoemd om
duidelijk te maken dat sommige groepen nabestaanden in beginsel wel recht
hebben op nabestaandenuitkering, en andere groepen niet. Het gaat dan om groepen
nabestaanden waarvoor de samenleving een bijzondere verantwoordelijkheid heeft.
Het behoeftecriterium betekent dat vervolgens alleen een uitkering verstrekt
behoeft te worden als de nabestaande daar gezien zijn verdere inkomenspositie
behoefte aan heeft.De leden van de CDA-fractie vragen naar de kosten van het invoeren van
een vrijlating voor WAO-uitkeringen. Het invoeren van een vrijlating van 50%
minimumloon plus eenderde van het meerdere voor alle inkomen in verband met
arbeid kost in 1998 150 miljoen ten opzichte van het wetsvoorstel. Het
vrijlaten van alleen WAO-uitkeringen zal ongeveer de helft hiervan kosten.De leden van de fractie van D66 verzochten het kabinet ook bij het Verbond
van Verzekeraars te informeren naar de consequenties voor de particuliere
premiestelling in de door hen beschreven varianten van afschaffing van de
wettelijke nabestaanderegeling.Uit de contacten met het Verbond bleek dat een eenduidig antwoord op deze
vraag niet goed mogelijk is zolang onbekend is in welke mate in de gegeven
varianten nabestaandenverzekeringen individueel danwel via collectieve regelingen
vorm krijgen. In zijn algemeenheid kan worden gesteld dat voorzover overwegend
sprake zal zijn van individuele verzekeringen de hoogte van de premie wordt
bepaald door de hoogte van het risico. In collectieve contracten is het mogelijk
doorsneepremies overeen te komen. Voorzover het gaat om een voor de collectiviteit
verplichte verzekering en in die collectiviteit alle risicogroepen evenredig
zijn vertegenwoordigd, zal dit leiden tot een gemiddelde premie die voor individuen
met een hoog risico lager zal liggen dan de individuele premie. Voor individuen
met een laag risico geldt evenwel het omgekeerde. Voorzover sprake zou zijn
van een vrijwillige verzekering binnen een collectiviteit, moet derhalve worden
uitgegaan van een zekere mate van risicoselectie, als gevolg waarvan het niveau
van de doorsneepremie hoger uit zou komen dan in de omstandigheid van verplichte
deelname.Deze leden vragen of de hogere levensverwachting van vrouwen invloed heeft
op de premie voor een particuliere verzekering. Dit is inderdaad zo. De verzekering
tegen het risico van overlijden van de man is aanzienlijk duurder dan andersom
omdat de kans dat de man overlijdt groter is dan de kans dat de vrouw overlijdt.
Daarbij komt dat de vrouw vaak ook nog jonger is waardoor de verschillen versterkt
worden.Zoals hiervoor al is gesteld, kan particulier verzekeren voor sommige
personen een moeilijke zaak zijn als hun gezondheidstoestand slecht is. Deze
situatie is echter niet vergelijkbaar met de «MAAV-situatie»,
omdat de nabestaande in beginsel wel zelf in het eigen onderhoud kan voorzien
(in tegenstelling tot een arbeidsongeschikte waar bij de MAAV sprake van was).Vervolgens vragen deze leden naar de gevolgen voor het arbeidsvoorwaardenoverleg
van het al dan niet creëren van een regeling om in de pensioensfeer nabestaandenuitkering
(naast de thans gangbare) te verstrekken. Het kabinet verwacht dat de nabestaandenpensioenen
in alle pensioenregelingen opnieuw in discussie zullen komen, zowel door de
ontwikkelingen rond de AWW als door het nieuwe artikel 2b in de PSW. Op grond
van dit artikel krijgen mensen vanaf 2000 de keuze voor een nabestaandenpensioen
(als de regeling dat kent) of een hoger ouderdomspensioen. Wat
precies hier de gevolgen van zijn voor het arbeidsvoorwaardenoverleg is evenwel
niet aan te geven. Het is mij bekend dat in veel pensioenregelingen belangstelling
is om bij het nabestaandenpensioen van een opbouwsysteem over te gaan op een
risicosysteem. Ook wordt wel gedacht aan het aanbieden van een nabestaandenpensioen
voor eigen rekening van de werknemers.Deze leden vragen tot slot of de berekening van de RCO juist is dat al
diegenen wiens partner een inkomen had van minder dan f 80 000 bruto
per jaar een beroep moeten doen op de bijstand. De berekening van de RCO gaat
uit van een franchise van 2* de gehuwden AOW. Op grond daarvan komt de RCO
uit op een nabestaandenpensioen van f 22 050 per jaar bij een inkomen
van de overleden partner van f 80 000 per jaar. Deze berekening
klopt. De suggestie van de RCO dat vrijwel iedereen een lager nabestaandenpensioen
opbouwt en dus in de bijstand terecht komt klopt echter niet. Ten eerste hanteren
niet alle pensioenregelingen een franchise, en niet alle regelingen die een
franchise hanteren nemen daarvoor 2* de gehuwden AOW. Er zijn ook regelingen
die uitgaan van een lagere franchise, waardoor een hogere aanvullend pensioen
wordt opgebouwd (bv. PGGM). Bovendien zijn er wel degelijk veel alleenverdieners
met een inkomen boven de f 80 000 bruto per jaar. Uit cijfers van
het CBS over 1992 kan worden afgeleid dat ongeveer 30% van de alleenverdieners
een inkomen heeft dat hoger is dan bruto f 80 000 per jaar. Voor
oudere alleenverdieners zal dit percentage nog hoger zijn.Daarnaast heeft ongeveer 20% van de weduwen inkomen uit arbeid, terwijl
mag worden verwacht dat de arbeidsparticipatie en de verzekeringsgraad van
toekomstige nabestaanden onder invloed van het voorliggende wetsvoorstel zal
toenemen.Het is overigens onbekend hoeveel Anw-gerechtigden een eigen huis hebben,
en of dit percentage afwijkt van andere Nederlanders.De leden van de fractie van GroenLinks signaleren dat AWW-gerechtigden
waarvan in de toekomst de uitkering daalt, zich niet particulier kunnen verzekeren.Dit is juist. Het feit dat de Anw daalt geeft overigens aan dat sprake
is van aanvullend inkomen. Het op peil houden van het totale inkomen zal voor
deze categorie arbeidsinspanning vragen, net als dat het geval is voor veel
toekomstige nabestaanden. In dit verband is de ruime vrijlating van groot
belang.Deze leden (en ook die van de VVD-fractie) vragen of de regering een waarborgfonds
overweegt voor de groep personen die zich moeilijk particulier kunnen verzekeren.
Het kabinet overweegt dit niet. Nabestaanden zonder recht op nabestaandenuitkering,
die geen recht hebben op een particuliere verzekering (omdat hun partner om
welke reden dan ook niet particulier verzekerd was), kunnen zelf in hun onderhoud
voorzien door middel van arbeid. Het kabinet verwacht dat dit in de meeste
gevallen geen problemen zal opleveren, het gaat immers om arbeidsgeschikte
redelijk jonge personen (geboren na 1950). In dit opzicht wijkt de situatie
rond de Anw af van de discussies inzake de WAO. In gevallen waarin het vinden
van een betaalde baan onverhoopt niet lukt, is er het vangnet van de bijstand.Vervolgens vragen deze leden naar de gevolgen voor de pensioenen van het
ontbreken van een wettelijke nabestaandenuitkering, ook in relatie tot de
paraplubepaling.In de meeste pensioenregelingen is het zo dat het nabestaandenpensioen
gedefinieerd is als een deel van het ouderdomspensioen. De hoogte van dit
nabestaandenpensioen heeft geen relatie tot het al dan niet aanwezig zijn
van een wettelijke nabestaandenuitkering. Voor de pensioenfondsen is dit laatste
ook geen relevant gegeven. Wijzigingen in de wettelijke regeling
beïnvloeden het door het pensioenfonds uit te keren bedrag doorgaans
niet. Alleen bij bepaalde pensioensystemen (inbouw- en hiatenregelingen) is
het al dan niet uitgekeerd worden van een wettelijke uitkering wel relevant,
omdat zij het ontbreken daarvan zouden moeten aanvullen. Om te voorkomen dat
pensioenfondsen met onvoorziene kosten geconfronteerd zouden worden, is de
paraplubepaling in de wet opgenomen. Pensioenfondsen hoeven tot het jaar 2000
geen aanvullingen te doen die zij nu (bij de AWW) niet ook al zouden moeten
doen. Er wordt in die gevallen rekening gehouden met een fictieve AWW-uitkering.De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoeveel mensen nu naast
de AWW-uitkering een inkomen in verband met arbeid hebben. Het gaat om ongeveer
eenderde van de AWW-gerechtigden, zowel bij de mannen als bij de vrouwen.
De CDA-fractie vraagt om het aantal nabestaanden met een WAO-uitkering. Op
basis van zeer globale cijfers over 1990 kan dit aantal worden geschat op
ca. 15% van de nabestaanden.Deze leden vragen ook naar de inkomensafhankelijke basisuitkering voor
weduwnaars met een hoog inkomen. Aangenomen wordt dat de vragenstellers doelen
op de overgangsmaatregel voor AWW-gerechtigden met een inkomen die geboren
zijn voor 1941, en die in alle gevallen vanaf 1998 een inkomensonafhankelijk
uitkeringsdeel ter hoogte van 30% overhouden. Het is inderdaad zo dat nabestaanden
met een hoog inkomen van deze overgangsregeling meer profiteren dan nabestaanden
met een laag inkomen (omdat die laatste groep al maximaal profiteert van de
algemene vrijlatingsregeling). Deze overgangsregeling voor deze bijzondere
groep nabestaanden komt niet voort uit het behoeftebeginsel, maar uit de wens
om voor oudere nabestaanden de gevolgen van de nieuwe wet te mitigeren. Het
behoeftebeginsel betekent dat voorkomen wordt dat nabestaanden waarvan niet
verwacht kan worden dat zij zelf door middel van arbeid in hun onderhoud voorzien,
in behoeftige omstandigheden komen door het overlijden van hun partner. Indien
geen behoefte is aan uitkering omdat de nabestaande voldoende eigen inkomen
heeft, wordt geen of een lagere uitkering verstrekt.De leden van de CDA-fractie vragen naar de arbeidskansen van weduwen als
hun totaalinkomen daalt door de inkomenstoets (in 1998); dit in verband met
de passage in de toelichting dat AWW-gerechtigden een zekere overgangstermijn
krijgen om zich voor te kunnen bereiden op de inkomenstoets. Gesteld is dat
zij meer inkomen kunnen verwerven danwel genoodzaakt kunnen zijn hun uitgavenpatroon
aan te passen.In het geval de inkomenstoets toepassing vindt omdat er inkomen uit arbeid
is, speelt de vraag of betrokkene een baan zou kunnen krijgen uiteraard niet
omdat hij of zij al een baan heeft. Wel zou betrokkene natuurlijk meer uren
kunnen gaan werken of anderszins meer inkomen proberen te verwerven, maar
het is de vraag of dit nodig zal zijn gezien de ruime vrijlating.AWW-gerechtigden met daarnaast een WAO-uitkering die volledig arbeidsongeschikt
zijn, kunnen niet door middel van arbeid hun inkomen verhogen. Daar staat
echter tegenover dat het ongewenst is dat iemand twee sociale zekerheidsuitkeringen
naast elkaar ontvangt. Dat was nooit de bedoeling geweest. Het kabinet realiseert
zich dat juist deze betrokkenen voor een opgave gesteld worden als zij hun
inkomenssituatie gewijzigd zien. Om die reden is dan ook een overgangstermijn
gesteld, en is een aparte regeling gecreëerd voor AWW-gerechtigden geboren
voor 1941. Indien een nabestaande met WAO-uitkering en een daardoor gekorte
Anw-uitkering door herkeuring de WAO-uitkering zou verliezen, stijgt de Anw-uitkering
weer tot het oorspronkelijke niveau. Immers het recht op Anw-uitkering blijft
bestaan. Deze leden vragen ook naar een verduidelijking van de argumentatie voor
de inkomenstoets en de vrijlating bij inkomen uit en in verband met arbeid.De Anw kent een inkomenstoets omdat het kabinet geen overheidstaak ziet
voor de verstrekking van een uitkering aan nabestaanden als blijkt dat die
reeds een arbeidsinkomen hebben, een situatie die nu steeds vaker voorkomt.
Het kabinet vindt dit geen zinvol gebruik van collectieve middelen die zijn
bijeengebracht om voor bepaalde groepen nabestaanden een minimum-niveau te
garanderen. Dit argument van collectief opgebrachte uitkeringsgelden geldt
zowel voor nabestaanden met een inkomen uit arbeid als voor nabestaanden met
een inkomen in verband met arbeid. De vrijlatingsregeling is in het leven
geroepen om de deelname aan betaalde arbeid niet te ontmoedigen. Om die reden
wordt een deel van het inkomen uit arbeid vrijgelaten. Bij inkomen in verband
met arbeid is er geen arbeidsparticipatie, dus deze kan ook niet wel of niet
ontmoedigd worden. Daarom is er voor dit soort inkomen geen vrijlatingsregeling.Het lid Hendriks wijst op het punt dat de nabestaandenuitkering eindigt
als het jongste kind 18 jaar wordt. Hij vraagt zich af of dit niet problematisch
is als de nabestaande dan gezien haar leeftijd geen werk meer vindt.Het kabinet acht dit niet problematisch. De periode tot het jongste kind
18 jaar is kan gebruikt worden door de betreffende ouder om zich voor te bereiden
op terugkeer naar of grotere participatie op de arbeidsmarkt. Het feit dat
de uitkering eindigt, en het moment waarop, zijn volstrekt duidelijk, en de
nabestaanden zullen eventueel met behulp van de arbeidsvoorzieningsorganisatie
goed in staat zijn hun arbeidspositie indien nodig te verbeteren. 5. Ongehuwd samenwonenden/gezamenlijke huishoudingDe leden van de fracties van CDA, PvdA en SP stellen vragen met betrekking
tot de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van de Anw met name als gevolg
van de gelijkstelling van gehuwden en ongehuwd samenwonenden. Zij wezen in
dat verband op de brief van de SVB van 12 oktober jl. waarin gesproken wordt
over «aanzienlijke handhavingsproblematiek».Het kabinet erkent dat de gelijkstelling van gehuwden en ongehuwd samenwonenden
een getalsmatige vergroting van de handhavingsproblematiek met zich meebrengt.
Het gaat hierbij evenwel niet om een principiële verandering van werkzaamheden.
De SVB heeft reeds sinds per 1 januari 1987 de gelijkstelling van gehuwden
en ongehuwd samenwonenden in de AOW is ingevoerd, ervaring opgedaan met de
verificatie en controle van de leefvorm. Het doortrekken van deze gelijkstelling
naar de Anw betekent derhalve wel een verzwaring van de taken van de SVB,
het betekent niet dat de SVB met geheel nieuwe activiteiten wordt geconfronteerd.De SVB beschikt als uitvoerder van deze regelingen over de middelen, zoals
gebruik Sofinummer, koppeling aan de GBA, mogelijkheid van gegevensuitwisseling
met bijv. de Belastingdienst e.d., om fraude met de samenlevingsvorm effectief
te kunnen bestrijden.Het kabinet deelt dan ook niet de visie van de leden van de fractie van
de CDA dat door de gelijkstelling van ongehuwd samenwonenden met gehuwden
een rechtmatige uitvoering van de Anw in gevaar zal komen.De leden van de VVD-fractie vragen een reactie van de staatssecretaris
op de brief van de Vereniging van Bedrijfspensioenfondsen van 7 november 1995.De VB is in haar brief van 7 november 1995 aan de Eerste Kamer ingegaan
op het behoeftebeginsel van de nieuwe wet, het punt van het particulier
verzekeren van het overlijdensrisico, en de voorgenomen discussie over het
sociaal zekerheidsstelsel in zijn algemeenheid. Op het eerste en het tweede
punt is al elders in deze nota uitvoerig ingegaan; kortheidshalve wordt daar
nu naar verwezen. De VB meent blijkbaar dat een discussie over het sociale
zekerheidsstelsel niet meer nodig is omdat het kabinet op dit moment op allerlei
onderdelen wetgeving voorbereidt. Het kabinet meent dat een en ander niet
met elkaar in tegenspraak is. Dat is ook het uitgangspunt van het regeerakkoord.
Daarin worden de wetsvoornemens in hoofdlijn immers reeds geschetst terwijl
daarnaast een discussie in het vooruitzicht wordt gesteld over de vereisten
waaraan het stelsel in de toekomst dient te voldoen. Zomer 1996 hoopt het
kabinet ten aanzien daarvan tot een afronding van zijn bevindingen te komen.Deze leden vragen naar een schatting van de arbeidskansen voor oudere
weduwen. Hoe groot de kans is voor iemand om een baan te vinden, is in het
algemeen niet te zeggen, omdat dit afhangt van opleiding en ervaring, en daarnaast
van de persoon. Het kabinet wijst er wel op dat oudere weduwen namelijk zij
die geboren zijn voor 1950 geen betaalde baan hoeven te zoeken, omdat zij
recht op nabestaandenuitkering hebben. De vraagstelling is dus allen relevant
voor nabestaanden geboren na 1950.De weglek naar de bijstand die in de financiële effekten is ingecalculeerd,
is zodanig berekend dat is geabstraheerd van gedragseffekten, stijging van
de arbeidsparticipatie van vrouwen en van de mate waarin particulier verzekeren
zal plaatshebben. In die zin is het bedrag van 1,7 mld een theoretisch getal.Deze leden vragen tevens naar de rol van de SVB. Zij veronderstellen dat
de SVB een bemiddelende taak krijgt voor personen met een nabestaandenuitkering.
Dit is niet geheel juist. De SVB bevordert dat deze personen zich met behulp
van de arbeidsvoorzieningsorganisatie oriënteren op de arbeidsmarkt.
Hoe de SVB zijn rol bij dit voorbereidingsproces op de arbeidsmarkt zal invullen,
is thans nog onbekend. De SVB is bezig beleid terzake te ontwikkelen. Deze
taak van de SVB valt onder de normale uitvoering van de wet, zodat daarvoor
geen apart budget is geregeld.De leden van de CDA-fractie wijzen op de discrepantie tussen standpunten
die in de memorie van toelichting en de nota naar aanleiding van het verslag
vermeld staan met betrekking tot de kwestie van de gelijkstelling van ongehuwd
samenwonenden, en de inhoud van het wetsvoorstel en de verdediging van de
staatssecretaris in de Tweede Kamer op dit punt.Het is juist dat inhoudelijk de standpunten in de eerdere schriftelijke
stukken en nu in het wetsvoorstel verschillen. De Staatssecretaris heeft tijdens
de behandeling aangegeven in eerste instantie de uitwerking van het regeerakkoord
gevolgd te hebben. In het regeerakkoord stond echter ook dat het kabinet open
stond voor alternatieve voorstellen vanuit de Kamer, mits de taakstelling
gehaald werd. Toen nu de regeringsfracties met een alomvattend amendement
kwamen, en hiertegen geen financiële bezwaren bestonden, kon het kabinet
hierop positief reageren. Het was dan uiteraard niet zinvol om eerst vast
te houden aan het oorspronkelijke voorstel, en pas op het laatste moment «om
te gaan».Het is juist dat bij het verkrijgen van het recht op nabestaandenuitkering
de beoordeling van het aanwezig zijn van een gezamenlijke huishouding moeilijk
is in die zin dat er de toekenning van een langlopend uitkeringsrecht van
af hangt. Dit is echter geen reden om er daarom van af te zien. De SVB is
tijdens de parlementaire behandeling niet om een oordeel gevraagd over de
uitvoeringstechnische aspecten van het amendement, omdat de gelegenheid daartoe
ontbrak. Wel vindt er thans overleg met de SVB plaats over de
uitvoering, dit in verband met de voorbereiding van de SVB op de nieuwe wet.Hoelang de gezamenlijke huishouding heeft geduurd op het moment dat een
der partners overlijdt, is niet relevant voor het recht op uitkering, net
zo min als dat bij een huwelijk het geval is.De leden van de PvdA-fractie hebben ambivalente gevoelens bij de introductie
van de gelijkstelling van ongehuwd samenwonenden in de wet. Zij vragen zich
af of er geen sterkere argumenten zouden zijn voor een formeel criterium in
plaats van voor een materieel criterium dat nu in de wet staat.Het kabinet is van mening dat in het algemeen in wetgeving gekozen moet
worden voor een materieel criterium, als de betreffende wet gelijkstelling
van ongehuwd samenwonenden kent. Dit algemene standpunt staat vermeld in het
Kabinetsstandpunt over het rapport van de Commissie Kortmann over registratie
van samenleefvormen. De reden hiervoor is dat introductie van een formeel
criterium de weg opent voor gedragsreacties, waardoor burgers (overigens legaal)
die formele registratie kunnen kiezen die voor hen het voordeligst is. Dit
heeft uiteraard negatieve financiële gevolgen voor de overheid.Deze leden zetten vraagtekens bij de introductie van onweerlegbare rechtsvermoedens
bij het begrip gezamenlijke huishouding. Het kabinet deelt de angst van deze
leden niet. Het is voor een goede handhaving van de wet essentieel dat in
bepaalde gevallen de SVB een gezamenlijke huishouding kan aannemen. Het betreft
specifieke en nauw omschreven situaties. Van belang is in dit verband dat
de betreffende bepaling niet geïsoleerd wordt gehanteerd, maar alleen
in combinatie met het andere criterium (het hebben van hoofdverblijf in dezelfde
woning). Dit criterium wordt als eerste getoetst en blijkt uit gegevens van
het GBA. Voorts blijft ook bij een onweerlegbaar rechtsvermoeden de mogelijkheid
voor betrokkene open om te zorgen dat de gegevens over zijn persoon bij verschillende
instanties met elkaar in overeenstemming worden gebracht waarna het recht
op uitkering herleeft. Wel is het zo dat nog geen ervaring op dit punt is
opgedaan. Het kabinet is voornemens de praktijk op dit punt nauwgezet te volgen,
maar ziet vooralsnog geen noodzaak het beginsel van het onweerlegbare rechtsvermoeden
ten principale te heroverwegen.Deze leden constateren dat de definitie van «gezamenlijke huishouding»
in het voorliggende wetsvoorstel Anw wel het begrip onweerlegbaar rechtsvermoeden
bevat terwijl dit bij wetsvoorstel 24 258: Wijziging van de AOW en enige
andere wetten niet het geval is. Zij vroegen naar de ratio voor dit principiële
verschil in formulering.De verklaring voor dit verschil luidt als volgt.Bij het opstellen van wetsvoorstel 24 258: Wijziging van de AOW en
enige andere wetten heeft het kabinet er voor gekozen de bestaande definitie
in de sociale zekerheid te handhaven maar slechts de categorale uitzonderingsgrond
voor bloedverwanten in de 2e graad te schrappen.In het wetsvoorstel tot herinrichting van de Algemene Bijstandswet was
inmiddels de versie opgenomen waarin het begrip onweerlegbaar rechtsvermoeden
werd geïntroduceerd. De fraudeproblematiek met de samenleefvorm werd
met name in de Abw als meest nijpend gezien. Het invoeren van dit begrip werd
als noodzakelijk beschouwd om de uitvoeringsorganisatie meer mogelijkheden
te bieden om deze fraude tegen te gaan.De indieners van het amendement Kalsbeek c.s. hebben bij de introductie
van de gelijkstelling van gehuwden met ongehuwd samenwonenden in het wetsvoorstel
Anw gekozen voor aansluiting bij het nieuw in te voeren begrip in de Abw in
plaats van aansluiting bij de partnerdefinitie zoals die voor de rest van
de sociale zekerheid geldt.Het kabinet zal zich nog beraden op de vraag of de voor de Abw geldende
definitie moet worden overgenomen in alle overige sociale zekerheidsregelingen.Deze leden vragen naar het verschil in redactie tussen de relevante artikelen
in de Abw en de Anw met betrekking tot gehuwden die duurzaam gescheiden leven.In de Abw staat in artikel 3, lid 1, onderdeel b dat als ongehuwd mede
wordt aangemerkt degene die duurzaam gescheiden leeft van de persoon met wie
hij gehuwd is. In het wetsvoorstel Anw staat in artikel 3, lid 1, tweede volzin:
Voor de toepassing van de eerste volzin wordt mede als ongehuwd aangemerkt
degene die duurzaam gescheiden leeft van de persoon met wie hij gehuwd is.
Dit laatste betekent nu dat iemand die duurzaam gescheiden leeft (bijvoorbeeld
omdat hij in een scheidingsprocedure gewikkeld is) en alleen woont (dus geen
gezamenlijke huishouding vormt met een derde), voor de uitvoering van de Anw
nog als gehuwd geldt. Als de echtgenoot overlijdt, bestaat dus in beginsel
recht op nabestaandenuitkering. Dit is zo geregeld om te voorkomen dat betrokkene
helemaal geen recht op nabestaandenuitkering zou kunnen krijgen. Hij of zij
kan immers ook geen pseudo-nabestaande zijn, omdat het huwelijk nog niet beëindigd
is. Indien iemand duurzaam gescheiden leeft en samenwoont met een derde persoon,
geldt hij op grond van dit artikel als gehuwd met deze ander, en kan hij dus
geen uitkeringsrecht ontlenen aan het overlijden van degene met wie hij formeel
nog gehuwd is.In het geval dat een der partners in een inrichting of verpleeghuis is
opgenomen, gelden zij ook nog als gehuwd, en kan de een dus recht op uitkering
ontlenen aan het overlijden van de ander.De leden van de D66-fractie vrezen dat oudere nabestaanden met een uitkering
niet zo snel zullen gaan samenwonen, en dat daardoor de geraamde besparing
niet gehaald zal worden.De besparing die is ingeboekt voor 1998 zit hierin dat personen die nu
al met een AWW-uitkering samenwonen, in 1998 hun uitkering verliezen. Er is
dus geen sprake van dat deze mensen hun huis zullen moeten opgeven, want zij
vormen nu al een gezamenlijke huishouding. Indien mensen aangeven aan de SVB
dat zij in een onderhuur-situatie zitten, terwijl zij feitelijk een gezamenlijke
huishouding vormen, is er inderdaad sprake van sociale fraude. De SVB zal
dit controleren door gevallen waarin een Anw-gerechtigde op hetzelfde adres
woont als een andere volwassene (wat blijkt uit GBA-gegevens), nader te onderzoeken.Deze leden refereren aan artikel 15 waarin staat dat geen recht op nabestaandenuitkering
bestaat als de echtgenoot is overleden binnen een jaar na de huwelijkssluiting,
en de gezondheidstoestand op dat moment dit overleden redelijkerwijs moest
doen verwachten. Ditzelfde geldt voor mensen met een gezamenlijke huishouding.
Zoals uit dit artikel blijkt, wordt de uitkering alleen geweigerd als de verwachting
ten tijde van de huwelijkssluiting bestond dat betrokkene spoedig zou overlijden.
Het feit dat het samenwonen korter dan een jaar geduurd heeft, is op zich
geen reden de uitkering niet toe te kennen. De SVB zal in zon geval wel onderzoeken
of de gezondheidstoestand het overlijden redelijkerwijs moest doen verwachten,
en wanneer het samenwonen een aanvang heeft genomen. Artikel 15 is juist opgenomen
om te voorkomen dat mensen gauw trouwen of gaan samenwonen (al dan niet met
een samenlevingscontract) als een van beiden binnenkort zal overlijden. Om
die reden is misbruik op dit punt niet te verwachten.De leden van de fractie van GroenLinks en van de fractie van de SP vragen
naar de peildatum van samenwonende AWW-ers.Aan AWW-ers zal gevraagd worden of zij op 1 april 1996 (de inwerkingtredingsdatum
van deze wet) samenwonen. Indien dat het geval is, vallen zij onder het overgangsrecht
voor samenwonende AWW-ers. In dat geval zal hen opnieuw gevraagd worden of
zij samenwonen op 1 januari 1998. Indien dat ook het geval is, zal de uitkering
beëindigd worden per 1 januari 1998 (tenzij betrokkene geboren is voor
1941). Er zijn dus twee peildata.De leden van de SP-fractie vragen of als van twee samenwonende AWW-ers,
beiden geboren voor 1941, de uitkering gereduceerd wordt tot een uitkering
ter hoogte van 30% minimumloon, zij samen onder het sociaal minimum kunnen
komen. Dit kan inderdaad het geval zijn als zij beiden geen ander inkomen
hebben. Er bestaat geen recht op een toeslag op grond van de Toeslagenwet.
Wel kan hun inkomen aangevuld worden met een bijstandsuitkering tot het sociaal
minimum voor gehuwden. Uiteraard worden zij dan geconfronteerd met de vermogenstoets
van de Abw.Het lid Hendriks vraagt nadere informatie over het begrip leefvorm. In
dit verband is het begrip gezamenlijke huishouding relevant. Het gaat om het
hebben van hoofdverblijf in dezelfde woning, en om het hebben van wederzijdse
verzorging (financieel of anderszins). Met de uitvoering van dit begrip is
ruime ervaring opgedaan in de sociale zekerheid, ook door de SVB. Het kabinet
verwacht geen nieuwe problemen op dit punt. 6. De Anw en ziektekostenverzekeringDe leden van de PvdA-fractie vragen naar duidelijkheid betreffende het
al dan niet verzekerd zijn voor het ziekenfonds van Anw-gerechtigden, in de
structurele situatie en in de overgangsfase.Een nabestaande met Anw-uitkering is zowel in de structurele situatie
als in de overgangssituatie onder dezelfde omstandigheden verzekerd voor de
Ziekenfondswet (Zfw) als bij de AWW. Bij de beoordeling van de verplichte
verzekering voor de Zfw geldt de normale ziekenfonds-inkomensgrens, dus iemand
met nabestaandenuitkering en een hoog inkomen zal niet verzekerd zijn voor
de nabestaandenwet, iemand met een inkomen onder de ziekenfondsgrens wel.
De onduidelijkheid die op dit punt bestaat, is waarschijnlijk veroorzaakt
door de Tweede nota van wijziging die een wat technisch karakter had.De leden van de D66-fractie vragen hoeveel Anw-gerechtigden ziekenfondsverzekerd
zijn.Op het moment zijn circa 106 000 AWW-ers ziekenfondsverzekerd, en
zijn er 26 000 meeverzekerden. 7. Het inkomensbegripDe leden van de CDA-fractie hebben terecht geconstateerd dat het kabinet
vasthoudt aan het beëindigen van het reguliere recht op uitkering met
ingang van de dag na overlijden.Dit kan met name in geval van overlijden van een alleenstaande, waar geen
aanspraak op overlijdensuitkering kan worden gedaan, in sommige gevallen tot
consequentie hebben dat het teveel betaalde moet worden teruggevorderd. Het
is echter niet aannemelijk dat dit veelvuldig zal voorkomen. Immers, door
de koppeling van de bestanden van de SVB aan de GBA(Gemeentelijke Bevolkingingadministratie)
kan uitbetaling van een uitkering reeds enkele dagen na het overlijden worden
geblokkeerd. Indien de uitkering al is uitbetaald voor dat het overlijden
plaatsvindt kan er slechts sprake zijn van een doorgeschoten betaling van
enkele dagen. In verreweg de meeste gevallen zal deze betaling kunnen worden
verrekend met de uitbetaling van het opgebouwde tegoed aan vakantiegeld. Het kabinet acht het om die reden niet waarschijnlijk dat besparing die
het gevolg is van deze systematiek grotendeels teniet zal worden gedaan door
hoge inningkosten in geval van doorgeschoten betalingen.De doorbetaling van de vaste lasten over de maand van overlijden zal in
principe moeten worden gedaan uit de middelen en inkomsten waarover de overledene
beschikte. Daar waar onvoldoende middelen ter beschikking staan kunnen de
nabestaanden zonodig een beroep op de Algemene bijstandswet doen. Het kabinet
acht het echter niet waarschijnlijk dat deze situatie zich veelvuldig zal
voordoen. 8. InkomenstoetsDe leden van de VVD-fractie waren verheugd over de via het amendement
aangebrachte verruiming van de vrijlating van inkomen uit arbeid. Zij vragen
of het niet in lijn met de rechtsgelijkheid was geweest om de vrijlating van
inkomen uit arbeid ook te laten gelden voor geheel arbeidsongeschikten.Zoals hiervoor al is uiteengezet, zijn er goede redenen voor een vrijlating
voor inkomen uit arbeid; deze zijn er in gelegen dat de arbeidsparticipatie
niet ontmoedigd dient te worden. Een vrijlating van inkomen in verband met
arbeid werkt derhalve in tegen het streven om burgers, ook nabestaanden, in
beginsel zelf inkomen te laten verwerven. Het is juist dat met name volledig
arbeidsongeschikten niet in staat zullen zijn met arbeid een toereikend inkomen
te verdienen. De WAO kan recht geven op een bovenminimale uitkering voor zeer
lange tijd. Het kabinet acht het tegen de achtergrond van de oogmerken van
het wetsvoorstel niet gewenst dat zon uitkering gecombineerd zou kunnen worden
met een volledige minimumuitkering in het kader van de Anw. Ten opzichte van
andere uitkeringsgerechtigden acht het kabinet dit moeilijk verdedigbaar.Deze leden vragen naar het besparingsverlies wanneer in het wetsvoorstel
eerbiedigende werking zou zijn geïntroduceerd. Wanneer bestaande gevallen
geheel zouden zijn ontzien, zowel wat betreft de inkomenstoets als wat betreft
de gelijkstelling ongehuwd samenwonenden met gehuwden, dan zou de besparing
als gevolg van het wetsvoorstel in 1998 900 miljoen gulden minder zijn.De leden van de PvdA-fractie veronderstellen dat de keuze voor een relatief
hoge vrijlating voor inkomen uit arbeid in samenhang met het ontbreken van
een vrijlating voor inkomen in verband met arbeid een breuk is met het voorafgaande
beleid.Het kabinet kan de kwalificatie van deze leden niet delen. In zowel de
Toeslagenwet als de Abw en de IOAW en IOAZ is sprake van een volledige toets
op inkomen in verband met arbeid. De vrijlatingsregelingen beperkten zich
ook in deze wetten tot inkomen uit arbeid.Slechts voor de AOW-toeslag geldt op dit moment nog een vrijlating op
zowel inkomen uit als inkomen in verband met arbeid. In wetsvoorstel 24 258:
Wijziging van de AOW en enige andere wetten wordt echter voorgesteld de vrijlating
in verband met arbeid ook bij de vaststelling van het recht op AOW-toeslag
te laten vervallen.Wel is er inderdaad sprake van verschillen in de hoogte van vrijlatingspercentages.
Dit acht het kabinet ook redelijk gezien het karakter van de AOW en Anw als
volksverzekeringen tegenover het voorzieningskarakter van de TW, Abw, IOAW
en IOAZ. De systematiek is niettemin in alle sociale zekerheidsregelingen
gelijk.De vrijlatingen moeten met name worden gezien in het licht van het niet-ontmoedigen
van de arbeidsmarktparticipatie. Het argument dat een grotere vrijlating het
karakter van met name de genoemde voorzieningen zou aantasten is naar de mening
van het kabinet ook thans nog onverkort van toepassing. Het lid Hendriks bepleit een ruimere vrijlatingsregeling van 70% minimumloon.
Afgezien van de financiële consequenties van een ruimere vrijlating acht
het kabinet dat ongewenst omdat dan ook nabestaanden met een relatief hoog
inkomen nog een gehele nabestaandenuitkering overhouden. Discrepantie met
andere sociale zekerheidsregelingen wordt dan wel erg groot.De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of het volksverzekeringskarakter
van de nieuwe wet niet meer recht zou zijn gedaan als er op zijn minst een
gewenningsuitkering voor alle verzekerden en een inkomensonafhankelijke basisuitkering
zou zijn gegarandeerd.Het kabinet meent dat een volksverzekering niet per definitie impliceert
dat alle verzekerden ook in alle omstandigheden uitkeringsrecht zouden moeten
hebben. In de AWW is dat immers ook niet het geval. Een nadeel van een tijdelijke
gewenningsuitkering is dat dan toch een uitkering (zij het een tijdelijke)
verstrekt wordt aan nabestaanden die geacht worden zelf in hun onderhoud te
kunnen voorzien. Het kabinet geeft er de voorkeur aan dat het uitkeringsrecht
beperkt wordt tot nabestaanden waarvan gezien hun maatschappelijke positie
niet verwacht kan worden dat zij door arbeid zelf voor hun inkomen zorgen.
Een inkomensonafhankelijk uitkeringsdeel voor alle nabestaanden met recht
op uitkering zou betekenen dat ook nabestaanden met voldoende inkomen, voor
wie een uitkering geen dwingende noodzaak vormt, toch een gedeeltelijke uitkering
zouden ontvangen.Als bijlage bij deze memorie is het concept-Inkomensbesluit Anw gevoegd.De leden van de D66-fractie vragen naar de inkomenseffecten van het wetsvoorstel.
In onderstaande tabel is een overzicht gegeven van het aantal nabestaanden
dat een volledige uitkering behoudt, het aantal dat een gedeeltelijke uitkering
behoudt (waaronder degenen met een halfwezenuitkering) en degenen die wel
recht hebben op Anw maar als gevolg van de inkomenstoets in het geheel geen
uitkering ontvangen. Uit de tabel blijkt dat in 1998 ca. 88 100 van de
131 500 bestaande AWW-gerechtigden een volledige uitkering behouden. Bestaande gevallen in 1998 uitgesplitst naar hoogte van
de uitkering  ontvangt:volledige
uitkeringgedeeltelijke uitkeringgeen uitkeringtotaal bestaande
gevallen 55 jaar en ouder – weduwen 52 10016 700068 800– weduwnaars 3 00010 500013 500bestaande gevallen jonger dan 55 jaar – weduwen 31 2006 0004 00041 200– weduwnaars 1 8003005 9008 000totaal bestaande gevallen – weduwen 83 30022 7004 000110 000– weduwnaars 4 80010 8005 90021 500Totaal 88 10033 5009 900131 500De leden van de D66-fractie stellen vragen over de korting van de uitkering
ten gevolge van het aanwezig zijn van een WAO-uitkering. Op deze problematiek
is hiervoor in het algemeen al ingegaan. Volledigheidshalve zij er op gewezen
dat de WAO een werknemersverzekering is. Voor een antwoord op de vraag van
deze leden over ILO-verdrag 128 wordt verwezen naar hoofdstuk 10 van deze
memorie. De leden van de D66-fractie vragen of de regering niet verwacht dat Anw-gerechtigden
hun officiële baan zullen opgeven om liever in het grijze circuit te
gaan werken. Het kabinet verwacht niet dat dit op betekende schaal zal gebeuren.
Aan het hebben van een baan zitten immers meer voordelen zoals de daaraan
gekoppelde rechtspositie dan alleen het salaris.Alle ingezetenen dus ook Anw-gerechtigden kunnen in aanmerking komen voor
bijzondere bijstand; de bijzondere bijstand is m.a.w. niet voorbehouden aan
personen met een bijstandsuitkering. De bijzondere bijstand wordt uitgevoerd
door gemeentes. Of zij daarbij een vermogenstoets hanteren, kunnen deze gemeentes
zelf bepalen. Dit is geen landelijke verplichting.Deze leden vragen tenslotte of de arbeidsvoorziening een bijzondere opdracht
voor de arbeidsbemiddeling van nabestaanden met een nabestaandenuitkering
krijgt. Naar het oordeel van het kabinet is zo'n opdracht niet nodig. Het
arbvo-instrumentarium voorziet in voldoende mogelijkheden voor aandacht voor
deze groep. Welke aktiviteiten ontplooid zullen worden, is afhankelijk van
de persoonlijke kenmerken en behoeftes van de Anw-gerechtigden zoals opleiding
en arbeidservaring. Scholing behoort zeker tot de mogelijkheden. HalfwezenuitkeringHet is inderdaad zo zoals de leden van de CDA-fractie menen dat het voor
kan komen dat een nabestaande met een kind wel een nabestaandenuitkering krijgt,
maar geen halfwezenuitkering (omdat het betreffende kind geen halfwees is).
Het kan dan ook voorkomen dat betrokkene onder het sociaal minimum komt. Dit
is inherent aan het feit dat de Anw een nabestaandenuitkering en een halfwezenuitkering
kent, met eigen uitkeringsvoorwaarden en een afwijkende definitie van het
begrip nabestaande. Het kabinet meent dan ook niet dat dit een probleem is
dat opgelost zou moeten worden. Indien een nabestaande onder het sociaal minimum
zou komen, kan overigens aanvullende bijstand aangevraagd worden.Deze leden vragen verder of het waar is dat niet alle denkbare gevolgen
van het aanvaarde amendement Kalsbeek c.s. in de andere artikelen zijn verwerkt.
Dit is inderdaad het geval. Zo zijn bijvoorbeeld in artikel 67, vierde lid
de woorden «en onderdeel c» (na het eerste lid, onderdeel b) abusievelijk
niet vermeld. Deze omissie is inmiddels rechtgezet in de tweede nota van wijziging
bij het wetsvoorstel Nadere wijziging van een aantal sociale zekerheidswetten
(technische verbeteringen in verband met de wetten TAV, TBA en TZ alsmede
enige andere wijzigingen)(24 326), thans in behandeling bij uw Kamer.
Dat de gelijkstelling niet geldt voor artikel 4 (aangenomen is dat dit artikel
bedoeld is met de vraag) is echter geen omissie, maar nadrukkelijk de bedoeling
van de indieners van het amendement.De leden van de CDA-fractie hebben gezocht naar de beschrijving van het
bruto-netto-traject voor het halfwezen pensioen en het inkomensafhankelijke
deel van de overgangsregeling.In de wettekst is hiervoor echter geen aparte beschrijving opgenomen.
Uit de wetssystematiek vloeit voort dat de beschreven systematiek van het
bruto-netto-traject voor de volle Anw-uitkering ook van toepassing is op alle
andere bruto-netto-trajecten die zich kunnen voordoen. Slechts indien een
afwijkende systematiek zou worden gewenst dient een aparte beschrijving daarvan
in de wetstekst te worden opgenomen.De vraag van deze leden of onder een aangehuwd kind ook een ingebracht
kind in een gezamenlijke huishouding verstaan moet worden, kan bevestigend
beantwoord worden. Aparte vermelding hiervan in artikel 5 is in de ogen van
het kabinet niet noodzakelijk, al was het wel mogelijk geweest. In artikel
16, eerste lid onderdeel b, wordt het voeren van een gezamenlijke huishouding
als aparte beëindigingsgrond genoemd. Dit artikel is dus zeker ook van
toepassing op ongehuwd samenwonenden.De halfwezenuitkering wordt tenslotte net als andere uitkeringen onderworpen
aan premie- en belastingheffing; dit in antwoord op de vraag van de D66-fractie. 9. RegresrechtDe leden van de Pvda-fractie stellen enkele vragen over het regresrecht
in de Anw. Op het karakter van deze wet is in hoofdstuk 2 van deze nota al
ingegaan. De differentiatie van aanspraken in de Anw (aangenomen wordt dat
hiermee bedoeld wordt de inkomensafhankelijkheid van de uitkering) bemoeilijkt
collectivering van het regres niet. Hiermee kan in algemene zin rekening worden
gehouden. De SVB kan een verhaalsprocedure starten, los van de mening van
de nabestaande over de wenselijkheid hiervan. Medewerking van de nabestaande
zal in het algemeen ook niet vereist zijn, zodat de vraag of de SVB de uitbetaling
van de uitkering kan staken bij het ontbreken van medewerking van de nabestaande
niet aan de orde is.In antwoord op de vraag of het voorgenomen beleid ten aanzien van de slachtofferschade
in het kader van de verkeersaansprakelijkheid een wijziging ondergaat, kan
meegedeeld worden dat binnen het Ministerie van Justitie thans gewerkt wordt
aan een wetsvoorstel inzake verkeersaansprakelijkheid. Het regresrecht speelt
daarbij ook een rol, maar het is uiteraard niet de bedoeling dat de bescherming
van verkeersslachtoffers ten opzichte van de huidige situatie vermindert.
De invoering van het regresrecht in de volksverzekeringen leidt op zichzelf
niet tot het opleggen van een verplichting voor een inzittendenverzekering.
Dit wordt weliswaar in het kader van het hiervoor genoemde wetsvoorstel inzake
de verkeersaansprakelijkheid overwogen, maar het staat los van de uitbreiding
van regresrechten.Voor zover bekend heeft het overleg tussen de SVB en de verzekeraars geleid
tot principe-afspraken over collectivering van het regres. De voltooiing van
een en ander kan pas geschieden als dit wetsvoorstel tot wet is geworden.
Met dit overleg hebben de bedrijfsverenigingen overigens geen bemoeienis.
Dit in antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie. 10. Internationale aspectenDe leden van de fractie van de PvdA vragen of de keuze van het kabinet
voor de rechtsgrond behoeftecriterium strookt met de tekst van artikel 64,
lid 1 van de herziene Europese Code/artikel 21, lid 1 van ILO-Verdrag 128,
omdat daarin naar de mening van deze leden wordt verwezen naar het inkomensdervingscriterium.
Zij stellen een nadere uitleg terzake op prijs.Het kabinet merkt op dat de betreffende verdragsbepalingen het algemeen
te beschermen risico omschrijven als het verlies van bestaansmiddelen door
de nagelaten betrekkingen ten gevolge van het overlijden van de kostwinner.
Deze algemene beschrijving van het te beschermen risico doet niet af aan het
feit dat de uitkering niet ongeconditioneerd behoeft te worden verleend. Bij
het preciseren van de voorwaarden van het recht op uitkering mag niet alleen
rekening worden gehouden met het feit dat de nabestaande ten
laste kwam van de kostwinner, maar evenzeer met diens huidige omstandigheden.
Indien er geen sociale rechtvaardiging of noodzaak bestaat, behoeft geen uitkering
te worden verleend. Indien alle ingezetenen worden beschermd en het recht
op uitkering niet afhankelijk wordt gesteld van een wachttijd, zoals ook in
het onderhavige wetsvoorstel is voorzien, staat de herziene Code bovendien
een volledige inkomenstoets toe. Dit betekent dat ook de betaling van sociale
bijstanduitkeringen, waarbij het behoeftecriterium een belangrijke rol speelt,
mogelijk is. Het in de Anw gehanteerde behoeftebeginsel spoort derhalve met
de herziene Code.De leden van de fractie van D66 signaleren het gegeven dat vrouwen gemiddeld
minder verdienen dan mannen, en vragen of dit geen indirecte discriminatie
ten gevolge heeft omdat vrouwen dus minder mogelijkheden hebben om het inkomen
op peil te houden als de uitkering gekort wordt.Het is in de ogen van het kabinet weliswaar voor vrouwen gemiddeld moeilijker
een even hoog inkomen als mannen te verwerven, maar daar staat tegenover dat
mannen door hun gemiddeld hogere inkomen zwaarder door de inkomenstoets getroffen
worden, en hun uitkering dus juist eerder zien dalen dan vrouwelijke nabestaanden.
Het kabinet meent dan ook niet dat hier sprake is van indirecte discriminatie.Deze leden vrezen dat het wegtoetsen van de WAO-uitkering in strijd is
met het ILO-Verdrag 128. Deze leden menen dat het verkrijgen van een Anw-uitkering
met daarbij het wegvallen van de WAO-uitkering moeilijk een door het verdrag
toegestane «proportional reduction» genoemd kan worden. Bovendien
vrezen deze leden dat de nieuwe wet in strijd is met artikel 21, lid 3 van
ILO-Verdrag 128, waar uitdrukkelijk wordt verboden onderscheid naar leeftijd
te maken wanneer de weduwe invalide is.Het kabinet neemt aan dat deze leden doelen op de bepaling in het voorliggende
wetsvoorstel waarbij, in geval van samenloop van een WAO-uitkering met een
Anw-uitkering, de Anw-uitkering mogelijk wegvalt tegen de WAO-uitkering. Met
andere woorden, de WAO-uitkering gaat in beginsel vóór de Anw-uitkering.
Deze zogenaamde anti-cumulatieregeling is niet in strijd met ILO-Verdrag 128.
Artikel 32, lid 1, sub b) van dit verdrag staat namelijk toe dat een uitkering
wordt geschorst indien het onderhoud van de belanghebbende ten laste van de
overheid of van een orgaan of dienst van sociale zekerheid komt. Deze bepaling
is met name opgenomen om te voorzien in die situaties waarin sprake is van
cumulatie van sociale zekerheidsuitkeringen.De leden van de fractie van GroenLinks menen dat het feit dat de herziene
Europese Code nog niet is ondertekend met zich brengt, dat indien er geen
recht of verminderd recht op uitkering op grond van de AWW is, er in geval
van overlijden door een beroepsziekte of een bedrijfsongeval toch altijd een
recht op een nabestaandenuitkering is krachtens ILO-Verdrag 121 en de Europese
Code/Protocol deel VI. Deze leden menen dat dit voor de toekomstige gerechtigden
een extra zware belasting vormt om recht te verkrijgen. Voorts vragen deze
leden welke instantie in dergelijke gevallen over het recht op uitkering oordeelt.Het kabinet wijst er op dat deze leden uitgaan van een onjuiste interpretatie
van ILO-Verdrag 121 en de Europese Code met Protocol indien zij menen dat
het hier gaat om verdragen waaraan rechtstreekse werking moet worden toegekend.
Het kabinet merkt op dat de in het geding zijnde verdragen gekaraktiseerd
kunnen worden als «instructieve normverdragen». Dit betekent dat
zij een opdracht c.q. inspanningsverplichting bevatten aan de verdragspartijen
om hun nationale wetgeving zodanig in te richten dat aan de gestelde verdragsnormen wordt voldaan. Doordat de verdragen een aantal keuzemogelijkheden
bieden, hebben de verdragspartijen een ruime discretionaire bevoegdheid ten
aanzien van de wijze waarop in de nationale wetgeving aan de verdragsvoorschriften
vorm wordt gegeven. Met het onderhavige wetsvoorstel wordt aan hieraan voldaan.
Burgers kunnen geen recht op Anw-uitkering aan deze verdragen ontlenen. Een
aanspraak op uitkering kan uitsluitend worden ontleend aan de nationale wetgeving.
Hieruit volgt dat ook uitsluitend de SVB aan de hand van de in de nationale
wetgeving gestelde voorwaarden oordeelt over het recht op uitkering.Het kabinet merkt nog op dat eventuele bekrachtiging van de herziene Europese
Code, eveneens zijnde een «instructief normverdrag», met zich
brengt dat slechts de huidige Europese Code terugtreedt. Bekrachtiging van
de herziene Europese Code heeft geen effekt op ILO-Verdrag 121. De uit laatstgenoemd
verdrag voortvloeiende verplichtingen blijven alsdan onverkort bestaan. 11. Uitvoering en handhavingVerschillende fracties vragen naar de financiële effecten van het
wetsvoorstel na verwerking van het amendement Kalsbeek-Jasperse c.s. en naar
de kring van verzekerden. De financiële effecten zijn in onderstaande
tabel weergegeven. Financiële effecten (mln. gld., prijzen 1994)  19951996199719981999struct.uitsluiten cohort 1950, zonder kinderen 15501001403 670verlagen 100%-uitk + vervallen tijdelijke uitk. 2040506090inkomenstoets, vrijlating 50% ML plus eenderde 501601 0751 100180gelijkstelling ongehuwd samenwonenden met gehuwden – 5– 152952800inkomensonafhankelijk halfwezenpensioen 20% ML – 5– 10– 35– 40– 45afschaffen bruidsschat 304025255versoepeling overgangsrecht 55+ers 00– 175– 1350wezen 000015 besparing
in AWW t.o.v. ongewijzigd beleid 1052651 3351 4303 915weglek naar de ABW – 10– 30– 60– 80– 1710Besparingverlies niet invoeren vorig wetsvoorstel Anw– 25– 110– 435– 455– 695– 965Besparing per saldo– 25– 15– 2008206551 240De weglek naar de bijstand is in de eerste jaren lager dan in het oorspronkelijke
wetsvoorstel als gevolg van het verlagen van de leeftijdsgrens voor de cohortsgewijze
uitsluiting. De weglek bedraagt in 1998 60 miljoen. Het gaat om 2000 á
3000 personen.Ten opzichte van het oorspronkelijke wetsvoorstel is dit een
vermindering met 65 miljoen gulden. Bij de berekening van de weglek is geabstraheerd
van het effect van herverzekering en van een mogelijk toenemende participatiegraad.
Deze effecten kunnen leiden tot een lagere weglek naar de bijstand, met name
in de structurele situatie.De ontwikkeling van het aantal mensen met recht op een Anw-uitkering is
weergegeven in onderstaande tabellen. In de eerste tabel is de ontwikkeling
weergegeven bij ongewijzigd beleid. In de tweede tabel is de ontwikkeling van het volume weergegeven na invoering
van het wetsvoorstel. Daarbij zijn inbegrepen de rechthebbenden die als gevolg
van de inkomenstoets geen uitkering ontvangen. De geringe volumevermindering
in 1996 en 1997 is het saldo van een volumevermindering als gevolg van de
cohortsgewijze uitsluiting en een volumevermeerdering als gevolg van de gelijke
behandeling van ongehuwd samenwonenden met gehuwden. De grote volumevermindering
in 1998 is het gevolg van de gelijke behandeling van ongehuwd samenwonenden
en gehuwden die vanaf 1 januari 1998 ook van toepassing is op bestaande gevallen. Volume AWW bij ongewijzigd beleid (uitkeringsjaren)  19951996199719981999nabestaanden met kind jonger dan 18 jaarweduwen17 60017 20016 80016 40016 100weduwnaars5 9005 8005 7005 6005 400      nabestaanden zonder kind jonger dan 18 jaar weduwen136 900136 400136 100136 300137 000weduwnaars27 20027 80028 30028 70029 000totaal187 600187 200186 900187 000187 500Volume Anw (uitkeringsjaren)  19951996199719981999struct.nabestaanden met kind jonger dan 18 jaar weduwen17 60017 20016 90015 50015 10016 200weduwnaars5 9005 8005 8005 3005 1005 700       nabestaanden zonder kind jonger dan 18 jaar weduwen136 900136 300135 600127 600125 6002 000weduwnaars27 20027 80028 20026 60026 200300totaal187 600187 100186 500175 000172 00024 200De leden van de VVD-fractie vragen naar aanleiding van een brochure uit
1994 van het Ministerie van SZW, waarin informatie over de AWW werd gegeven,
waarom daarin geen informatie over de Anw was opgenomen.Het is het kabinet niet bekend op welke brochure de vragenstellers doelen.
Echter, op dat moment was nog niet bekend op welke wijze het regeerakkoord
(zo dat op dat moment al gepubliceerd was) in een wetsvoorstel zou worden
uitgewerkt. Bovendien streeft het kabinet ernaar informatie over bestaande
wetgeving en voorgenomen wetgeving te scheiden, omdat anders verwarring kan
ontstaan. Zodra het onderhavige wetsvoorstel bij het parlement was ingediend,
is een zogenaamde Info uitgebracht.Deze leden vragen ook of een beroep gedaan kan worden op de hogere fiscale
vrijstelling voor koopsompolissen ingeval van onvoldoende pensioenvoorziening,
indien dit wetsvoorstel voor 31 december in het Staatsblad staat.Indien het wetsvoorstel voor 31 december 1995 in het Staatsblad staat,
kan het per 1 april 1996 in werking treden. Dit betekent dat het wetsvoorstel
niet van invloed is op de hoogte van de nabestaandenvoorzieningen bij het
begin van het kalenderjaar 1996. Voor de vraag of er per 1 januari 1996 een
niet te verwaarlozen tekort aan nabestaandenvoorzieningen is (artikel 3a Uitvoeringsbesluit
inkomstenbelasting 1964) en de daaraan verbonden mogelijkheid tot aftrek van
lijfrentepremies, is het wetsvoorstel dus niet van belang. De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet in voldoende mate is
tegemoetgekomen aan wensen van de SVB terzake van een verantwoorde uitvoering.
Dit omdat de Anw fraudegevoeliger is dan de AWW door de inkomenstoets.Er is in dit verband over diverse punten (bijvoorbeeld over het concept-Inkomensbesluit)
overleg gevoerd met de SVB, waarbij de SVB uitvoeringsaspecten naar voren
heeft gebracht, waaraan uiteraard zoveel mogelijk tegemoet gekomen is. Het
kabinet vertrouwt er op dat zo een goed evenwicht is gevonden tussen eenvoud
in de uitvoeringen de middels het wetsvoorstel na te streven doelen.De leden van de PvdA-fractie vragen naar de stand van zaken rond het rapport
leefvormen van de commissie Kortmann.Over het rapport van deze commissie heeft het kabinet op 30 maart 1993
een kabinetsstandpunt uitgebracht. Kort gezegd komt dit standpunt er op neer
dat de voorstellen voor de zogenaamde zware registratie worden overgenomen,
en de voorstellen voor de zogenaamde lichte registratie worden afgewezen.
Het wetsvoorstel dat de zware registratie regelt, is in behandeling bij de
Tweede Kamer. In het kabinetsstandpunt wordt ook gesteld dat er voorstellen
gedaan zullen worden ten behoeve van harmonisatie van de leefvormbepalingen
in de verschillende wetten. Hierover zal naar verwachting begin volgend jaar
meer duidelijkheid zijn.Er kan nog geen exact inzicht gegeven worden in de hogere uitvoeringskosten
ten gevolge van de inkomenstoets en de samenwoontoets. Wel is duidelijk dat
de uitvoeringskosten veroorzaakt worden door versturen en verwerken van vragenformulieren,
aanpassing van het computersysteem, uitwisseling met het GBA en de Belastingdienst,
en verder nader onderzoek. In eerste instantie worden de kosten met name veroorzaakt
door de «oude» gevallen.Er is nog geen inzicht in de uitvoeringspraktijk van de ABW ten aanzien
van de bewijslast van het samenwonen volgens de nieuwe definitie in de nieuwe
bijstandswet. De reden hiervoor is dat deze nieuwe definitie pas op 1 januari
1996 van kracht wordt. Wel is over 1994 bekend dat in circa 11% van de geconstateerde
fraudegevallen fraude is geconstateerd wegens verzwijgen van samenwonen. Daar
was een bedrag mee gemoeid van circa 36 mln.Nabestaanden waarvan het Anw-recht niet tot uitkering komt omdat zij een
inkomen hebben boven de relevante grens, kunnen indien hun inkomen daalt,
dit melden aan de SVB; daarna zal de uitkering weer geheel of gedeeltelijk
uitbetaald worden. Bij zelfstandigen wordt uitgegaan van de verwachte jaarwinst.
Op basis hiervan wordt een maandinkomen berekend en de uitkering vastgesteld.
Achteraf zal dit gecorrigeerd worden. Het inkomen van zelfstandigen is het
winstbegrip zoals dat gehanteerd wordt in de Wet op de Inkomstenbelasting.
Relevante begrippen in deze zijn het «jaarwinstbegrip» en het
«totale-winst-begrip». Inkomen uit kamerverhuur is geen inkomen
in de zin van het Inkomensbesluit Anw. Hoe hoog de uitkering precies is, kan
pas achteraf worden vastgesteld als het inkomen bekend is. Bij wisselende
inkomsten is de volgende procedure bepaald. Binnen de algemene systematiek
van betaling per maand kan in bepaalde gevallen de uitkeringsgerechtigde zelf
een schatting maken van de inkomsten in de komende periode. Op basis van deze
schatting wordt de uitkering berekend en uitbetaald. Vervolgens wordt (bij
looninkomsten) ieder half jaar de uitkering over de afgelopen maanden herberekend
en in een keer verrekend (artikel 8 van het concept-Inkomensbesluit).Bij samenwonen eindigt het recht op uitkering. Het is daarbij niet relevant
of het uitkeringsrecht ook daadwerkelijk tot uitbetaling komt, of dat bij
een inkomen boven de relevante grens er geen uitkering wordt
uitbetaald. Het is niet zo dat men een niet tot uitbetaling komend recht als
het ware in de tijd kan verschuiven. Men kan niet naar believen het recht
op uitkering al dan niet doen herleven.Een pensioenuitkering op basis van een collectief pensioen voor werknemers
is in beginsel inkomen in verband met arbeid, met een uitzondering van nabestaandenpensioen.
Een strikt particulier afgesloten pensioen is geen inkomen in de zin van het
Inkomensbesluit.De leden van de D66 fractie merken op dat hun geruchten ter ore zijn gekomen
als zou het ABP bij verzelfstandiging het huidige nabestaandenpensioen niet
langer garanderen.Ondergetekende is niet op de hoogte van deze geruchten. Wat betreft het
ABP-nabestaandenpensioen is het zo dat het uitgangspunt bij de verzelfstandiging
is gelijkwaardige aanspraken en rechten. Aanspraken en rechten die nu bestaan
jegens het ABP op grond van de Abp-wet worden per 1 januari 1996 omgezet in
aanspraken en rechten jegens de Stichting Pensioenfonds ABP die in totaliteit
gelijkwaardig zijn. Los van de verzelf- standiging is het wel te verwachten
dat de komende jaren in het ABP-pensioenfonds (net als in andere pensioenfondsen)
gediskussieerd zal worden over de toekomst van het nabestaandenpensioen, gegeven
de ontwikkelingen rond de Anw en rond artikel 2b PSW.Het lid van de fractie van de GPV (en de SGP en de RPF) vraagt ook naar
de uitvoering van de Anw, gegeven de wijzigingen door het amendement-Kalsbeek
c.s.Uitgaande van plaatsing in het Staatsblad voor 1 januari 1996 heeft de
SVB drie maanden voorbereidingstijd, tot 1 april 1996. De SVB is echter al
begonnen met de voorbereiding zodra de tekst van het wetsvoorstel duidelijk
was, dus na de stemmingen in de Tweede Kamer op 10 oktober 1995. In totaliteit
is de voorbereidingstijd naar de mening van het kabinet voldoende, ook gegeven
het feit dat het meeste werk voor bestaande AWW-gerechtigden pas in de loop
van 1997/1998 plaats zal vinden.Op de uitvoering van het begrip gezamenlijke huishouding is hiervoor verder
uitvoerig ingegaan. 12. AnticumulatieDe leden van de PvdA-fractie vragen om een reactie op de volgende casuspositie.
Het betreft iemand met recht op AWW en WAO die in 1994 haar partner uit het
buitenland heeft laten overkomen, en daarvoor een garantverklaring heeft afgegeven.
Indien nu het Anw-recht vervalt ten gevolge van het samenwonen, daalt haar
inkomen wellicht beneden de 1800 gulden. Wat zouden de gevolgen zijn voor
de garantverklaring en het verblijf van de buitenlandse partner?In beginsel is het zo dat als het inkomen daalt beneden de grens, genoemd
in de garantverklaring, de buitenlandse partner het land moet verlaten. Hoe
in een bepaald concreet geval gehandeld wordt, wordt afhankelijk gesteld van
de omstandigheden van het geval. Een relevant gegeven is bijvoorbeeld de duur
van de relatie. Het is dus moeilijk hierover een algemene uitspraak te doen.Vervolgens vragen deze leden naar het al dan niet voorkomen van anticumulatie
met de AAW. De anticumulatie tussen AAW en nabestaandenuitkering is bij de
Anw anders geregeld dan bij de AWW. Bij de AWW is de anticumulatie wettelijk
geregeld in die zin dat het recht op AAW vervalt als recht ontstaat op AWW.
Bij de Anw wordt de AAW-uitkering gezien als inkomen in verband met arbeid,
waarmee de Anw-uitkering vervolgens gekort wordt. In het algemeen zal dus
de AAW-uitkering juist wel uitbetaald worden. Voor mensen met AWW en recht
op AAW zal in 1998 de arbeidsongeschiktheidsuitkering herleven. Voor iemand met WAO ligt de zaak anders. Het kan nu voorkomen dat iemand
een WAO-uitkering combineert met een AWW-uitkering. Onder het regiem van de
Anw zal de WAO-uitkering gezien worden als inkomen in verband met arbeid,
waarmee de Anw-uitkering gekort wordt. Er zal dus een WAO-uitkering resteren,
eventueel aangevuld met een gedeeltelijke Anw-uitkering. De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,R. L. O. Linschoten XNoot1Het als bijlage bij deze memorie meegezonden concept-inkomensbesluit Anw
ligt ter inzage op het CIP onder griffienr. 116 690. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19951996-24169-45c.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl