Nota Overgewicht; Lijst van Vragen en Antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST132885
 2008-2009
 
 31 899
 Nota Overgewicht
 
 
 
 
 Nr. 
 2
 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
 Vastgesteld 24 juni 2009
 De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een aantal vragen voorgelegd aan de ministers van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en voor Jeugd en Gezin en de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over de brief van 19 maart 2009 inzake de Nota Overgewicht
(Kamerstuk 31 899, nr. 1).
 De ministers en de staatssecretaris hebben deze vragen beantwoord bij
brief van 23 juni 2009. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Smeets
 Adjunct-griffier van de commissie,
 Sjerp
 
 1
 
 Waarom worden niet alle concrete doelstellingen van
het Convenant overgewicht opgenomen?
 
 
 Het convenant overgewicht is een overeenkomst tussen een twintigtal maatschappelijke
partners en de overheid. Alle betrokken partijen zijn gezamenlijk verantwoordelijk
voor het bereiken van de convenantdoelstellingen, en niet de ondertekenaars
afzonderlijk. Het kabinet vindt daarom opname van diezelfde doelstellingen
in de nota overgewicht, als zouden deze exclusief haar verantwoordelijkheid
zijn, niet geëigend.
 2
 
 Wat is het stappenplan om de nota Overgewicht in de
praktijk te brengen en te vertalen naar de lokale situatie?
 
 
 De meeste maatregelen uit de nota worden primair genomen in het kader
van andere beleidsterreinen met elk een eigen implementatietraject. De vertaling
van landelijk beleid specifiek voor overgewicht naar de lokale situatie gebeurt
vooral door het Convenant overgewicht, het Centrum Gezond Leven en het preventieprogramma
van ZonMw. Voor een uitgebreidere beschrijving van de betreffende activiteiten
vindt u in de paragrafen 4.2.2. en 4.2.4 van de nota.
 3
 
 Op welke wijze worden scholen, en schoolsport, betrokken
bij de aanpak van overgewicht? Moet het aantal uren gymnastiek per week niet
worden uitgebreid van drie naar vijf per week?
 
 
 Het stimuleren van sport en bewegen op scholen draagt bij aan een positieve
energiebalans. Hiervoor zijn twee invalshoeken van belang, die elkaar aanvullen.
 
 In de eerste plaats vormt bewegingsonderwijs een verplicht onderdeel van
het curriculum in het primair (PO) en voortgezet onderwijs (VO). In het PO
is er voor geen enkel vak sprake van een wettelijk vastgelegd aantal lesuren.
Wel moet er voldoende tijd worden besteed aan de realisatie van kerndoelen.
De Onderwijsinspectie gebruikt hiervoor als indicator dat leerlingen van groep
1 en 2 dagelijks gymles krijgen, leerlingen van groep 3 tot en met 8 tenminste
twee keer per week drie kwartier en leerlingen uit het speciaal basisonderwijs
drie keer per week drie kwartier.
 
 Voor het VO is er, na een intensieve parlementaire discussie, voor gekozen
om een borging van het bewegingsonderwijs in de Wet op het voortgezet onderwijs
op te nemen. Hiermee wordt de garantie gegeven dat alle leerlingen dit onderwijs
in alle leerjaren krijgen volgens bepaalde inhoudelijke normen, zonder dat
er echter sprake is van een precies voorgeschreven aantal uren. In veel gevallen
zal dit neerkomen op ongeveer 3 lesuren per week.
 
 Overigens gaat het niet alleen om het sporten en bewegen tijdens schooltijd.
Ook het naschoolse sportaanbod speelt een belangrijke rol. Door samenwerking
tussen scholen, naschoolse opvang, buurtorganisaties en sportverenigingen
kan er een doorlopend en zo mogelijk dagelijks lokaal sport- en beweegaanbod
voor de jeugd ontstaan. De impuls «Brede scholen, sport en cultuur»
met de combinatiefuncties is hiervan een voorbeeld, maar ook de oprichting
van het platform sport, bewegen en onderwijs draagt hieraan bij (zie paragraaf 4.4.2 «Beleidskader
scholen, sport en cultuur»). 
 4
 
 Bent u van mening dat de verantwoordelijkheden die
aan de lagere overheden worden toegekend ook gepaard gaan met de juiste middelen
en handvatten?
 
 
 Ja. Op grond van de Wet publieke gezondheid (Wpg) is de publieke gezondheidszorg
een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenten en Rijk, waarbij gemeenten
en Rijk complementaire taken vervullen. Voor gezondheidsbevordering, waar
de aanpak van overgewicht onder valt, hebben gemeenten veel beleidsvrijheid
om in te spelen op de typische gezondheidsaspecten van de lokale situatie.
Het motto achter deze sturingsrelatie is: «lokaal wat lokaal kan en
landelijk wat landelijk moet». Het Rijk stelt als systeemverantwoordelijke
de kaders waarbinnen lokaal «het spel wordt gespeeld» en definieert
de landelijke prioriteiten. De aanpak van overgewicht is daar één
van. Daarnaast richt het Rijk zich op het onderhouden van een adequate kennisinfrastructuur
en het voeren van een doelmatig kennisbeleid op het terrein van de publieke
gezondheidzorg. De minister stelt naast de nota met landelijke prioriteiten
tevens een landelijk onderzoeksprogramma vast op het gebied van de publieke
gezondheidszorg. Daarvoor worden vierjaarlijks via ZonMw middelen beschikbaar
gesteld (ca. € 45 miljoen.).
 
 Tot slot worden gemeenten en GGD’en ondersteund bij het verbeteren
van de kwaliteit en doelmatigheid van de uitvoering van het lokale gezondheidsbeleid.
Het Centrum Gezond Leven (RIVM) maakt daartoe landelijke kennis op het terrein
van de algemene bevorderingstaken toegankelijk voor lokale professionals,
onder andere via een website en handleidingen.
 5
 
 Kunt u aangeven hoe u aankijkt tegen de resultaten
die tot nu toe zijn geboekt met het lopende Convenant overgewicht?
 
 
 Het is verheugend dat zo veel private nationale organisaties en de vier
grote steden zich verantwoordelijk voelen voor de aanpak van de overgewichtproblematiek
en zelf of in gezamenlijkheid concrete activiteiten ontplooien. Door de samenwerking
worden de eigen initiatieven van partners versterkt. Daarnaast is het convenant
een uitstekend middel gebleken om de overgewichtproblematiek nationaal te
agenderen. De voorzitter van de stuurgroep, Paul Rosenmöller, heeft daar
baanbrekend werk voor verricht. Uit de tussenevaluatie die in 2007 is uitgevoerd,
blijkt dat men op de goede weg is. De partners zullen het laatste jaar van
het convenant gebruiken om nog een concrete slag te maken. Niemand kan echter
verwachten dat bij afloop van het convenant de overgewichtproblematiek in
ons land is opgelost. Daarom is een vervolg nodig.
 6
 
 Kunnen de doelstellingen in de nota Overgewicht nader
worden geconcretiseerd? Welke ambitie heeft het kabinet ten aanzien van de
vermelde doelstellingen? Op welk tijdstip dient welk resultaat te zijn behaald?
Kan een overzicht worden gegeven van de doelstellingen, het tijdpad, het tijdstip
waarop de doelstelling dient te zijn behaald en hoe dit kan worden gemeten?
 
 
 De doelstellingen zijn geformuleerd voor maatregelen die – merendeels
in het kader van andere beleidsterreinen – op basis van hun gunstige
beïnvloeding van de energiebalans naar verwachting bijdragen aan het
voorkómen van overgewicht. De beleidsdoelstelling voor overgewicht
is de afgelopen jaren in de begroting van VWS geconcretiseerd als het tot
staan brengen van de stijgende trend in het aantal volwassenen met overgewicht en obesitas en het keren van de stijgende trend in het aantal
kinderen met overgewicht en obesitas. In de nota heeft het kabinet er voor
gekozen deze doelstelling niet op te nemen, gezien het multifactoriële
karakter van de problematiek en het beperkte bewijs voor de effectiviteit
van de afzonderlijke maatregelen.
 In hoofdstuk 6 van de nota zijn de doelstellingen gerangschikt in een
overzicht.
 7
 
 Is er onderzoek gedaan naar de relatie tussen de opkomst
van de fastfoodketens zoals de McDonald’s en het toenemende aantal kinderen
met overgewicht?
 
 
 Specifiek onderzoek naar de relatie tussen de opkomst van fastfoodketens
zoals McDonald’s en het toenemende aantal kinderen met overgewicht is
mij niet bekend.
 8
 
 Op basis waarvan baseert u het vertrouwen dat snoepreclames
gericht op kinderen onder de twaalf jaar beperkt kunnen worden door middel
van zelfregulering? Welke stappen heeft de levensmiddelenindustrie ondertussen
zelf gezet? Welke stappen moeten er volgens u nog gezet gaan worden? Bent
u bereid om wanneer deze stappen niet gezet worden te stoppen met de zelfregulering
en zelf maatregelen te nemen? Zo ja, wanneer is dat punt bereikt? Is het niet
beter om rondom kinderprogramma’s bij de publieke omroep reclamevrije
blokken te maken?
 
 
 Onderstaand antwoord is tevens de beantwoording van uw vragen 71 t/m 74.
 
 Het kabinet ziet voor reclame gericht op kinderen een belangrijk verschil
tussen voedingsmiddelen enerzijds en alcohol en tabak anderzijds. Als kinderen
zich houden aan een gezond en regelmatig voedingspatroon, is het af en toe
nuttigen van snacks, snoep of frisdrank niet per definitie ongezond of schadelijk.
Dit in tegenstelling tot roken of het drinken van alcohol, dat voor kinderen
altijd ongezond is. Ingrijpen van de overheid ten aanzien van reclame voor
voedingsmiddelen is daarom minder vanzelfsprekend dan in het geval van reclame
voor alcohol en tabak bij kinderen.
 
 De maatschappelijke aandacht voor de nadelige gevolgen van reclame voor
ongezonde voedingsmiddelen gericht op kinderen groeit. Steeds meer bedrijven
geven er blijk van zich bewust te zijn van de noodzaak tot zelfbeperking van
de reclame gericht op kinderen. 11 Multinationals hebben in EU-verband afgesproken
om voor een deel van hun producten reclame rond kinderprogramma’s te
beperken. Deze bedrijven hebben naar eigen zeggen gezamenlijk tweederde van
de Europese advertentiemarkt voor levensmiddelen in handen.
 
 De Federatie Nederlandse Levensmiddelenindustrie heeft in 2007 het initiatief
genomen voor aanscherping van de Reclamecode voor Voedingsmiddelen. De partijen
vertegenwoordigd in het bestuur van de Stichting Reclame Code hebben nog geen
nieuwe Reclamecode voor Voedingsmiddelen vastgesteld, omdat er geen overeenstemming
kon worden bereikt over de te hanteren leeftijdsgrens. De Consumentenbond
is – evenals het kabinet – voorstander van reclamebeperking tot
12 jaar; de collectieve Nederlandse levensmiddelenindustrie wil niet verder
gaan dan een beperking van reclame tot 7 jaar. Het mediationtraject dat de
Stichting Reclame Code heeft ingesteld om uit deze impasse te komen is nog
niet formeel afgesloten. 
 
 Het kabinetsstandpunt over reclame gericht op kinderen is bekend en verwoord
in de Nota Overgewicht. Het opstellen en wijzigen van de reclamecode is een
aangelegenheid van private partijen. Partijen zijn zich zeer bewust van de
opvatting van het kabinet hierover. De ontwikkelingen rondom de aanscherping
van de Reclamecode voor Voedingsmiddelen worden nauwlettend gevolgd. De zelfregulering
geeft immers invulling aan zowel de bescherming van kinderen als aan de implementatie
van de EU-richtlijn voor audiovisuele mediadiensten.
 
 Ondanks de goede resultaten die bereikt zijn met zelfregulering, zoals
het IKB logo en de voornoemde initiatieven van de 11 multinationals, is het
doel nog niet bereikt dat wij als kabinet voor ogen hebben, namelijk dat kinderen
onder de twaalf jaar zoveel mogelijk worden gevrijwaard van een reclameaanbod
voor voedingsmiddelen die niet passen in een gezond voedingspatroon. Daarom
zullen de ministers van VWS en J&G hierover dan ook gezamenlijk in september
een gesprek met de branche voeren, met als doel om dit in 2010 wel bereikt
te hebben.
 
 Het streven is om steeds meer activiteiten met elkaar te verbinden en
hiervoor een zelfde beoordelingskader te hanteren. Zo zal bijvoorbeeld de
beperking van reclameuitingen voor kinderen tot 12 jaar een criterium kunnen
worden om mee te mogen doen met de sponsoring van EPODE.
 
 Tot slot, zoals toegezegd tijdens het overleg met uw Kamer over de Voedingsnota,
wordt u op de hoogte gesteld van de uitkomsten van de private besluitvorming
over vernieuwing van de Reclamecode.
 9
 
 Welke groepen komen in aanmerking voor vergoeding van
afvalcursussen via de basisverzekering?
 
 
 Thans komt nog niemand in aanmerking voor vergoeding van een afvalcursus
via de basisverzekering. Het CVZ heeft op 23 februari jl. het rapport «Preventie
bij overgewicht en obesitas: de gecombineerde leefstijlinterventie»
(CvZ rapport nr 271) uitgebracht over de mogelijke opname in het pakket van
een gecombineerde leefstijlinterventie voor bewegen en gezonde voeding. Het
gaat dan om de BeweegKuur. Opname in het pakket wordt vooralsnog overwogen
voor de groep verzekerden waarvoor de interventie een gunstige kosten-batenverhouding
oplevert: mensen die overgewicht hebben in combinatie met diabetes type 2
of hart-vaatziekte of een hoog risico op deze ziekten. Zie ook het antwoord
op de vragen 54 en 58.
 10
 
 Kan de rechtvaardiging voor het ingrijpen van de overheid
in het leven van mensen uitgebreider en meer onderbouwd?
 
 
 Naar mijn mening is in de Nota Overgewicht nergens sprake van het ingrijpen
in het leven van mensen of het aantasten van de vrije leefstijlkeuze. Het
uitgangspunt is juist dat mensen zelf verantwoordelijk zijn om in vrijheid
hun leefstijl te kiezen. De overheid schept de randvoorwaarden voor een bewuste
keuze door een goede informatievoorziening en de beschikbaarheid van gezonde
keuzemogelijkheden te bevorderen.
 11
 
 Kan een overzicht worden gegeven van alle specifieke
maatregelen gericht op achterstandswijken, leerlingen van het vmbo en allochtonen?
Kan daarbij worden aangegeven hoe er voor gezorgd wordt dat deze specifieke
groepen worden bereikt en op welke wijze wordt gemeten of de maatregelen effectief
zijn? 
 
 
 Het Centrum Gezond Leven (RIVM) werkt aan een landelijk overzicht van
alle beschikbare interventies op het gebied van leefstijl en gezond leven.
Dit zijn er circa vierduizend. Het CGL certificeert tevens effectieve interventies,
waarbij aandacht wordt besteed aan de mate waarin specifieke doelgroepen worden
bereikt, Het overzicht van beschikbare, al dan niet gecertificeerde interventies
zal beschikbaar zijn via internet.
 
 Daarnaast is de effectiviteit van maatregelen ook onderdeel van het toezicht
van de IGZ op de wijze waarop gemeenten het lokale gezondheidsbeleid vormgeven
en uitvoeren. Ook de gemeenteraad speelt een belangrijke rol bij het evalueren
van het door B&W gevoerde locale gezondheidsbeleid.
 12
 
 De gezondheid van mensen wordt onder andere bepaald
door allerlei sociaaleconomische determinanten, zoals opleidingsniveau, inkomen,
en in welke wijk men woont. Er is ook een verband tussen lage sociaaleconomische
status en overgewicht. Kan concreet worden aangegeven hoe het kabinet deze
determinanten wil gaan verbeteren (om zo de gezondheidsverschillen te verkleinen)
en per determinant ambities formuleren?
 
 
 Het in december 2008 aan de kamer gezonden plan van aanpak SEGV bevat
verschillende maatregelen en ambities om SEGV terug te dringen. Na de zomer
zal het kabinet de kamer informeren over mogelijk te nemen vervolgstappen
naar aanleiding van deels gemeenschappelijk uitgebrachte adviezen van SER,
RVZ, Onderwijsraad en ROB over samenhangend en integraal gezondheidsbeleid
en de relatie met sociaaleconomische gezondheidsverschillen.
 13
 
 Hoe past de aanpak van overgewicht in de wijkaanpak?
 
 
 De gezondheid van de mensen in de aandachtswijken is aanmerkelijk slechter
dan in andere wijken in Nederland. Bewoners eten minder gezond, bewegen minder
vaak en hebben vaker overgewicht en obesitas. Er valt in deze wijken dan ook
relatief veel gezondheidswinst te behalen. Een aantal gemeenten met aandachtswijken
wil met de experimenten de «Gezonde Wijk» de gezondheid van bewoners
verbeteren. Het stimuleren van een gezonde leefstijl is daar onderdeel van.
 14
 
 Kunt u duidelijker zijn over de verhouding met andere
nota’s, met name omdat de schematische weergave slecht leesbaar is?
 
 
 Het schema beschrijft de verschillende onderwerpen die worden behandeld
in respectievelijk de Nota Overgewicht, de Voedingsnota en de te verwachten
Nota Duurzaam Voedsel van de minister LNV. Voor de volledigheid zij ook verwezen
naar de brief die de minister van VWS op 20 mei 2009 aan de Kamer heeft
gestuurd over de samenhang tussen de drie nota’s gezondheid, te weten
Voedingsnota, Nota Overgewicht en de SEGV nota.
 15
 
 Bij voortzetting van de trend is over 25 jaar de helft
van de Amerikaanse bevolking obees. Wat zijn de cijfers voor de Nederlandse
bevolking?
 
 
 Het RIVM heeft in de studie: «Toekomstige ontwikkelingen in matig
overgewicht en obesitas, inschattingen effecten op de volksgezondheid»(2003) berekend dat bij voortzetting van de stijgende trend uit de
voorafgaande jaren, ons land in 2024 ongeveer 2,5 miljoen (18%) obesen
telt.
 16
 
 Waar wonen op dit moment de meeste kinderen met overgewicht
en ernstig overgewicht? In welke gemeenten is overgewicht onder jongeren een
groot probleem? Om welke jongeren, afkomstig uit welke bevolkingsgroepen (afkomst,
sociaaleconomische status) gaat het hierbij?
 
 
 In Nederland is geen specifieke regio of gemeente aan te wijzen waar het
overgewichtprobleem onder jongeren het grootste is. Waren in de jaren ’80
en ’90 nog significante regionale verschillen in overgewicht en obesitas
te onderscheiden, inmiddels zijn die significante verschillen voor volwassenen
en jeugd verdwenen.
 Overgewicht en obesitas concentreren zich vooral bij jongeren in gezinnen
die het niet breed hebben, of waarin één of beide ouders van
allochtone afkomst zijn of zelf overgewicht hebben.
 17
 
 Hoeveel mensen sterven er per jaar aan ondergewicht
en hoeveel aan overgewicht in Nederland?
 
 
 Allereerst past de kanttekening dat mensen niet sterven ten gevolge van
hun gewicht maar ten gevolge van de complicaties die dat gewicht met zich
meebrengt.
 Aan de complicaties ten gevolge van de eetstoornis Anorexia Nervosa overlijden
jaarlijks zo’n 15–30 mensen. Van de andere twee bekende eetstoornissen,
Boulimia nervosa of een eetbuistoornis, is het aantal sterfgevallen op jaarbasis
niet bekend.
 Mensen met obesitas hebben een hoger sterfterisico aan hart- en vaatziekten
en kanker dan mensen met een gezond gewicht of matig overgewicht. Uit de Volksgezondheidstoekomstverkenningen
2002 en 2006 van het RIVM blijkt dat 6% van de sterfte danwel «verloren
levensjaren» is toe te schrijven aan obesitas.
 18
 
 Is er op dit moment onderzoek naar de genetische informatie
en obesitas gaande? Zo ja, in welke fase bevindt zich dit onderzoek?
 
 
 Ja. Uit een expertbijeenkomst en literatuurstudie (georganiseerd door
en afkomstig van het RIVM) blijkt dat de kans op obesitas voor een aanzienlijk
deel erfelijk is bepaald en dat ongeveer 40% van de variatie in lichaamsgewicht
tussen personen verklaard kan worden door genetische verschillen. Ook reageren
mensen door hun erfelijke materiaal verschillend op veranderingen in energie-inname
en energieverbruik. Welke specifieke genetische factoren daarbij betrokken
zijn, is nog niet bekend. Naar verwachting is de genetische bijdrage aan het
ontstaan van obesitas groter dan momenteel bekend is. Dit rechtvaardigt lopend
en toekomstig onderzoek op dit terrein.
 19
 
 De stijgende trend in Nederland sinds 1980 is vergelijkbaar
voor alle bevolkingsgroepen. Neemt het gewicht toe of betekent dit dat de
incidentie van obesitas bij alle bevolkingsgroepen stijgt? Zo ja, in welke
mate?
 
 
 De bevolking is de afgelopen twintig jaar in zijn geheel zwaarder geworden.
Daardoor nemen zowel het gewicht als de incidentie van obesitas toe. De prevalentie
van obesitas is gestegen van 5% in 1980 naar 10% nu. 
 20
 
 Betekent de stijgende trend ten aanzien van overgewicht,
sinds begin jaren ’80, die vergelijkbaar is voor alle bevolkingsgroepen,
dat sinds begin jaren ’80 geen specifieke aandacht is geschonken aan
het feit dat overgewicht twee tot vijf keer vaker voorkomt bij groepen met
een zwakkere sociaaleconomische positie en bij allochtonen?
 
 
 Nee, er is wel degelijk aandacht aan deze groepen besteed. Het bereiken
van groepen met een sociaaleconomisch zwakkere positie en van allochtonen
is in deze gehele periode al een aandachtspunt bij gezondheidsbevorderende
interventies, omdat deze groepen minder gevoelig blijken te zijn voor de meeste
maatregelen. Het onderzoek hiernaar en de zoektocht naar effectieve interventies
voor groepen met een zwakke sociaal economische positie en allochtonen hebben
nog niet geresulteerd in een geringere stijging van trend.
 21
 
 Op bladzijde 12 staat dat bijna de helft van de volwassen
Nederlanders lijdt aan overgewicht, dat overgewicht bij groepen met een lage
sociaaleconomische status en bij allochtonen twee tot vijf keer vaker voorkomt
en dat de stijgende trend voor alle bevolkingsgroepen gelijk is; op bladzijde
17 staat dat in groepen met een lage sociaaleconomische status het aantal
mensen met overgewicht is toegenomen van bijna 50% tot bijna 60%.
Hoe groot is het percentage overgewicht in de groep met lage sociaaleconomische
status? Wat is precies het verschil tussen groepen met lage sociaaleconomische
status en allochtonen enerzijds en andere Nederlanders anderzijds?
 
 
 Uit de Monitor Gezondheidsachterstanden van het RIVM, waar deze gegevens
op zijn gebaseerd, blijkt dat bij groepen met een lage SES de prevalentie
van overgewicht 60% is en de prevalentie van obesitas 18%. Bij
deze onderzoeken wordt het opleidingsniveau als indicator voor lage SES gehanteerd.
 
 De uitspraken in de Nota Overgewicht over de prevalentie van overgewicht
bij allochtonen zijn gebaseerd op gerichte studies bij een deel van de bevolking.
Aangezien er geen landelijke registratie plaatsvindt van overgewicht die autochtone
of allochtone herkomst onderscheidt, is het niet mogelijk op landelijk niveau
betrouwbare uitspraken te doen voor de bevolking als geheel.
 22
 
 Wat zijn de incidentiecijfers van «ouderdomssuiker»
bij kinderen?
 
 
 Er zijn geen betrouwbare incidentiecijfers van ouderdomssuiker bij kinderen
voorhanden.
 23
 
 Kunt u aangeven welke specifieke maatregelen er worden
getroffen voor achterstandsgroepen of allochtonen? Moet hier alleen het project «De
Gezonde Wijk» voor worden gelezen, of zijn er meer projecten? Zo niet,
zou juist niet hier meer aandacht voor moeten zijn, omdat hier de meeste gezondheidswinst
te behalen valt?
 
 
 Aangezien overgewicht relatief veel voorkomt bij achterstandsgroepen en
allochtonen, zijn in feite alle maatregelen om overgewicht tegen te gaan voor
een belangrijk deel gericht op deze doelgroepen.
 
 Naast de experimenten Gezonde Wijk zijn andere specifieke maatregelen
ontwikkeld waarmee achterstandsgroepen relatief goed bereikt worden zoals:
de digitale opvoedondersteuning Hallo Wereld, Meedoen kansarme jeugd en sport
en de bijdrage vanuit de Impuls Nationaal Actieplan Sport en Bewegen (NASB).
De impuls NASB is vooral gericht op ongeveer 100 gemeenten waarvan de bevolking
gemiddeld de laagste opleiding heeft.
 
 In het in december 2008 aan de kamer gezonde plan van aanpak SEGV staan
tal van nieuwe initiatieven beschreven om de gezondheid van allochtonen te
verbeteren, waaronder het pakket met instrumenten voor professionals om mensen
met lage gezondheidsvaardigheden te kunnen herkennen en de communicatie met
deze doelgroep te optimaliseren. Ook zal in de opleiding van zorgaanbieders
meer aandacht worden besteed aan interculturele communicatie en het omgaan
met diversiteit van patiënten.
 24
 
 Welke specifieke maatregelen zijn genomen naar aanleiding
van de bevinding dat bij kinderen van Turkse afkomst overgewicht en obesitas –
afhankelijk van de leeftijd – drie tot wel tien keer meer voorkomen
dan bij kinderen van autochtone afkomst?
 
 
 Zie het antwoord op de vragen 12 en 23.
 25
 
 Er wordt gesteld dat gezondheidsinterventies bij allochtonen
succesvol zijn als wordt gewerkt met sleutelfiguren binnen de gemeenschap.
Op welke ervaring is deze stelling gebaseerd? Op welke wijze is de afgelopen
jaren gewerkt met sleutelfiguren binnen de allochtone gemeenschap? Met welk
resultaat?
 
 
 Het inzetten van sleutelfiguren bij gezondheidsinterventies is binnen
de Gezondheidsvoorlichting (GVO) een bewezen effectief en veel ingezet instrument.
Enkele voorbeelden zijn:
 1) Het project Nieuwe Sporen in Den Haag, gericht op het ontwikkelen van
nieuwe en structurele samenwerkingsvormen tussen formele en informele hulpverleners
en de inzet van vertrouwenspersonen met als doel het verbeteren van de psychosociale
gezondheid van allochtonen. De resultaten van dit project zijn zeer positief
en laten zien dat de allochtone gemeenschap goed wordt bereikt dankzij de
inzet van vertrouwenspersonen. Draagvlak en vertrouwen creëren zijn hierbij
sleutelwoorden.
 2) Het project integrale benadering van allochtonen met chronische pijnklachten,
uitgevoerd door het Paramedisch instituut. Sleutelfiguren uit de allochtone
doelgroep fungeren als trekkers in dit project, dat bedoeld is om allochtonen
op adequate wijze te laten behandelen door een fysiotherapeut. De sleutelfiguren
fungeren als contactpersoon; de patiënten komen via de huisarts bij hen
en zij begeleiden het zorgtraject. De resultaten zijn zeer positief en de
inzet van de trekkers is essentieel voor het vasthouden van de motivatie van
de patiënten en dus voor het slagen van dit project.
 26
 
 Wanneer wordt het onderzoek van de Vrije Universiteit
naar prijsverschillen tussen gezonde en ongezonde voeding verwacht?
 
 
 De rapportage van dit onderzoek naar de invloed van prijs van levensmiddelen
op gezond gedrag en mijn reactie hierop ontvangt U nog voor het zomerreces. 
 27
 
 Welk verschil in dikmakende werking van de moderne
samenleving bestaat er tussen de verschillende sociaaleconomische en allochtone
bevolkingsgroepen? Wat betekent dit voor de keuze van specifieke maatregelen
om overgewicht en obesitas in alle bevolkingsgroepen terug te dringen?
 
 
 De dikmakende werking van de moderne samenleving bestaat uit veel verschillende
factoren die voornamelijk zijn terug te voeren op de overvloedige beschikbaarheid
van voedingsmiddelen, de sterk verminderde noodzaak tot fysieke beweging en
de toegenomen tijdsdruk. Deze factoren zijn in principe voor alle bevolkingsgroepen
dezelfde.
 De wijze waarop verschillende bevolkingsgroepen op deze factoren reageren
verschilt wel, onder andere door verschillen in normen en waarden en gezondheidsvaardigheden.
De uitvoering van veel gezondheidsbevorderende interventies op lokaal niveau
houdt veelal rekening met deze factoren, omdat deze tevens bepalend zijn voor
het succes van de interventie.
 
 Op landelijk niveau is generiek beleid het uitgangspunt (zie ook het antwoord
op vraag 23). Gemeenten hebben veel beleidsvrijheid om in te spelen op de
typische gezondheidsaspecten van de lokale situatie en kunnen gericht ingaan
op specifieke doelgroepen.
 28
 
 Kunt u aangeven welke specifieke maatregelen er vanuit
de rijksoverheid worden genomen om de fysieke omgeving te beïnvloeden?
 
 
 Op landelijk niveau komt de fysieke omgeving aan de orde in het kader
van het Actieplan Krachtwijken dat is gericht op het realiseren van een vitale
prettige woon-, werk-, leer- en leefomgeving over acht tot tien jaar. Hierover
worden ondermeer op lokaal niveau afspraken gemaakt onder andere binnen de
experimenten Gezonde wijk. De verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving
is daarnaast een doelstelling van het stedenbeleid.
 
 Het inrichten van de directe omgeving is een taak voor gemeenten, omdat
de specifieke context daarbij leidend is.
 29
 
 De aanpak in Singapore is anders dan die in de EU.
In Singapore zijn op hoog niveau commissies ingesteld die vergaande maatregelen
in gang zetten bij het bevorderen van een gezonde leefstijl. Welke maatregelen
zijn dit?
 
 
 Sinds 2001 stimuleert de Health Promotion Board (HPB) – een commissie
op hoog niveau – de bevolking van Singapore tot een gezonde leefstijl
door middel van diverse gezondheidsprogramma’s. De HPB maakt daarbij
gebruik van uitgebreide voorlichtingscampagnes en voorlichtingsmateriaal.
 
 In Singapore is de overheid minder terughoudend in het nemen van maatregelen
die ingrijpen in de persoonlijke leefsfeer. Een goed voorbeeld is het Trim
and Fit programma voor scholen.
 
 De basisscholen hebben zogenaamde «Health Clubs» voor te dikke
kinderen. Gescheiden van hun klasgenoten moeten zij in de middag pauze en
na schooltijd verplicht meer sporten en bewegen totdat zij gewicht verliezen.
Leraren houden maandelijks lengte en gewicht bij. 
 
 Daarnaast stimuleert de school een verantwoord voedingspatroon. Leraren
spreken regelmatig met ouders van de kinderen in Health Clubs over hoe zij
de maaltijden thuis op gezondere manieren kunnen bereiden. De school schrijft
de ondernemers in schoolkantines voor welke producten zij mogen aanbieden.
 30
 
 Lijkt de sterk sturende aanpak in Singapore succesvoller
dan de in Nederland toegepaste methode waarbij leefstijl als de primaire verantwoordelijkheid
van de burger zelf wordt gezien?
 
 
 De sturende aanpak in Singapore heeft geleid tot een daling in het percentage
kinderen met overgewicht. In de periode 1993–2006 is het aantal kinderen
met overgewicht gezakt van 11,7% naar 9,5%. Dat deze aanpak
nog geen ultieme oplossing is moge blijken uit de National Health Survey in
2004 die voor de bevolking als geheel nog steeds een duidelijke stijging laat
zien van het percentage mensen met overgewicht en obesitas.
 Overigens is voorzichtigheid geboden bij het hanteren van prevalentiecijfers
als enige succesmaat. Er zijn tegengeluiden van professionals dat de strenge
aanpak averechts zou kunnen werken, vooral bij kinderen die er niet in slagen
van hun overgewicht af te komen. Dit zou kunnen leiden tot stigmatisering
en negatieve effecten op de langere termijn. Hierover zijn echter nog geen
officiële gegevens beschikbaar.
 31
 
 In paragraaf 3.3 wordt gesproken over het Witboek.
De evaluatie moet aantonen hoe goed de zelfregulerende maatregelen door relevante
sectoren worden uitgevoerd en wat het effect ervan is. Wanneer kunnen de uitkomsten
worden verwacht? 23
 
 
 Volgens de planning van de Commissie zal de evaluatie van het Witboek
in 2010 plaatsvinden; de resultaten zijn naar verwachting eind 2010 of begin
2011 beschikbaar.
 32
 
 Op welke wijze worden ouders concreet ondersteund bij
de opvoeding op het gebied van voeding en bewegen? Wordt met de opvoedingsondersteuning
alleen de site «Hallo Wereld» bedoeld of worden ook andere maatregelen
genomen? Hoe is het succes van «Hallo Wereld» gemeten; hoeveel
mensen uit groepen met een lagere sociaaleconomische status of allochtonen
maken gebruik van «Hallo Wereld»?
 
 
 Vanaf de start van Hallo Wereld in 2004 wordt o.a. bereik en waardering
van het programma onderzocht. In eerste instantie door het RIVM (2007) en
momenteel door een consortium van VUmc en RIVM. Op basis van de resultaten
van het eerste RIVM onderzoek hebben we kunnen constateren dat laagopgeleiden
en allochtonen redelijk tot goed bereikt worden via dit programma. Voor de
leeftijdsgroep (25–35 jaar) was het percentage laagopgeleiden gelijk
aan het landelijk gemiddelde. Het percentage allochtonen was met 18%
iets onder het landelijk gemiddelde (24%) maar nog steeds goed te noemen.
Meer recente onderzoekgegevens zijn naar verwachting eind 2009 beschikbaar.
 
 Ook is vanuit het Convenant Overgewicht in 2008 de werkgroep «Ouders
duidelijker aanspreken op het belang van hun rol als opvoeder bij het leren
van een gezonde leefstijl» ingesteld. Deze werkgroep heeft het initiatief
genomen om een interventie te ontwikkelen om ouders bewuster te maken van
het belang van gezonde voeding en voldoende beweging en hun rol als opvoeder
in deze. Dit initiatief is uitgemond in de workshop «Eetplezier &
Beweegkriebels» voor ouders van kinderen in de leeftijd 0–4 jaar,
die op kinderdagverblijven (KDV), peuterspeelzalen (PSZ) en voorscholen gegeven
kan worden. Begin 2009 is de workshop gelanceerd in de Mevlana moskee in Rotterdam.
Kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en voorscholen kunnen deze workshop
inzetten om ouders te helpen bij het aanleren van een gezonde leefstijl bij
hun kinderen. TNO gaat het bereik en de effectiviteit van deze interventie
evalueren.
 33
 
 Engeland heeft als doelstelling dat in 2020 het overgewicht
bij jeugdigen is teruggebracht tot het niveau van 2000. Kan worden aangegeven
welke doelstellingen de andere Europese landen hebben gesteld om de jeugd
aan te zetten tot gezonder eet- en beweeggedrag? En welke doelstelling hanteert
Nederland? Bevat het veelomvattende plan in Engeland onderdelen die ook voor
Nederland van belang kunnen zijn? Is er contact met de andere EU-lidstaten
om van elkaar te leren in dit opzicht?
 
 
 Een overzicht van de doelstellingen van andere lidstaten kan worden gegeven
als de nationale plannen zijn aangeleverd in het kader van het WHO/EU evaluatieproject
(zie ook vraag 34). Op dit moment is overgewicht bij kinderen een belangrijk
aandachtspunt voor veel lidstaten, aangezien kinderobesitas nadrukkelijk wordt
genoemd in het EU witboek en ook door WHO/EU is gedefinieerd als één
van haar speerpunten.
 Het plan van het Verenigd Koninkrijk bestaat uit een zo breed mogelijk
aanpak gericht op gezond gewicht. De overheid heeft hiertoe 372 miljoen Pond
beschikbaar gesteld. Zo zet het programma «Change4Life» in op
een bewustwordingsproces in de samenleving, gedragen door veelsoortige stakeholders
(overheden, bedrijfsleven, NGO’s en derden). Een ontwikkeling die wij
met belangstelling volgen is de krachtige inzet om gezonde voeding met voorrang
te promoten via de «Healthy Food Code of Practice». Een tweede
interessante ontwikkeling is de grote nadruk op het bereiken van kinderen
via hun ouders/opvoeders.
 
 Naast bilaterale contacten met vooral het Verenigd Koninkrijk en Duitsland
is er uitwisseling in breder verband in het eerder genoemde WHO/EU Monitoring
Project, het Nutrition Friendly School Initiative van de WHO en het European
Marketing Network van de WHO. Daarnaast is Nederland actief in de High Level
Group (HLG) ter uitwerking van de doelstellingen van het Witboek voeding,
overgewicht en obesitas.
 34
 
 Wat betekent het feit dat de Europese Commissie in
2010 de geboekte vooruitgang van de lidstaten ten aanzien van het terugdringen
van overgewicht zal evalueren? Wat gebeurt er met lidstaten die onvoldoende
vooruitgang hebben geboekt? Welke conclusies worden verbonden aan de behaalde
resultaten? Als een lidstaat heeft gekozen voor een grote mate van zelfregulering
door relevante sectoren en onvoldoende vooruitgang heeft geboekt, terwijl
een andere lidstaat met een sterker sturende aanpak door de overheid wel resultaten
heeft geboekt, wat zijn dan daarvan de consequenties?
 
 
 De Commissie heeft samen met de WHO in 2007 een drie jaar durend project
gefinancierd om zicht te krijgen op de resultaten die de lidstaten hebben
behaald bij het terugdringen van overgewicht. Een onderdeel hiervan is de
monitoring van gemeten overgewicht bij kinderen in de verschillende lidstaten.
 De Commissie wil met dit project de inspanningen en resultaten van lidstaten
met elkaar vergelijken. Lastige punten hierbij zijn de verscheidenheid in
nationale plannen (landen met een zeer uitgebreid actieplan en weinig uitwerking,
tegenover landen met een beperkt actieplan met op elk punt een
concreet voorstel) en de aantoonbaarheid van de causaliteit tussen genomen
maatregelen en de daadwerkelijke ontwikkeling van overgewicht.
 Het Witboek voeding, overgewicht en obesitas heeft geen regulerende status
en is vooral bedoeld om ontwikkelingen te signaleren, om het onderwerp op
de agenda te plaatsen, te benchmarken en om lidstaten in staat te stellen
van elkaar te leren. Het heeft voor de lidstaten derhalve geen directe consequenties
als zijn onvoldoende resultaten boeken.
 35
 
 Het beleid van het ministerie van VWS gaat ervan uit
dat een gezonde keuze de eigen verantwoordelijkheid van de burgers is. De
taak van de overheid ligt alleen in het objectief informeren, het faciliteren
van maatregelen om de omgeving gezonder te maken en het optimaliseren van
preventiemogelijkheden. Hoe groot dient de inspanningsverplichting van de
overheid te zijn om de burgers in staat te stellen een goede keuze te maken?
Waar ligt de grens tussen eigen verantwoordelijkheid van de burger en verplichting
van de overheid, gezien de ernstige gevolgen die geen keuze of een ongezonde
keuze heeft voor de individuele burger maar ook voor de hele samenleving (kosten
van de zorg)?
 
 
 Het is de eigen verantwoordelijkheid van de burger om zelf te kiezen voor
een verantwoord voedingspatroon in combinatie met voldoende beweging. Om deze
gezonde keuze daadwerkelijk mogelijk en gemakkelijk te maken geeft de overheid
objectieve informatie en faciliteert maatregelen om de omgeving gezonder te
maken. Uit oogpunt van kwaliteit en de kostenontwikkeling in de zorg worden
preventiemaatregelen optimaal toegankelijk gemaakt en verbonden met de zorg.
 
 Verdergaande inspanningen van de overheid zijn alleen te overwegen bij
negatieve externe effecten (zoals bij roken) of bij de bescherming van kwetsbare
groepen (jongeren en alcohol). Voorwaarde daarvoor is dat de causaliteit tussen
de oorzaken en gezondheidsgevolgen daarvan volstrekt helder is. Zolang hiervan
geen sprake is, zijn beïnvloedingsmogelijkheden aan de orde zoals genoemd
in de nota. De gevolgen van ongezond gedrag voor de kostenontwikkeling van
de zorg zijn onvoldoende argument om hiervan af te wijken. Er zijn immers
heel veel gedragingen met dit effect (sport, te hard werken, risicogedrag)
en is het niet eenvoudig gedrag eenduidig te beoordelen of te sturen.
 36
 
 Wordt bij het vermelden van calorieën ook de dagelijks
aanbevolen hoeveelheid vermeld?
 
 
 Op vrijwillige basis is een groot deel van de voedingsmiddelenindustrie
hiertoe al overgegaan. Dit is een positieve ontwikkeling.
 37
 
 Wordt met de zin «Het kabinet hanteert het uitgangspunt
dat consumenten bij de aankoop van voedingsmiddelen de gezonde keuze als de
gemakkelijkste ervaren» bedoeld dat dit nu al geldt of dient de zin
te luiden: «Het kabinet hanteert het uitgangspunt dat consumenten bij
de aankoop van voedingsmiddelen de gezonde keuze als de gemakkelijkste dienen
te ervaren»?
 
 
 Beide interpretaties zijn juist. Er zijn veel ontwikkelingen gaande die
eraan bijdragen dat de consument de gezonde keuze als de gemakkelijkste ervaart
bij de aankoop van voedingsmiddelen. De levensmiddelenindustrie zorgt zelf
steeds meer voor betere informatie over de voedingswaarden. Diverse systemen
zijn in ontwikkeling en worden nu al toegepast (bijvoorbeeld
logo’s en de dagelijkse voedingsrichtlijn). Voor de komende periode
is het van belang al deze initiatieven te stroomlijnen en nader te ontwikkelen
zodat uiteindelijk op eenduidige en begrijpelijke wijze de voedingsinformatie
bij de consument terecht komt.
 38
 
 Vindt Nederland het onnodig om voedingswaardeinformatie
verplicht volgens een bepaald stramien op de voorkant van alle verpakte levensmiddelen
te plaatsen? Is Nederland het in dezen dus niet eens met het voorstel van
de Europese Commissie? In hoeverre is de vrijwillige voedingswaardedeclaratie
die nu in Nederland bestaat uniform en begrijpelijk en in hoeverre is deze
overeenkomstig het door de Europese Commissie voorgestelde stramien?
 
 
 Nederland is van mening dat het niet nodig is om voedingswaarde informatie
op de voorkant van alle verpakte levensmiddelen te plaatsen. Eerder is met
de Tweede Kamer gecommuniceerd dat dit te stringent is en voorbijgaat aan
de mogelijkheid om via zelfregulering hetzelfde doel te realiseren. De markt
verstrekt immers al grotendeels vrijwillig voedingswaarde declaratie.
 
 De huidige voedingswaarde declaratie die wordt verstrekt past binnen het
huidige voorstel van de Europese Commissie. De besprekingen over de aankomende
verordening voor consumenteninformatie zijn echter nog niet afgerond. Er wordt
nog volop gediscussieerd over welke nutriënten verplicht of vrijwillig
gedeclareerd moeten/mogen worden.
 39
 
 Wie is verantwoordelijk voor het weergeven van de voedingswaarden
en het caloriegehalte op de menu’s en prijslijsten in de horeca?
 
 
 Het weergeven van het caloriegehalte op de menu’s en prijslijsten
is een eigen verantwoordelijkheid van de horeca exploitant. Zie ook het antwoord
op vraag 53.
 40
 
 Op welke termijn zal de Warenwet worden aangepast?
Wordt hiertoe ook overleg gepleegd met de branche?
 
 
 De doorlichting van de Warenwetregelgeving zal naar verwachting eind juni
2009 worden afgerond. Indien daarbij zou blijken dat aanpassing van Warenwetregelgeving
noodzakelijk is, dan zal dat besproken worden in het Regulier Overleg Warenwet
(ROW). Aan het ROW neemt ook de levensmiddelenbranche deel.
 41
 
 Waarom wordt er geen norm voor minimale buitenspeelruimte
geformuleerd? Moet dit niet worden meegenomen in de lokale aanpak voor overgewicht?
 
 
 Wat betreft normstelling hebben de toenmalige ministers van VROM en LNV
naar aanleiding van het advies «Recht op Groen» (Raad voor het
landelijk gebied, 2006) het belang van groen onderstreept en is er een groennorm
van 75m2 per woning opgenomen in de Nota Ruimte. Wat betreft buitenspeelruimte
heeft de minister van VROM in 2006 gemeenten verzocht de richtlijn van 3%
buitenspeelruimte van NUSO Speelruimte Nederland, te hanteren. In de Nationale
Aanpak Milieu en Gezondheid 2008–2012 wordt aangegeven dat naar een
betere verankering en invulling van deze richtlijnen gekeken wordt; hier wordt
de komende tijd dan ook samen met de lokale partijen aan gewerkt. 
 42
 
 Op welke manier worden in dit kader de middelen besteed
voor het project «Beter in Meedoen»? Hoe verloopt dit project?
 
 
 Wij zijn niet bekend met het project «Beter in Meedoen». Indien
hiermee de convenanten «Kinderen doen mee!» worden bedoeld, wordt
verwezen naar het antwoord op vraag 79.
 43
 
 Waarom kan pas in 2010 worden gerapporteerd over de
monitoring door de IGZ in 2008 van de uitvoering van interventies bij GGD’en?
 
 
 De inspectie wil dan net als in 2005 een rapport uitbrengen over de kwaliteit
van de openbare gezondheidszorg. De monitoring van de uitvoering van interventies
bij GGD’en is daar slechts een onderdeel van. De inspectie zal in 2010
ook op basis van andere onderzoeken die momenteel worden uitgevoerd een oordeel
geven over de kwaliteit van de Openbare Gezondheidszorg en de preventiecyclus.
 44
 
 Kan nader worden aangegeven wat de analyse van het
Centrum Gezond Leven laat zien, nu al gemeld wordt dat deze analyse aantoont
dat gemeenten nog steeds onvoldoende zicht hebben op het bereik van interventies?
Welke maatregelen worden genomen nu blijkt dat nu al bekend is dat er onvoldoende
zicht is op het bereik van interventies?
 
 
 Gemeenten zijn voor gegevens over het bereik van interventies afhankelijk
van de GGD. Nederland telt 29 GGD’en. Uit een onderzoek van de IGZ in
2008, blijkt dat de meeste GGD’en hierover slechts beperkte gegevens
hebben. In 2010 zal hierover worden gerapporteerd (zie ook antwoord op vraag
43). Het onderzoek heeft zich geconcentreerd op het bereik van landelijk beschikbare
interventies die de GGD aanbiedt. Het onderzoek (Leefstijlinterventies in
Nederland, een verkenning van ervaringen en wensen) wat is uitgevoerd door
het RIVM in 2008, in het kader van de opstart fase van het CGL, bouwt hierop
voort.
 
 Bijna alle GGD’en hebben moeite met het verzamelen van een compleet
overzicht van het interventieaanbod van met name andere organisaties. De verschillende
landelijke en lokale ontwikkelingen op dit gebied zijn niet altijd op elkaar
afgestemd. De IGZ hecht veel belang aan monitoring van bereik en is in overleg
met het CGL, GGD Nederland en andere betrokken partijen om vast te stellen
wat nodig is om te komen tot een uniform systeem hiervoor.
 45
 
 Kunt u aangeven in hoeverre bij de overeenkomst Impuls
Nationaal Actieplan Sport en Bewegen ook particuliere initiatieven, zoals
de Cruyff Foundation en de Krajicek Foundation, betrokken worden?
 
 
 De Impuls Nationaal Actieplan Sport en Bewegen (NASB) is gericht op gemeenten.
Vooralsnog hebben in de eerste tranche, die in 2008 is gestart, 44 gemeenten
de overeenkomst ondertekend. Het is de bedoeling dat voor de tweede tranche
nog eens 50–60 gemeenten zullen intekenen. De impuls is gericht op het
realiseren van sport en beweeginterventies. Gemeenten hebben toegezegd sport
en bewegen een onderdeel te laten zijn van het lokale gezondheidsbeleid. Samenwerking
met particuliere initiatieven is mogelijk, maar het is aan de gemeenten zelf
om aan die samenwerking vorm te geven. Op dit moment is er nog geen zicht
op de individuele projecten in de gemeenten. 
 46
 
 Kunnen ook andere wijken, naast de krachtwijken, delen
in en profiteren van de kennis die opgedaan wordt met het project «Gezonde
Wijk»? Zo ja, op welke manier?
 
 
 Ja, de kennis en goede voorbeelden die worden opgedaan bij de experimenten
Gezonde Wijk zijn via het «kennisportal wijken» behorende bij
de wijkenaanpak (www.minvrom.nl) toegankelijk voor andere steden.
 47
 
 Kunt u al meer duidelijkheid verschaffen over het concept «Gezonde
Wijk»?
 
 
 Het doel van het experiment Gezonde Wijk is de gezondheid van inwoners
in de aandachtswijken (krachtwijken) te verbeteren. In dit experiment werken
de betrokken gemeenten samen met het Rijk via een integrale aanpak aan
 a) gezonde bewoners,
 b) gezonde leefomgeving en
 c) een samenhangende eerstelijnszorg met preventief aanbod.
 De gemeenten die meedoen hebben inmiddels uitgewerkte plannen waarbij
diverse lokale partners met elkaar aan de slag gaan binnen de experimenten.
Op 23 en 24 juni vinden inspiratiedagen plaats waarbij deelnemende gemeenten
van elkaars aanpak kunnen leren, tot nieuwe ideeën kunnen komen en afspraken
kunnen maken met landelijke aanbieders over concrete inzet in hun wijken.
 48
 
 Wat is het resultaat van de evaluatie van de handleiding
voor gemeenten door het Centrum Gezond Leven van het RIVM?
 
 
 De evaluatie was gericht op alle vier handleidingen voor lokaal gezondheidsbeleid
(preventie van roken, overgewicht, depressie en alcoholmatiging). De bekendheid
hiermee en het gebruik hiervan bij medewerkers van GGD’en, GGZ organisaties
en gemeenten is geëvalueerd.
 
 De evaluatie van de handleiding overgewicht laat zien dat GGD functionarissen
en ambtenaren volksgezondheid van gemeenten deze handleiding goed kennen.
Gemeenten gebruiken de handleiding vooral als kader voor lokaal gezondheidsbeleid.
De handleidingen geven hen achtergrondinformatie over de landelijke speerpunten
en input voor het formuleren van lokaal beleid, het opstellen van actieplannen
en het selecteren van interventies. GGD’en gebruiken de handleiding
als ondersteuning van de advisering aan gemeenten.
 
 Gebruikers hebben kritiek op de leeflijn, het overzicht met geschikte
interventies, omdat niet van alle interventies de effectiviteit bekend is.
Gebruikers willen kunnen kiezen uit effectieve interventies, specifiek interventies
voor mensen uit lagere sociaal economische milieus en interventies gericht
op de omgeving. Andere belangrijke aandachtspunten voor bijstelling van de
handleidingen zijn:
 – Meer samenhang tussen de handleidingen onderling én met
andere initiatieven.
 – Meer aandacht voor verschillende rollen van de lokale en landelijke
organisaties in het proces van lokaal gezondheidsbeleid.
 – Digitale beschikbaarheid van de vier handleidingen op 1 site en
mogelijkheid om door te klikken naar meer informatie en uitwisseling.
 Op verzoek van VWS werkt het Centrum Gezond Leven op basis van de resultaten
van het evaluatieonderzoek samen met het Voedingscentrum, Stivoro
en het Trimbos-instituut aan de bijstelling van de handleidingen. De vier
handleidingen zijn inmiddels opgenomen op www.loketgezondleven.nl. De herziening
is gereed in aanloop naar de derde ronde nota’s lokaal gezondheidsbeleid.
 49
 
 Hoeveel gemeenten hebben op dit moment nog slecht zicht
op de gezondheidstoestand en omvang van risicogroepen? Wat blijkt uit de gegevens
van gemeenten die wel goed zicht hebben op de gezondheidstoestand en omvang
van risicogroepen?
 
 
 De inspectie is, middels het opvragen van indicatoren, nagegaan in welke
mate de GGD’en inzicht hebben in de gezondheidstoestand van de bevolking
van hun GGD regio. Daarbij is geen uitsplitsing gemaakt naar gemeenten. De
inspectie constateert dat de GGD’en, die wettelijk de taak hebben om
deze gegevens te verzamelen, dat steeds beter doen. Voor wat betreft overgewicht
blijkt dat een beperkt aantal GGD’en nog geen inzicht heeft in het percentage
overgewicht bij de jeugd en/of bij volwassen. Daarnaast blijkt dat de GGD’en
soms niet de standaardvraagstelling of meetmethode hanteren waardoor onderlinge
vergelijking lastig is. Daar waar het inzicht ontbrak, heeft de inspectie
afspraken gemaakt met de GGD om deze gegevens op een later tijdstip te verzamelen.
Standaardisatie van de meetmethode en/of vraagstellingen is ook van belang
en afspraken daarover worden gemaakt in de Lokale en Nationale Monitor Gezondheid.
 
 De gegevens van gemeenten die wel goed zicht hebben op de gezondheidstoestand
en omvang van risicogroepen passen in het beeld dat de Nationale Atlas Volksgezondheid
van het RIVM schetst (op basis van de CBS-POLS data) over de ontwikkeling
en verdeling van overgewicht. De inspectie laat momenteel een onderzoek uitvoeren
door onderzoeksbureau SGBO, om na te gaan of de kwaliteit van de lokale nota’s
volksgezondheid is verbeterd ten opzichte van 2005. Uit dit onderzoek moet
blijken in welke mate de gemeenten bij het opstellen van hun nota rekening
houden met de volksgezondheidstoestand op wijk-, gemeente-, of regioniveau.
Dat is namelijk één van de kwaliteitsaspecten van de nota.
 50
 
 Wat is de relatie tussen het Centrum Gezond Leven en
het Voedingscentrum? En de relatie tussen de aanpak van het Centrum Gezond
Leven en ZonMw en het CJG?
 
 
 Het Centrum Gezond Leven (CGL) is een onderdeel van het RIVM, een agentschap
van het ministerie van VWS. Het CGL heeft onder andere als taak het in kaart
te brengen van leefstijlinterventies en het beter op elkaar af te stemmen
van vraag en aanbod. Het gaat daarbij vooral om de vraag van lokale organisaties.
Een andere taak is het erkennen van leefstijlinterventies, zodat lokale organisaties
weten dat de interventies die ze aan hun cliënten aanbieden effect hebben.
Het Voedingscentrum Nederland (VCN) is een zelfstandige stichting die, met
subsidie van LNV en VWS, samenwerkt met het CGL. Deze samenwerking betreft
het leveren van personele inzet en het leveren van informatie over de interventies
van het VCN.
 
 De relatie tussen ZonMw en Centrum voor Jeugd en Gezin is tweeledig. ZonMw
heeft een programmerende functie in het laten verrichten van onderzoek naar
de effectiviteit van interventies. Het CGL informeert ZonMw over «witte
vlekken» in het aanbod van effectieve interventies en geeft zo mede
sturing aan de onderzoeksprogrammering. De onderzoekenin opdracht
van ZonMw leveren kennis op die gebruikt wordt om de effectiviteit van interventies
te beoordelen.
 
 Daarnaast neemt het CGL op haar website de campagnekalender op van de
door ZonMw aangestuurde landelijke leefstijlcampagnes, zodat deze beter ingepast
worden in het lokaal gezondheidsbeleid. Het nieuwe ZonMw programma Gezonde
Slagkracht, gericht op de versterking van integraal gemeentelijk gezondheidsbeleid,
maakt gebruik van de interventie-database van het CGL.
 
 Bij het RIVM bestaat ook een Centrum Jeugdgezondheid (CJG). Dit expertisecentrum
is gericht op de ondersteuning van basistakenpakket Jeugdgezondheidszorg (JGZ).
Het CGL werkt met het CJG samen in erkenning van interventies in de JGZ.
 51
 
 Vindt u de doelstelling dat «werkgevers een gezonde
leefstijl en een gezond gewicht bij hun werknemers bevorderen» geen
vergaande inbreuk in de arbeidsrelatie tussen werkgever en werknemer? Heeft
het kabinet overlegd met organisaties van werkgevers en werknemers om te kijken
of hier draagvlak voor bestaat? En is hier een kosten/baten-analyse van gemaakt?
 
 
 Deze doelstelling pleegt geen inbreuk in de arbeidsrelatie tussen werkgever
en werknemer. De werkgever heeft op grond van de Arbeidsomstandighedenwet
een belangrijke taak om samen met zijn werknemers voor een goede en gezonde
werkomgeving te zorgen. Het gaat daarbij naast het creëren van veilige
en gezonde arbeidsomstandigheden, ook om een vitaal en gezond werkklimaat.
Werkgevers en werknemers kunnen in dat kader samen tegenwicht bieden door
activiteiten te ontplooien die bijdragen aan een gezonde leefstijl. Dat hier
draagvlak voor bestaat bij zowel werkgevers als werknemers blijkt uit het
feit dat de werkgevers- en werknemerscentrales deelnemen aan het Convenant
Overgewicht. Een concreet resultaat van hun deelname is de brochure van de
Stichting van de Arbeid uit 2009 over het op de werkvloer bespreekbaar maken
van de aanpak van overgewicht. Het blijkt dat het voeren van een beleid voor
gezondere leefstijl op het werk lonend is. De arbeidsproductiviteit stijgt
en het verzuim daalt. Er zijn geen kosten-baten studies voorhanden.
 52
 
 Wanneer kan de Kamer het plan van aanpak tegemoet zien
om Nederland als sportieve samenleving op Olympisch niveau te krijgen?
 
 
 De kabinetsreactie op het Olympisch Plan 2028 zal binnen enkele weken
aan de Kamer worden toegezonden.
 53
 
 Hoe gaat u bereiken dat de horeca informatie over voedingswaarde
en caloriegehalte op menu’s en prijslijsten gaat plaatsen?
 
 
 Het is goed dat ook in de horeca en catering informatie over voedingswaarde
wordt verschaft. Informatie over caloriegehalte, een keuzebevorderend logo
of vermelding van voedingswaarde en caloriegehalte op menu’s en prijslijsten
is nuttig. Er zijn nog heel veel andere mogelijkheden om consumenten in staat
de stellen goed geïnformeerd te kiezen.
 
 Voedingswaarde en caloriegehalte hoeven in de horeca en catering niet
verplicht te worden vermeld op menu’s en prijslijsten. De minister van
VWS wil de informatieverstrekking door de horeca wel stimuleren door hen te
faciliteren met benodigde informatie over voedingswaarde. Hiervoor
is bijvoorbeeld bij het Voedingscentrum de «Caloriechecker voor de horeca»
en de Snackwijzer beschikbaar.
 54
 
 Hoe komt u tot de conclusie dat de BeweegKuur een effectieve,
uitvoerbare interventie is, terwijl dit in de VWS-begroting voor 2009 nog
als een proefproject is bestempeld?
 
 
 Op grond van het RIVM-rapport Kosteneffectiviteit beweeg-
en dieetadvisering bij mensen met (hoog risico op) diabetes mellitus type
2(2 december 2008) en het CVZ-rapport Preventie
bij overgewicht en obesitas: de gecombineerde leefstijlinterventie (rapport
nr 271, 23 februari 2009) gebaseerd op wereldwijde wetenschappelijke
gegevens, kan inmiddels geconcludeerd worden dat voldoende lang volgehouden
gecombineerde leefstijlinterventies (bewegen en voeding) met een inzet van
menskracht tot een tegenwaarde van ongeveer € 400 per persoon, kosteneffectief
is. Dit rapport is de eerste stap in de CVZ-procedure voor opname in het pakket.
De volgende stap bestaat uit het uitgebreid testen van de BeweegKuur in de
praktijk in een zogenaamd proefproject. Dit project omvat meerdere pilot-projecten
die voorbereiden op brede landelijke implementatie van een gecombineerde leefstijlinterventie
vergelijkbaar met de BeweegKuur. Hierbij kan gedacht worden aan investeren
in goed functionerende lokale ketennetwerken van zorg tot en met lokale sport-
en beweegaanbieders en scholing van voldoende gekwalificeerde professionals.
Dit resulteert in het wel of niet opnemen van de BeweegKuur in het pakket.
Tot dat moment maakt de BeweegKuur geen deel uit van het verzekerde pakket
en is dus de term proefproject gerechtvaardigd.
 55
 
 In hoeverre wordt op dit moment aan het recht op ketenzorg
voldaan? In hoeverre zijn mensen op de hoogte van dit recht en is het voorgekomen
dat mensen dit recht daadwerkelijk hebben afgedwongen?
 
 
 De verschillende zorgaanbieders pakken de ketenzorg naar behoren multidisciplinair
op. Overal in het land zijn nieuwe initiatieven rondom bijvoorbeeld diabeteszorg
en COPD-zorg. In november 2008 waren er onder de beleidsregel innovatie al
86 experimenten diabeteszorg geregistreerd. In september 2009 komen de resultaten
van de RIVM evaluatie van de 10 diabeteszorg projecten die sinds 2007 in het
kader van een ZonMw programma werken met de diabetes keten-DBC.
 
 De ketenzorg aanpak maakt gebruik van de zorgstandaarden die zijn afgesproken
tussen de zorgaanbieders onderling en de betrokken patiëntengroeperingen.
Op dit moment zijn er zorgstandaarden voor Diabetes, Cardiovasculair-risicomanagement,
COPD, Stoppen met roken, Overgewicht en obesitas in de maak of al concreet
toepasbaar. Patiënten met de betreffende aandoening weten derhalve, vaak
via hun patiëntenvertegenwoordigers, wat de optimale zorg is die bij
hun aandoening past.
 
 Tot slot wordt het recht op goede zorg verwoord in de Wet Cliëntenrechten
Zorg. De onderlinge afstemming van de benodigde zorg tussen de zorgaanbieders
onderling wordt in deze wet geborgd. Rond de zomer zal het concept-wetsvoorstel
voor advies naar de Raad van State worden verzonden. Beoogd is de inwerkingtreding
in 2011 te laten plaatsvinden.
 56
 
 Wat is de relatie tussen de richtlijn en de zorgstandaard
voor behandeling van obesitas? En wordt er gewacht op de verschijning van
de zorgstandaard alvorens van de richtlijn gebruik te kunnen maken, bijvoorbeeld
voor zorginkoop? 
 
 
 De richtlijn is een multidisciplinair document dat is afgestemd met alle
hulpverleners in de behandelketen van obesitas bij volwassenen en kinderen
en wordt al in praktijk gebruikt. Het is daarmee het belangrijkste uitgangsdocument
voor het tot stand komen van de zorgstandaard voor de behandeling van obesitas
bij kinderen en volwassenen. Voor zorginkoop zal, vanaf 2011, de zorgstandaard
obesitas duidelijkheid bieden.
 57
 
 Er komt een richtlijn «Diagnostiek en behandeling
van obesitas bij volwassenen en kinderen» van het CBO in november 2008.
Waarom is gekozen voor een richtlijn voor deze zeer uiteenlopende groepen?
 
 
 De multidisciplinaire CBO-behandelrichtlijn «diagnostiek en behandeling
van obesitas bij volwassenen en kinderen is eind 2008 gepubliceerd. Omdat
de behandeling van obesitas bij deze groepen verloopt volgens een vergelijkbaar
protocol is gekozen voor één richtlijn.
 
 De eerste keus bij de behandeling van zowel volwassenen als kinderen met
obesitas bestaat uit een behandeling met gecombineerde leefstijlinterventies.
Het gaat hierbij om interventies die het voedingspatroon en het beweegpatroon
aanpakken gecombineerd met psychologische interventies. Belangrijk verschil
is dat bij de behandeling van obesitas bij kinderen farmacologische interventies
in het algemeen worden ontraden. Chirurgische interventies worden in de behandeling
van (morbide) obesitas bij kinderen en adolescenten niet aanbevolen.
 58
 
 Zijn er criteria geformuleerd op basis waarvan een
beweegkuur kan worden ingezet? Is er een richtlijn?
 
 
 Nee, de exacte voorwaarden om in aanmerking te komen voor vergoeding van
deelname aan een BeweegKuur worden nog vastgesteld.
 59
 
 Wanneer wordt de Kamer nader geïnformeerd over
opname van de BeweegKuur in het basispakket? Is opname in het basispakket
per 1 januari 2010 mogelijk en wordt daarnaar gestreefd?
 
 
 Wanneer de BeweegKuur wordt opgenomen in het pakket wordt uw Kamer geïnformeerd.
Eerdere opname dan per 1 januari 2011 is, gezien de door het CvZ gehanteerde
procedure voor opname in het pakket ( zie antwoord 54), niet mogelijk.
 60
 
 Hoe is het collectief financieren van de bestrijding
van obesitas via het pakket uit te leggen aan iedereen die zelf lid is geworden
van een sportclub, jarenlang gezonder is geweest en hier geen vergoeding voor
heeft ontvangen?
 
 
 Overgewicht – en vooral ernstig overgewicht, obesitas – vormt
een bedreiging voor de volksgezondheid en daarmee ook voor het maatschappelijk
functioneren. Het RIVM-rapportKosteneffectiviteit beweeg-
en dieetadvisering bij mensen met (hoog risico op) diabetes mellitus type
2 geeft aan dat een gecombineerde leefstijlinterventie een besparing
kan opleveren in termen van jaarlijkse zorgkosten voor degenen die deelnemen.
Het is verstandig om dit middel in te zetten. Op individueel niveau kan extra
lichaamsbeweging voor hen die daartoe medisch geïndiceerd zijn, gezien
worden als een medicijn – als een reguliere behandeling die voldoet
aan de criteria voor collectief gefinancierde zorg. Net als bij andere preventieve
en therapeutisch interventies wordt geen onderscheidgemaakt naar
de leefstijl voorafgaand aan de indicatiestelling. In deze specifieke situatie
van overgewicht en ernstig overgewicht geldt bovendien dat er voor een deel
van de doelgroep genetische factoren in het spel zijn.
 
 Overigens wordt niet het sporten en bewegen zelf, maar alleen de weg ernaar
toe (via een beweegprogramma van 3 tot 9 maanden) en de ondersteuning vanuit
de zorg vergoed. Na afloop van het beweegprogramma is het de bedoeling dat
de deelnemers zelf doorgaan met sporten/ bewegen (via de sportvereniging,
fitness of gewoon zelfstandig sporten als fietsen of nordic walking). Dit
laatste wordt niet meer vergoed. Voor de interventie wordt verder een eigen
bijdrage van de deelnemers gevraagd.
 61
 
 Wanneer verschijnt het rapport van Integraal Toezicht
Jeugdzaken over de mate waarin organisaties op lokaal niveau erin slagen om
overgewicht bij kinderen van 0–19 jaar te voorkomen, te signaleren en
op te lossen? Wordt verwacht dat er sprake is van verbetering ten opzichte
van 2007? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet? Welke aanvullende maatregelen
zijn sinds 2007 genomen?
 
 
 Veel gemeenten hebben in hun tweede lokale nota volksgezondheid de aanpak
van overgewicht onder jongeren als speerpunt opgenomen. Ze ontplooien tal
van activiteiten op het gebied van overgewicht, voeding en beweging. De samenhang
daartussen is niet optimaal en de activiteiten versterken elkaar vaak dan
ook niet. Het Integraal Toezicht Jeugdzaken heeft in een vijftal gemeenten
de aanpak van overgewicht bij kinderen onderzocht. De uitkomsten van het onderzoek
van laten zien dat veel knelpunten en oplossingen voor de aanpak van overgewicht
in alle onderzochte gemeenten overeenkomen. Die rode draden worden in juli
2009 openbaar gemaakt in een rapport. Hierover zal de Kamer aansluitend geïnformeerd
worden. In 2012 verschijnt een rapport met de resultaten die in de onderzochte
gemeenten zijn behaald.
 62
 
 Kunnen scholen, die op dit moment al het geluid afgeven
dat zij worden bedolven onder Haagse regels, de extra taken op basis van deze
nota aan?
 
 
 Scholen moeten voldoen aan de kerndoelen. In de kerndoelen PO en onderbouw
VO is vastgelegd wat leerlingen moeten kennen en kunnen. In kerndoel 34 staat
dat leerlingen leren zorg te dragen voor de lichamelijke en psychische gezondheid
van henzelf en anderen, met daarbij voor het VO de toevoeging dat zij leren
daarin een eigen verantwoordelijkheid te nemen. Scholen hebben vervolgens
de ruimte om eigen keuzes te maken over de manier waarop ze het onderwijs
inrichten. Het is dus aan de scholen om te bezien hoe zij vormgeven aan de
kerndoelen, om prioriteiten te stellen en onderwijs op maat te bieden.
 63
 
 Het aanleren van vaardigheden in de jeugd is van groot
belang voor later. Door ouders te ondersteunen bij de opvoeding op het gebied
van voeding en beweging kan nog grote winst worden behaald. Is deze relatie
bewezen? Wordt er op dit moment onderzoek naar gedaan?
 
 
 Tal van studies tonen in meer of mindere mate het belang aan van het aanleren
van vaardigheden in de jeugd, waarbij de ouders de sleutel zijn tot succes.
Dit wordt bijvoorbeeld beschreven in de publicatie «Overgewicht en obesitas
bij jongere kinderen (0–4jaar): gedrag en opvatting van ouders»
in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde van 9 februari 2008. Hierin
wordt een verband gelegd tussen het gedrag en de opvattingen
die ouders hebben en de ontwikkeling van het overgewicht bij hun jonge kinderen.
Een en ander is ook verwoord in een reactie naar de Tweede Kamer op 20 maart
2008 naar aanleiding van vragen over onder andere deze publicatie.
 
 Voeding en bewegen worden sterk door opvoeding beïnvloed. Uit onderzoek
blijkt steeds duidelijker dat de rol van de vaders bij de preventie en aanpak
van overgewicht belangrijk is en wezenlijk anders is dan de rol van moeders.
Waar vaders vooral het beweeggedrag (mee)bepalen, bepalen moeders (veelal)
het voedingsgedrag. De publicatie: «Kansrijke elementen in de preventie
van overgewicht bij jonge kinderen» (Tijdschrift voor Kindergeneeskunde,
nr 4, 2008) legt tevens een verband tussen opvoedstijl van ouders en de ontwikkeling
van overgewicht en obesitas bij hun kinderen. Een gezaghebbende opvoedingsstijl
gedefinieerd als hoge sensitiviteit van de ouder naar het kind in combinatie
met realistische verwachtingen over de zelfcontrole van het kind, verkleint
de kans op het hebben van een kind met overgewicht. Daarom is het wenselijk
dat ouders kennis hebben van zelfregulerende mechanismen bij jonge kinderen
en het belang van een warme responsieve opvoedingsstijl, waarbij tegelijkertijd
noodzakelijke grenzen worden gesteld. Het artikel verwijst onder andere naar
het opvoedingsprogramma Triple P. Het Positief Pedagogische Programma (Nederlandse
versie van Triple P) wordt door het Nederlands Jeugd instituut (NJi) ingevoerd.
 64
 
 In de nota wordt gesproken over «De Gezonde Schoolkantine»
en over het aanbieden van light frisdranken in schoolkantines. Wat is de definitie
van een «gezonde schoolkantine»? Wie stelt deze richtlijnen op?
 
 
 Een gezonde schoolkantine is een kantine die de gezonde keuze, ook op
school, gemakkelijker maakt door een gezond assortiment aan te bieden. In
het ultieme geval bevat dit uitsluitend producten uit de schijf van vijf.
Het Voedingscentrum heeft het concept «De Gezonde Schoolkantine»
ontwikkeld en ondersteunt scholen bij de invoering ervan.
 65
 
 Welke concrete maatregelen (kunnen) worden genomen,
nu blijkt dat op ruim een derde van de scholen voor primair onderwijs geen
vastgesteld leeraanbod bestaat voor voeding en gezond gedrag en de Inspectie
van het Onderwijs constateert dat veel scholen zich nog te weinig bewust zijn
van de toenemende overgewichtproblematiek onder kinderen?
 
 
 Scholen zijn vrij om de lesmethodes te kiezen die zij willen gebruiken
om de kerndoelen te realiseren. De Onderwijsinspectie ziet erop toe of scholen
voldoen aan de kerndoelen. We ondersteunen scholen, ten aanzien van het leeraanbod
voor voeding en bewegen, door de Stichting Leerplanontwikkeling de opdracht
gegeven om leermiddelen van het basisonderwijs te screenen op deze onderwerpen.
In 2006 is dat gedaan voor het leeraanbod in het basisonderwijs. Op de SLO
site kunnen scholen snel een overzicht krijgen van de onderwerpen die in een
methode aan de orde komen en van aanvullende lespakketten die eventueel ingezet
kunnen worden. De SLO voert nu voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs
ook een dergelijk onderzoek uit.
 66
 
 Wat is de oorzaak van het feit dat de onderwijstijd
voor de thema’s voeding en gezond gedrag en bewegen al jaren ongewijzigd
is, terwijl het aantal kinderen met overgewicht en obesitas de laatste jaren
sterk toeneemt? Welke maatregelen zouden effectief kunnen zijn en welke maatregelen
zouden kunnen worden genomen? 
 
 
 Volgens artikel 9 van de Wet op het primair onderwijs behoort «het
bevorderen van gezond gedrag» tot het curriculum. In de kerndoelen is
dit nader uitgewerkt. In het primair onderwijs geldt een urennorm van 7520
uren in acht jaar. Binnen dit aantal uren dienen de kerndoelen behandeld te
worden. Er bestaan geen urennormen per schoolvak of kerndoel. Het is aan de
scholen zelf om, op grond van de omgeving van de school en de leerlingen die
zij binnenkrijgen, een visie te bepalen over hoe zij invulling willen geven
aan de kerndoelen. Scholen kunnen zelf prioriteiten stellen en ervoor kiezen
om aan bepaalde thema’s extra aandacht te besteden.
 Bij de thema’s voeding en bewegen doet de SLO nu onderzoek naar
lesmethoden met aandacht voor actieve en gezonde leefstijl en publiceert deze
op de internetsite. Daar staan ook specifieke lesprogramma’s zoals «Smaaklessen
en Schoolgruiten» en «Lekker Fit», ontwikkeld door VWS,
LNV en de betrokken partners van het Convenant overgewicht.
 
 Naast onderwijs zijn er andere maatregelen op school, die leerlingen aanzetten
tot een verantwoord voedings- en beweegpatroon.
 De keuze voor gezonde voeding wordt bijvoorbeeld gestimuleerd door maatregelen
als de Gezonde School en Gezonde Schoolkantine. In 2009 en 2010 kunnen 150
vo-scholen ondersteund worden bij de realisatie van een gezonde schoolkantine
met subsidie van LNV, VWS, VROM en OCW. Als onderdeel van dit programma wordt
een stimuleringsprijs «Gezonde Schoolkantine» uitgereikt.
 
 Er zijn diverse maatregelen genomen om hechtere samenwerking tussen onderwijs
en sport te realiseren en zo de mogelijkheid voor jeugdigen te vergroten om
te sporten en bewegen.
 Dit zijn:
 – Het Beleidskader Sport, Bewegen en Onderwijs: Dit is erop gericht
de sportdeelname en de beweging door de jeugd te vergroten en bij te dragen
aan de doelstelling dat in 2012 minimaal 50% van de jeugdigen aan de
beweegnorm voldoet. Het Beleidskader is een co-productie van VWS en OCW.
 – De Impuls brede school, sport en cultuur: Doelstelling van de
impuls is dat er in 2011 2 500 extra combinatiefuncties zijn op het terrein
van onderwijs, sport en cultuur. Door deze extra functies ontstaan er meer
mogelijkheden om kinderen en jongeren in en rond de school een uitdagend activiteitenaanbod
op het terrein van sport, bewegen en cultuur te bieden. OCW en VWS financieren
de impuls.
 – De Brede school: OCW stimuleert de ontwikkeling van brede scholen
door investeringen in huisvesting (FES), onderzoek en monitoring, een helpdesk «Brede
school», conferenties en de hierboven genoemde combinatiefuncties. Dit
moet leiden tot de uitbreiding van het aantal brede scholen met sport- en
cultuuraanbod in zowel het primair als het voortgezet onderwijs, waarbij een
dekkend aanbod wordt gerealiseerd in de 40 krachtwijken.
 67
 
 Worden met het programma «Ga voor Gezond!»
alle lespakketten voor gezonde voeding in elkaar geschoven? Hoe werkt dit
programma?
 
 
 Nee, niet alle beschikbare lespakketten worden in elkaar geschoven. Het
programma richt zich op vijf hoofdthema’s: voeding, bewegen, lichamelijke
gezondheid, sociale omgeving en gezond en veilig schoolklimaat, hierbinnen
kunnen de scholen een eigen keuze maken.
 Het programma «Ga voor gezond!» wil alle basisschoolkinderen,
hun leerkrachten, ouders en verzorgers spelenderwijs in contact brengen met
uiteenlopende onderwerpen als zorgen voor elkaar, smaken ontdekken, mondgezondheid
of binnenmilieu van schoolgebouwen en laten ervaren dat het leuk kan zijn
om met gezondheid bezig te zijn. Speciaal voor «Ga voor
gezond!» is een pakket ontwikkeld, bestaande uit een logboek voor leerlingen,
bijbehorende stickervellen, een Scoreposter en een handleiding voor de leerkracht.
Op verschillende manieren zijn door een school punten te verdienen. Door zoveel
mogelijk ouders erbij te betrekken, door veel activiteiten gericht op gezondheid
uit te voeren, door zo veel mogelijk klassen van één school
mee te laten doen etc. De punten per klas die op de Scoreposter worden bijgehouden,
kunnen aan het eind van de periode worden ingevuld op de website. Aan het
eind resulteert dit in een totaalscore van de school. Met deze score dingt
de school mee naar prijzen.
 68
 
 Hoe is de bekendheid van het digitale voorlichtingsprogramma «Hallo
Wereld»?
 
 
 De bekendheid en gebruik van Hallo Wereld kan worden herleid uit de volgende
maandcijfers voor het gemiddeld aantal (unieke) bezoekers, gestelde vragen
en inschrijvingen.
 – unieke bezoekers 21 000
 – pageviews 220 000
 – gestelde vragen 320
 – doorkliks naar GBI’s 1180
 – inschrijvingen zwanger 850
 – inschrijvingen 1e levensjaar 120
 Bij een gemiddeld aantal van 180 000 zwangeren, 180 000 geboortes
en 180 000 ouders met kinderen in het tweede levensjaar komen we op een
doelgroep van 540 000 personen. Met een totaal van 250 000 unieke
bezoekers op jaarbasis bereiken we ca. 46% van de gewenste doelgroep.
 69
 
 Kan worden aangegeven waar in «Hallo Wereld»
de in de nota genoemde informatie over «het belang van een gezonde leefstijl
en een gezonde opvoeding» precies staat?
 
 
 De voorlichting via het digitale programma Hallo Wereld heeft betrekking
op alle onderwerpen van een gezonde leefstijl en opvoeding. Het belang van
een gezonde leefstijl maakt integraal onderdeel uit van het programma. In
alle kennisquizen, nieuwsbrieven en antwoorden op gestelde vragen komt dit
aspect aan de orde.
 70
 
 Waarom is er onder de veelgestelde vragen van de website «Hallo
Wereld» alleen nog heel specifieke informatie te vinden over een gezonde
leefstijl en een gezonde opvoeding terwijl u aangeeft dat deze site betrouwbare
en begrijpelijke opgroeien opvoedingsondersteuning biedt?
 
 
 De informatie die onder veelgestelde vragen op de website te vinden is,
wordt bepaald door de vragen die door burgers worden gesteld. Het is dus een
weergave van de informatiebehoefte van de gebruiker.
 71
 
 Wat is de stand van zaken ten aanzien van het «bemiddelingstraject»
in het conflict tussen levensmiddelenindustrie en consumentenorganisaties
inzake de verhoging van de leeftijdsgrens voor reclamebeperking? Is er al
enig uitzicht wanneer de verscherpte Reclamecode voor voedingsmiddelen van
kracht wordt? Wat is het standpunt van het kabinet in dezen? Wanneer kan de
Kamer een brief verwachten van het kabinet over de impasse tussen betrokken
partijen met betrekking tot de aanpassing van de Reclamecode, met name op
het gebied van reclame ten aanzien van jonge kinderen? 
 
 
 Zie het antwoord bij vraag 8.
 72
 
 Hoe valt het feit dat onderzoek uitwijst dat televisiereclame
leidt tot meer consumptie en risico op overgewicht en obesitas bij kinderen
van 4–12 jaar te rijmen met het uitgangspunt van het kabinet dat beperking
van reclame voor ongezonde voeding gericht op kinderen, door zelfregulering
tot stand komt? Welke tekenen wijzen er sinds 2005 op dat de levensmiddelenindustrie
zelf tot beperking van reclame gericht op kinderen overgaat?
 
 
 Zie het antwoord bij vraag 8.
 73
 
 Waarom beperkt het kabinet zich, gezien de toename
van het aantal kinderen met overgewicht en de ernstige gevolgen voor deze
kinderen, tot een «dringend beroep op de voedingsmiddelenindustrie»
om de Reclamecode aan te scherpen in plaats van reclame te verbieden»
 
 
 Zie het antwoord bij vraag 8.
 74
 
 Op welke wijze worden betrokken partijen aangezet om
tot het uiterste te gaan om uit de impasse rond aanpassing van de Reclamecode
te komen? Welke mogelijkheden heeft het kabinet in dezen?
 
 
 Zie het antwoord bij vraag 8.
 75
 
 Kan worden aangegeven waarom – als het gaat om
reclame gericht op kinderen op de televisie – het kabinet in het geval
van alcohol niet langer vertrouwt op zelfregulering door de industrie, terwijl
aan zelfregulering wordt vastgehouden als het gaat om ongezonde voeding en
snoep? Volgens de minister van VWS is de schade die alcohol toebrengt aan
kinderen onomstreden. Desalniettemin moesten er overheidsmaatregelen aan te
pas komen om de industrie zo ver te krijgen. Waarom zou de industrie als het
gaat om ongezonde voeding – die volgens de minister niet onomstreden
is – zichzelf wel beperkingen opleggen?
 
 
 Zie het antwoord bij vraag 8.
 76
 
 Kan worden aangegeven welke prijzen voor gezonde en
ongezonde versnaperingen en dranken in automaten en kantines op scholen worden
gevraagd en of er sprake van is dat fruit duurder is dan snoep? Kan worden
aangegeven in welke mate scholen fruit en gezonde snacks aanbieden en voor
welke prijs? Kan worden aangegeven in welke mate scholen mineraalwater en
light frisdranken aanbieden en voor welke prijs en hoe dit zich verhoudt tot
het aanbod van suikerhoudende frisdranken?
 
 
 Uit een rapport van RIVM uit 2007 over overgewichtpreventie in het middelbaar
onderwijs bleek dat 35% van de schoolkantines vers fruit aanbiedt.
Mineraalwater werd in 61% van de automaten aangeboden, light frisdrank
in 79% en suikerhoudende frisdrank in 94%. Aanpassing van het
aanbod via frisdrankautomaten werd in ongeveer een vijfde gevallen niet mogelijk
geacht omdat het aanbod contractueel was vastgelegd.
 Wij kunnen u niet informeren over de prijsverschillen tussen het aanbod
van gezonde en ongezonde voedingsmiddelen op scholen. Deze informatie hebben
wij niet tot onze beschikking. 
 77
 
 Kan worden aangegeven wat wordt bedoeld met «Knelpunt
is dat veel scholen wel willen, maar dat het hen vaak ontbreekt aan capaciteit
om mee te doen»? Wordt hiermee bedoeld dat deze scholen niet meedoen
aan het aanbieden van gezonde producten in de schoolkantine? In hoeverre is «capaciteit»
een belemmering voor het aanbieden van gezonde producten? Wat wordt bedoeld
met «capaciteit»?
 
 
 Met het gesignaleerde knelpunt wordt bedoeld dat nog maar weinig scholen
de schoolkantine verbeteren met een duurzame aanpak en deze bijvoorbeeld inbedden
in de Gezonde School.
 
 Centraal element van de Gezonde Schoolkantine is het aanbieden van een
gezond assortiment. De ideale schoolkantine biedt uitsluitend producten aan
uit de schijf van vijf ( zie ook het antwoord op vraag 64). Het door het Voedingscentrum
ontwikkelde programma «de Gezonde Schoolkantine» bevat alle ingrediënten
om van de bestaande schoolkantine een gezonde schoolkantine te maken en biedt
praktische handvatten voor schoolleiders, kantinebeheerders, leerkrachten
en leerlingen. Omdat het hierbij gaat om de invulling van bestaande werkzaamheden
zou voor de invoering van een gezond productenaanbod eigenlijk geen extra
capaciteit nodig moeten zijn. Echter in de praktijk bepaalt de kantinebeheerder
vaak wat er gebeurt en baseert zich daarbij op zaken als het aanbod, gewoonte,
ideeën wat kinderen willen eten, gemak en houdbaarheid. Vanuit deze achtergrond
ligt de verandering van assortiment vaak gevoelig en levert extra werk op.
 78
 
 In de nota wordt gesproken over combinatiefunctionarissen:
professionals die deels werkzaam zijn in het onderwijs en deels in de sport-
of cultuursector. Heeft dit effect op het aantal vrijwilligers bij verenigingen?
 
 
 De «Impuls Brede scholen, sport en cultuur», waarmee de combinatiefuncties
worden gerealiseerd heeft mede tot doelstelling de sportvereniging te versterken.
De aanstelling van een combinatiefunctionaris betekent een ondersteuning en
verlichting van het werk van vrijwilligers van de sportclub. Aangenomen mag
worden dat hiervan een positief effect uitgaat op het aantal vrijwilligers
bij de desbetreffende verenigingen.
 79
 
 Hoeveel geld ontvangen gemeenten van het ministerie
van SZW, respectievelijk van het ministerie van VWS, om kinderen uit kansarme
gezinnen maatschappelijk te laten deelnemen? Wat is de stand van zaken? Hoeveel
kinderen uit kansarme gezinnen zijn gaan sporten? Wat is de doelstelling?
 
 
 Op 10 december 2007 heeft de staatssecretaris van SZW in een brief
aan de Tweede Kamer aangekondigd in 2008 en 2009 jaarlijks 40 miljoen euro
extra aan gemeenten beschikbaar te stellen voor de bestrijding van armoede
bij kinderen. Dit geld komt bovenop de eerder door het kabinet structureel
beschikbaar gestelde middelen voor armoedebestrijding en schuldhulpverlening
die vanaf 2011 oplopen tot 80 miljoen euro.
 Met deze 120 miljoen euro wil de staatssecretaris van SZW bereiken dat
meer kinderen uit arme gezinnen deelnemen aan sport, cultuur of andere activiteiten.
Het is de ambitie om het aantal kinderen dat maatschappelijk niet meedoet
om redenen van armoede, deze kabinetsperiode met de helft terug te brengen.
 
 Een van de middelen die op lokaal niveau worden gebruikt om kinderen in
staat te stellen aan sportactiviteiten deel te nemen is het Jeugdsportfonds.
Met behulp van financiële ondersteuning van VWS is er inmiddels een nagenoeg landelijk dekkend netwerk van lokale en regionale jeugdsportfondsen
gerealiseerd.
 
 De staatssecretaris van SZW heeft met ruim 200 gemeenten convenanten afgesloten
waarin afspraken zijn gemaakt over doelstelling, inspanningsverplichting om
kinderen te leiden naar participatie aan sport, cultuur en andere activiteiten.
In deze gemeenten leven 287 770 kinderen in gezinnen tot 120%
van het sociaal minimum (in totaal zijn er 400 000 kinderen in Nederland
die leven onder deze grens). Om de doelstelling van de staatssecretaris te
meten voert het SCP een nulmeting en een vervolgmeting uit. De nulmeting komt
medio mei 2009 uit en de vervolgmeting in 2011. De meting betreft hoeveel
kinderen er in Nederland niet participeren vanwege financiële redenen.
Het beleid van SZW is gericht op «maatschappelijke participatie»
(dit kan zijn: sport, kunst, cultuur, etc.) van kinderen in arme gezinnen
die (nog) niet meedoen. Hoeveel kinderen in Nederland inmiddels wel participeren
met daarbij een uitsplitsing hoeveel kinderen vallen in één
van de gebieden (in dit geval sport) is niet te meten.
 80
 
 Wat is de stand van zaken van het programma «Meedoen
allochtone jeugd door sport»? Hoeveel allochtone kinderen in de 11 gemeenten,
met name meisjes, doen nu aan sport? In hoeverre is dit het resultaat van
het programma? Welke doelstelling is er ten aanzien van sportdeelname door
allochtone kinderen?
 
 
 Het programma «Meedoen allochtone jeugd door sport» loopt
van 2006 tot 2010 in 11 gemeenten en 9 sportbonden. Ondertussen spreken we
van kansarme jongeren, allochtonen en autochtonen. Uit de Tussenrapportage
2008 van het Mulier Instituut blijkt dat 537 sportverenigingen (doel was 500)
zich inzetten in het programma. In totaal is er een groei gerealiseerd van
bijna 12 000 jongeren, meisjes zijn nog steeds ondervertegenwoordigd,
maar maken wel een inhaalslag. Aangezien de toename van deelnemers heeft plaatsgevonden
bij de sportverenigingen die betrokken zijn bij het programma, kan worden
aangenomen dat het programma effect heeft.
 81
 
 Wanneer en hoe wordt de EPODE-aanpak geïntroduceerd?
Wie neemt het initiatief daartoe? In hoeverre bestaat er overlap met bestaande
initiatieven?
 
 
 De introductie van een integrale samenhangende aanpak van overgewicht
op lokaal niveau naar het voorbeeld van het Franse EPODE is een initiatief
van het bedrijfsleven en diverse maatschappelijke partijen zoals GO4Kids,
en het Convenant overgewicht. VWS is ook vertegenwoordigd in de werkgroep
van GO4Kids. Hiermee moet worden voorkomen dat verschillende initiatieven
ten aanzien van de introductie van EPODE langs elkaar heen (gaan) werken.
 
 De belangrijkste ondersteuningsmaatregelen vanuit de overheid zijn het
programma «Gezonde Slagkracht» van ZonMw (zie ook antwoord op
vraag 2) en het aanstellen van een ambassadeur voor deze EPODE-aanpak. Voor
de inhoudelijke invulling hiervan zullen uiterlijk voor de Balanstop ( a.s.
23 november 2009) voorstellen worden gedaan door het Convenant overgewicht
in samenwerking met andere belanghebbende partijen, waaronder GO4Kids en het
bedrijfsleven. 
 82
 
 In hoeverre werken professionals van de jeugdgezondheidszorg
volgens het signaleringsprotocol en het overbruggingsplan? Wanneer verschijnt
de definitieve rapportage?
 
 
 De meeste organisaties in de jeugdgezondheidszorg werken met het signaleringsprotocol
en het overbruggingsplan overgewicht. Dit blijkt ook uit het definitieve rapport
van de Inspectie voor de Gezondheidszorg «De jeugdgezondheidszorg in
beweging» dat de minister van Jeugd en Gezin op 20 april jl. aan
uw kamer stuurde (kenmerk PG/JFB-2 925 315).
 De IGZ constateert wel dat de vervolgacties uit het overbruggingsplan
niet altijd in het dossier worden vastgelegd of dat daar geen zicht op bestond
en adviseert betere implementatie. De al gestarte ontwikkeling van de richtlijn
overgewicht voor de jeugdgezondheidszorg zal hierin verbetering brengen. De
richtlijn omvat ook het signaleringsprotocol en het overbruggingsplan. Volgens
planning vindt de proefimplementatie van de richtlijn in de periode december
2010 – augustus 2011 plaats. De richtlijn is in december 2011 gereed
voor landelijke implementatie. Het overbruggingsplan dient ook als basis voor
lokale/regionale afspraken tussen jeugdgezondheidszorg, huisartsen en kinderartsen
bij met name obese kinderen en voor een groot aantal lokale samenwerkingsprojecten.
 83
 
 Denkt u niet dat acht pagina’s met maatregelen
wel heel veel is in het licht van de inleiding, waarin uzelf stelt dat «de
oplossing eenvoudig is», namelijk dat mensen minder eten én meer
bewegen?
 
 
 Nee. Hoewel de oplossingsrichting bezien vanuit het concept van de energiebalans
eenvoudig lijkt – een verantwoord voedingspatroon in combinatie met
voldoende beweging – blijkt het op individueel en collectief niveau
niet zo simpel deze oplossing ook daadwerkelijk te realiseren. Persoonlijke
effectiviteit, genetische verschillen, sociaaleconomische omstandigheden,
sociale norm en veel verschillende omgevingsfactoren met een dikmakende werking
belemmeren het individu, in meer of mindere maten, om minder te gaan eten
en meer te gaan bewegen. De verschillende omgevingsfactoren met een dikmakende
werking zijn voornamelijk terug te voeren op de overvloedige beschikbaarheid
van voedingsmiddelen, de sterk verminderde noodzaak tot fysieke beweging en
de toegenomen tijdsdruk. De meeste maatregelen uit de nota worden overigens
primair genomen in het kader van andere beleidsterreinen.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van der Vlies (SGP), Kant (SP), Snijder-Hazelhoff (VVD), Ferrier
(CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), De Vries (CDA), Smeets (PvdA), voorzitter,
Van Miltenburg (VVD), Schippers (VVD), Smilde (CDA), Timmer (PvdA), Koşer
Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA), Van der Veen (PvdA), Schermers (CDA),
Van Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Zijlstra (VVD), Ouwehand (PvdD), Agema (PVV),
Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA), Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU), Sap
(GL) en De Roos-Consemulder (SP).
 Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Velzen (SP), Neppérus (VVD),
Atsma (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Ormel (CDA), Van Dijken (PvdA),
Verdonk (Verdonk), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Vietsch (CDA),
Arib (PvdA), Van der Ham (D66), Uitslag (CDA), Gill’ard (PvdA), Omtzigt
(CDA), Langkamp (SP), Vermeij (PvdA), De Krom (VVD), Thieme (PvdD), Bosma
(PVV), Luijben (SP), Heerts (PvdA), Ortega-Martijn (CU), Halsema (GL) en De
Wit (SP).