Wijziging Wet studiefinanciering en WHW i.v.m. invoering prestatiebeurs, vorm toelage en leeftijdsgrens studiefinanc.; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24094, nr. 8

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

10-04-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24094 nr. 8

31-03-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. Algemeen1.1. InleidingHarmonisatiewetHeroriëntering IPrestatiebeurs1.2 Het diploma-model1.3 De prestatiebeurs1.3.1. Prestatie tijdens de propedeuse1.3.2. Prestatie tijdens de hoofdfase1.3.3. Bijzondere casusposities1.4 Studiefinanciering voor studerenden jonger dan 18
jaar1.5 Afschaffing overgangsrecht AKW1.6 Gevolgen voor de bijstand1.7 Fiscale aspecten2. Uitvoering van het wetsvoorstel3. Gevoerd overleg4. Financiële aspecten5. artikelsgewijze toelichting Artikel I, onderdeel M (artikel 31d WSF)Artikel I, onderdeel P (artikel 39 WSF)Artikel XOndertekeningBIJLAGE
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24094Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 184 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 094Wijziging van onder meer de Wet op de studiefinanciering en de Wet op
het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de invoering
van de prestatiebeurs, de vorm van de toelage en de leeftijd waarop aanspraak
op studiefinanciering in het hoger onderwijs ontstaatnr. 8NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 31 maart 1995 I. AlgemeenMet genoegen gaan ondergetekenden hierna in op de vragen en kanttekeningen
van de leden van de vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
in het verslag.Lezing van dat verslag heeft de regering gesterkt in de overtuiging dat
de tijd thans rijp is om de prestatiebeurs in het hoger onderwijs in te voeren.
Tevens wordt het uitbrengen van het verslag benut om het wetsvoorstel duidelijker
te positioneren in de ontwikkeling van het beleid aangaande de studiefinanciering
en dat voor het hoger onderwijs. Een niet onbelangrijk aantal vragen van de
leden van de verschillende fracties heeft daarop betrekking. Het gaat daarbij
zowel om het aspect van consistentie van visie als om de bijbehorende instrumentatie
van het beleid.De regering hoopt er met deze nota en de daarbij gevoegde technische nota
van wijziging aan bij te dragen dat de Kamer bereid zal zijn de mondelinge
behandeling van het wetsvoorstel ter hand te nemen. Naar die gedachtenwisseling
wordt uit gezien. 1.1. InleidingDe leden van de PvdA-fractie maken enkele opmerkingen over het wetsvoorstel
in het algemeen die de regering als ondersteunend ervaart, en vertaalt de
zorg voor de tijdige studeerbaarheid van de onderwijsprogramma's in de wens
om een herkansingsmogelijkheid te scheppen voor studerenden die in het eerste
jaar niet aan de tot 70% verhoogde norm zouden hebben voldaan. En wel in die
zin, dat voor deze studerenden als zij in 4 jaar afstuderen, alsnog voor het
eerste jaar studiefinanciering in het hoger onderwijs (HO) een deel als beurs
wordt verstrekt.De regering heeft wel enig gevoel voor deze gedachte omdat met dit idee
studerenden inderdaad minder hinder hebben van instellingen die wat trager
inspelen op het studeerbaarheidsbeleid. Daarbij tekent de eerste ondergetekende
evenwel aan, dat de leden van de PvdA-fractie een tijdelijk probleem –
het studeerbaarheidsbeleid heeft nog niet genoeg vruchten afgeworpen –
als argument naar voren brengen voor een structurele voorziening. Daarnaast
is de voorgelegde suggestie belastend voor de uitvoering. Meer inhoudelijk
valt nog op te merken, dat er een verkeerd signaal zou kunnen uitgaan van
een dergelijke regeling: onderschatting van de noodzaak om ook in het eerstejaar
absolute voorrang te geven aan de onderwijs-leeractiviteiten kan het gevolg
zijn, terwijl het de bedoeling is dat het eerste jaar een goed beeld biedt
van het vervolg van de studie. Deze drie overwegingen zijn reden om het voorstel
niet over te nemen.De leden van diverse fracties verwijzen in hun beschouwingen over het
wetsvoorstel naar de afspraken die onlangs tot stand zijn gekomen in het kader
van het werkprogramma ter bevordering van de kwaliteit en studeerbaarheid
van onderwijsprogramma's. In dit werkprogramma zijn de universiteiten, de
hogescholen, de studentenorganisaties en de overheid overeen gekomen om op
korte termijn concrete activiteiten te ontwikkelen op het terrein van de studeerbaarheid.
De Kamer is over dit werkprogramma geïnformeerd bij de brief van 27 januari
1995 (Kamerstukken II, 1994/95, 23 900 VIII, nr. 67) over de maatregelen
hoger onderwijs en studiefinanciering.De leden van de fractie van de PvdA achten het van belang, dat met betrekking
tot de bevordering van de studeerbaarheid een concreet tijdpad wordt overeen
gekomen dat zo spoedig mogelijk tot maatregelen ter bevordering van de studeerbaarheid
leidt en zij stellen het op prijs, indien een dergelijk tijdpad zo spoedig
mogelijk wordt gepresenteerd.Op grond van het in meer algemene termen gestelde werkprogramma zijn tussen
de betrokken partijen afspraken gemaakt over de fasering van de uitwerking
van de diverse onderdelen van het programma. Daartoe is, zoals bekend, een
stuurgroep onder leiding van de eerste ondergetekende ingesteld, waarin de
voorzitters van de HBO-Raad, de VSNU en de beide studentenorganisaties LSVb
en ISO zitting hebben genomen. Een en ander zal ertoe moeten leiden, dat de
stuurgroep uiterlijk per 1 juli 1995 de uitwerking van de maatregelen in een
rapport vastlegt. Het resultaat van de werkzaamheden van de stuurgroep zal
ook worden opgenomen in het ontwerp-HOOP 1996.De diverse onderdelen van het werkprogramma vertonen raakvlakken en beïnvloeden
elkaar. Niettemin vereist elk onderdeel een specifieke aanpak. Het type maatregelen
dat als precisering van de afspraak over het verbeteren van het stelsel van
kwaliteitszorg moet worden getroffen is van geheel andere aard dan de maatregelen
in het kader van een aanpassing van de bestuursstructuur, alleen al vanwege
het feit dat hiervoor organen met verschillende bevoegdheden en een uiteenlopende
positie in de samenleving verantwoordelijk zijn. Bij het verbeteren van de
studeerbaarheid worden immers primair de universiteiten en hogescholen en
hun onderdelen aangesproken, terwijl bij de vormgeving van de bestuursstructuur
de overheid in beeld komt om in samenspraak met het parlement tot een adequate
wetgeving te komen. De eerste ondergetekende zal er in zijn hoedanigheid van
voorzitter van de stuurgroep met kracht naar streven om de uitwerking van
het werkprogramma zo concreet mogelijk te doen zijn. Hij weet zich hierbij
gesteund door de overige leden van de stuurgroep die evenals hij behoefte
hebben aan maatregelen die op een later tijdstip daadwerkelijk op hun effectiviteit
kunnen worden getoetst. Onderdeel hiervan is per maatregel een zo concreet
mogelijk tijdpad voor de realisatie.De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of het wetsvoorstel recht
doet aan de uitgangspunten van bevorderen van permanente educatie, deeltijdstudie
en internationalisering. Deze leden spitsen hun vraag toe op de
optie een strengere invulling te geven aan het prestatie-element in relatie
tot deeltijd studie.De eerste ondergetekende wil een poging doen de reikwijdte van het debat
bij gelegenheid van dit wetsvoorstel toch iets in te perken. In het beoogde
HO-beleid is een verlaging van het deeltijd collegegeld vervat. Dat beleid
zal nader aan de orde kunnen komen bij de verdere behandeling van het wetsvoorstel
dat het arrangement rond en de bedragen van het collegegeld voor het HO bevat,
het zogenoemde «c+3»-wetsvoorstel (Kamerstukken 24 025).De Wet op de studiefinanciering (WSF) voor studerenden van 18 jaar en
ouder is toegespitst op voltijdse studie door jongeren van 18 tot 27 jaar,
die bezig zijn om door het volgen van onderwijs hun startkwalificatie te behalen
voor deelname aan de arbeidsmarkt. In Stoeb-verband is dit recent nog door
de wetgever onderstreept, door het aanscherpen van de voltijdsnorm voor middelbaar
beroepsonderwijs (MBO) en voortgezet onderwijs (VO). Kenmerkend onderdeel
van de WSF is de genormeerde component voor het levensonderhoud in het individuele
budget. De toekenning van die component is er de expressie van dat voltijds
wordt gestudeerd, zodat er daarnaast onvoldoende ruimte is om zelfstandig
in het bestaan te voorzien. Dat laat onverlet de individuele vrijheid om de
studie afwisselend in voltijd en deeltijd te volgen, voor zover de instellingen
die optie aanbieden. Het verlenen van studiefinanciering in WSF-verband voor
deeltijdse vormen van hoger onderwijs is echter in het kader van de WSF niet
passend. Dat laat onverlet dat de eerste ondergetekende graag de nadere invulling
van de opvatting van deze leden zal vernemen, in het bijzonder daarbij een
antwoord op de vraag welke maatschappelijke problematiek deze leden behartigd
zouden willen zien. De regering betreurt het dat de leden van de CDA-fractie
met zeer gemengde gevoelens kennis hebben genomen van het wetsvoorstel en
er melding van maken slechts in te kunnen stemmen met het voorstel de leeftijdsgrens
van 18 jaar voor het hoger onderwijs in de WSF te laten vervallen.Deze leden zijn verbaasd dat de eerste ondergetekende zijn oorspronkelijke
standpunt met betrekking tot de studerenden in het HO die jonger zijn dan
18 jaar, heeft laten varen. De eerste ondergetekende wijst er echter op dat
het hier gaat om een keus tussen twee wegen die elk hun voor- en nadelen hebben.
Er is geen sprake van een zwart/wit-situatie. Tijdens de mondelinge behandeling
van het wetsvoorstel Student op eigen benen (Stoeb, Kamerstukken II 1993/94,
23 634) is een pleidooi gehouden om de positie van de 16- en 17-jarigen
in het HO nogmaals te bezien. De eerste ondergetekende heeft zich toen bij
de hernieuwde afweging zo welwillend mogelijk opgesteld en hij beschouwt deze
tegemoetkoming aan opvattingen van het parlement niet als iets wat verbazing
zou moeten wekken.Uit hetgeen in deze nota overigens nog zal worden gezegd zal afdoende
blijken, dat het hier niet gaat om een wetsvoorstel dat opportunistisch is.
De bijdrage van de leden van de CDA-fractie biedt de regering in het antwoord
in ieder geval de gelegenheid over het wetsvoorstel bestaande onduidelijkheden
op te ruimen.De eerste ondergetekende wil hier ook graag antwoord geven op de vraag
van de leden van de CDA-fractie naar de status van de brief van 20 februari
1995. Het zou niet passend zijn geweest om met de inhoud daarvan de memorie
van toelichting te belasten.Als de leden van de CDA-fractie menen, dat onduidelijkheid en onzekerheid
troef zijn, dan stelt de regering daar tegenover, dat nu de marges voor de
komende jaren ook in budgettaire zin duidelijk zijn benoemd. Dat
betekent dat er sprake is van enige stabilisatie van het perspectief.Kennis dragen van open vragen impliceert omgang met onzekerheid; het niet
benoemen daarvan is echter niet hetzelfde als het bieden van zekerheid. De
regering nodigt de leden van de CDA-fractie graag uit om, gelijk thans, aan
de beleidsvorming bij te blijven dragen.De vraag van de leden van de CDA-fractie – die daarbij wat later
in het verslag ook verwijzen naar het advies van de Raad van State –
om de discussie over het stelsel te voeren aleer over het voorliggende wetsvoorstel
verder te spreken laat geen plek om de verantwoordelijkheid waartoe de regering
zich in het kader van het regeerakkoord verplichtte, waar te maken. Dat zou
namelijk een budgettair veel ruimer beeld eisen. Het is juist dit wetsvoorstel
dat een voor de discussie benodigd stabiel beeld invult en daarbij bewerkstelligt
dat de voortgaande discussie niet per se belast hoeft te worden met een verdere
financiële taakstelling.De leden van de CDA-fractie menen, dat de betrouwbaarheid van de overheid
in het geding is nu nog geen jaar na Stoeb het onderhavige wetsvoorstel voorligt.
De regering neemt hiervan afstand. Stoeb als wetsvoorstel raakte de WSF-populatie
in bredere zin, terwijl dit wetsvoorstel in hoofdzaak het hoger onderwijs
betreft. Bovendien worden er geen aanpassingen van beursbedragen voorgesteld
en is het diploma-model eenvoudiger dan het model van de bestaande studievoortgangscontrole
in het HO. In die zin wordt er voortgebouwd op het vereenvoudigingsstreven
dat ook Stoeb kenmerkte.Het diploma-model, waarin de effectieve inspanning voor de hele studie
aan beurstoekenning vooraf gaat, is een aanscherping van condities ten opzichte
van het model dat wordt gehanteerd bij de studievoortgangscontrole waarbij
van jaar tot jaar wordt afgerekend. De oriëntatie is daarmee meer die
op het resultaat dat studerenden boeken en minder die op proces. De procesbegeleiding
en de daarbij horende oriëntatie op studerenden wordt bij de instellingen
gelegd, hetgeen naar het oordeel van de regering passender is. Dat laat onverlet
de inspanning van ook de regering ten gunste van studeerbaarheid van de studie
binnen de cursusduur. Het gaat bij dit wetsontwerp, gezien die verschuiving
van oriëntatie, dan ook uitdrukkelijk niet om beleid, dat slechts een
tijdelijk effect heeft, zoals de leden van de CDA-fractie menen, ook al is
een belangrijk deel van het budgettaire effect wel tijdelijk.Wat betreft de uitspraken van zowel de leden van de CDA-fractie als van
eerste ondergetekende bij de behandeling van het wetsvoorstel Stoeb in juni
1994, waaraan de leden van de CDA-fractie refereren, maakt eerste ondergetekende
nog eens gewag van het volgende: de diploma-oriëntatie van de prestatiebeurs
voor nieuwe cohorten met ingang van het komende studiejaar schept budgettair
ruimte. De toelagen voor studie in het HO krijgen het karakter van voorlopige
leningen. Daarbij wordt niet getornd aan het bedrag dat de studenten zich
bij adequaat studeren kunnen verwerven. Aldus wordt de ten dele tijdelijke
oplossing van een budgettair knelpunt het middel om op een ordelijke wijze
het maatschappelijke gesprek over de verdere toekomst van de WSF te voeren.De leden van de CDA-fractie verwijzen tevens naar het uiterst kritische
advies van de Raad van State en geven aan de opvatting te delen dat eerst
de discussie ten principale gevoerd dient te worden voordat tot invoering
van de prestatiebeurs overgegaan kan worden. De regering heeft deze leden
hierboven reeds aangegeven waarom het meent dat thans wel tot afrondende discussie
over het onderhavige wetsvoorstel overgegaan dient te worden. Hij verschilt
daarbij toch echt van mening met de leden van deze fractie waar
zij menen dat de betrouwbaarheid van de overheid in het geding is nu, binnen
een jaar na de behandeling van het wetsvoorstel Stoeb, wijzigingen van deze
omvang worden voorgesteld.Hij meent, zo moet hij de leden van de CDA-fractie op dit punt verder
weerspreken, dat de betrouwbaarheid van de overheid eerst in het geding zou
zijn indien de maatregelen die zij treft niet het gevolg zijn van een grondige
belangenafweging. Deze belangenafweging heeft bij de vormgeving van dit wetsvoorstel
in twee instanties gespeeld. In eerste instantie bij de opstelling van het
regeerakkoord toen binnen het geheel van de verantwoordelijkheden van de rijksoverheid
een afweging is gemaakt die prioriteiten en posterioriteiten heeft opgeleverd
ten aanzien van bestedingen op diverse beleidsterreinen. Dat de leden van
de CDA-fractie zich niet gebonden achten aan dit regeerakkoord kan hij zich
indenken. De regering heeft zich echter wel gecommitteerd aan dit akkoord,
waarin het onderhavige wetsvoorstel in feite is aangekondigd. De opstelling
van het voorliggend wetsvoorstel zelf vormt in zijn afwegingsmomenten de tweede
instantie, waarin de relevante belangen zijn afgewogen.Met de stelling van de leden van de CDA-fractie dat het wetsvoorstel prematuur
en ondoordacht zou zijn en dat het de grondslag van de WSF fundamenteel wijzigt
kan de regering ten principale niet instemmen. In de constatering van deze
leden dat op sommige terreinen van overheidsbeleid een andere verantwoordelijkheidsverdeling
tussen overheid en burgers mogelijk of wenselijk is ziet de regering een ondersteuning
van zijn beleid om, ook binnen een jaar na de behandeling van het wetsvoorstel
Stoeb toch te kunnen komen tot een verdergaande aanpassing van het stelsel
van studiefinanciering. Dat daarmee de weegschaal volledig naar de kant van
de student zou doorslaan vermag de regering niet in te zien. Het beleid bouwt
immers voort op de onder de vorige regering uitgezette lijnen. Wat daarbij
verandert is de aanscherping van de condities waaronder de studiefinanciering
voor het HO wordt verstrekt, waarbij niet meer op jaarbasis naar de prestatie
wordt gekeken (studievoortgangscontrole) maar op basis van de voltooide studie.
Profijt is daarmee niet tot uitgangspunt geworden, waar prestatie al een wezenlijk
element van het stelsel uitmaakte. De eerste ondergetekende kan de mening
van deze leden onderschrijven dat het sociale karakter van de bestaande WSF
geleid heeft tot een verbreding van het hoger onderwijs in de samenleving.
Hij stelt echter met nadruk dat juist het sociale element gehandhaafd blijft,
doordat studerenden uit de lagere inkomensgroepen onveranderd in aanmerking
blijven komen voor de aanvullende beurs en door het handhaven van de aflossing
van WSF-leningen naar draagkracht.Zoals de leden van de CDA-fractie terecht vaststellen, blijft de aanvullende
beurs deel uit maken van het stelsel van studiefinanciering met het oog op
de toegankelijkheid van het onderwijs.De aanvullende beurs maakt gedurende de studie deel uit van de prestatielening,
die bij het behalen van het diploma of van voldoende studiepunten in het eerste
jaar wordt omgezet in definitieve beurs. De positie van de aanvullende beurs
wordt daarmee niet wezenlijk anders dan onder de huidige regels. Immers, wie
thans niet voldoende presteert ziet ook zijn aanvullende beurs omgezet in
een rentedragende lening. De regering meent daarbij dat juist van het stelsel
van prestatiebeurzen een belangrijke positieve stimulans uit kan gaan naar
studerenden. In beginsel is er voor iedereen studiefinanciering beschikbaar
in de vorm van prestatielening en «gewone» rentedragende lening.
Bij afdoende prestatie wordt vervolgens de gehele prestatielening alsnog omgezet
in beurs. Daarmee worden geen grote leningen in het vooruitzicht gesteld,
juist niet voor situaties waarin de ouders niet op voorhand kunnen bijdragen
in het levensonderhoud en de studiekosten zoals deze leden stelden,
maar juist een hoge beurs die naar aanleiding van prestatie wordt toegekend.De leden van de CDA-fractie stellen de volgende vragen over schuldopbouw.
Zijn er gegevens bekend over de drempels, die door studenten worden ervaren
bij het vooruitzicht op omvangrijke leningen?Geantwoord wordt dat zowel uit de feitelijke opname van leenrechten in
de studiefinanciering door studenten als uit onderzoek blijkt dat studenten
er de voorkeur aan geven geen studieschulden op te bouwen. De opname van de,
tot 1 januari 1995 ouderinkomenafhankelijke, leenrechten door studenten is
ca 40%. Deze beperkte opname van leenrechten gaat overigens niet gepaard met
een daling van het aantal WSF-studenten. Dit leidt de regering tot de conclusie
dat de plaats van de leningen in het huidige studiefinancieringsstelsel niet
leidt tot verminderde deelname aan onderwijs.Recent is in het onderzoek «Studievoortgang en studiekeuzen»1 aan de respondenten de vraag gesteld of zij ook zouden
studeren als er geen stelsel van studiefinanciering, een systeem van basisbeurs,
aanvullende beurs of rentedragende leningen onder speciale voorwaarden, zou
zijn. In antwoord op deze vraag geeft 65% van de studenten aan wel te zullen
studeren zonder studiefinanciering, 27% geeft aan waarschijnlijk niet te zullen
studeren en 8% zal niet studeren zonder een stelsel van studiefinanciering.
Uit analyse van de verdeling van de antwoorden blijkt dat «naarmate
studenten meer inkomen uit studiefinanciering hebben, ze sneller zeggen dat
ze niet verwachten te studeren in een situatie zonder die studiefinanciering.
En naarmate ze meer inkomen uit arbeid of van anderen (ouders) hebben zeggen
ze juist vaker dat ze dan wel verwachten te studeren».Kenmerkend voor de prestatiebeurs is dat er geen wijzigingen optreden
in de hoogte van de uiteindelijke gift, maar dat de voorwaarden waaronder
gift wordt verstrekt zijn gewijzigd. Deze voorwaarden zijn zo geformuleerd
dat met een normale studie-inspanning van de student, in samenhang met de
in gang gezette, dan wel te zetten verbetering van de kwaliteit en studeerbaarheid
van het hoger onderwijs, de gestelde prestatie-eisen reëel zijn.De leden van de CDA-fractie vragen vervolgens om nadere toelichting op
de forse schuldposities, die in het nieuwe stelsel gaan ontstaan. Kan hij
nader ingaan op de becijferingen van de LSVb in het commentaar van 15 maart
1995, waarin de al pittige cijfers van het wetsvoorstel, oplopend tot ca f 35 000,
worden vergeleken met de cijfers na 15 jaar aflossing? Welke schulden zijn
te verwachten voor studenten, die geen aanvullende beurs krijgen en genoodzaakt
zijn, bij voorbeeld door de keuze van hun studie, nog meer te lenen?In de memorie van toelichting heeft de eerste ondergetekende aangegeven
wat de maximale wijzigingen in schuldpositie zijn van studerenden ten gevolge
van het wetsvoorstel. Deze wijzigingen treden op als een studerende niet aan
de eerstejaarsnorm voldoet, het diploma niet behaalt en het vijfde jaar het
leenrecht volledig benut. Bij einde van de studie is de wijziging ten gevolge
van het niet voldoen aan de eerstejaarsnorm maximaal f 1500 als de studerende
niet aan het diplomavereiste voldoet, maar wel jaarlijks aan de studievoortgangscontrole
eisen zou voldoen, maximaal f 34 300 en als de student gedurende
een vijfde jaar van studeren het integrale leenrecht volledig benut f 9 700.Gegeven de wijze waarop studenten zelf omgaan met de opbouw van studieschulden,
de nadere intensivering van kwaliteit en studeerbaarheid van opleidingen waarbij
nadruk wordt gelegd op studievoorlichting en studiebegeleiding, is de eerste
ondergetekende van opvatting dat een dergelijke toename van de schuld slechts
in uitzonderlijke gevallen zal voorkomen. De becijferingen van de LVSb hebben betrekking op de som van het gedurende
vijftien jaar afgeloste bedrag. Dit bedrag geeft het bruto afgeloste bedrag
aan. Netto is het afgeloste bedrag lager wegens de fiscale aftrekbaarheid
van de rente die is betaald over schulden. In onderstaand overzicht wordt
toegelicht hoe hoog het netto afgeloste bedrag is voor debiteuren in belastingschijf
1, 2 en 3 die een maximale aanvullende beurs en een basisbeurs voor uitwonenden
hebben ontvangen.  BrutoNettoschijf:  aflossingaflossing    123prestatielening over     2e, 3e en 4e studiejaarf 69 200f 53 800f 48 700f 44 600     Studievoortgangscontrole:     norm 2e studiejaar niet behaaldf 24 000f 28 700f 24 900f 21 800norm 2e en 3e jaar niet behaaldf 46 200f 35 900f 32 500f 29 800norm 2e, 3e en 4e jaar niet beh.f 66 700f 52 200f 47 500f 43 600De leden van de CDA-fractie zien een nadrukkelijke samenhang van het onderhavige
wetsvoorstel met een mogelijke herziening van het stelsel van hoger onderwijs
en de regeling van de studeerbaarheid. Zij zijn daarom voorstander van het
opschorten van de behandeling van het onderhavige wetsvoorstel tot het moment
waarop duidelijkheid bestaat over de uitkomst van de activiteiten van de stuurgroep
en van het debat over het stelsel van hoger onderwijs. Om die reden verklaren
zij ook behoefte te hebben aan een regeringsstandpunt met betrekking tot de
studeerbaarheid en vragen zij om een tussenrapportage van de stuurgroep. Ook
de leden van de SGP-fractie zijn van mening dat het resultaat van de werkzaamheden
van de stuurgroep inzichtelijk zou moeten zijn voor de plenaire behandeling
van het wetsvoorstel. De leden van de GPV-fractie vragen zich af of beslissingen
niet pas genomen moeten worden na afloop van de discussie over de stelselherziening.De regering onderschrijft de visie van deze leden ten aanzien van de samenhang
tussen de voornemens inzake de prestatiebeurs en de maatregelen met betrekking
tot het verbeteren van de kwaliteit en de studeerbaarheid van onderwijsprogramma's.
Wanneer immers studenten sterker dan voorheen worden aangesproken op de te
leveren studieprestaties, moeten er ook waarborgen bestaan of gecreëerd
worden dat de opleidingen inderdaad binnen de aangegeven cursusduur voltooid
kunnen worden. Tussen beide doelstellingen is echter geen verschil in prioriteit
en bestaat evenmin een zodanige afhankelijkheid, dat het ene niet zonder een
concreet resultaat op het andere terrein kan worden aangepakt. Verbetering
van de studeerbaarheid is reeds eerder ingezet. In de afgelopen periode is
reeds aandacht hiervoor ontstaan. Van zowel de studenten als van de instellingen
voor hoger onderwijs mag worden verwacht dat de diverse maatschappelijke rechten
en plichten worden nagekomen. Uit het feit dat eerste ondergetekende actief
betrokken is geweest bij de totstandkoming van het werkprogramma kan worden
afgeleid dat hij van oordeel is dat verdere verbeteringen op het terrein van
de studeerbaarheid nodig en mogelijk zijn. Dat blijkt ook uit de opdracht
die eerder aan professor Wijnen is gegeven om de studeerbaarheid van onderwijsprogramma's
te onderzoeken wat heeft geleid tot zijn aanbevelingen in het rapport «Te
doen of niet te doen». De eerste ondergetekende beschikt over diverse
signalen dat de aanbevelingen hebben bijgedragen aan een groter bewustzijn
bij de universiteiten en hogescholen ten aanzien van de studeerbaarheid. Een
en ander betekent naar zijn oordeel, dat er geen aanleiding is om de behandeling
van het wetsvoorstel op te schorten. Integendeel, het aanscherpen van de rechten
en plichten van zowel de studenten als de instellingen voor HO
dient zo spoedig mogelijk te worden gerealiseerd.Wat de wens van de leden van de CDA-fractie ten aanzien van een tussenrapportage
betreft wijst de eerste ondergetekende op de samenhang tussen de diverse onderdelen
van het werkprogramma. Het programma als geheel kent een groot aantal aspecten
en de uitwerking daarvan vergt een zodanig grote inspanning van alle betrokkenen,
dat niet alles tegelijkertijd ter hand kan worden genomen. Een tussenrapportage
zou slechts een momentopname te zien kunnen geven, waarin de samenhang tussen
de verschillende onderdelen van het werkprogramma onvolmaakt wordt weergegeven,
gelet op de uiteenlopende termijnen voor de concretisering van de activiteiten.De leden van de CDA-fractie wijzen de regering op het nut en de noodzaak
van een brede deelname aan het tertiair onderwijs, ook in vergelijking met
andere landen. Zij vragen om vergelijkende cijfers.In «Education at a glance» (OESO 1993) zijn cijfers gegeven
voor de deelname aan tertiair onderwijs. Uit deze cijfers blijkt dat de onderwijsdeelname
(aantal studenten in publieke en private instellingen van tertiair onderwijs
per 100 personen van de typische leeftijdsgroep, cijfers over 1991) in Nederland
niet uit de toon valt.Nederland 35.4%België 32.4%Denemarken 33.2%Frankrijk 39.0%West-Duitsland 27.5%Verenigd Koninkrijk 26.1%De leden van de CDA-fractie zetten vervolgens hun vraagtekens bij het
«afschaffen van het extra jaar SF», waarmee kennelijk het als
regel vijfde jaar gemengde toelage is bedoeld, en stellen dat dat vijfde jaar
goed gemotiveerd was. Eerste ondergetekende heeft de indruk dat de discussie
destijds eerder betrekking had op de beperking van 6 tot 5 jaar dan op het
bestaansrecht van dat vijfde jaar zelf.De leden van de CDA-fractie zien in het voorstel nu te kiezen voor 4 jaar
een drempel voor langzame starters en voor mensen die allerhande bijzondere
omstandigheden tegenkomen. Allereerst wijst eerste ondergetekende erop, dat
mede op grond van bijdragen van de leden van de CDA-fractie, destijds besloten
is tot «monitoring» van de toegankelijkheid van het onderwijs
en daarbinnen ook van het leengedrag van studerenden onder de WSF. In de tweede
plaats is hij van oordeel dat het gelijkstellen van de duur van de gemengde
toelage met de cursusduur redelijk is, omdat mensen dan zelf verantwoordelijkheid
krijgen voor het opvangen van hun eigen studiegedrag; zij kunnen lenen. Bij
de beoordeling van deze opvatting is onder meer van belang de ruimte die de
instellingen hebben om waar nodig individueel maatwerk tot stand te brengen
in verband met dergelijke omstandigheden. De WSF is geen instrument dat op
de specifieke persoonlijke omstandigheden van elke studerende is toegesneden.
Overigens valt van deze maatregel eerder een beperking van de feitelijke studieduur
te verwachten dan een verhoging van WSF-schulden, zo reageert eerste ondergetekende
op de betreffende vraag van deze leden.Vastgesteld kan worden dat de leden van de CDA-fractie op zichzelf geen
moeite hebben met het invoeren van de «c-gestuurde» grens voor
de gemengde toelage buiten het domein dat bekostigd wordt op grond van de
Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW). De leden van de CDA-fractie memoreren dat overeenkomstig hun streven al
in het regeerakkoord 1989 het streven was vastgelegd om voor studenten in
het VO de WSF af te schaffen en voor studenten in het HO, jonger dan 18 jaar
aanspraak op studiefinanciering mogelijk te maken. Zij vragen waarom de eerste
ondergetekende zich toen tegen die lijn verzette en waarom die lijn nu wel
mogelijk is. Zij geven te kennen een afzonderlijk wetsvoorstel tot regeling
van die kwestie per 1 september 1995 op prijs te stellen.De eerste ondergetekende deelt de opvatting van deze leden dat de door
hen genoemde lijn al was opgenomen in het regeerakkoord, zij het dat er daar
sprake was van overheveling van de studerenden in het VO van 18 jaar en ouder
van de WSF naar de Algemene Kinderbijslagwet. Hierboven is hij al ingegaan
op de vraag waarom hij zijn oorspronkelijke standpunt heeft laten varen. Zeer
binnenkort is indiening van een nota van wijziging op het voorstel voor een
Wet tegemoetkoming studiekosten (WTS, Kamerstukken II 1993/94, 23 699)
te verwachten, die de regeling bevat met betrekking tot het VO (exclusief
MBO) en het speciaal en voortgezet speciaal onderwijs. Het is echter uitvoeringstechnisch
niet mogelijk die regeling al in september 1995 te laten ingaan.Met voldoening neemt de regering kennis van de instemming van de leden
van de VVD-fractie met de hoofdlijnen van het wetsvoorstel. Zij verwelkomt
het enthousiasme van deze leden voor de prestatiebeurs als nieuw te kiezen
instrument. De vragen die deze leden nog hebben met het oog op vooral consistentie
en uniformiteit worden hierna graag beantwoord.De leden van de VVD-fractie namen met scepsis kennis van de passage in
de memorie van toelichting en van de daarmee verband houdende passages in
de brief van 20 februari over de wenselijkheid van een debat over de toekomst
van het stelsel van studiefinanciering. Deze leden vragen om nadere uitleg,
en doen dat onder de stellingname dat het niet kan gaan om een discussie die
nog deze regeringsperiode leidt tot aanpassing van het SF-stelsel en zij stellen
dat het na dit wetsvoorstel tijd is voor rust op het front van de studiefinanciering
in het HO.In reactie op vragen van de leden van de CDA-fractie heeft eerste ondergetekende
hiervoor al verduidelijkt, hoe hij vanuit vooral het budgettaire aspect de
samenhang ziet tussen het onderhavige wetsvoorstel en meergenoemde brief.
Met de leden van de VVD-fractie zoekt hij stabiliteit in de condities voor
studenten in het HO. En met deze leden meent hij, dat met de invoering van
dit wetsvoorstel in beginsel de belangrijkste werkzaamheden voor de studiefinanciering
in het HO voor deze regeringsperiode tot stand gebracht zijn.Regeren blijft evenwel vooruit zien. Nu de invulling van de forse bezuiniging
op de WSF voor deze kabinetsperiode op orde kan komen via dit wetsvoorstel,
dat ook een zekere verschuiving in de filosofie van SF voor het HO impliceert,
is daarmee niet de uitnodiging vervallen om de blik verder vooruit te richten.
Eerdere pogingen om wat fundamenteler van gedachten te wisselen over de toekomst
van de WSF moesten immers stranden op de haast die mede ingegeven was door
de budgettaire situatie; het regeerakkoord uit 1989, de daarop volgende heroriëntering
op de WSF en het Stoeb-project getuigden daar ook van, en in dat opzicht werd
een minder wenselijke traditie uit de periode daarvoor voortgezet. Na aanvaarding
van het onderhavige wetsvoorstel speelt dat bij een discussie over verdere
ontwikkelingen in de toekomst niet meer, en dat is een voordeel dat juist
door het gesprek over de verdere toekomst niet te ontlopen, voortvarend kan
worden benut. Eerste ondergetekende nodigt de leden van de VVD-fractie dan
ook graag uit, om aan die dialoog deel te nemen en heeft er het
volste vertrouwen in dat deze leden die kans zullen benutten.De leden van de VVD-fractie gaan in hun bijdrage in op de cohortsgewijze
invoering van maatregelen uit het onderhavige wetsvoorstel en uiten daarbij
hun zorg over de uitvoerbaarheid door zowel de IB-Groep als de instellingen.
Op verzoek van de leden van deze fractie geeft eerste ondergetekende hierbij
een schematische weergave van de verschillende cohorten die er op grond van
bestaande en voorziene regelingen zullen zijn.De volgende cohorten vallen thans te onderscheiden Harmonisatiewet– cohort tot 91– gemengde SF-duur = totale SF-duur = 6 jaar Heroriëntering I– cohort 91–95– gemengde SF-duur =C+1– totale SF-duur = C+1+2– studievoortgangsnorm 93–95:25%– studievoortgangsnorm 95–97:50%– studievoortgangsnorm 97-:70% (eigenlijk 67%, want 28 v/d 42 punten) Prestatiebeurs– cohort 95-– gemengde SF-duur =C– totale SF-duur = C+3– studievoortgangsnorm eerste jaar 95–97:50%– studievoortgangsnorm eerste jaar 97- :70%Op termijn zullen de instellingen onderscheid moeten kunnen maken tussen
de eerstejaars en ouderejaars in de prestatiebeurs. Hierop wordt hieronder
nader ingegaan.Andere voorziene wetsvoorstellen brengen geen wijzigingen aan in deze
indeling in cohorten. Wel kan nog worden aangetekend dat het op 5 december
1994 ingediende wetsvoorstel c+3/collegegelden (Kamerstukken II, 24 025)
de inschrijvingsduurbeperkingen (bij de instellingen) die mede het gevolg
zijn van de Harmonisatiewet opheft. Daarmee zal het recht op studiefinanciering
(in elke vorm) bepalend worden voor de hoogte van het collegegeld. Dit geldt
alle cohorten.Gevraagd om een verhelderende passage waar het gaat om mogelijke invoeringsproblemen
ten aanzien van het onderhavige wetsvoorstel in relatie tot de huidige regelingen,
kan de regering het volgende aangeven. Voorop zij gesteld dat de regering,
voor zover het om de administratie gaat, juist heeft gekozen voor het diplomamodel
omdat dit door de eenmalige eindtoetsing weinig uitvoeringslasten oplevert
en omdat de variant met aparte eerstejaars-regeling in de uitvoering zo goed
op één noemer te brengen viel met de uitvoering van bestaande
regelgeving, dat op dit punt geen bijzondere of omvangrijke problemen te verwachten
zullen zijn. Voor de goede orde zij vermeld dat de hier bedoelde variant (artikelen
17e, eerste lid, 17f en 31d WSF) geldt voor het onderwijs dat wordt verzorgd
door de WHW-instellingen. Het eerste meldingsmoment in deze variant betreft
de eerstejaars HO met SF. Ten aanzien van deze groep zullen de instellingen
na ommekomst van het studiejaar moeten melden voor 1 november welke studerenden
niet voldoen aan de temponorm (negatief stelsel). Zolang nog
geen definitieve regelingen zijn getroffen tussen de instellingen en de IB-Groep
voor de identificatie van de personen die voor het eerst studiefinanciering
wegens het volgen van HO ontvangen, zullen de instellingen alle studerenden
moeten melden die niet voldoen aan de norm (ongeacht cohort). De instellingen
hoeven (nog) geen onderscheid te maken naar cohort. Dit wijkt niet af van
de huidige situatie zodat hierdoor geen problemen voor de invoering te verwachten
zullen zijn. Met een periode van – naar huidige verwachting –
twee jaar, zullen de instellingen wel kunnen bepalen welke studerenden onder
de prestatiebeurs vallen op grond van gegevens van de IB-Groep. Alsdan zullen
zij – waar het het prestatiebeurscohort betreft – nog slechts
melding hoeven maken van de studievoortgang van de studerenden die voor het
eerst studiefinanciering wegens het volgen van het HO ontvangen.De IB-Groep zal – indien zij daartoe het groene licht krijgt –
per 1 juli in staat zijn om in haar geautomatiseerde bestand het prestatiebeurscohort
te onderscheiden van de overige studiefinancieringsgerechtigden. Op grond
van de melding van de instellingen over alle studerenden, zal de IB-Groep
in staat zijn om de eerstejaars met SF die vallen onder de prestatiebeurs
te identificeren en, in de gevallen waarin wel aan de norm werd voldaan (en
dus geen melding is gedaan door de instelling) de prestatielening omzetten
in beurs.De IB-Groep zal voor de eerste maal voor de eerstejaars prestatiebeurs
een omzetting moeten verrichten op melding van de instellingen per 1 november
1996. De regering heeft ook op dit punt vertrouwen in een correcte uitvoering.Het tweede meldingsmoment voor de instelling betreft het behaalde einddiploma.
Ook hier wordt niet afgeweken van de bestaande regelgeving. Ook thans reeds
moeten de instellingen melding maken van alle studenten die zijn afgestudeerd
bij het CRI-HO dat door de IB-Groep wordt onderhouden. Naar verwachting zal
de eerste groep afgestudeerden onder de prestatiebeurs zich niet melden vóór
het studiejaar 1998/99. De IB-Groep is thans in overleg getreden met de instellingen
over het benodigde informatieverkeer. Indien uit dit overleg toch zou blijken
dat nog technische aanpassingen noodzakelijk zijn, dan is daartoe ruimschoots
de gelegenheid aanwezig zonder dat gevaar oplevert voor de uitvoering van
het wetsvoorstel.Naar de stellige mening van de regering zullen zich geen technische problemen
voordoen ten aanzien van de invoering van de prestatiebeurs. Hij hoopt dat
hij met deze passage – in combinatie met hetgeen in paragraaf 2 van
deze nota nog specifiek wordt vermeld over het oordeel van de IB-Groep over
het uitvoeringsaspect van dit wetsvoorstel, de leden van de VVD-fractie voldoende
garanties heeft geboden om hun vrees ten aanzien van het invoeringstraject
weg te hebben genomen.Met de leden van de VVD-fractie meent de regering dat de met dit wetsvoorstel
beoogde snelheid niet ten koste mag gaan van de zorgvuldigheid. Voor de in
dit verband door deze leden genoemde verhoging van de temponorm naar 70% voor
zittende studerenden en de toekomstige norm voor eerstejaars moge worden verwezen
naar de hierna nog gegeven antwoorden op vragen over de tempo-norm. Daarbij
trekt de regering de conclusie dat de uitgangssituatie in het hoger onderwijs
in combinatie met de inspanningen ten gunste van studeerbaarheid afdoende
legitimatie is voor de voorgestelde normverhoging in studiejaar 1997/98.De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd in hoeverre de mogelijkheid
bestaat dat de budgettaire taakstelling niet wordt gehaald als gevolg van
het «succes» van de maatregelen. In hoeverre is hier sprake van
conservatief ramen? Op welke wijze heeft de regering de effecten van sneller
en efficiënter studeren bij de ramingen van de financiële
opbrengsten meegenomen?De regering geeft hierna in de financiële paragraaf naar aanleiding
van de vragen van de leden van verschillende fracties nog toelichting op de
ramingen en de mogelijke effecten van verbeterd studiegedrag. Kortheidshalve
wil zij op deze plaats daarnaar verwijzen. In reactie op de vraag naar de mate van conservatief ramen wil de regering
graag haar perceptie hiervan toelichten. Bij het maken van ramingen spelen
veel onzekerheden. De doorwerking van te voeren beleid in de vorm van gedragseffecten
is een belangrijk element in die onzekerheden. Gebruik makend van onderzoeksresultaten,
analyses van realisaties in combinatie met «educated guesses»
komen de ramingen uiteindelijk tot stand. Bij dit element van «educated
guesses» is er sprake van een reeks van mogelijkheden, uiteenlopend
van fors effect tot gering effect. Van conservatief ramen is naar de opvatting
van de regering sprake indien de keuze eerder neigt naar het geringe effect
dan naar het forse effect. Dit is een methode van (financiële) risico-beperking.
Een dergelijke wijze van «conservatief ramen» is ook bij de prestatiebeurs
gehanteerd.De leden van de D66-fractie nemen met belangstelling kennis van het wetsvoorstel
en menen dat het voorstel sporen van haastwerk vertoont. De eerste ondergetekende
signaleert dat de leden van de D66-fractie hebben nagelaten aan te geven waaruit
dit zou blijken. Hij meent, dat het wetsvoorstel aan de gebruikelijke kwaliteitseisen
voldoet. Uiteraard zal hij hierna ook op vragen van deze leden die uit aspect
voort zouden komen graag ingaan. Met voldoening neemt de regering overigens
kennis van de steun van deze leden voor de doelstellingen van het wetsvoorstel.Op de verhouding tussen dit wetsvoorstel en de brief van 20 februari ging
eerste ondergetekende hiervoor reeds in. Als de leden van de D66-fractie er
gewag van maken geen goed bestuurlijk gevoel te hebben bij de aankondiging
van nieuwe majeure wijzigingen en het indienen van een wet als nu voorligt,
dan wil de regering er toch nog eens melding van maken, dat nu juist voor
een gesprek over de toekomst van de WSF ruimte wordt gemaakt op een manier
die sinds de invoering van de WSF niet mogelijk bleek. Zoals de studievoortgangscontrole
voor het HO en Stoeb over de hele breedte de uitgangssituatie definieerden
voor invoering van de prestatiebeurs, zo maakt het voorliggende voorstel het
fundamentelere gesprek mogelijk.Daarbij valt overigens op te merken, en in dat opzicht kan de regering
aansluiten bij opmerkingen van de leden van de D66-fractie – en zo ook
bij een kritisch getoonzette kanttekening van de leden van de CDA-fractie –
dat de systematiek van de prestatiebeurs, waarin beursgelden in het HO slechts
op basis van geleverde prestaties worden toegekend, een vast gegeven zou moeten
zijn. De regering is van oordeel dat het sf-systeem als gevolg van de stelseldiscussie
HO niet meer dan technische aanpassingen zou moeten ondergaan. Op dat standpunt
legt de regering zich thans evenwel nog niet geheel vast, juist om de ruimte
te laten voor een open gesprek over het HO en het bijbehorende arrangement
voor de deelname door jongeren. Dat neemt niet weg, dat continuïteit
hier de inzet is.Gezien de belangstellende benadering in hun inbreng vertrouwt de regering
er graag op dat de leden van de D66-fractie hun medewerking aan invoering
van het wetsvoorstel met ingang van het komende studiejaar zullen blijven
verlenen. De bestuurlijke zorgvuldigheid is maximaal gediend met de voorgestelde
wetgeving die, zo zullen deze leden kunnen onderschrijven, het budgettaire
kader op orde houdt. Ook is die zorgvuldigheid naar het oordeel van de regering
gediend met een aanpak als voorgesteld, nu die ruimte schept voor het wenselijke
gesprek over de toekomst van de WSF. En dat blijkt nu mogelijk,
zonder dat er inmiddels verder gesnoeid wordt in de bedragen die studerenden
uit hoofde van de WSF kunnen ontvangen.Op de vraag van deze leden en van de leden van de RPF-fractie naar de
(uitvoerings-)gevolgen van een eventueel uitstel van het wetsvoorstel met
1 jaar antwoordt de regering allereerst, dat het belang van een zorgvuldige
uitvoering eist, dat het oordeel van de Tweede Kamer uiterlijk eind april
bekend is, opdat ook de Eerste Kamer tijdig voor de inwerkingtreding tot een
zorgvuldige afweging kan komen. Uitstel is budgettair ongewenst, en houdt
het relatief gecompliceerde informatieverkeer over studievoortgangscontrole
in de bestaande vorm een jaar langer in stand. Bovendien meent de regering
dat het gesprek over de studeerbaarheid van het hoger onderwijs zou lijden
onder uitstel van invoering van de prestatiebeurs. Juist het trekken en operationaliseren
van conclusies op dat punt is hierbij dienstig. Ook voor de discussie over
de toekomst van het HO zou uitstel van invoering van de prestatiebeurs niet
bevorderlijk zijn. De regering heeft nu juist voor ogen een van de daarbij
geldende variabelen, namelijk de vorm van het arrangement voor deelname door
jongeren, scherp te krijgen. Daarom hield eerste ondergetekende tot voor kort
ook vast aan gelijktijdige invoering van het «c+3»-wetsvoorstel.
Dat is inmiddels uitvoeringstechnisch onmogelijk gebleken, zodat er voorrang
wordt gegeven aan het voorliggende wetsvoorstel, dat immers ook budgettair
de grootste betekenis heeft. Ook als een jaar uitstel van de dit voorstel
onvermijdelijk zou blijken, dan geldt dat er geen gelijktijdigheid ontstaat
tussen invoering daarvan en de volledige implementatie van conclusies uit
het debat over het HO. Dat betekent, dat het voeren en afronden van die discussie
het afhandelen van dit wetsvoorstel niet in de weg mag staan.Het besparingsverlies bij een jaar uitstel zou zijn (in mln): 199519961997199819992005178488–55294310–De leden van de D66-fractie vragen om ondubbelzinnig en overtuigend duidelijk
te maken dat invoering per 1 september 1995 verantwoord is. De regering kan
deze leden zijn verzekering geven; hiervoor ging zij hierop reeds wat uitgebreider
in bij een overeenkomstige vraag van de leden van de VVD-fractie. De IB-Groep
geeft op zijn verzoek volle prioriteit aan de voorbereiding van de invoering
van de prestatiebeurs. Ook eerste ondergetekende heeft hieraan bijgedragen
door een jaar uitstel bij het «c+3»-wetsvoorstel te aanvaarden.
Ook de vormgeving van het eerste jaar van de prestatiebeurs is een belangrijke
bijdrage aan de uitvoerbaarheid. De conclusie moge duidelijk zijn: de regering
ziet voldoende grond voor het vertrouwen dat – bij tijdige besluitvorming
door de Staten-Generaal – het wetsvoorstel voortvarend en zorgvuldig
kan worden uitgevoerd per 1 september 1995.Zij vindt dan ook geen grond om nu scenario's te ontwikkelen voor het
invullen van het besparingsverlies dat ontstaat bij een jaar uitstel.Ook de leden van de fractie van GroenLinks bespreken, maar dan met toenemende
verbazing, de plaats van het wetsvoorstel ten opzichte van de nog te voeren
discussie over de mogelijk verdergaande ontwikkelingen in de toekomst van
de WSF. Op deze aangelegenheid ging de regering hierboven reeds vrij uitvoerig
in en zij wil daarnaar dan ook verwijzen. Op een enkel punt moet de regering
evenwel expliciet afstand nemen van de stellingname van de fractie van GroenLinks.
Dat betreft de typering door deze leden van dit wetsvoorstel als de grootste
omwenteling in de geschiedenis van de WSF. Het betreft hier immers
een maatregel die beperkt is tot het HO en daarbinnen met name een aanpassing
betreft van de wijze waarop prestatie en beursverlening gekoppeld zijn. Over
het principe van een dergelijke koppeling bestond reeds overeenstemming na
de aanvaarding van de wetgeving voor de studievoortgangscontrole in het HO
en de bedragen blijven in beginsel ongewijzigd.De leden van de fractie van GroenLinks vragen andere groepen in de Nederlandse
samenleving te noemen die in feite met een negatief inkomen worden geconfronteerd
en verbinden daaraan de vraag of het principieel aanvaardbaar is voor studenten
een negatief want geleend inkomen in te voeren. Deze leden achten dit punt
van fundamenteel belang voor de beoordeling van het wetsvoorstel.De regering wil allereerst vaststellen, dat er hem geen andere groepen
bekend zijn die van overheidswege een lening ontvangen die bij toereikend
presteren wordt omgezet in een gift. Van de vraag gaat evenwel de suggestie
uit, dat hiermee studerenden in het HO onbillijk zouden worden behandeld ten
opzichte van andere groepen in de samenleving. De regering neemt van deze
suggestie afstand. Het gaat bij studiefinanciering niet zozeer om inkomen
als wel om een bijdrage om het door studie nodige uitstel van zelfstandige
inkomensverwerving te overbruggen. Billijke behandeling omvat gelijke behandeling
van gelijke gevallen. Keuze voor een studie in het HO impliceert een uitnodiging
aan de mede-belastingbetaler om vrij fors te investeren. Zowel de maat van
de investering in deze groep jongeren als het daarvan ook voor hun zelf te
verwachten profijt op termijn komt elders in de relatie tussen overheid en
burgers niet voor. De regering heeft daarbij zowel het oog op de overheidsinvestering
in de WSF alsook in het onderwijs zelf. Het is daarom niet onlogisch dat er
voor deze groep burgers ook een overheidsarrangement wordt ontworpen dat elders
in de samenleving niet voorkomt. Tegen deze achtergrond hoeft aan de principiële
aanvaardbaarheid van de prestatiebeurs niet te worden getwijfeld.De leden van de fractie van GroenLinks vragen welk faseverschil de regering
ziet tussen de invoering van de bekorting van de gemengde toelage tot «c»
en het studeerbaarder worden van het onderwijs. De regering gaf hiervoor al
aan waarom het hier gaat om zaken die los van elkaar kunnen worden beoordeeld,
maar heeft zeker de verwachting dat het studeerbaarheidsbeleid zoals de instellingen
dat intern vertalen ook vrucht zal dragen voor reeds ingeschreven studenten,
dus zeker voor nieuwe studenten met ingang van het komende studiejaar.De stelling van de leden van de fractie van GroenLinks als zou de studievoortgangsnorm
voor het eerste studiejaar alvast worden verhoogd zonder ingangsdatum, moet
berusten op een misverstand. Voor het studiejaar 1995/96 zal de studievoortgangsnorm
voor de gehele populatie 50% bedragen. Dit is het gevolg van de Stoeb-wetgeving.
Voor de vormgeving van het eerste jaar prestatiebeurs is ervoor gekozen hiervan
niet af te wijken. Een verdere verhoging over de gehele linie is voorzien
voor het studiejaar 1997/98. Dit zal pas gebeuren na evaluatie van de studievoortgangscontrole.De leden van de fractie van GroenLinks delen niet de inschatting in de
memorie van toelichting dat van de versobering van de OV-voorziening een drukkend
effect op uitwonendheid zal uitgaan.De leden van de GroenLinks fractie kan worden toegegeven dat het prematuur
was te verwachten dat van de versobering van de reisvoorziening een additioneel
drukkend effect op de uitwonendheid uitgaat. Enige vormgeving van die versobering
ligt immers niet ter tafel. Tegen deze achtergrond is het echter
ook nog niet mogelijk al in te gaan op de financiële betekenis van de
versobering. De regering zal hierop graag terugkomen bij de uitwerking van
dit onderdeel, met het oog op de periode voorbij het lopende contract tussen
de OV-bedrijven en de Staat.De leden van de RPF-fractie nemen met weinig enthousiasme kennis van het
wetsvoorstel, schetsen hun visie op de bestuurlijke en beleidsmatige context
daarvan en concluderen dat de wijze van voorbereiding en invoering reden zijn
om ernstig te twijfelen aan de wenselijkheid van de invoering van een prestatiebeurs
in deze vorm en op dit moment.De regering gaat ervan uit, dat met deze nota die twijfel bij deze leden
zal kunnen worden beperkt.Tegenover de indruk van deze leden dat de invoering van de prestatiebeurs
temidden van de overige veranderingen een extra belasting voor betrokkenen
betekent stelt de regering, zoals zij ook hierboven al deed, dat de invoering
van de prestatiebeurs de voorwaarden schept om te komen tot een goede en in
relatieve budgettaire rust te voeren discussie over het HO-stelsel in de toekomst.
Voorts geeft het wetsvoorstel middelen om tal van typen uitkomsten van die
discussie te (laten) implementeren; zo biedt het instrumentarium van de prestatiebeurs
de volle ruimte voor verdere differentiatie in de cursusduur van het hoger
onderwijs.Overigens heeft de regering geconcludeerd dat de invoering van de prestatiebeurs
geen extra structurele belasting van de administraties van instellingen en
IB-Groep betekent. Bij de leden van de RPF-fractie bestaat er op dit punt
kennelijk een misverstand.Op de vraag naar de verhouding tussen de invoering van dit wetsvoorstel
en het voeren van een discussie over het stelsel van studiefinanciering alsmede
de discussie over het stelsel van hoger onderwijs is hiervoor vrij uitgebreid
ingegaan.Op deze plaats zij slechts toegevoegd dat er drie zaken in het geding
zijn, die goed in samenhang moeten worden begrepen en die ook hun onderlinge
fasering kennen. Die fasering is nodig om te voorkomen dat alles op alles
wacht of, anders gezegd, om te voorkomen dat het betere de vijand wordt van
het goede. Het betreft:– De afhandeling van dit wetsvoorstel als prioritair uitvloeisel
van het regeerakkoord.– Een discussie over de toekomst van het hoger onderwijs tot het
voeren waarvan eveneens overeenstemming bestaat.– De discussie over de WSF in de toekomst, een discussie waarvan,
blijkens ook het verslag bij dit wetsvoorstel, nog niet alle betrokkenen de
zin en noodzaak ten volle onderschrijven, al is er het budgettaire kader dat
met het oog op de komende regeerperiode tot het nemen van beslissingen noopt.De leden van de RPF-fractie vragen of de regering zich bewust is van de
bijdrage die bestuursactiviteiten en andersoortige activiteiten buiten het
onderwijsprogramma leveren aan de vorming van studenten met het oog op de
vraag van de arbeidsmarkt en of het oog heeft voor het effect dat de prestatiebeurs
zal hebben op het academische klimaat in het algemeen en op de academische
ontwikkeling van de student in het bijzonder.De regering reageert daarop met de eerder gebezigde stelling, dat het
hoger onderwijs normatief 42 weken van 40 uur werk veronderstelt, waarnaast
tal van nevenactiviteiten mogelijk zijn en blijven. Het is begrijpelijk dat
werkgevers geneigd zijn onderscheid tussen sollicitanten te willen maken.
Daarbij biedt de informatie over nevenactiviteiten buiten de studie zeker
een aanknopingspunt. Dat is iets anders dan te zeggen dat een student die
zich tot studeren beperkte en geen nevenactiviteiten verrichte, die hij opneemt
in zijn curriculum vitae, ongeschikt zou zijn voor uitoefening van een functie
op hoger niveau. Van belang is ook vast te stellen, dat voor
zover het profiel van de afgestudeerde al anders zou zijn dan nu, dat een
verschijnsel is, dat over de hele linie opgeld doet, zodat er geen sprake
is van relatieve kansverslechteringen op individueel niveau.Voor zover het academische klimaat zich dezer dagen nog zou kenmerken
door aspecten van vrijblijvendheid, hetgeen wordt betwijfeld, valt te verwachten
dat die geheel zal verdwijnen. Nu de studenten duidelijker worden geconfronteerd
met de eis het diploma te behalen, zal een nog kritischer instelling, zowel
over de wijze waarop de stof wordt aangeboden, als over de inhoud daarvan,
zeker ontstaan. Dat is in termen van een hoogwaardig academisch klimaat aan
de universiteiten, waartoe overigens het wetsvoorstel zich niet beperkt, een
duidelijk winstpunt, dat zich ook zal vertalen in de academische ontwikkeling
van de studenten.De leden van de RPF-fractie geven vervolgens aandacht aan de naar hun
oordeel rigide prestatietermijn. De regering verwijst hier in hoofdzaak naar
hetgeen hij daarover eerder al zei. Het voorbeeld dat deze leden noemen, en
waaraan ook de leden van de D66-fractie refereren, namelijk dat van de student
die werk en studie aan het eind van de studie combineert door bij een stage-bedrijf
in dienst te treden, roept bij de regering een tweezijdige reactie op. Enerzijds
meent hij met de leden van de RPF-fractie dat hier sprake is van een vaak
goede route. Anderzijds komt het vrij veel voor, dat afstuderen in zo'n situatie
slecht lukt. En dat komt de loopbaanmogelijkheden van betrokkene op wat langere
termijn, bij een tweede of volgende werkgever, vaak niet ten goede. Daarin
ziet zij dus een aanvullend argument voor een uniforme normstelling.De leden van de RPF-fractie komen vervolgens met de suggestie te kiezen
voor een norm van 160 studiepunten te behalen in maximaal 2 studierichtingen
in een afgebakende periode. Als voordeel van deze suggestie noemen deze leden
de vergroting van de vrijheid om van studie te veranderen, de mogelijkheid
van waardering van effectieve inspanning ook los van het behalen van het diploma,
en het al vast kunnen gaan werken voordat aan alle eisen voor het behalen
van net diploma is voldaan.De regering meent dat het maatschappelijk wenselijk is, om studenten te
stimuleren tot het volgen van een studie met een voldoende mate van innerlijke
samenhang. Alleen op die manier kan de bedoeling van een hogere opleiding,
met inbegrip van de betrekkelijk lange duur daarvan en de daarbij horende
forse persoonlijke en maatschappelijke investering, als systeem gestalte krijgen.
De instellingen beoordelen de mate waarin opleidingen in 4 jaar tijd vooral
de breedte of meer de diepte in gaan. De expertise daartoe ligt ook primair
bij de instellingen, die er overigens belang bij hebben zo veel mogelijk aansluiting
te zoeken bij wensen en mogelijkheden van de (aankomende) studerenden en dus
bij het scheppen van een ruime keuze aan diplomalijnen. Dat neemt niet weg
dat er wellicht studerenden zijn die gebaat kunnen zijn bij een andere wijze
van benutten van de onderwijsvoorzieningen dan via een diplomalijn, om daarna
ook nog tot een uiterst relevante maatschappelijke bijdrage te komen. Dat
is echter onvoldoende argument om het arrangement voor het volgen van hoger
onderwijs daarop in te richten. Mede tegen deze achtergrond houdt de regering
vast aan het diploma-model.De vrijheid om van studie te veranderen wordt voorts met het wetsvoorstel
niet aangetast, al wordt de rekening (bijvoorbeeld via lenen voor het laatste
jaar bij omzwaaien na 1 jaar en vervolgens op tempo afstuderen) daarvan meer
bij de (ex)student zelf gelegd. De situatie van al vast kunnen gaan werken
in de slotfase van de studie is hiervoor ook reeds besproken, waarmee het
gevraagde oordeel over de suggestie van de leden van de RPF-fractie in voldoende
mate is gegeven. Ook de leden van de SGP-fractie besteden aandacht aan de verhouding tussen
het wetsvoorstel, de discussie over het stelsel van HO en die over de
toekomst van de WSF. Daaraan ontlenen zij aarzelingen over de wenselijkheid
van de invoering van de prestatiebeurs nu. Deze leden stellen bepaald niet
overtuigd te zijn, ook tegen de achtergrond van hun mening dat het tijd is
voor rust in de studiefinanciering.Allereerst wil de regering hier verwijzen naar eerdere reacties op de
bijdrage van andere fracties.Specifiek voor de bijdrage van deze leden is de toegespitste vraag waarom
niet wordt volstaan met handhaving, in elk geval voorlopig en eventueel aangescherpt,
van de studievoortgangscontrole.Deze keuze is geïnspireerd op de diploma-oriëntatie en het daarmee
verbonden besef, dat de rijksoverheid zeker na het eerste jaar meer afstand
moet nemen van (de inrichting van) het onderwijs-leerproces, hetgeen immers
een zaak is van vooral studenten en instellingen. De tweede reden ligt ook
reeds in het voorgaande besloten: het wetsvoorstel draagt er door zijn vormgeving
aan bij budgettair ruimte te maken voor de fundamenteler herbezinning op de
WSF, waartegen deze leden zich overigens tot voldoening van de regering niet
verzetten.Als de leden van de SGP-fractie vervolgens erop wijzen dat de basisbeursverlaging
in Stoeb een belangrijk argument was bij de verruiming van de bijverdienregeling
in datzelfde wetsvoorstel, dan merkt de regering op, dat de verruiming van
de bijverdienregeling een zaak betrof van vereenvoudiging van regelgeving
en het beperken van onnodige bevoogding. Het ging niet om het soepeler kunnen
doorvoeren van de basisbeursverlaging. Immers, die verlaging wordt volledig
gecompenseerd voor degenen die voor een aanvullende beurs in aanmerking komen.
Tegen deze achtergrond legt de regering geen verband tussen de voortgangsnormen
en de ruimte in de herziene bijverdienregeling.Met voldoening neemt de regering kennis van de steun van de leden van
de SGP-fractie voor het schoolsoortafhankelijk maken van de studiefinanciering
voor het volgen van HO.De leden van de SGP-fractie vragen een reactie van de regering op hun
wens de 5 jaar als basistermijn voor de gemengde toelage te handhaven. Uit
het wetsvoorstel zelve en uit het hiervoor gestelde zal het deze leden al
wel duidelijk zijn geworden dat de regering hier weinig in ziet.De leden van de SGP-fractie zijn van mening dat prestatienormen zich op
zich wel relatief eenvoudig laten vastleggen in cijfers en percentages, maar
zijn ook van mening dat studeerbaarheid en kwaliteit allemaal wat moeilijker
meetbaar zijn.De leden van de GPV-fractie vragen zich eveneens af of de studeerbaarheid
van een opleiding wel altijd objectief valt vast te stellen.Kwaliteit en studeerbaarheid zijn naar het oordeel van de regering inderdaad
geen begrippen die op zichzelf altijd in concrete cijfers en percentages zijn
weer te geven. Daarom gaat het werkprogramma voor de verbetering van kwaliteit
en studeerbaarheid van onderwijsprogramma's ook uit van de omschrijving van
studeerbaarheid die de commissie-Wijnen in haar rapport «Te doen of
niet te doen» heeft gegeven. Studeerbaarheid wordt in dat rapport omschreven
als «de afwezigheid van voor de studie belemmerende factoren».
Voorts heeft de commissie de elementen geïnventariseerd die een bijdrage
leveren aan de studeerbaarheid, te weten leerdoelen, leerstof, werkvormen,
leermiddelen, toetsing en studielast. Vanuit deze uitgangspunten zijn door
de commissie uitspraken geformuleerd die kunnen worden beschouwd als adviezen
aan de verschillende instanties binnen universiteiten en hogescholen die betrokken
zijn bij de vormgeving van de onderwijsprogramma's, dan wel verantwoordelijkheid
dragen voor de daarvoor noodzakelijke bestuurlijke condities,
zoals een adequaat personeelsbeleid. In bestuurlijke contacten hebben universiteiten
en hogescholen meermalen aangegeven dit een hanteerbare benadering te vinden.Wat de precisering van het begrip kwaliteit betreft wijst de regering
op het stelsel van kwaliteitszorg dat in de afgelopen jaren, mede op grond
van afspraken tussen de instellingen en de overheid, vorm heeft gekregen en
zijn waarde heeft bewezen. Dat neemt overigens niet weg dat ook hier op onderdelen
verbeteringen mogelijk zijn en in het werkprogramma zijn daarvoor indicaties
gegeven.De leden van de SGP-fractie missen een duidelijke relatie met de tweede
fase in het voortgezet onderwijs, in het bijzonder de mogelijke invoering
van een tweede uitstroommoment in relatie tot het SF-stelsel. Eerste ondergetekende kan de leden van de SGP-fractie hierop antwoorden
dat er wel degelijk in het wetsvoorstel rekening is gehouden met een tweede
instroommoment in het eerste studiejaar. Indien de studerende pas na 31 januari
van het lopende studiejaar voor het eerst studiefinanciering ontvangt wegens
het volgen van hoger onderwijs, dan geldt voor deze studerende een aangepaste
eerstejaars-norm van 14 studiepunten. Voor de jaren vanaf 1997 is een verhoging
van deze norm voorzien tot 19 studiepunten. Door deze bijzondere bepaling
wordt de studielast voor de tussentijdse instromers niet onredelijk hoog.Voor de berekening van de behaalde studielast wordt ook onder de prestatiebeurs
alleen naar het studiejaar gekeken, om de onderwijsinstellingen de gelegenheid
te bieden de studievoortgangscontrole volgens één uniform systeem
uit te voeren. Indien hiervan zou worden afgeweken moet op korte termijn worden
gevreesd voor de uitvoerbaarheid. Eerste ondergetekende constateert overigens
dat de leden van de SGP-fractie op dit punt met hem op één lijn
zitten getuige hun pleitbezorging in hun bijdrage over het diplomamodel.De leden van de GPV-fractie hebben met gemengde gevoelens kennis genomen
van dit wetsvoorstel. Hoewel zij begrip hebben voor het feit dat budgettaire
problemen aanleiding gaven voor maatregelen in de sfeer van de studiefinanciering,
zijn zij niet overtuigd van de wenselijkheid van de voorstellen.De regering is verheugd over het begrip van de leden van de GPV-fractie
voor de aanleiding tot dit wetsvoorstel en hoopt dat de nadere beantwoording
van de vragen van deze leden kan bijdragen aan hun meningsvorming ten aanzien
van de wenselijkheid van het wetsvoorstel.De leden van de GPV-fractie kunnen zich bij een verandering in de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen overheid en burgers in relatie tot het wetsvoorstel wel iets voorstellen,
maar vragen zich af of het wetsvoorstel wel benodigde redelijke evenwicht
biedt.De regering stelt vast dat de verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid
en burgers in het wetsvoorstel inderdaad op enkele punten veranderd wordt,
maar toch niet wezenlijk anders dan in de tempobeurs: de overheid verleent
een bijdrage, bij voldoende prestatie kan de studerende deze bijdrage behouden,
bij onvoldoende prestatie resteert een studieschuld. De twee hoofdpunten van
verandering zijn het invoeren van het diplomamodel en het laten vervallen
van het «5e jaar» gemengde toelage.De oriëntatie op het diploma als totaal maakt dat de overheid, althans
aan de vraagzijde, geen verantwoordelijkheid meer neemt voor «sprokkelen
van losse vakken» in het hoger onderwijs. Als daarvan sprake is, komt
het billijk voor, dat de instellingen daarvoor tot een eigen prijsstelling
kunnen komen. Het diploma-model ontmoedigt dan ook benutten van het onderwijs
in situaties van inschrijving als student, dus in gevallen waarin de instelling
geen of minder vrijheid heeft het «sprokkelen» tegen te
gaan. De overheid ziet zich vooral verantwoordelijk voor het faciliteren van
het volgen van onderwijs dat naar algemeen maatschappelijk gevoelen bijdraagt
aan een zelfstandig maatschappelijk functioneren, zodat een herkenbaar diploma
wordt afgegeven. Dat is aldus niet alleen een punt van herkenbaarheid rond
de vraag waaraan het geld van de belastingbetaler wordt besteed maar ook een
keuze die verder legitimeert dat de overheid in de richting van de instellingen
mede aan «outputfinanciering» doet.Het laten vervallen van de gemengde toelage in «jaar 5» brengt
een 1 op 1 verhouding tussen de te leveren prestatie en de duur van financiering
daarvan aan de vraagzijde.Aldus is de regering van oordeel dat het evenwicht in verantwoordelijkheden
tussen burgers en overheid wordt verbeterd en dat tevens een bijdrage wordt
geleverd om de verhoudingen in de driehoek «burgers-instelling-overheid»
verder op orde te brengen.De leden van de GPV-fractie geven aan er niet van overtuigd te zijn, dat
de mogelijkheden voor studenten om de gevraagde prestaties te leveren in voldoende
mate aanwezig zijn. Zij wijzen in dat verband op de nog steeds bestaande twijfels
over de studeerbaarheid en kwaliteit van de programma's in het HO, waarbij
zij bovendien in herinnering roepen dat al bij de invoering van de tweefasenstructuur
de verantwoordelijkheid bij de instellingen is gelegd om studeerbare programma's
aan te bieden op een kwalitatief behoorlijk niveau. Zij vinden het dan ook
bevreemdend dat anno 1995 nog steeds over het verbeteren van de studeerbaarheid
en de kwaliteit moet worden gesproken.Reeds eerder in deze nota, namelijk in antwoord op vragen van de leden
van de CDA-fractie en die van de SGP-fractie, is erop gewezen dat binnen de
instellingen wel activiteiten zijn ontplooid voor het verbeteren van de kwaliteit
en de studeerbaarheid. Ook is reeds gewezen op het ontwikkelde stelsel van
kwaliteitszorg. Overigens deelt eerste ondergetekende de opvatting van de
leden van de GPV-fractie dat de maatregelen als geheel nog onvoldoende zijn.
Door de aanscherping van de plichten van de studenten ten aanzien van het
leveren van prestaties is de aandacht voor de rechten van studenten, respectievelijk
de plichten van de instellingen eveneens gegroeid. Om die reden heeft de eerste
ondergetekende enige jaren geleden de commissie-Wijnen de opdracht gegeven
een rapport over de studeerbaarheid uit te brengen, hetgeen heeft geleid tot
de reeds meermalen aangehaalde adviezen. Eerste ondergetekende weet zich bij
zijn pogingen om de kwaliteit en de studeerbaarheid van onderwijsprogramma's
te verbeteren volledig gesteund door de instellingen voor hoger onderwijs,
die immers vanuit hetzelfde inzicht ten aanzien van bestaande lacunes zich
achter het werkprogramma hebben geschaard en zonder voorbehoud hun medewerking
hebben toegezegd bij de uitwerking daarvan. Onder verwijzing ook naar het
antwoord op de overeenkomstige vraag van de leden van de fractie van D66 meldt
eerste ondergetekende dat hij, gelet op de afspraken die nu zijn gemaakt er
het volste vertrouwen in heeft dat een en ander thans definitief op orde wordt
gebracht.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de GPV-fractie over de verdedigbaarheid
van het voorstel de gemengde SF-duur als regel op 4 jaar te stellen, in relatie
tot de ontwikkeling van de studeerbaarheid van het HO zij verwezen naar de
hierboven op de overeenkomstige vraag van de fractie van GroenLinks gegeven
reactie.De leden van de GPV-fractie menen dat de regering te kort dreigt te schieten
bij het geven van voldoende duidelijkheid, nu de regering er ook toe komt
gedachten op tafel te leggen over de verdere toekomst van de WSF.
Uit hetgeen hiervoor reeds is opgemerkt moge duidelijk zijn, dat juist te
zwijgen over dat onderwerp een manier zou zijn om de verantwoordelijkheid
te ontlopen voor zowel het tijdig bijdragen aan het noodzakelijke maatschappelijke
gesprek, als voor het structureel invullen van een noodzakelijk geachte besparing
op de overheidsuitgaven.De leden van de GPV-fractie vragen of met het doen vervallen van het overgangsrecht
in de Algemene Kinderbijslagwet (AKW) niet op discussies over de basisbeurs
wordt vooruitgelopen. Daarbij herinnerden deze leden eraan dat de basisbeurs
in de plaats werd gesteld van kinderbijslag voor 18+ers.Op hetgeen deze leden in dit verband naar voren brengen antwoordt de regering
dat de afschaffing van het overgangsrecht AKW 18+ niet meer als een principieel
element kan worden gezien, juist nu het hier gaat om overgangsrecht. Dat impliceert
immers dat de principiële beslissing tot afschaffing al is genomen. Zo
bezien is het voorstel dat overgangsrecht versneld af te schaffen geen precedent
voor enig toekomstig beleid aangaande de basisbeurs. Overigens is door de
regering in 1993 al betoogd, dat het verband tussen AKW en WSF geleidelijk
minder een operationele en meer een historische betekenis krijgt. 1.2 Het diploma-modelDe regering neemt met voldoening kennis van de erkenning door de leden
van de PvdA-fractie dat het diplomamodel maatschappelijk herkenbaar is en
relatief makkelijk uit te voeren. Het belangrijkste bezwaar van deze leden
is gelegen in de termijn van 6 jaar die is verwoord als de periode waarbinnen
een HO-diploma moet worden overgelegd, wil er sprake zijn van omzetting van
lening in beurs. Deze leden komen tot de wens de diplomatermijn van 6 jaar
op 7 jaar te stellen en noemen daartoe 3 overwegingen:– risico's bij afronden van de scriptie– de positie van deeltijdstudenten– SF wordt 4 jaar beurs en 3 jaar lenen.Ook menen de leden van de PvdA-fractie – gezien hun opmerkingen
later in het verslag – dat het voor situaties zoals LSVb-bestuurslidmaatschap
of bestuurswerk van overeenkomstige aard, het maken van een wereldreis, opdoen
van werkervaring of het verrichten van zorgtaken mogelijk moet zijn om de
klok van de diploma-termijn stil te zetten. Ook de leden van de VVD-fractie
leggen in dit verband de optie op tafel om de mogelijkheid van het voor een
jaar stilzetten van de diplomatermijn in het wetsvoorstel te introduceren.Gegeven het feit dat ook alle andere fracties aandacht geven aan de termijn
van 6 jaar, gaat eerste ondergetekende op het element van de 6-jaarstermijn
en de onderbrekingsoptie vrij uitgebreid in. Dat neemt niet weg, dat de regering
in zijn afweging concludeert tot het vasthouden aan de diplomatermijn van
6 jaar als neergelegd in het wetsvoorstel. Van belang is echter de argumenten
in den brede zorgvuldig te bezien. Deze terughoudende reactie komt op dit
punt tot stand tegen de achtergrond van:– het studeerbaarheidsbeleid– de eis van administratieve eenvoud– consistent beleid rond afschaffing van de inschrijfduur– de ontwikkeling van het hoger onderwijs.De invoering van de prestatiebeurs geschiedt in een context dat in het
beleid van instellingen en overheid – met de gewaardeerde steun van
de landelijke studentenorganisaties – meer ernst wordt gemaakt met studeerbaarheid.
Dat impliceert onder andere het vergroten van de mogelijkheid dat het diploma
in de cursusduur van als hoofdregel 4 jaar ook wordt behaald.
Wil dat beleid voldoende profiel behouden, dan is het niet wenselijk om te
doen alsof het bij de termijn van 6 jaar gaat om een termijn die «de
beschikbare studietijd» is. Neen, de studietijd is «c = 4 jaar».
Met deze stellingname is ook een uitdrukkelijke vraag van de leden van de
D66-fractie beantwoord. Studeerbaarheid betreft de «c»-periode.
De termijn van 6 jaar dient er slechts toe om een ruime marge te laten voor
de verschillende wijzen en faseringen van het benutten van de mogelijkheden.
Tegelijk is het alleen al uit boekhoudkundig oogpunt ook redelijk, dat op
enig moment wordt vastgesteld dat de verwachte prestatie al dan niet tot stand
is gekomen. Dat is de betekenis van de voorgestelde termijn van 6 jaar. Om
deze reden spreekt de overweging van «risico's bij het afronden van
de scriptie» niet zonder meer aan.Iets complexer wordt het bij de beoordeling van het argument dat er ruimte
nodig kan zijn voor deeltijdstudie. In dit verband gaat de regering ervan
uit, dat het gaat om van jaar tot jaar variërende inschrijving voor voltijdse
en deeltijdse studie. Voor de beeldvorming is daarbij van grote betekenis,
dat het er voor het regime van de prestatiebeurs niet toe doet welke van de
6 studiejaren men zich voltijds inschrijft, aldus recht heeft op SF (waarvan
in deeltijd geen sprake is) en dus aanspraak opbouwt op omzetting van lening
in beurs, mits het diploma tijdig wordt overgelegd. Met reden kan worden betoogd,
dat een student die de jaren tussen het eerste en laatste jaar in deeltijd
studeert en bijvoorbeeld alleen als 18-jarige in het eerste jaar en van de
HO-studie en in het laatste jaar op zijn 25-ste een beroep doet op SF niet
gehouden zou hoeven zijn aan een termijn van 6 jaren.Ook de overweging van uniformiteit van grenzen wijst, tegen de achtergrond
van consistentie met het «c+3»-wetsvoorstel, waarin de inschrijfduur
wordt afgeschaft en het collegegeld «post SF» aan de instellingen
overgelaten, in de richting van het stellen van de grens op 7 jaar.In de memorie van toelichting bij het onderhavige voorstel is gezinspeeld
op de stelsel-discussie over het HO. Een optie in dat verband is het meer
variabel laten zijn van de cursusduur. Het instrumentarium van prestatiebeurs
met zijn «omzetting 1 keer per burger» is daarop reeds toegesneden,
terwijl kan worden betoogd, dat een 7-jaarsgrens die instrumentatie zou completeren.
Verder kan worden genoemd, dat het staande beleid, dat wat betreft onder meer
de c+1-regel voor gemengde financiering «doortikt» met ingang
van studiejaar 1996/97, weinig klanten in jaar 7 over zal laten. Zou de verlenging
tot 7 jaar worden bezien als afdoende uniforme tegemoetkoming, ook voor alle
gedachte uitzonderingen, dan zou het betoog voor een generieke bijstelling
tot 7 jaar aan kracht winnen.Tenslotte zou de roep om uitvoeringstechnisch belastende en wetscomplicerende
uitzonderingsmogelijkheden bij een 7-jaarsgrens kunnen verstommen.Tot zover onderkent de regering dan ook dat het idee de termijn als regel
op 7 jaar te zetten zeker zijn merites heeft. Toch concludeert zij daartoe
niet. De overwegingen die daarbij de doorslag geven zijn de volgende.Van een wijziging zou een verkeerd signaal uitgaan, nu de 6-jaarsgrens
kennelijk wordt begrepen als een begrenzing van studieduur, terwijl de regering
uitgaat van studeerbaarheid in de cursusduur.Een probleem met verlenging van de 6-jaars- naar een 7-jaarstermijn is
in elk geval dat er een verschuiving in het totale budgettaire beeld optreedt
dat – zoals bekend – tevens dient als kader waarbinnen de HO-afspraken
mogelijk zijn geworden.Belangrijke aarzelingen zijn voorts ten eerste dat het wenselijk is, om
de instellingen en de studenten niet minder dan nu op elkaar betrokken te
laten zijn. Een totale tijdlimiet van 6 jaar draagt daaraan meer bij dan een van 7 jaar. En er is ten tweede de wens om allerhande uitzonderingsregelingen
te vermijden; het terughalen daarvan op landelijk niveau zou de problemen
doen herleven die juist aanleiding zijn geweest om het instrument van de inschrijfduur
los te willen laten.Op de kanttekeningen van de leden van de PvdA-fractie die ertoe strekt
dat zij termen zien voor het faciliteren van studie-onderbreking ging eerste
ondergetekende hierboven reeds in. In die antwoorden, maar ook in de reeds
bestaande arrangementen zoals de in de WHW neergelegde verplichting dat er
per instelling een afstudeerfonds is, is reeds verdisconteerd het belang dat
ook eerste ondergetekende onderkent van de bestuurlijke bijdrage door studentenvertegenwoordigers.
Met de leden van de PvdA-fractie meent hij overigens dat met een goede en
tijdige voorlichting over de prestatiebeurs een eminent belang gediend is.De regering stelt vast dat de leden van de CDA-fractie de stelling onderschrijven
dat studiefinanciering een doeluitkering is om studenten in de gelegenheid
te stellen onder maatschappelijk aanvaardbare voorwaarden een herkenbare kwalificatie
te behalen. Met de hantering van dit uitgangspunt in het onderhavige wetsvoorstel
is – in weerwil van de suggestie van deze leden – geenszins een
starre inflexibele structuur bewerkstelligd, noch het profijtbeginsel tot
leidend principe gemaakt. Wel is een extra – positieve – stimulans
gegeven die moet bevorderen dat studenten ook daadwerkelijk de eindstreep
van hun studie behalen. Dat is in de eerste plaats in hun eigen belang en
iedere bevordering daarvan dient te worden omarmd. Terecht stellen deze leden
dat van studenten inzet verlangd mag worden. De beloning daarvan is inderdaad
de behaalde kwalificatie en niet de kwijtschelding van leningen. Als de leden
van de CDA-fractie vragen waarom gekozen is voor een scherpe tweedeling tussen
beloning en straf, dan kan eerste ondergetekende niet nalaten te betogen dat
deze vergelijking niet op zijn plaats is. De overheid creëert immers
alle randvoorwaarden die een studie mogelijk maken. Zij financiert het onderwijs
en draagt daarbij zorg voor bewaking van de kwaliteit en zij stelt aan studerenden
middelen ter beschikking om een studie te kunnen volbrengen. Dat daarbij de
gemengde financiering als instrument wordt gebruikt om tot meer prestatie
te komen is op zich geen nieuw gegeven. Wel wordt de studerende scherper het
einde van de studie voor ogen gehouden, met daarbij de mogelijkheid om de
hem ter beschikking gestelde prestatielening, omgezet te zien in een beurs.
Binnen deze structuur kan juist goed recht worden gedaan aan de diversiteit
van de studentenpopulatie. De studie kan meer naar eigen inzicht worden ingedeeld
er is meer flexibiliteit dan bij een jaarsysteem, terwijl anderszins ook meer
ruimte wordt gelaten voor de verantwoordelijkheid van de instelling ten aanzien
van inrichting van de studie en begeleiding van de student. Een beweging die
extra wordt onderstreept door het ingezette werkprogramma «Kwaliteit
en studeerbaarheid».De leden van de CDA-fractie stellen, dat er in het wetenschappelijk onderwijs
steeds sprake is geweest van een zekere marge en motiveren mede daarmee hun
bezwaar tegen het doen vervallen van het «5e jaar» gemengde toelage.Naar aanleiding van hetgeen deze leden daaromtrent naar voren brengen
merkt de regering op dat de maatregel om de duur van de gemengde toelage op
«c» te stellen zowel is ingegeven door de wens een 1 op 1 verhouding
te scheppen tussen de duur van de gemengde toelage en «c» als
door een budgettair motief. De marge waaraan deze leden refereren komt zo
voor rekening van de studerenden zelf, behalve, via het afstudeerfonds, waar
de instelling in gebreke is bij het aanbieden van studeerbaar onderwijs. Als
de leden van de CDA-fractie bij de verdediging van de bestaande marge refereren
aan de betekenis van de propedeuse dan merkt de regering op,
dat de rol van de 1 februari-datum uit de studievoortgangscontrole intact
blijft. Van enig «verwijt», als zouden studerenden en instellingen
te weinig aandacht besteden aan de studeerbaarheid is geen sprake. Er is daarentegen
een brede overeenstemming dat de studeerbaarheid een nodig en wenselijk thema
is voor gezamenlijke actie waarbij instellingen, studenten en overheid elk
vanuit hun eigen verantwoordelijkheid bijdragen.Als de leden van de CDA-fractie menen dat de regering «gemakkelijk»
heeft kunnen komen tot de vervanging van de voortgangscontrole door een eindtoets,
dan deelt zij deze mening niet. Het feit dat er in deze afweging sprake is
geweest van verschillende modellen kan ook de leden van de CDA-fractie niet
onbekend zijn. Uiteindelijk is de regering echter gekomen tot een definitieve
keuze voor het diplomamodel ter vormgeving van het onderhavige wetsvoorstel,
onder meer omdat dit model het minst een wissel trekt op de uitvoerbaarheid
door met name de onderwijsinstellingen. Een belangrijk onderscheid tussen
de prestatiebeurs en het huidige stelsel met studievoortgangscontrole is immers
dat de instellingen gehouden zijn om – ongeacht de te kiezen meetinstrumenten –
van iedere student te melden of er aan de vereiste prestatie voldaan is. Dit
is een uitermate belangrijk verschil met de studievoortgangscontrole omdat
in dat instrument slechts melding hoeft plaats te vinden van die studenten
die niet aan de studievoortgangsnorm hebben voldaan. Indien deze melding uitblijft
worden zij geacht aan de norm te hebben voldaan. Om de instellingen thans
niet te zwaar te belasten met een plicht om bij voortduring formeel melding
te maken van behaalde resultaten, is gekozen voor een diplomamodel en dat
is niet gedaan – zoals deze leden veronderstellen – om meer de
nadruk op lenen te leggen. Met deze vormgeving wordt niet het algeheel uitblijven
van tussentijdse toetsing op de koop toe genomen, maar wel aan de instellingen
de ruimte geboden om hieraan binnen hun eigen verantwoordelijkheid invulling
te geven, en zo terugkoppeling te bieden naar de student.Voor een nadere uitleg omtrent de definitieve keuze voor het diploma-model
wil de regering ook verwijzen naar het antwoord op de vragen van de leden
van de VVD-fractie over dit onderwerp.Met de leden van de CDA-fractie meent de regering, dat de effectiviteit
van het HO meer is gediend met de intrinsieke kwaliteit en studeerbaarheid
van programma's, dan met een instrument dat in de werking de toegankelijkheid
belemmert en nieuwe onrechtvaardigheden schept. Iets dergelijks is dan ook
niet aan de orde. Nadere informatie over het formele overleg, anders dan waarvan
in memorie van toelichting en op onderdelen in deze nota gewag van wordt gemaakt
en is toegespitst op de prestatiebeurs is er niet, zo kan de vraag daarover
van deze leden worden beantwoord.Ook de leden van de CDA-fractie stellen het punt aan de orde van samenhang
tussen de activiteiten ten gunste van studeerbaarheid en het voorliggende
wetsvoorstel. Elders in deze nota kwam reeds naar voren, dat het bevorderen
van de studeerbaarheid een bestuurlijk proces betreft, waarbinnen nu een afzonderlijke
«verdichting» om te komen tot een aparte standpuntbepaling door
de regering niet goed past. De Kamer wordt overigens regelmatig van regeringsvoornemens
en betekenisvolle ontwikkelingen op de hoogte gehouden. Die informatie en
hetgeen in deze nota naar voren komt biedt naar het oordeel van de regering
een toereikende basis om te komen tot behandeling van het wetsvoorstel.De leden van de CDA-fractie achten de, wat zij noemen: onverhoedse, keuze
voor het diplomamodel niet in overeenstemming met de strekking van het wetsvoorstel
dat de studievoortgangscontrole regelde, terwijl zij ook een
spanning zagen met het wetsvoorstel Stoeb. Op de met het onderhavige wetsvoorstel
ingezette lijn ten opzichte van voornoemde wetgeving is reeds ingegaan naar
aanleiding van eerdere vragen van de leden van de CDA-fractie. Als deze leden
constateren dat de eerdere wetsvoorstellen niet als oogmerk hadden het onderwijsleerproces
inhoudelijk te beïnvloeden, dan moet de regering hen daarin gelijk geven.
Hij moet er daarbij echter op wijzen dat deze beïnvloeding wel optrad.
Het systeem van de studievoortgangscontrole heeft in ieder geval als bij-effect
gehad, dat studeerbaarheid primair werd gedefinieerd als: studeerbaar binnen
de randvoorwaarde van de studievoortgangscontrole. En niet als: studeerbaar
in het licht van de te behalen eindkwalificatie met een eigen verantwoordelijkheid –
ook in de tijd omschreven – voor zowel de studerende als de instelling
als het gaat om het behalen van deze eindkwalificatie. Juist voor deze laatste
definitie wordt door het gekozen systeem van de prestatiebeurs alle ruimte
geboden.De aparte positie die het eerste jaar daarin inneemt is met opzet zo gekozen
om tijdig omzwaaien te bevorderen. De prestatiebeurs benadrukt daarbij het
belang dat de studiekeuze niet lichtvaardig gemaakt dient te worden.De regering heeft naar aanleiding van een eerdere vraag van de leden van
deze fractie reeds aangetoond dat de stelseldiscussie over het HO door dit
wetsontwerp niet wordt belast, doch veeleer gefaciliteerd. Ook het belang
van de diploma-gerichtheid, waarvan de leden van de CDA-fractie hier gewag
maken, kwam hierboven reeds aan de orde.De leden van de VVD-fractie gaan uitgebreid in op de in het wetsvoorstel
gekozen systematiek voor de prestatiebeurs, waarin zij zich overigens kunnen
vinden.Wel willen deze leden weten hoe fraude door middel van het kopiëren
of namaken van diploma's of het antedateren van de afstudeerdatum kan worden
voorkomen. De regering is van oordeel dat het risico van fraude uiterst gering
is. Het aanleveren van de benodigde gegevens (studievoortgangsnorm in het
eerste jaar met studiefinanciering en behaald diploma) zal voor het gehele
WHW-onderwijs geautomatiseerd kunnen plaatsvinden. De mogelijkheid voor fraude
is om deze reden miniem te achten. Op het aanleveren van gegevens door de
instellingen zal de gebruikelijke accountantscontrole van toepassing zijn,
gelijk ook thans reeds het geval is voor de aanlevering van de studievoortgangsgegevens.
Steeksproefgewijze controle zal moeten uitwijzen of de aangeleverde gegevens
correct zijn. Indien dit niet het geval is, is in sancties in de sfeer van
de bekostiging voorzien.Voor het onderwijs dat niet onder de WHW valt of daarmee gelijkgeschakeld
is zal de studerende zelf voor aanlevering van een diploma zorg moeten dragen.
Dat onderwijs is exact bij de IB-Groep bekend, zodat daar ook de aangeleverde
diploma's kunnen worden gewaardeerd. Bij gerede twijfel ten aanzien van aangeleverde
bescheiden zal uiteraard diepgaand onderzoek volgen.De leden van de VVD-fractie geven ook aan in het diploma-model een dilemma
te zien, doordat de studieschuld relatief hoog oploopt bij het niet halen
van het diploma. In dat verband tonen deze leden begrip voor de 2 jaar uitloop
boven de «c»-periode. Wat dat laatste punt betreft verwijst de
regering hier graag naar hetgeen hiervoor in reactie op de opmerkingen van
PvdA-zijde al werd opgemerkt over de duur van deze uitloop. Bij het punt van
de hoogte van de studieschulden bij het niet behalen van het diploma wordt
verwezen naar het gegeven dat ook deze studieschulden vallen onder het regime
van draagkrachtmeting in de aflosfase. De leden van de VVD-fractie staan stil bij de vijf varianten voor een
prestatiebeurs waarvan in de Notitie Invoering Prestatiebeurs die aan de Kamer
op 20 oktober 1994 is toegezonden sprake was.Eerste ondergetekende merkt op dat genoemde notitie basis was voor informeel
overleg met HBO-raad, VSNU, LSVb en ISO. Dit overleg heeft helaas nooit tot
een afronding kunnen komen ten aanzien van het onderhavige wetsvoorstel omdat
de gesprekspartners besloten het overleg niet voort te zetten. Zulks neemt
niet weg dat eerste ondergetekende uit dit overleg enige belangwekkende conclusies
heeft kunnen trekken. De belangrijkste is dat het merendeel van de instellingen
op grond van uitvoeringstechnische overwegingen (beperkte administratieve
lasten), de voorkeur gaven aan hetzij het diplomamodel, hetzij het relatieve
model. De overige varianten hebben in het overleg geen rol van betekenis meer
gespeeld. Eerste ondergetekende zal op deze varianten hier niet dieper ingaan
maar volstaat ermee te verwijzen naar betreffende notitie waarin de varianten
met hun voor- en nadelen zijn besproken.Na afbreking van het overleg heeft eerste ondergetekende, gezien zijn
eigen verantwoordelijkheid de keuze gemaakt. Daarbij heeft hij voortdurend
het belang van de voortgang van het wetgevingstraject in het oog gehouden.Een aantal overwegingen heeft de doorslag voor het diplomamodel gegeven.
De diploma-gerichtheid zoals die het hoger onderwijs past, kwam hiervoor al
aan de orde. Het relatieve model vormt daarvan geen voldoende expressie. Ook
is reeds vermeld, dat het goed is om de driehoeksrelatie student-instelling-overheid
te vereenvoudigen door het terugbrengen van het aantal terugkoppelingsmomenten
van «telkenjare voor allen gedurende c+1» naar «2 maal per
student over de hele studie».Een belangrijke overweging was voorts dan ook gelegen in het feit dat
het diplomamodel de minste administratieve lasten voor de instellingen met
zich brengt. Zoals ook aangegeven in het antwoord op een eerdere vraag van
de VVD-fractie, sluit dit model in de benodigde gegevensaanlevering naadloos
aan bij hetgeen waartoe de instellingen thans reeds verplicht zijn en wat
zij kunnen uitvoeren.Een volgend punt is tamelijk technisch van aard. Als er een prestatie
wordt gemeten, moet ook bepaald worden ten opzichte van welk tijdsverloop.
Het diplomamodel gaat uit van het einddiploma dat behaald moet zijn binnen
een periode die gelijk is aan de cursusduur vermeerderd met twee jaren gemeten
vanaf de eerste maand waarin studiefinanciering wegens het volgen van HO is
ontvangen. Deze definitie was eenvoudig te instrumenteren voor de IB-Groep
waarbij over het verloop van de periode geen nader contact met de onderwijsinstellingen
noodzakelijk is.In het relatief model ligt dit anders. In dat model wordt de prestatie
afgemeten tegen de verbruikte maanden gemengde financiering (gelijk aan de
cursusduur: «c»). Dit impliceert dat tussentijdse uitschrijving
uit de studiefinanciering en de instelling mogelijk is, zonder dat dit nadelige
gevolgen heeft voor de prestatiemeting na afloop van de gemengde financieringstermijn
«c». Dit betekent echter ook dat er veel nader gegevensverkeer
noodzakelijk is tijdens de studie om misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen.
De instelling zal immers in dit model bij toekenning van studiepunten, die
na afloop van «c» relevant zijn voor de omzetting, zich er bij
voortduring van moeten kunnen vergewissen dat de betreffende studerende op
het moment dat de punten werden toegekend ook SF-gerechtigd was. Deze acties
zijn uiteraard ook door de IB-Groep uit te voeren, maar vergen een gegevensverkeer
dat ernstige vraagtekens nodig maakt bij uitvoerbaarheid per 1 september 1995.Een derde punt, maar niet van doorslaggevende betekenis, is het feit dat
het diplomamodel minder eisen stelt aan de onderwijsprogrammering. De studiefinanciering
wordt daarmee niet leidend ten aanzien van de programmeervrijheid van de instellingen. De leden van de VVD-fractie tonen zich verheugd over het programma voor
de verbetering van de studeerbaarheid, maar vragen zich af of het niet bezwaarlijk
is dat de implementatie van de ter zake dienende maatregelen niet parallel
loopt met de invoering van de prestatiebeurs. De leden van de fractie van D66 benadrukken dat de studeerbaarheid een
«conditio sine qua non» vormt voor het verkorten van de verblijfsduur
van studenten in het HO. Zij verlangen voldoende resultaten van de stuurgroep
en niet alleen intenties. In dit verband informeren zij naar de stand van
zaken bij de diverse activiteiten van de stuurgroep, waarbij zij zich tevens
afvragen of door alle deelnemers ten volle en met overtuiging wordt meegewerkt
aan de gestelde doelen.Eerste ondergetekende wil benadrukken, dat de implementatie van beide
trajecten wel parallel loopt. Ook bij het verbeteren van de kwaliteit en studeerbaarheid
kunnen onderdelen op korte termijn worden geconcretiseerd, zoals hiervoor
reeds is opgemerkt. In andere gevallen kan nu een begin worden gemaakt met
het verbetertraject en zullen de concrete resultaten wat later zichtbaar worden.
Wat de stand van zaken bij de werkzaamheden van de stuurgroep betreft, verwijzen
eerste ondergetekende graag naar het antwoord op de vraag naar de mogelijkheid
van een tussenrapportage. De conclusie mag luiden, dat het HO thans voldoende
studeerbaar is om invoering van de prestatiebeurs aan te merken als een stimulans
voor verdere verbetering, en niet als bezwaarlijk.De leden van de VVD-fractie vragen wanneer er een uniforme regelgeving
komt voor de afstudeerfondsen en welke de criteria zullen zijn voor een uitkering
uit deze fondsen.Eerste ondergetekende wijst op het Werkprogramma Kwaliteit en Studeerbaarheid
dat als bijlage is gevoegd bij de brief van 27 januari 1995 aan de Tweede
Kamer (kenmerk WO-95001784). Hierin is aangegeven dat de regeling voor de
afstudeerfondsen met ingang van 1 augustus 1995 aangepast zal worden. Daarbij
zal onder meer het vereiste van de zogenaamde dubbele causaliteit worden afgeschaft.
Overeind blijft evenwel het uitgangspunt dat het zwaartepunt voor beoordelingen
van individuele gevallen is belegd bij de colleges van bestuur.De leden van de D66-fractie vinden het diplomamodel alleszins aanvaardbaar,
waarbij zij naast voordelen voor de studerende ook een goede ontwikkeling
zien in het beperken van de verblijfsduur in het HO. De regering verheugt
zich in de bijval van deze leden ten aanzien van de hoofdkeuzes, zoals die
hun weerslag hebben gevonden in het onderhavige wetsvoorstel. De vragen en
opmerkingen die deze leden naar voren brengen over de relatie van invoering
van de normverhoging in het eerste jaar en voor zittende studenten vonden
hierboven reeds hun beantwoording. De regering beoordeelt zowel de huidige
toestand van het hoger onderwijs, als de van harte verleende medewerking aan
inspanningen tot verdere verbetering zodanig dat het daaraan, zij het niet
voor rekening van ISO, LSVb, HBO-Raad en VSNU, de conclusie verbindt dat de
voorgestelde normverhogingen doorgang kunnen en moeten vinden op de geplande
termijn.De leden van de D66-fractie vragen of de regering instellingen aan hun
verantwoordelijkheid zal houden aangezien deze in eerste instantie verantwoordelijk
zijn voor de studeerbaarheid. Zij hopen dat indien instellingen niet meewerken
niet de studenten via de hoge studienorm met de financiële consequenties
geconfronteerd worden, terwijl de instellingen aan een sanctie ontsnappen.Geantwoord wordt dat instellingen die onvoldoende investeren in verbetering
van de kwaliteit en studeerbaarheid op verschillende wijze worden geconfronteerd
met financiële consequenties. Ten eerste kunnen zij geconfronteerd
worden met beroepen op het afstudeerfonds door studenten die vanwege de inrichting
van het onderwijs niet aan de prestatienormen hebben kunnen voldoen. Ten tweede
zullen zij bij een lager rendement minder beloond worden in de bekostiging.
In het werkprogramma kwaliteit en studeerbaarheid is aangegeven dat zal worden
bezien of de prestatie-oriëntatie in de bekostigingsmodellen nog kan
worden versterkt. Ten derde zullen instellingen die niet meewerken aan verbetering
van de kwaliteit en studeerbaarheid niet in aanmerking komen voor specifieke
bekostiging uit het zogenaamde studeerbaarheidsfonds.De leden van de D66-fractie uiten hun waardering voor het feit dat de
regering voor het administratief eenvoudigste model heeft gekozen. Zij zien
hierin een uitdrukking van de zorg die bestaat voor de uitvoering van de WSF.De regering is verheugd over het begrip dat hij bij de D66-fractie ontmoet
voor de uitkomsten in het wetsvoorstel van de op zich niet eenvoudige afweging
van het te hanteren model.Als de leden van de D66-fractie stellen dat elke wijziging van de studiefinanciering
extra kosten met zich meebrengt, in ieder geval tijdens de invoering van de
wijziging, dan kan de regering dit in beginsel beamen. In alle gevallen geldt
hier immers dat de kost voor de baat uitgaat. De baten kunnen daarbij zowel
uit een verbetering van de uitvoering bestaan, als uit een verminderd beslag
op de rijksuitgaven.De veronderstelling van deze leden dat met name de inning van schulden
een groter beslag op menskracht zal leggen, kan de regering voorshands niet
onderschrijven, nu hij ervan uitgaat dat slechts een geringe stijging van
het aantal debiteuren zal optreden als gevolg van het onderhavige wetsvoorstel.Gevraagd naar de extra-kosten danwel kostenverschuivingen, kan worden
geantwoord dat de IB-Groep verwacht dat de navolgende incidentele kosten met
het wetgevingstraject gemoeid zullen zijn.Voor 1995 en 1996 worden een incidentele kostenverhoging verwacht van
respectievelijk 1,3 mln. en 0,2 mln. Deze kosten betreffen in hoofdzaak de
automatisering. Daarnaast worden kostenverhogingen in verband met extra voorlichting
verwacht gedurende circa 3 jaren.De leden van de D66-fractie signaleren dat, bij het niet binnen de termijn
van 6 jaar behalen van het diploma, de steun uit het afstudeerfonds niet voldoende
is. Zij vragen zich af of voor mensen die een beroep kunnen doen op een afstudeerfonds
de termijn van 6 jaar verlengd kan worden.Over de optie van verlenging van de periode waarbinnen het diploma wordt
verlangd voor studenten die wegens bijzondere omstandigheden studievertraging
hebben opgelopen, is hiervoor reeds gesproken in antwoord op vragen vanuit
de PvdA-fractie. Op zichzelf biedt de termijn van 6 jaar voor onvoorziene
gevallen reeds een ruime marge boven de cursusduur.Volledigheidshalve dient hier vermeld dat bij de regeling voor het afstudeerfonds
voor studenten die wegens bijzondere omstandigheden niet voldoen aan de prestatiebeurs
is voorzien in een harde ondergrens. Daarover is in artikel 7.51, 2e lid van
de WHW aangegeven dat de betrokkene niet in een slechtere financiële
situatie mag worden gebracht dan wanneer hij wel de diplomanorm zou hebben
behaald. De afstudeersteun heeft in dit geval dus met name betrekking op de
omzetting van de eerste 4 jaren genoten prestatielening in een gift. Door
de ondergrens is gewaarborgd dat de ondersteuning daartoe afdoende is.De leden van de SGP-fractie vragen vanuit een kritische opstelling om
een reactie op een aantal stellingen betreffende de keuze voor het diplomamodel.
Voor een reactie op de stellingen betreffende verhoging van de voortgangsnorm,
verhoogde schuldrisico's, rentelasten, toegankelijkheid, moge worden verwezen
naar de antwoorden die hij reeds heeft gegeven op de vragen met gelijke strekking
van andere fracties.– Dat de prestatiebeurs zal leiden tot een sterkere gerichtheid
op het afsluitend examen, is toch nauwelijks bezwaarlijk te noemen. Dat daarbij
het volgen van extra vakken een nadere afweging van de studerende noodzakelijk
maakt ten aanzien van de kansen om het afsluitend examen binnen de gestelde
termijn te behalen, is als een winstpunt te beschouwen waar het gaat om het
creëren van een verscherpt kostenbewustzijn bij de studerende. Dit wijkt
overigens niet af van de situatie onder de studievoortgangscontrole die dit
eveneens in de hand werkt, ongeacht de mogelijkheid om «vreemde»
studiepunten voor de norm mee te kunnen laten tellen.– De regering onderschrijft niet dat het diplomamodel zou leiden
tot risicomijdend gedrag. Een studiekeuze zal veeleer blijven afhangen van
de interesse van de studerenden en verwachtingen ten aanzien van het beroepsperspectief.
Voorzover een individu de mening is toegedaan dat een bepaalde studie zwaar
is, gerelateerd aan zijn eigen vermogens, zal dit ook thans leiden tot een
negatieve keuze.– De regering onderschrijft wel dat het tussentijds staken van de
studie een onaantrekkelijke optie is, behalve waar het het eerste jaar als
geheel betreft of de 1 februari-regel.Hiervoor is ook met opzet gekozen. Een besluit om na het eerste jaar door
te studeren vereist ook een zeker commitment van de studerende ten aanzien
van de studie. Het eerste jaar is daarbij met nadruk gekozen in het licht
van de oriënterende, selecterende en verwijzende functie. Hierbinnen
krijgt het selectiemoment meer de nadruk.Een en ander laat onverlet de mogelijkheid om voor 1 februari van het
eerste studiejaar uit te stromen indien de studie onverhoopt om willekeurig
welke reden niet blijkt te bevallen.Het samenstel van wettelijke bepalingen noodzaakt de studerende dus om
in ieder geval na ommekomst van zijn eerste jaar te bezien of er – in
de woorden van de leden van deze fractie – reëel perspectief aanwezig
is om de studie voort te zetten.– Uit de studenten-enquete als onderdeel van de evaluatie van de
studievoortgangscontrole zou kunnen blijken dat er sprake is van verhoogde
stress danwel onzekerheid. In de sfeer van de professionele begeleiding zijn
ook studentendecanen betrokken bij de evaluatie. Aangezien de meeste instellingen
voor hoger onderwijs geen studentenpsychologen als voorziening voor de studerenden
hebben, is in de enquete geen rekening gehouden met inbreng van die zijde.
Uiteraard kunnen de betrokken studentendecanen, waar noodzakelijk, ook putten
uit de ervaringen van hun collega's.De leden van de SGP-fractie pleiten in hun bijdrage voor een norm per
studiejaar met mogelijkheden van compensatie over de jaren heen. De reactie
van de regering is, dat deze keuze neerkomt op handhaving van de bestaande
regeling (inclusief een algemene maatregel van bestuur voor het sparen van
studiepunten), behoudens wellicht een verhoging van de norm. De argumenten
die in deze nota worden gerecapituleerd ten gunste van het diploma-model zijn
even zovele overwegingen tegen deze gedachte, zo luidt de reactie op dit punt.
Op de vraag van deze leden te reageren op het relatieve model wordt verwezen
naar hetgeen hiervoor reeds is gezegd in reactie op vragen van de leden van
de VVD-fractie. Daaraan valt nog toe te voegen, dat in het huidige beleid
het streven is om het instrument van de inschrijvingsduur te laten vervallen
(Kamerstukken 24 025). Het voorliggende wetsvoorstel behelst dan ook
geen invoering van een inschrijvingsduur, maar omvat het stellen van een administratieve
termijn, waarbinnen het diploma overgelegd moet worden, ter wille
van verkrijging van beurs. Over de betekenis van die termijn en de afwegingen
daaromtrent moge worden verwezen naar het eerder in deze nota gestelde, m.n.
in reactie op vragen en opmerkingen van PvdA-zijde.Gevraagd door de leden van de GPV-fractie naar de wijze waarop de overheid
haar waardering voor hoger onderwijs ook zonder diplomagerichtheid tot uitdrukking
laat komen valt, in aanvulling op de memorie van toelichting niet veel meer
te vermelden dan dat het leningsarrangement in de WSF, met inbegrip van de
aflossing naar draagkracht voor dat type studie beschikbaar blijft.Op de vraag van deze leden naar de verhouding hiervan tot het streven
naar startkwalificaties in de andere onderwijssoorten wordt geantwoord dat
dat streven niet in de weg staat, dat een daartoe gemotiveerde student kiest
voor lenen om in het HO een onderwijsweg te volgen die niet tot een diploma
leidt. Het accent in het wetsvoorstel is echter, consistent met het streven
dat deze leden noemen, dat van diplomagerichtheid. 1.3 De prestatiebeursDe leden van de CDA-fractie vragen of de termen prestatiebeurs en prestatielening
bij vergissing door elkaar worden gebruikt. Er is echter sprake van een misverstand
bij deze leden. Het gekozen stelsel als geheel waarbinnen het enerzijds mogelijk
is om een voorwaardelijke rentedragende lening te ontvangen die op grond van
prestatie kan worden omgezet in beurs en anderzijds door alle studerenden
aanvullend een onvoorwaardelijke rentedragende lening kan worden afgesloten –
wordt aangeduid met «prestatiebeurs». De term prestatielening
is voorbehouden aan het deel van de studiefinanciering dat aan HO-studenten
als voorwaardelijke rentedragende lening wordt verstrekt.Als de regering de woorden van deze leden zo begrijpt, dat zij bedoelen
dat bij een vierjarige cursusduur de over de eerste 48 SF-maanden ontvangen
prestatielening kan worden omgezet in beurs met kwijtschelding van de rente
mits het diploma binnen zes jaar vanaf de eerste SF-maand wordt overgelegd,
dan hebben zij het wetsvoorstel juist begrepen. De onvoorwaardelijk rentedragende
lening, die ook in het huidige stelsel deel uitmaakt van het budget, blijft
in alle gevallen bestaan.Desgevraagd kan de regering de leden van de CDA-fractie antwoorden dat
tussentijdse verwijzing geen gevolgen heeft voor de beschikbaarheid van het
totaal aantal maanden waarin prestatielening kan worden ontvangen. Dat aantal
blijft onveranderd 48, verminderd met de reeds genoten maanden. Met het oog
op tussentijdse verwijzing dan wel omzwaaien is wel de aparte positie van
het eerste SF-jaar vormgegeven. De uitloopperiode van twee jaar bovenop de
cursusduur waarbinnen het diploma behaald dient te worden, moet juist uitkomst
bieden in situaties waarin een studerende tijdelijk zijn studiefinanciering
stopzet danwel door ziekte daartoe gedwongen is. Ook in de huidige situatie
worden studerenden ten zeerste aangeraden om bij aanhoudende ziekte de studiefinanciering
tijdelijk stop te zetten.Ook in de prestatiebeurs heeft het stopzetten van de studiefinanciering
ten gevolg dat rechten op gemengde financiering (prestatielening) blijven
bestaan. Het stopzetten heeft geen invloed op de diploma-termijn. Deze blijft
onveranderd.In de memorie van toelichting staat dat de instellingen worden geacht
de lasten te dragen voor studenten die de dupe worden van onvoldoende studeerbare
programma's. De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze dat kan blijken.
Tevens willen zij geïnformeerd worden over de financiële ruimte
die nodig is voor deze voorziening en wijzen zij op de ruimte
die nodig is voor de participatie van studenten in de bestuurlijke infrastructuur
van de instellingen.Geantwoord wordt dat studenten de dupe worden van onvoldoende studeerbare
programma's als zij daardoor redelijkerwijs niet in staat zijn de studievoortgangsnorm
of de diplomanorm te halen dan wel binnen de gemengde studiefinancieringsduur
af te studeren. Instellingen zijn dan verplicht een financiële voorziening
te treffen. In een algemene maatregel van bestuur zijn de omstandigheden bepaald
waaronder de financiële ondersteuning uit het afstudeerfonds moet worden
verleend. Het is de bedoeling dat deze regeling wordt uitgebreid, gelet op
de in het onderhavige wetsvoorstel neergelegde wijziging. Zoals elders in
deze nota wordt geantwoord op een vraag van de leden van de RPF-fractie wordt
als gevolg van de invoering van de prestatiebeurs geen verzwaring van de belasting
van het afstudeerfonds verwacht. De ruimte voor studenten die participeren
in de bestuurlijke infrastructuur blijft dan ook overeind. Bovendien is naar
aanleiding van de verhoging van de studievoortgangsnorm tot 50% in het wetsvoorstel
Stoeb met de instellingen in de HO-Kamer van 9 december 1993 de afspraak gemaakt
dat zal worden overgegaan tot aanvullende financiering vanwege de overheid,
als de instellingen kunnen aantonen dat het beslag van deze maatregelen de
normatief beschikbare budgetten te boven gaat.De leden van de CDA-fractie tonen zich verrast door het voorstel de voortgangsnorm
voor zittende studenten te verhogen naar 70%. Die verrassing verbaast de regering.
Zij meent dat ook het vorige kabinet met enige nadruk die optie al ter tafel
legde. Het stemt de regering voorts tot voldoening dat de leden van de CDA-fractie,
hoewel zij bezwaar hebben tegen in de overgang naar het diplomamodel, begrip
tonen voor de redenering dat alle studenten onder vergelijkbare condities
zouden moeten studeren.Op de vraag van de leden van de CDA-fractie naar mogelijke maatregelen
ter beperking van ontwijkend gedrag via bijvoorbeeld de leerweg VO-MBO-HBO
wordt geantwoord dat indien zich dat op substantiële schaal zou voordoen,
een nadere maatregel, bijvoorbeeld een beperking van studiefinancieringsaanspraken
over grenzen van schoolsoorten heen, niet uit te sluiten is.In de waardering die de leden van het CDA-fractie hebben voor de bijzondere
positie in het wetsvoorstel voor studerenden met een handicap of functiestoornis,
vindt de regering grond voor de stelling dat het voorgestelde stelsel in zijn
uitwerking wel degelijk goed doordacht is. Als deze leden uit de noodzaak
van de bijzondere regelingen het minder sociale karakter van de algemene regeling
onderstreept menen te zien, dan vraagt de regering zich af of deze leden zulks
ook menen ten aanzien van de huidige regeling die (met uitzondering van de
AAW-regel) vergelijkbare bepalingen kent.De leden van de VVD-fractie vragen wanneer de evaluatie van de studievoortgangscontrole
tegemoet kan worden gezien.Conform eerder gedane toezeggingen van eerste ondergetekende is een evaluatie
van de studievoortgangscontrole momenteel in uitvoering. De bevindingen over
de studievoortgangscontrole in het studiejaar 1993/94 zullen eind april in
de vorm van een rapportage aan de Kamer worden toegezonden.De leden van de VVD-fractie tonen zich er vervolgens geen voorstander
van dat de datum waarop de normverhoging tot stand komt bij koninklijk besluit
wordt bepaald. Deze leden vinden het niet juist, dat de regering daartoe eigenhandig
zou kunnen besluiten. Eerste ondergetekende houdt enerzijds vast
aan de gedachte dat alle studerenden zo veel mogelijk in een vergelijkbare
positie gebracht zouden moeten worden en om die reden ook aan zijn voorstel
de norm te verhogen. Anderzijds kan hij de leden van de VVD-fractie tegemoet
komen in die zin, dat hij toezegt dat het koninklijk besluit tot invoering
van de normverhoging niet zal worden genomen dan nadat de Kamer zich daarover
afzonderlijk heeft kunnen buigen op basis van evaluatie van de invoering van
de studievoortgangscontrole. Deze gedachte is mede ingegeven door de activiteiten
die strekken tot het tot stand brengen van de algemene maatregel van bestuur
voor het sparen van studiepunten.Op de vraag van de leden van de VVD-fractie naar de stand van zaken in
dat opzicht reageert eerste ondergetekende met de mededeling, dat uitwerkingen
daartoe zijn aangeboden aan het overleg met LSVb, ISO, HBO-Raad en VSNU maar
dat dit overleg nog niet tot conclusies heeft geleid.De leden van de D66-fractie vragen zich af in hoeverre gebruik is gemaakt
van de regeling dat, als aantoonbaar sprake is van een gebrek aan studeerbaarheid
van het onderwijs, de instelling de kosten van die gebrekkigheid dragen. Bovendien
vragen deze leden zich af of een gebrek aan studeerbaarheid in deze zin betrekking
heeft op de cursusduur of op de duur waarbinnen in het diplomamodel een diploma
gehaald moet worden. Over benutting van de regeling van tegemoetkoming door gebrek aan studeerbaarheid
is nog geen informatie voorhanden. Die zal naar huidig inzicht mee beschikbaar
komen met de evaluatie van de invoering van de studievoortgangscontrole.Onomwonden kan worden gesteld dat gebrek aan studeerbaarheid per definitie
betrekking heeft op de vraag of het programma in de cursusduur studeerbaar
is. De vraag of de student ook schade heeft van niet studeerbaar onderwijs
kan individueel uiteraard verband houden met (dreigende) overschrijding van
de diploma-termijn, maar dat doet aan het uitgangspunt niet af.De leden van de D66-fractie stellen vast dat met het verhogen van de norm
voor huidige studenten toch weer afbreuk wordt gedaan aan de cohortbenadering,
die het eerste ondergetekende gezien zijn brief van 20 februari (Kamerstukken
II, 24 094 nr.4) toch ook onderschrijft. Zij vinden op zich een norm
van 70% uiteindelijk aanvaardbaar, mits vuurvast gekoppeld aan voldoende studeerbaarheid.
Zij vroegen zich af of de regering over ramingen beschikt van het aantal studenten
dat niet aan de norm zal kunnen voldoen. Zij zouden graag een overzicht van
deze ramingen ontvangen, waarin aangegeven wordt hoeveel studenten nu niet
aan de norm kunnen voldoen en hoeveel studenten in de toekomst naar verwachting
niet aan de hogere norm zullen kunnen voldoen.De regering constateert met genoegen dat de leden van de D66-fractie de
cohortbenadering in principe ondersteunen. In de brief van 20 februari zijn
een aantal onderwerpen genoemd, die een rol zouden moeten spelen bij de verdere
discussie over studiefinanciering in het HO. In vervolg op de brief van 27
januari 1995 aan de voorzitter van de Tweede Kamer (WO 95001784) is in
de eerste brief aangegeven dat een van de uitgangspunten bij deze discussie
een cohortsgewijze benadering is.In de brief van 27 januari 1995 is de cohortsgewijze benadering als volgt
nader omschreven. «Voor studenten wordt uitgegaan van een z.g. cohortbenadering
met als strekking dat studenten vanaf het moment van inschrijving bij een
HO-instelling bij de thans geldende inzichten, en onverwachte ontwikkelingen
daargelaten, zekerheid dienen te hebben over hun WSF rechten en collegegelden
tijdens hun studie nadat de tot op heden voorgenomen beleidsmaatregelen zijn
geëffectueerd». Deze intentie van de regering om bij
wijzigingen een cohortsgewijze benadering te hanteren heeft dus geen betrekking
op de onderhavige normverhoging van de studievoortgangscontrole. Daar is in
dit geval ook geen reden voor omdat bij de introductie van de tempobeurs door
de regering terstond al duidelijk was gemaakt dat het in haar voornemen lag
de te behalen norm te verhogen.In de nota naar aanleiding van het verslag van het wetsvoorstel Stoeb
(Kamerstukken II, 23 634, nr. 6) is in paragraaf 3 een indicatief overzicht
gegeven van de aantallen studerenden die zijn gekoppeld aan de maatregelen.
De aanvullende normverhoging maakte deel uit van dit overzicht. Raming van
het aantal studerenden dat een omzetting zou krijgen bij een 25% norm is 21 000,
bij een 50% norm 38 000 en bij een hogere, destijds niet nader gedefinieerde
norm 46 000. Dit aantal van 46 000 was gerelateerd aan een voortgangsnorm
van 70%. Deze aantallen geven een soort studiefinancierings-«fte»
weer in de vorm van 12 maanden beurs.De gelijke norm voor eerstejaars in de studievoortgangscontrole en de
prestatiebeurs betekent dat er geen wijziging wordt verondersteld in het aantal
eerstejaars dat uiteindelijk geen gift ontvangt over het eerste studiejaar.
Dit aantal is geraamd op 12 000 studenten bij een 50% norm en 14 000
studenten bij een 70% norm.Voor de resterende groep ouderejaars studenten is 36 000 studiefinancierings-«fte»
opgenomen in de ramingen. Als al studenten die hun diploma niet binnen de
gestelde termijn behalen de gehele nominale studieduur prestatielening opnemen,
gaat het hierbij om 12 000 studenten. Naar verwachting zal het aantal
hoger zijn, maar zal de niet om te zetten prestatielening op een kortere periode
dan 36 maanden betrekking hebben.Op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks, waarom het onderbreken
van de studie en daarmee de studiefinanciering niet ook het verlopen van de
voorgestelde termijn van 6 jaar opschort verwijst de regering allereerst naar
hetgeen hij hierboven over deze termijn reeds meedeelde. Dit specifieke element
hangt samen met primair de wens de problemen van de inschrijvingsduur niet
terug te halen in de WSF terwijl zij vervallen in de WHW. Secundair is er
het belang mee gediend dat studenten door het tijdsverloop worden aangespoord
hun leerinspanning niet te spreiden in de tijd op een manier die het de instellingen
moeilijker maakt hen «studeerbaar» te bedienen.De leden van de fractie van GroenLinks wijzen op de soms bestaande onvermijdelijkheid
van studievertraging en kritiseren om die reden de regel van maximaal 48 maanden
omzetting bij een studie van 4 jaar.Elders in deze nota is dit punt ook besproken. Het gaat er om dat er een
1 op 1 relatie tot stand komt tussen prestatie en tegemoetkoming onder de
WSF, en voorts dat de rekening voor bijzondere omstandigheden wordt neergelegd
bij degenen bij wie die omstandigheden aan de orde zijn.Gevraagd door de leden van de fractie van GroenLinks naar de voor- en
nadelen van de overwogen systemen voor de prestatiebeurzen, wordt hier volstaan
met verwijzing naar de beantwoording van een gelijksoortige vraag van de leden
van de VVD-fractie.De leden van de SGP-fractie kan worden toegegeven, dat een zienswijze,
als zou de temponorm met het voorliggende wetsvoorstel op 100% worden gezet,
verdedigbaar is, als men de noodzaak in «jaar 5» zelf in de kosten
te voorzien of onder de WSF te lenen beziet als een sanctie op trager dan
100% studeren. De regering nuanceert dit gezichtspunt slechts in beperkte
mate. Ten eerste door er op te wijzen dat het lenen ten behoeve van afstuderen,
dus gedurende maximaal 2 jaar, eigenlijk niet als sanctie moet worden opgevat.
Die zienswijze houdt alleen stand in een vergelijking tussen de huidige en
de nieuwe situatie. Men kan ook kiezen voor een zienswijze waarin men de aanvullende
leenfaciliteit boven de 4 jaar ziet als een extra tegemoetkoming, boven die
welke direct aan de te leveren prestatie te relateren valt. Het betreft hier
een graduele zaak omdat er immers vaak ook al geleend wordt tijdens «c».Ten tweede door te memoreren dat de grens van «gemengde toelage
duurt c» een 1 op 1 verhouding schept tussen de te leveren prestatie
en de beschikbaarheid van gemengde toelage.Op de vraag van de leden van de SGP-fractie of een verhoging van de voortgangsnorm
voor zittende studerenden naar 70% nu al in de rede ligt en of de studentenadministraties
en de IB-Groep al in staat zijn de normverhoging te verwerken, reageert de
regering met drie stellingen.1. De norm van 70% ligt voor de hand, als men uitgaat van een redelijke
spreiding van de studie-inspanning door de jaren heen.2. De ervaring met de administratieve verwerking van de voortgangsnorm
is zodanig, dat er geen bijzondere uitvoeringsperikelen hoeven te worden gevreesd.3. Het studeerbaarheidsbeleid, tegen de achtergrond van de uitgangssituatie
in het huidige studiejaar biedt een voldoende aanknopingspunt voor de normverhoging.
Dat te meer, nu die gepland is voor studiejaar 1997/98.Voor hun vragen over de prestatienorm voor het eerste jaar worden de leden
van de GPV-fractie verwezen naar de beantwoording van gelijksoortige vragen
van de leden van de RPF-fractie.De leden van de GPV-fractie vragen naar de rechtvaardiging van de diplomatermijn
van 6 jaar ingeval van langdurige ziekte of het bekleden van een zware bestuursfunctie.
De regering verwijst over de diplomatermijn allereerst naar hetgeen hij hiervoor
reeds opmerkte. Zonder de betekenis van de termijn van 6 jaar overmatig te
beklemtonen wil het er niettemin op wijzen, dat bestuursfuncties geheel tot
hun recht kunnen komen naast een taakbelasting van 42 x 40 uur per jaar –
elders in de maatschappij worden bestuursfuncties veelal vervuld naast jaartaken
van aanzienlijk grotere omvang – en dat er boven de termijn van 48 maanden
gemengde toelage, waarvan belanghebbenden zelf kunnen uitmaken wanneer zij
die opnemen, 2 jaar ruimte in de termijn van 6 jaar zit boven een cursusduur
van 4 jaar.De leden van de GPV-fractie constateren dat in het kader van de studievoortgang
de norm voor zittende studerenden op 70% zal worden gesteld en zij vragen
zich daarbij af of de redelijkheid niet gebiedt om het sparen van punten mogelijk
te maken teneinde gebrekkige voortgang in een eerder jaar te compenseren.Eerste ondergetekende geeft aan dat hij in de memorie van antwoord bij
de behandeling van het wetsvoorstel Stoeb in de Eerste Kamer reeds een eerste
schets heeft gegeven van een mogelijke invulling van een amvb die het sparen
van studiepunten mogelijk moet maken. Inmiddels is het denken over mogelijke
varianten voortgeschreden. De tweede variant is, wat betreft eerste ondergetekende,
het gevolg van de gedachtenontwikkeling rond de prestatiebeurs. Deze variant
is erop gericht om in zijn uitwerking waar mogelijk het spiegelbeeld van de
prestatiebeurs te vormen.Om deze reden heeft hij op 21 maart jongstleden twee mogelijke varianten
voor het sparen van studiepunten voor nader commentaar voorgelegd aan de VSNU,
de HBO-raad, het ISO en de LSVb. Eerste ondergetekende zal bij
de nadere besluitvorming over de vormgeving van de amvb het commentaar van
de instellingen en studentenbonden, naast het uitvoerbaarheidsaspect, zwaar
laten wegen. Zo spoedig mogelijk na besluitvorming hierover in het kabinet
zal hij de Tweede Kamer nader informeren.Op de vraag naar mogelijke maatregelen ingeval van het sterk toenemen
van de benutting van de leerweg «VO-MBO-HO» ging de regering hierboven
reeds in. De opmerkingen van de leden van de GPV-fractie leiden er toe dat
wordt onderstreept dat het inderdaad om een lastige afweging zou gaan, nu
het een gegeven is dat het MBO niet alleen eindonderwijs is, maar ook kwalificeert
voor vervolgonderwijs. De omvang van de benutting daarvan maakt evenwel dat
eventueel moet worden afgewogen of de maatschappelijke kosten opwegen tegen
de som van de maatschappelijke baten, vermeerderd met hetgeen de overheid
beschikbaar wil stellen ten behoeve van het persoonlijk profijt dat betrokkenen
door het volgen van hun opleidingsweg deelachtig worden. 1.3.1. Prestatie tijdens de propedeuseDe leden van de VVD-fractie verzoeken de regering de bezwaren tegen een
diplomamodel voor de propedeutische fase nader te onderbouwen aan de hand
van de praktijk waarop door hbo- en wo-instellingen wordt omgegaan met het
propedeutisch examen, en stellen daarbij de vraag in hoeverre instellingen
daarvan geen gebruik maken.Er zijn ten departemente slechts een beperkt aantal opleidingen bekend
waarvoor geen propedeutisch examen geldt. Het gaat dan bijvoorbeeld om enkele
opleidingen in het HBO, die specifieke toelatingseisen ten aanzien van doorstromers
uit het MBO hanteren. Een propedeutisch examen wordt in de WHW echter niet
verplicht gesteld als uitdrukking van de verantwoordelijkheid van instellingen
bij de inrichting van het onderwijs. Zo kunnen instellingen op eigen wijze
vorm geven aan de oriënterende, selecterende en verwijzende functie van
de propedeuse. Het is bovenal gelet op deze bijzondere functies van de propedeutische
fase dat is afgezien van het hanteren van een diplomamodel voor de propedeuse.
Het streven is dat studenten zo spoedig mogelijk terecht komen op een studiepad
dat voor hen geschikt is. Daarbij dient te worden voorkomen dat studenten
omzwaai van studie uitstellen omdat zij menen dat zij niet in staat zullen
zijn in de gestelde tijd het propedeutisch examen van de andere opleiding
te behalen.De leden van de VVD-fractie vragen hoe zich de verhoging van de voortgangsnorm
in het eerste jaar naar 70% verhoudt tot de gedachte uit de memorie van toelichting
in dat jaar een wat matigend regime toe te passen in verband met de functie
ervan. De regering antwoordt daarop dat de matiging vorm kreeg in het aanbieden
aan studerenden van de keuze om met verkrijging van beurs voor 1 februari
te stoppen, ook als geen studiepunten werden behaald.Over het punt van de evaluatie van de studievoortgangscontrole in relatie
tot de normverhoging, is in deze nota reeds ingegaan.De vraag van de leden van de VVD-fractie of studiepunten behaald in de
ene studie mee kunnen worden genomen naar een andere studie antwoord de regering
bevestigend. De Stoeb-aanpassingen droegen daar, naar aanleiding van suggesties
van VSNU en HBO-Raad, al zorg voor.Gevraagd door de leden van de D66-fractie naar de reden om de propedeusenorm
voor 1995 laag te houden (50%) maar per 1997/98 naar boven bij te stellen
(70%) kan worden geantwoord dat de reden hiervoor in hoofdzaak gelegen is
in het feit dat de norm naar verwachting over de hele linie (dat is inclusief
de heroriënteringscohorten 91–95) omhoog gebracht
kan worden zodra de definitieve evaluatie over de studievoortgangscontrole
voorhanden is. Daar kan desgevraagd aan worden toegevoegd dat indien zou blijken
dat de studeerbaarheid niet voldoet aan de gewenste normen, of de instellingen
onvoldoende medewerking verlenen aan de verhoging van de studeerbaarheid,
dit naast gevolgen voor de hoogte van de temponorm, ook gevolgen voor de instellingen
kan hebben. Het ligt evenwel, gezien de gezamenlijke actie rond studeerbaarheid
volstrekt niet in de rede dat hier een probleem ontstaat van een zodanige
orde, dat de voorgestelde normverhoging achterwege zou moeten blijven.De leden van de D66-fractie vragen zich voorts af of ook voor de studenten
die na 31 januari met hun eerste jaar in het WO beginnen per 1997/98 de norm
wordt verhoogd. De regering kan deze vraag bevestigend beantwoorden. In het
onderhavige voorstel van wet is in deze normverhoging voorzien van 14 studiepunten
naar 19 studiepunten (artikel III onderdeel B). Voor de betreffende studenten
houdt de normstijging daarmee gelijke tred met de verhoging voor studenten
die (in beginsel) in september hun studie aanvangen.Het is de leden van de D66-fractie opgevallen, dat de diplomatermijn van
6 jaar blijft gelden ingeval van stoppen met de studie voor 1 februari van
het eerste jaar. In dat verband spreken deze leden andermaal over de overstappers.De regering wil ook hier verwijzen naar hetgeen zij hierboven reeds opmerkte
over de diplomatermijn.In antwoord op een vraag van de leden van de D66-fractie over het tijdstip
waarop uitslagen van tentamens beschikbaar zijn voor studenten die een beroep
zouden willen doen op de 1 februari-regeling, lijkt het zinvol de doelstelling
van deze regeling te verhelderen. De 1 februari-regeling is vooral bedoeld
is voor studenten die een verkeerde studiekeuze hebben gemaakt, en als onderdeel
van de oriënterende functie van de propedeuse ontdekken dat de gekozen
opleiding niet aansluit bij hun verwachtingspatroon. Dit heeft niet alleen
te maken met geschiktheid voor de studie zoals tot uitdrukking komt in studievoortgang
en tentamencijfers, maar evenzeer met belangstelling en motivatie voor de
studie. De mate waarin tentamenresultaten voor 1 februari beschikbaar zijn
is zo bezien een maat voor de bijdrage van de instelling aan de zelfselectie
door de student. De datum van 1 februari zal als regel ook te vroeg zijn voor
een definitieve beoordeling van de geschiktheid van de student voor de gekozen
opleiding. Een goede studiekeuze en realistische studievoorlichting van de
kant van instellingen kunnen het aantal verkeerde keuzes beperken.In een beleid gericht op studeerbaarheid ligt het overigens voor de hand,
dat instellingen zo veel mogelijk zullen bijdragen aan tentaminering op zodanige
momenten dat studenten voor 1 februari zich gesteund weten door informatie
over studieresultaten. Het ligt niet voor de hand hiervoor nog apart actie
van overheidswege te nemen.Met de leden van de fractie van GroenLinks kan de regering van oordeel
zijn, dat het maatschappelijk aantrekkelijk zou zijn en een succes van beleid
zou zijn, als noch de regeling van de studievoortgangscontrole noch uiteindelijk
de prestatiebeurs voor wat betreft de omzetting van voorlopige in definitieve
lening een uitgavenverlaging voor het rijk met zich zou brengen. De te verwachten
realiteit is echter anders, hetgeen in de opbrengstenramingen dan ook tot
uitdrukking komt.Van een renteverhoging in relatie tot het sociaal risico is geen sprake.
Het sociaal risico is bij de renteberekening voor de WSF geen parameter. En
er bestaat ook geen voornemen om daartoe te komen. Evenmin ziet de regering
thans noodzaak om vooruit te lopen op de door de leden van de GroenLinks-fractie
genoemde eventualiteit van het oplopen van het sociale risico. Als zich dat
voordoet, dan komt dat op de gebruikelijke wijze aan de orde in de begrotingscyclus,
waarin ook de Staten-Generaal hun bijdrage leveren.De leden van de RPF-fractie zijn van mening dat de 70%-norm voor de propedeuse
te hoog is en vragen de norm in heroverweging te willen nemen.De regering meent dat juist het verwijzende en selecterende karakter van
de propedeuse in zich bergt dat de temponorm een afspiegeling dient te zijn
van de gehele studie. Juist zo zal de studerende zich een goed beeld kunnen
vormen van de zwaarte van het vervolg van de studie. Het is dan ook niet voornemens
om op deze grond tot normaanpassing te komen.Voor hun vragen over de prestatienorm voor het eerste jaar worden de leden
van de SGP-fractie verwezen naar de zojuist gegeven beantwoording van gelijksoortige
vragen van de leden van de RPF-fractie. 1.3.2. Prestatie tijdens de hoofdfaseDe leden van de VVD-fractie menen dat het uit een oogpunt van beleidsconsistentie
niet wenselijk is om voor het hoger onderwijs een leeftijdsonafhankelijk stelsel
te hanteren en voor het MBO uit te blijven gaan van de leeftijdsgrens. De
regering merkt daarover allereerst op, dat juist dit punt raakt aan een van
de argumenten, die haar lang hebben doen aarzelen om tegemoet te komen aan
de wensen rond het vervallen van de leeftijdsgrens voor het hoger onderwijs.
De voorgestelde aanpassing ten behoeve van studenten in het hoger onderwijs
is een inbreuk op de betekenis van de meerderjarigheidsgrens, die evenwel
aanvaardbaar is, omdat het niet al te veel jongeren betreft, nu de instroom
van 18-minners zich jaarlijks tot enkele duizenden beperkt en het dus om uitzonderingen
gaat. Bij het MBO is aan de orde, dat het regulier veelal gaat om instromers
van 16 jaar. Voor een dergelijke groep de WSF open stellen zou betekenen dat
wel een erg grote inbreuk ontstaat op de uitgangspunten die met de meerderjarigheidsgrens
zijn gemoeid. De regering zou die weg dan ook niet op willen.De leden van de VVD-fractie vragen vervolgens naar een principiële
beschouwing over studiefinanciering voor MBO-ers. Zij noemen in dat verband
ook de mogelijkheid van omwegen in de studieweg via het MBO en het risico
van oneigenlijk gebruik.De regering heeft begrip voor de vragen die de leden van de VVD-fractie
aldus op de beleidsagenda plaatsen. Het memoreert daarbij, dat het vraagstuk
van de doelmatige leerwegen de aandacht heeft. Tegelijk meent het, dat het
er nu vooral om gaat het arrangement voor het HO op orde te brengen. Het MBO
heeft, zo valt vast te stellen een tweetal functies: het is primair beroepskwalificerend
en het biedt secundair in veel gevallen doorstroomkwalificatie naar het HO.
De regering meent dat in onderwijskundig opzicht deze beide opties in stand
zouden moeten blijven, maar is er, getuige ook uitingen in de vorige regeringsperiode,
niet zonder meer van overtuigd, dat de rekening voor het levensonderhoud van
degenen die dergelijke leerwegen benutten bij de belastingbetaler moet worden
gelegd.De leden van de D66-fractie signaleren terecht dat de bepalingen in het
«c+3»-wetsvoorstel (Kamerstukken 24 025) met zich mee brengen
dat behoud van het recht op de wettelijke tariefstelling voor het collegegeld
straks zal vergen, dat men ononderbroken studiefinanciering geniet. Dat kan
bijvoorbeeld ook door maandelijks een zeer gering bedrag te lenen en direct terug te storten. Op deze aangelegenheid zal eerste ondergetekende
graag uitvoeriger ingaan in de nota naar aanleiding van het verslag bij dat
wetsvoorstel. Kern van de gedachte is dat het erom gaat een uitvoerbare regeling
tot stand te brengen bij het streven het lage collegegeldtarief te koppelen
aan het genieten van studiefinanciering.In het idee van de leden van de D66-fractie dat dit een stimulans zou
zijn, om te komen tot een benutting van de WSF die anders achterwege zou blijven,
kan eerste ondergetekende deze leden niet volgen. Van een «straffen»
van burgers die daarvan af zouden zien is in zijn ogen dan ook geen sprake.
Waar burgers er voor kiezen deeltijd onderwijs te volgen, onderwijs dus dat
er naar zijn aard op is toegesneden om te kunnen worden gevolgd naast het
vervullen van andere maatschappelijke taken, zal er in de toekomst sprake
zijn van een laag collegegeldtarief. In die zin wordt het studeren zonder
studiefinanciering vergemakkelijkt.De betreffende opmerking van de leden van de D66-fractie geeft aanleiding
er nog eens op te attenderen dat met de diploma-termijn niet zozeer een verblijfsduur-regulerend
instrument gegeven is, doch veeleer een instrument dat bijdraagt aan de studeerbaarheid
doordat studenten en instellingen meer bij elkaar worden bepaald, en verder
een instrument dat bijdraagt aan administratieve helderheid.Voor het overige wil eerste ondergetekende op deze plaats voor de vragen
naar de relatie tussen studiefinanciering en collegegeld verwijzen naar de
voortzetting van de parlementaire behandeling van het «c+3»-wetsvoorstel
(Kamerstukken 24 025).De leden van de D66-fractie begrijpen uit de memorie van toelichting dat
studenten die een postdoctorale opleiding gaan volgen waarvoor studiefinanciering
wordt verstrekt, door middel van een bezwaarschrift moeten voorkomen dat hun
prestatielening bij hun doctoraal examen al wordt omgezet. Zij vragen of dit
bijvoorbeeld betekent dat alle studenten medicijnen die co-schappen lopen,
een bezwaarschrift moeten indienen.In antwoord hierop deelt de regering mee dat het doctoraal examen bij
langere studies geen afsluitend examen is, maar een tussenexamen dat in de
WHW is opgenomen in verband met de wijze van bekostiging van de instelling.
Het afsluitend examen is het examen dat de gehele opleiding afsluit. In het
voorbeeld van deze leden is dat het examen van arts, dat blijkens artikel
7.4, derde lid, WHW een opleiding met een studielast van 252 studiepunten
(komt overeen met een opleidingsduur van 6 jaren) afsluit. In die studielast
zijn de co-schappen begrepen, zodat het afsluitend examen pas na die co-schappen
kan zijn behaald. In dit verband kan ook worden gewezen op artikel 7.6, tweede
en derde lid, WHW.De leden van de D66-fractie begrijpen uit de memorie van toelichting dat
studenten die een postdoctorale opleiding gaan volgen waarvoor studiefinanciering
wordt verstrekt, door middel van een bezwaarschrift moeten voorkómen
dat hun prestatielening bij hun doctoraal examen al wordt omgezet. Zij vragen
of dit bijvoorbeeld betekent dat alle studenten medicijnen die co-schappen
lopen, een bezwaarschrift moeten indienen. Zij vragen zich af of het niet
eenvoudiger is om voordergelijke postdoctorale opleidingen aan te nemen dat
de prestatielening niet hoeft te worden omgezet tot de postdoctorale opleiding
is afgerond. Dit bespaart de IB-Groep veel bezwaarschriften en het voorkomt
problemen doordat studenten vergeten tegen de omzetting bezwaar te maken.In antwoord hierop deelt de regering mee dat het doctoraal examen bij
langere studies geen afsluitend examen is, maar een tussenexamen dat in de
WHW is opgenomen in verband met de wijze van bekostiging van de instelling.
Het afsluitend examen is het examen dat de gehele opleiding afsluit. In het
voorbeeld van deze leden is dat het examen van arts, dat blijkens artikel
7.4, derde lid, WHW een opleiding met een studielast van 252
studiepunten (komt overeen met een opleidingsduur van 6 jaren) afsluit. In
die studielast zijn de co-schappen begrepen, zodat het afsluitend examen pas
na die co-schappen kan zijn behaald. Echter, juist om degenen die na hun doctoraal
examen met hun studie stoppen, niet te duperen, is voor de toepassing van
deze regeling een doctoraal examen gelijkgesteld aan een afsluitend examen.De suggestie van deze leden die de eerste ondergetekende zeer aanlokkelijk
lijkt, is met verzoek om advies aan de IB-Groep voorgelegd. 1.3.3. Bijzondere casuspositiesDe leden van de VVD-fractie vragen zich af of de hardheid van de zesjaarstermijn
betekent dat bij omzwaaien geen compensatie geboden kan worden voor reeds
behaalde studiepunten, met name in eenzelfde cluster. De regering antwoordt
hierop dat het wetsvoorstel deze compensatie in ieder geval niet kan bieden
in een verlenging van de zesjaarstermijn. Echter, vrijstellingen die worden
geboden bij een omzwaai – dit zal zich bij uitstek voordoen binnen een
cluster – tellen wel degelijk mee voor het te behalen diploma. Daarmee
zal naar het inzicht van de regering het probleem zoals dit wordt gesignaleerd
door deze leden niet voor hoeven te doen.In de waardering die de leden van het CDA-fractie hebben voor de bijzondere
positie in het wetsvoorstel voor studerenden met een handicap of functiestoornis,
vindt de regering grond voor de stelling dat het voorgestelde stelsel in zijn
uitwerking wel degelijk goed doordacht is. Als deze leden uit de noodzaak
van de bijzondere regelingen het minder sociale karakter van de algemene regeling
onderstreept menen te zien, dan vraagt de regering zich af of deze leden zulks
ook menen ten aanzien van de huidige regeling die (met uitzondering van de
AAW-regel) vergelijkbare bepalingen kent.De leden van de VVD-fractie betuigen hun instemming met de verlengingsmogelijkheid
voor gehandicapten. Zij vragen zich daarbij af welke instantie uiteindelijk
bepaalt of er van een handicap sprake is en of gedeeltelijk arbeidsongeschikten
uitsluitend onder de gehandicaptenregeling kunnen vallen.Of sprake is van een handicap of functiestoornis die een verlenging rechtvaardigt,
bepaalt de IB-Groep aan de hand van gedagtekende verklaringen van een geneeskundige
en het instellingsbestuur van de instelling waar de betrokkene is ingeschreven.
Bij overlegging van deze verklaringen zal de verlenging altijd worden toegekend;
het betreft hier een gebonden beschikking. Wellicht ten overvloede merkt de
regering hier op dat zowel voor de termijn van de gemengde financiering als
voor de diplomatermijn voor deze categorie een verlengingsmogelijkheid aanwezig
is.Ook de gedeeltelijk arbeidsongeschikte (minder dan 80%) valt onder deze
regeling voorzover er bij hem sprake is van een lichamelijke, zintuiglijke
of andere functiestoornis die het afleggen van het afsluitend examen binnen
de gestelde termijnen verhindert.De leden van de D66-fractie vragen zich af of een student die minder dan
80% arbeidsongeschikt wordt, niet ook verhinderd kan zijn om het diploma binnen
de gestelde termijn te halen, ook indien deze periode verlengd wordt. Zij
menen dat er sprake zou zijn van een onrechtvaardigheid indien dergelijke
studerenden als gevolg van hun arbeidsongeschiktheid toch geconfronteerd zouden
worden met een hoge studieschuld en vragen derhalve om een aanpassing van
de regeling.De regering brengt de leden van de D66-fractie onder de aandacht, dat
ingeval er sprake is van een handicap, er twee dingen gebeuren. De reguliere 48 maanden gemengde toelage worden gesteld op 60 maanden
en de diplomatermijn wordt met 3 jaar verlengd. Dat betekent, dat er sprake
is van de cursusduur, vermeerderd met een periode van 5 jaar.De aldus geschapen situatie is een voldoende ruim bemeten arrangement
voor gehandicapte, als minder dan 80% arbeidsongeschikt aan te merken studenten.Niettemin bestaat de opening voor de colleges van bestuur om omstandigheden
die aanleiding zijn tot gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid aan te merken
als gronden voor financiële tegemoetkoming, bijwege van lokaal maatwerk.Ingeval van een arbeidsongeschiktheid zwaarder dan 80% voorziet de regeling
bovendien in omzetting van prestatielening in beurs ook zonder overleggen
van het diploma.De regering ziet dan ook thans geen aanleiding tot het treffen van verdere
voorzieningen.De leden van de SGP-fractie wijzen op het probleem dat in een opleiding
bepaalde vooropleidingseisen worden gesteld waaraan bijna geen enkele student
voldoet, zodat eerst deze deficiënties moeten worden weggewerkt. Zij
doelen daarbij op de studie theologie waarvoor de vakken grieks en latijn
verplicht zijn. Zij menen dat hier sprake is van een bijzondere situatie waarop
de normale oplossingen voor deficiënties niet toepasbaar zijn, en pleiten
voor een passende oplossing. Daarbij wijzen zij ook nog op het rapport van
de Commissie voor de Toekomst van de Geesteswetenschappen («Men weegt
kaneel bij het lood»).In antwoord op deze vraag kan worden gewezen op de bij de invoering van
de WHW geboden mogelijkheid voor instellingen om studenten met ontbrekende
vakken de inschrijving te weigeren, indien de gerede verwachting bestaat dat
zij hun deficiënties niet gedurende de propedeuse zullen kunnen wegwerken.
In tegenstelling tot wat deze leden kennelijk menen behoort dit ten principale
tot de eigen verantwoordelijkheid van de instelling. Het uitgangspunt van
de deficiëntieregeling is immers dat de kennis van grieks en latijn in
het voortgezet onderwijs kan en moet worden verworven. De scholing in deze
vakken vormt geen reguliere taak van het hoger onderwijs.Wanneer de instelling besluit studenten met een zware deficiëntie
toch toe te laten vormt het complement van die eigen verantwoordelijkheid
dat de instelling in deze gevallen een voorziening in het kader van het afstudeerfonds
kan instellen. Terecht wijzen de leden van de SGP-fractie erop dat deze voorziening
niet aanwezig behoeft te zijn bij de aangewezen instellingen. Het staat de
aangewezen instellingen echter toch vrij desgewenst specifieke ondersteuning
te verlenen aan deficiënte studenten. Bovendien zijn de aangewezen instellingen
niet gehouden te voldoen aan enige landelijke deficiëntieregeling.Een specifieke benadering van de theologische opleidingen is op dit punt
derhalve niet aan de orde. Wel ligt het voor de hand dat deze problematiek
door de instellingen wordt betrokken bij het vraagstuk van herprogrammering
en studeerbaarheid van opleidingen in het kader van de stelselherziening.
In dat verband zal ook het rapport van de commissie Toekomst geesteswetenschappen
in de breedte aan de orde kunnen komen. 1.4 Studiefinanciering voor studerenden jonger dan 18
jaarDe leden van de CDA-fractie zijn van oordeel dat het ook zonder het argument
invoering van de prestatiebeurs gerechtvaardigd is om te kiezen voor overheveling
van de studerenden in het HO die jonger zijn dan 18 jaar, naar de WSF. De
regering neemt kennis van dit standpunt onder handhaving van zijn mededeling
dat invoering van de prestatiebeurs in zijn afweging wel degelijk
heeft meegespeeld. Tegen deze achtergrond valt ook in te zien, dat de regering
niet koos voor een afzonderlijk wetsvoorstel voor dit onderdeel. Binnenkort
hoopt de regering een nota van wijziging in te kunnen dienen voor de beoogde
regeling met betrekking tot VO-ers 18+ in de Wet tegemoetkoming studiekosten
(WTS) (Kamerstukken 23 699).Het stemt overigens tot voldoening dat de leden van de CDA-fractie kunnen
instemmen met dit onderdeel van het wetsvoorstel, al vond de regering wel
een aanknopingspunt in het regeerakkoord voor het uit de WSF halen van het
VO, doch niet voor het daarin opnemen van HO-ers 17 jonger dan 18 jaar.Het verheugt de regering dat de leden van de VVD-fractie met instemming
hebben kennisgenomen van het voorstel om de leeftijdsgrens van 18 jaar van
de WSF te vervangen door een opleidingsgrens. Voor de vraag met betrekking
tot de regeling voor studerenden in het VO (exclusief MBO) verwijst zij naar
het antwoord aan de leden van de CDA-fractie. Daarbij valt nog aan te tekenen
dat zonder wetswijziging voor de VO-ers 18+ de WSF van toepassing blijft.Het verheugt de regering dat de leden van de D66-fractie de voorstellen
met betrekking tot de 16- en 17-jarigen in het HO met veel genoegen tegemoet
treden. Voor de vraag met betrekking tot de regeling voor studerenden in het
VO (exclusief MBO) verwijst zij ook hier naar het antwoord aan de leden van
de CDA-fractie.Op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks wat bedoeld is
in de memorie van toelichting, als daar meegedeeld wordt, dat de invoering
van de HO-17min-bepaling voor het HO geen stap is naar een schoolsoortafhankelijke
(bedoeld is kenbaar in tegenstelling tot leeftijdsafhankelijke) kinderbijslag
is de reactie dat er met het wetsvoorstel effectief een negatieve grens voor
kinderbijslag ontstaat, beneden de 18 jaar; «het HO en dus de WSF in,
de AKW uit». Een dergelijke benadering wordt, zo valt nader te stipuleren
bijvoorbeeld niet overwogen voor het MBO. Daar blijft de leeftijdsgrens bepalend. 1.5 Afschaffing overgangsrecht AKWDe leden van de PvdA-fractie betreuren de door hen als negatief gekwalificeerde
gevolgen door de wijzigingen van het onderhavige wetsvoorstel en het afschaffen
van het overgangsrecht AKW voor in het buitenland studerenden. Deze leden
vragen voorts om een overzicht over het aantal studerenden aan instellingen
buiten Europa (zowel tijdelijk als volledig) en studerenden in andere landen
in Europa dan de naburige landen, die geen beroep kunnen doen op deze regelingen.De regering beantwoordt die vragen als volgt. Er zijn hierover weinig
gegevens voorhanden: WSF-studerenden
voor volle studie  in het buitenland,  naar de toestand van 13 maart
1995:2 536 (bijna allen HO-studenten) WSF studerenden, ingeschreven
in Nederland, maar in het kader van hun Nederlandse opleiding studerend in
het buitenlandP.M. (hierover zijn bij de IB-Groep geen gegevens bekend)Indien de regering het wel begrijpt verstaan de leden van deze fractie
onder naburige landen de grenslanden Vlaanderen, Noordrijn-Westfalen, Nedersaksen
en Bremen, met wie studiefinancieringsafspraken zijn gemaakt. De regering meent voorts te mogen begrijpen dat de leden met het woord
«regelingen» doelen op de communautaire programma's en de culturele
verdragen met tal van Europese en niet-Europese landen. Zoals al in het nader
rapport aan de Raad van State is gemeld, gaan deze Europese programma's binnenkort
op in de communautaire programma's «Socrates» en «Leonardo».
De Culturele Verdragen zijn van een andere categorie. Een boekje met een overzicht
van beurzen uit hoofde van culturele verdragen, gegroepeerd naar land, en
met een overzicht van EU beurzen, wordt jaarlijks door het Nuffic gepresenteerd.De meest recente gegevens over Nederlandse studerenden in het HO in andere
Europese landen dan de nabuurlanden geven het volgende beeld:Denemarken 61Duitsland 2266Spanje 148Frankrijk 790Ierland 26Italië 105Portugal 3Engeland 1019Oostenrijk 66Noorwegen 115Zweden 90Finland 18Zwitserland 267(bron: Unesco-Statiscal-Yearbook 1994; meetjaar 1990/1991)Zij die Eu-beurzen (Erasmus, enz.) ontvangen, zijn nagenoeg allen WSF-gerechtigd.Zij die beurzen uit hoofde van Culturele verdragen ontvingen, zijn bijna
allen niet WSF-gerechtigd. Het gaat hier om jaarlijks ongeveer 150 studerenden.
Deze beurzen worden verstrekt door het ontvangende land. Zij hebben meestal
een duur van 9 maanden en zijn bedoeld volledig kostendekkend te zijn. Toch
zijn er wel kosten die voor rekening van de studerende zelf komen. Daarbij
moet met name worden gedacht aan de reiskosten en het moeten doorbetalen van
de huur voor de kamer in Nederland.Verdeling van deze beurzen naar regio:Europese Unie (naar de toestand van 1994): 20%Noord-Europa en Oostenrijk: 5%Midden- en Oost-Europa: 40%Overige geïndustrialiseerde landen(Canada, Nw Zeeland, Australië, Japan) 5%Overige (ontwikkelingslanden) 30%.Op 19 juli 1994 zond de eerste ondergetekende aan de voorzitter van de
vaste Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen bij brief een
voortgangsrapportage over de in de nota «Grenzen verleggen» (Kamerstukken
II 1991/92, 22 452, nr. 1) aangekondigde beleidsmaatregelen. Deze bevatte
een overzicht van de nationale en internationale programma's voor internationale
samenwerking in het onderwijs in de vorm van de notitie «Statistieken
internationalisering». Eerste ondergetekende neemt voor het antwoord
op de vraag van de leden van de PvdA-fractie naar nadere informatie omtrent
het aantal studerenden buiten en binnen Europa (niet de nabuurlanden) de vrijheid
hen naar deze rapportage te verwijzen. Ook het «Unesco-Statiscal-Yearbook
1994» met als meetjaar 1990/1991 bevat de door deze leden gevraagde
informatie. De leden van de PvdA-fractie vragen vervolgens naar de situatie van die
18-jarigen die ter voorbereiding op hun studie een jaar naar het buitenland
willen. Immers, aldus deze leden, ook de «high-school» wordt in
Nederland gezien als een erkende opleiding. Deze leden menen dat deze gevolgen
de doelstelling van de internationalisering van het onderwijs ongunstig beïnvloeden.Zij vragen wat de regering voor deze categorie studenten kan doen.De leden zijn met name verontrust over hen die zich nu reeds in het buitenland
hebben ingeschreven voor een opleiding in de verwachting een beroep te kunnen
doen op kinderbijslag, maar die ten gevolge van het onderhavige wetsvoorstel
onvoldoende tijd zouden hebben om zich voor een alternatieve studie in Nederland
in te schrijven.Uit de vraagstelling blijkt niet duidelijk wat de leden verstaan onder
«voorbereiding op hun studie». De regering gaat ervan uit dat
dit niet inhoudt het volgen van onderwijs, doch meer is het zich onderdompelen
in een vreemde cultuur anders dan in een onderwijscultuur. Dit levert weliswaar
een bijdrage aan een ook door haar gewenste internationalisering, waaraan
zij via het gevoerde en te voeren beleid op het gebied van onderwijs een bijdrage
levert. Dit houdt echter niet in dat deze buiten het onderwijs vallende individuele
invulling van internationalisering in de huidige gespannen financiële
verhoudingen binnen de onderwijsbegroting moet worden opgevangen.De regering merkt overigens op dat de door de leden in hun voorbeeld genoemde
«high school» weliswaar als onderwijsvorm erkend is, doch niet
als WSF-erkende onderwijsvorm.De regering constateert op grond van het bovenstaande dat wat betreft
de internationalisering van het onderwijs voor Nederlandse studerenden in
het buitenland geen ongunstiger situatie ontstaat dan die waarin de in Nederland
studerenden zich bevinden. Ook deelt de regering niet de vrees die de leden
van de PvdA-fractie uiten voor de studenten die zich momenteel reeds voor
een studie in het buitenland hebben inschreven en rekenen op kinderbijslag.
Immers, de WSF erkent tal van opleidingen in de Europese Unie, waardoor de
kinderbijslag uit het blikveld valt. Daarnaast mag het Nederlandse onderwijsaanbod
rijk en geschakeerd genoemd worden. Zo de door deze leden beschreven situatie
zich al zou voordoen, bestaat er voor de toekomstige student die aan de voorwaarden
voldoet geen belemmering zich aan de door hem gewenste onderwijsinstelling
in te schrijven, ook niet na begin van het studiejaar.De leden van de PvdA-fractie vragen zich af, of bij het vervallen van
de kinderbijslag voor achttienjarigen en ouder en van de WSF voor scholieren
van 18 jaar en ouder in het voortgezet onderwijs, de TS-regeling jonger dan
18 jaar wordt uitgebreid.De regering merkt – in het verlengde van het hiervoor reeds gestelde –
op, dat voor de groep WSF-gerechtigden in het voortgezet onderwijs het aangekondigde
voornemen om deze regeling te ondervangen nog niet als voorstel aan de Staten-Generaal
is aangeboden. Het desbetreffende voorstel ligt thans nog voor advies bij
de Raad van State. Wel kan in zijn algemeenheid worden aangegeven dat het
voornemen van de regering erop is gericht met het voorstel aan te sluiten
bij het voorstel van de Wet tegemoetkoming studiekosten (WTS). Daardoor wordt
voorzien in een ononderbroken overgang in de hoogte van de overheidsbijdrage
voor 16/17-jarigen (KB voor 1 kind en WTS) en de 18+ ers in het voortgezet
onderwijs. Zodoende kan de ook in deze Kamer veelvuldig bepleite gelijkheid
in de klas worden bewerkstelligd. Deze binnenkort bij de Staten-Generaal in
te dienen voorstellen, die betrekking hebben op ruim 65 000 studerenden
in het voortgezet onderwijs en dit in antwoord op de terzake gestelde vraag
van de leden van de PvdA-fractie komen in de plaats van de WSF
voor de betrokken groep studerenden in het voortgezet onderwijs. Voor de afschaffing
van het overgangsrecht van de AKW zoals dit thans wordt voorgesteld, stelt
de regering – behoudens het hiervoor voorgestelde overgangsarrangement –
geen afzonderlijke vervangende voorziening voor.De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat er destijds overgangsrecht
in de WSF is vastgelegd, niet alleen vanwege de komaf van de voor de WSF in
1986 beschikbaar gestelde middelen, maar ook om de studenten, die niet voor
de toepassing van de WSF in aanmerking konden komen via de overdracht van
kinderbijslaggelden door de ouders in de gelegenheid te stellen in het buitenland
dan wel aan niet erkende onderwijsinstellingen te studeren. Zij vragen ook
in te gaan op de kritiek van het CNV en wijzen op de desbetreffende kameruitspraken
over het respecteren van internationale verdragen, ook waar het de ILO betreft.
Zij vragen ook op dit punt om nadere informatie.Het CNV vraagt aandacht voor de deelnemers aan het leerlingwezen die als
gevolg van het afschaffen van het overgangsrecht AKW gedupeerd zullen worden.
Het CNV merkt voorts op dat het perspectief voor een goede beroepskwalificatie
uit het zicht verdwijnt.Wat de dupering van de deelnemers aan het leerlingwezen betreft, wijst
de regering erop dat juist de overgangsregeling die wordt voorgesteld voor
het door dit wetsvoorstel afschaffen van het overgangsrecht voor deze groep
kinderbijslaggenietenden erop is gericht dit te voorkomen.Wat de vrees aangaat voor het verdwijnend perspectief voor een goede beroepskwalificatie
kan worden verwezen naar hetgeen is geantwoord in reactie op terzake gestelde
overeenkomstige vragen van GPV en D66.Overigens moet worden aangetekend dat niet in te zien valt op welke wijze
het voorstel dat ter tafel ligt in strijd zou zijn met enige internationale
verplichting, zo valt mede naar aanleiding van ook de vraag hierover van de
leden van de VVD-fractie mee te delen.De leden van de CDA-fractie vragen de regering in te gaan op de kritiek
van het CNV. De regering is van mening dat de door het CNV gemaakte vergelijking
met de discussie over het woonlandbeginsel niet opgaat. Tijdens de woonlanddiscussie
ging het om de vraag of het gerechtvaardigd was een in Nederland verzekerde
persoon een lagere of in het geheel geen kinderbijslag toe te kennen indien
het kind in een land woont waar de kosten van levensonderhoud aanzienlijk
lager waren dan in Nederland. Deze maatregel zou dus uitsluitend personen
treffen van wie de kinderen buiten Nederland verbleven.Het afschaffen van het overgangsrecht AKW heeft echter zowel een andere
bedoeling als een andere uitwerking. Deze maatregel beoogt te regelen dat
de Nederlandse staat niet langer een vergoeding geeft voor onderwijs waarvan
zij de kwaliteit niet doeltreffend kan controleren. Dit betreft alle vormen
van onderwijs, zowel in Nederland als in het buitenland, die niet onder de
werkingssfeer van de WSF vallen. Uit het overzicht met aantallen betrokken
personen blijkt ook duidelijk dat de groep personen die hierbij is betrokken,
voor ruim tweederde in Nederland woonachtig is. Overigens wordt voor de relatie
met het onderwijs hier verwezen naar het latere antwoord op vragen van de
leden van de GPV-fractie.Naar de mening van de leden van de CDA-fractie staan de argumenten die
thans gehanteerd worden bij de voorgestelde beëindiging van het overgangsrecht
van de AKW 18+ haaks op de indertijd gehanteerde argumenten voor dit overgangsrecht.
Deze leden zijn van oordeel dat de eertijds gehanteerde argumenten ook thans
nog onverminderd van kracht zijn. Zij spreken ook hun zorg uit over het risico
dat ontstaat dat een aantal niet bekostigde instellingen niet
meer toegankelijk zou zijn voor kinderen uit gezinnen met lage inkomens. Zij
vragen de regering dan ook dit onderdeel van het voorstel in heroverweging
te nemen.In de zienswijze van de regering dienen de argumenten die indertijd pleitten
voor het op wens van de Kamer ingevoerde langdurige overgangsrecht thans anders
worden gewaardeerd. Als er geen ontwikkeling in het denken over en waardering
van de genoemde uitgangspunten zou plaatsvinden, dan zou zulks impliceren
dat het als tijdelijk bedoelde overgangsrecht structureel van aard had moeten
zijn daar dan immers de waardering van die uitgangspunten ook op het eertijds
voorziene tijdstip van beëindiging van het overgangsrecht (2010) op dezelfde
wijze zou zijn gewaardeerd.De ontwikkeling in het denken over het overgangsrecht AKW en het waarderen
van de hieraan ten grondslag liggende overwegingen is zeker versneld door
de voornemens van het regeerakkoord over de invoering van de prestatiebeurs.
In het voorgestelde overgangsarrangement voor de reeds rechthebbenden en de
aanpassingsmogelijkheden voor aankomende studerenden ziet de regering voldoende
waarborg dat de door de leden van de CDA-fractie genoemde opleidingssoorten –
aan welke onderwijsinstelling ook gegeven – toegankelijk blijven voor
alle studerenden die daarvoor kiezen ongeacht het ouderlijk inkomen. Derhalve
ziet de regering geen grond om het voorstel te heroverwegen. Daaraan valt
toe te voegen, dat noch het regeerakkoord, noch de begroting van het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid daartoe ruimte bieden.De leden van de VVD-fractie achten bij de afschaffing van het overgangsrecht
AKW twee aspecten van belang: de keuzevrijheid van het onderwijs mag niet
in het geding komen en voorts dient het overgangsrecht op een goede wijze
te zijn geregeld, waarbij bestaande gevallen dan wel gemaakte afspraken op
basis van gerechtvaardigde verwachtingen ontzien moeten worden.Vooraleerst wil de regering in herinnering brengen dat het met de invoering
van de WSF in het leven geroepen langdurige overgangsrecht AKW een weliswaar
verafgelegen doch eindige tijdshorizon kent. Enerzijds impliceert dit dat
aan de toentertijd toegekende argumenten ten gunste van invoering van dit
overgangsrecht geen eeuwigheidswaarde werd toegekend en dat anderzijds –
gegeven de eindigheid van de overgangsrecht – ook toen reeds kon worden
voorzien dat zulks tot gedragsreacties zou leiden. Bij de studerenden, de
vragers naar onderwijs, treedt een mogelijke verschuiving op naar andersoortig,
met studiefinanciering gefaciliteerd onderwijs. En in reactie hierop vindt
een mogelijke aanpassing aan de aanbodzijde van het onderwijs plaats.Deze – in de tijd verafgelegen – vooruitzichten hebben niet
geleid (en zulks is ook niet door de Kamer bepleit) tot het structureel maken
van het overgangsrecht.Wat nieuw is, is dat het regeerakkoord met de voorgenomen versnelde beëindiging
van het overgangsrecht de tijdshorizon dichterbij haalt, met de door de leden
van de VVD-fractie genoemde mogelijke verschuivingen.Uitdrukkelijk wil de regering erop wijzen dat verschuivingen tussen onderwijssoorten
van niet WSF gefaciliteerd onderwijs naar wel als zodanig begunstigd onderwijs
ook zonder de beëindiging van het overgangsrecht AKW zich voordoen. De
onderwijsbekostiging is zo geregeld dat de keuzedynamiek van de verschillende
generaties studerenden wordt geaccommodeerd.Een aanpassing van het onderwijsaanbod aan zich wijzigende vraagomstandigheden
geschiedt geleidelijk en vergt van de aanbieders groot aanpassingsvermogen
en creativiteit. Maar de regering zou dit niet gelijk willen
stellen aan een verschraling van het onderwijsaanbod, zoals de leden van de
VVD-fractie die vrezen.Over de mate waarin zich zulke verschuivingen gaan voordoen en de richting
waarin deze gaan, bestaat geen inzicht. Wel kan tentatief worden aangegeven
dat waar het veelal gaat om deelnemers aan het leerlingwezen een zekere verschuiving
richting mbo aannemelijk is. In hoeverre de afschaffing van het overgangsrecht
AKW een additioneel effect boven op deze zich reeds autonoom manifesterende
verschuiving zal hebben valt moeilijk in te schatten, zodat de hiermee samenhangende
kosten niet betrouwbaar kunnen worden geraamd. In dit verband zij overigens
nog verwezen naar het hierna aan de leden van de GPV-fractie gegeven antwoord.
Daarin wordt aandacht gegeven aan de nu eenmaal noodzakelijke afbakening van
overheidsbetrokkenheid.De regering verwijst naar ook door leden van de PvdA-fractie gestelde
vragen. In antwoord daarop wijst de regering erop dat de afschaffing van het
overgangsrecht AKW door middel van het voorgestelde overgangsarrangement geleidelijk
wordt doorgevoerd. De reeds bestaande gevallen van de in dat arrangement aangegeven
groep worden ontzien. Maar daarvoor zullen niet in de plaats komen de TS-regeling
of de schoolspecifieke regeling die dient ter vervanging van de WSF voor het
voortgezet onderwijs. Wel draagt het nu voorziene overgangsrecht eraan bij,
dat ook aanbieders van onderwijs zich met een zekere geleidelijkheid van de
verandering geconfronteerd weten.De leden van de VVD-fractie vragen of met dit voorstel de vrijheid van
ouders en kinderen die onderwijssoort te kiezen die hun het meest geëigend
lijkt, niet in het geding komt. Deze keuzevrijheid zou, aldus deze leden,
zijn gegarandeerd op basis van internationale verdragen. De leden van de VVD-fractie
noemen in dit verband het ECRM en het BuPo-verdrag.Voorafgaande aan het antwoord merkt de regering op dat de vrijheid van
schoolkeuze in deze verdragen betekent dat het aan de ouders of leerlingen
niet mag worden verboden onderwijs van eigen godsdienst of levensbeschouwing
te geven. Die vrijheid betekent niet dat de overheid dat onderwijs ook altijd
zou moeten betalen of de leerlingen in dat onderwijs toelagen zou moeten verschaffen.Wat betreft de volgens de leden van de VVD-fractie door internationale
verdragen gegarandeerde keuzevrijheid en een daarop gebaseerd mogelijk ingesteld
beroep, merkt de regering nog op dat niet valt in te zien hoe het BuPo-verdrag
en de daarin voor het onderwijs relevante artikelen 2, 18 vierde lid, 26 en
27 met het wetsvoorstel zouden worden geschonden.Ook op grond van het Europese Verdrag van de Rechten van de Mens in de
artikelen 1, 10, 14, 17 en 60 valt tot het niet nakomen van verplichtingen
niet te concluderen. Evenmin is hetgeen in het bij dit verdrag gevoegde Eerste
Protocol ten aanzien van onderwijs geldende en bijgevolg voor de onderhavige
vraag relevante artikel 2 in het geding. Dat artikel stelt immers niet anders
dan dat niemand het recht op onderwijs mag worden ontzegd.Over de naar aanleiding van deze verdragen tot op heden ontstane jurisprudentie
is aan de regering geen rechterlijke uitspraak bekend die ter zake procesrisiko
zou opleveren.De leden van de VVD-fractie menen voorts dat, niettegenstaande het door
de regering benadrukte belang, elk initiatief tot het volgen van internationale
stages en opleidingen door het voorliggende wetsvoorstel financieel wordt
afgestraft.Te dien aanzien merkt de regering op dat onder de huidige WSF alsook onder
het onderhavige wetsvoorstel onveranderd de mogelijkheid blijft bestaan
voor het volgen van stages en (volledige) opleidingen in het buitenland.Het daartoe tot nu toe gevoerde beleid, en daarmee onderschrijft de regering
het onverminderde belang ervan, ondervindt door het onderhavige wetsvoorstel
geen hinder. Integendeel. Weliswaar verandert de aard van de studiefinancieringscondities
waaronder Nederlanders in het buitenland kunnen studeren, immers, inzover
zij onder de werking van de Wet op de studiefinanciering vallen is hun recht
op studiefinanciering op dezelfde wijze opgebouwd als voor andere studerenden
in het hoger onderwijs.De regering herinnert er graag aan dat de student ook na zijn afstuderen
nog de mogelijkheid bezit om een stage in het buitenland te verwerkelijken.
Immers, de diploma-eis en het daarbijbehorende omzettingsmoment is gesteld
op 6 jaar. Indien de student in bijvoorbeeld de 55ste maand zijn doctoraal
veilig stelt, kan hij met overheidssteun tot aan de 72ste maand een buitenlandse
stage volgen. De regering is het dan ook niet eens met de gedachte als zou
het onderhavige wetsvoorstel leiden tot een financiële afstraffing.Wat betreft gedeeltelijke compensatie via de buitengewone lastenaftrek
voor hen die geen aanspraak hebben op WSF of AKW wordt op deze plaats verwezen
naar paragraaf 1.7 van deze nota.Op de vraag van de leden van de VVD-fractie naar een voorziening voor
ouders, waarvan kinderen het komende jaar in het buitenland gaan studeren
en zich voor die studie reeds hebben aangemeld, reageert de regering afwijzend.
Afgezien van het feit dat het type voorziening waar deze leden om vragen niet
goed vorm te geven is met toereikende waarborgen tegen onbedoeld gebruik,
is er een afweging. Het zou hoe dan ook gaan om hoger onderwijs, waarvan geen
in Nederland gelegitimeerde toetsing op voortgang, voltijdsheid en aanwezigheid
bestaat. Dit zijn nu juist mede redenen om vervroegd tot afschaffing van de
overgangsregeling te concluderen. Dat weegt in de visie van de regering zwaarder
dan bij anticipatie op een termijn van ruim een half jaar gemaakte plannen,
waaromtrent een sluitende bewijsregeling niet goed vorm te geven is.De regering kan er wel enig gevoel voor opbrengen dat het de leden van
de D66-fractie amuseerde, dat de afschaffing van het overgangsrecht AKW van
overgangsrecht werd voorzien. Dat ligt evenwel in de opmerkelijke aard van
de bestaande regeling besloten.De leden van de D66-fractie merken op dat de regering aan het verzoek
van de Raad van State tot het geven van een overzicht van de gevolgen van
de afschaffing van de AKW 18+ voor de instellingen met studenten die van de
AKW afhankelijk zijn geen gehoor heeft gegeven. Zij vragen waarom dit overzicht
niet is gegeven en bovendien vragen zij alsnog een dergelijk overzicht.Naar aanleiding hiervan moet worden vermeld dat een lijst van instellingen
met studerenden die van de AKW afhankelijk zijn niet voorhanden is. Het is
in verband hiermee niet mogelijk thans een overzicht te geven van de gevolgen
van de afschaffing van de AKW18+ voor de instellingen. In zijn algemeenheid
kan echter worden gesteld dat verwacht kan worden, dat zonder nadere voorzieningen,
minder aanmeldingen van leerlingen bij deze instellingen zullen plaatsvinden.Verder zijn de leden van de D66-fractie verheugd met de overgangsregeling
die is getroffen ten aanzien van studenten voor wie over het eerste kwartaal
1995 kinderbijslag werd ontvangen. Het gaat hen echter te ver, dat studenten
die in het eerste kwartaal wel studeren, maar voor wie bijvoorbeeld vergeten
is kinderbijslag aan te vragen, niet voor de overgangsregeling in aanmerking
komen. Naar aanleiding hiervan valt allereerst op te merken, dat opleidingen
in de regel aanvangen in de maand september van een jaar. Voor studerenden
die in september 1994 met een opleiding begonnen zijn, waarvoor recht op kinderbijslag
bestaat, zal in de meeste gevallen dan ook over het eerste kwartaal 1995 kinderbijslag
zijn uitgekeerd. Voor het enkele geval waarin de ouders vergeten zijn kinderbijslag
aan te vragen, kan dit alsnog met terugwerkende kracht worden gerealiseerd.
De AKW biedt thans nog de mogelijkheid kinderbijslag met terugwerkende kracht
aan te vragen. Deze mogelijkheid wordt in het wetsvoorstel Vereenvoudiging
AKW, Kamerstukken 23 795, gesteld op één jaar.Met betrekking tot de huishoudkinderen van 16 en 17 jaar en de huishoudkinderen
in het buitenland vragen de leden van de D66-fractie wat hen aan inkomen rest
wanneer het overgangsrecht wordt afgeschaft en of de regering overgangsrecht
voor deze kinderen niet op zijn plaats acht.In antwoord hierop deelt de regering mee, dat op kinderen van 16 en 17
jaar en op kinderen in het buitenland het bijstandsregime niet van toepassing
is. Eventueel kunnen (de ouders van) huishoudkinderen van 16 en 17 jaar op
titel van werkloosheid in aanmerking komen voor kinderbijslag. Om voor kinderbijslag
in aanmerking te komen zal dan wel aan de voorwaarden die de AKW stelt moeten
worden voldaan. Eén van die voorwaarden is, dat het kind tijdig moet
zijn ingeschreven bij de Arbeidsvoorzieningsorganisatie.Hoewel de regering zich bewust is van de inkomensachteruitgang waarmee
de (ouders van deze) kinderen door afschaffing van het kinderbijslagrecht
voor 18-plussers worden geconfronteerd wordt een overgangsregeling, die zou
moeten passen in het kader van het totale beleid van het Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, niet overwogen.De leden van de D66-fractie vragen om een ruimere overgangsregeling voor
mensen die in het buitenland gaan studeren. Deze leden vragen voorts of de
bereidheid bestaat om met een ruimer erkenningsbeleid in het kader van de
WSF te compenseren wat zou worden weggenomen door de beëindiging van
het overgangsrecht AKW aan mogelijkheden om in het buitenland te studeren.
Ook de hoogte van de enkelvoudige kinderbijslag in het overgangsarrangement
heeft deze leden enigszins verbaasd.Bij het beperkte overgangsarrangement dat in het leven is geroepen voor
de beëindiging van het overgangsrecht AKW is de beperkte beschikbaarheid
van financiële middelen van betekenis geweest. De beperkte ruimte die
beschikbaar was, heeft de regering dan ook ingezet. In de memorie van toelichting heeft de regering erop gewezen dat het betrokkenen
voor wie het overgangsrecht beëindigd wordt vrij staat naar met SF gefaciliteerd
onderwijs te gaan. Daarmee is naast het genoemde overgangsarrangement derhalve
een andere weg geïndiceerd ter opvanging van de gevolgen van de beëindiging.
Voorts valt op te merken dat het buitenlandse onderwijs dat voor SF in aanmerking
brengt geleidelijk meer opleidingen en instellingen omvat. Voor zover er sprake
zou zijn van een kwalitatief zinvolle uitbreiding van de wettelijke mogelijkheden
in dit opzicht bestaat daartegen geen bezwaar. Dat blijft onverlet, ingeval
het in werking treden van dit voorstel de aanleiding is voor bredere toepassing
van artikel 9, derde lid, van de WSF.Wat betreft de fiscale lastenaftrek zij ook hier verwezen naar paragraaf
1.7 van deze nota. In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks, volgt
hierbij een korte uiteenzetting van de maatregelen die in voorliggend wetsvoorstel
op het gebied van de AKW worden voorgesteld.Het kinderbijslagrecht wordt per 1 oktober 1995 afgeschaft voor studerenden
van 18 tot 25 jaar, die niet onder de werkingssfeer van de WSF vallen. Voor
studerenden (anders dan in het leerlingwezen) voor wie over het eerste kwartaal
1995 kinderbijslag werd ontvangen bestaat bij wijze van overgangsregeling
nog gedurende ten hoogste drie jaar recht op enkelvoudige kinderbijslag, voorzover
niet van opleiding wordt gewisseld. Voor een kind dat een studie volgt aan
een opleiding in het leerlingwezen bestaat dit recht nog voor de maximale
duur van de opleiding (twee jaar).Voor werkloze schoolverlaters van 18 tot 21 jaar vervalt het recht op
kinderbijslag zodra de nieuwe Algemene bijstandswet (Kamerstukken 22 545)
in werking treedt. Per diezelfde datum wordt het bijstandsregime op deze kinderen
van toepassing. Ditzelfde geldt voor huishoudkinderen van 18 tot 25 jaar.
De wachttijd in het kader van de Rww komt voor deze kinderen te vervallen.Voor huishoudkinderen van 16 en 17 jaar vervalt per 1 oktober 1995 het
kinderbijslagrecht, zonder dat daarvoor een andere voorziening in de plaats
komt.Op de betekenis van de voorgestelde maatregel voor het volgen van onderwijs
in het buitenland, met inbegrip van het deelnemen aan uitwisselingsprogramma's,
ging de regering hiervoor reeds in. Voorts doen naar het oordeel van de regering
onbedoelde effecten op migratie, als waar de leden van de GroenLinks-fractie
op doelen, zich niet voor.De leden van de RPF-fractie informeren hoe onder het nieuwe regime na
afschaffing van het overgangsrecht AKW de financiële positie voor ouders
van studerenden zal zijn. Voorts willen deze leden weten of de argumenten
op grond waarvan destijds het overgangsrecht is gecreëerd nu niet meer
van toepassing zijn.Voor het inzicht in de financiële positie van ouders van kinderen
voor wie het recht op kinderbijslag vervalt ten gevolge van de afschaffing
verwijst de regering naar de antwoorden in paragraaf 1.7 van deze nota.De vraag van deze leden of onderwijs dat niet is bekostigd, aangewezen
of erkend ertoe leidt dat de ouders tijdens het volgen voor de kosten daarvan
komen te staan wordt, bijverdiensten van het kind of steun van derden voorbehouden,
in praktische zin bevestigend beantwoord. Dat ligt ook in de rede als het
gaat om onderwijs dat zich onttrekt aan de normen als gesteld in de WSF.Voor reactie op de verwijzing door deze leden naar de argumenten die eertijds
bepalend waren toen er tot overgangsrecht werd geconcludeerd verwijst de regering
allereerst naar het aan de leden van de CDA-fractie gegeven antwoord. Daar
valt nog aan toe te voegen, dat het zou moeten gaan om onderwijs, dat geleidelijk
uit het oneigenlijke domein van de indirecte vraagfinanciering uit hoofde
van SZW-beleid in het blikveld geraken zou van de kwaliteitsbewakingsmechanismen
die in het OCenW-domein functioneren.Met betrekking tot de afschaffing van het overgangsrecht AKW vraagt de
SGP-fractie, of de wijziging een verbetering van de financiële positie
voor een deel van de huishoudkinderen inhoudt.De regering antwoordt dat voor de huishoudkinderen van 18 tot 21 jaar
voor wie recht op bijstand ontstaat, de uitkeringsnorm gebaseerd is op het
huidige kinderbijslagniveau. Voor de huishoudkinderen van 21 tot 25 jaar geldt
een hogere bijstandsnorm, namelijk die voor een alleenstaande volwassene.
Deze norm ligt hoger dan het kinderbijslagniveau zodat voor deze groep huishoudkinderen
inderdaad een verbetering van de financiële positie optreedt.
Hierbij dient echter te worden opgemerkt dat gemeenten in het algemeen de
bevoegdheid hebben (artikel 13h ABW) om in individuele gevallen van deze norm
af te wijken en de bijstand af te stemmen op de werkelijke bestaanskosten
van betrokkene.Verder kan voor wat betreft de verplichting tot beschikbaarheid voor de
arbeidsmarkt worden opgemerkt, dat in principe ook voor de huishoudkinderen
deze verplichting zal gelden. Een gemeente kan in een individueel geval besluiten
tot ontheffing van deze verplichting.De leden van de GPV-fractie informeren of het voorstel tot afschaffing
van het overgangsrecht AKW is ingegeven door ontwijkend gedrag van studenten.
Zij kunnen daar weliswaar begrip voor opbrengen, maar stellen dat dit niet
ten koste mag gaan van degenen die voor het volgen van een opleiding afhankelijk
zijn van kinderbijslag.Voor motivering van de uit het regeerakkoord voortvloeiende afschaffing
van het overgangsrecht is de regering in de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel ingegaan.De regering is niet van oordeel dat de afschaffing ten koste gaat van
degenen die voor het volgen van een opleiding afhankelijk zijn van kinderbijslag.
Met de voorgestelde overgangsregeling kan immers de hierdoor begunstigde categorie
studerenden zijn opleiding afmaken. In aanvulling op hetgeen in de memorie
van toelichting is gesteld wordt erop gewezen dat aankomende studerenden de
mogelijkheid hebben zich op de nieuwe situatie in te stellen.De leden van de GPV-fractie vragen naar de gevolgen van het afschaffen
van het AKW-overgangsrecht voor instellingen die buiten de WSF vallen, en
vragen in dat verband naar de consistentie met het beleid in het kader van
de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB).De regering stelt vast, dat het laten vervallen van de kinderbijslag 18+
inderdaad gevolgen kan hebben voor instellingen met leerlingen waarvan de
ouders op die kinderbijslag een beroep doen. Het gaat daarbij overigens om
een gevolg dat in elk geval zou zijn opgetreden, zij het op langere termijn.
De regering meent, dat het niet tot de overheidsverantwoordelijkheid hoort
het onderwijs dat aan de vraagzijde in feite via de kinderbijslag mede wordt
gefinancierd in stand te houden. Het bestaan van het onderhavige overgangsrecht
heeft de ruimte gelaten voor onderwijsinstellingen om zich via de Wet op de
erkende onderwijsinstellingen (WEO) met hun opleidingen een plaats te verwerven
op de «school-studietabel» voor de uitvoering van de WSF. Daar
waar dat niet gebeurde wordt kennelijk niet voldaan aan de eisen van kwaliteit
en/of voltijdsheid en/of opleidingsduur die onder de onderwijswetten en de
WSF van toepassing zijn, of is er sprake van de wens geheel buiten overheidsbemoeienis
te blijven.Dat zijn allemaal legitieme zaken, maar evenzeer zaken die maken dat het
gaat om jongeren ten aanzien van wie niet kan worden verondersteld dat zij
wegens gekwalificeerde voltijdse studie niet beschikbaar kunnen zijn voor
de arbeidsmarkt. Dus gaat het om jongeren voor wie een aan de ouders te verstrekken
overheidsbijdrage in het levensonderhoud niet langer te rechtvaardigen valt.De WEB biedt in de kwalificatiestructuur de ruimte voor tal van opleidingsvormen
en tal van variaties op het thema «voltijd/deeltijd». Vandaar
ook het opnemen in dat wetsvoorstel van toereikende afbakeningen met het oog
op de vraag of het zal gaan om onderwijs dat de studerenden in aanmerking
brengt voor tegemoetkoming uit hoofde van de WSF of hun ouders voor tegemoetkoming
op grond van straks de WTS. In dat opzicht wordt het Stoeb-gedachtengoed in
de WEB vertaald.Op vraag van de leden van de GPV-fractie of afschaffing van het AKW-overgangsrecht
niet ertoe zal leiden dat meer jongeren zonder startkwalificatie op de arbeidsmarkt
verschijnen antwoordt de regering dat het onderwijsaanbod in
Nederland – ook als in een enkel geval er een opleiding niet open te
houden zou zijn, door het wegvallen van door AKW-steun koopkrachtige vraag –
zodanig gevarieerd is, dat hij een dergelijk effect niet vreest.De regering geeft de leden van de GPV-fractie overigens in overweging
dat het aantal situaties, waarin meer kinderen in een gezin kinderbijslag
ontvangen uit hoofde van de hier af te schaffen regeling, uiterst beperkt
zal zijn. Voor de fiscale aspecten zij ook hier verwezen naar paragraaf 1.7.
van deze nota.De leden van de GPV-fractie pleiten voor een overgangsregeling voor alle
huishoudkinderen, ook voor de huishoudkinderen van 18 jaar en ouder. Dit,
omdat het feit dat op deze categorie het bijstandsregime van toepassing zal
zijn, naar de mening van de fractie geen soelaas hoeft te bieden.Het is juist dat de huishoudkinderen van 18 jaar en ouder die een beroep
doen op de bijstandswet niet zonder meer recht op bijstand verkrijgen. Voor
het recht op bijstand bestaat immers de verplichting om beschikbaar te zijn
voor de arbeidsmarkt. Het is aan de gemeente om te beoordelen of betrokkene
op grond van sociale omstandigheden van deze arbeidsmarktverplichting kan
worden vrijgesteld. De regering vindt het niet nodig om voor die gevallen
waarbij de gemeente, gelet op de sociale omstandigheden, een vrijstelling
van de arbeidsmarktverplichting niet in de rede vindt liggen, een overgangsrecht
te creëren. Het is dan immers de individuele keuze van betrokkene om
niet beschikbaar te zijn voor de arbeidsmarkt en daardoor geen recht te hebben
op bijstand. 1.6 Gevolgen voor de bijstandIn reactie op de constatering van de leden van de CDA-fractie dat de gevolgen
voor de bijstandsregeling worden onderschat, merkt de regering op dat zij
zich realiseert dat met het laten vervallen van de wachttijd in de Rijksgroepsregeling
werkloze werknemers (Rww), gemeenten geconfronteerd worden met een grotere
instroom van werkloze schoolverlaters. Daar staat echter tegenover dat, nu
de AKW-fase wordt overgeslagen, een betere aansluiting mogelijk is omdat de
WSF evenals de bijstand een maandsystematiek heeft. Dit in tegenstelling tot
de AKW die een kwartaalsystematiek heeft.Het belangrijkste voordeel van de onmiddellijke toegang tot de bijstand
is dat in die gevallen waarbij sprake is van knelpunten met betrekking tot
de toetreding tot de arbeidsmarkt, direct aktie kan worden ondernomen, zonder
dat eerst een wachttijd van een half jaar geldt. Juist voor deze probleemgevallen
is het van belang dat zo snel mogelijk een aktie kan worden ondernomen. De
commissie sociale voorzieningen van de Sociaal Economische Raad (SER) ziet
dit in haar advies van 16 december 1994 als een belangrijk voordeel van het
afschaffen van de wachttijd Rww.De leden van de VVD-fractie vragen waarom voor de werkloze schoolverlaters
geen wachttijd van 6 maanden wordt gehanteerd. Indien voor deze categorie
een wachttijd van een half jaar zou worden gehanteerd zou dit betekenen dat
betrokkenen gedurende deze periode in het geheel geen tegemoetkoming in de
kosten van levensonderhoud hebben. De regering acht dit ongewenst. Door de
werkloze schoolverlaters direct recht op bijstand te verlenen, waarbij de
bijstandsnorm nauw aansluit bij het huidige kinderbijslagniveau, worden ongewenste
inkomenseffecten voorkomen. 1.7 Fiscale aspectenDe leden van de PvdA-, de CDA- en de VVD-fractie vragen om meer duidelijkheid
over de fiscale aspecten van het onderhavige voorstel. Met name de fiscale
kwalificatie van de in het voorstel vervatte omzettingen achten zij van belang.De regering merkt op dat de Staatssecretaris van Financiën zich momenteel
beraadt op een integrale benadering van de studiefinancieringsproblematiek.
Daarbij wordt ook de mogelijkheid bezien om beurzen ingevolge de WSF volledig
te defiscaliseren. Overweging daarbij is dat de defiscalisering van de huidige
beurzen, door het stijgende aandeel van de studiekosten daarin, reeds bijna
volledig is. Hierbij dient uiteraard de band met de aftrek van studiekosten
niet uit het oog te worden verloren; ook moet de afbakeningsproblematiek nog
nader worden bestudeerd. Voor dit moment zijn er mede gezien de staande jurisprudentie
(vgl. BNB 1962/105) en de beleidslijn die de fiscus hanteert, geen feitelijke
problemen.Aan de leden van de VVD-fractie vermeldt de regering nog dat de voorwaardelijke
prestatieleningen geen aftrekpost vormen voor de student. Deze leningen vormen
immers geen uitgaven. Zij stellen de studerende in staat uitgaven te doen.
Tot deze uitgaven kunnen ook (aftrekbare) studiekosten behoren.Tevens vragen de leden van de CDA-fractie of aanpassingen op het punt
van de buitengewone-lastenaftrek van studiekosten in het verschiet liggen.De regering antwoordt dat met betrekking tot deze aftrekmogelijkheid momenteel
wordt gestudeerd op een vooral praktische, en voor studenten duidelijke oplossing
die zou moeten voorkomen dat de in het ene jaar werkelijk gemaakte studiekosten
van invloed zijn op het belastbare inkomen van een ander jaar. In dat kader
zou ook een forfaitering van de studiekostenaftrek aan de orde kunnen komen.De leden van de fracties van de VVD, D66, GroenLinks en van het GPV stellen
vragen over de inkomenseffecten bij ouders van kinderen voor wie als gevolg
van het wegvallen van het overgangsrecht het recht op kinderbijslag vervalt.
Zij wensen duidelijkheid over de mogelijkheid tot compensatie van deze effecten
via de buitengewone-lastenaftrek voor kosten van levensonderhoud.Dienaangaande deelt de regering mede dat de Staatssecretaris van Financiën
voorshands geen wijzigingen overweegt met betrekking tot de buitengewone-lastenaftrek
ter zake van kosten van levensonderhoud voor kinderen van 18 tot en met 26
jaar. Dit betekent dat ouders van kinderen voor wie ingevolge het vervallen
van het overgangsrecht het recht op kinderbijslag vervalt, in veel gevallen
gedeeltelijk voor dit inkomensnadeel zullen worden gecompenseerd via de buitengewone-lastenaftrek.
Voorwaarde voor deze aftrek is dat de ouders geheel of gedeeltelijk blijven
voorzien in de kosten van het levensonderhoud van hun kind. Dit betekent dat
zij ten minste f 56 per week moeten bijdragen in de onderhoudskosten.
De hoogte van de aftrek bedraagt in dat geval f 2 700 per jaar.
Dit bedrag wordt verdubbeld tot f 5 400 per jaar indien meer dan
de helft van de kosten van levensonderhoud voor rekening van de ouders komt
en het wordt verdrievoudigd tot f 8 100 per jaar indien het kind
uitwonend is en de kosten van levensonderhoud voor meer dan 90% door de ouders
worden gedragen.In de volgende tabellen wordt voor de eerste tariefschijf een vergelijking
gemaakt tussen de kinderbijslagbedragen en het netto-effect van de buitengewone-lastenaftrek.
Naarmate men in de tweede of derde tariefschijf terecht komt, wordt het effect
van de buitengewone-lastenaftrek groter en het verschil met de kinderbijslag
kleiner. GezinssituatieEnkelvoudige
kinderbijslag Netto voordeel buitengewone-lastenaftrekVerschil
18 jaar voor 02.10.1994Verschil 18 jaar na 01.10.199418
jaar voor 02.10.199418 jaar na 01.10.19941 kind160014001017583383 2 kinderen22001800101711837833 kinderen2200180010171183783 GezinssituatieTweevoudige
kinderbijslag Netto voordeel buitengewone-lastenaftrekVerschil
18 jaar voor 02.10.1994Verschil 18 jaar na 01.10.199418
jaar voor 02.10.199418 jaar na 01.10.19941 kind380032002033176711672 kinderen43003700203322671667 3
kinderen49004100203328672067 GezinssituatieDrievoudige
kinderbijslag Netto voordeel buitengewone-lastenaftrekVerschil
18 jaar voor 02.10.1994Verschil 18 jaar na 01.10.199418
jaar voor 02.10.199418 jaar na 01.10.19941 kind590050003050285019502 kinderen70006000305039502950 3
kinderen76006400305045503350Wat betreft de vraag van de leden van de VVD-fractie binnen welk tijdsbestek
wettelijke aanpassingen op fiscaal gebied kunnen worden tegemoet gezien, merkt
de regering op dat de Staatssecretaris van Financiën voornemens is eventuele
aanpassingen hetzij in een nota van wijziging op het onderhavige wetsvoorstel
mee te nemen, indien althans deze aanpassingen zodanig beperkt van karakter
blijken te zijn dat advisering door de Raad van State niet nodig is, hetzij
bij een andere gelegenheid voor te stellen met 1 januari 1996 als ingangsdatum.
 2. Uitvoering van het wetsvoorstelDe leden van de PvdA-fractie vragen om een nadere analyse met betrekking
tot de besparingen die zijn ingeboekt op het terrein van de uitvoering. In
het bijzonder zijn de leden van de PvdA-fractie bezorgd over de haalbaarheid
van een doelmatige uitvoering wanneer naast elkaar tempobeurzen en prestatiebeurzen
bestaan en na de recente Wet Stoeb weer een wijziging van het stelsel van
studiefinanciering plaatsvindt. Deze leden vragen zich af of het naast elkaar
bestaan van verschillende soorten beurzen uitnodigt tot oneigenlijk gebruik.De regering bemerkt een misverstand bij de leden van de PvdA-fractie ten
aanzien van ingeboekte besparingen op het terrein van de uitvoering. In de
memorie van toelichting is in paragraaf 2 gesteld dat «de besparingen
die voortvloeien uit het voorstel kunnen wat de uitvoering betreft derhalve
worden gerealiseerd». Hier is niet gedoeld op een besparing op de apparaatskosten
bij IB-Groep of bij de instellingen, maar op het feit dat de uitvoerbaarheid
van het voorliggende wetsvoorstel geen belemmering zal zijn voor de uitvoering
van het wetsvoorstel zelf en de realisatie van de besparingen die uit het
wetsvoorstel voortvloeien. In reactie op de zorg van de leden van de PvdA-fractie over de haalbaarheid
van een doelmatige uitvoering wil de regering graag deze zorg wegnemen. Bij
de vormgeving van de prestatiebeurs is waar mogelijk aangesloten bij de huidige
WSF. De hoogte van de uitkeringen is niet gewijzigd en de prestatie-eis voor
eerstejaars studenten is gelijk aan de studievoortgangseis. Registratie van
de diploma's en de termijn waarbinnen deze wordt gehaald vindt nu ook plaats
bij instellingen. Deze gegevens worden ook nu doorgegeven aan de IB-Groep
voor andere doeleinden.De prestatiebeurs wordt met overgangsrecht ingevoerd, waardoor voor de
totale groep sf-gerechtigden verschillende regimes gelden. Dit is in essentie
een cohortbenadering: voor studenten die op verschillende momenten hun studie
in het hoger onderwijs aanvangen gelden verschillende financieringsarrangementen.Het naast elkaar bestaan van verschillende regimes kan volgens de regering
alleen tot oneigenlijk gebruik uitnodigen als de student door eigen gedrag
het voor hem geldende regime kan beïnvloeden. Als de formulering van
de voorwaarden voor de onderscheiden regimes plaatsvindt op een wijze dat
de student met eigen gedrag het regime niet kan beïnvloeden kan er geen
sprake zijn van oneigenlijk gebruik.De vraag of een student studiefinanciering ontvangt onder de voorwaarden
van studievoortgangscontrole of prestatiebeurs is gerelateerd aan het moment
waarop deze student voor het eerst studiefinanciering ontvangt voor het volgen
van HO. Deze datum is het moment van start van het nieuwe (WHW) studiejaar
en is gelijk aan het eerste moment waarop nieuwe studenten studiefinanciering
voor het volgen van HO toegekend kunnen krijgen. Op deze wijze is zorg gedragen
voor het voorkomen van oneigenlijk gebruik.De leden van de PvdA-fractie zouden het op prijs stellen indien nader
kan worden ingegaan op de relatie tussen de invoering van het diplomamodel
met betrekking tot de prestatiebeurs en de uiteindelijke vormgeving van het
nieuwe stelsel van studiefinanciering. Mede met het oog op de opmerking van
de Raad van State dat het gewenst zou zijn te wachten met tijdelijke veranderingen
in het huidige stelsel van studiefinanciering, zouden de leden van de PvdA-fractie
het op prijs stellen als er sprake is van een «no regret»-beleid.
Deze leden vragen zich af of het tijdstip van de invoering van deze wijzigingen
niet veel te laat is om de beginnende studenten goed voor te lichten over
wat hen te wachten staat.Naar aanleiding hiervan valt, in lijn met het gestelde in paragraaf 1
van deze nota, te vermelden, dat de invoering van de prestatiebeurs de budgettaire
voorwaarden schept om ordelijk van gedachten te kunnen wisselen over de toekomst
van de WSF. Dat laat onverlet, dat zowel met het oog op de discussie over
het stelsel van HO, als bij het gesprek over de toekomst van de WSF in het
HO de inzet van de regering is «waar gift is, is gepresteerd»;
dat is ook passend in het kader van het regeerakkoord. Tegen die achtergrond
van streven naar continuïteit verdedigt de regering ook het voorliggende
wetsvoorstel. Tegelijk zou het prematuur zijn deze gedachte over de randvoorwaarde
voor de komende beleidsvorming ook zonder meer als randvoorwaarde voor het
beleidsgesprek aan te nemen. Daarmee zouden andere gesprekspartners, niet
in de laatste plaats de Staten-Generaal, met een poging tot een politiek van
voldongen feiten worden geconfronteerd. De leden van de PvdA-fractie zullen
uit het voorgaande kunnen opmaken, dat wat de regering betreft er geen risico
is van «regret-beleid». De kwaliteit van het debat over het voorliggende
wetsvoorstel sterkt de regering in dat optimisme.De regering deelt de zorg van onder meer de leden van de PvdA-fractie
voor een goede en tijdige voorlichting aan aankomende studenten over de prestatiebeurs.
Om die reden heeft hij zich ook bij brief van 29 maart 1995 (SFB-95 007347/1370)
gewend tot de voorzitters van beide Kamers der Staten-Generaal, teneinde de
vrijheid te verwerven om de voorlichting ter hand te laten nemen.De leden van de CDA-fractie vragen of de IB-Groep schriftelijk heeft meegedeeld
dat de uitvoering geen beletsel vormt. Daarbij vragen zij specifiek naar mogelijke
problemen bij het beheer van een groot aantal debiteuren en, evenals de leden
van de GPV-fractie, of invoering per 1 september 1995 mogelijk is, zowel voor
IB-Groep en instellingen.Op deze vraag van de leden van de CDA-fractie kan de regering bevestigend
antwoorden. In dat verband past ook een verwijzing naar hetgeen elders in
deze nota reeds naar voren is gebracht.De IB-Groep onderkent dat de in het wetsvoorstel opgenomen maatregelen
een ingrijpende wijziging betekenen in de praktische uitvoering van het stelsel
van studiefinanciering. De IB-Groep heeft aangegeven dat door het herzien
van eerder vastgestelde prioriteiten bij de toedeling van de beschikbare capaciteit
en het aanbrengen van een fasering in het aanpassingstraject, invoering met
ingang van het komende studiejaar mogelijk is. De IB-Groep heeft, tegelijkertijd
met de vaststelling dat het wetsvoorstel uitvoerbaar is, laten weten dat hierbij
moet worden voldaan aan stringente voorwaarden. Op de eerste plaats is het
automatiseringstraject kritiek. Onder meer loopt de voorbereiding op de aanpassing
van de geautomatiseerde systemen vóór op de parlementaire besluitvorming.
Ingrijpende wijzigingen van de voorgestelde uitgangspunten kunnen niet of
nauwelijks worden aangebracht in dit traject, zonder dat de beoogde invoeringsdatum
in gevaar komt. De benodigde systeemaanpassingen zullen pas worden geïmplementeerd
in de maand juli 1995. Aangezien dat tijdstip dicht bij de geplande invoeringsdatum
ligt, deelde de IB-Groep mee dat er dan geen ruimte aanwezig voor het herstellen
van onvolkomenheden of andere wijzigingen. Op de tweede plaats voorzag de
IB-Groep dat de communicatie omtrent dit wetsvoorstel door het dermate korte
invoeringstraject onder druk zal komen te staan, waardoor het geven van adequate
voorlichting niet mogelijk zou zijn.Inmiddels zijn in overleg met de IB-Groep stappen ondernomen om de uitvoeringsvoorwaarden
te garanderen en zodoende uitvoeringsrisico's – waaronder ook het probleemloos
beheren van een groot aantal debiteuren – waar mogelijk te verminderen.
Het gaat daarbij onder meer om de herziening van de door de IB-Groep aangegeven,
eerder vastgestelde prioriteiten bij de toedeling van de beschikbare capaciteit,
de voorbereiding, intensivering en aanvang van het voorlichtingstraject.De opvatting van de regering is dan ook gebaseerd op de door de IB-Groep
geconstateerde uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel en de nadere afspraken
over het verminderen van verdere uitvoeringsrisico's. Daaronder is – als ook elders in deze nota aangeduid – begrepen
geweest het afwegen van de invoeringsdata voor de VO-18+regeling waarover
de Raad van State zeer recent heeft geadviseerd en voor het «c+3»-wetsvoorstel
(Kamerstukken 24 025). Ook zijn afspraken voor de komende paar jaar gemaakt
over het financieren van de benodigde specifieke voorlichtingsinspanning.Met dit alles zijn naar het oordeel van de IB-Groep en de regering toereikende
voorwaarden geschapen voor uitvoering van het wetsvoorstel zoals het er thans
ligt.De constatering van de leden van de fractie van GroenLinks dat de cohortbenadering
zal leiden tot verschillende systemen naast elkaar wordt door de regering
onderschreven. Dit is overigens geen novum in de studiefinanciering. De beperking
van de gemengde studiefinancieringsduur tot de periode c+1 (Kamerstukken 21 889)
is bijvoorbeeld met overgangsrecht ingevoerd. Alleen studenten die per 1 augustus 1991 (destijds moment van aanvang studiejaar 1991/92 in hbo) zich
voor het eerst inschreven voor een opleiding in het HO en op grond daarvan
voor het eerst aanspraak maakten op studiefinanciering hadden geen recht meer
op c+2 gemengde studiefinancieringsduur. Op dit moment studeren er dus twee
groepen studenten aan de hogescholen en universiteiten; studenten met ruwweg
c+2 gemengde studiefinancieringsrechten en met c+1 gemengde studiefinancieringsrechten.
Dit is uitvoerbaar.Ervaring met overgangsrecht bij wetswijzigingen, de gebleken uitvoerbaarheid
van het voorliggende wetsvoorstel door de IB-Groep en de aansluiting bij de
huidige uitvoeringspraktijk bij de instellingen rechtvaardigen het vertrouwen
dat het naast elkaar functioneren van verschillende regimes hier niet tot
bijzondere problemen zal leiden.Zoals de regering bovenstaand heeft aangegeven in reactie op de vraag
van de leden van de D66-fractie naar de aard van de cohortsgewijze benadering
heeft deze geen betrekking op reeds aangekondigde beleidsmaatregelen. Er is
dan ook geen sprake van doorbreking van de cohortbenadering.De leden van de fracties van GroenLinks en van de GPV vragen of het diplomamodel
ertoe leidt dat instellingen geheel van tussentijdse controle mogen afzien
en of dit wenselijk is.De regering antwoordt dat terecht wordt geconstateerd dat de gegevens
met betrekking tot de studievoortgang door de instellingen niet meer jaarlijks
hoeven te worden doorgegeven aan de IBG, maar dat deze voor een adequate begeleiding
van studenten nog wel dienen te worden bijgehouden. Eerste ondergetekende
beschouwt het monitoren en bewaken van de studievoortgang als een essentieel
onderdeel van de studiebegeleiding van instellingen. Het heeft als zodanig
een zelfstandige betekenis. Het doorgeven van gegevens aan de IB-Groep heeft
slechts betekenis voor de administratieve uitvoering van de WSF.De leden van de RPF-fractie vragen of met de invoering van de prestatiebeurs
de administratieve problemen van de IB-Groep toenemen. Tevens vragen zij,
evenals de leden van de GPV-fractie, naar consequenties voor de administratieve
belasting bij instellingen en de eventuele consequenties voor de overhead-kosten.De regering onderkent dat de invoering van de prestatiebeurs een lastenverandering
betekent voor de administratieve uitvoering van de WSF door de IB-Groep. Gegeven
bovenvermelde mededeling van de IB-Groep over de uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel
per 1 september 1995 en de inspanningen van IB-Groep en eerste ondergetekende
om uitvoeringsrisico's zoveel mogelijk te beperken verwacht de regering niet
dat er nog sprake zal zijn van bijzondere problemen.De regering is van mening dat de prestatiebeurs de onderwijsinstellingen
eerder ontlast. Er hoeft immers, met uitzondering van het eerste studiejaar,
niet meer jaarlijks aangegeven te worden of een student wel of niet aan de
studievoortgangsnorm heeft voldaan. Ook is geen extra belasting te verwachten
in relatie tot de afstudeerfondsen. Het afschaffen van de jaarlijkse studievoortgangsnorm
na het eerste studiejaar maakt dat er minder beroepen op het afstudeerfonds
zijn. Daarvoor in de plaats komt het beroep op het afstudeerfonds bij het
niet kunnen behalen van het diploma in vier jaar. Het is niet te verwachten
dat dit tot een groot beroep op het afstudeerfonds leidt. Immers, tegen de
achtergrond van de inspanningen om de studeerbaarheid van de onderwijsprogramma's
te verbeteren, is te verwachten dat studenten een door een bijzondere omstandigheid
opgelopen vertraging zullen kunnen opvangen. De «overheadkosten»
van de instellingen nemen door het wetsvoorstel naar verwachting per saldo
niet toe. 3. Gevoerd overlegVoor het antwoord op de vragen van de leden van de CDA-fractie over het
gevoerde overleg en een reactie op de commentaren van de VSNU, de LSVb en
het ISO veroorlooft de regering zich te verwijzen naar de beantwoording van
de vragen van de leden van de VVD-fractie ten aanzien van de modelkeuze. 4. Financiële aspectenDe leden van de PvdA-fractie vragen, mede met verwijzing naar het advies
van de Raad van State, om een nadere analyse met betrekking tot de haalbaarheid
van de ingeboekte besparingen. Hierbij wijzen zij in het bijzonder op de mogelijke
consequenties van een sterke toename van studeerbaarheid en het rendement
voor de ingeboekte besparingen. In dit verband vragen zij om een verzekering
dat eventuele toekomstige tegenvallers niet weer worden afgewenteld op studenten.In reactie hierop wil de regering het volgende opmerken. De Raad van State
uit in haar advies, om reden van te verwachten problemen bij de uitvoering
van het nieuwe stelsel, twijfel over de haalbaarheid van de verwachte besparingen.
De regering deelt deze twijfel niet.In het Nader Rapport (kamerstukken TK 24 094, p. 2) is aangegeven
dat er thans geen signalen zijn die aangeven dat de uitvoering niet naar behoren
loopt. Over de uitvoering van het voorliggende wetsvoorstel heeft, zoals gebruikelijk,
in vroegtijdig stadium afstemming plaatsgevonden met de uitvoeringsorganisatie,
de IB-Groep. De uitkomsten van deze afstemming zijn dusdanig dat in alle redelijkheid
mag worden verondersteld dat alle voorgestelde maatregelen tijdig door de
IB-Groep kunnen worden uitgevoerd.Met betrekking tot de uitvoering door de instellingen is in de prestatiebeurs
nauw aangesloten bij de uitvoering van de studievoortgangscontrole (de voortgang
van eerstejaars studenten) en de informatie-uitwisseling in het kader van
de reguliere bekostiging (registratie van behaalde diploma's). Het bovenstaande
in acht nemend concludeert de regering dan ook dat de uitvoerbaarheid van
het voorgestelde stelsel van prestatiebeurzen geen reden is voor twijfel aan
de haalbaarheid van de budgettaire effecten van het wetsvoorstel.De leden van de PvdA-fractie merken terecht op dat een verbetering van
de studeerbaarheid en het rendement van studies kan leiden tot een hoger dan
geraamde kwijtschelding van prestatieleningen. Ook in dit opzicht sluit de
prestatiebeurs nauw aan bij de studievoortgangscontrole. Bij de behandeling
van de wet studievoortgangscontrole (TK, 12 mei 1993) is dit mogelijke effect
op de budgettaire ramingen onderwerp van discussie geweest. Eerste ondergetekende
heeft destijds aangegeven dat het gedragseffect dat studenten sneller gaan
studeren wat hem betreft zeer gunstig is. Dat betekent immers dat meer talent
en meer tijd effectief wordt besteed aan hoger onderwijs.Overigens is het budgettaire effect van studievoortgangscontrole niet
alleen in de omzetting gelegen, maar ook in de consequenties van gedragseffecten
voor het volume studiefinancieringsgerechtigden.In reactie op de vraag van de PvdA-fractie naar een verzekering dat eventuele
toekomstige tegenvallers niet weer afgewenteld worden op studenten merkt de
regering op dat zij is gesteld voor de taak de overheidsuitgaven te verminderen.
De suggestie dat de uit het wetsvoorstel resulterende uitgavenvermindering
op de studiefinanciering te kwalificeren is als «afwenteling van tegenvallers»
wil zij dan ook krachtig tegenspreken. Belangrijk doel van het regeerakkoord
dat de basis vormt voor het huidige kabinet is verdergaande gezondmaking
van de overheidsfinanciën. Algemene lijn bij de invulling van de taakstellingen
is de herdefiniëring van de verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid
en burgers. Het onderhavige voorstel tot invoering van een stelsel van studiefinanciering
dat meer gericht is op de resultaten van studie onder redelijke studie- en
financiële omstandigheden moet dan ook in dit licht worden bezien.Bij de raming van de effecten van de prestatiebeurs is zo optimaal mogelijk
gebruik gemaakt van de beschikbare gegevens. Een omstandigheid die per definitie
verbonden is aan de raming van de effecten van nieuw beleid is dat deze gegevens
geen 100% zekerheid geven. Dit neemt niet weg dat gestreefd is naar een zo
realistisch en optimaal mogelijke inschatting van de budgettaire effecten
van het voorliggende wetsvoorstel. Eerste ondergetekende acht het derhalve
prematuur om tegenvallers te verwachten. Tevens wil hij hierbij aangeven dat
hij ernaar streeft en, op basis van huidige inzichten, verwacht dat er een
periode van financiële rust voor studenten in het tertiair onderwijs
komt.De leden van de PvdA-fractie vragen om een goede inschatting van wat,
voor de gekozen vormgeving van het prestatiebeurs, precies het afschrik-effect
is. Het is de regering niet geheel duidelijk op welk effect de leden van de
PvdA-fractie hier doelen. Uitgaande van de veronderstelling dat wordt gedoeld
op gedragseffecten merkt de regering op dat een belangrijk kenmerk van de
gekozen vormgeving van de prestatiebeurs is dat voor een gemotiveerde student
met voldoende studie-inspanning en studie-capaciteiten de gestelde prestatienormen
alleszins reëel zijn. In combinatie met de voortgaande en krachtig ter
hand genomen verbetering van de kwaliteit en studeerbaarheid van het hoger
onderwijs treedt er naar verwachting voor deze groep studenten geen effect
op dat zou kunnen leiden tot verminderde deelname.Wel is de prestatiebeurs een stimulans voor studenten tot nadrukkelijke
afweging van hun studiekeuze in relatie tot hun motivatie en studie-capaciteiten.
Deze afweging zal naar verwachting bij sommige studenten leiden tot verminderde
deelname aan hoger onderwijs door een wijziging in de studiekeuze, een andere
leerweg of vervroeging van het moment van uitval. Dit gedragseffect is, mede
op basis van de uitkomsten van het onderzoek van het SEO2, in de structurele situatie geraamd op 7% van het jaarlijks aantal
voltijds studenten in het Hoger Onderwijs.Een ander mogelijk effect van de prestatiebeurs is dat de aanvankelijke
lening en daarmee gepaard gaande mogelijke opbouw van studieschuld studenten
afschrikt, vooral uit de minder draagkrachtige inkomensgroepen. Uit onderzoek,
maar ook uit de daadwerkelijke opname van leenrechten blijkt dat studenten
niet graag een studieschuld opbouwen. Dit betekent echter niet, dat de mogelijke
opbouw van een studieschuld ertoe leidt dat studenten niet gaan studeren.
Studenten die de capaciteiten en motivatie hebben om een opleiding in het
hoger onderwijs te volgen, kunnen en blijven dit doen, met financiële
ondersteuning door studiefinanciering.Studieleningen maken deel uit van het studiefinancieringsstelsel. In het
stelsel wordt op twee manieren zorg gedragen voor het voorkomen van een afschrikwekkende
werking van studieschulden. Een hogere beurs is er voor jongeren uit de lagere
en midden-inkomens, voor wie de stap naar het hoger onderwijs anders op financiële
drempels stuit. Hiermee wordt de opbouw van studieschuld voor studenten uit
minder draagkrachtige groepen beperkt, en ook voor deze groep op voorwaarde
dat zij voldoende presteren. De aflossing naar draagkracht, met kwijtschelding
na 15 jaar, is de tweede garantie in de studiefinanciering om de last die
gepaard gaat met studieschulden binnen aanvaardbare grenzen te houden. Eerste ondergetekende zal door gerichte voorlichting de bekendheid van
de consequenties van de prestatiebeurs en mogelijke studieschulden onder (aankomende)
studenten bevorderen. Hiermee wordt bevorderd dat zelfselectie door studenten
met name zal plaatsvinden op basis van inschatting van motivatie en capaciteiten.De leden van de PvdA-fractie vragen naar een nadere cijfermatige analyse
van het sociale risico dat zich kan voordoen tijdens de aflosfase van de studieschuld
en het debiteurenrisico, de mate waarin deze beide risico's toenemen ten opzichte
van de huidige situatie en de mate waarin een verlenging van de aflosfase
tot bijvoorbeeld 25 jaar zou kunnen bijdragen aan de beperking van deze risico's.Vooropgesteld wordt dat ervaringsgegevens met genoemde risico's beperkt
zijn wegens het feit dat sedert de invoering van de rentedragende leningen
op grond van de WSF een relatief korte tijd met aflossing op zulke studieleningen
is verstreken. Uitspraken over de relatie tussen (verlenging van) de duur
van aflosperiode enerzijds en de genoemde risico's hebben daardoor dus geen
stevige ervaringsgrond.Wel kan met betrekking tot het sociaal risico, dat wil zeggen kwijtschelding
voor rekening van de overheid van de restantschuld van de debiteur na de 15-jarige
aflosperiode, op het volgende worden gewezen. Onderdeel van de rapportage
die is verzonden aan de Voorzitter van de Tweede Kamer in het kader van de
verzelfstandiging van de studieleningen (brief d.d. 16-9-1991, kenmerk WJZ
91076421/1254) vormt het onderzoeksrapport naar het sociaal risico dat gepaard
gaat met de draagkrachtregeling in de studiefinanciering bij een marktconforme,
kostendekkende rente. Dit sociaal risico is becijferd op 5,8% van de verstrekte
leningen. Dat betekent dat van iedere 100 mln verstrekte lening naar verwachting
uiteindelijk 5,8 mln niet zal worden terugbetaald. Bij toename van het leenvolume
neemt het sociaal risico met dit percentage toe.Eén van de gevoeligheidsvarianten in het bovengenoemde onderzoek
naar sociaal risico had betrekking op de gevolgen van een wijziging van de
aflosperiode voor het berekende sociaal risico van 5,8%. Daarbij werd uitgegaan
van een verlenging met 10 jaar tot 25 jaar als na de normale aflosperiode
de schuld nog niet volledig was afgelost en voorts als alternatief werd van
te voren reeds de aflosperiode uniform op 25 jaar vastgesteld. De uitkomst
van de gevoeligheidsanalyse was grosso modo een halvering (2,7% resp. 3,3%)
van het gekwantificeerde sociale risico. Dit patroon was overigens waarneembaar
voor alle opleidingsniveaus en wijst derhalve op een reductie van het sociaal
risico als gevolg van een verlenging van de aflosperiode. Overigens dienen
bij het overwegen van wijzigingen van de aflosperiode behalve dit effect ook
andere elementen, met name sociale, maatschappelijke, budgettaire en uitvoeringstechnische,
betrokken te worden.De rente op studiefinancieringsleningen heeft een marktconforme, kostendekkende
hoogte. Kenmerk is ook dat de rente lager is dan in een vergelijkbare marktsituatie.
De rente is marktconform omdat de hoogte is gerelateerd aan de financieringslasten
van de overheid. Deze lasten zijn overeenkomstig het gemiddeld rendement op
staatsleningen met een looptijd van drie tot vijf jaar.Inherent aan een kostendekkende rente is het feit dat zowel de apparaatskosten
als de slechte risico's in de vorm van debiteuren- en overlijdensrisico in
de hoogte van de rente worden verwerkt. De hoogte van de elementen van de
opslag is niet gerelateerd aan de omvang van de groep debiteuren, maar aan
het algemene kostenniveau. De opbouw van de rente is, na de recente aanpassingen van het wetsvoorstel
Student op eigen benen als volgt:– gemiddeld effectief rendement van openbare leningen met een gemiddelde
resterende looptijd van drie tot vijf jaren voor de maand oktober van het
voorafgaande jaar (voor 1995 7,14%)– opslag voor apparaatskosten (0,5%)– opslag voor debiteurenrisico (0,4%)– opslag voor overlijdensrisico (0,25%)De leden van de PvdA-fractie vragen een nadere analyse van de kosten (inclusief
de uitvoeringsproblematiek) en baten van een alternatieve vormgeving van de
studiefinanciering die beter recht doet aan deeltijdstudie en permanente educatie.De reactie in paragraaf 1 van deze nota op de vragen van de leden van
de PvdA-fractie naar de positie van het deeltijdonderwijs impliceert dat eerste
ondergetekende dit wetsvoorstel geen geschikte gelegenheid acht, om te komen
tot een debat over vormen van studiefinanciering voor deeltijdse studie.De leden van de CDA-fractie vragen een nadere onderbouwing van de relevante
budgettaire effecten van voorliggend wetsvoorstel. Ten aanzien van deze budgettaire
effecten wordt specifiek gevraagd naar de effecten op toegankelijkheid van
de invoering van studiefinanciering gebaseerd op prestatieleningen, het risico
voor de overheid van hogere studieschulden en verminderde terugbetaling, de
budgettaire reeks van de prestatiebeurs, de mogelijke consequenties van optimale
prestatie van studenten, het al dan niet voorzien zijn van een gevoeligheidsanalyse
en de realiteit van de effecten die gepaard gaan met de verkorting van de
cursusduur.In aanvulling op hetgeen in deze nota al is opgemerkt en de toelichting
in de memorie van toelichting gaat de regering graag in op het verzoek van
de CDA-fractie. De reeks van de prestatiebeurs geeft het samengesteld effect
weer van de invoering van de prestatiebeurs met ingang van het studiejaar
1995/96 voor studerenden die dan voor het eerst studiefinanciering ontvangen
voor het volgen van hoger onderwijs (het zgn. cohort 1995/96).Het niet toekennen van beurzen aan deze studerenden, maar het toekennen
van prestatieleningen leidt tot een verlaging van de relevante uitgaven. Deze
verlaging loopt op van 180 mln in 1995 (de beursuitgaven in de maanden september–december
voor de studenten met prestatielening) tot alle beursuitgaven voor de schoolsoorten
wo en hbo vanaf het studiejaar 1999/2000.De prestatieleningen worden omgezet in beurs, op het moment dat de student
aan de gestelde prestatie-eisen heeft voldaan. Voor het eerst zal deze omzetting
plaatsvinden na ommekomst van het studiejaar 1995/96. De omzetting heeft betrekking
op 12 maanden prestatielening voor het cohort 1995/1996. Het boekingsjaar
van deze omzetting is 1997. Op het moment dat de studenten van het cohort
1995/96 hun diploma's behalen, vindt omzetting van de overige 36 maanden prestatieleningen
plaats (bij een vierjarige cursusduur). Uiterlijk tot het verstrijken van
de diplomatermijn kan het diploma worden overgelegd, waarop de omzetting plaats
vindt.Het structurele effect van de prestatielening en omzetting naar beurs
treedt op wanneer alle studenten een prestatielening ontvangen en de prestatieleningen
van het eerste cohort worden omgezet. Alle 48 maanden gemengde studiefinanciering
waarop een student zonder de prestatiebeurs recht zou hebben worden toegekend
als lening, terwijl de eerste 12 maanden worden omgezet voor de studenten
die dan hun eerste jaar met succes hebben afgerond en de 13e
tot en met 48e maand worden omgezet voor de studenten die hun diploma hebben
behaald (uitgaande van een vierjarige cursusduur).Het budgettaire effect dat nu is ingeboekt voor de studievoortgangscontrole,
de omzetting van beurs in lening bij onvoldoende voortgang, komt op een andere
wijze tot uiting in de prestatiebeurs. Onvoldoende prestatie leidt in de prestatiebeurssystematiek
tot het achterwege blijven van de omzetting van lening in beurs. In de ramingen
is verondersteld dat het budgettaire effect van studievoortgangscontrole en
prestatiemeting gelijk zal zijn. Hiervan gaat dan ook in de structurele situatie
geen autonoom effect uit. Overigens wil de regering opmerken dat het budgettaire
effect van de studievoortgangscontrole niet alleen is gelegen in de omzetting
van beurs in lening maar ook in de doorwerking op het studiepatroon van studenten.
Dit tweede element is echter als zelfstandig onderdeel van gedragseffecten
moeilijk meetbaar.Het structurele effect van de prestatiebeurs in 2005 van 90 mln is het
gevolg van een tweetal met de invoering van de prestatiebeurs samenhangende
effecten, namelijk de wijziging in de bestandssamenstelling door vermindering
van de mate van uitwonendheid en een rente-effect. Een aantal overwegingen
heeft geleid tot de verwachting dat het aantal uitwonende ho-studenten zal
afnemen. Uit onderzoek van de WSF-populatie blijkt dat jongere ho-studenten
meer thuiswonend zijn dan oudere ho-studenten. Dit duidt erop dat uitwonendheid
niet alleen wordt ingegeven door de woon-studie afstand. Gegeven deze situatie
en de relatie tussen woonsituatie en schuldcreatie in de vorm van prestatielening
is de verwachting dat studenten langer thuiswonend zullen blijven, om zo de
omvang van hun prestatielening te beperken. Voorts leiden de beperking van
de gemengde studiefinancieringsrechten en de verkorting van de gemiddelde
studieduur beide tot een daling van de gemiddelde leeftijd van ho-studenten
met recht op prestatielening en daarmee tot een afname van de mate van uitwonendheid.
Voor de afname van de mate van uitwonendheid is een bedrag van structureel
40 mln opgenomen.Het rente-effect van 50 mln hangt samen met de wijzigingen in het leenvolume
en fasering in het aflossingsregime. De betiteling «rente-effecten»
hangt samen met het onderscheid relevant/niet-relevant voor het beleidsmatige
financieringstekort. Onderdeel van de afspraken over het beleidsmatige financieringstekort
is dat de rente-aflossingen worden geboekt als relevante ontvangst en de aflossingen
op de hoofdsom (als) niet-relevant.De rente-effecten vallen uiteen in twee onderdelen. De rente over de prestatielening
wordt berekend vanaf het moment van uitkering. Bij omzetting van prestatielening
in beurs gaat de rente teniet, voor de overige studenten maakt de berekende
rente deel uit van de af te lossen schuld. Zoals ook in paragraaf 4b van de
memorie van toelichting is aangegeven leidt dit tot toename van de af te lossen
schuld.Een tweede effect is de doorwerking van de volume-effecten bij de aflossing
van de reguliere studieschulden. Studenten ronden door het samenstel van de
maatregelen verbeterde studeerbaarheid, beperking gemengde studiefinancieringsduur
tot c, verkorting van de gemiddelde studieduur, de gedragseffecten van o.a.
vroegtijdige zelf-selectie hun studie gemiddeld eerder af, waardoor ook hun
aflosperiode eerder start. Bij de boekhoudkundige verdeling van aflossingen over rente en hoofdsom
wordt eerst de rente afgeboekt. Dit betekent dat de extra rentesom die het
gevolg is van de prestatiebeurs in de eerste jaren van aflossing boekhoudkundig
wordt afgeboekt en op deze wijze in de begroting zichtbaar wordt. Bij de ramingen
is rekening gehouden met de mogelijke effecten van draagkrachtmeting. De reeks «volume-effecten» heeft betrekking op de daling van
het aantal studenten met recht op gemengde studiefinanciering en de daarmee
gepaard gaande daling in de beursuitgaven, incl. OV-studentenkaart. Deze daling
wordt veroorzaakt door de beperking van de gemengde studiefinancieringsduur
tot c, de verkorting van de gemiddelde studieduur en gedragseffecten. Voor
een toelichting op deze gedragseffecten verwijst de regering kortheidshalve
naar het bovenstaande antwoord op de betreffende vraag van de leden van de
PvdA-fractie.De reeks AKW 18+ en HO 18- heeft betrekking op het enerzijds vervroegd
afschaffen van de overgangsrechtelijke kinderbijslag voor jongeren van 18
jaar en ouder en anderzijds het toekennen van studiefinanciering voor HO-studenten
die jonger dan 18 jaar zijn. De studiefinanciering voor HO-studenten jonger
dan 18 jaar wordt toegekend in de vorm van prestatielening. Hiervoor is dezelfde
ramingssystematiek gehanteerd als voor de overige prestatiebeurs-studenten.Met ingang van het nieuwe contract per november 1998 zal voor de OV-studentenkaart
f 360 mln per jaar minder beschikbaar zijn. De gefaseerde wijze van betaling
van de OV-studentenkaart leidt ertoe dat van deze structurele versobering
van 360 mln een aanloop heeft van 60 mln in 1998, 235 mln in 1999 en 360 mln
vanaf 2000. De op korte termijn dreigende overschrijdingen van de uitgaven
voor de OV-studentenkaart voortvloeiend uit de verdeling van week/weekendkaarten
zal met name worden gedekt met de invoering van een schoolsoort-specifiek
SF-stelsel voor studerenden in het voortgezet onderwijs. Dit stelsel voor
vo-studerenden maakt geen deel uit van voorliggend wetsvoorstel. Het effect
daarvan op de uitgaven voor de OV-studentenkaart is opgenomen teneinde de
Kamer zo volledig mogelijk te informeren over de invulling van taakstellingen
en van deze mogelijke tegenvaller op het studiefinancieringsartikel.Op de vraag van de leden van de CDA-fractie naar de effecten van de prestatiebeurs
voor de toegankelijkheid van het onderwijs wijst de regering op het tweeledige
aspect van deze vraag. Zoals bovenstaand is verwoord in reactie op de vraag
van de leden van de PvdA-fractie zijn er twee mogelijke oorzaken voor daling
van deelname aan onderwijs. De eerste is zelfselectie: studenten worden door
de prestatiebeurs en de overige ontwikkelingen in het hoger onderwijs gestimuleerd
zich beter en eerder te bezinnen op de aansluiting tussen hun eigen motivatie
en capaciteiten en hun studiekeuzen. Deze zelfselectie leidt tot een meer
effectieve besteding van het beschikbare talent en de studietijd aan hoger
onderwijs. Hoewel dit effect kan leiden tot verminderde deelname betekent
dit volgens de regering geen afname van de toegankelijkheid. Een betere aansluiting
tussen capaciteiten, motivatie en studiekeuzen wordt juist positief beoordeeld.Een tweede mogelijke oorzaak is dat het mogelijke risico van een studieschuld
ertoe leidt dat jongeren niet gaan studeren, ondanks voldoende motivatie en
studiecapaciteiten. De regering erkent dat hier een risico van verminderde
toegankelijkheid bestaat. Echter, zowel de inspanningen ten aanzien van studeerbaarheid
en kwaliteit van opleidingen, als de handhaving van de aanvullende beurs en
de aflossing naar draagkracht met kwijtschelding van de resterende studieschuld
na 15 jaar maken dat de prestatiebeurs geen drempel hoeven te vormen voor
deze jongeren. Eerste ondergetekende zal via gerichte voorlichting dan ook
bevorderen dat jongeren bekend zijn met de verschillende onderdelen van het
hoger onderwijs-stelsel en de studiefinanciering, opdat de zelfselectie zo
optimaal mogelijk kan plaatsvinden en de eventueel gepercipieerde toegankelijkheidsdrempel
voortvloeiend uit de prestatieleningen gebaseerd is op volledige feitelijke
informatie. Het antwoord van de regering op de vraag van de leden van de CDA-fractie
naar de vraag of de mogelijkheid onder ogen is gezien dat alle studenten hun
diploma behalen is bevestigend. Gedragseffecten kunnen zich in verschillende
vormen voordoen in reactie op de gestelde prestatie-eisen. Eén daarvan
is dat studenten hun studiegedrag verbeteren. Andere mogelijkheid is dat er
wijzigingen in het deelnamevolume optreden.Erkend is dat, net als bij de studievoortgangscontrole, verbeterd studiegedrag
van studenten kan leiden tot meer relevante uitgaven. De regering ervaart
een dergelijk effect als winst. Immers, dit effect zou duiden op een meer
effectieve besteding van talent en tijd van studenten en een betere benutting
van de studiefinancierings- en bekostigingsuitgaven voor onderwijs. Veronderstellende
dat alle eerstejaars-studenten en alle ouderejaars voldoen aan de in het wetsvoorstel
opgenomen prestatieverplichtingen en er geen verdere gedragseffecten optreden
zou dit kunnen leiden tot 260 mln extra omzetting van prestatielening in beurs.Bij de jaarlijkse begrotingsopstelling wordt geanalyseerd wat de doorwerking
van recente realisaties is voor de ramingsveronderstellingen in de begroting.
De Kamer wordt van de hieruit resulterende wijzigingen periodiek op de hoogte
gesteld. Op deze wijze blijft de studiefinancieringsbegroting gerelateerd
aan de zich manifesterende ontwikkelingen in studiedeelname, studiegedrag
en studieprestaties.Voor de raming van de volume-effecten van de verkorting van de cursusduur
en de gedragseffecten is gebruik gemaakt van de thans bekende inzichten in
deze effecten. De regering acht deze raming reëel. Een van de doelstellingen
van het proces «Ontwikkeling Hoger Onderwijs Stelsel» is een verkorting
van de gemiddelde studieduur. Gezien deze doelstelling van de eerste ondergetekende
verschilt hij dan ook van mening met de leden van de CDA-fractie over de vraag
of de gemiddelde cursusduur zal dalen. De gemiddelde cursusduur zal dalen,
alleen de precieze wijze waarop deze verkorting zal optreden is nog niet bekend.
Het ontbreken van inzicht in de precieze wijze waarop deze verkorting zal
optreden mag volgens eerste ondergetekende echter geen belemmering zijn om
rekenschap te nemen van de effecten van deze verkorting.De leden van de CDA-fractie geven aan te betwijfelen of de prestatiebeurs
en de beperking van de studiefinancieringsduur tot de nominale studieduur
geen consequenties zal hebben voor de financiële positie van studenten
en hun ouders. Factoren die hierbij een rol zouden kunnen spelen zijn de opvatting
dat studenten, bijvoorbeeld door het verwerven van bijverdiensten, hun leenbedrag
zo laag mogelijk zullen willen houden, de afweging tussen thuis- en uitwonendheid
en de mogelijkheden die ouders al dan niet hebben om bijdragen te leveren.
De voorbeelden in de memorie van toelichting hebben naar opvatting van de
CDA-fractie dan ook vooral theoretische waarde.In de memorie van toelichting heeft de regering aangegeven dat de consequenties
voor de financiële positie van studenten niet gedurende hun studie optreden,
maar wegens een mogelijk gewijzigde schuldpositie, in de periode na afsluiting
van de studieperiode. De prestatiebeurs brengt immers geen wijziging aan in
de hoogte van de beursbedragen en leenrechten zoals deze in de wet Stoeb zijn
vastgesteld. Met de prestatiebeurs verandert het maandbedrag waarover studenten
kunnen beschikken in de vorm van prestatielening en onvoorwaardelijke lening
dan ook niet.Dat de invoering van de prestatiebeurs en de beperking van de gemengde
studiefinancieringsduur tot «c», en daarnaast ook de inspanningen
en verdergaande verbeteringen op het terrein van studeerbaarheid en kwaliteit
van hoger onderwijs-opleidingen kunnen leiden tot een wijziging in het financieel
gerelateerde gedrag van studenten wordt door de regering onderkend.
Een mogelijk verband tussen deze ontwikkelingen en de mogelijkheden die ouders
al dan niet hebben om bijdragen te leveren aan hun kinderen is eerste ondergetekende
echter niet bekend.De ontwikkelingen kunnen op verschillende wijze doorwerken in de schuldopbouw.
Hierbij maakt de regering een onderscheid tussen de huidige, ouderinkomenonafhankelijke
leenrechten enerzijds en de prestatielening met beperking van gemengde studiefinancieringsduur
anderzijds.Ten aanzien van de ouderinkomenonafhankelijke lening blijkt dat studenten
alleen gebruik maken van deze leenfaciliteit als zij hun financiële middelen
niet op andere wijze ter beschikking kunnen krijgen. Naast bijdragen van ouders
is inkomen uit arbeid een belangrijke bron van inkomsten. De regering beoordeelt
dit à priori niet negatief, zolang de studenten deze arbeid goed kunnen
combineren met hun studie. Uit analyses in het hierboven aangehaalde onderzoek
naar studievoortgang en studiekeuzen is gebleken dat studenten daartoe goed
in staat zijn. Bij analyse van de relatie tussen studievoortgang en eigen
inkomsten in het studiejaar 1991/92 bleek dat hbo-ers die wel voldeden aan
de 25% voortgangsnorm vaker een inkomen uit arbeid hebben (39%) dan de hbo-ers
die de norm niet behaalden (17%). Voor wo-ers bleek geen significant verschil
(beide groepen rond de 27%).De inspanningen gericht op een verkorting van de gemiddelde verblijfsduur
van studenten in het onderwijs en daarmee in de studiefinanciering hebben
tot gevolg dat studenten minder lang hoeven te lenen met als consequentie
een verlaging van de opgebouwde studieschuld. De regering erkent dat deze
schuldverlagende ontwikkeling niet nader in de memorie van toelichting is
toegelicht.De in de memorie van toelichting gegeven voorbeelden beperken zich tot
de mogelijke toename in de schuldpositie als gevolg van de verkorting van
de gemengde studiefinancieringsduur en de prestatielening ten opzichte van
de huidige studievoortgangscontrole. Ook voor deze voorbeelden geldt dat de
regering niet heeft gewezen op de mogelijkheden van de student om de schuldopbouw
te beperken. Ten aanzien van het mogelijk effect van de beperking van de gemengde
studiefinancieringsduur geldt dat studiegedrag gericht op het afronden van
de studie binnen de nominale studieduur betekent dat een student de schuld
kan beperken.De omvang van de prestatielening kan een student beperken door minder
op te nemen dan het recht of de rechten te beperken door thuiswonend te blijven
of de aanvullende beurs niet aan te vragen. Bij voldoende prestatie is de
omzetting gelijk aan de daadwerkelijk opgenomen prestatielening.De leden van de CDA-fractie pleiten voor een aparte discussie over de
toekomst van de reisvoorziening in samenhang met de discussie over het stelsel
van studiefinanciering.Daarop reageert eerst de regering met twee opmerkingen.Ten eerste is er het voornemen om de reikwijdte van de reisvoorziening
aan de orde te stellen in het verband van het vorm geven aan een meer schoolsoortafhankelijke
studiefinanciering. Dat wordt ook door de leden van de CDA-fractie bepleit.Ten tweede wordt de besluitvorming over de toekomst van de reisvoorziening
als zodanig mede bepaald door de looptijd van het contract tussen OV-bedrijven
en Staat.De leden van de VVD-fractie willen weten hoe groot de groep VO-studerenden
van 18 jaar en ouder is en wat de gevolgen kunnen zijn voor het OV-contract
tussen het ministerie van OCenW en de vervoersmaatschappijen. Zijn er schadeclaims
te verwachten op grond van de voorgestelde wetswijziging en zo ja, om welke
bedragen gaat het hier? In de ontwerpbegroting voor 1995 die inmiddels door beide Kamers van de
Staten-Generaal is aanvaard, is aangegeven dat er in 1995 ongeveer 65 000
scholieren in het voortgezet onderwijs van 18 jaar en ouder recht hebben op
studiefinanciering en dus op de OV-jaarkaart voor studenten. Dit aantal loopt
de jaren daarna licht op.De financiële gevolgen voor het contract zijn de volgende. De overeenkomst
inzake de OV-studentenkaart van 28 oktober 1993 gaat uit van gemiddeld 603 000
OV-kaarten per maand, inclusief de VO-leerlingen. Er wordt in eerste instantie
een voorlopige vergoeding betaald die gebaseerd is op dit aantal kaarten en
de in het contract overeengekomen verhouding tussen het aantal week- en weekendkaarten
(respectievelijk 53% en 47%). Op basis van het daadwerkelijk aantal rechthebbenden
op de OV-studentenkaart en de in het betrokken jaar gerealiseerde verhouding
week-/weekendkaarten, wordt de definitieve vergoeding betaald. De verlaging
van het aantal WSF-gerechtigden ten gevolge van het voornemen ten aanzien
van leerlingen in het VO zal overeenkomstig deze systematiek in de definitieve
vergoeding tot uitdrukking komen. Daarbij merkt eerste ondergetekende op dat
hierdoor ook de verhouding week-/weekendkaarten kan worden beïnvloed.
Het voorgaande geldt overigens ook voor de maatregel in voorliggend wetsvoorstel
op grond waarvan studerenden jonger dan 18 jaar in het hoger onderwijs aanspraak
krijgen op studiefinanciering. Eerstgenoemde maatregel heeft een neerwaarts
effect op de definitieve vergoeding, de andere heeft een opwaartse uitwerking.
Immers, het recht op de OV-kaart is gekoppeld aan het recht op studiefinanciering
op grond van hoofdstuk II van de WSF (artikel 1.1 van het contract). Hieraan
verandert door de voorgestelde maatregel niets. Andere gevolgen dan deze zijn
er in beginsel niet voor de uitvoering van het contract.De OV-bedrijven hebben inmiddels te kennen gegeven de ongewijzigde uitvoering
van de overeenkomst bezwaarlijk te vinden en doen daarbij een beroep op artikel
14 van het contract. Zij wensen over deze materie nader overleg met eerste
ondergetekende, om tot een voor beide partijen redelijke oplossing te komen.
Zodra de resultaten van een dergelijk overleg bekend zijn, zal de Kamer daarover
informatie ontvangen.De leden van de VVD-fractie vragen naar de mate waarin is voorzien dat
grotere groepen studerenden dan thans niet in staat zullen blijken te zijn
om binnen 15 jaar de geleende bedragen terug te betalen en dit te kwantificeren
in aantallen en bedragen.In reactie op deze vraag van de leden van de VVD-fractie antwoordt de
regering dat reeds eerder in deze nota in reactie op een vraag van de leden
van de PvdA-fractie is aangegeven dat de ervaringsgegevens met toepassing
van draagkrachtmeting en het effect hiervan op de resterende schuld na 15
jaar aflossen schaars zijn. Het is dan ook niet mogelijk de consequenties
hiervan te kwantificeren in aantallen en bedragen. Het huidige opnamegedrag
van hun leenrecht door studenten als ook het spontane aflossingsgedrag van
de huidige generatie debiteuren duidt erop dat de schulden- en aflossingslast
door studenten zelf wordt beperkt. Dit leidt tot een navenante daling van
het sociaal risico voor de overheid. De overgang van studievoortgangscontrole
naar prestatiebeurs zal naar verwachting enerzijds leiden tot daling van het
aantal studenten dat de norm niet haalt, anderzijds tot een gemiddeld hoger
schuldbedrag.Gegeven deze onzekerheden over de kwantiteit van de effecten in aantallen
en bedragen is een vervolgvraag of deze situatie tot een toename van de risico's
voor de begroting leidt. Onder verwijzing naar de resultaten van het onderzoek
naar sociaal risico en de tot op heden bekende ervaringsgegevens is de regering
van opvatting dat voor een dergelijke toename geen indicaties zijn. De leden van de VVD-fractie vragen naar het moment van start van de rentemeter
voor studerenden die in hun propedeuse niet voldoende studiepunten halen maar
wel hun studie voortzetten. Tweede vraag is wanneer terugbetaling van deze
rente dient plaats te vinden als de studie voor 1 februari is gestaakt.In reactie op deze vraag van de leden van de VVD-fractie geeft de regering
aan dat de renteberekening over studieleningen, en daarmee ook prestatieleningen
voor eerstejaars studenten, op grond van artikel 36, eerste lid, van de WSF
in gaat op de eerste dag van de maand die volgt op de dat waarop het bedrag
aan rentedragende lening bij de IB-Groep is afgeschreven. Voor een student
die in de maand september een prestatielening ontvangt, start de renteberekening
dus op 1 oktober. De berekende rente over de prestatielening van studerenden
die in het eerste jaar voor 1 februari hun studiefinanciering staken wordt
omgezet in gift. Deze rente hoeft dus niet te worden terugbetaald.De leden van de D66-fractie geven aan dat het financieel effect van de
prestatiebeurs feitelijk een kasschuif is. Vindt het structurele effect van
90 mln. haar oorzaak in een combinatie van rente-effecten van de prestatiebeurs
en van de verkorting van de studiefinancieringsduur tot de cursusduur en wat
is de verdeling van de 90 mln. over deze twee oorzaken, zo vragen deze leden.Het financieel effect van de prestatiebeurs vloeit voort uit de in het
regeerakkoord geformuleerde conclusies over de studiefinanciering. Hierin
is de keuze vastgelegd om te komen tot een stelsel van studiefinanciering
dat in principe is gebaseerd op leningen, waarbij de risico's voor toegankelijkheid
worden beperkt. In voorliggend wetsvoorstel zijn de consequenties van deze
keuze verwerkt in de kenmerken van de prestatiebeurs.De afspraken over de beleidsmatig relevante uitgaven van de overheid en
het feit dat de uitgaven aan studieleningen daarvan geen deel uit maken, leiden
tot het financieel effect van de prestatiebeurs. Kenmerkend hiervoor is dat
de maandelijkse uitgaven aan studenten doorgang vinden, maar dat de beleidsmatig
relevante doorwerking in een ander kalenderjaar plaatsvindt.Over de oorzaak van het structurele effect van de prestatiebeurs van 90
mln. blijkt een misverstand te bestaan bij de leden van de D66-fractie. Een
geraamde daling van de mate van uitwonendheid van studerenden in het hoger
onderwijs en een toename van de rente-ontvangsten leiden tot een afname van
de relevante uitgaven, resp. toename van de relevante ontvangsten. Voor een
nadere toelichting op het budgettaire effect van de prestatiebeurs verwijst
de regering kortheidshalve naar bovenstaande toelichting op de budgettaire
effecten aan de leden van de CDA-fractie. In antwoord op de vraag van de leden van de D66 fractie naar een overzicht
van absolute schuldbedragen ten gevolge van Stoeb en de prestatiebeurs voor
mensen die niet aan de eerstejaars norm voldoen volgt hieronder een overzicht.
Weergegeven is het schuldbedrag van studenten die gedurende 12 maanden beurs
resp. prestatielening hebben ontvangen. Het gehanteerde rentepercentage is
8,29%. De weergegeven schuldpositie heeft betrekking op de schuldpositie op
1 september volgend op de afronding van het studiejaar.Schuld die een student heeft aan het einde van zijn/haar studie bij het
niet voldoen aan de prestatievoorwaarden voor het eerste jaar, als deze student
12 maanden beurs heeft ontvangen. Schuld einde
studie bij een studieduur van:  vier jaarvijf jaar svcp.beurssvcp.beurs –max.
aanv. beurs en uitw.f 11 900f 12 400f 12 900f 13 400–basisbeurs en uitw.f  6 500f  6 700f 
7 000f  7 300 –max. aanv. beurs en thuisw.f 
6 800f  7 100f  7 400f  7 700–basisbeurs en thuisw.f  1 900f  2 000f 
2 100f  2 100De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar een schema met de (financiële)
situatie van een 17-jarige en een 18-jarige in de studiefinanciering en voor
wat betreft mogelijke andere regelingen als AKW, WSF, RWW, JWG etc. Dit schema
is als bijlage bij de nota naar aanleiding van het verslag gevoegd.De door de leden van de fractie van GroenLinks gevraagde toelichting op
de zin op pagina 18 van de memorie van toelichting is in het bovenstaande
gegeven.De leden van de RPF-fractie hebben er moeite mee dat in de memorie van
toelichting de financiële overwegingen zwaar wegen. De regering antwoordt
deze leden dat het wetsvoorstel gezien moet worden in het licht van het regeerakkoord
waarin een zware taakstelling ten aanzien van de studiefinanciering is neergelegd.
Hierdoor heeft het financiële motief voor het wetsvoorstel ook veel aandacht
gekregen in de memorie van toelichting. De regering meent echter dat bij de
invulling van deze taakstelling in het onderhavige wetsvoorstel juist argumenten
van onderwijskundige aard een rol hebben gespeeld naast de handhaving van
de toegankelijkheid. De wens om tot een verkorting van de verblijfsduur in
het hoger onderwijs te komen en het halen van het diploma te bespoedigen,
heeft daarbij geen strijd opgeleverd met de benodigde financiële taakstelling.De leden van de SGP-fractie geven aan zorgen te hebben over de haalbaarheid
van de financiële taakstelling. Die hangt immers af van de mate waarin
studenten er in slagen voldoende te presteren. Is er gegeven de tot op heden
bekende resultaten geen aanleiding om de taakstelling neerwaarts bij te stellen,
zo vragen deze leden. Vervolgens wijzen zij op de stijging van de schuldenproblematiek
van de individuele student en van de totale omvang van de leenschulden. Dit
heeft consequenties voor de aflossing en kwijtschelding. Zij vragen de regering
dan ook naar hun zienswijze op de gevolgen hiervan voor de schatkist op de
langere termijn.Tevens constateren de leden van de SGP-fractie dat het debiteurenrisico
wordt vertaald in een opslag op het rentepercentage van de studieleningen.
Daardoor wordt dit risico afgewenteld op de studenten c.q. afgestudeerden
die wel aan hun aflossingsplicht voldoen. Deze leden achten dit geen juiste
systematiek, waarvan de pijn groter wordt naarmate het debiteurenrisico groter
wordt, en daarmee moet bij invoering van de prestatiebeurs reëel rekening
worden gehouden.In reactie op de vragen van de leden van de SGP-fractie merkt de regering
het volgende op. De opvatting over de haalbaarheid van de financiële
taakstelling en de budgettaire risico's die gepaard gaan met verbeterd studiegedrag
van studenten heeft zij reeds gegeven in antwoord op vragen van de leden van
de CDA-fractie. De regering erkent dat de tot op heden bekende omgezette bedragen
van het eerste jaar van studievoortgangscontrole lager zijn dan de ramingsveronderstellingen
in de begroting. Het omgezette bedrag is echter niet de enige wijze waarop
het budgettaire effect van de studievoortgangscontrole zich manifesteert. Voor nadere toelichting hierop verwijst de regering naar bovenstaande
antwoorden.Het antwoord op de vraag naar de gevolgen van draagkrachtmeting voor aflossing
en kwijtschelding en voor de schatkist op de langere termijn is in procedurele
zin als volgt. Op basis van beschikbare ervaringsgegevens en analyse van de
schuldenopbouw wordt jaarlijks een meerjarige raming gemaakt van de ontvangsten
van aflossingen van studieleningen. De consequenties van draagkrachtmeting
maken hiervan integraal onderdeel uit.Zoals in het bovenstaande is toegelicht, maakt het debiteurenrisico deel
uit van de regulier te dekken kosten in het rentepercentage. Dit risico is
niet gerelateerd aan de omvang van de groep debiteuren. Van een toename van
het debiteurenrisico is alleen sprake als de, voor de bepaling van het debiteurenrisico
relevante kenmerken, zouden wijzigen. De regering is en dat is tevens een
reactie op de opmerkingen van de fractie van GroenLinks, van mening dat hiervan
geen sprake zal zijn. 5. artikelsgewijze toelichting Artikel I, onderdeel M (artikel 31d WSF)De leden van de VVD-fractie vragen of bij de redactie van het tweede lid
rekening is gehouden met mogelijke storingen in het administratieve systeem
van respectievelijk de IB-Groep en de instellingen. Ook vragen zij welke de
overweging is om de omzetting van de lening uiterlijk per 1 januari volgend
op het desbetreffende studiejaar van rechtswege in een beurs te doen plaatsvinden.In antwoord hierop deelt de eerste ondergetekende mee dat de procedure
van de omzetting bij een op grond van de WHW bekostigde of aangewezen instelling
als volgt is geregeld: Het instellingsbestuur stelt aan het einde van het
studiejaar de studievoortgang, bedoeld in artikel 17f van de WSF vast en geeft
daarvan voor 1 november kennis aan de student. Aan de IB-Groep geeft het instellingsbestuur
alleen door welke van deze studenten niet hebben voldaan aan de studievoortgangsnorm.
Ook deze mededeling wordt gedaan voor 1 november. De betrokken studenten krijgen
van het voor hen slechte aan de IB-Groep toegezonden bericht een afschrift
en ook krijgen zij de mededeling welke beroepsgang voor hem open staat. Deze
procedure is neergelegd in artikel 7.9b van de WHW. Er kunnen zich nu twee
situaties voordoen:a. de instelling heeft ten onrechte een kwaad bericht over een studerende
aan de IB-groep doorgegeven. In dit geval zal de student een bezwaar indienen
bij de instelling. Als het bezwaar gegrond is, zal de instelling dat doorgeven
aan de IB-Groep. De tijd tot 1 januari is lang genoeg om de meeste gevallen
geruisloos recht te trekken. Mocht de instelling verzuimen het gegrond zijn
van het bezwaar voor 1 januari aan de IB-Groep door te geven, dan krijgt de
student een beschikking van de IB-Groep dat zijn voorwaardelijk toegekende
rentedragende lening per 1 januari van rechtswege is omgezet in een definitieve
(artikel 31d, eerste lid, WSF). De student kan dan met succes een bezwaarschrift
indienen tegen die beschikking.b. de instelling had een kwaad bericht over de student aan de IB-Groep
moeten doorgeven, want de student had in het studiejaar niet het vereiste
aantal studiepunten behaald. De instelling heeft in dit geval nog tot 1 januari
de tijd om de IB-Groep alsnog op de hoogte te stellen. Wanneer zij ook dat
niet heeft gedaan, krijgt de student de voorwaardelijke rentedragende lening
van rechtswege omgezet in beurs (artikel 31d, tweede lid, WSF). Wanneer het
om een op grond van de WHW bekostigde instelling gaat, zal de minister de
aldus toegekende beurzen in mindering brengen op de bekostiging
van die instelling (artikel 15.1 WHW). Dat betekent dat de rijksbijdrage wordt
ingehouden voor een bedrag dat correspondeert met de lasten die door het niet
of niet tijdig doorgeven van gegevens zijn ontstaan.Deze voorbeelden geven aan dat het systeem er op is gericht om de nadelige
gevolgen van administratieve storingen zoveel mogelijk in de kiem te smoren.
De mogelijkheid van bezwaar en beroep speelt hier een belangrijke rol. De
voorbeelden geven ook aan hoe belangrijk het is dat er nog een buffer van
twee maanden is om het overgrote deel van de fouten te rectificeren voordat
de definitieve omzetting in beurs plaatsvindt. De datum van 1 januari lijkt
hier een juiste keus. Dit geldt temeer, nu het moment van omzetten voor de
studerende niet van belang is, omdat ook de opgebouwde rente wordt omgezet. Artikel I, onderdeel P (artikel 39 WSF)De leden van de D66-fractie vragen zich af waarom is gekozen voor de term
«onverschuldigd terugbetaald». De student die een schuld heeft
aan de IB-Groep, zo stellen zij, betaalt immers wel degelijk een bestaande
schuld af. Dat die schuld nog niet opeisbaar is lijkt hen niet voldoende voor
onverschuldigde betaling.De eerste ondergetekende neemt de suggestie van deze leden in dank over
en zal haar in de hierbijgaande nota van wijziging opnemen.Voorts vragen deze leden zich af of zij goed begrijpen dat, wanneer een
student in de aanloopfase een bedrag terugbetaalt, dat bedrag niet meegerekend
wordt bij de berekening van de rente aan het begin van de aflosfase. De student
betaalt dus wanneer hij aan het begin van de aanloopfase geld terugbetaalt,
over datzelfde bedrag dat hij al heeft terugbetaald, wel rente aan de IB-Groep?
Mocht dit inderdaad het geval zijn, dan hebben deze leden daar grote twijfels
over.De eerste ondergetekende kan de ongerustheid van deze leden wegnemen:
Artikel 39 van de WSF gaat alleen over de duur van de aflosfase. In artikel
36 van die wet zijn regels gegeven voor de renteberekening. Artikel 36, tweede
lid, houdt in dat de rente wordt berekend per dag op basis van samengestelde
interest. Artikel XDe leden van de VVD-fractie stellen dat een bepaalde groep snelle studenten,
namelijk de 16- en 17-jarigen door de in artikel X voorgestelde redactie uit
de boot dreigen te vallen: het voorgestelde overgangsrecht bij invoering van
de prestatiebeurs is namelijk beperkt tot diegenen die reeds eerder studiefinanciering
ontvingen in het hoger onderwijs. Deze leden memoreren dat het hier ingevolge
de memorie van toelichting gaat om 5500 studenten.De regering heeft begrip voor de wens van deze leden, maar ziet zich geconfronteerd
met het feit dat de uitvoeringsorganisatie niet in staat is om op controleerbare
wijze het overgangsrecht ook tot andere 16- en 17-jarige studenten uit te
strekken dan tot degenen die voor 1 september 1995 waren ingeschreven in het
in artikel 7.52 van de WHW bedoelde Centraal register inschrijving hoger onderwijs
(CRI/HO). Evenmin is die organisatie in staat om voor medio 1996 aan deze
betrokkenen mee te delen dat zij ressorteren onder het overgangsrecht. In
de voorlichting zal hieraan aandacht worden geschonken. Overigens is nog van
belang dat onder de prestatiebeurs voor hen die voor het eerste studiefinanciering
voor het volgen van HO krijgen, dezelfde studievoortgangsnorm geldt als voor
degenen die onder de studievoortgangscontrole vallen, zodat het in het studiejaar
1995–1996 voor de betrokkenen geen verschil maakt onder welk regime
zij vallen. Het is met deze beperkingen dat de eerste ondergetekende
de suggestie van de leden van de VVD-fractie in de nota van wijziging overneemt. De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,J. M. M. RitzenDe Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,J. J. van AartsenDe Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,A. P. W. MelkertDe Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,R. L. O. Linschoten BIJLAGEpositieverstrekkinghoogte1TSafhankelijk van ouderlijk inkomen
17-jarigevo thuiswonend2: f 153 p.m. mbo
thuiswonend: f 190 p.m. ho thuiswonend: f 263
p.m. vo uitwonend:f 403 p.m. mbo uitwonend:f 440
p.m. ho uitwonend:f 513 p.m.       WSFdeels
afhankelijk van ouderlijk inkomen 18-jarigethuiswonendbsb p.m.max
ab p.m. (v)sof  91f 563 ovof 
91f 602 vof  91f 493 mbof 
91f 471 hof 125f 331 uitwonendbsb
p.m.max ab p.m. (v)sof 333f 656 ovof 333f 695 vof 333f 586 mbof 391f 521 hof 425f 366     AKWafhankelijk van gezinssituatie 17-jarige3thuiswonendf 176
p.m.  uitwonendf 411 p.m.  AKW 18+afhankelijk
van gezinssituatie 18-jarige3voor 2.10.1994 18 jaar
geworden thuiswonendf 316 p.m.  uitwonendf 497
p.m.    na 1.10.1994 18 jaar geworden  thuiswonendf 269
p.m.  uitwonendf 422 p.m.  WW70% van laatst
verdiende loonWML: 17-jarige f 855 p.m., 18-jarigef 984 p.m.    CAO: afhankelijk van CAO ca. 20% boven
WML      ABWBijstandsbesluit Landelijke Normeringthuiswonend:f 513  uitwonend:f 921       JWGJWG-loon, 87% WML         LeerlingwezenIn
de regel: loon, hoogte afhankelijk van CAO, minimaal evenredig deel WML 
Soms: zakgeld (tussen f 400 en f 900 netto) aangevuld met bijstand
of AKW (tot sociaal minimum)   1 Voor de inkomensafhankelijke regelingen is het niveau voor
de laagste inkomens weergegeven. Voor WSF normen 1995, gecorrigeerd voor de
basisbeursverlaging a.g.v. Stoeb; overige regelingen normen 1995. 2 Thuiswonenden die meer dan 8 km van school wonen krijgen
f 42 p.m. meer TS. 3 Bedragen voor gezinnen met kinderbijslag voor
1 kind. XNoot1Roeleveld, J., U. de Jong, H. Oosterbeek en H. D. Webbink, 1994, Studievoortgang en onderwijskeuzen 1992, Serie Verder Studeren, een
panelstudie onder scholieren en studenten, deel 3, Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen, Den Haag.XNoot2Roeleveld, J., U. de Jong, H. Oosterbeek en H. D. Webbink, 1994, Studievoortgang en onderwijskeuzen 1992, Serie Verder Studeren, een
panelstudie onder scholieren en studenten, deel 3, Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen, Den Haag. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24094-8.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl