Terrorismebestrijding; Nota lokale en justitiële aanpak van radicalisme en radicalisering
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29754, nr. 30

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

05-10-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

29754 nr. 30

29-09-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamDe lokale en justitiële aanpak van radicalisme en
radicaliseringInleiding1 Verkennen en signaleren van radicalisme en radicalisering
als voorwaarde voor een adequate reactie1.1. Inleiding1.2. Inlichtingen- en veiligheidsdiensten1.3. Politiediensten1.4. Overige informatiekanalen1.5. Ondersteuning bij de herkenning van radicalisme1.6. Doeltreffend reactievermogen2 Verbreding van de lokale aanpak van radicalisme en radicalisering2.1. Inleiding2.2. De centrale rol voor lokale overheid2.3. De rol van politiekorpsen en regionale informatiestructuur2.4. De rol en inzet van gemeenten2.4.1. Het tegengaan van radicalisering middels informatie-uitwisseling
op lokaal niveau2.4.2. Acties naar aanleiding van signalering2.5. Stimuleren en ondersteunen van gemeenten in deze
(nieuwe) taak3 De inzet van justitiële maatregelen als ondersteuning
en sluitstuk3.1. Inleiding3.2. Kanttekeningen bij justitieel ingrijpen3.2.1. Wel of niet ingrijpen?3.2.2. De grenzen van ingrijpen3.3. Strafrechtelijke bevoegdheden en mogelijkheden tot
ingrijpen3.4. Overig instrumentarium3.5. Aanscherping van het beschikbaar instrumentarium4 Concluderende beschouwing
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29754Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 58 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 754Terrorismebestrijdingnr. 30BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
EN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 september 2005Hierbij bieden wij u aan, conform de toezegging in de nota «Radicalisme
en radicalisering», een nadere uitwerking met betrekking tot de lokale
en justitiële aanpak van radicalisme en radicalisering. Deze nota beoogt
inzichtelijk te maken op welke wijze radicalisme en radicalisering in een
vroegtijdig stadium gesignaleerd en tegengaan kan worden aan de hand van informatie-uitwisseling
en de aanpak op lokaal niveau en de wijze waarop justitieel instrumentarium
als ondersteuning en sluitstuk van de aanpak wordt ingezet.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. RemkesMinister van Justitie,J. P. H. Donner De lokale en justitiële aanpak van radicalisme en
radicaliseringInleidingIn de nota «Radicalisme en Radicalisering, die recentelijk aan uw
Kamer is gezonden, is aangekondigd dat de Ministers van Justitie en BZK gezamenlijk
een uitwerking zullen opstellen waarin de mogelijkheden en grenzen van het
strafrecht en het justitieel gebruik van het civielrecht, evenals de rol van
de gemeenten en politiekorpsen bij het signaleren en het tegengaan van radicalisme
en radicalisering uiteen worden gezet.De eerder genoemde nota biedt een basis voor een brede aanpak van overheidswege
van deze fenomenen en daarmee ook voor beleidsuitwerkingen van afzonderlijke
bewindspersonen. Een dergelijke nadere uitwerking is al opgesteld door de
Minister voor V&I met de nota «Weerbaarheid en Integratie»
die tegelijkertijd met de nota «Radicalisme en Radicalisering»
aan uw Kamer is gestuurd.Zoals in de nota «Radicalisme en Radicalisering» uiteen is
gezet zijn er momenteel drie vormen van radicalisme zichtbaar in de maatschappij:
islamistisch radicalisme, rechts-radicalisme en dierenrechtenactivisme. Beschreven
is dat een brede benadering van radicalisme en radicalisering van groot belang
is. Tevens zijn de omstandigheden beschreven waarin justitieel overheidsoptreden
tegen radicalisme noodzakelijk is. Dat is het geval als radicalisme leidt
tot geweld of andere strafbare feiten en als een vorm van radicalisme die
de democratische rechtsstaat afwijst een grote aanhang krijgt. De aanpak ligt
dan in een voortvarende inzet van het beschikbare wettelijke instrumentarium.
Dat kan bijvoorbeeld door de inzet van het strafrecht of andere juridische
mogelijkheden, zoals ontbinding van een rechtspersoon of bestuurlijke maatregelen
zoals het stopzetten van subsidies.Justitieel optreden alleen, zonder bredere (maatschappelijke) maatregelen
zal echter niet het beoogde effect sorteren van een duurzame aanpak van problemen
waarvoor radicalisme en radicalisering de samenleving stelt. Omgekeerd geldt
echter ook dat een breed beleid gericht op het weerbaar maken van de samenleving,
gemeenschappen en individuen tegen dergelijke invloeden tot mislukken gedoemd
zal zijn als de overheid niet, waar nodig of wenselijk, met harde hand optreedt
tegen uitingen en daden die over de schreef gaan. Justitieel optreden is daarmee
een noodzakelijke aanvulling op en ondersteuning van een breed gedragen aanpak
van radicalisme en radicalisering. Voor een effectieve aanpak blijft het derhalve
van belang dat (maatschappelijke) organisaties, gemeenschappen en individuele
burgers, zich gezamenlijk blijven inzetten voor het behoud van een open, democratische
en verdraagzame samenleving waarin respectvol met elkaar wordt omgegaan –
een samenleving die weerbaar is tegen gewelddadig radicalisme.In dit licht dient het belang van het vroegtijdig signaleren van (individuele)
radicaliseringsprocessen die mogelijk uitmonden in strafbare feiten of in
ondermijning van de rechtsstaat alsmede de indamming van zulke processen te
worden onderstreept. Een blijvende inzet op de verkenning van verschijnselen
in de samenleving die wijzen op radicalisering en rekrutering voor de gewelddadige
Jihad blijft daarom noodzakelijk. De inzet en informatie van de politiediensten
en de algemene en regionale inlichtingendiensten zijn daarbij onmisbaar. Dat
geldt evenzeer voor de rol van de lokale overheid, omdat deze over een netwerk
beschikt dat beter in staat is zowel regionaal, als in wijken en buurten het
bestaan van radicaliseringshaarden en -processen te onderkennen en hierop,
gesteund door de centrale overheid, adequaat maatregelen te treffen. In de navolgende uitwerking wordt derhalve allereerst ingegaan op verkenning,
signalering en indamming van radicalisme en radicalisering. Vervolgens komt
de verbreding van de lokale aanpak van deze verschijnselen aan de orde. Tot
slot wordt nader ingegaan op de inzet van justitiële maatregelen als
ondersteuning en sluitstuk van de aanpak.1 Verkennen en signaleren van radicalisme en radicalisering
als voorwaarde voor een adequate reactie1.1. InleidingVoorwaarde voor een doeltreffende aanpak van radicalisme en radicalisering
is het vroegtijdig signaleren van verschijnselen of haarden van radicalisme,
het met het oog daarop verkennen van ontwikkelingen binnen bevolkingsgroepen,
het effectief combineren en analyseren van beschikbare informatie en het verzekeren
dat de bevindingen tijdig in beleid en optreden kunnen worden vertaald. Dit
vergt de organisatie van informatiekanalen, het kunnen duiden van signalen
van radicalisme en het vermogen om op basis van de analyse een adequate reactie
in gang te zetten.Het verkennen van de samenleving op signalen van radicalisering behoort
vanouds tot de taak van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Bij de verschijnselen
waar het hier om gaat is het echter nuttig ook aanvullende kanalen van informatie
en communicatie te benutten en ontwikkelen. Dat geldt zeker voor het politieapparaat,
maar ook voor een groot aantal andere overheidsdiensten en particuliere organisaties.
Juist in het stadium waarin radicalisering nog niet tot strafbare handelingen
leidt, is het van belang om de ontwikkelingen goed in het oog te houden.1.2. Inlichtingen- en veiligheidsdienstenOnderdeel van de maatregelen die het Kabinet heeft aangekondigd en genomen
in het kader van de strijd tegen het terrorisme, is uitbreiding en versterking
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Naast het verzamelen, uitwisselen
en analyseren van informatie over voorgenomen terroristische aanslagen, heeft
een groot deel van de werkzaamheden en de verzamelde informatie ook betrekking
op radicalisme, radicalisering en rekrutering. De versterking in het kader
van de terrorismebestrijding is dus ook een versterking ten behoeve van het
verkennen van diverse vormen van radicalisme en rekrutering. Van belang is
daarbij dat niet slechts gekeken wordt naar die vormen van radicalisme die
op dat moment als bedreigend worden gezien, maar ook naar vormen die dat in
de toekomst kunnen worden. Momenteel wordt het bestaande onderzoek op het
gebied van rechts-extremisten in kaart gebracht in aansluiting op brief met
betrekking tot de AIVD-nota «Lonsdale-jongeren in Nederland» (TK
2004–2005 29 284, nr. 12). Op basis hiervan wordt nagaan of
zich nog leemtes voordoen. Uw Kamer zal hierover in het najaar nader bericht
worden.1.3. PolitiedienstenOok het politieapparaat is van groot belang voor de verkenning en signalering
van radicalisme, radicalisering en rekrutering. Het heeft met zijn vertakkingen
in de wijken – de rol van de wijkagent als informatiebron moet niet
veronachtzaamd worden – een onmisbaar netwerk van contacten. In hoofdstuk
twee wordt hierop nader ingegaan. Daarnaast zijn er diverse onderdelen van
het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) die een belangrijke rol spelen
bij onder andere het surveilleren op Internet en het verzamelen
en doorspelen van informatie die van andere overheidsdiensten en tipgevers
afkomstig is.1.4. Overige informatiekanalenOok andere overheidsorganisaties spelen een belangrijke rol bij de verkenning
en signalering, net als particulieren en particuliere organisaties. Lokale
bestuurders, uitkeringsinstanties, onderwijsinstellingen, maatschappelijk
werk en buurtwerk kunnen waarnemen dat personen of groepen mogelijk radicaliseren.
Daarbij gaat het niet alleen om haatzaaiende preken en discriminerende uitlatingen
in de moskee, op videobanden en geluidscassettes en via het Internet, maar
ook om wat er in club- en buurthuizen, uitgaansgelegenheden en op sportmanifestaties
gebeurt. Belangrijk voor allen is dat de relevante partners, diensten en organisaties
de signalen weten te herkennen en dat ze weten wat ze ermee kunnen doen.Bijzondere aandacht verdienen daarbij locaties waar groepen mensen gedurende
langere tijd, zonder veel contact met de buitenwereld, onder een zekere dwang
tezamen zijn. Het bekendste voorbeeld en in dit verband ook al vaker genoemd
vormt de gevangenis. Op basis van de inmiddels opgedane ervaringen is in het
gevangeniswezen (en de jeugdinrichtingen) is de alertheid op radicalisering,
zowel via beïnvloeding als via zelfontbranding, en rekrutering momenteel
groot. Er is intensief contact met de opsporings- en veiligheidsdiensten,
waarbinnen signalen van radicalisering worden doorgegeven en waarschuwingen
over risicopersonen worden ontvangen.Net als bij de bestrijding van criminaliteit is het van belang om de meldingsbereidheid
van het publiek te vergroten. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen
de personen en organisaties in algemene zin en personen en organisaties binnen
de directe kring van degenen met de radicale opvattingen (de sympathisanten
en de gevoeligen). Voor wat betreft de algemene categorie mag worden verwacht
dat hun bereidheid om opvallende verschijnselen en ontwikkelingen te melden
vooral beïnvloed kan worden door duidelijk te maken welke informatie
belangrijk is om te melden, waar dat kan gebeuren en wat met die melding gedaan
zal worden. Nagegaan zal worden of een voorziening naar het voorbeeld van «meld
misdaad anoniem» ook voor radicalisme mogelijk is.Voor degenen die zich meer in de directe sfeer bevinden van degenen met
de radicale opvattingen, en in het bijzonder de sympathisanten, geldt dat
zij waarschijnlijk veel moeilijker te bewegen zijn informatie te verschaffen,
terwijl zij een potentieel belangrijke bron vormen. Ervaringen in andere landen,
in het bijzonder het Verenigd Koninkrijk, leren echter dat het niet onmogelijk
is om hen te overtuigen van het belang met de overheid samen te werken, zeker
waar het gaat om het verschaffen van informatie over gewelddadige tendensen.
Voortbouwend op de ervaringen die zijn opgedaan met de bestrijding van het
terrorisme in Noord-Ierland worden daar personen met radicale denkbeelden,
die echter geweld afwijzen, zowel door de politie als door het Home Office
erkend als waardevolle gespreks- en samenwerkingspartner. Onderzocht wordt
in hoeverre het Britse voorbeeld voor de Nederlandse situatie bruikbare aanknopingspunten
biedt.1.5. Ondersteuning bij de herkenning van radicalismeHet is natuurlijk niet de bedoeling dat in alle gevallen waarin iemand
of een instantie iets afwijkends waarneemt, direct alarm wordt geslagen omdat
er mogelijk sprake is van radicalisme. Evenmin is het wenselijk dat signalen
over het hoofd worden gezien. Om met enige betrouwbaarheid te kunnen signaleren
dat in een concreet geval sprake is van radicalisme of een proces van radicalisering,
moet degene die dat geval waarneemt beschikken over enig houvast: wat zijn
indicaties, in welke gevallen is het zinvol om aan de bel te trekken?Dit is niet de plaats om daar inhoudelijk op in te gaan. Volstaan zij
met de mededeling dat een aantal instanties en gemeenten de mogelijkheden
voor uitwisseling en toetsing van informatie over mogelijke radicalisering
versterken. De Rijksoverheid, met een regierol voor de Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding (NCTb), vervult hierin een stimulerende en ondersteunende
rol. Daarnaast wordt expertise aangeboden.Ook individuele burgers kunnen een rol kunnen spelen bij het signaleren.
Daarbij wordt met name gedacht aan signalering in de eigen bekende omgeving
van gezin, familie, vriendenkring en geloofsgemeenschap omdat in deze kring
al snel herkend kan worden wat echt afwijkend en daardoor alarmerend is.1.6. Doeltreffend reactievermogenDe ervaring leert dat het op orde hebben van de signalering – het
organiseren van de informatiekanalen – een cruciale bijdrage levert
aan doeltreffend beleid. Daarbij hoort ook dat de informatieverwerking op
orde is. Signalen moeten niet alleen op de bestemde plek komen, ze moeten
daar ook worden opgepikt en beoordeeld. Vervolgens moet een keuze worden gemaakt
uit de in te zetten instrumenten en moet worden gewaarborgd dat die inzet
ook effectief plaatsvindt.Op lokaal niveau kan dat door de informatie-uitwisseling tussen gemeentelijke
diensten, bestuursorganen en politie en justitie te versterken. Het Rotterdamse
actieprogramma «Meedoen of Achterblijven» houdt bijvoorbeeld in
dat de bestaande Contactgroep Maatschappelijke Verhoudingen wordt gestructureerd,
verzwaard en omgevormd tot een informatieschakelpunt dat wordt ingebed in
de bestaande lokale veiligheidsstructuur. Op landelijk niveau zijn het in
het bijzonder de NCTb en het KLPD die deze functie vervullen.Deze diensten brengen een veelheid van bronnen informatie bijeen die nader
wordt geanalyseerd. Op basis van die analyse worden, als daar aanleiding toe
is, de reactiemogelijkheden afgewogen en centrale overheidsdiensten en lokale
overheden geïnformeerd en gestimuleerd. Genoemde diensten dragen er ook
zorg voor dat de reacties worden afgestemd en gecoördineerd en dat de
effecten worden geëvalueerd.2 Verbreding van de lokale aanpak van radicalisme en radicalisering2.1. InleidingIn het voorgaande is het grote belang van de rol van de lokale overheid,
gemeenten en politiekorpsen, bij de signalering, indamming en bestrijding
van radicalisme en radicalisering aan de orde geweest. In de navolgende paragrafen
zal specifiek op de verbreding van de lokale aanpak worden ingegaan, waarbij
met name wordt beoogd gemeenten bij het in beeld brengen en bij de aanpak
van deze ongewenste verschijnselen te ondersteunen. Een aantal gemeenten heeft
de afgelopen tijd voortvarend gehandeld rond het signaleren en tegengaan van
radicalisme. Vooral Amsterdam en Rotterdam springen in het oog, maar er gebeurt
in andere provincies en gemeenten ook al meer op dit vlak. De maatregelen in verband met de lokale aanpak die in het onderstaande
worden vermeld, zijn tot stand gekomen in overleg met de VNG en zijn bedoeld
om de lokale partners te stimuleren hun verantwoordelijkheid op dit terrein
te nemen en daarin goed samen te werken, zodat de diverse inspanningen elkaar
versterken en ingebed zijn in een breder lokaal kader onder regie van de gemeenten.2.2. De centrale rol voor lokale overheidZowel het AIVD-rapport «Van dawa tot Jihad» als de nota «Radicalisme
en Radicalisering» geven op alle bestuursniveaus aanleiding tot het
voeren van algemeen beleid gericht tegen radicalisering. Dit algemene beleid
is niet alleen gericht op het aanpakken van individuen die van (het beramen
van) terrorisme worden verdacht, maar richt zich ook op het voorkomen en signaleren
van radicalisering van vooral jongeren. De lokale overheid heeft hierbij een
centrale rol, aangezien zij het best in staat is om in gesprek met onder andere
de lokale (allochtone) gemeenschap én op basis van informatie via bijvoorbeeld
de politie, sociale zaken, onderwijs, buurt- en clubhuizen een accuraat beeld
te genereren. Dit creëert de mogelijkheid om, wanneer zich een concreet
incident voordoet, tijdig te kunnen analyseren wat de achterliggende oorzaken
zijn en passende maatregelen te nemen.Een flink aantal gemeenten pakt deze rol ook actief op. De bestuurlijke
aanpak van radicalisering hoeft zich overigens niet te beperken tot preventieve
maatregelen, maar kan ook repressieve maatregelen bevatten, zoals onder meer
neergelegd in de brief aan uw Kamer van 24 januari jl. (TK 2004–2005,
29 754, nr. 5). De lokale overheid kan waarborgen dat dit beleid
goed aansluit op de gemeentelijke taak in de bestrijding van terrorisme die
voorvloeit uit de verantwoordelijkheid voor de openbare orde en veiligheid.Er is geen standaard recept te schrijven voor het beleid tegen radicalisme.
Zowel op het oog goed geïntegreerde jongeren als minder kansrijke jongeren
blijken vatbaar voor radicalisme. En naast jongens blijken de laatste tijd
ook steeds vaker meisjes en vrouwen betrokken te zijn bij radicalisme. Belangrijkste
opgave in de Nederlandse steden betreft het opbouwen van een goede relatie
met de gemeenschappen van moslims en niet-moslims om gezamenlijk opvallende
en minder opvallende veranderingen te kunnen signaleren. Het gaat daarbij
om veranderingen ten opzichte van wat in díe stad of díe wijk
of díe moskee gewoon is. Daarom zal bepaald gedrag in de ene gemeente
aanleiding zijn om in actie te komen, terwijl dat in een andere gemeente wellicht
niet nodig is.Overigens bestaat gelukkig niet in alle gemeenten de noodzaak om een actief
beleid gericht op anti-radicalisme te voeren. De voorliggende notitie markeert
de start van een aanpak waarbij de gemeenten waar hier aanleiding toe bestaat
ondersteund worden in het opzetten en uitvoeren van beleid.2.3. De rol van politiekorpsen en regionale informatiestructuurSinds de moord op Theo van Gogh heeft er een intensivering plaatsgevonden
in de activiteiten die de politie onderneemt in het tegengaan van radicalisering.
Het proces van Landelijke Informatie Coördinatie is opgestart en de informatie-inwinning
en -veredeling door de (regionale en nationale) informatieknooppunten is sindsdien
substantieel toegenomen.Om toegang te krijgen tot de «haarvaten van de samenleving»
bouwt de politie contacten op met bewoners, maar ook met medewerkers van scholen,
moskeeën en jeugdwerkers in een wijk. Op wijkniveau kunnen radicaliseringtendensen,
radicale kernen en mogelijke (ondersteunende activiteiten ten behoeve van)
terroristische activiteiten op deze manier zo vroegtijdig mogelijk worden
onderkend (oor- en oogfunctie van de politie).De toegenomen terroristische dreiging vraagt om extra inspanningen van
de politie. Het sturen op het vergaren van informatie door middel van briefing
en debriefing (Informatie Gestuurde Politie) en het onderhouden van contacten
met bijvoorbeeld de moslimgemeenschappen en rechtse jongeren hebben ervoor
gezorgd dat de inzet voor de signalering en opsporing van tekenen van terrorisme
en radicalisering is versterkt. Onlangs zijn hiertoe bovendien, de regionale
inlichtingendiensten en de regionale informatieknooppunten uitgebreid, zoals
ook aangekondigd in de brief aan uw Kamer van 24 januari jl. (TK 2004–2005,
29 754, nr. 5).De structuur van Landelijke Informatie Coördinatie (LIC) met één
nationaal informatieknooppunt (NIK) bij de dienst Nationale Recherche Informatie
(dNRI) van het KLPD en 25 regionale informatieknooppunten (RIK's) bij
de regionale politiekorpsen heeft als doel de permanente coördinatie
van informatie binnen de politie op zowel landelijk als op regionaal niveau.
Ten behoeve hiervan wordt door de dNRI een informatiestrategie en een inwin/verzamelplan
opgesteld. De informatie wordt na veredeling en analyse door het NIK (waar
mogelijk) vastgelegd in registers en/of doorgeleid naar opsporingsdiensten
en instanties die vervolgens bestuurlijke maatregelen kunnen treffen (zoals
het NCC, de NCTb). De afgesproken paraatheid garandeert dat de informatieorganisatie
in het hele land zonodig binnen een uur actief is, ongeacht de aard van het
onderwerp. Zo kan er snel en flexibel ingespeeld worden op allerlei ontwikkelingen.
Bij de coördinatie wordt het gebruik van homogene processen en uniforme
producten als uitgangspunt gehanteerd. De informatiecoördinatie wordt
gepositioneerd op het snijvlak van de opsporing, de basispolitiezorg, de conflict-
en crisisbeheersing en de bewaking en beveiliging. Dit maakt dat afstemming
over de informatie op deze sectoren integraal kan plaatsvinden.Daarnaast worden de regionale inlichtingendiensten versterkt (TK 2004–2005,
29 754, nr. 5). De regionale inlichtingendiensten (in hun functie
van vooruitgeschoven post van de AIVD) zijn belast om vanuit de «haarvatengedachte»
gericht op zoek te gaan naar informatie en tendensen die kunnen wijzen op
een mogelijke verstoring van de democratische rechtsorde.Een bijzondere samenwerking tussen AIVD en politie betreft de AIVD-lezingen «contraterrorisme»
voor politiekorpsen in Nederland. De lezingen zijn vooral bedoeld om wijkagenten,
buurtregisseurs, de gebiedsgebonden politiezorg, maar ook de vreemdelingenpolitie
inzichten te geven voor het verbeteren van hun rol in het verzamelen van informatie.
Er hebben ruim tweeduizend agenten deelgenomen aan deze lezingen, die inmiddels
afgerond zijn.2.4. De rol en inzet van gemeentenZoals gezegd ligt een belangrijke rol voor het beleid ten aanzien van
radicalisering bij de lokale overheid, juist omdat de gemeente beschikt over
een netwerk om de regie over dit beleid te voeren. In de nota «Weerbaarheid
en integratiebeleid» is ten aanzien van de lokale aanpak van radicalisering
gesteld dat ervoor moet worden gewaakt om incidenten te snel te «etniseren»
of te «radicaliseren». Het is van belang om de situatie steeds
zorgvuldig te duiden, zodat er een gedegen en brede aanpak van de onderliggende
oorzaken van de conflicten kan worden ontwikkeld. Incidenten moeten binnen
een brede context worden bezien. De aanpak eenzijdig te focussen
op één bepaald incident of specifieke groep wekt weerstand op
en kan de spanningen zelfs verergeren.Wat nodig is, is een genuanceerde en brede benadering die maatregelen
van politie en justitie combineert met een integrale sociaal-maatschappelijke
aanpak. Dit onderstreept de rol van het lokale bestuur, dat bij uitstek in
staat is om deze verbindingen te leggen. Hiertoe wordt van bestuurders een
vorm van «verbindend leiderschap» gevraagd om bij conflicten preventieve
maatregelen te nemen, signalen goed op te vangen, tactvol op te treden, eenduidig
te communiceren, de tijd te nemen voor een gedegen analyse van de situatie
en de nodige nazorg te leveren bij ernstige incidenten.Bij de aanpak van radicalisering zijn structurele contacten en goede verhoudingen
van het bestuur en maatschappelijke instellingen met etnische en religieuze
(zelf)organisaties onontbeerlijk. Zij kunnen informatie leveren over positieve
en negatieve ontwikkelingen binnen de gemeenschappen en een belangrijke bijdrage
leveren aan de oplossingen. De continue dialoog, die open eerlijk en direct
moet zijn, moet leiden tot een vertrouwensbasis met de lokale gemeenschappen.
Hiermee kunnen gezamenlijke stappen gezet worden rond het tegengaan van radicalisme.
Hierbij is het overigens van belang scherp in het oog te houden met wie de
gesprekken gevoerd worden. In «Van Dawa tot Jihad» geeft de AIVD
aan dat hierbij aandacht nodig is voor representativiteit, loyaliteit en integriteit
van de gesprekspartners. Aansluitend op de dialoog en sociaal-maatschappelijk
integratiebeleid is het ook van groot belang racisme en interetnische incidenten
voortvarend aan te pakken.2.4.1. Het tegengaan van radicalisering middels informatie-uitwisseling
op lokaal niveauEen van de cruciale onderdelen van de lokale aanpak is het zorgdragen
voor het verbeteren van de informatie-uitwisseling. Zowel binnen de gemeente
als in samenwerking met lokale partners kan er relevante informatie bijeengebracht
worden, zodat er een actueel beeld binnen een gemeente ontstaat van de situatie
op het gebied van integratie en radicalisering. Signalen van jongeren of anderen
(meisjes, vrouwen) die zich af dreigen te keren van de samenleving of dreigen
te radicaliseren kunnen het eerst opgevangen worden door medewerkers van gemeente,
moslimgemeenschap, politie, scholen, sociale diensten/CWI, woningbouwcorporaties
en buurt- en clubhuizen. Aan de hand van dergelijke signalen kan de dynamiek
in een gemeenschap zichtbaar gemaakt worden. Zoals eerder beschreven is er
geen «recept» te geven voor de bestrijding van radicalisme. Het
aanleggen van een centrale «signaleringslijst» is aan beperkingen
onderhevig. De werkelijkheid zit ingewikkelder in elkaar. De informatie-uitwisseling
is een proces dat van onderop aan de hand van beschikbare beelden uit een
wijk of een gemeenschap in onderling gesprek gestalte krijgt. Juist hierom
is het van belang dat mogelijke signalen niet met de mantel der liefde worden
bedekt of uit angst niet worden gemeld. Dit vereist in sommige sectoren een
omslag in het denken.In dit kader is het aan te raden om via de scholen, buurthuizen en lokale
gemeenschappen ook specifieke aandacht te besteden aan de ouders van potentieel
radicaliserende jongeren. Hoe kunnen zíj signalen bij hun kinderen
in de gaten houden en op welk moment wordt van ouders verwacht dat zij gedragingen
gaan melden bij schoolleiding of imam? De indruk bestaat dat ouders soms onzeker
zijn en hun kind «met rust» laten. Bijvoorbeeld, wanneer het gaat
om wat de jongeren op het Internet doen of provocerend gedrag vertonen. Aan
deze ouders moet ruggesteun worden geboden in de benadering van
hun kinderen. Lokaal kan hieraan invulling gegeven worden door bijvoorbeeld
voorlichtingavonden via de scholen te organiseren.2.4.2. Acties naar aanleiding van signaleringHet is van belang om goed te bezien welke acties er ondernomen kunnen
worden naar aanleiding van de signalering. Wanneer er vermoedens zijn van
strafbaar handelen zijn de lijnen hiervoor helder. In de voorfase van strafbaar
handelen of bij niet onmiddellijk strafbare vormen van radicalisering die
wel negatieve effecten met zich meebrengen (in de zin van polarisering, inter-etnische
spanningen enzovoorts) is het echter minder helder. Juist om strafbare feiten
te voorkomen is het van belang dat de overheid zich met alle beschikbare middelen
verweert tegen radicalisme. Primair kanaal hiervoor is de samenwerking met
de betreffende (moslim-) gemeenschappen. Leden uit de gemeenschap zouden door
overreding moeten trachten om potentiële radicalen te overtuigen van
het feit dat men op een verkeerde koers zit. Hiertoe zal debat aangegaan moeten
worden met radicale actoren met als doel de onwenselijkheid, c.q. de onaanvaardbaarheid
van hun activiteiten over te brengen. Dit kan op zich een voldoende afschrikwekkend
effect hebben, opdat verdere radicalisering gestopt wordt.Daarnaast zijn ook andere instrumenten beschikbaar, waaronder maatregelen
in de subsidiesfeer (toekenning dan wel onthouding) of gebruikmaking van andere «hindermacht»
die de overheid bezit. De inzet van dergelijke maatregelen vereist zorgvuldig,
maar wel doortastend optreden.2.5. Stimuleren en ondersteunen van gemeenten in deze
(nieuwe) taakHet Rijk wil de gemeenten graag ondersteunen in deze taak van het aanpakken
van radicalisme en radicalisering. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie
en Veiligheid (CCV) zal hiertoe de uitvoering van een aantal acties op zich
nemen. Daarnaast wordt een aantal acties richting gemeenten ondernomen die
zijn aangekondigd in de nota «Weerbaarheid en integratiebeleid».De volgende ondersteunende acties zullen worden ondernomen:1. Er worden regionale informatiebijeenkomsten georganiseerd waarbij de
minister van BZK in aanwezigheid van de AIVD, NCTb informatie over terrorisme
en de bestrijding ervan biedt aan lokale overheden. Daarnaast wordt in deze
informatiebijeenkomsten de nadruk gelegd op het feit dat samenwerking op het
terrein van terrorismebestrijding tussen Rijk en de lokale overheden en tussen
de lokale overheden onderling van eminent belang is. De eerste bijeenkomst
heeft op 30 mei jl. in Maastricht plaatsgevonden. Er volgen nog vier
bijeenkomsten in de periode september tot november 2005.2. Er zal een netwerk voor betrokkenen bij het tegengaan van radicalisme
in gemeenten worden opgezet, denk hierbij aan periodieke bijeenkomsten en
een ondersteunende website. Ten behoeve van dit netwerk zal vooral aandacht
worden besteed aan de wijze waarop in diverse gemeenten concreet gewerkt wordt
aan de informatie-uitwisseling.3. Er zal tussen een aantal betrokkenen gewerkt worden aan de totstandkoming
van een vraagbaak/helpdesk met betrekking tot radicalisering voor gemeenten
en andere lokale organisaties.4. De NCTb ontwikkelt een handreiking voor lokale overheden maken aangaande
de rol van de lokale overheid rond terrorismebestrijding en radicalisering.
Deze zal eind 2005 verschijnen.5. De AIVD en NCTb kunnen op verzoek een bijdrage leveren aan de door
de lokale overheden ter hand te nemen ontwikkeling van een lokale aanpak
van radicalisering, door hen gericht informatie en kennis te verschaffen over
het fenomeen radicalisering op landelijk niveau.6. Daarnaast inventariseert de NCTb internationale casuïstiek ten
aanzien van het tegengaan van radicalisme, de best-practices die hieruit naar
voren komen zullen gedeeld worden met het lokaal bestuur.7. In aansluiting op de bovenstaande acties is er ook noodzaak tot het
aanpakken van uitingen van rechts-radicalisme. Hierover is uw Kamer al separaat
geïnformeerd bij de eerder genoemde brief van 5 juli jl. (TK 2004–2005,
29 284, nr. 12)3 De inzet van justitiële maatregelen als ondersteuning
en sluitstuk3.1. InleidingDe verontrusting in de samenleving over radicaliseringsprocessen en rekrutering
voor de gewelddadige Jihad kwam tot uitdrukking in het publieke debat en is
tevens met uw Kamer meerdere malen besproken. Een terugkerend aandachtspunt
was de vraag of voor de bestrijding van radicalisme en radicalisering wel
een adequaat justitieel instrumentarium voorhanden is en, zo ja, of dat wel
voldoende wordt ingezet.In de nota «Radicalisme en Radicalisering» wordt aangegeven
dat het op een aantal punten nodig is dat de overheid actief optreedt tegen
deze beide verschijnselen. Vanuit de justitiële optiek gaat het dan in
het bijzonder om het afschrikken van radicalen of degenen die hen willens
en wetens steun verlenen, evenals het verstoren, hinderen of onmogelijk maken
van hun handelen en het beveiligen en beschermen van hun doelwitten.3.2. Kanttekeningen bij justitieel ingrijpenDe democratische rechtsorde geeft degenen die er deel van uitmaken in
beginsel de vrijheid om hun gedachten te uiten en daarnaar te handelen. Die
vrijheid bestaat er zowel in dat de overheid hen dat alleen onder nauw omschreven
condities mag beletten – of hen daarvoor ter verantwoording mag roepen –
maar ook dat zij zich beschermd moeten weten tegen hen die de democratische
rechtsstaat aantasten of de dreiging daartoe reëel aanwezig is. Radicalisme
plaatst de samenleving dan ook voor een scherpe normatieve afweging. Als het
de democratische rechtsorde werkelijk bedreigt, en daarmee de vrijheid van
anderen, moet het worden tegengegaan en desnoods met harde hand worden bestreden.
Als of zolang dat niet het geval is, moet het de uiting van dergelijke persoonlijke
ideeën en gedachten in principe toegestaan en zelfs beschermen. Daarbij
is de centrale vraag wanneer er sprake is van een zodanige bedreiging dat
justitieel ingrijpen geboden is. De nota «Grondrechten in een pluriforme
samenleving» (TK 2003–2004, 29 614, nr. 1) biedt aanknopingspunten
voor de beantwoording van deze vraag die in het onderstaande nader wordt toegespitst
tot de hier in het geding zijnde problematiek.3.2.1. Wel of niet ingrijpen?Het kader voor maatregelen die de overheid kan nemen tegen radicalisme
en radicalisering die de democratische rechtsstaat bedreigen, wordt gevormd
door die democratische rechtsstaat zelf en in het bijzonder de grondrechten
zoals vastgelegd in Grondwet en verdragen. Deze vormen het minimum waartoe
de rechtsstaat gehouden is. Een zichzelf respecterende rechtsstaat zal burgers
doorgaans meer bescherming bieden dan de Grondwet en verdragen vereisen; deze
vormen slechts de uiterste grens voor het optreden van de overheid. Bij het
tegengaan van krachten die de democratische rechtsorde bedreigen,
geldt het omgekeerde. Dan brengen de noodzaak van bescherming van rechten
en leven van burgers en van de democratie met zich mee dat tot het uiterste
wordt gegaan bij het gebruik van de beschikbare ruimte.De vraag of beperkingen aanvaardbaar zijn, en zo ja welke, moet worden
beantwoord in het licht van de daarvoor geldende vereisten van de Grondwet
en de internationale verdragen, zoals het Europees Verdrag voor de Rechten
van de Mens (EVRM). Beperkingen moeten zijn voorzien bij wet en dienen noodzakelijk
te zijn in een democratische samenleving. Proportionaliteit en subsidiariteit
zijn bij de beoordeling hiervan van belang. Voorts moeten beperkingen ook
een legitiem doel dienen. Staten hebben een zekere eigen beoordelingsruimte
bij het treffen van beperkende maatregelen. Het Europees Hof voor de Rechten
van de Mens spreekt in dit verband van een margin of appreciation en van het verdrag als een living instrument. Dat kan leiden tot uitspraken zoals die inzake het verbod op de
Turkse (islamitische) hervormingspartij. In een dergelijke uitspraak ligt
echter ook besloten dat een gelijk verbod elders, onder andere omstandigheden,
mogelijk weer wel in strijd is met fundamentele rechten. Of tegen verontrustende
verschijnselen moet en kan worden opgetreden zal dan ook vooral afhangen van
het objectieve criterium of de democratische rechtsorde daardoor wezenlijk
bedreigd kan worden en het relatieve criterium of de omstandigheden waaronder
die verschijnselen plaatsvinden een duidelijke en actuele bedreiging inhouden.Wanneer radicalisme zich daadwerkelijk uit in geweld of ander strafbaar
gesteld gedrag, is er geen twijfel of mag worden ingegrepen. Dat geldt evenzeer
voor de directe dreiging die daarmee gepaard gaat. Het maatschappelijke effect
van (de dreiging van) radicaal geweld geeft het een dusdanige dimensie dat
het een harde, eventueel bijzondere, strafrechtelijke aanpak rechtvaardigt.Moeilijker echter is het met de indirecte dreiging van geweld dat uitgaat
van de aanwezigheid van radicale stromingen in de samenleving. Ook daarvan
is de maatschappelijke werking groot. De verwachting dat deze kunnen uitmonden
in geweld kan het publiek gedrag van personen beïnvloeden en daarmee
de vrije meningsvorming belemmeren. Verstoringen in de politieke besluitvorming
en daarmee van de maatschappelijke ontwikkeling kunnen daarvan het gevolg
zijn. De systematische dreiging van radicaal geweld ondergraaft voorts het
onderling vertrouwen tussen burgers en tussen bevolkingsgroepen en tast daarmee
de grondslagen aan van de maatschappelijke orde aan.Nog lastiger is bestrijding van ideeën en opvattingen die, in praktijk
gebracht, de vrijheid van anderen inperken – in de Nederlandse context
in het bijzonder als dat «in eigen kring» gebeurt – of die,
zo zij op democratische wijze een meerderheid zouden winnen, het einde van
de democratische rechtsorde zouden betekenen. Radicalisme als zodanig is niet
in strijd met de democratische rechtsorde, en zolang het zich uit op een wijze
die als zodanig niet strafbaar is, lijkt bestrijding ervan al gauw zelf een
aantasting van de democratie en, afhankelijk van de omstandigheden, ook van
de rechtsstaat zelf. Inzet van de democratische rechtsorde is juist om voor
ieder mens de ruimte te scheppen om naar eigen overtuiging te kunnen denken
en leven. Democratie is zelfs mede bedoeld om ook radicale opvattingen ruimte
te geven zich te uiten, teneinde aanhangers geen rechtvaardiging te geven
om naar geweld te grijpen. Dat is mede de achtergrond voor de bescherming
in Grondwet en internationale verdragen van de vrijheid om opvattingen in
woord en geschrift uit te kunnen dragen en om naar eigen geloofsovertuiging
te kunnen leven. Bedacht moet ook worden dat hetgeen als een potentiële
aantasting van de democratische rechtsorde gezien wordt, relatief
is. Iedere stroming die gericht is op maatschappelijke verandering wordt door
de gevestigde machten al gauw als radicaal, als gericht op diepingrijpende
hervormingen gezien, of het nu denken betreft dat gericht is op één
beleidsdoel of brede politieke veranderingen.3.2.2. De grenzen van ingrijpenIn algemene zin staan een overheid twee wegen open als zij bepaald gedrag
wil tegengaan: het beperken van de mogelijkheid om dat gedrag te vertonen
of het bevorderen van vrijwillige onthouding. Het eerste betekent een inperking
van de persoonlijke vrijheid, en is daarom altijd aan strikte voorwaarden
en procedures gebonden. Het tweede wordt vooral nagestreefd door alternatieven
te bieden. Deze mogelijkheid biedt meer ruimte en is daarom veel eerder mogelijk.
Of, anders gezegd: beperken van vrijheid vergt vrijwel altijd een rechterlijke
toetsing; vergroten van vrijheid een politieke.Binnen de Nederlandse context betekent dit dat de overheid ook bij de
bescherming van de democratische rechtsorde eerder tegen grenzen van straf-,
civiel- of bestuursrechtelijke aard aanloopt wanneer zij wil verbieden, bestraffen
of onmogelijk maken, dan wanneer zij alternatieven of tegenkrachten wil stimuleren.
Zolang opvattingen, hoe verwerpelijk ook, persoonlijk blijven, kan daartegen,
afgezien van de vraag of dat effectief is, niet juridisch worden opgetreden.
Ook wanneer gedachten zich uiten in gedrag, zal de reactie daartegen moeten
variëren al naar gelang de aard, de situatie en meer of minder publiek
karakter van het gedrag. Zo kan men in het gedrag in eigen kring meer persoonlijke
vooroordelen tot uitdrukking brengen, dan wanneer het gaat om handelen of
spreken in het publieke leven. Het omgekeerde geldt ook: in het kader van
de democratie kunnen opvattingen en politieke doelstellingen bepleit worden
die fundamentele wijzigingen van de rechtsorde impliceren, mits zij niet in
de praktijk worden gebracht voordat de rechtsorde daar op legale wijze aan
is aangepast. Wel kan de overheid via onderwijs, het aanbod van sociaal-culturele
voorzieningen of het bevorderen dat andersdenkenden zich uitspreken, de ontwikkeling
van gedachten die strijdig zijn met de democratische rechtsorde tegen te gaan
of te remmen.De essentie van de rechtsorde is niet dat rechten, regels en bevoegdheden
onveranderlijk en onveranderbaar zouden zijn, maar wel dat regels voor ieder
gelijk zijn en dat zij ieder gelijke bescherming bieden tegen willekeur. Vrees
voor een onbestemde dreiging en een onverzadigbare behoefte aan bescherming
daartegen, zullen het beleid dan al snel gaan beheersen. Het zal mensen van
de samenleving vervreemden en het radicalisme slechts versterken.3.3. Strafrechtelijke bevoegdheden en mogelijkheden tot
ingrijpenDe meeste kwaadaardige uitingen van radicalisme worden thans al bestreken
door het strafrecht. Onder de in dit verband relevante strafbare gedragingen
op grond waarvan opgetreden kan worden, zowel tegen personen als ook tegen
organisaties, vallen onder meer het plegen van geweld, bedreiging met geweld,
oproepen tot geweld, haat zaaien, alsmede een aantal (andere) handelingen
met het oogmerk een omwenteling tot stand te brengen.Onder specifieke omstandigheden kan de overheid op basis van het strafrecht
ook optreden als er nog geen sprake is van een voltooid delict. Daarnaast
kan het strafrecht worden gebruikt om personen te beschermen die doelwit van
radicale acties dreigen te worden, eventueel omdat zij zich verzetten
tegen radicalisering of het radicale gedachtegoed op legale wijze bestrijden.
Het strafrecht kan tenslotte worden ingezet om personen uit specifieke groepen
of met specifieke kenmerken te beschermen tegen aantasting van hun belangen
(bijvoorbeeld discriminatie) of persoonlijke integriteit (bijvoorbeeld belediging).
Dit kan hen minder gevoelig maken voor radicalisering, mede omdat het degenen
die pogen hen te radicaliseren argumenten uit handen slaat.Het strafrecht regelt niet alleen welke daden kunnen worden vervolgd,
maar ook op welke wijze de opsporing en vervolging dienen te geschieden. Wat
de opsporingsbevoegdheden betreft worden in het kader van de terrorismewetgeving
op dit moment bepaalde verruimingen voorbereid die het mogelijk maken eerder
tot handelen over te gaan. Gegeven de verwevenheid met terrorisme kunnen deze
maatregelen in bepaalde situaties ook bij de bestrijding van gewelddadig radicalisme
soelaas bieden.Strafrechtelijk optreden is primair gericht op het behalen van juridisch
resultaat: waarheidsvinding en op basis daarvan, indien gepast, veroordeling
en bestraffing. Maar het beoogde effct kan ruimer zijn, namelijk het verhinderen
van een voorgenomen misdrijf.Bij veroordeling van een persoon kunnen bijkomende straffen worden opgelegd
die hem, ook nadat hij zijn straf heeft uitgezeten, hinderen bij het ontplooien
van nieuwe radicaliserende activiteiten. Diverse beperkingen bij een strafrechtelijke
veroordeling, waaronder de ontzegging van het actief en passief kiesrecht,
zijn nu al mogelijk. Daarnaast is een voorstel in voorbereiding om ontzetting
uit bepaalde functies in ruimere zin mogelijk te maken indien die functie
wordt gebruikt voor radicalisering van jongeren.Belangrijk voor de effectiviteit van de inzet van het strafrecht tegen
radicalisme is het bestaan van een grijs gebied tussen hetgeen volgens de
geldende jurisprudentie een strafbaar feit oplevert en hetgeen in de samenleving
als aanvaardbaar of onaanvaardbaar gedrag gezien wordt. In haar rapport «Waarden,
normen en de last van het gedrag» heeft de Wetenschappelijke Raad voor
het Regeringsbeleid daar behartigenswaardige woorden aan gewijd. Hier is vooral
van belang dat dit grijze gebied niet voor eeuwig vastligt. Beide grenzen,
die van de maatschappelijke aanvaarding en die van de strafrechtelijke interpretatie,
kunnen verschuiven – en dat gebeurt in de praktijk ook voortdurend.
Soms vergt dit aanpassing van de wet, soms gebeurt het in het proces van rechtsvorming
door rechterlijke uitspraken.Verdere rechtsvorming lijkt met betrekking tot het tegengaan van radicalisme
perspectief te bieden. Een aantal mogelijk toepasbare artikelen uit het Wetboek
van Strafrecht – ook artikelen die daar al vele jaren in staan –
is, althans voor zover bekend, nog nooit ten laste gelegd, en bij andere is
het zeer lang geleden. Er is dus (nieuwe) interpretatie van de delictsomschrijving
mogelijk. Maar ook bij artikelen die wel recenter zijn toegepast, is nadere
rechtsvorming in principe mogelijk. Dat gebeurt in elk geval als de rechter –
al dan niet op grond van door het Openbaar Ministerie (OM) aangedragen redeneringen –
tot de conclusie komt dat een vroegere interpretatie van de strafwetgeving
in de huidige omstandigheden niet meer de juiste, of de enig mogelijke, is.
Naar het oordeel van het Kabinet is ten aanzien van radicalisme momenteel
de nodige ruimte. De artikelen 137c e.v. Sr die uitlatingen strafbaar stellen,
worden tot nu betrekkelijk restrictief uitgelegd en er wordt dan ook zelden
terzake vervolgd. Dat is ligt in de rede vanuit het oogpunt van de vrijheid
van meningsuiting, maar ook bezien vanuit een tijd waarin slechts weinigen zich iets aan opruiende taal gelegen laten liggen. Er gaat dan geen
wezenlijke bedreiging van uit. In de huidige situatie ligt dit echter voor
een deel anders. Te velen blijken zich door uitingen van anderen te laten
inspireren of provoceren tot het gebruik van geweld dat naar zijn aard de
rechtsorde aantast.Mede gelet op het eerder gemelde risico van een averechtse werking bij
aanscherping van strafrechtelijke verboden zonder dat een duidelijk onderscheid
kan worden gemaakt tussen kwaadaardige uitingen van radicalisme en opvattingen
die wel onder de fundamentele vrijheden begrepen moeten worden, is het van
belang dat waar dergelijke ruimte lijkt te bestaan er primair door een actief
vervolgingsbeleid van het OM naar gestreefd wordt om door nadere rechtsvorming
de gewenste grensverlegging te realiseren. Dit betekent echter dat de grenzen
van het bestaande recht worden verkend wat het risico impliceert dat de rechter
het OM niet volgt.Wil men op verantwoorde wijze tot nadere rechtsvorming komen dan dient
gewaakt te worden voor de reflex om bij voorvallen die in brede kring onwenselijk
of onaanvaardbaar worden geacht, om die reden strafrechtelijk op te treden
of een aanscherping of versoepeling van het strafrecht, respectievelijk de
strafvordering na te streven. De beslissing over het al dan niet vervolgen
van voorvallen zal dan mede moeten berusten op het perspectief dat zij bieden
uit een oogpunt van rechtsvorming.Het proces van rechtsvorming kost tijd. In een aantal individuele zaken
zal het hele traject moeten worden doorlopen – in elk geval tot aan
een uitspraak van de Hoge Raad, liefst ook tot en met een uitspraak van het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het proces van wetgeving met daaraan
aansluitend het doorlopen van dezelfde weg om te bezien of deze verenigbaar
is met de fundamentele eisen die daaraan gesteld moeten worden, vergt evenwel
minstens zoveel tijd.3.4. Overig instrumentariumDe bestrijding van (de dreiging van) radicalisme en radicalisering is
niet uitsluitend op het strafrecht aangewezen. Ook het civiel- en het bestuursrecht
bieden mogelijkheden. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer ten behoeve van
de activiteiten of verspreiding van de ideeën van radicale groepen gebruik
wordt gemaakt van rechtspersonen, instellingen of andere voorzieningen van
de maatschappelijke infrastructuur. Het is in het bijzonder ook het geval
indien partijen of groeperingen zich openlijk in het publiek debat of het
democratisch proces zouden mengen met programma's die een bedreiging
van personen of groepen inhouden.Wat betreft het civiel recht is vooral van belang dat artikel 2:20 BW
het OM de mogelijkheid biedt om bij de rechter de ontbinding te verzoeken
van rechtspersonen (verenigingen, stichtingen) wegens strijd met de openbare
orde. Dit instrument kan ingezet worden tegen organisaties die ongeoorloofd
radicalisme uiten of die proberen anderen te radicaliseren. Bij het gebruik
maken van de mogelijkheid van artikel 2:20 BW is wel de vraag aan de orde
in welke mate bij de bestrijding van radicalisme in het belang van het behoud
van de democratische samenleving en de grondwaarden daarvan – de vrijheid
van vereniging en vergadering en de vrijheid van meningsuiting – kunnen
en moeten worden ingeperkt. Tegen de achtergrond van de algemene overwegingen
die daarbij gelden – en die in het voorgaande aan de orde kwamen –
moet nagegaan worden of de inbreuk op die vrijheden proportioneel is en of
zij effectief is. Hoe groter en concreter de radicale dreiging, hoe eerder
een inbreuk op de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vereniging
en vergadering gerechtvaardigd zal zijn. De ervaring leert dat
aan de gebruikmaking van art. 2:20 BW door de rechter hoge eisen worden gesteld,
precies om deze reden.Steeds moet worden bezien of een verbodenverklaring effectief is. Indien
het bijvoorbeeld om een rechtspersoon gaat, dient rekening gehouden te worden
met het feit dat een verbodenverklaring en ontbinding van die rechtspersoon
gemakkelijk te omzeilen is door een tweede rechtspersoon op te richten en
daarmee de werkzaamheden voort te zetten. Ook kan in dat geval gebruik worden
gemaakt van stromannen en handlangers voor het verrichten van rechtshandelingen.Het bestuursrecht is vanuit handhavingsperspectief vooral van belang.
Bij de bestrijding van onder andere illegale arbeid, drugssmokkel en -handel,
en milieudelicten zijn goede ervaringen opgedaan met de samenwerking tussen
verschillende diensten met uiteenlopende bevoegdheden. Dit blijkt niet alleen
effectief bij het onmogelijk maken van ongewenste handelingen, maar ook om
zicht te houden op gaan en staan van betrokkenen (meldingsplicht). Gecombineerde
acties van diensten en gerichte inzet van middelen vergen coördinatie
en duidelijke richtinggeving. Het OM en de NCTb dragen hierbij vanuit de respectievelijke
verantwoordelijkheden zorg.3.5. Aanscherping van het beschikbaar instrumentariumIn het debat in november 2004 naar aanleiding van de moord op de heer
Van Gogh werd het Kabinet gevraagd te bezien of de bestaande verboden en bevoegdheden
de samenleving voldoende in staat stellen om de grondslagen van het maatschappelijk
bestel te beschermen tegen aantasting daarvan – in woord of daad –
door radicale of extremistische groepen in de samenleving. In dat kader wordt
hier in het bijzonder ingegaan op thans lopende projecten ter aanscherping
of uitbreiding van de strafwet.De fysieke dreiging en aantasting van de rechtsorde worden naar huidig
inzicht adequaat bestreken door de bestaande bepalingen, zij het dat voor
een aantal daarvan de eerder genoemde mogelijkheid van ontwikkeling door middel
van rechtsvorming, gelet op het huidige tijdsgewricht, aan de orde kan zijn.Een ander aspect betreft de mogelijkheid om personen specifieke verplichtingen
of verboden op te leggen van wie bekend is dat zij betrokken zijn bij radicale
stromingen maar tegen wie onvoldoende concrete aanwijzingen zijn dat zij zich
schuldig (willen) maken aan strafbare feiten. In reacties op voornemens hiertoe
bij terrorismebestrijding is wel gesteld dat daarvan geen afschrikkende of
belemmerende werking zou uitgaan. Bedacht moet echter worden dat het op zijn
minst verstorend werkt, en dat het een aanknopingspunt biedt om ingeval van
niet nakoming of overtreding met scherpere maatregelen op te treden.Met betrekking tot verbale of symbolische bedreiging kan op dit moment
op één punt geconstateerd worden dat het strafrecht aanscherping
behoeft, namelijk op het punt van de mogelijkheid om op te treden tegen uitlatingen
in het publieke debat. Aangekondigd is in dit verband al een wetsvoorstel
dat apologie, het verheerlijken of goedpraten van ernstige misdrijven, strafbaar
stelt. Dit voorstel beoogt de mogelijkheden verder te verruimen tot ontzetting
uit het beroep bij delicten die aanzetten tot haat of geweld tegen personen.
Deze bijkomende straf kan bij enkele misdrijven tegen de openbare orde worden
opgelegd, doch slechts in het geval van recidive. Er is naar de opvatting
van het Kabinet aanleiding om, in de gevallen waarin van een beroep gebruik
gemaakt wordt voor opruiende activiteiten – te denken valt aan beroepen
in het onderwijs, maar bijvoorbeeld ook aan geestelijk leiders –
al bij de eerste beoordeling oplegging van deze straf mogelijk te maken. Verder
is er aanleiding om ook bij verwante strafbare feiten – te denken valt
aan de artt. 131, 133, 137c en 137d Sr, maar ook aan rekrutering voor de Jihad,
strafbaar gesteld in art. 205 Sr, in de mogelijkheid te voorzien van ontzetting
uit het beroep of een verbod op het uitoefenen van beroepsmatige activiteiten.Daarnaast kan in dit verband gewezen worden op het feit dat het OM de
formatie van het Landelijk Expertise Centrum Discriminatie structureel heeft
uitgebreid in verband met de verbetering van de strafrechtelijke handhaving
en een actief vervolgingsbeleid inzake discriminatie en racisme. Bij de politie
is de functie van het Landelijk Bureau Discriminatiezaken voor 2 jaar (2005–2006)
geborgd binnen het Landelijk Expertise Centrum Diversiteit.Ter voorkoming, bestrijding en het tegengaan van discriminatoire uitingen
op Internet subsidieert het Ministerie van Justitie het Meldpunt Discriminatie
Internet. Ingezet wordt op een betere afstemming en informatie uitwisseling
tussen OM, politie en Meldpunt Discriminatie Internet. Voorts subsidieert
het Ministerie van Justitie het Landelijk Bureau ter Bestrijding van Rassendiscriminatie
(LBR). Het LBR voert onder andere specifieke activiteiten uit ter versterking
van de binding van kwetsbare allochtone groepen aan de Nederlandse samenleving.Om de belangrijke verantwoordelijkheid van de decentrale overheid voor
het in beeld brengen van de lokale situatie te ondersteunen, is een landelijk
dekkend netwerk van professioneel werkende antidiscriminatie bureaus onontbeerlijk.
Deze antidiscriminatiebureaus zullen als laagdrempelige voorziening gaan fungeren
waar burgers terecht kunnen met hun klachten over publieke uitingen. Binnenkort
ontvangt u van de Minister van Justitie de beleidsbrief «Discriminatiebestrijding
en rechtshandhaving» met een uitwerking van bovengenoemde maatregelen.
In de Nota «Roze in alle kleuren, homo-emancipatiebeleid 2005–2007»
worden de kabinetsbrede activiteiten beschreven ter verbetering van de verhouding
tussen etnische minderheden en allochtone en autochtone homoseksuelen.4 Concluderende beschouwingDe concrete inzet van het justitieel instrumentarium zal altijd een punt
van discussie zijn. Sommigen zullen – zeker naar aanleiding van concrete
gevallen – van mening zijn dat het te terughoudend gebeurt. Anderen
zullen waarschuwen voor uitbreiding van bevoegdheden en aantasting van grondrechten.
Het is van het grootste belang dat die discussie gevoerd wordt, en het is
een opdracht aan het justitieel apparaat er zorg voor te dragen dat deze discussie
in vrijheid gevoerd kan worden. Tegelijkertijd mag evenzeer van de overheid
worden verwacht dat onverkort met adequate middelen tegen die vormen van radicalisme
en radicalisering wordt opgetreden die een bedreiging vormen.Geconstateerd kan worden, dat het justitieel instrumentarium voor de bestrijding
van radicalisme en rekrutering – zeker na wat in de afgelopen tijd aan
nieuwe maatregelen is geïntroduceerd – voor het overgrote deel
op orde is, en dat in elk geval niet te snel besloten moet worden tot kwantitatieve
of kwalitatieve uitbreiding ervan. Veeleer kunnen doeltreffendheid en doelmatigheid
van het justitieoptreden vergroot worden door een creatief en gericht gebruik
van het bestaande instrumentarium, inclusief de huidige voorstellen tot maatregelen. Op een aantal terreinen is uitbreiding van de bestaande maatregelen echter
wel aan de orde. Een aantal aanvullingen van het Wetboek van Strafrecht moet
het mogelijk maken om beter dan tot nu toe op te kunnen treden tegen aanzetten
tot haat of geweld en tegen rekrutering door radicale groeperingen. En ook
waar het gaat om het verkennen en signaleren is in uitbreiding van de capaciteit
voorzien.Het moge duidelijk zijn dat de aanpak van radicalisme de betrokkenheid
vergt van vele partners. In het bijzonder op lokaal niveau dienen de diverse
inspanningen van gemeente, politie, lokale gemeenschap, onderwijs, welzijn
en anderen samen te komen. Vanuit het Rijk veronderstelt dit dat voldoende
mogelijkheden gecreëerd moeten worden om de samenwerking en de informatie-uitwisseling
mogelijk te maken. Zoals bekend houden diverse bewindspersonen zich bezig
met het aanpakken van radicalisme. In overleg tussen de betrokkenen wordt
er naar gestreefd om eventuele knelpunten die zich op het gebied van lokale
samenwerking of informatie-uitwisseling voordoen adequaat en snel op te lossen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29754-30.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl