Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak, deel 5; Rapport over het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30850, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

19-10-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

30850 nr. 6

26-10-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudSAMENVATTINGReacties van minister en RWT’sNawoord Algemene Rekenkamer1 INLEIDING1.1 Onderzoeksveld1.2 Onderzoek naar RWT’s1.3 RWT-onderzoek deel 51.4 Leeswijzer2 RWT-VELD IN BEELD2.1 Inleiding2.2 Beschrijving RWT-veld2.2.1 De RWT’s van het Ministerie van OCW2.2.2 Financieel belang RWT’s3 TOEZICHT3.1 Inleiding3.2 Bevindingen3.2.1 Toezichtsvisie(s) en toezichtsarrangementenAlgemeenMedia, Letteren en BibliothekenOnderzoek en Wetenschapsbeleid3.2.2 Governance3.2.3 De toezichtsvisie en andere (horizontale) verantwoordingsinformatiePrimair OnderwijsVoortgezet OnderwijsHoger OnderwijsBeroepsonderwijs en Volwassenen EducatieMedia, Letteren en BibliothekenOnderzoek en Wetenschapsbeleid3.2.4 De plaats van de review in het toezichtPrimair OnderwijsVoortgezet OnderwijsHoger OnderwijsBeroepsonderwijs en Volwassenen EducatieMedia, Letteren en BibliothekenOnderzoek en Wetenschapsbeleid3.3 ConclusiesToezichtsvisieKoppeling ministerie en intern toezichtKoppeling ministerie en andere horizontale verantwoordingsinformatieReviewbeleid4 RECHTMATIGHEID4.1 Inleiding4.2 Bevindingen4.2.1 Rechtmatigheid in de toezichtsvisiePrimair Onderwijs/Voortgezet Onderwijs/Hoger Onderwijs/Beroepsonderwijs
en Volwassenen EducatieMedia, Letteren en BibliothekenOnderzoek en Wetenschapsbeleid4.2.2 Stand van zaken RWT’s: rechtmatigheidsverklaringenPrimair OnderwijsMedia, Letteren en BibliothekenOnderzoek en Wetenschapsbeleid4.2.3 Stand van zaken RWT’s: sanctiebeleidPrimair Onderwijs/Voortgezet Onderwijs/Beroepsonderwijs
en Volwassenen EducatieMedia, Letteren en BibliothekenOnderzoek en Wetenschapsbeleid4.3 Conclusies5 BEDRIJFSVOERING, INTEGRITEIT EN BESTUURSKOSTEN5.1 Inleiding5.2 Bedrijfsvoering5.2.1 Bedrijfsvoering in de toezichtsvisie en de
toezichtsarrangementenPrimair OnderwijsVoortgezet Onderwijs/Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie/Hoger
OnderwijsMedia, Letteren en BibliothekenOnderzoek en Wetenschapsbeleid5.2.2 Verantwoording over de bedrijfsvoering bij
RWT’sPrimair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs, Hoger Onderwijs,
Beroepsonderwijs en Volwassenen EducatieMedia, Letteren en BibliothekenOnderzoek en Wetenschapsbeleid5.3 Integriteit5.3.1 Integriteit in de toezichtsvisie en de toezichtsarrangementenPrimair OnderwijsVoortgezet Onderwijs/Hoger Onderwijs/Beroepsonderwijs
en Volwassenen Educatie/Onderzoek en WetenschapsbeleidMedia, Letteren en Bibliotheken5.3.2 Informatie-uitwisseling over integriteitPrimair OnderwijsVoortgezet Onderwijs/Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie/Onderzoek
en WetenschapsbeleidHoger OnderwijsMedia, Letteren en Bibliotheken5.4 Bestuurskosten5.4.1 Verantwoordelijkheden en bevoegdheden ministerPrimair Onderwijs/Voortgezet Onderwijs/Hoger Onderwijs/Beroepsonderwijs
en Volwassenen EducatiePrimair OnderwijsVoortgezet OnderwijsHoger OnderwijsBeroepsonderwijs en Volwassenen EducatieMedia, Letteren en BibliothekenOnderzoek en Wetenschapsbeleid5.4.2 Afspraken over en gebruik van informatie over
bestuurskostenPrimair Onderwijs/Voortgezet Onderwijs/Hoger Onderwijs/Beroepsonderwijs
en Volwassenen EducatieMedia, Letteren en BibliothekenOnderzoek en Wetenschapsbeleid5.5 ConclusiesBedrijfsvoeringIntegriteitBestuurskosten6 PRESTATIES6.1 Inleiding6.2 Bevindingen6.2.1 Prestaties in toezichtsvisie of toezichtsarrangementenPrimair OnderwijsVoortgezet OnderwijsHoger OnderwijsBeroepsonderwijs en Volwassenen EducatieMedia, Letteren en BibliothekenOnderzoek en Wetenschapsbeleid6.2.2 Het waarborgen van de kwaliteit van de prestatie-informatiePrimair OnderwijsVoortgezet OnderwijsHoger OnderwijsBeroepsonderwijs en Volwassenen EducatieMedia, Letteren en BibliothekenOnderzoek en Wetenschapsbeleid6.2.3 Het gebruik van de prestatie-informatiePrimair OnderwijsVoortgezet OnderwijsHoger OnderwijsBeroepsonderwijs en Volwassenen EducatieMedia, Letteren en BibliothekenOnderzoek en Wetenschapsbeleid6.3 Conclusies7 VERANTWOORDING7.1 Inleiding7.2 Bevindingen7.2.1 Verantwoording door de ministerJaarverslag 2004Media, Letteren en BibliothekenJaarverslag 20057.2.2 Verantwoording door RWT’sPrimair onderwijsVoortgezet OnderwijsHoger OnderwijsBeroepsonderwijs en Volwassenen EducatieMedia, Letteren en BibliothekenOnderzoek en Wetenschapsbeleid7.3 Conclusies8 TERUGBLIK8.1 Inleiding8.2 Selectie8.3 Stand van zakenTabel: Overzicht openstaande acties met betrekking tot
verantwoording en toezicht op RWT’s bij het Ministerie van OCW8.4 Conclusies9 VERDIEPEND ONDERZOEK BIJ HET COMMISSARIAAT VOOR
DE MEDIA9.1 Inleiding9.2 Het Commissariaat voor de Media9.3 Rechtmatigheid9.4 Prestaties9.5 Bedrijfsvoering9.6 Verantwoording9.7 Conclusie10 VERDIEPEND ONDERZOEK BIJ DE NEDERLANDSE OMROEP
STICHTING/PUBLIEKE OMROEP10.1 Inleiding10.2 De Nederlandse Omroep Stichting/Publieke OmroepOntwikkelingen binnen de Publieke Omroep10.3 Rechtmatigheid10.4 Bedrijfsvoering10.4.1 NOS/Publieke OmroepGoed bestuur en integriteitVerslagleggingToezichtKwaliteitszorgParticipatie directie MLB10.4.2 NOS-RTV10.5 Integriteitsbeleid10.6 Bestuurskosten10.7 Toezicht10.8 ConclusiesRechtmatigheidBedrijfsvoeringIntegriteitsbeleidBestuurskostenToezicht11 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN11.1 Conclusies en aanbevelingen12 BESTUURLIJKE REACTIE EN NAWOORD12.1 Reactie van de minister en RWT’s12.1.1 Reactie minister van OCW12.1.2 Reactie Commissariaat voor de Media12.1.3 Reactie NOS/Publieke Omroep12.2 Nawoord Algemene RekenkamerBIJLAGE 1:CONCLUSIES, AANBEVELINGEN, REACTIES, NAWOORD ALGEMENE
REKENKAMERBIJLAGE 2:DEFINITIES EN AFKORTINGENDefinitiesRechtspersonen met een wettelijke taakZelfstandige bestuursorganenWettelijke taakPubliek geld, wettelijke heffingAfkortingenLiteratuurlijstWet- en regelgeving
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30850Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 958 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 850Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak,
deel 5nr. 6RAPPORT VAN DE ALGEMENE REKENKAMER OVER HET MINISTERIE VAN ONDERWIJS,
CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal’s-Gravenhage, 26 oktober 2006Hierbij bieden wij u het op 13 oktober 2006 door ons vastgestelde rapport «Verantwoording
en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak, deel 5; Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap» aan.Algemene Rekenkamerdrs. Saskia J. Stuiveling,presidentJhr. mr. W. M. de Brauw,secretarisInhoud Samenvatting5   1Inleiding111.1Onderzoeksveld11 1.2Onderzoek naar RWT’s111.3RWT-onderzoek deel 512 1.4Leeswijzer12   2RWT-veld in beeld142.1Inleiding14 2.2Beschrijving RWT-veld142.2.1De RWT’s van het Ministerie
van OCW142.2.2Financieel belang RWT’s15   3Toezicht173.1Inleiding173.2Bevindingen18 3.2.1Toezichtsvisie(s) en toezichtsarrangementen18 3.2.2Governance213.2.3De toezichtsvisie en andere (horizontale)
verantwoordingsinformatie21 3.2.4De plaats van de review in het
toezicht22 3.3Conclusies24   4Rechtmatigheid264.1Inleiding264.2Bevindingen27 4.2.1Rechtmatigheid in de toezichtsvisie27 4.2.2Stand van zaken RWT’s:
rechtmatigheidsverklaringen28 4.2.3Stand van zaken RWT’s:
sanctiebeleid29 4.3Conclusies30   5Bedrijfsvoering, Integriteit en Bestuurskosten315.1Inleiding315.2Bedrijfsvoering31 5.2.1Bedrijfsvoering in de toezichtsvisie
en de toezichtsarrangementen325.2.2Verantwoording over de bedrijfsvoering
bij RWT’s345.3Integriteit35 5.3.1Integriteit in de toezichtsvisie
en de toezichtsarrangementen355.3.2Informatie-uitwisseling over
integriteit365.4Bestuurskosten37 5.4.1Verantwoordelijkheden en bevoegdheden
minister39 5.4.2Afspraken over en gebruik van
informatie over bestuurskosten42 5.5Conclusies43   6Prestaties456.1Inleiding456.2Bevindingen46 6.2.1Prestaties in toezichtsvisie
of toezichtsarrangementen46 6.2.2Het waarborgen van de kwaliteit
van de prestatie-informatie49 6.2.3Het gebruik van de prestatie-informatie4949 6.3Conclusies50   7Verantwoording517.1Inleiding517.2Bevindingen52 7.2.1Verantwoording door de minister52 7.2.2Verantwoording door RWT’s547.3Conclusies56    8Terugblik578.1Inleiding57 8.2Selectie57 8.3Stand van zaken57 8.4Conclusies59   9Verdiepend onderzoek bij het Commissariaat voor de Media609.1Inleiding60 9.2Het Commissariaat voor de Media60 9.3Rechtmatigheid609.4Prestaties61 9.5Bedrijfsvoering619.6Verantwoording61 9.7Conclusie62   10Verdiepend onderzoek bij de Nederlandse Omroep Stichting/Publieke
Omroep6310.1Inleiding6310.2De Nederlandse Omroep Stichting/Publieke
Omroep6310.3Rechtmatigheid64 10.4Bedrijfsvoering6510.4.1NOS/Publieke Omroep65 10.4.2NOS-RTV6610.5Integriteitsbeleid66 10.6Bestuurskosten6710.7Toezicht67 10.8Conclusies68   11Conclusies en aanbevelingen7011.1Conclusies en aanbevelingen70   12Bestuurlijke reactie en nawoord7312.1Reactie van de minister en RWT’s7312.1.1Reactie minister van OCW73 12.1.2Reactie Commissariaat voor de
Media76 12.1.3Reactie NOS/Publieke Omroep78 12.2Nawoord Algemene Rekenkamer78   Bijlage 1:Conclusies, aanbevelingen, reacties, nawoord Algemene Rekenkamer80Bijlage 2:Definities en afkortingen82   Literatuurlijst84SAMENVATTINGIn 2005 heeft de Algemene Rekenkamer voor de vijfde maal een onderzoek
uitgevoerd naar de verantwoording van en het toezicht op rechtspersonen met
een wettelijke taak (RWT’s) bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap (OCW). Het gaat om circa 1700 instellingen die met elkaar ruim € 19
miljard publiek geld (begrotingsgeld) besteden. Het onderzoek is gericht op
zes beleidssectoren van het ministerie. Dit zijn de sectoren primair onderwijs
(PO), voortgezet onderwijs (VO), hoger onderwijs (HO), beroepsonderwijs en
volwassenen educatie (BVE), media, letteren en bibliotheken (MLB), en onderzoek-
en wetenschapsbeleid (OWB). Verdiepend onderzoek is uitgevoerd bij twee RWT’s,
te weten het Commissariaat voor de Media en de Nederlandse Omroep Stichting
(NOS)/Publieke Omroep.De conclusies uit het onderzoek zijn de volgende:1. Het ministerie heeft voor twee sectoren (HO en OWB) een overzicht met
de totale baten en lasten van de RWT’s. Voor de overige vier sectoren
is dit overzicht er niet.2. Het toezichtsbeleid van het ministerie is voor verbetering vatbaar.3. De minister heeft voldoende inzicht in de rechtmatigheid van de inning
en besteding van de publieke middelen door de RWT’s.4. De minister houdt in twee sectoren (MLB en OWB) toezicht op onderdelen
van de bedrijfsvoering en legt in de sector MLB hier verantwoording over af
aan de Tweede Kamer, heeft voor de sector MLB aandacht besteed aan integriteit,
heeft voor twee sectoren (MLB en OWB) verantwoordelijkheden en bevoegdheden
ten aanzien van de bestuurskosten van RWT’s en heeft voor de sector
MLB afspraken gemaakt over de informatieverstrekking.5. De minister heeft voor drie sectoren (HO, MLB en OWB) inzicht in de
prestaties van de RWT’s.6. In drie sectoren (HO, MLB en OWB) leggen de RWT’s publieke verantwoording
af.7. De verantwoording over RWT’s in het departementale jaarverslag
2004 en 2005 van OCW voldeed niet geheel aan de eisen die de Algemene Rekenkamer
stelt: er was geen verantwoording over de normaalpositie in het toezicht van
de minister bij de RWT’s, er was geen overzicht van alle geldstromen
naar en van alle RWT’s en van de vermogenspositie van de RWT’s.
De minister voldeed wel aan de normen zoals vastgelegd in de Rijksbegrotingsvoorschriften.8. Van de negen aanbevelingen uit eerder onderzoek van de Algemene Rekenkamer
heeft de minister er zeven opgevolgd.9. Het Commissariaat scoort positief op de rechtmatigheid en verantwoording.
Minder positief op afspraken over prestatie-informatie en analyse van relevante
onderdelen van de bedrijfsvoering van de publieke omroepen.10. De NOS scoort positief op rechtmatigheid, bedrijfsvoering en Raad
van Toezicht. De uitvoering van het integriteitsbeleid is in ontwikkeling.De conclusies kunnen als volgt schematisch worden weergegeven:In aansluiting op de conclusies doet de Algemene Rekenkamer aan de minister
van OCW de volgende aanbevelingen:1. Stel een totaaloverzicht op van baten en lasten van alle sectoren;2. Ontwikkel een complete toezichtsvisie en een compleet toezichtsbeleid
voor de drie onderwijssectoren;3. Geef in de toezichtsvisie en het toezichtsbeleid aan hoe het toezicht
door het ministerie is afgestemd op (a) het interne toezicht van de RWT’s
en (b) de horizontale verantwoording door de RWT’s;4. Maak in de toezichtsvisie expliciet voor welke aspecten van de bedrijfsvoering
(zoals integriteit en bestuurskosten) het ministerie zich verantwoordelijk
acht in de sector OWB;5. Maak ook voor drie onderwijssectoren waar dat nu niet het geval is
duidelijke en volledige afspraken met de RWT’s over door hen aan het
ministerie te leveren prestatiegegevens;6. Geef in het departementale jaarverslag de normaalpositie in het toezicht
(reikwijdte en toleranties) aan;7. Verstrek ieder jaar voor iedere sector aan de Tweede Kamer een expliciet
oordeel over de rechtmatigheid.Aan het Commissariaat voor de Media en de NOS/Publieke Omroep richt de
Algemene Rekenkamer de volgende aanbevelingen:1. Commissariaat voor de Media: maak duidelijke en volledige afspraken
over de prestatie-informatie die aan het ministerie wordt geleverd en maak
een analyse van de relevante onderdelen van de bedrijfsvoering van de publieke
omroepen.2. NOS: ontwikkel de uitvoering van het integriteitsbeleid verder.Reacties van minister en RWT’sDe Algemene Rekenkamer vroeg de minister van OCW, het Commissariaat voor
de Media en de NOS/Publieke Omroep te reageren op het conceptrapport. De minister
en de RWT’s reageerden in augustus en september 2006.De minister van OCW vindt het algemene beeld van het rapport positief:
voldoende inzicht in de rechtmatigheid van de inning en besteding van publieke
middelen door RWT’s en voldoende opvolging door de minister aan zeven
van de negen aanbevelingen van eerder RWT-onderzoek. De minister merkt op
dat de onderwijsinstellingen autonome en voor een groot deel private organisaties
zijn die zelf verantwoordelijk zijn voor het leveren van goed onderwijs. De
minister vindt het niet opportuun een algemeen kader voor toezicht op RWT’s
onverkort toe te passen op onderwijsinstellingen.De verzelfstandigde rijksmusea dienen materieel als RWT’s te worden
beschouwd. Het Ministerie van OCW zal komen met een concreet voorstel voor
een lijst van musea die als RWT moeten worden aangemerkt. Dit zal plaatsvinden
vóór mei 2007.De minister werkt aan een nieuw bestuurlijk arrangement en nieuwe besturingsprincipes
voor het onderwijsbestel. Deze worden ook vertaald naar de sectoren MLB en
OWB. De minister borgt de publieke belangen door te zorgen voor goed werkende
stelsels en door te sturen op resultaat.Het beeld dat uit het conceptrapport naar voren komt op het gebied van
toezicht vindt de minister op sommige punten te negatief. De minister benadrukt
dat er in alle sectoren toezicht wordt uitgeoefend. Zij onderschrijft echter
dat in een aantal sectoren nog een samenhangende beschrijving van het toezichtsarrangement
ontbreekt.In de toezichtsarrangementen per sector zal de minister aangeven: (a)
hoe het toezicht is afgestemd op (de feitelijke werking van) het interne toezicht
en de horizontale verantwoording van de RWT’s, (b) over welke aspecten
van de bedrijfsvoering de RWT’s zich richting het ministerie of de toezichthouders
moeten verantwoorden en (c) welke prestatiegegevens de RWT’s aan het
ministerie of de toezichthouders leveren.De minister rapporteert in de bedrijfsvoeringsparagraaf de bevindingen
uit haar toezicht op de RWT’s aan de Tweede Kamer als daarover bijzonderheden
te melden zijn (uitzonderingsrapportage). Zij ziet bij het departementaal
jaarverslag geen toegevoegde waarde in een expliciet rechtmatigheidsoordeel
voor iedere sector. Voor de beschrijving van de normaalpositie verwijst de
minister naar de algemene reactie op dit punt van de ministers van Financiën
en BZK.De minister voelt er niet voor een totaaloverzicht van de totale baten
en lasten van alle RWT’s of clusters van RWT’s te geven. Waar
nodig wordt deze informatie meegenomen in de verantwoording aan de Tweede
Kamer.Het Commissariaat vindt het zeer bevredigend dat het oordeel van de Algemene
Rekenkamer over de rechtmatigheid en verantwoording positief is. Het Commissariaat
meent dat de jaarlijkse handhavingsbrief OCW voldoende inzicht geeft in de
prestaties die het Commissariaat gaat leveren. Toch zal het Commissariaat
met OCW in overleg treden over de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer duidelijker
afspraken te maken over de omvang en kwaliteit van de prestatie-informatie
die het Commissariaat aan het ministerie van OCW levert.Omdat de bedrijfsvoering breed is, heeft het Commissariaat er voor gekozen
thematisch te werk te gaan. Dit heeft onder meer geleid tot onderzoek naar
huisvestingskosten van de omroepen, bijdragen van derden en kosten van externe
adviseurs. Tezamen met de controle op de jaarrekeningen, managementletters
en dossierreviews geeft dit volgens het Commissariaat voldoende inzicht in
de bedrijfsvoering. Voor de continuïteit is van belang dat door beoordeling
van de jaarrekeningen zicht bestaat op liquiditeit en solvabiliteit van de
omroepen. Het Commissariaat zal zich erover beraden, of de aanbeveling van
de Algemene Rekenkamer een analyse te maken van de relevante onderdelen van
de bedrijfsvoering van de landelijke publieke omroepen, moet leiden tot aanpassing
van de toezichtspraktijk.De NOS/Publieke Omroep is verheugd dat de inspanningen ter verbetering
van de organisatie terug te vinden zijn in de positieve conclusies in het
conceptrapport. De Richtlijnen en Regelingen Goed Bestuur
en Integriteit zijn per 1 januari 2006 in werking getreden.
Direct na het ingaan hiervan zijn «to-do-checklisten» opgesteld
voor de naleving. Het streven is om het integriteitsbeleid geheel te hebben
geïmplementeerd in het jaar 2006.De Kwaliteitskaart wordt als instrument ingezet om programma’s te
beoordelen. Recent is de Kwaliteitskaart effectiever gemaakt; het is nu ook
mogelijk om op programmaniveau uitspraken te doen over kwaliteit.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer waardeert het dat op afzienbare termijn (voor mei
2007) over de RWT-status van de voormalige rijksmusea ook formeel duidelijkheid
wordt geschapen. De criteria om te kunnen vaststellen of een organisatie RWT
is, zijn vastgelegd in de Comptabiliteitswet 2001 (artikel 91 lid 1 onder
d).De Algemene Rekenkamer is verheugd dat de minister toezichtsarrangementen
per sector zal opstellen. Met daarin aandacht voor de afstemming van het toezicht
op het interne toezicht en de horizontale verantwoording, de bedrijfsvoering
en de prestatiegegevens.Voor de verantwoording aan de Tweede Kamer past de minister de uitzonderingsrapportage
toe. De Algemene Rekenkamer merkt op dat de uitzonderingsrapportage zijn volle
betekenis echter pas verkrijgt als ook de normaalpositie bekend is.De Algemene Rekenkamer blijft van mening dat een jaarlijks totaaloverzicht
per sector van de baten en lasten van de RWT’s een belangrijke informatiebron
voor de Tweede Kamer vormt en derhalve in de jaarverantwoording van het Ministerie
van OCW niet mag ontbreken.Het Commissariaat voor de Media levert het ministerie prestatie-informatie.
De Algemene Rekenkamer vindt het positief dat het Commissariaat over de prestatie-informatie
met het ministerie in overleg wil treden en ziet de resultaten met belangstelling
tegemoet. De Algemene Rekenkamer meent dat het mogelijk is de wederzijdse
verwachtingen omtrent de prestatie-informatie te verduidelijken en op elkaar
af te stemmen.Onderdelen van de bedrijfsvoering van de landelijke publieke omroepen
kunnen risico’s bevatten voor de rechtmatige besteding van publieke
middelen. Het Commissariaat kan bepalen welke onderdelen hierbij relevant
zijn, om zo een overzicht van alle risico’s te verkrijgen. De Algemene
Rekenkamer waardeert het positief dat het Commissariaat zich hierover zal
beraden.De Algemene Rekenkamer heeft er met instemming kennis van genomen, dat
NOS/Publieke Omroep er voortvarend naar streeft het integriteitsbeleid geheel
te hebben geïmplementeerd in 2006.1 INLEIDING1.1 OnderzoeksveldVeel taken die wettelijk geregeld zijn, worden door instellingen buiten
het Rijk uitgevoerd. In de Comptabiliteitswet 2001 worden deze instellingen «rechtspersonen
met een wettelijke taak» (RWT’s) genoemd. Een deel van deze categorie
instellingen komt overeen met de zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s).
Bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) gaat het daarbij
om circa 1700 instellingen die samen ruim € 19 miljard (circa 72%
van de totale uitgaven in 2004) publiek geld (begrotingsgeld) besteden.De ministeriële verantwoordelijkheid voor de uitvoering van wettelijke
taken door organisaties buiten de rijksoverheid brengt met zich mee dat de
minister goed toezicht moet houden op die uitvoering. Voor de organisaties
zelf betekent de uitvoering van publieke taken met publiek geld dat zij zich
goed moeten verantwoorden.De Algemene Rekenkamer besteedt sinds 1998 in een reeks van onderzoeken
aandacht aan het toezicht en de verantwoording door RWT’s. Dit naar
aanleiding van eerdere onderzoeken van de Algemene Rekenkamer waaruit gebleken
was dat het toezicht van de ministers gebreken vertoonde. Ook was er onvoldoende
afstemming tussen de departementen, waardoor consistentie in het toezicht
op RWT’s ontbrak1. Dit onderzoek is het
vijfde in de reeks.1.2 Onderzoek naar RWT’sDe doelstelling van dit meerjarige programma, ook wel de RWT-strategie
genoemd, luidt dat de minister in 2005 inzicht moet kunnen verschaffen in:• de rechtmatigheid van inning en besteding van publiek geld door
RWT’s;• het ordelijk en controleerbaar zijn van het financieel beheer bij
RWT’s;• het op orde zijn van de bedrijfsvoering bij RWT’s;• de realisatie van de prestaties door RWT’s;• de kwaliteit van de informatie van de publieke verslaggeving door
RWT’s;• het integriteitsbeleid van RWT’s;• het ingebed zijn van alle RWT’s in een sluitend toezicht
bij de ministeries.De afgelopen jaren is onder invloed van VBTB de focus in toezicht en verantwoording
iets verschoven van financiën en financieel beheer naar prestaties en
bedrijfsvoering. Daarnaast is meer aandacht ontstaan voor het handelen aan
de top en bestuurdersbeloningen. In de uitvoering van ons onderzoek is daar
op aangesloten door het aspect van financieel beheer in RWT5 verder als onderdeel
van de bedrijfsvoering te behandelen en de bestuurskosten bij RWT’s
te onderzoeken.In het kader van dit onderzoeksprogramma heeft de Algemene Rekenkamer
reeds vier rapporten uitgebracht, het laatste in maart 2004. Met RWT5 wordt
de huidige RWT-strategie van de Algemene Rekenkamer afgesloten.1.3 RWT-onderzoek deel 5Het RWT5-onderzoek richt zich op de mate waarin ministers daadwerkelijk
inzicht kunnen verschaffen in het sluitend zijn van het toezicht, de rechtmatigheid,
in relevante aspecten van bedrijfsvoering waaronder financieel beheer, bestuurskosten
en integriteit, in de kwaliteit van de prestaties en in de kwaliteit van de
brede publieke verantwoording. De Algemene Rekenkamer heeft daartoe een departementsbreed
onderzoek verricht bij zes beleidssectoren van het ministerie. Dit zijn de
sectoren primair onderwijs (PO), voortgezet onderwijs (VO), hoger onderwijs
(HO), beroepsonderwijs en volwassenen educatie (BVE), media, letteren en bibliotheken
(MLB), en onderzoeken wetenschapsbeleid (OWB). Daarnaast heeft de Algemene
Rekenkamer verdiepend onderzoek gedaan bij twee RWT’s van het ministerie,
te weten het Commissariaat voor de Media (verder het Commissariaat) en de
Nederlandse Omroep Stichting (NOS)/Publieke Omroep.In dit rapport zijn de resultaten te vinden van het RWT5-onderzoek bij
het ministerie van OCW. Parallel hieraan verschijnt er een rapport waarin
de rijksbrede ontwikkelingen, bevindingen, conclusies en aanbevelingen zijn
gebundeld.1.4 LeeswijzerIn het rapport wordt een overzicht gegeven van ontwikkelingen met betrekking
tot verantwoording en toezicht bij de RWT’s en het Ministerie van OCW
aan de hand van zeven thema’s. Het beeld van het veld, de zogenaamde
foto, wordt in hoofdstuk 2 beschreven. De bevindingen uit het onderzoek met
betrekking tot de verschillende thema’s worden in de hoofdstukken 3
tot en met 7 gepresenteerd. Een deel van de thema’s is toetsend onderzocht,
namelijk die in hoofdstuk 3, 4, 6 en 7. De overige thema’s zijn verkennend
onderzocht en bij elkaar geplaatst in hoofdstuk 5. In hoofdstuk 8 volgt de
terugblik. Daarin komt aan de orde in hoeverre aanbevelingen uit eerder RWT-onderzoek
van de Algemene Rekenkamer zijn opgevolgd. Vervolgens wordt in de hoofdstukken
9 en 10 verslag gedaan van het verdiepend onderzoek bij het Commissariaat
respectievelijk de NOS/Publieke Omroep.In hoofdstuk 11 volgen de conclusies en aanbevelingen die betrekking hebben
op dit departement, in het laatste hoofdstuk volgen de reacties van de minister,
het Commissariaat en de NOS en het nawoord van de Algemene Rekenkamer. De
binnen het onderzoek gehanteerde normen kunt u vinden in de bijlagen van het
rijksbrede rapport en op de internetsite van de Algemene Rekenkamer, www.rekenkamer.nl.Op de volgende pagina is een schematische weergave van de opbouw van het
rapport te vinden. De cijfers uit het schema corresponderen met de hoofdstukken
uit dit rapport.2 RWT-VELD IN BEELD2.1 InleidingIn dit hoofdstuk wordt een overzicht gepresenteerd van het RWT-veld van
het ministerie. Het gaat daarbij om de samenstelling en ontwikkeling van het
RWT-veld, de aantallen van de rechtspersonen en hun financieel belang bij
dit ministerie.2.2 Beschrijving RWT-veld2.2.1 De RWT’s van het Ministerie van OCWEr zijn circa 1700 RWT’s bij het ministerie, onderverdeeld in dertien
sectoren (zie voor de sectoren overzicht 2.1, paragraaf 2.2.2). Het ministerie
heeft, conform de Rijksbegrotingsvoorschriften 2005, in een bijlage bij de
begroting 2005 een opsomming opgenomen van al zijn ZBO’s en RWT’s.
In dit overzicht is tevens de bijdrage van het departement aan de instelling
opgenomen en het beleidsartikel waarop de bijdrage wordt verantwoord.Dit overzicht is niet compleet. Zo ontbreken bijvoorbeeld de RWT’s
Nederlands productie- en vertalingenfonds en het Centraal orgaan van de landelijke
opleidingsorganen (COLO). Tevens worden zowel de NOS als het Bedrijfsfonds
voor de Pers niet gekwalificeerd als RWT’s. Volgens het ministerie is
hier sprake van een omissie die waarschijnlijk is ontstaan doordat een ander
indelingscriterium aangehouden is. In de Begroting 2007 vindt een correctie
plaats.In het RWT4-onderzoek was er een discussie tussen het ministerie en de
Algemene Rekenkamer over de vraag of de voormalige rijksmusea (21 instellingen)
RWT’s zijn of niet. Na nadere bestudering van de materie en gesprekken
met het ministerie concludeert de Algemene Rekenkamer dat de (voormalige)
rijksmusea RWT’s zijn, omdat ze voldoen aan alle criteria van artikel
91 lid 1 sub d van de Comptabiliteitswet. Artikel 91 lid 1 sub d bepaalt dat
de Algemene Rekenkamer onderzoeksbevoegdheden heeft bij rechtspersonen die
een bij of krachtens de wet geregelde taak uitoefenen en daartoe geheel of
gedeeltelijk bekostigd worden uit de opbrengst van bij of krachtens de wet
in gestelde heffingen. Het ministerie stelt zich op het standpunt dat de voormalige
rijksmusea niet zijn belast met een wettelijke taak. De Algemene Rekenkamer
constateert dat de minister in artikel 2 van de Wet verzelfstandiging rijksmuseale
diensten wordt gemachtigd tot oprichting van stichtingen die
de uitoefening van museale en museaal ondersteunende functies tot doel hebben,
dan wel de voortzetting van dergelijke diensten (voornamelijk rijksmusea).
De Algemene Rekenkamer is van oordeel dat dit doel beschouwd moet worden als
de wettelijke taak van de opgerichte stichtingen. De subsidie van het Ministerie
van OCW aan de voormalige rijksmusea bedraagt voor 2006€ 81 miljoen
(exclusief huurvergoeding).2.2.2 Financieel belang RWT’sTijdens het onderzoek is geïnventariseerd welk financieel belang
het RWT-veld van het Ministerie van OCW heeft en of de jaarverslagen van de
RWT’s aanwezig zijn op het ministerie. Het financieel belang is samengevat
in het volgende overzicht.Het totaal van € 19 105,6 miljoen aan uitgaven aan RWT’s
is circa 72% van de totale uitgaven van het ministerie (€ 26 434,7
miljoen).Het ministerie heeft geen totaaloverzicht van de totale baten en lasten
(dat wil zeggen inclusief de geldstromen van andere departementen en tarief-
dan wel premiegefinancierde stromen) voor alle sectoren omdat het ministerie
dit niet (beleids)relevant vindt. Voor de sectoren HO en OWB is dit overzicht
er wel.Het departement stelt dat het inzicht kan verkrijgen in trends per sector.
Omdat dit op het departement niet noodzakelijk wordt geacht, is dit inzicht
er niet.Na uitwerking van de governance en de nieuwe visie op toezicht zullen
alle arrangementen tegen het licht worden gehouden.De Algemene Rekenkamer acht het wenselijk dat het genoemde totaaloverzicht
permanent aanwezig is op het ministerie.Alle jaarverslagen van de RWT’s zijn aanwezig bij de beleidsdirectie
waar de instelling «in portefeuille» zit en bij het Centrale Financiën
Instellingen (CFI). De jaarverslagen van de meeste RWT’s zijn bovendien
op hun eigen internetsites terug te vinden.3 TOEZICHT3.1 InleidingDit hoofdstuk richt zich op het toezicht. Het thema toezicht is toetsend
onderzocht. Voor een deel betreft dit het actualiseren van de bevindingen
uit de onderzoeken RWT1 tot en met RWT4 over het toezichtsbeleid en voor een
deel betreft het inventariseren van de ontwikkelingen van het toezicht zelf.
Speciale aandacht is er in dit kader voor de volgende aspecten:– inzet van reviews in het toezicht;– de rol van de raden van toezicht (RvT’s) en andere vormen
van intern toezicht.De belangrijkste onderzoeksvragen daarbij zijn:1. Is er voldoende voortgang ten aanzien van het door de ministers uitgevoerde
toezicht met betrekking tot RWT’s?2. Hoe is governance en toezicht georganiseerd bij de in het onderzoek
betrokken RWT’s?3. Wat is de bijdrage van RvT’s aan het functioneren en verantwoorden
van de onderzochte RWT’s?3.2 BevindingenDe bevindingen zijn op hoofdlijnen als volgt:3.2.1 Toezichtsvisie(s) en toezichtsarrangementenAlgemeenIn 1997 publiceerde een departementale werkgroep «Accountability,
Toezicht en Controle (ATC)» een rapport met basisprincipes voor ATC.
Doel hiervan was om meer samenhang te brengen in het geheel van verantwoording,
toezicht en controle voor op afstand van het Rijk geplaatste instellingen
om daarmee risico’s van misbruik en oneigenlijk gebruik in het complex
van regelgeving beheersbaar te maken. Wat onder ATC verstaan dient te worden,
werd niet gedefinieerd. Het rapport geeft uitgangspunten die per sector moeten
worden uitgewerkt.Enige jaren later volgde het project «Revitalisering van het ATC-stelsel»
dat onderdeel was van de «Kwaliteitsslag OCW».In 2003 heeft deze projectgroep een «Hoofdlijnenschets van het ATC-stelsel»
opgesteld. Deze hoofdlijnenschets geeft de aandachtspunten voor de sectoren
en de sectordirecties nemen deze hoofdlijnenschets als uitgangspunt voor hun
toezichtsactiviteiten.In december 2003 heeft de bestuursraad, honderd dagen na het aantreden
van de nieuwe secretaris-generaal, het zogenoemde «100-dagenplan»
gepresenteerd. Hierin staan een aantal voornemens om het functioneren van het ministerie te verbeteren. Een van die voornemens was het onafhankelijk
positioneren van toezicht en handhaving. Hiertoe werd de directie Toezicht
en Handhavingsbeleid (T&H) opgericht die onder de secretaris-generaal
werd geplaatst. Departementale toezichthouders zijn het CFI en de Auditdienst
(AD), beide belast zijn met het toezicht op de rechtmatigheid en doelmatigheid
van de bestedingen, de Inspectie van het Onderwijs (IvhO), belast met het
toezicht op de kwaliteit van het onderwijs, en de Erfgoedinspectie. Naar de
opvatting van de Algemene Rekenkamer is de AD geen toezichthouder omdat deze
dienst niet kan interveniëren.Uit het «100-dagenplan» ontstond ook het departementale veranderingsprogramma «Apollo».
Doel van dit programma was onder meer het tot stand brengen van geïntegreerd
toezicht op het onderwijs door samenwerking van de IvhO, de AD en het CFI.
De onderwijsinstellingen leveren financiële gegevens aan het CFI, deze
worden opgeslagen in één gemeenschappelijke database. De toezichthouders
zullen op basis van deze informatie risicoprofielen opstellen die bepalend
zullen zijn voor de aard van het te kiezen toezichtarrangement. De AD en IvhO
zullen in de toekomst gezamenlijk onderzoeken inzake financieel beheer en
bedrijfsvoering bij instellingen uitvoeren. In 2006 zullen pilots van geïntegreerd
toezicht worden uitgevoerd voor de sectoren PO, VO en BVE.De sectoren PO, VO en BVE hebben geen vastgelegd toezichtsbeleid waarin
de volgende aspecten uitgewerkt zijn:• Doel van het toezicht, frequentie, diepgang, prioriteiten en risico’s.• Kwaliteitseisen, namelijk in de vorm van prestatie-indicatoren.• Sluitende toezichtsketen van informatieverzameling, oordeelsvorming
en interventie.• Informatiestromen tussen RWT en het ministerie.• Verantwoordelijkheden en bevoegdheden van minister en RWT’s.De toezichtsvisie/beleid voor de sector HO ligt vast in de Wet op het
hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW). Op dit moment ligt er
een nieuw wetsvoorstel «Wet hoger onderwijs en onderzoek (WHOO)»,
die in juni 2006 naar de Tweede Kamer is gezonden. In deze nieuwe WHOO wordt
onder meer vastgelegd dat elke instelling voor hoger onderwijs een RvT heeft
en dat het interne toezicht zich in zijn rol en functie duidelijk onderscheidt
van het externe toezicht. In het HO zal de IvhO in 2006 de ontwikkelingen
in het intern toezicht van de instellingen monitoren.Media, Letteren en BibliothekenIn 2005 is het toezicht op verschillende punten aangepast, hetgeen is
vastgelegd in de Mediawet (per 1 september 2005). Met deze aanpassingen
doet de minister haar toezeggingen naar aanleiding van het RWT4-onderzoek
grotendeels gestand (zie hoofdstuk 8).In de sector MLB inclusief de publieke omroep zijn het ministerie, het
Commissariaat, de NOS en de overige publieke omroepen belangrijke actoren.
Relaties tussen deze actoren zijn in de volgende figuur aangegeven.Verschillende van door de Algemene Rekenkamer wenselijk geachte elementen
zijn op een vrij hoog abstractieniveau geformuleerd en daardoor onvoldoende
sturend, zoals de kwaliteitseisen voor programma’s en prestatie-indicatoren.Beheer binnen en toezicht op de Publieke Omroep vertonen in de opzet structurele
manco’s. Er bleek een ineffectieve en ondoelmatige bestuurlijke situatie
te zijn ontstaan, die door de uitkomsten van de verplichte vijfjaarlijkse
evaluatie duidelijk aan de oppervlakte kwam.(Omzien naar de omroep: rapport van de visitatiecommissie landelijke publieke
omroep, 2004)Onderzoek en WetenschapsbeleidDe toezichtsvisie en het toezichtsbeleid voor de vier betreffende RWT’s
(Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek NWO, de Koninklijke
Nederlandse Academie van Wetenschappen KNAW, Nederlandse Organisatie voor
Natuurwetenschappelijk Onderzoek TNO en de Koninklijke Bibliotheek KB) zijn
vastgelegd in de ATC-rapportage van de directie per 1 oktober 2003. De
uitgangspunten voor de vier RWT’s zijn: maximale zelfregie van de actoren,
goede interne sturing en toezicht, goede horizontale netwerken en afstemming
van het toezicht van de minister op het horizontale toezicht.
Het toezichtsbeleid zoals vastgelegd in de ATC-rapportage voldoet aan de normen
van de Algemene Rekenkamer.Mogelijke risico’s van het toezicht zijn niet benoemd. Wel moet
bij de beoordeling van de jaarlijkse verantwoording de vraag worden beantwoord
welk aanzienlijk risico er voor de minister bestaat.3.2.2 GovernanceIn de beleidsnotitie Governance in het Onderwijs
(Ministerie van OCW, 2005b) is weergegeven welke toekomstige ontwikkelingen
het ministerie in gang wil zetten voor zijn omgang met de onderwijsinstellingen.
Zo wordt uitgegaan van onder meer de volgende principes:1. Goed intern toezicht bij de onderwijsinstellingen.2. Toezicht door de IvhO op de minimale (basis)eisen voor intern toezicht
en bestuur bij de onderwijsinstellingen.3. Goede externe, maatschappelijke verantwoording door de onderwijsinstellingen.4. Sterkere dialoog tussen de onderwijsinstellingen en zijn deelnemers
en professionals.5. Het toezicht door het ministerie is selectief, samenhangend, sober
en sluitend en richt zich op de rechtmatigheid en de kwaliteit van het onderwijs.De behandeling van de beleidsnotitie Governance in
het Onderwijs in de Tweede Kamer vond plaats in februari 2006.3.2.3 De toezichtsvisie en andere (horizontale) verantwoordingsinformatiePrimair OnderwijsIn het toezichtsbeleid wordt geen koppeling gemaakt met de informatie
van RvT’s. Overigens is in het primair onderwijs zelden sprake van een
RvT. In het toezichtsbeleid wordt nauwelijks een koppeling gemaakt met de
informatie uit horizontale verantwoordingsrelaties. Dit is wel een aandachtspunt
in de beleidsnotitie Governance in het Onderwijs.
Het inspectietoezicht gaat bijvoorbeeld uit van de eigen kwaliteitszorg van
een school en van de evaluaties die een school zelf al heeft uitgevoerd.Voortgezet OnderwijsEr wordt in het toezichtsbeleid geen koppeling gemaakt met de informatie
van RvT’s. De Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO) kent juridisch gezien
geen RvT. Bij de openbare instellingen van het VO fungeert de gemeenteraad
als RvT. Bij bijzondere scholen is het schoolbestuur het bevoegd gezag, dat
alle inlichtingen omtrent de rechtspersoon en zijn activiteiten aan de minister
en de door haar aangewezen personen verstrekt. Bij drie grote besturen van
RWT’s (ongeveer 0,7% van alle besturen) is wel sprake van een
RvT. In de toezichtsvisie/beleid is geen koppeling gemaakt met horizontale
verantwoordingsinformatie.Hoger OnderwijsIn het toezichtsbeleid wordt een koppeling gemaakt tussen het toezicht
van de directie HO en informatie uit het interne toezicht door een RvT.Informatie uit horizontaal toezicht komt buiten de regie van het ministerie
om beschikbaar: kwaliteitsbenchmarks, studentenoordelen, het bestuursverslag
en in voorkomende gevallen in het sociaal jaarverslag. In de hiervoor genoemde
beleidsnotitie Governance in het Onderwijs heeft
de minister wel horizontale verantwoording («rekenschap») beschreven.Beroepsonderwijs en Volwassenen EducatieEr wordt in het toezichtsbeleid geen koppeling gemaakt met de informatie
waarover RvT’s beschikken. Momenteel wordt gewerkt aan een wetsvoorstel
dat de vorming van RvT’s binnen de sector verplicht stelt en dat op
hoofdlijnen hun bevoegdheden regelt. Het veld in de sector BVE is al verder
dan het wetsvoorstel: op één na hebben alle Regionale Opleidings
Centra (ROC’s) een RvT. Het ministerie verzamelt niet structureel informatie
om vast te stellen in hoeverre er sprake is van andere horizontale verantwoordingsrelaties.Media, Letteren en BibliothekenDe uitvoering van het toezicht is gedelegeerd aan het Commissariaat en
aan de NOS. In het toezichtsbeleid wordt gebruikgemaakt van de vijfjaarlijkse
visitatie van de publieke omroep. Het ministerie is in het toezicht grotendeels
volgend. Het bleek tijdens het onderzoek moeilijk traceerbaar hoe de directie
de informatie uit de sector verwerkt, omdat er geen strategie is vastgelegd
en risicoanalyses niet voorhanden bleken te zijn. Om beter de vinger aan de
pols te kunnen houden, zou het ministerie de beschikking moeten hebben over
een overzicht van succes- en faalfactoren met betrekking tot de bedrijfsvoering
van de sector omroep.De Mediawet bevat geen bepalingen omtrent (externe) rapportage door de
RvT van de NOS. De wet voorziet bovendien niet in een inhoudelijke relatie
tussen het ministerie en deze RvT.Naar de mening van de Algemene Rekenkamer verdient het, gelet op het maatschappelijk
belang van de NOS, overweging een externe rapportageverplichting voor de RvT
van de NOS te regelen.Onderzoek en WetenschapsbeleidDrie van de vier RWT’s hebben geen RvT. In het toezichtsbeleid van
de vierde RWT wordt geen koppeling gemaakt met de informatie van de RvT. In
het toezichtsbeleid wordt geen koppeling gemaakt met horizontale verantwoordingsinformatie.
Er zal nader bezien worden of de situatie per RWT wel geschikt is voor horizontale
verantwoordingsinformatie. Het ministerie is namelijk van oordeel dat het
unieke organisaties zijn waarbij benchmarking niet aan de orde is.3.2.4 De plaats van de review in het toezichtHet reviewbeleid van het ministerie is vastgelegd in een notitiereviewbeleid auditdienst (Ministerie van OCW, 2004d) en
heeft als doel zicht te hebben op de kwaliteit en toereikendheid van de door
instellingsaccountants uitgevoerde controles.In de review onderzoekt de AD hoe de instellingsaccountants omgaan met
controleprotocollen. Dit onderzoek bestaat uit een beoordeling van de grondslagen,
de uitvoering en de uitkomsten van de door de instellingsaccountant verrichte
controle.Het reviewbeleid omvat onder meer de volgende zaken:• een algemene risicoanalyse van de sectoren;• de aard van de bekostigingsrelaties;• het aantal reviews per sector;• de rapportage.Primair OnderwijsDe verantwoordingsinformatie en de daaraan gestelde eisen zijn neergelegd
in het Toezichtkader van de IvhO, de brochure Aanvraag Vaststelling Rijksvergoeding
(AVR) en met ingang van 2005 in de Richtlijnen inrichting Jaarverslag. Ten
aanzien van de financiële verantwoording vormt de risicoanalyse
van de AD de basis voor de reviews. Reviews worden niet geselecteerd op basis
van een risicoanalyse van de beleidsdirectie zelf. De directie PO geeft wel
signalen over mogelijke onrechtmatigheden die zij gedurende het jaar ontvangt
door aan de AD.Niet-financiële informatie wordt niet door een accountant gecontroleerd;
hierop houdt de IvhO toezicht. Zowel voor de AVR als voor de jaarrekening
heeft de minister eisen geformuleerd in een controleprotocol.Voortgezet OnderwijsDe wettelijke basis voor review in de VO sector is geregeld in artikel
19 van het Bekostigingsbesluit WVO. Voor de selectie van de reviews heeft
directie VO geen expliciete risicoanalyse opgesteld. De follow-up van bevindingen
uit de review komt terug in het controleprotocol van het volgende jaar. Er
worden sancties getroffen indien er tekortkomingen zijn geconstateerd.Hoger OnderwijsDe sector HO van het ministerie heeft een reviewbeleid. Er is een richtlijn
voor het jaarverslag HO die is gebaseerd op een informatieafspraak met de
HBO-raad en de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten (VSNU).
Er is sprake van een risico-analyse over de verantwoordingsinformatie, er
zijn controleprotocollen opgesteld en er vindt een externe accountantscontrole
bij de instellingen en een review van de werkzaamheden van de instellingsaccountants
door de AD plaats. Met het CFI heeft directie HO een prestatiecontract afgesloten.
De analyse en follow-up van de verantwoordings- en controle-informatie geschieden
door het CFI, directie HO, de AD en de IvhO. Het reviewbeleid van de AD wordt
jaarlijks in het Audit Committee vastgesteld.Beroepsonderwijs en Volwassenen EducatieDe wettelijke basis voor review in de BVE-sector is geregeld in de Wet
educatie en beroepsonderwijs (WEB). De selectie van de te reviewen instellingen
vindt plaats op basis van een risicoanalyse. De follow-up van bevindingen
uit de review komt terug in het controleprotocol van het volgende jaar. Er
worden sancties getroffen indien er tekortkomingen zijn geconstateerd.Media, Letteren en BibliothekenDe Mediawet schrijft voor dat de RWT’s informatie over verschillende
prestaties moeten verstrekken. Er is daartoe niet een afzonderlijk informatieprotocol
uitgebracht. De informatievoorziening is gekoppeld aan de eisen die de Mediawet
stelt aan de programmering/programma’s, alsmede aan de planning en uitvoering
van het rechtmatigheidstoezicht inclusief reviewbeleid door het Commissariaat.
Jaarlijks voeren de AD en het Commissariaat gezamenlijk reviews uit op de
accountantscontrole van de verantwoording van de omroepen. De AD voert bovendien
jaarlijks een review uit op de accountantscontrole van de verantwoording van
het Commissariaat. De AD heeft de reviews over de boekjaren 2002 en 2003 uitgevoerd.
De review over 2004 moest ten tijde van het onderzoek nog worden afgerond.
In deze reviews geeft de AD aandacht aan de volgende zaken:• Hanteert de instellingsaccountant een controleprogramma dat vaktechnisch
verantwoord is?• Volgt de instellingsaccountant in zijn controle het controleprotocol?De AD heeft de werkprogramma’s van de instellingsaccountant gezien
en in orde bevonden.Volgens de werkprogramma’s beoordeelt de instellingsaccountant de administratieve organisatie/interne controle (AO/IC) en bestudeert
hij de betalingsprocedures. Bovendien heeft de AD gecontroleerd of de constateringen
in de managementletter één op één corresponderen
met de bevindingen uit de controles van de instellingsaccountant. De instellingsaccountant
heeft ook een risicoanalyse opgesteld. De Algemene Rekenkamer heeft aan de
AD vragen gesteld over het inzicht van de AD in de werkzaamheden van de instellingsaccountant.
De AD heeft naar aanleiding hiervan bij het Commissariaat informatie gevraagd
over hun procedures in de betaaladministratie. De Algemene Rekenkamer is van
oordeel dat de AD in zijn jaarlijkse review meer aandacht moet geven aan de
controle door de instellingsaccountant op de betaaladministratie van het Commissariaat.Het ministerie beschikt niet over een risicoanalyse over de verantwoordingsinformatie
aan de hand waarvan voorkeuren ten aanzien van de planning van de review kunnen
worden uitgesproken. Het Commissariaat gebruikt overigens wel risicoafwegingen
in haar onderbouwing van de gemaakte keuzen in de planning van haar rechtmatigheidstoetsing.De controle door de externe accountant wordt vormgegeven in een controleprotocol.
Het nieuwe protocol, dat geldt vanaf het controlejaar 2005, voldoet aan de
normen van de Algemene Rekenkamer.Het ministerie heeft de wijze van beoordeling van de door haar te ontvangen
informatie niet in de planning & control-cyclus van de directie MLB vastgelegd.
De analyse en de follow-up van de verantwoordings- en controle-informatie
zijn wel vastgelegd. Analyse van de bevindingen van de reviews en follow-up
wordt door de directie overigens als aangelegenheid van de RWT’s in
de sector aangemerkt. Onderzoek en WetenschapsbeleidHet ministerie heeft geen risicoanalyse waarin wordt vastgesteld welke
risico’s er bestaan dat er in het jaarverslag, de financiële jaarrekening
of de prestatie-informatie foutieve gegevens worden opgenomen. Wel zijn er
controleprotocollen die aangeven op welke wijze de accountantscontrole bij
de RWT’s moet worden uitgevoerd. De AD voert reviews uit op deze controle.
Volgens het Auditplan gebeurt dit één keer per drie jaar. Reviews
worden geselecteerd door de controller van directie OWB. Het ministerie beoordeelt
het jaarverslag, de financiële gegevens, prestatie-informatie, verzorgt
de follow-up en analyseert ook de rapportage van de reviews.3.3 ConclusiesDe Algemene Rekenkamer concludeert dat het toezichtsbeleid van het ministerie
gedeeltelijk aan de normen voldoet en voor verbetering vatbaar is.ToezichtsvisieEr zijn, op het ATC-model gebaseerde, uitgangspunten voor de toezichtsvisie.De directies PO, VO en BVE hebben geen op het beleidsveld toegesneden
toezichtsvisie. Het vastgelegde toezichtsbeleid van de directies PO, VO en
BVE voldoet niet aan de normen (bijvoorbeeld doel, frequentie en diepgang
van het toezicht moeten duidelijk zijn).De toezichtsvisie/beleid van directie HO ligt vast in wet- en regelgeving.
Het toezichtsbeleid en toezichtsvisie van de directie HO voldoet aan de normen.Er is in de sector MLB blijkens de vastleggingen in de Mediawet een sectorale toezichtsvisie en een toezichtsbeleid. Het toezichtsbeleid
voldoet aan de normen.De directie OWB heeft een toezichtsvisie en toezichtsbeleid. Het toezichtsbeleid
voldoet grotendeels aan de gestelde normen.Koppeling ministerie en intern toezichtDirectie HO maakt een koppeling tussen het toezicht van directie HO en
informatie uit de RvT. Er is in de sectoren PO, VO, BVE, MLB en OWB geen koppeling
tussen het toezichtsbeleid van het ministerie en informatie uit het interne
toezicht. Bij de sectoren PO en VO is die koppeling er niet omdat beiden sectoren
geen RvT kennen. Daarnaast is ook voor de sector OWB die koppeling (op één
uitzondering na) niet mogelijk door het ontbreken van een RvT.Koppeling ministerie en andere horizontale verantwoordingsinformatieEr is in de sectoren PO, VO, HO, BVE en OWB geen koppeling met andere
horizontale verantwoordingsinformatie gemaakt. Wel heeft de minister in de
beleidsnotitie Governance (juli 2005) horizontale
verantwoording («rekenschap») in de onderwijssector beschreven,
maar die is nog in ontwikkeling. In februari 2006 is de visie besproken in
de Tweede Kamer. In de sector MLB wordt in het toezichtsbeleid gebruik gemaakt
van informatie uit horizontaal toezicht, namelijk van de vijfjaarlijkse visitatie
van de publieke omroep.ReviewbeleidIn de onderzochte sectoren is een reviewbeleid aanwezig. Het reviewbeleid
voldoet aan de normen van de Algemene Rekenkamer.Aanscherping van het reviewbeleid in de sector MLB is wel mogelijk: in
de jaarlijkse review door de AD van de instellingsaccountant van het Commissariaat
zou meer aandacht moeten komen voor diens controle op de betaaladministratie.4 RECHTMATIGHEID4.1 InleidingDit thema is toetsend onderzocht. De Algemene Rekenkamer is van mening
dat de minister aan de Tweede Kamer inzicht moet kunnen verschaffen in de
rechtmatigheid van de inning en besteding van publieke middelen door RWT’s.
De minister zal daartoe duidelijke eisen aan de verantwoording door de RWT’s
moeten stellen. Dit deel van het onderzoek heeft zich gericht op de vraag
of de minister in 2005 inzicht kan verschaffen in de rechtmatigheid van de
inning en besteding van publieke middelen door RWT’s over 2004.Onder rechtmatigheid verstaat de Algemene Rekenkamer dat de inning en
besteding van publieke middelen in overeenstemming zijn met alle daarvoor
geldende wettelijke regelingen. Met rechtmatigheidseisen worden de (wettelijke)
voorschriften bedoeld voor de inning en besteding van het publieke geld. De
belangrijkste onderzoeksvraag daarbij was:1. Heeft de RWT zich door middel van een rechtmatigheidsverklaring verantwoord
over de rechtmatige inning en besteding van de publieke gelden in 2004, zowel
de begrotingsgerelateerde gelden als de premies en tarieven?4.2 BevindingenDe bevindingen op hoofdlijnen zijn als volgt:4.2.1 Rechtmatigheid in de toezichtsvisieDe minister heeft beleid geformuleerd dat is gericht op het verkrijgen
van informatie over de rechtmatigheid van de inning en besteding van middelen
door de RWT’s (Hoofdlijnenschets van het ATC-model, Ministerie van OCW, 2003c). Elke beleidsdirectie rapporteert jaarlijks
voor zijn terrein over ATC, inclusief het aspect rechtmatigheid.Primair Onderwijs/Voortgezet Onderwijs/Hoger Onderwijs/Beroepsonderwijs
en Volwassenen EducatieIn de sectoren voor het onderwijs is ten behoeve van de accountantscontrole
een controleprotocol aanwezig. In het controleprotocol zijn onder meer dwingende
aanwijzingen gegeven ten aanzien van de controle-objecten voor de accountant,
inrichting van de controle en controle-items. Ook is de tekst voor een goedkeurende
accountantsverklaring voorgeschreven. Het verzamelen van informatie over de
inning en besteding van middelen van de onderwijsinstellingen maakt deel uit
van het beleid van de minister. De minister beoordeelt aan de hand van reviews
van de AD of zij gebruik kan maken van de werkzaamheden en het oordeel van
de instellingsaccountant. Indien dit niet het geval is zal de minister overwegen
de procedure ontoereikende accountantscontrole toe te passen (zie paragraaf 4.2.3).Met ingang van 2006 zal in de sector PO lumpsumbekostiging worden ingevoerd,
zoals de sectoren VO, BVE en HO dat nu al kennen. Hiermee krijgen de instellingen
een grotere mate van bestedingsvrijheid binnen de wettelijke kaders. Rekenschap
wordt bij deze toenemende beleidsvrijheid gerealiseerd door het invoeren van
de verplichte jaarrekening in het primair onderwijs.Directie VO is nog bezig met de ontwikkeling van schoolprofielen en een
risicoanalyse. Dat laatste, de risicoanalyse, vindt ook binnen de directies
HO en BVE plaats.Media, Letteren en BibliothekenZowel met het centrale toezichtsbeleid als het toezichtsbeleid binnen
de sector MLB is voorzien in toezicht op de rechtmatigheid.In de praktijk blijkt het ATC-model binnen de directie MLB niet bijzonder
te leven. Onder meer risicoanalyses en sanctiebeleid zijn niet beschikbaar,
vooral door het delegeren van controle- en handhavingsbevoegdheden naar het
Commissariaat. Het Commissariaat beschikt wel over sanctiemogelijkheden ten
aanzien van de Publieke Omroep.De RWT’s moeten hun jaarrekening opstellen volgens de bepalingen
in de handboeken financiële verantwoording. Daarin zijn modellen voorgeschreven
voor onder meer de jaarrekening, de accountantsverklaring bij de jaarrekening
en de accountantsverklaring bij de «additionele informatie». Voorts
is een controleprotocol opgenomen. Daarin wordt op voldoende wijze duidelijk
gemaakt op welke wijze, met welke diepgang en met welke reikwijdte de rechtmatigheid
van de publieke uitgaven en ontvangsten moet worden getoetst. In de Mediawet
is ten aanzien van de Publieke Omroep vastgelegd welke gevolgen zijn verbonden
aan het niet naleven van deze regels.Onderzoek en WetenschapsbeleidIn het toezichtsbeleid voor de vier RWT’s is eveneens voorzien in
toezicht op de rechtmatigheid. De AD voert in beginsel een keer per drie jaar
een review uit op de controle van de instellingsaccountant van de RWT’s.4.2.2 Stand van zaken RWT’s: rechtmatigheidsverklaringenIn de sectoren PO, VO, BVE en OWB wordt de informatie uit de rechtmatigheidsverklaringen
niet gebruikt voor het departementale jaarverslag (voor de onderzochte sectoren
is er in de jaarverantwoording 2003 en 2004 gekozen voor uitzonderingsrapportages
en is er daardoor geen oordeel over de rechtmatigheid voor iedere sector aan
de Tweede Kamer verstrekt), in de sector HO gebeurt dit wel.Van alle instellingen in de sectoren VO, HO en BVE is in 2004 een rechtmatigheidsverklaring
ontvangen. Deze waren alle goedkeurend van aard.Primair OnderwijsOver het verantwoordingsjaar 2004 waren eind 2005 nog niet alle accountantsverklaringen
(± 7700) bij het CFI ingediend. Dit is een gevolg van de inrichting
en doorlooptijd van de verantwoordings- en controlecyclus. Over 2003 heeft
het CFI van alle instellingen goedkeurende verklaringen ontvangen. De over
2004 ingediende verklaringen waren eveneens goedkeurend van aard.Media, Letteren en BibliothekenDe minister kan over het boekjaar 2004 in voldoende mate inzicht geven
in de rechtmatigheid van de inning en besteding van de publieke middelen door de RWT’s die onder haar toezicht vallen. Dit op basis van
een getrouwheidsverklaring die is toegevoegd bij de jaarrekening. In de getrouwheidsverklaring
verklaart de instellingsaccountant tevens dat de bestedingen in overeenstemming
zijn met de wet- en regelgeving.Bij de jaarrekeningen 2004 behoefde nog geen rechtmatigheidsverklaring
te worden afgelegd, aangezien dit niet in de wet was voorgeschreven. Met ingang
van verantwoordingsjaar 2005 zijn wel rechtmatigheidsverklaringen vereist.Onderzoek en WetenschapsbeleidDe stand van zaken op hoofdlijnen is als volgt:Het ministerie heeft over 2005 de goedkeurende rechtmatigheidsverklaring
over TNO ontvangen.In de accountantsverklaring in het jaarverslag 2005 van TNO is opgenomen
dat de controle is verricht overeenkomstig in Nederland algemeen aanvaarde
richtlijnen met betrekking tot controleopdrachten en in overeenstemming is
met het controleprotocol TNO.Dit nieuwe controleprotocol TNO schrijft een rechtmatigheidsverklaring
voor. In het controleprotocol is opgenomen dat de instellingsaccountant een
rechtmatigheidsoordeel geeft over de besteding van de door het ministerie
beschikbaar gestelde basisfinanciering.In de accountantsverklaring wordt het rechtmatigheidsoordeel niet expliciet
vermeld.4.2.3 Stand van zaken RWT’s: sanctiebeleidIn de controleprotocollen van de directies PO, VO, HO en BVE is een procedure
opgenomen ten aanzien van ontoereikende accountantscontrole (regeling «Onder
de Maat Presterende Accountants» (OMPA)). Het doel van deze procedure
is om voor alle betrokken partijen duidelijkheid te verschaffen
over wanneer er sprake is van een ontoereikende accountantscontrole en de
te nemen stappen in het geval van een ontoereikende accountantscontrole.In de sector VO is naast de regeling OMPA ook een beleidsregel1 «opschorting betaling rijksbijdrage/vergoeding»
van toepassing. Ook kan het ministerie onrechtmatige of ondoelmatige bekostiging
terugvorderen.Het sanctiebeleid van directie HO is geformuleerd in de beleidsregel «Opschorten
en inhouding van bekostiging bij onderwijsinstellingen» van januari
2003.Primair Onderwijs/Voortgezet Onderwijs/Beroepsonderwijs
en Volwassenen EducatieNaast de regeling OMPA is een sanctiebeleid (notitie sanctiebeleid OCW
2003) van toepassing waarin is opgenomen welke stappen het ministerie onderneemt
indien er een nalevingstekort wordt geconstateerd. Met een nalevingstekort
wordt bedoeld het niet naleven van een bekostigingsregel of ander wettelijk
voorschrift.Media, Letteren en BibliothekenIn de Mediawet is vastgelegd welke gevolgen zijn verbonden aan het niet
naleven van de regels van de jaarrekening.Onderzoek en WetenschapsbeleidBij niet naleven van de aanwijzingen voor de verantwoording en accountantsverklaring,
pleegt de minister eerst bestuurlijk overleg met de RWT. In uitzonderlijke
gevallen kan het ministerie financiële sancties toepassen voor NWO, KNAW
en KB, maar niet voor TNO. Het onderdeel van de financiële sancties zal
in een nieuwe TNO-wet worden meegenomen.4.3 ConclusiesDe Algemene Rekenkamer concludeert dat de minister voldoende inzicht heeft
in de rechtmatigheid van de inning en besteding van de publieke middelen in
2004 door de RWT’s (met één uitzondering) die onder haar
toezicht vallen. Voor de uitzondering, TNO, is er over 2004 wel een getrouwheidsverklaring,
maar geen rechtmatigheidsverklaring. Het nieuwe controleprotocol TNO schrijft
een rechtmatigheidsverklaring voor over de besteding van de door het ministerie
beschikbaar gestelde basisfinanciering. In de accountantsverklaring in het
jaarverslag 2005 wordt de naleving van het controleprotocol wel expliciet
vermeld, maar wordt het rechtmatigheidsoordeel niet expliciet vermeld. Het
ministerie heeft over 2005 de goedkeurende rechtmatigheidsverklaring ontvangen.2De minister kon eind 2005 alleen voor de sector PO over het boekjaar 2004
nog geen inzicht geven in de (kwaliteit van de) rechtmatigheid van de inning
en besteding van de publieke middelen door alle instellingen voor primair
onderwijs die onder haar toezicht vallen.Het beleid van de minister in de onderzochte sectoren is erop gericht
informatie te verzamelen over de rechtmatigheid van de inning en besteding
van gelden door de RWT’s. In alle onderzochte sectoren heeft het ministerie
een sanctiebeleid.5 BEDRIJFSVOERING, INTEGRITEIT EN BESTUURSKOSTEN5.1 InleidingDe thema’s bedrijfsvoering, integriteit en bestuurskosten zijn verkennend
onderzocht. Dit betekent dat de Algemene Rekenkamer hier nog geen heldere
normen voor heeft vastgesteld en het niet mogelijk is om daar «harde»
uitspraken over te doen. De thema’s worden elk apart beschreven.5.2 BedrijfsvoeringIn het RWT4-onderzoek heeft de Algemene Rekenkamer geconstateerd dat er
op het gebied van toezicht op de bedrijfsvoering van RWT’s nog veel
moet gebeuren. De Algemene Rekenkamer heeft er daarom voor gekozen het onderzoek
naar de bedrijfsvoering verder op te pakken in deel vijf. De belangrijkste
onderzoeksvragen daarbij waren:1. Hoe houdt de minister toezicht op de relevante onderdelen?2. Op welke wijze legt de minister verantwoording af aan de Tweede Kamer
over de bedrijfsvoering bij RWT’s?3. Heeft de minister gebruik gemaakt van risico-analyses voor het bepalen
van relevante onderdelen van de bedrijfsvoering bij RWT’s?De bevindingen zijn op hoofdlijnen als volgt:5.2.1 Bedrijfsvoering in de toezichtsvisie en de
toezichtsarrangementenMede vanwege de in artikel 23 van de grondwet vastgelegde vrijheid van
inrichting van het onderwijs, mengt de minister zich zo min mogelijk in de
bestuurlijke inrichting van en daarmee in de bedrijfsvoering in het bijzonder
onderwijs. In het openbaar onderwijs geldt de gemeente als toezichthouder.
Er is geen expliciete risicoanalyse aanwezig waarin is bepaald of, en zo ja,
welke de relevante onderdelen van de bedrijfsvoering bij de instellingen zijn.Primair OnderwijsAangezien de sector PO in 2004 nog geen verplichte jaarrekening kent,
heeft het ministerie geen inzicht in de vermogenspositie, kostenbeheersing
en de continuïteit en leveringszekerheid van de individuele instellingen.
Met de invoering van de verplichte jaarrekening per 2006 komen gegevens over
de vermogenspositie wel beschikbaar. De voorschriften voor de jaarrekening
geven aan op welke onderdelen de minister geïnformeerd wil worden.Ook in de toegankelijkheid van de publieke dienstverlening bij de individuele
schoolbesturen heeft het ministerie geen inzicht. Wachtlijsten zijn wel een
punt van aandacht binnen het beleid van de directie PO.In het kader van het toezicht op rechtmatige verkrijging van financiële
middelen van de bekostiging controleert de AD steekproefsgewijs de opgave
van het aantal leerlingen en de leerlinggewichten1
(de bekostigingsgegevens) door de instellingen. Deze steekproef is gebaseerd
op een risicoanalyse.Voortgezet Onderwijs/Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie/Hoger
OnderwijsDe directies VO, BVE en HO verwijzen voor het toezicht op de bedrijfsvoering
van de instellingen naar de toezichtsvisie van het ministerie. De minister
heeft in beginsel geen bemoeienis met de bedrijfsvoering van een instelling.
Dit past in de visie van het ministerie, waarin deregulering en autonomie
een belangrijke rol spelen. Er is geen expliciete risicoanalyse aanwezig waarin
is bepaald of, en zo ja, welke de relevante onderdelen van de bedrijfsvoering
bij de instellingen zijn.Binnen het ministerie vervullen verschillende actoren een rol in het toezicht
op de bedrijfsvoering bij instellingen in VO en BVE:• Met het CFI is een prestatiecontract gesloten. Het CFI beoordeelt
de financiële gegevens uit de jaarverslagen en verstrekt inzicht in kengetallen
zoals solvabiliteit en liquiditeit per instelling. Het ministerie ontvangt
hiervan jaarlijks een rapportage. Op basis van deze informatie heeft het ministerie
inzicht in de continuïteit van de instellingen.• In het kader van de Wet op het Onderwijstoezicht (WOT; juni 2002)
houdt de IvhO toezicht op de kwaliteit van het onderwijs bij de instellingen.
Hiermee wordt de toegankelijkheid en kwaliteit afgedekt.• De AD heeft een controlerende taak en beoordeelt aan de hand van
reviews of de instellingsaccountants hun werk goed doen.• Het project Geïntegreerd Toezicht (GT).Naar de opvatting van de Algemene Rekenkamer verschaffen de bovenstaande
activiteiten voornamelijk inzicht in de rechtmatigheid en kwaliteit van het
onderwijs. Deze activiteiten geven echter onvoldoende inzicht in de onderdelen
van de bedrijfsvoering die van belang zijn voor een goede taakuitvoering door
de RWT’s.Voor de sector HO is in de WHW geregeld op welke wijze het bestuur en
de inrichting van de hogeschool, universiteit en academisch ziekenhuis geregeld
dienen te zijn. Hogescholen en universiteiten moeten op grond van de Richtlijn
jaarverslaggeving HO in hun bestuursverslag aandacht schenken aan diverse
bedrijfsvoeringsaspecten, waaronder onderwijsaanbod en kwaliteitszorg. Verder
stuurt de instelling jaarlijks een letter of representation (zie paragraaf 5.3.2) aan het ministerie.Media, Letteren en BibliothekenIn de Mediawet zijn bepalingen opgenomen die betrekking hebben op de bedrijfsvoering
van de omroepinstellingen. In de Richtlijn Verslaglegging van de Landelijke
Publieke Omroep is voorgeschreven dat de omroepen met ingang van het jaar
2005 jaarlijks een bedrijfsvoeringsverklaring moeten afgeven. Er dient te
worden gerapporteerd over: AO en IC, kwaliteitsborging, personeel, integriteit
en gedragscodes, scheiding hoofd- en neventaken en verenigingsactiviteiten,
beleggingsbeleid.In het Handboek Financiële Verantwoording is vastgelegd dat de instellingsaccountant
naast een accountantsverslag een managementletter kan opstellen ten behoeve
van de leiding van de omroepinstelling. In deze managementletter worden onder
andere de bedrijfsvoeringsaspecten besproken.De bepalingen ten aanzien van de bedrijfsvoering in de Mediawet en in
het Handboek Financiële Verantwoording zijn niet gebaseerd op een vastgelegde
risicoanalyse.Het ministerie laat de beoordeling van de informatie grotendeels aan het
Commissariaat en de NOS over. Het toezicht van het Commissariaat is gericht
op de rechtmatigheid. Organisatie en het bevorderen van een doelmatige inzet
van middelen bij de publieke omroep zijn aangelegenheden van de NOS. Organisatie
en werkwijze van de Publieke Omroep als geheel waren blijkens het visitatierapport
2004 inefficiënt. Zij werden na het visitatierapport 2004 aangepast onder
meer aan de hand van een organisatieplan van juni 2004. De kostenstructuren
bij de individuele omroepverenigingen vallen grotendeels buiten de aandacht
van het ministerie en de invloedsfeer van de NOS. De kostenstructuren zijn
ondoorzichtig, en nader door de NOS gevraagde toelichting heft dat probleem
zelden voldoende op. De doelmatigheid van de aanwending van middelen voor
programma’s door de publieke omroepen kan dan ook nauwelijks worden
nagegaan.Onderzoek en WetenschapsbeleidDe bedrijfsvoering is in beginsel de eigen verantwoordelijkheid van de
RWT. De dossierhouder bij het ministerie heeft echter wel onder meer als taak
om te beoordelen of er een bedreiging van de continuïteit van de RWT
is, of de bedrijfsvoering van de RWT doelmatig is en of de RWT goede kwaliteit
levert. De keuze van juist deze drie aandachtspunten voor de dossierhouder
sluit niet goed aan op de uitgevoerde risicoanalyses. Deze risicoanalyses
resulteren alleen in een licht risico voor de doelmatigheid bij TNO en KNAW
en een licht risico voor de continuïteit bij TNO. Om zicht te hebben
op hun continuïteit, vraagt het ministerie specifieke informatie van
de RWT’s over hun solvabiliteit, rendement en liquiditeit in de vorm
van financiële indicatoren. Om zicht te hebben op onder meer de doelmatigheid
en kwaliteit heeft het ministerie met de vier RWT’s convenanten «Rekenschap»
met indicatoren op maat gesloten. Op basis daarvan leveren, de RWT’s
bedrijfsvoeringsinformatie over de doelmatigheid en kwaliteit. De indicatoren
over doelmatigheid en kwaliteit die de RWT’s leveren sluiten aan bij
de door het ministerie gevraagde informatie. De betrouwbaarheid van deze bedrijfsvoeringsinformatie
wordt bij NWO gedeeltelijk beoordeeld door de instellingsaccountant. De minister
houdt toezicht op het financieel beheer van de RWT’s. Dit verloopt via
de rechtmatigheidsverklaring van de instellingsaccountant.5.2.2 Verantwoording over de bedrijfsvoering bij
RWT’sPrimair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs, Hoger Onderwijs,
Beroepsonderwijs en Volwassenen EducatieHet ministerie legt in de sectoren PO, VO, HO en BVE geen verantwoording
af aan de Tweede Kamer over de relevante onderdelen van de bedrijfsvoering
bij de instellingen.Media, Letteren en BibliothekenHet Commissariaat gaat in haar verslaggeving in op de wijze waarop aan
het toezicht gestalte is gegeven. In de jaarlijkse toezichtsbrief worden de
voornemens voor toezichtactiviteiten voor het komend jaar geëxpliciteerd
en toegelicht. De verslaggeving wordt door het ministerie beoordeeld, en daarna
verwerkt in de verantwoording naar de Tweede Kamer. Ook het jaarverslag van
het Commissariaat zelf wordt aan de Tweede Kamer gezonden.Onderzoek en WetenschapsbeleidDe minister hanteert als uitgangspunt dat zij zich verantwoordt aan de
Tweede Kamer over haar toezicht op de bedrijfsvoering van RWT’s wanneer
er sprake zou zijn van taakverwaarlozing en dus van ingrijpen door de minister.5.3 IntegriteitDe Algemene Rekenkamer acht integriteitszorg een wezenlijke voorwaarde
voor vertrouwen in het openbaar bestuur. Integriteit zelf betreft de betrouwbaarheid
en onkreukbaarheid van de publieke sector. Het onderzoek naar integriteitszorg
bij RWT’s was gericht op het verwerven van inzicht over de kwaliteit
van het inzicht van de minister enerzijds en de kwaliteit van het integriteitsbeleid
van RWT’s anderzijds.De belangrijkste onderzoeksvragen daarbij waren:1. Heeft de minister in haar toezichtvisie of toezichtbeleid aandacht
besteed aan integriteit bij RWT’s?2. Zijn er in algemene zin afspraken gemaakt tussen de minister en de
RWT’s over informatie-uitwisseling met betrekking tot integriteit?De bevindingen zijn op hoofdlijnen als volgt:5.3.1 Integriteit in de toezichtsvisie en de toezichtsarrangementenPrimair OnderwijsDe sector heeft eind 2004 zelf een code met principes voor goed openbaar
bestuur opgesteld, waarin aandacht is voor integriteit.In het kader van de beleidsnotitie Governance in het
Onderwijsheeft de minister aangekondigd de principes van de code
goed bestuur verder uit te werken in het vernieuwde stelsel van toezicht en
deze als toetsingskader te gaan gebruiken voor onderzoek van de IvhO in die
gevallen waarin het bestuurlijk handelen in het geding is.Voortgezet Onderwijs/Hoger Onderwijs/Beroepsonderwijs
en Volwassenen Educatie/Onderzoek en WetenschapsbeleidDe minister vindt dat zij geen verantwoordelijkheid draagt voor de integriteit
bij de RWT’s. De instellingen zijn zelf verantwoordelijk voor het integriteitsbeleid.In de sector VO gaat de besturingsfilosofie van het ministerie uit van
vertrouwen; actie is nodig indien dit vertrouwen ten onrechte blijkt te zijn
gegeven. De minister heeft via het GT een goed beeld van de integriteit bij
instellingen. Daarnaast worden via de ROT-overleggen en de klokkenluidersprocedure
integriteitskwesties behandeld.In de sector OWB heeft de KNAW wel een taak voor de wetenschappelijke
integriteit en daarom heeft de KNAW het Landelijk orgaan wetenschappelijke
integriteit opgericht.Media, Letteren en BibliothekenHet ministerie vindt dat zij geen directe verantwoordelijkheid draagt
voor de integriteit bij de Publieke Omroep en het Commissariaat. De instellingen
zijn hiervoor zelf verantwoordelijk. Wel heeft het ministerie voor de Publieke
Omroep deze verantwoordelijkheid wettelijk willen ondersteunen in overeenstemming
met het voornemen van het kabinet om in het BW ook een integriteitscode een
wettelijke grondslag te geven. In de Mediawet is dan ook een bepaling opgenomen
over het opstellen en nakomen van gedragscodes voor integer handelen. Deze
gedragscodes zijn uitgewerkt in de Richtlijnen Goed Bestuur en Integriteit
van de Publieke Omroep.Het integriteitsbeleid bij het Commissariaat is in ontwikkeling.5.3.2 Informatie-uitwisseling over integriteitPrimair OnderwijsVanwege de in artikel 23 van de grondwet verankerde vrijheid van inrichting
van onderwijs en de in de Koers PO, Ruimte voor de school (Ministerie van OCW, 2004a) neergelegde beleidslijn om scholen meer
ruimte te geven, heeft de minister geen afspraken gemaakt met de schoolbesturen
over hun integriteitsbeleid, noch over de te leveren informatie omtrent het
gevoerde integriteitsbeleid. De minister kan dan ook geen inzicht verschaffen
in het integriteitsbeleid van de RWT’s en verantwoordt zich hier ook
niet over.De minister beschouwt het als haar taak ouders, leerlingen en onderwijspersoneel
effectieve instrumenten in handen te geven om bestuur en management te volgen
en waar nodig te corrigeren, zoals de in de Wet op het primair onderwijs (WPO)
geborgde medezeggenschap en klachtenregeling en diverse artikelen uit het
rechtspositiebesluit WPO/Wet op de expertisecentra (WEC).Voortgezet Onderwijs/Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie/Onderzoek
en WetenschapsbeleidTussen het ministerie en de instellingen zijn geen afspraken gemaakt over
het integriteitsbeleid. Het ministerie kan geen inzicht verschaffen in het
integriteitsbeleid van de RWT’s.Hoger OnderwijsEr zijn geen afspraken gemaakt over het integriteitsbeleid tussen het
ministerie en de RWT’s. Wel moet iedere RWT, sinds het jaarverslag 2004,
jaarlijks een letter of representation aan het
ministerie sturen. Hierin verklaart het instellingsbestuur dat het bestuur
alle bekende informatie die van belang is voor het afgeven van een accountantsverklaring
bij de verantwoording heeft verstrekt en dat het bestuur niet betrokken is
geweest bij onregelmatigheden. Onder onregelmatigheden wordt verstaan: handelen
in strijd met de wet- en regelgeving of andere gedragingen die erop gericht
zijn de rijksbijdrage op oneigenlijke manier positief wijze te beïnvloeden.
De instellingsaccountant zal deze letter of representation bij zijn jaarlijks onderzoek van de verantwoording van de RWT betrekken.Volgens het ministerie heeft de letter of representation, bezien vanuit
een duidelijke toedeling van verantwoordelijkheden, een belangrijke functie.
Vanuit het perspectief van de instellingsaccountant bezien, verschaft dit
controlemiddel, naar de opvatting van de Algemene Rekenkamer, weinig aanvullende
zekerheid.Media, Letteren en BibliothekenEr zijn tussen het ministerie en de Raad van Bestuur (RvB) van de NOS
afspraken gemaakt over de rapportages aan de RvB die door de RvB vervolgens
naar het ministerie zullen worden doorgestuurd. Daaronder vallen ook rapportages
over integriteitsinbreuken.5.4 BestuurskostenSinds enkele jaren is er voor de bestuurskosten (beloningen) bij publieke
instellingen grote belangstelling in media en politiek. Oordeelsvorming over
de hoogte van de bestuurskosten is een bestuurlijke verantwoordelijkheid van
de betrokken ministers en van de Staten-Generaal, waaraan toezicht en verantwoording
een bijdrage moeten leveren.In dit onderzoek heeft de Algemene Rekenkamer aandacht besteed aan enkele
componenten van bestuurskosten (onder meer vaste en variabele beloning, vervoer,
huisvestingskosten) bij RWT’s. De procedures van toezicht en de verantwoording
daarover stonden in het onderzoek centraal. Het ging de Algemene Rekenkamer
om de vraag wie de inkomens goedkeurt en wie daarop toeziet (bijvoorbeeld
de RvT of de minister) en om de vraag of en hoe de (publieke) verantwoording
daarover is geregeld.De belangrijkste onderzoeksvragen daarbij waren:1. Welke verantwoordelijkheden en bevoegdheden heeft de minister op het
gebied van bestuurskosten bij RWT’s, en geef aan wat de rol van de RWT
zelf hierbij is?2. Welke afspraken zijn er tussen minister en RWT’s over de informatieverstrekking
aan de minister over de bestuurskosten bij RWT’s? Heeft het ministerie
normen voor bestuurskosten opgesteld?3. Analyseert en gebruikt de minister de informatie over bestuurskosten
bij RWT’s voor haar eigen verantwoording?De bevindingen zijn op hoofdlijnen als volgt:5.4.1 Verantwoordelijkheden en bevoegdheden ministerPrimair Onderwijs/Voortgezet Onderwijs/Hoger Onderwijs/Beroepsonderwijs
en Volwassenen EducatieDe minister heeft in de sectoren PO, VO, HO en BVE geen verantwoordelijkheden
en bevoegdheden ten aanzien van de vaststelling van de hoogte van de bestuurskosten.Er zijn voor de sectoren PO, VO en BVE geen normen gesteld inzake het
begrip «bovenmatig».Primair OnderwijsIn de sector PO geschiedt de benoeming van het bestuur in het algemeen
krachtens het rechtspersonenrecht. De minister heeft geen bevoegdheid om in
te grijpen bij bovenmatige onkostenvergoedingen of pensioentoekenningen. Het
risico op bovenmatige vergoedingen voor bestuurders acht het ministerie overigens
zo goed als nul. Een nieuw Kaderbesluit voor de rechtspositie van het onderwijspersoneel
in het PO is in september 2006 vastgesteld en zal naar verwachting begin oktober
2006 in het Staatsblad worden gepubliceerd.Voortgezet OnderwijsDe minister heeft voor directieleden de salarissen vastgelegd in het Kaderbesluit
Rechtspositie WVO.Hoger OnderwijsDe bevoegdheid ten aanzien van vaststelling van de hoogte van de bestuurskosten
is bij de RvT (openbare instellingen WO) of het bevoegd gezag neergelegd.
Het ministerie heeft de rechtspositie van de leden van het College van Bestuur
(CvB) als volgt geregeld:• Bij WO-instellingen is het «Besluit rechtspositie leden van
CvB van openbare universiteiten» van toepassing;• Bij HBO-instellingen is het «Besluit rechtspositie leden
van centrale directies en van CvB van hogescholen» van toepassing.In bovengenoemde bezoldigingsbesluiten voor de leden van het CvB en voor
de centrale directies van hogescholen en universiteiten is ten aanzien van
het salaris «bovenmatig» gedefinieerd als: uitstijgend boven het
op grond van deze bezoldigingsbesluiten toegestane salarisniveau. Indien uit
het jaarverslag blijkt dat de uitgaven zijn gedaan in strijd met de wet, dan
wel als er ondoelmatige uitgaven zijn, kan de minister de daarmee gemoeide
bedragen in mindering brengen op de rijksbijdrage.De minister heeft geen bevoegdheden om in te grijpen bij bovenmatige onkostenvergoedingen
of bovenmatige pensioentoekenningen bij het bestuur.Beroepsonderwijs en Volwassenen EducatieDe minister geeft in het decentraal besluit arbeidsvoorwaarden nadere
aanwijzingen over bestuurskosten.Media, Letteren en BibliothekenDe RvT van de NOS wordt benoemd door de Kroon en de vergoeding van de
leden wordt door de minister vastgesteld. In het kader van de uitwerking van
het wetsvoorstel lange termijn Publieke Omroep bestaat het voornemen dit laatste
wettelijk te regelen. Het dossier bestuurskosten heeft binnen het ministerie
voldoende aandacht gekregen, hetgeen heeft geleid tot wettelijke regelgeving
en in voorkomende gevallen tot aanscherping van de informatievoorziening.
De elementen die daarin zijn betrokken liggen in het verlengde van de normen
van het kabinet en de Algemene Rekenkamer.De RvB van de NOS wordt benoemd door de RvT met instemming van de minister
en de arbeidsvoorwaarden worden vastgesteld door de RvT.Bij de Nederlandse Programma Stichting (NPS) en de Stichting Etherreclame
(STER) wordt het bestuur benoemd door de minister. De directeuren worden benoemd
door het bestuur, dat ook het salaris vaststelt.Bij het Commissariaat vindt de benoeming plaats door de Kroon. Het salaris
wordt bij Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) vastgesteld.Bij de omroepverenigingen heeft de minister geen rol bij de benoemingen
en het vaststellen van de salarissen. De bestuurders van de omroepverenigingen
(rechtspersonen naar privaatrecht) worden door het toezichthoudend orgaan
van de omroepvereniging benoemd. Het bestuur benoemt de directie en regelt
de bezoldiging.Het ministerie heeft, ingevolge de Mediawet, met betrekking tot bestuurskosten
bij het Commissariaat en het bestuur van de NPS/STER alsmede de RvT van de
NOS, de mogelijkheid verantwoording te vragen dan wel in te grijpen. Ten aanzien
van de omroepverenigingen heeft het ministerie geen interventiebevoegdheid.
Commissariaat, NOS en de individuele omroepen rapporteren de omvang van de
bestuurskosten in hun jaarverslag.Onderzoek en WetenschapsbeleidDe Kroon of de minister benoemt de leden van het Algemeen bestuur van NWO, TNO en KB. Bij de KNAW hebben de minister en de ministerraad
geen bemoeienis met de benoeming van het bestuur. De minister kan aan leden
van het Algemeen bestuur van NWO, KNAW en KB een bezoldiging of toelage toekennen.
In tegenstelling tot bij NWO, KNAW en KB, is het bij TNO niet de minister
die de bezoldiging of toelage van het algemeen bestuur toekent. De minister
heeft geen bevoegdheid om in te grijpen bij bovenmatige onkostenvergoedingen
of bovenmatige pensioentoekenningen bij deze RWT’s. Wel is een bestuurlijk
overleg tussen minister en RWT mogelijk, maar dit is niet in een wet of regeling
geregeld. Het ministerie heeft geen normen gesteld die«bovenmatig»
definiëren.5.4.2 Afspraken over en gebruik van informatie over
bestuurskostenVoor sectoren PO, VO, HO, BVE en OWB geldt dat het ministerie geen afspraken
heeft gemaakt over de informatieverstrekking van de instellingen inzake de
bestuurskosten. De minister gebruikt voor deze sectoren geen informatie omtrent
bestuurskosten bij de instellingen voor haar eigen verantwoording naar de
Tweede Kamer.Met het inwerkingtreden van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen
gefinancierde topinkomens per 1 maart 2006 zijn de RWT’s verplicht
inkomens van functionarissen te vermelden, waarbij het inkomen boven het gemiddeld
belastbaar loon van de ministers uitkomt.Primair Onderwijs/Voortgezet Onderwijs/Hoger Onderwijs/Beroepsonderwijs
en Volwassenen EducatieEr wordt een nieuwe wet HO voorbereid, waarin het beleid rond de inkomens
van topbestuurders enigszins wordt aangescherpt. In de richtlijn jaarverslaggeving
2005 voor HO wordt rekening gehouden met de nieuwe wet waarbij de individuele
inkomens van bestuurders openbaar gemaakt zullen worden. In de herziene richtlijn
jaarverslaggeving HO voor het verslag over het boekjaar 2005 wordt voorgeschreven
dat de salarissen van de individuele leden van CvB worden opgenomen in het
jaarverslag.Ook in de sector PO maken de bestuurskosten onderdeel uit van de verantwoording
die met ingang van 2006 via het jaarverslag van schoolbesturen wordt gevraagd.De instellingen in de sector BVE dienen zich met ingang van het boekjaar
2005 te verantwoorden over bestuurskosten.In de sectoren PO, VO en BVE vormen de bestuurskosten een onderdeel van
de totale uitgaven van een instelling.Voor de sector HO geldt dat de richtlijn jaarverslaggeving voorschrijft
dat het totaal van de personeelslasten van de gezamenlijke leden van het CvB
en de RvT moet worden opgenomen.Media, Letteren en BibliothekenIn het Handboek Financiële Verantwoording Media zijn bepalingen opgenomen
over het verstrekken van opgaven van de honorering van bestuurders en directieleden
van de publieke omroep. Er dient inzicht te worden verschaft in salaris en
emolumenten van de topfunctionaris van de RWT en in het totaal aan salarissen
en onkostenvergoedingen van het bestuur.Daarnaast is in de Richtlijn Goed Bestuur en toezicht van de Publieke
Omroep geregeld dat jaarlijks de belangrijkste elementen uit het contract
tussen de individuele directeur/bestuurder en de omroepinstelling afzonderlijk
openbaar worden gemaakt. Ten aanzien van de NOS heeft het ministerie enkele jaren geleden haar
bevoegdheid benadrukt door concrete afspraken met de RvB van de NOS vast te
leggen over de opgave van de salarissen van de bestuurders/directeuren van
alle omroepen. Er is geen norm vastgesteld voor wat «bovenmatige»
bestuurskosten zijn. Het ministerie verwerkt de verstrekte informatie over
bestuurskosten in haar eigen verantwoording.Onderzoek en WetenschapsbeleidDe minister heeft niet vastgelegd welke informatie over bestuurskosten
een RWT dient te verstrekken. Dit wordt wel geregeld in de nieuwe WHOO, die
voor onder meer NWO en TNO zal gelden. Voor KNAW en KB worden de bestaande
richtlijnen uitgebreid in lijn met de WHOO. De minister heeft in een brief
aan de Tweede Kamer het standpunt van het ministerie inzake de bekendmaking
van topinkomens gegeven.De minister analyseert en beoordeelt ontvangen informatie over bestuurskosten
niet en verschaft geen informatie over bestuurskosten in verantwoordingsstukken
aan de Tweede Kamer.De minister ontvangt naar haar oordeel onvoldoende informatie over de
bestuurskosten. Het ministerie zal nieuwe richtlijnen vaststellen waardoor
dit zal veranderen. Soms verkrijgt de minister wel in gesprekken informele
informatie.Voor TNO geldt dat het voor 65% privaat wordt gefinancierd en de
bestuurskosten volgens het ministerie derhalve buiten de verantwoordelijkheid
van de minister vallen.5.5 ConclusiesBedrijfsvoeringDe minister houdt in de sectoren MLB en OWB toezicht op onderdelen van
de bedrijfsvoering en legt in de sector MLB hierover verantwoording af aan
de Tweede Kamer.In de sectoren PO, VO, HO en BVE gaat het ministerie uit van de autonomie
van de instellingen. Deze zijn zelf verantwoordelijk voor de bedrijfsvoering.
De minister maakt daarom geen analyse om te bepalen welke relevante onderdelen
van de bedrijfsvoering er bij de RWT’s zijn. Het ministerie geeft aan
de Tweede Kamer als gevolg daarvan geen inzicht in de mate waarin de bedrijfsvoering
van RWT’s op relevante onderdelen op orde is.In de sector MLB maakt de minister geen analyse om te bepalen welke relevante
onderdelen van de bedrijfsvoering er bij de RWT’s zijn. Het ministerie
houdt via de bedrijfsvoeringsverklaring toezicht op het publieke belang voor
wat betreft financieel beheer, kwaliteitsborging en beleggingsbeleid, maar
niet op de continuïteit van de omroepen. De doelmatigheid van de individuele
omroepverenigingen kan nauwelijks worden nagegaan. Het ministerie beoordeelt
de informatie over de bedrijfsvoering die het verkrijgt van het Commissariaat
en de NOS, en verwerkt deze in de verantwoording naar de Tweede Kamer.In de sector OWB zijn er wel risicoanalyses. De aspecten van de bedrijfsvoering
van de RWT’s waarover de minister geïnformeerd wil worden, sluiten
hier echter niet goed op aan. De minister houdt toezicht op de bedrijfsvoering
van de RWT’s voor wat betreft de continuïteit, doelmatigheid, kwaliteit
van de prestaties en het financieel beheer. In de sector OWB heeft de minister
als uitgangspunt dat zij zich alleen in zeer uitzonderlijke gevallen
verantwoordt aan de Tweede Kamer over het toezicht op de bedrijfsvoering van
de RWT’s.IntegriteitDe minister heeft voor de sector MLB aandacht besteed aan integriteit
en afspraken gemaakt over de informatie-uitwisseling. In de sectoren PO, VO,
HO, BVE en OWB vindt het ministerie dat integriteit een verantwoordelijkheid
van de instellingen zelf is.In de sector MLB zijn tussen het ministerie en de RvB van de NOS afspraken
gemaakt over de informatie-uitwisseling met betrekking tot integriteit.BestuurskostenIn de sectoren PO, VO, HO en BVE heeft de minister geen verantwoordelijkheden
en bevoegdheden ten aanzien van de vaststelling van de hoogte van bestuurskosten.
De minister heeft geen bevoegdheden om in te grijpen bij bovenmatige onkostenvergoedingen
of pensioentoekenningen.In de sector MLB worden de leden van de RvT van de NOS, de leden van het
bestuur van NPS en STER en de commissarissen bij het Commissariaat door de
Kroon of door de minister benoemd.In de sector OWB wordt het bestuur van drie RWT’s (NWO, TNO en KB)
benoemd door de Kroon of de minister. Eveneens bij drie RWT’s (NWO,
KNAW en KB) kan de minister aan het bestuur een bezoldiging of toelage toekennen.In de sector MLB heeft de minister bevoegdheden om in te grijpen bij bovenmatige
onkostenvergoedingen of pensioentoekenningen.Voor de sector MLB verwerkt het ministerie de verstrekte informatie over
bestuurskosten in zijn eigen verantwoording.6 PRESTATIES6.1 InleidingDit thema is toetsend onderzocht. Prestaties van RWT’s betreffen
producten en/of diensten die rechtstreeks zijn toe te rekenen aan het handelen
van de RWT in het kader van de wettelijke taak. Antwoord op de vraag van de
Tweede Kamer welke bijdrage de RWT’s aan de – door het Rijk gestelde –
beleidsdoelen hebben geleverd kan alleen gegeven worden als de minister inzicht
heeft in de prestaties van de RWT’s.De belangrijkste onderzoeksvragen daarbij waren:1. Welke afspraken heeft de minister met de RWT’s gemaakt over de
informatie over prestaties die de RWT moet leveren aan de minister?2. Welke waarborgen heeft de minister of de RWT getroffen voor de kwaliteit
van de prestatie-informatie?3. Op welke wijze benut de minister de informatie over de prestaties van
de RWT? 6.2 BevindingenDe bevindingen zijn op hoofdlijnen als volgt:6.2.1 Prestaties in toezichtsvisie of toezichtsarrangementenPrimair OnderwijsDe IvhO doet onderzoek aan de hand van wettelijke voorschriften en de
door haar opgestelde en in indicatoren uitgewerkte kwaliteitsaspecten. Deze
indicatoren worden gepubliceerd in het Toezichtskader Primair Onderwijs van
de IvhO. De WOT bepaalt dat de IvhO zo veel mogelijk aanvullend is op de kwaliteitszorg
van de scholen zelf en gaat uit van zelfevaluaties door de scholen, mits deze
voldoen aan een aantal eisen.De minister heeft niet benoemd wat de consequenties zijn als instellingen
de IvhO geen inzicht kunnen geven in prestaties.Voor het overige zijn er geen afspraken over levering van prestatie-informatie
door de instellingen, anders dan de afspraken over te leveren bekostigingsgegevens
(zie hoofdstuk rechtmatigheid) via de AVR. Verantwoordingsstukken van de instellingen
aan het ministerie en het CFI bevatten geen informatie, hetgeen ook niet verplicht
is, over de beoogde en gerealiseerde doelstellingen.Met ingang van 2005 is de WPO gewijzigd en treedt het besluit Informatievoorziening
WPO/WEC in werking, waarmee het jaarverslag wordt ingevoerd in het primair
onderwijs. In 2006, met de invoering van de nieuwe bekostigingssystematiek,
is het volledige financiële gedeelte van het jaarverslag verplicht. Het
voorschrift Jaarverslaggeving voor de sector PO 2005 van het ministerie geeft
aan welke informatie het jaarverslag in ieder geval dient te bevatten. De
in het voorschrift onderscheiden aspecten onderwijsprestaties,
kwaliteit en toegankelijkheid zijn niet verplicht, maar bieden wel de mogelijkheid
daarover informatie te geven. Bij nalatigheid van de instellingen ten aanzien
van het verplichte deel geldt een sanctieregeling (Beleidsregel Opschorting
en inhouding van bekostiging bij onderwijsinstellingen, 2003).Voortgezet OnderwijsIn de Hoofdlijnenschets ATC is aangegeven dat voor de werking van het
ATC-model een adequate en transparante prestatieverantwoording door instellingen
van belang is. Er is evenwel geen uitgewerkte toezichtsvisie van de minister
op prestaties. In het beleidsdocument Koers VO
zijn wel voornemens opgenomen om met de instellingen afspraken te maken over
te leveren prestaties.De levering van gegevens op grond van artikel 103 van de WVO is neergelegd
in ministeriële regelingen. Deze gegevens zijn voornamelijk gericht op
de bekostiging. In artikel 18 van het Bekostigingsbesluit WVO is bepaald dat
de instellingen een jaarrekening indienen bij het ministerie. De instellingen
dienen hun jaarrekening voor 1 juli aan te leveren, anders volgen er
sancties, zoals het opschorten van de rijksbijdrage.In de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving BVE en VO 2002 is opgenomen
dat instellingen in het Bestuursverslag informatie kunnen opleveren over bepaalde
zaken, zoals kwaliteit, leerlingen, personeel en bedrijfsvoering.Op grond van de WOT leveren de instellingen examengegevens aan de IvhO.
De IvhO beoordeelt de kwaliteit van het onderwijs dat de instellingen verzorgen
en publiceert de zogenaamde kwaliteitskaarten.De ontvangen informatie geeft een indicatie van goede of slechte scholen,
zowel onderwijs-inhoudelijk als financieel en deze wordt gebruikt in het toezicht.Hoger OnderwijsEr is geen toezichtsvisie van de minister waarin is vastgelegd of zij
over prestatiegegevens van de instellingen geïnformeerd wenst te worden.
Over welke prestatiegegevens van de instellingen de minister geïnformeerd
wenst te worden is vastgelegd in Informatieafspraken, de controleprotocollen,
de «Richtlijn jaarverslaggeving hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek» en de informatieverzoeken van de IvhO voor haar toezicht
op de kwaliteit van het onderwijs.Deze informatieafspraken regelen onder meer de levering van kengetallen,
de totstandkoming van de brancheverslagen en de procedures bij ad hoc vragen.
In het geval dat de prestatie-informatie betrekking heeft op aspecten die
zijn voorgeschreven in de «Richtlijn jaarverslaggeving HO en WO»
of dat die betrekking heeft op bekostigingsgegevens, is de beleidsregel over
sanctiebeleid van toepassing. Het CFI bewaakt de naleving van deze afspraken,
eventueel met gebruikmaking van de beleidsregel sanctiebeleid.De verantwoordingsstukken van de RWT’s bevatten informatie over
de beoogde en gerealiseerde prestaties. Omdat de instellingen primair zelf
verantwoordelijk zijn voor het uitvoeringsproces wordt slechts in beperkte
mate informatie over de uitvoering gevraagd.In het kader van GT zullen CFI, IvhO en AD de bestuursverslagen 2005 gezamenlijk
analyseren en monitoren.Beroepsonderwijs en Volwassenen EducatieIn de Hoofdlijnenschets ATC en de beleidsnotitie Koers
BVE; Sturen op ambities1 is aangegeven
dat voor de werking van het ATC-model een adequate en transparante prestatieverantwoording
door instellingen van belang is. Er is geen uitgewerkte toezichtsvisie
van de minister op prestaties. De minister wil in elk geval geïnformeerd
worden over financiële gegevens, zoals het rendement, de liquiditeit
en solvabiliteit van de instellingen. Het CFI verzamelt deze gegevens en het
ministerie toetst deze aan een bedrijfseconomisch normenkader. Het ministerie
gebruikt deze informatie voor het opstellen van de risicoprofielen.De gegevenslevering is geregeld in de WEB. In de «Richtlijnen voor
de Jaarverslaggeving BVE en VO 2002» is opgenomen dat instellingen in
het Bestuursverslag informatie kunnen opleveren over bepaalde zaken, zoals
kwaliteit, aantal leerlingen, personeel en bedrijfsvoering.In de beleidsnotitie Koers BVE; Sturen op ambities zijn voornemens opgenomen om met de instellingen afspraken te maken
over te leveren prestatie-indicatoren. Er zijn 43 indicatoren bepaald waarover
de instellingen informatie zullen aanleveren. De streefwaarden van deze indicatoren
zijn nog niet bepaald. Ook dienen er nog prestatie-contracten te worden afgesloten
met de instellingen. De BVE-raad is betrokken geweest bij de totstandkoming
van deze prestatie-indicatoren. Momenteel loopt binnen de sector BVE een pilot
voor prestatie-informatie over voortijdig schoolverlaten.Media, Letteren en BibliothekenSinds de op 1 september 2005 ingegane wetswijziging beschikt de RvB
van de Publieke Omroep over betere bevoegdheden om de prestatieafspraken na
te kunnen komen en is in de wet vastgelegd dat de afspraken tussen het ministerie
en de Publieke Omroep in een prestatie-overeenkomst dienen te worden vastgelegd.
Daarop anticiperend heeft de NOS in juli 2005 een concept prestatie-overeenkomst
opgesteld die door het ministerie voor commentaar aan het Commissariaat is
voorgelegd.In de Mediawet zijn programmavoorschriften voor de Publieke Omroep opgenomen.
Het betreft te realiseren programmacategorieën in percentages van de
totale zendtijd van de Publieke Omroep. Ingevolge de Mediawet moet daarover
elk halfjaar aan het Commissariaat worden gerapporteerd. Ook in de meerjarenbegroting
dient verantwoording te worden afgelegd over doelbereiking (uitvoeren programmaplanning).Voor het Commissariaat geldt dat elk jaar het toezichtsbeleid vooraf wordt
geformuleerd en in een toezichtsbrief aan de minister wordt toegezonden. De
Mediawet kent specifieke sanctiebepalingen voor het niet voldoen aan de verplichting
tot levering van prestatie-informatie. Onderzoek en WetenschapsbeleidHet ministerie heeft een toezichtsvisie waarin prestatie-indicatoren zijn
benoemd als instrument in het toezicht op instellingen die subsidie ontvangen,
waaronder RWT’s. Het ministerie heeft met de vier RWT’s in deze
sector in afzonderlijke, voor iedere RWT specifieke, convenanten prestatie-indicatoren
afgesproken waaraan ze ieder jaar moeten voldoen.De minister heeft niet specifiek aangegeven wat de gevolgen zijn wanneer
de RWT’s de prestatie-informatie niet leveren. Sancties zijn op zich
wel mogelijk.De dossierhouders bij het ministerie beoordelen de ontvangen prestatie-informatie
vanuit de bestuurlijke en politieke verantwoordelijkheid van de minister.
In de Convenanten Rekenschap met indicatoren op maat is voorzien dat deze
in 2003/2004 geëvalueerd zouden worden, maar dat is nog niet gebeurd.In vervolg op RWT4 heeft het ministerie met de vier RWT’s afspraken gemaakt om de prestaties periodiek te evalueren. De eerste externe
evaluatie vindt in 2006 plaats.6.2.2 Het waarborgen van de kwaliteit van de prestatie-informatiePrimair OnderwijsDe verantwoordelijkheid voor de betrouwbaarheid en de validiteit van de
geleverde prestatie-informatie ligt bij de IvhO. De IvhO analyseert de ontvangen
informatie en hanteert proportioneel toezicht, wat wil zeggen dat zij de intensiteit
van het toezicht aanpast aan de kwaliteit van de prestatie-informatie. Indien
de IvhO oordeelt dat de kwaliteit van een instelling langdurig tekort schiet,
informeert zij de minister en doet voorstellen voor verbetering.Voortgezet OnderwijsDe betrouwbaarheid van de ontvangen informatie wordt gewaarborgd door
de accountantsverklaring van de instellingsaccountant.Hoger OnderwijsDe kwaliteit van de prestatie-informatie wordt met name geborgd door een
gecertificeerd jaarverslag. De instellingsaccountant controleert het jaarverslag
met inachtneming van de controleprotocollen (financiële en niet-financiële
informatie) en geeft een accountantsverklaring bij dat jaarverslag af (rechtmatigheidsverklaring
met tevens een oordeel over het getrouwe beeld). De kwaliteit van de werkzaamheden
van de instellingsaccountant wordt door de AD getoetst (review). Vervolgens
beoordeelt en analyseert het CFI de ontvangen verantwoordingsinformatie. De
kwaliteit van het onderwijs wordt beoordeeld door de IvhO in een jaarlijks
Onderwijsverslag voor de hele sector.Beroepsonderwijs en Volwassenen EducatieDe betrouwbaarheid van de ontvangen informatie wordt gewaarborgd via de
accountantsverklaring.Media, Letteren en BibliothekenHet Commissariaat controleert de rapportage over de programmavoorschriften
alvorens deze aan de minister aan te leveren.Onderzoek en WetenschapsbeleidIn het Convenant Rekenschap met indicatoren op maat voor NWO is vermeld
dat de informatie als voldoende valide wordt beschouwd als de daaraan ten
grondslag liggende gegevens door NWO verifieerbaar en geregistreerd zijn.
De gegevensregistraties die worden gebruikt voor het opstellen van de prestatie-informatie
zijn een controleobject voor de controle door de instellingsaccountant. De
instellingsaccountant stelt vast of deze gegevensregistraties aanwezig en
toegankelijk zijn. Tevens toetst hij of de gerapporteerde indicatorwaarden
overeenkomen met de registratie en of ze niet strijdig zijn met de jaarrekening
en daarbij opgenomen bijlagen.6.2.3 Het gebruik van de prestatie-informatiePrimair OnderwijsDe minister wordt primair geïnformeerd over prestaties van de instellingen
door het onderzoek van de IvhO bij alle instellingen. De minister stuurt deze
informatie voorzien van een beleidsreactie naar de Tweede Kamer. Daarnaast
wordt jaarlijks een kwaliteitskaart over de scholen op internet
geplaatst. Ook de rapporten van de IvhO over alle individuele scholen zijn
toegankelijk via het internet.Voortgezet OnderwijsDe minister verwerkt de ontvangen prestatie-informatie in haar eigen informatievoorziening
naar de Tweede Kamer. Dit gebeurt via het Onderwijsverslag van de IvhO (waarin
de staat van het onderwijs wordt vermeld) en het jaarverslag van het ministerie
(waarin de financiële kant wordt weergegeven).Hoger OnderwijsDe minister maakt gebruik van de prestatie-informatie voor haar toezicht
op de instellingen en haar verantwoording en informatievoorziening aan de
Tweede Kamer en overige belanghebbenden. Ook worden de financiële prestaties
en overige prestaties gepubliceerd.Beroepsonderwijs en Volwassenen EducatieDe minister verwerkt de ontvangen prestatie-informatie in haar eigen informatievoorziening
(via de begroting) aan de Tweede Kamer.Media, Letteren en BibliothekenDe prestatie-informatie is onderdeel van de verantwoordingscyclus van
de Publieke Omroep en beïnvloedt het beleid van de minister ten aanzien
van de omroep. De naleving van de programmavoorschriften wordt reeds meegenomen
in de mediabegrotingsbrief aan de Tweede Kamer. De naleving van de prestatieafspraken
zal daar eveneens onderdeel van gaan uitmaken.Onderzoek en WetenschapsbeleidDe prestatie-informatie wordt verwerkt in de begroting en jaarverantwoording
van het ministerie en daarmee in de informatie aan de Tweede Kamer.6.3 ConclusiesDe Algemene Rekenkamer concludeert dat de minister voor drie sectoren
(HO, MLB en OWB) inzicht heeft in de prestaties van de RWT’s die onder
haar toezicht vallen. De kwaliteit van de informatie is in de onderzochte
zes sectoren gewaarborgd.In de sector PO rapporteert de IvhO op stelselniveau over de kwaliteit
van het onderwijs in het jaarlijkse Onderwijsverslag, dat de minister vergezeld
van een beleidsreactie aan de Tweede Kamer doet toekomen.In de sectoren VO, HO, BVE, MLB en OWB gebruikt de minister de prestatie-informatie
voor haar toezicht op de instellingen en haar verantwoording en informatievoorziening
aan de Tweede Kamer en overige belanghebbenden.7 VERANTWOORDING7.1 InleidingDit thema is toetsend onderzocht. Het onderzoek naar de verantwoording
heeft zich zowel gericht op de verantwoording door de minister over de RWT’s
waarvoor hij of zij verantwoordelijkheid draagt, als op de publieke verantwoording
die de RWT’s zelf afleggen. Publieke verantwoording is het openbaar
rekenschap afleggen door een publieke organisatie aan iets of iemand, over
het gebruik en de «opbrengst» van publieke middelen. In deze verantwoording
rechtvaardigt een publieke organisatie waarom ze doet wat ze doet. De Algemene
Rekenkamer heeft voor dit onderzoek zowel het departementale jaarverslag als
de jaarverslagen van de RWT’s over 2004 onderzocht.De belangrijkste onderzoeksvragen daarbij waren bij de verantwoording
door de minister:1. Voldoet de verantwoording in het departementale jaarverslag over het
toezicht van de minister op RWT’s aan de daaraan te stellen eisen?2. Bevat het departementale jaarverslag een overzicht van alle geldstromen
naar en van de RWT’s (rijksbijdragen, premies, tarieven)?En bij de verantwoording door de RWT’s:1. Leggen de RWT’s van het ministerie publieke verantwoording af
en in welke vorm gebeurt dat?2. Over welke onderwerpen gaat die verantwoording?7.2 BevindingenDe bevindingen zijn op hoofdlijnen als volgt:7.2.1 Verantwoording door de ministerJaarverslag 2004De verantwoording in het Jaarverslag 2004 van het Ministerie van OCW over
het toezicht op de RWT’s voldoet aan de eisen van de Rijksbegrotingsvoorschriften
2005 (RBV 2005). In het jaarverslag 2004 van het ministerie is een bijlage
opgenomen met een overzicht van bijna alle ZBO’s en RWT’s. In
het overzicht is per RWT of cluster van RWT’s een begrotings- en realisatiebedrag
over 2004 opgenomen. Het departementale jaarverslag verschaft inzicht in verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten voor alle sectoren, uitgesplitst naar beleidsartikel
en beleidsvoornemen. Het jaarverslag bevat voor de sectoren PO, VO, BVE en
MLB geen geaggregeerd totaaloverzicht van alle inkomende en uitgaande geldstromen
naar (cluster van) RWT’s. Het jaarverslag geeft geen inzicht in het
gebruik van de ministeriële bevoegdheden bij de RWT’s.
Ook zijn geen gegevens opgenomen over de vermogenspositie van de RWT’s
per 31 december van het verslagjaar. Wij hanteren de norm dat ministers
dit inzicht moeten geven omdat het relevante informatie is voor de Tweede
Kamer om te kunnen oordelen over het toezicht van een minister. In de Rijksbegrotingsvoorschriften
2004 (RBV 2004) werd deze informatie vereist. In de RBV 2005 is sprake van
een uitzonderingsrapportage waarbij een minister bepaalt wat hij wil verantwoorden.Media, Letteren en BibliothekenDe staatssecretaris zendt de verantwoordingsinformatie van het Commissariaat
zonder haar commentaar geheel aan de Tweede Kamer. Deze informatie bevat tevens
de informatie over de uitvoering van het toezicht door het Commissariaat op
de omroepen. De Tweede Kamer heeft dus geen materieel informatietekort voor
wat betreft het toezicht op de NOS en overige publieke omroepen. Voor wat
betreft het toezicht van het ministerie op het Commissariaat, heeft de Tweede
Kamer wel een informatietekort.Jaarverslag 2005De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht in hoeverre het Jaarverslag 2005
informatie bevat over RWT’s en over het toezicht van de minister. Verantwoording
over het toezicht, en daarmee indirect over het functioneren van de RWT’s,
gebeurt door middel van een uitzonderingsrapportage. Een uitzonderingsrapportage
is alleen zinvol als de normaalpositie helder is.Daartoe moet de minister twee zaken uiteenzetten:• wat de reikwijdte van zijn toezicht is (objecten, aspecten en diepgang);• wanneer afwijkingen leiden tot rapportage (toleranties).Deze uiteenzetting kan in elk jaarverslag opgenomen worden, maar een verwijzing
naar een eerder jaarverslag of naar een ander document waarmee de Staten-Generaal
is ingelicht is ook voldoende.7.2.2 Verantwoording door RWT’sPrimair onderwijsDe RWT’s in de sector PO waren in 2004 nog niet verplicht verantwoording
af te leggen in een jaarverslag. Het ministerie schat dat 90% van de
scholen overigens wel een jaarverslag uitbrengt en zo publieke verantwoording
aflegt. Het ministerie heeft echter geen zicht op de inhoud van deze verslagen.
Daarnaast rapporteren scholen aan de ouders over de vorderingen van hun leerlingen
en worden ouders middels schoolplan en schoolgids geïnformeerd over het
beleid en de resultaten daarvan.Met ingang van augustus 2006 is het uitbrengen van een financieel jaarverslag
verplicht. Het opnemen van informatie over onderwerpen als prestaties en bedrijfsvoering,
integriteit, bestuurskosten, kwaliteitszorg, de wijze van communicatie met
belanghebbenden en het functioneren van bestuur en eventuele RvT zijn niet
verplicht gesteld.Voortgezet OnderwijsDe instellingen binnen de sector VO leggen verantwoording af in een jaarverslag,
maar er zijn vrijwel geen andere vormen van publieke verantwoording. In het
kader van governance zal dit in de toekomst waarschijnlijk wel gaan gebeuren.
Op grond van de WVO zijn scholen verplicht om een schoolplan en schoolgids
te hebben. Het schoolplan bevat onder meer een beschrijving van
de kwaliteit van het onderwijs, het onderwijskundig beleid en het personeelsbeleid.
De schoolgids bevat informatie voor ouders en leerlingen. Het ministerie beschouwt
dit als«voorloper» van publieke verantwoording.Voor de verantwoording door de instellingen is een Richtlijn Jaarverslaggeving
BVE en VO 2002 aanwezig. In de richtlijn is aangegeven dat in het bestuursverslag
in elk geval aandacht moet worden besteed aan het financieel beleid. In het
bestuursverslag kan ook aandacht worden besteed aan onderwerpen in het kader
van publieke verantwoording.Hoger OnderwijsRWT’s stellen jaarlijks een jaarverslag op. Dit jaarverslag bestaat
uit een bestuursverslag en een jaarrekening. Voor beide zijn richtlijnen opgesteld.
In de richtlijn jaarverslaggeving, onderdeel bestuursverslag, zijn de onderdelen «financieel
beleid», «prestaties en bedrijfsvoering» en «kwaliteitszorg»
opgenomen.Met betrekking tot het onderdeel «omgang met belanghebbenden»
is met de totstandkoming van de richtlijn jaarverslaggeving HO, onderdeel
bestuursverslag, een eerste aanzet geformuleerd om het Meervoudig Publieke
Verantwoording-gedachtengoed te «codificeren».De RvT dient in het jaarverslag verslag te doen van zijn werkzaamheden
in het verslagjaar.Het onderdeel «maatschappelijk verantwoord handelen» was geen
expliciet onderwerp in de verantwoordingslijn van instelling naar departement.Over integriteit wordt niet op een voorgeschreven, expliciete wijze verantwoording
afgelegd. Het is aan de instellingsbesturen om daar al dan niet invulling
aan te geven. In de governancebrief van 7 juli 2005 wordt nader ingegaan
op de onderdelen «omgang met belanghebbenden», «functioneren
van bestuur en RvT» en «maatschappelijke verslaglegging».De richtlijn jaarverslaggeving voor het jaar 2005 inzake HO is aangescherpt
ten aanzien van een meer transparante verantwoording van bestuurskosten (onderdeel «integriteit
en bestuurskosten»). Het verslag van de RvT dient bij het jaarverslag
van de RWT te worden gevoegd.Beroepsonderwijs en Volwassenen EducatieHet ministerie geeft aan dat er instellingen zijn die op vrijwillige basis
publieke verantwoording afleggen.Voor de verantwoording door de instellingen is de Richtlijnen Jaarverslaggeving
BVE en VO 2002 aanwezig. In de richtlijn is aangegeven dat in het bestuursverslag
in elk geval aandacht wordt besteed aan de onderwerpen «algemene instellingsgegevens»
en «financieel beleid». De verantwoording over prestaties en bedrijfsvoering
is bepaald in de beleidsdocumenten Koers BVE en Governance in het Onderwijs. Deze zijn echter nog in
ontwikkeling. Kwaliteitszorg is volgens het ministerie een zaak van de instelling
zelf. In het bestuursverslag kan aandacht worden besteed aan onderwerpen in
het kader van publieke verantwoording.Media, Letteren en BibliothekenDe Publieke Omroep legt verantwoording af over de organisatie, de bedrijfsvoering
(met ingang van 2005 inclusief bedrijfsvoeringsverklaring), over financiën
en financieel beleid, over integriteit en bestuurskosten, over kwaliteitszorg
en over de wijze waarop de instelling maatschappelijk verantwoord handelt.
Die verantwoording is te vinden in jaarrekening, meerjarenbegroting, prestatieoverzichten
wettelijke voorschriften, en de afspraken ingevolge de prestatie-overeenkomst.De verantwoording door het Commissariaat is minder uitgebreid. Zij is
voornamelijk gericht op het financieel beleid en op enkele toezichtsactiviteiten.Onderzoek en WetenschapsbeleidHet ministerie heeft voor NWO en TNO in richtlijnen vastgelegd dat deze
een jaarverslag, een jaarrekening en overige gegevens dienen uit te brengen.
Voor KNAW heeft het ministerie in een richtlijn vastgelegd dat het bestuursverslag
informatie moet bevatten over de financiële positie, de gang van zaken
en over de toekomst. NWO, TNO en KB leggen publieke verantwoording af door
middel van een jaarverslag en een jaarrekening. De KNAW legt publieke verantwoording
af door middel van het jaarverslag dat via internet toegankelijk is.Er wordt door NWO, TNO en KB in hun jaarverslagen en jaarrekeningen verantwoording
afgelegd over de uitkomsten van het financieel beleid en het functioneren
van het bestuur en de RvT. Er is daarin tevens aandacht voor prestaties (bij
NWO, KB en KNAW), bedrijfsvoering (bij NWO, KB en KNAW), bestuurskosten (bij
NWO en KB), kwaliteitszorg (bij TNO en KNAW). Er is geen aandacht voor integriteit,
omgang met belanghebbenden (stakeholderdialoog) en de wijze waarop zij maatschappelijk
verantwoord handelen.7.3 ConclusiesDe Algemene Rekenkamer concludeert dat de verantwoording in het jaarverslag
2004 van het Ministerie van OCW over het toezicht op de RWT’s aan de
wettelijke eisen voldoet. Het departementale jaarverslag 2004 biedt echter
geen totaaloverzicht van alle inkomende en uitgaande geldstromen van de RWT’s.
Het jaarverslag verschaft evenmin inzicht in het gebruik van de bevoegdheden
van de minister met betrekking tot de RWT’s en in de vermogenspositie
van de RWT’s. De Algemene Rekenkamer hanteert de norm dat ministers
dit inzicht moeten geven omdat het relevante informatie is voor de Tweede
Kamer om te kunnen oordelen over het toezicht van een minister. Het jaarverslag
2005 van het Ministerie van OCW gaat in op ontwikkelingen in het toezicht,
maar geeft geen informatie over de normaalpositie (reikwijdte van en toleranties
in het toezicht) en over de inkomsten uit heffingen en de vermogens van de
instellingen. In drie onderzochte sectoren (HO, MLB en OWB) leggen de RWT’s
publieke verantwoording af over verschillende onderwerpen. Wij constateren
met instemming dat de RWT’s hieraan steeds meer aandacht geven.8 TERUGBLIK8.1 InleidingBij dit afsluitende onderzoek heeft de Algemene Rekenkamer teruggeblikt
op de vraag in hoeverre de ministers opvolging hebben gegeven aan toezeggingen
en aanbevelingen naar aanleiding van onze onderzoeken sinds 1998. De uitkomsten
daarvan zijn opgenomen in dit hoofdstuk. Welke onderzoeken precies bij de
terugblik zijn betrokken, staat in de volgende paragraaf.8.2 SelectieDe Algemene Rekenkamer heeft bij de selectie van onderzoeken gekeken naar
de relevantie van de aanbevelingen en toezeggingen. Relevant betekent hier
betrekking hebbend op toezicht- en verantwoordingsrelaties van de RWT’s
met de ministeries. Daarnaast moet het gaan om zaken die structureel, per
geval omvangrijk, of principieel zijn. Verder moeten de aanbevelingen en toezeggingen
voldoende actueel zijn. De Algemene Rekenkamer heeft de onderstaande onderzoeken
betrokken in haar terugblik:• Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke
taak deel 4 (Algemene Rekenkamer, 2004)• Bestrijding van onderwijsachterstanden in het voortgezet onderwijs
(Algemene Rekenkamer, 1998).8.3 Stand van zakenIn onderstaande tabel is de stand van zaken vermeld over de opvolging
van de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer in eerdere RWT-rapportages
over het Ministerie van OCW.Tabel: Overzicht openstaande acties met betrekking tot
verantwoording en toezicht op RWT’s bij het Ministerie van OCWJaarOmschrijvingToezegging ministerSituatie eind 2005Opgevolgd 1998De Algemene Rekenkamer beveelt aan dat scholen voor voortgezet
onderwijs de kwaliteit van de schooldocumenten verder gaan verbeteren, gelet
op de hui- dige en de toekomstige verant- woordingsfunctie van deze docu-
menten. Invoering van het onder- wijsnummer zal het leggen van gewenste koppelingen
tussen diverse systemen eenvoudiger maken. De minister treft maatregelen die in het algemeen zullen bijdragen aan een
adequaat inzicht in de kwaliteit en de resultaten van de scholen en in de
effectiviteit van het gevoerde beleid.Het persoonsgebonden onder- wijsnummer is nu in het voort- gezet
onderwijs ingevoerd voor de bekostigingsgegevens. Er wordt gewerkt aan verdere
benutting van het onderwijsnummer voor beleidsinformatie en voor beleidsmogelijkheden. + 2001De Algemene Rekenkamer is van mening dat de werkzaamheden die ten grondslag
liggen aan het rechtmatigheidsoordeel apart moeten worden vermeld.De minister zegde toe een andere
formulering van het rechtmatig- heidsoordeel te onderzoeken. In het kader
van de controleproto- collen 2003 zou de mogelijkheid van een afzonderlijke
verklaring worden bestudeerd. In de controleprotocollen voor de zes onderzochte sectoren is de rechtmatigheidsverklaring
opge- nomen die van de instellingsaccountant van de RWT wordt gevraagd. In
de rechtmatigheidsverklaring is doorgaans vermeld, dat de aanwijzingen uit
het con- troleprotocol door de instellingsaccountant zijn
betrokken bij het bepalen van zijn werkzaamheden. +, maar de formulering in het controleprotocol
geeft de instellings-accountant doorgaans de mogelijkheid van het proto- col
af te wij- ken.2001, 2002De Algemene Rekenkamer pleit voor duidelijke afspraken tussen ministerie en
RWT’s over de verantwoording over relevante aspecten van de bedrijfsvoering. De minister zal informatie
gaan verzamelen over de kwaliteit van het financieel beheer op stelsel- niveau
(2001, 2002). Vijf van
de zes onderzochte sec- toren zijn bezig of gereed met het opstellen van risicoanalyses.
Hieraan zijn echter geen conclu- sies verbonden wat nu relevante aspecten
van de bedrijfsvoering van RWT’s zijn waarover het ministerie geïnformeerd
wil worden. – 2002De minister stelt geen oordeel op over de rechtmatigheid per
sec- tor en verstrekt die dan ook niet aan de Tweede KamerDe minister streeft er naar een oordeel over de rechtmatigheid
over het jaar 2003 voor iedere sector aan de Tweede Kamer te verstrekken. Voor de onderzochte sectoren
is er in de jaarverantwoording 2003 en 2004 gekozen voor uitzonde- ringsrapportages
en is er daar- door geen oordeel over de recht- matigheid voor iedere sector
aan de Tweede Kamer verstrekt.– 2003De Algemene Rekenkamer be- veelt aan extra maatregelen te nemen
ter versterking van de coördinatie van directie-over- stijgende aspecten
en wijst daarbij op: de rolvastheid van de DG’s, de afstemming tussen
beleidsdirecties en de afstemming tussen diverse verbeteracties. Om de aandacht voor directie- overstijgende
onderwerpen te waarborgen zegt de minister toe de AD in te schakelen. De AD heeft eind 2003 en eind 2004 audits uitgevoerd
naar directie overstijgende onderwerpen in het toezicht.+ 2003De Algemene Rekenkamer be- veelt aan de positie van de RvT van
openbare universiteiten, openbare academische ziekenhuizen en de NOS te verduidelijken.Er loopt reeds een verbeteractie
om de positie van de RvT van de openbare universiteiten te ver- duidelijken.
De uitkomsten van deze actie zal de minister meene- men bij een beoordeling
van de openbare academische ziekenhuizen. Ten aanzien van de RvT van de NOS
geeft de minister aan dat deze primair een orgaan is van de NOS/Publieke Omroep
zelf. Voor eventuele verbetering wacht zij het verslag van de visitatiecommissie
af. Op dit moment ligt
er een nieuw wetsvoorstel WHOO. In deze nieuwe WHOO wordt onder meer vastgelegd
dat elke instelling voor hoger onderwijs een RvT heeft en dat het interne
toezicht zich in zijn rol en functie duidelijk onderscheidt van het externe
toezicht. De onafhankelijkheid van de RvT van de NOS is vergroot; de voor-
zitters van de omroepinstellingen zijn er geen lid meer van. Er zijn alleen
nog onafhankelijke, door de Kroon benoemde leden.+2003De Algemene Rekenkamer be- veelt aan dat het ministerie en de
RvT van de IB-groep (Informatie Beheer-groep) afspraken maken over de wijze
waarop de raad uitvoering geeft aan de taak «toezien op een doelmatig
en doeltreffend functioneren van de IB-groep». De minister meldt dat deze afspraken reeds zijn gemaakt. In het Toezichtskader voor de
RvT IB-groep van 17 februari 2005, dat is overeengekomen tussen de minister
en de RvT van de IB- groep, is vastgelegd op welke wijze de RvT uitvoering
geeft aan haar taak «toezien op een doel- matig en doeltreffend functioneren
van de IB-groep». + 2003De Algemene Rekenkamer beveelt het ministerie aan met de wetenschappelijke
instellingen afspraken te maken over de frequentie waarmee evaluaties van
de prestaties worden uitgevoerd.Ten
aanzien van deze aanbeveling heeft de minister geen toezegging gedaan. Het ministerie heeft met de wetenschappelijke
instellingen afspraken gemaakt om de prestaties periodiek te evalueren. Gemiddeld
gebeurt dit om de twee jaar, maar het verschilt per instelling. De eerste
externe evaluatie vindt in 2006 plaats. + 2003De Algemene
Rekenkamer beveelt het ministerie aan maa- tregelen te treffen gericht op
een meer integrale benutting van de ontvangen verantwoordingsinformatie van
wetenschappelijke instellingen en kunstenfondsen en om een expliciet oordeel
op te stellen over de geleverde presta- ties. De minister geeft aan deze aanbeveling over te nemen; diverse acties die hier
op gericht zijn worden reeds uitgevoerd. In de aandachtspunten voor de dossierhouders is opgenomen dat zij de ontvangen
verantwoor- dingsinformatie van wetenschappelijke instellingen beoordelen,
maar een expliciet oordeel over de geleverde prestaties ontbreekt. Voor de
kunstenfondsen is een pilot gepland om voor een kunstenfonds een beperkte
set prestatie-indicatoren te ontwikkelen. +8.4 ConclusiesVan de negen aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer zijn er zeven door
de minister opgevolgd. De niet opgevolgde aanbevelingen zijn:1. Het ministerie maakt duidelijke afspraken met de RWT’s over de
verantwoording over relevante aspecten van de bedrijfsvoering.2. De minister verstrekt aan de Tweede Kamer jaarlijks voor iedere sector
een oordeel over de rechtmatigheid.9 VERDIEPEND ONDERZOEK BIJ HET COMMISSARIAAT VOOR
DE MEDIA9.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer heeft verdiepend onderzoek gedaan bij het Commissariaat
voor de Media. Hierbij is nader ingegaan op de volgende thema’s:• Rechtmatigheid;• Prestaties;• Bedrijfsvoering;• Verantwoording.Dit hoofdstuk geeft de bevindingen weer van het verdiepend onderzoek bij
het Commissariaat op bovenstaande thema’s.9.2 Het Commissariaat voor de MediaHet Commissariaat toetst of de publieke en commerciële omroepen zich
houden aan de Mediawet. De controle van het Commissariaat is gericht op de
rechtmatige besteding van de omroepgelden en op het handhaven van de programmavoorschriften
voor de omroep. Verder verricht het Commissariaat diverse andere werkzaamheden,
waaronder het verlenen van zendtijdtoewijzingen en vergunningen, het uitbrengen
van adviezen aan de staatssecretaris en het monitoren van mediaconcentraties.
Dit laatste betreft de ontwikkeling van de marktaandelen van uitgevers en
van kranten en tijdschriften en exploitanten van radio- en televisiezenders.
Zonodig kan het Commissariaat de omroepen sancties opleggen. Het Commissariaat
ontvangt maandelijks gelden van het ministerie ten behoeve van de publieke
omroepen. Deze gelden maakt het Commissariaat als voorschotbetalingen over
aan de NOS, die de overige publieke omroepen van voorschotten voorziet. Met
de voorschotbetalingen aan de NOS was in 2004 circa € 700 miljoen
gemoeid. De apparaatskosten van het Commissariaat bedroegen in 2004 € 5,3
miljoen.9.3 RechtmatigheidHet Commissariaat werkt met twee jaarrekeningen, een voor de eigen apparaatskosten
en een voor het beheer van de omroepmiddelen. Het Commissariaat en de NOS/Publieke
Omroep hebben zich over de rechtmatige inning en besteding in 2004 van de
publieke gelden niet door middel van een rechtmatigheidsverklaring verantwoord,
maar wel door middel van jaarrekeningen die voorzien waren van een getrouwheidsverklaring.
Dat was tot en met het verantwoordingsjaar 2004 voorgeschreven.Met ingang van het verantwoordingsjaar 2005 legt het Commissariaat verantwoording
af door middel van een rechtmatigheidsverklaring. Het ministerie heeft hiervoor
in overleg met de AD en de externe accountant van het Commissariaat een (concept)controleprotocol
opgesteld. Het protocol heeft betrekking op beide geldstromen (beheer en apparaat)
en zal worden opgenomen in het Handboek Financiële Verantwoording. Dat
krijgt de status van ministeriële regeling. In het geval de NOS/Publieke
Omroep het controleprotocol niet naleeft, beschikt het Commissariaat over
handhavingsinstrumenten die zijn opgenomen in de Mediawet. Het Commissariaat
kan namelijk een bestuurlijke boete opleggen en bij de vaststelling van de
jaarrekening kan het Commissariaat het subsidiebedrag naar beneden bijstellen.9.4 PrestatiesIn de Mediawet is bepaald welke prestatie-informatie de NOS/Publieke Omroep
aan het Commissariaat moet leveren. Het Commissariaat beoordeelt of de prestatie-informatie
betrouwbaar is en beoordeelt de prestaties. Als de Mediawet is overtreden
kan het Commissariaat een sanctie opleggen.Op grond van de Mediawet levert het Commissariaat aan het ministerie de
volgende prestatie-informatie: adviezen over de Meerjarenbegrotingen van de
Publieke Omroep en de Wereldomroep (die jaarlijks moeten worden uitgebracht),
de jaarlijkse rapportage over de naleving van de programmavoorschriften en
de vijfjaarlijkse ledentelling. Voorts is het Commissariaat verplicht het
ministerie jaarlijks te informeren over zijn voorgenomen handhavingsbeleid
voor het komende jaar. Dit gebeurt door middel van de jaarlijkse handhavingsbrief,
waarin het Commissariaat zijn prestatiedoelstellingen globaal aangeeft. Het
ministerie en het Commissariaat hebben verder geen afspraken gemaakt over
te leveren prestatie-informatie of over de kwaliteit van prestatie-informatie.9.5 BedrijfsvoeringHet ministerie blijft buiten de bedrijfsvoering van het Commissariaat.
Garanties voor een deugdelijke bedrijfsvoering van het Commissariaat zijn
ingebouwd in een protocol omtrent de bevoorschotting van de omroepen, de jaarlijkse
review door de AD op het werk van de instellingsaccountant en de verplichting
tot schatkistbankieren. In de Mediawet is vastgelegd dat het Commissariaat
een reglement vaststelt omtrent zijn eigen werkwijze en besluitvorming. Dit
reglement heeft de instemming van de minister verkregen.Het Commissariaat heeft geen analyse gemaakt van de onderdelen van de
bedrijfsvoering van NOS en de publieke omroepen die relevant zijn voor de
rechtmatige besteding van de omroepgelden. Het Commissariaat houdt echter
wel toezicht op onderdelen van de bedrijfsvoering van de NOS/Publieke Omroep.
Dat gebeurt door bij het financieel toezicht op de omroepen de managementletter
van de instellingsaccountant van de omroepen te raadplegen, zodat specifieke
problemen met de AO en IC aan de orde kunnen komen.9.6 VerantwoordingHet Commissariaat legt publieke verantwoording af, primair door middel
van het jaarverslag, dat beschikbaar is via de website. Het ministerie stuurt
het jaarverslag van het Commissariaat naar de Staten-Generaal. Het bevat informatie
over financiële zaken, toezichtsactiviteiten en beschouwingen. Verder
publiceert het Commissariaat al zijn besluiten op de website en brengt het
Commissariaat enkele keren per jaar het informatieblad Co.media uit waarin
actuele ontwikkelingen besproken worden, besluiten zijn opgenomen en omroepen
worden geïnformeerd over wat er van hen wordt verwacht als gevolg van
beleid van het Commissariaat. In zijn publieke verantwoording geeft het Commissariaat
zowel momentopnames als trends weer. Alle informatie wordt zonder tussenkomst
van de staatssecretaris gepubliceerd.In navolging van andere toezichthouders is het Commissariaat in 2005 begonnen
met consultatierondes over zijn handhavingsbeleid. Er is gesproken met vertegenwoordigers
van de landelijke publieke omroep, de regionale en lokale publieke
omroep, de commerciële omroep en de kabelsector.9.7 ConclusieHet rechtmatigheidsoordeel van het ministerie ten aanzien van het Commissariaat
en de NOS/Publieke Omroep over 2004 is niet optimaal, want het is niet gebaseerd
op afgegeven rechtmatigheidsverklaringen. Met ingang van 2005 zijn dergelijke
verklaringen voorgeschreven in het controleprotocol.In de Mediawet is bepaald welke prestatie-informatie de NOS/Publieke Omroep
aan het Commissariaat moet leveren. Het Commissariaat beoordeelt in voldoende
mate of de prestatie-informatie betrouwbaar is en of de prestaties voldoende
zijn. Op grond van de Mediawet levert het Commissariaat informatie over de
prestaties van de omroepen aan het ministerie. Het ministerie en het Commissariaat
hebben verder geen afspraken gemaakt over te leveren prestatie-informatie
of over de kwaliteit van prestatie-informatie. De Algemene Rekenkamer beveelt
het Commissariaat aan dat wel te doen door vast te leggen welke prestatie-informatie
het aan het ministerie zal leveren over zijn geleverde toezichts- en handhavingsactiviteiten
en aan welke kwaliteitseisen deze informatie zal voldoen.Het ministerie houdt geen toezicht op de bedrijfsvoering van het Commissariaat.
Het Commissariaat heeft geen analyse gemaakt van de onderdelen van de bedrijfsvoering
van NOS en de publieke omroepen die relevant zijn voor de rechtmatige besteding
van de omroepgelden. Het Commissariaat houdt via de managementletters van
de instellingsaccountant wel toezicht op de administratieve organisatie en
interne controle van de NOS en de publieke omroepen. Wij bevelen het Commissariaat
aan de ontbrekende analyse te maken teneinde eventuele risico’s vast
te stellen en daarop gericht toezicht te ontwikkelen.Het Commissariaat legt publieke verantwoording af door middel van het
jaarverslag, dat onder meer via de website beschikbaar is. Voorts publiceert
het Commissariaat al zijn besluiten op de website. In de publieke verantwoording
geeft het Commissariaat ook trends weer. De Algemene Rekenkamer is van oordeel
dat het Commissariaat op deze wijze een goede publieke verantwoording realiseert.10 VERDIEPEND ONDERZOEK BIJ DE NEDERLANDSE OMROEP
STICHTING/PUBLIEKE OMROEP10.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer heeft verdiepend onderzoek gedaan bij de Nederlandse
Omroepstichting (NOS). Hierbij is nader ingegaan op de volgende thema’s:• Rechtmatigheid;• Bedrijfsvoering;• Integriteitsbeleid;• Bestuurskosten;• Toezicht.Dit hoofdstuk geeft de bevindingen weer van het verdiepend onderzoek bij
de NOS op bovenstaande thema’s.10.2 De Nederlandse Omroep Stichting/Publieke OmroepDe Publieke Omroep dient ingevolge de Mediawet de programma’s te
verzorgen op de landelijke publieke zenders van radio en televisie. Daarnaast
verzorgen de publieke omroepen een publiek domein op het internet. De Mediawet
schrijft verschillende voorschriften en normen voor waaraan het programma-aanbod
moet voldoen. Het aanbod moet onder meer een pluriforme maatschappelijke,
geestelijke, godsdienstige en/of sociaal-culturele betekenis hebben, en voldoende
aandeel verkrijgen in bereik van publiek en doelgroepen. De programma’s
worden verzorgd door verschillende omroepen die elk afzonderlijk een RWT zijn.De Publieke Omroep zelf is geen RWT, maar wel het organisatorisch verband
dat de invulling van de wettelijke taak van de RWT’s gestalte geeft.
De Publieke Omroep staat onder leiding van de RvB van de NOS (Zie de volgende
figuur).Aangezien de NOS zelf ook een omroepinstelling is, heeft haar RvB verantwoordelijkheden
op verschillende niveaus. De RvB van de NOS dient voor de Publieke Omroep
de beleidskaders te formuleren waarbinnen de omroepen aan het zendergebruik
en de programmering uitvoering moeten geven. Voorts zorgt de
RvB voor de verdeling van de verschillende centrale financiële middelen
van de Publieke Omroep over de omroepen, waarbij zij de doelmatigheid van
de aanwending van de middelen in het oog dient te houden. De RvB is ook verantwoordelijk
voor de uitvoering van de eigen programmataak door NOS-Radio en Televisie
(NOS-RTV). Tevens is de RvB verantwoordelijk voor de coördinatie op en
tussen de verschillende programmanetten van de programma’s van de instellingen
die zendtijd hebben verkregen voor landelijke omroep.Ontwikkelingen binnen de Publieke OmroepVan november 2002 tot medio 2004 heeft de visitatiecommissie Rinnooij
Kan onderzoek gedaan naar het functioneren van de Publieke Omroep. De commissie
kwam tot een kritisch beeld van zowel opzet als werkwijze van de Publieke
Omroep. De visitatiecommissie kwam met enkele aanbevelingen en het ministerie
heeft daaraan gehoor gegeven in een aantal gerichte en relevante wijzigingen
in de Mediawet. Dit heeft geleid tot een nieuwe organisatorische opzet van
de NOS/Publieke Omroep. De wijzigingen zijn op 1 september 2005 in werking
getreden. De belangrijkste wijzigingen zijn als volgt:• De positie van de RvB van de Openbare Omroep/NOS is versterkt ten
opzichte van de besturen van de individuele omroepen. De voorzitters van de
omroepinstellingen hebben namelijk geen zitting meer in de RvT.• De Publieke Omroep is in 2005 gestart met het vooraf maken van
afspraken met de omroepinstellingen over de te behalen prestaties.De meerjarenbegroting 2006–2010 toont voor de komende jaren een
scherpe daling van de voor de Publieke Omroep beschikbare budgetten. Dit ligt
zowel aan door het ministerie opgelegde bezuinigingen als aan een te verwachten
sterke afname van de STER reclame-inkomsten. Volgens de RvB zal daarom een
verdere aanpassing van de organisatie noodzakelijk zijn.De organisatie en bedrijfsvoering van de NOS-RTV worden eveneens bijgesteld.
Oorzaken zijn onder meer veranderd consumentengedrag, toenemend belang van
commerciële omroepen en grote technologische veranderingen. De bijstelling
van de organisatie moet eind 2006 grotendeels zijn beslag hebben gekregen.10.3 RechtmatigheidGeen van de RWT’s in de sector heeft zich door middel van een rechtmatigheidsverklaring
verantwoord over de rechtmatige inning en besteding in 2004 van de publieke
gelden en begrotingsgerelateerde gelden, dan wel over de premies en tarieven.Tot en met het verantwoordingsjaar 2004 was ten aanzien van zowel de jaarrekening
als de additionele informatie een getrouwheidsverklaring voorgeschreven, en
geen rechtmatigheidsverklaring. Het toen geldende controleprotocol schreef
wel voor, dat de instellingsaccountant in zijn controle van de jaarrekening
diende te controleren of de bestedingen rechtmatig zijn. Over 2004 zijn uitsluitend
goedkeurende verklaringen afgegeven.Met ingang van het verantwoordingsjaar 2005 geldt het nieuwe Handboek
Financiële Verantwoording inclusief nieuw controleprotocol, waarin wel
wordt uitgegaan van een rechtmatigheidsverklaring met betrekking tot jaarrekening
en additionele informatie.10.4 BedrijfsvoeringIn de bedrijfsvoering van de NOS moet onderscheid gemaakt worden tussen:
a) de bedrijfsvoering ten aanzien van de Publieke Omroep als geheel en b)
de bedrijfsvoering van de NOS als omroepinstelling (het organisatie-onderdeel
NOS-RTV). In het volgende zal worden uitgegaan van de nieuwe organisatorische
opzet van NOS/Publieke Omroep en NOS-RTV.10.4.1 NOS/Publieke OmroepHet ministerie en het Commissariaat hebben niet expliciet en gedetailleerd
aangegeven over welke onderdelen van de bedrijfsvoering van NOS/Publieke Omroep
zij geïnformeerd willen worden. Wel zijn in de Mediawet richtinggevende
kaders opgenomen die de bedrijfsvoering betreffen. Die zijn onder meer: de
functiescheiding bij bestuurders, de uitvoering van de toezichttaak, de elementen
die in het reglement ter coördinering van de programma’s dienen
te worden opgenomen en de totstandkoming van een gedragscode en de elementen
daarvan. Voorts bepaalt het Handboek Financiële Verantwoording dat managementletters
van de instellingsaccountant als additionele informatie bij de jaarrekening
behoren te worden gevoegd en eveneens ter toetsing aan het Commissariaat moeten
worden voorgelegd.Goed bestuur en integriteitDe NOS heeft belangrijke onderdelen van de bedrijfsvoering van de publieke
omroepen genormeerd met de «Richtlijnen ter bevordering van goed bestuur
en integriteit bij de publieke omroepinstellingen».VerslagleggingOp basis van Richtlijn 3 «Verslaglegging» zal door de publieke
omroepinstellingen met ingang van het verantwoordingsjaar 2005 jaarlijks verantwoording
worden afgelegd door middel van een bedrijfsvoeringsverklaring. Daarmee verklaart
het besturend orgaan dat niet is gebleken dat de bedrijfsvoering tekort is
geschoten. In die verklaring worden eventuele tekortkomingen toegelicht, inclusief
maatregelen om de tekortkomingen te verhelpen en het bijbehorende tijdpad.
Vooraf is door het besturend orgaan en/of de statutaire directie vastgelegd
aan welke eisen ieder onderdeel moet voldoen.Verantwoording over NOS vindt afzonderlijk plaats met het Jaarverslag
NOS. Doordat de Richtlijnen in werking zijn getreden met ingang van 1 januari
2006 kon de NOS geen bedrijfsvoeringsverklaring afgeven over het verantwoordingsjaar
2005. Met ingang van verantwoordingsjaar 2006 zal in het Jaarverslag NOS een
bedrijfsvoeringsparagraaf worden opgenomen.Bedrijfsvoeringsinformatie voor wat betreft de doelmatigheid wordt voor
de staatssecretaris gegenereerd door jaarlijks bedrijfstakonderzoek. In opdracht
van het Commissariaat vindt jaarlijks onderzoek plaats naar de bedrijfsmatige
positie van de omroepen. De rapportage dient onder meer een beeld te geven
van de kosten van de programmacategorieën in relatie tot uitzendduur
en kijkdichtheid.ToezichtDe financiële verantwoordingen van de NOS en de omroepinstellingen
worden gecontroleerd door een externe accountant. De externe accountant
van het Commissariaat voert reviews uit op het werk van deze accountants.KwaliteitszorgIn de nieuwe werkwijze wordt de omroepproductie gestuurd via een systeem
van prestatie-overeenkomsten en budgetten per programmaslot, waartoe mede
een systeem van kwaliteitsbewaking verder wordt ontwikkeld: de «Kwaliteitskaart».
De kwaliteitskaart wordt gebruikt zowel bij de beoordeling vooraf van de programmavoorstellen,
als bij de beoordeling achteraf van de uitgevoerde programma’s.De ontwikkeling van de kwaliteitskaart tot verdere specifieke normen en
onderzoeksmethodiek wordt uitgevoerd door twee stafafdelingen voor wat betreft
respectievelijk de programmatische en financiële onderdelen. De stafafdelingen
werken los van elkaar; er vindt geen interactie plaats.Participatie directie MLBDe directie MLB participeert op verschillende manieren in de informatiegaring
over de financiële bedrijfsvoering. Daarnaast wordt het Handboek Financiële
Verantwoording regelmatig geëvalueerd en geactualiseerd in tripartite
overleg tussen MLB, het Commissariaat en de Publieke Omroep.10.4.2 NOS-RTVBinnen het systeem van planning en control dienen de afdelingen voorstellen
te doen voor de programmering en de financiering. Daarbij dienen zij binnen
de door de directie gegeven financiële kaders te blijven en dienen zij
te voldoen aan de inhoudelijke eisen die de netcoördinatoren aan de omroepen
stellen.De reorganisatie van het financieel beheer bevindt zich in het stadium
van het (verder) ontwikkelen en implementeren van verschillende centrale informatiesystemen.
Het is de bedoeling om de systemen te gaan koppelen waardoor te allen tijden
informatie omtrent product en productprijs/-budget alsmede de stand van de
productuitgaven kan worden verkregen.In de interne jaarrekeningen van Publieke Omroep en NOS-RTV wordt de financiële
verantwoording van NOS-RTV afzonderlijk opgenomen. Verder wordt in de meerjarenbegroting
verantwoording afgelegd over beleid en beleidsrealisatie. Informatie over
de bedrijfsvoering van NOS-RTV wordt echter niet gepubliceerd. Ook in de jaarrekeningen
van de particuliere omroepinstellingen was weinig informatie omtrent bedrijfsvoering
terug te vinden. Met de inwerkingtreding van de nieuwe richtlijnen zou daar
met ingang van verslagjaar 2006 verandering in moeten komen.10.5 IntegriteitsbeleidDe RvB van de Publieke Omroep heeft het integriteitsbeleid vastgelegd
in de Richtlijn Integriteit, die is opgenomen in de Richtlijnen ter bevordering
van goed bestuur en integriteit bij de publieke omroepinstellingen. De inhoud
van de richtlijnen is afgestemd met het Commissariaat en met het ministerie.
De richtlijnen zijn in werking getreden op 1 januari 2006 en zullen al
gedeeltelijk hun werking hebben met betrekking tot het verslagjaar 2005. Als
belangrijkste risico’s binnen de sector Media kunnen volgens de RvB
van de Publieke Omroep worden aangemerkt: belangenverstrengeling en onverenigbaarheid
van functies. Een formele specifieke risico-analyse is er echter niet.Ten behoeve van naleving van de nieuwe Richtlijnen Goed Bestuur en Integriteit
gebruikt de NOS een checklist. Naar aanleiding daarvan zal bekeken worden
of aanvullende maatregelen moeten worden getroffen om te waarborgen
dat aan de richtlijnen wordt voldaan. Met ingang van 1 januari 2006 wordt
de naleving van de richtlijn voor de publieke omroep als geheel gevolgd door
de Commissie ter bevordering goed bestuur en integriteit. Deze onafhankelijke
commissie zal hetzij op eigen initiatief, hetzij naar aanleiding van een klacht
onderzoek verrichten naar vermoedelijke misstanden met betrekking tot de uitvoering
van de richtlijnen.De NOS kent een procedure voor de aanmelding van vermoedens van schendingen
van integriteit, namelijk de klokkenluidersregeling, maar er is geen gericht
sanctiebeleid voor dergelijke schendingen. In beginsel geven de standaard
(ontslag)regels in de CAO naar de mening van de NOS voldoende houvast. In
de beoordeling van de werking en uitkomsten van het integriteitsbeleid is
voorzien: elke medewerker, uitgezonderd freelancers, dient jaarlijks voor
het afgelopen kalenderjaar onder andere een compliance-verklaring af te leggen.
De compliance-verklaringen worden meegenomen in de jaarlijkse accountantscontrole
en zijn besloten in de accountantsverklaring.10.6 BestuurskostenDe minister heeft directe invloed op de vergoedingen van de RvT van de
NOS; de voorzitter en de leden worden bij Koninklijk Besluit benoemd. De vergoedingen
voor de leden van de RvT worden in de aanstellingsbrieven vastgelegd. Voorts
is de minister verantwoordelijk voor en heeft zij bevoegdheden ten aanzien
van de vacatiegelden. De RvT benoemt de RvB en stelt de arbeidsvoorwaarden
van de leden van de RvB vast. Beslissingen tot benoeming behoeven instemming
van de minister.De omtrent bestuurskosten te leveren informatie is vastgelegd in wettelijke
verantwoordingsregels. Verschillende van de Richtlijnen ter bevordering van
Goed Bestuur en Integriteit bij de Publieke Omroepinstellingen kennen normen
voor de bestuurskosten. De richtlijnen hebben de instemming van de RvT. De
richtlijn Verslaglegging bepaalt dat de omroepinstellingen informatie dienen
te verschaffen over de individuele beloning van de topfunctionarissen en de
leden van het toezichthoudend orgaan. De Richtlijn Goed Bestuur en Toezicht
bepaalt dat de belangrijkste elementen uit het contract van de bestuurders/directeuren
jaarlijks openbaar moeten worden gemaakt; het betreft in ieder geval het jaarinkomen,
de bijzondere beloningen, pensioenafspraken en belaste onkostenvergoedingen.De RvB van de NOS brengt jaarlijks voor alle publieke omroepen tesamen
een verantwoording uit over de bestuurlijke vergoedingen binnen de Publieke
Omroep. Het jaarverslag van de NOS geeft informatie over de hoogte van de
totale bestuurskosten, de maximale benoemingstermijn van bestuurders, het
bedrag van de maximale ontslagvergoeding, de verstrekkingen van leningen en
garanties aan bestuurders, en de (inhaal)pensioenverplichtingen en emolumenten.De salarissen inclusief toeslagen van de drie leden van de RvB en een
directeur lagen in 2004 boven het salarisniveau van € 160 000
(het grensbedrag in het kabinetsstandpunt Adviescommissie beloning en rechtspositie
ambtelijke en politieke topstructuur, 30 juni 2004).10.7 ToezichtDe Mediawet bevat bepalingen voor de RvT van de NOS. De bepalingen omvatten
benoeming, taak, werkwijze en opgave van functies die niet met het lidmaatschap
van de RvT verenigbaar zijn. Er zijn geen RvT’s voorgeschreven bij de
afzonderlijke omroepinstellingen.De RvT bij de NOS bestaat uit een voorzitter en zes leden. Zij worden
benoemd bij KB. Aan de benoeming gaat een openbare procedure vooraf.De taken van de RvT zijn in de Mediawet vastgelegd en zijn:• Toezicht houden op het beleid van de RvB en op de algemene gang
van zaken van de Stichting.• Het vaststellen van de jaarrekening van de Stichting.• Het wijzigen van de statuten van de Stichting.• Het goedkeuring verlenen aan bepaalde belangrijke besluiten van
de RvB van de Stichting.De RvT dient haar taken uit te voeren met inachtneming van de Richtlijnen
ter Bevordering van goed bestuur en integriteit bij de publieke omroepinstellingen
(zie paragraaf 10.6). Deze richtlijnen kunnen worden aangemerkt als de
governancecode van de Publieke Omroep. Er is geen gestructureerd overleg tussen
RvT en het ministerie over de activiteiten van de RvT.10.8 ConclusiesRechtmatigheidHet rechtmatigheidsoordeel van de staatssecretaris ten aanzien de NOS/
Publieke Omroep over 2004 is niet optimaal, want het is niet gebaseerd op
afgegeven rechtmatigheidsverklaringen. Dergelijke verklaringen worden vanaf
het verantwoordingsjaar 2005 voorgeschreven in het controleprotocol.BedrijfsvoeringBinnen de NOS en de Publieke Omroep krijgen diverse onderdelen van de
bedrijfsvoering de nodige aandacht. Dit betreft onder meer intern bestuur,
integriteit, verslaglegging over bedrijfsvoering en kwaliteitszorg. Met ingang
van verantwoordingsjaar 2006 zullen in beginsel alle RWT’s van de sector
Media een bedrijfsvoeringsverklaring dienen af te leggen.IntegriteitsbeleidHet integriteitsbeleid krijgt aandacht en de uitvoering ervan behoeft
nog verdere ontwikkeling. Het integriteitsbeleid is neergelegd in de richtlijnen
ter bevordering van goed bestuur en integriteit. De uitvoering van het integriteitsbeleid
is nog in ontwikkeling. Het (voorgenomen) beleid voldoet op vrijwel alle punten
aan de eisen. Ten aanzien van het hanteren van een formele procedure voor
registratie van schendingen en het sanctiebeleid, acht de RvB de bestaande
(algemene) regelingen reeds voldoende om in de behoeften te voorzien. In een
procedure voor reguliere formele informatie naar het ministerie is voorzien.BestuurskostenDe minister heeft directe invloed op de vergoedingen van de RvT van de
NOS en op de benoeming van de leden van de RvB. De richtlijn Verslaglegging
bepaalt dat de publieke omroepen informatie dienen te verschaffen over de
individuele beloning van de topfunctionarissen en de leden van het toezichthoudend
orgaan. In zijn jaarverslag is de NOS heel transparant over zijn bestuurskosten.
De salarissen inclusief toeslagen van de drie leden van de RvB en een directeur
van de NOS lagen in 2004 boven het salarisniveau van € 160 000.ToezichtDe benoeming van de leden en taken van de RvT van de NOS zijn in de Mediawet
goed geregeld. Bij de benoeming wordt aandacht gegeven aan de onafhankelijkheid
en kwaliteit van de leden.11 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN11.1 Conclusies en aanbevelingenHoofdstukConclusies2RWT-veld in beeld, de fotoIn het rapport RWT4 van de Algemene Rekenkamer was er tussen de Algemene Rekenkamer
en het ministerie nog discussie over de RWT-status van de rijksmusea. Na gesprekken
met het ministerie en bestudering van de materie concludeert de Algemene Rekenkamer
dat de voormalige rijksmusea RWT’s zijn. Het ministerie heeft voor de
sectoren HO en OWB een overzicht met de totale baten, waarin ook begrepen
zijn de geldstromen van andere departementen, en lasten van de RWT’s.
Voor de overige drie onder- wijssectoren en de sector MLB is dit overzicht
er niet. Hierdoor heeft het ministerie geen compleet beeld van het financiële
belang van de RWT’s per sector.3ToezichtWij concluderen
dat het toezichtsbeleid van het ministerie voor verbetering vatbaar is.  
Voor drie van de onderzochte zes sectoren (HO, OWB en MLB) is er een complete
toezichtsvisie/beleid; voor drie onderwijssectoren (PO, VO en BVE) is deze
er niet. Alle sectoren hebben een goed reviewbeleid. Eén sector (HO)
legt een koppeling tussen zijn toezicht en het interne toezicht van de RWT’s
en één sector (MLB) legt een koppeling tussen zijn toezicht
en de horizontale verantwoording. De onderwijssectoren hebben het voornemen
een koppeling te leggen met de horizontale verantwoording. Met name door het
achterblijven van drie onder- wijssectoren boekt het ministerie onvoldoende
voortgang bij het ontwikkelen van zijn toezichtsbeleid.4RechtmatigheidWij concluderen
dat de minister voldoende inzicht heeft in de recht- matigheid van de inning
en besteding van de publieke middelen in 2004/2005 door de RWT’s die
onder haar toezicht vallen.  De RWT’s in de onderzochte zes sectoren
hebben zich alle, voor zover dat van toepassing was, door middel van een goedkeurende
recht- matigheidsverklaring over 2004/2005 verantwoord. Buiten de zes onderzochte
sectoren zijn er twee RWT’s waarvoor de rechtmatigheidsverklaring ontbreekt
(stand begin september 2006). 5Bedrijfsvoering, Integriteit en BestuurskostenDe minister houdt in twee sectoren toezicht op onderdelen
van de bedrijfsvoering en legt in één sector hier verantwoording
over af aan de Tweede Kamer. De minister heeft voor één sector
aandacht besteed aan integriteit en afspraken gemaakt over de informatie-uitwisseling.
De minister heeft voor twee sectoren verantwoordelijkheden en bevoegdheden
ten aanzien van bestuurskosten van RWT’s. De minister heeft voor één
sector afspraken gemaakt over de informatieverstrekking.   Het ministerie
besteedt aan de bedrijfsvoering, integriteitszorg en bestuurskosten van de
RWT’s in de onderwijssectoren geen aan- dacht. Het standpunt van het
ministerie is dat hier de vrijheid van onderwijs geldt volgens de Grondwet
artikel 23. In de twee andere sectoren (MLB en OWB) is het beeld wisselend.
Het ministerie besteedt met name weinig aandacht aan integriteit en bestuurskosten
in de sector OWB. 6PrestatiesWij concluderen dat de minister
voor drie sectoren inzicht heeft in de prestaties van de RWT’s die onder
haar toezicht vallen.   Voor de sectoren HO, OWB en MLB heeft de minister
afgesproken welke prestatiegegevens zij van de RWT’s zal ontvangen;
voor de sectoren PO, VO en BVE is dat niet het geval. Het ministerie heeft
in twee sectoren waarborgen voor de kwaliteit getroffen en benut de prestatieinformatie.7Verantwoording door RWT’sIn drie sectoren leggen de RWT’s publieke verantwoording af over verschillende
onderwerpen.   In drie sectoren (HO, OWB en MLB) leggen alle RWT’s
publieke verant- woording af; in de drie andere sectoren (PO, VO en BVE) is
dat niet het geval. De aandacht voor verschillende onderwerpen is wisselend. 7Verantwoording door ministerWij concluderen dat de verantwoording van de minister niet geheel voldoet
aan de eisen die zij stelt.   De verantwoording van de minister over
het toezicht op de RWT’s voldoet voor de zes sectoren aan de wettelijke
eisen. De departementale jaarverslagen 2004 en 2005 geven geen informatie
over de nor- maalpositie (reikwijdte en toleranties) in het toezicht en de
vermogens van de RWT’s, en bevatten geen overzicht van alle geldstromen
naar en van de RWT’s.8TerugblikVan de negen aanbevelingen
uit eerder onderzoek van de Algemene Rekenkamer zijn er zeven door de minister
opgevolgd. De niet opgevolgde aanbevelingen houden in: (1) het maken van duidelijke
afspraken tussen ministerie en RWT’s over de verantwoording over relevante
aspecten van de bedrijfsvoering en (2) het jaarlijks verstrekken door de minister
van een oordeel voor iedere sector over de rechtmatigheid aan de Tweede Kamer.9Commissariaat voor de MediaHet Commissariaat scoort positief op de rechtmatigheid en verantwoording.
Minder positief op prestaties (geen afspraken over presta- tie-informatie
die aan het ministerie wordt geleverd) en bedrijfsvoering (het Commissariaat
heeft geen analyse gemaakt van de rele- vante onderdelen van de bedrijfsvoering
van de publieke omroepen). 10NOSDe NOS scoort positief op rechtmatigheid, bedrijfsvoering en RvT. De uitvoering
van het integriteitsbeleid is in ontwikkeling. De bestuurskosten komen voor
vier functionarissen per persoon boven het bedrag van de € 160 000
(salaris minister-president inclusief toeslagen) uit.Op grond van de voorgaande conclusies komt de Algemene Rekenkamer tot
de volgende aanbevelingen aan het Ministerie van OCW:1. Stel een totaaloverzicht op van de totale baten en lasten (inclusief
de geldstromen van andere departementen) van alle RWT’s per sector (sluit
aan op conclusie hoofdstuk 2).2. Ontwikkel een complete toezichtsvisie/beleid voor de drie onderwijssectoren
(PO, VO en BVE) waar deze nu ontbreekt. Toezichtsbeleid is een belangrijk
middel om te komen tot een compleet en uitgebalanceerd pakket van toezichtsactiviteiten
en is volgens kabinetsbeleid vereist (sluit aan op conclusie hoofdstuk 3).3. Geef in de toezichtsvisie/beleid aan hoe het toezicht door het ministerie
is afgestemd op (a) het interne toezicht van de RWT’s en (b) de horizontale
verantwoording door de RWT’s (sluit aan op conclusie hoofdstuk 3).4. Maak in de toezichtsvisie expliciet voor welke aspecten van de bedrijfsvoering
(zoals integriteit en bestuurskosten) het ministerie zich verantwoordelijk
acht in de sector OWB. Gezien de financiële bijdragen van het ministerie
aan deze RWT’s en het maatschappelijke belang van de prestaties van
de RWT’s, lijkt aandacht van het ministerie voor integriteitszorg en
bestuurskosten van de RWT’s nodig. Gebrekkig functioneren van RWT’s
op deze punten, kan de prestaties van RWT’s immers nadelig beïnvloeden.
Het ministerie kan hierbij zoveel mogelijk aansluiten op de ontwikkeling van
eventuele governance codes in de sector. Indien er onvoldoende ontwikkelingen
in de sector zijn, dan dient het ministerie te overwegen meer beleid te ontwikkelen
voor de integriteitszorg en bestuurskosten van RWT’s (sluit aan op conclusie
hoofdstuk 5).5. Maak voor de sectoren PO, VO en BVE afspraken met de RWT’s welke
prestatiegegevens zij aan het ministerie zullen leveren (sluit aan op conclusie
hoofdstuk 6).6. Geef in het departementale jaarverslag de normaalpositie in het toezicht
(reikwijdte en toleranties) aan (sluit aan op conclusie hoofdstuk 7).7. Wij bevelen de minister aan ieder jaar een expliciet oordeel over de
rechtmatigheid voor iedere sector aan de Tweede Kamer te verstrekken (sluit
aan op conclusie hoofdstuk 8).Wij komen tot de volgende aanbevelingen aan het Commissariaat voor de
Media en de NOS:• Commissariaat voor de Media: maak duidelijke en volledige afspraken
over de prestatie-informatie die aan het ministerie wordt geleverd en maak
een analyse van de relevante onderdelen van de bedrijfsvoering van de publieke
omroepen (sluit aan op conclusie hoofdstuk 9).• NOS: ontwikkel de uitvoering van het integriteitsbeleid verder
(sluit aan op conclusie hoofdstuk 10).12 BESTUURLIJKE REACTIE EN NAWOORD12.1 Reactie van de minister en RWT’s12.1.1 Reactie minister van OCWDe Algemene Rekenkamer vroeg de minister van OCW om haar reactie op het
conceptrapport RWT5 OCW. De minister gaf in een brief van 12 september
2006 haar reactie die hieronder vrijwel integraal volgt:«Eind juni ontving ik het conceptrapport van de Algemene Rekenkamer
behorende bij het onderzoek «Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen
met een wettelijke taak, deel 5».Het algemene beeld van het rapport vind ik positief: de Algemene Rekenkamer
stelt vast dat ik voldoende inzicht heb in de rechtmatigheid van de inning
en besteding van de publieke middelen door de RWT’s (in 2004). Daarnaast
oordeelt de Algemene Rekenkamer dat ik aan zeven van de negen aanbevelingen
uit eerder RWT-onderzoek voldoende opvolging heb gegeven.In deze brief wil ik om te beginnen enkele opmerkingen maken over de bijzondere
juridische status van onderwijsinstellingen en over de RWT-status van de voormalige
rijksmusea. Vervolgens geef ik als kader een korte schets van mijn sturings-
en toezichtfilosofie voor de beleidsvelden die onder mijn verantwoordelijkheid
vallen. Tot slot ga ik concreet in op uw belangrijkste conclusies en aanbevelingen.RWT-status onderwijsinstellingen en voormalige rijksmuseaOnderwijsinstellingenDe Algemene Rekenkamer geeft in het rijksbrede deel van het conceptrapport
(deel II, blz. 20) een overzicht van de aantallen RWT’s per ministerie.
Hieruit blijkt dat het Ministerie van OCW staat voor 87% van alle RWT’s
in Nederland. Verreweg het grootste deel hiervan zijn onderwijsinstellingen.In het brede palet aan RWT’s vormen de onderwijsinstellingen echter
een bijzondere groep. Het zijn autonome en voor een groot deel private organisaties
die zelf verantwoordelijk zijn voor het leveren van goed onderwijs. Om voor
bekostiging, subsidie en/of erkenning van de rijksoverheid in aanmerking te
komen, moeten zij voldoen aan voor de betreffende sector geldende wet- en
regelgeving. Formeel-juridisch mogen onderwijsinstellingen RWT’s zijn;
in de praktijk zijn zij beter te vergelijken met andere gesubsidieerde instellingen,
dan met specifieke RWT’s als de IB-Groep of het Commissariaat voor de
Media. Daar komt nog bij dat met name in de sector primair onderwijs sprake
is van vaak heel kleine organisaties. Ik vind het daarom niet opportuun om,
zoals de Algemene Rekenkamer doet, een algemeen kader voor het toezicht op
RWT’s onverkort toe te passen op instellingen met een dergelijk uitzonderlijk
karakter.Voormalige rijksmuseaNederland kent vele musea met een verschillende voorgeschiedenis (sommige
zijn als voormalige rijksdienst inmiddels verzelfstandigd), ze hebben verschillende
subsidierelaties, onder andere met het Rijk, ze hebben ook in meer of mindere
mate private inkomsten. Daarnaast is het eigendom van collecties op allerlei
manieren geregeld.Hoewel over de formele RWT-status van de verzelfstandigde rijksmusea verschillende
opvattingen bestaan, is het evident dat die musea, gezien het publieke karakter
van hun taak, de rijkseigendom van de collecties en de subsidiemiddelen die
zij voor hun taak ontvangen, materieel als RWT dienen te worden beschouwd.Bij de minister van Financiën als coördinerende minister en
bij mij hebt u aandacht voor dit punt gevraagd, met het verzoek u tegemoet
te treden op het punt van de RWT-status van de voormalige rijksmusea. Na overleg
met hem kan ik u melden dat OCW zal komen met een concreet voorstel voor een
lijst van musea die als RWT moeten worden aangemerkt. Dit zal plaatsvinden
vóór mei 2007 bij de aanpassing van het toezichtarrangement
voor de musea aan de nieuwe toezichtvisie van OCW. Als de bestuurlijke verhoudingen
zoals voorzien in het nieuwe museale bestel daar aanleiding toe geven zal
de lijst worden aangepast. Tevens zullen daarbij de consequenties van de RWT-status
in beeld worden gebracht op het gebied van financieel beheer.Good governance en Toezicht in vertrouwenIn lijn met het huidige kabinetsbeleid Andere Overheid werk ik aan een
nieuw bestuurlijk arrangement en nieuwe besturingsprincipes voor het onderwijsbestel: good governance.1 De kerngedachte
hiervan is dat de partijen die het meeste belang hebben bij onderwijs hun
invloed daarop kunnen uitoefenen op instellingsniveau. De governanceprincipes
worden ook vertaald naar de cultuuren mediasector en toegepast in het wetenschapsterrein.Essentieel in de werking van good governance is dat instellingen zich
niet in eerste instantie naar mij, maar juist naar hun omgeving verantwoorden.
Vanzelfsprekend blijf ik wel verantwoordelijk voor de borging van de publieke
belangen. Die borging realiseer ik echter vooral door te zorgen voor goed
werkende stelsels met voldoende checks en balances en door te sturen op resultaten.
Veel minder dan voorheen zal het ministerie zich bemoeien met de inrichting
van organisaties en processen. Ik blijf mij er natuurlijk wel van vergewissen
dat de publieke middelen rechtmatig worden besteed en bepaalde prestaties
worden gehaald.Daarom zet ik op dit moment stappen om te komen tot een maatschappelijk
jaarverslag voor scholen, waarin naast financiële verantwoordingsgegevens
ook gegevens over bedrijfsvoering en prestaties zullen zijn opgenomen. Dit
maatschappelijk jaarverslag zal vooral een rol spelen in de zogenoemde horizontale
verantwoording.Mijn toezichtvisie «Toezicht in vertrouwen, Vertrouwen in toezicht,
Visie op toezicht OCW; 2007–2011» die ik deze maand naar de Tweede
Kamer stuur, vloeit voort uit het nieuwe sturingsmodel. In deze visie werk
ik het kabinetsbeleid, zoals geformuleerd in de Kaderstellende visie op toezicht,
uit voor de context van OCW. De komende periode zal ik op basis van deze visie
een herijking uitvoeren van de sturings- en toezichtarrangementen in de verschillende
sectoren.Reactie op conclusies en aanbevelingen Algemene RekenkamerIk realiseer me dus terdege dat het Ministerie van OCW werk te doen staat
op het gebied van toezicht. Het beeld dat uit het conceptrapport van de Algemene
Rekenkamer naar voren komt over onze huidige uitgangspositie, vind ik op sommige
punten echter te negatief. Deels komt dat doordat de Algemene Rekenkamer zijn
onderzoek al enige tijd geleden heeft uitgevoerd, voornamelijk op basis van
gegevens over het verslagjaar 2004. In het rapport wordt dit niet steeds helder
aangegeven, waardoor ten onrechte de indruk wordt gewekt dat de Algemene Rekenkamer
de actuele stand van zaken weergeeft.Daarnaast wil ik graag het beeld nuanceren dat de Algemene Rekenkamer
schetst van mijn huidige toezichtbeleid. In het conceptrapport staat dat het
ministerie van OCW geen departementsbreed toezichtbeleid heeft en dat er ook
voor een aantal onderwijssectoren geen toezichtbeleid is. Deze formulering
kan de lezer op het verkeerde been zetten, omdat de indruk kan ontstaan dat
in deze sectoren geen of onvoldoende toezicht zou worden uitgeoefend. Ik wil
benadrukken dat in alle sectoren wel degelijk toezicht wordt uitgeoefend en
dat over de invulling van dat toezicht ook goed is nagedacht. Het huidige
toezichtbeleid is beschreven in documenten als het reviewbeleid, de controleprotocollen, sectorwetten, richtlijnen voor de jaarverslaggeving, wetten en instellingsbesluiten
van de toezichthouders, toezichtkaders.Ik wil u verzoeken de passages over het toezichtbeleid zodanig aan te
passen dat er geen misverstanden ontstaan. Als de Algemene Rekenkamer zou
kiezen voor een formulering als «een samenhangende beschrijving van
het toezichtarrangement per sector ontbreekt in een aantal gevallen nog»,
kan ik die constatering wel onderschrijven.Aanbevelingen over toezichtbeleid en prestatiegegevensMet het formuleren van mijn nieuwe toezichtvisie heb ik de verheldering
van mijn toezichtbeleid op hoofdlijn al ingezet; in de uitwerking daarvan
in toezichtarrangementen per sector krijgt het toezichtbeleid concreet vorm.
Per sector zullen we aangeven:• hoe het toezicht door of namens het ministerie is afgestemd
op (de feitelijke werking van) het interne toezicht en de horizontale verantwoording
van de RWT’s;• over welke aspecten van de bedrijfsvoering de RWT’s
zich richting het ministerie of de toezichthouders moeten verantwoorden. Welke
aspecten dat zijn, is steeds afhankelijk van aspecten als het publieke belang,
de ministeriële verantwoordelijkheid en de risico’s in de betreffende
sector. Ik voel er niet voor om sommige onderwerpen (zoals integriteit en
bestuurskosten) bij voorbaat tot onderwerp van mijn toezicht te maken;• welke prestatiegegevens de RWT’s aan het ministerie
of de toezichthouders leveren.De aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer over toezichtvisie en prestatiegegevens
(de tweede, derde, vierde en vijfde aanbeveling op bladzijde 6 van het conceptrapport)
heb ik hiermee overgenomen.Aanbevelingen over verantwoordingNet als de Algemene Rekenkamer vind ik het belangrijk dat de Tweede Kamer
goede informatie krijgt over de rechtmatigheid van de besteding en inning
van publiek geld. Uitgangspunt van OCW is alle RWT’s een afzonderlijke
rechtmatigheidsverklaring aan het ministerie verstrekken. Dit is inmiddels
de standaardwerkwijze van ons departement. Hierdoor heb ik voldoende inzicht
in de rechtmatigheid van de inning en besteding van publieke middelen door
de RWT’s die onder mijn toezicht vallen. Conform de Rijksbegrotingsvoorschriften
rapporteer ik in de bedrijfsvoeringsparagraaf de bevindingen uit mijn toezicht
op de RWT’s als daarover bijzonderheden zijn te melden (uitzonderingsrapportage).Mijns inziens heeft het geen wezenlijk toegevoegde waarde om, zoals de
Algemene Rekenkamer aanbeveelt, bij het departementaal jaarverslag een expliciet
rechtmatigheidsoordeel te geven voor iedere sector (de zevende aanbeveling).
Deze aanbeveling neem ik dan ook niet over.Voor uw advies over de beschrijving van een normaalpositie verwijs ik
kortheidshalve naar de algemene reactie op dit punt van de ministers van Financiën
en Binnenlandse Zaken.Evenmin voel ik ervoor om naast de huidige informatie ook nog een totaaloverzicht
te geven van de totale baten en lasten, inclusief de geldstromen van andere
departementen, van alle RWT’s of cluster van RWT’s per sector
(de eerste aanbeveling van de Algemene Rekenkamer).Totaaloverzichten van de baten en lasten per sector worden op mijn ministerie
gemaakt en geanalyseerd voor zover dat beleidsmatig relevant is. Waar nodig
is deze informatie meegenomen in de verantwoording aan de Tweede Kamer over
mijn beleid. In de huidige bestuurlijke verhoudingen ligt het ook meer voor
de hand dat de publieke verantwoording over de volledige geldstromen door
de RWT’s zelf gebeurt. Mijn beleid is erop gericht de publieke verantwoording
van de RWT’s in het OCW-terrein te versterken. De Algemene Rekenkamer
constateert met instemming dat de RWT’s hieraan ook zelf toenemend aandacht
geven.»12.1.2 Reactie Commissariaat voor de MediaDe Algemene Rekenkamer vroeg het Commissariaat om zijn reactie op het
conceptrapport «RWT5 OCW». In een brief van 8 augustus 2006,
hieronder integraal weergegeven, reageerde de voorzitter van het Commissariaat
als volgt:«Met uw brief van 21 juni jl. deed u ons het op het Commissariaat
betrekking hebbende deel toekomen van het conceptrapport «Verantwoording
en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak deel 5, Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap». Wij stellen het zeer op prijs
dat de mogelijkheid wordt geboden het concept van commentaar te voorzien.
In het navolgende zullen wij kort in gaan op de conclusies en aanbevelingen.Het onderzoek van de Rekenkamer is toegespitst op vier hoofdthema’s:• rechtmatigheid• verantwoording• prestaties• bedrijfsvoeringVoor een organisatie waarvan het een hoofdtaak is toe te zien op de rechtmatige
besteding van jaarlijks enkele honderden miljoenen euro’s aan belastinggeld
die aan de publieke omroepen voor de vervulling van hun taak ter beschikking
worden gesteld, is het zeer bevredigend dat het oordeel van de Rekenkamer
op het aspect van de rechtmatigheid zo positief is uitgevallen. Uw onderzoek
sterkt ons in de opvatting dat het financieel toezicht goed op de rails staat.Voorts vindt het Commissariaat publieke verantwoording in een tijdsgewricht
waarin de samenleving van de overheid terecht optimale transparantie verwacht
van groot belang. Daaraan besteden wij dan ook op verschillende wijzen veel
aandacht. Het doet ons deugd dat de Rekenkamer de inspanningen op dat vlak
positief beoordeelt. Het oordeel zal het Commissariaat niet tevreden achterover
doen leunen. Zo wordt er momenteel hard gewerkt aan modernisering van de website,
onder meer om te bevorderen dat de inmiddels uitgebreide beschikkingenpraktijk
straks beter ontsloten zal zijn.Kritischer is de Rekenkamer als het gaat om de twee resterende thema’s:
prestaties en bedrijfsvoering.Hoewel de kop anders zou kunnen doen vermoeden spreekt de Algemene Rekenkamer
geen kwalitatief oordeel uit over de prestaties van het Commissariaat. Het
gaat in casu alleen om de prestatie-informatie die aan het Ministerie van
OCW geleverd wordt.De Rekenkamer stelt vast dat de prestatie-informatie die de Publieke Omroep
aan het Commissariaat moet leveren in de Mediawet is benoemd. Wat wordt gemist
zijn duidelijke afspraken met het ministerie over de omvang en de kwaliteit
van de prestatie-informatie over de toezicht- en handhavingsactiviteiten van
het Commissariaat zelf.Zoals de Rekenkamer opmerkt, vloeit de informatie die het Commissariaat
aan het ministerie moet leveren voor een groot deel eveneens direct voort
uit de wet. De onderwerpen die het conceptrapport noemt, zijn indicatief.
Naast de advisering over de meerjarenbegrotingen van de Publieke Omroep en
de Wereldomroep, de rapportage over de inhoudelijke programmavoorschriften,
over de kwantitatieve programmavoorschriften voor de Publieke Omroep en de
commerciële omroepen (quota voor Europees product, recente producties
en producties afgenomen van onafhankelijke producenten), adviseert het Commissariaat
over het Concessiebeleidsplan en het Tussentijds Concessiebeleidsplan van
de NOS, alsmede over de aanvragen voor een (voorlopige) erkenning door de
omroepverenigingen. Daarnaast wordt zendtijd toegewezen aan kerkgenootschappen
en genootschappen op geestelijke grondslag, controleert het Commissariaat
jaarlijks de jaarrekeningen van de publieke omroepen, verlenen wij op aanvraag
toestemmingen, ontheffingen en zendtijdtoewijzingen, beslechten wij geschillen
over de samenstelling vanhet wettelijk basispakket op de kabel
en toetst het nevenactiviteiten en -taken. Met het ministerie is verder de
afspraak gemaakt dat alle wijzigingsvoorstellen van de Mediawet en het Mediabesluit
worden voorgelegd voor een toets op uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid. Het
ministerie wordt door periodieke toezending van afschriften door hetCommissariaat
in kennis gesteld van alle besluiten die in het kader van de hiervoor genoemde
wettelijke taken worden genomen.Eens in de vier jaar stelt het ministerie bovendien een evaluatie op over
doelmatigheid en doeltreffendheid van het optreden van het Commissariaat voor
de Tweede Kamer.Voor zover het de advisering betreft, menen wij dat het moeilijk is over
de kwaliteit daarvan prestatieafspraken te maken. Over toestemmingverlening,
zendtijdtoewijzing en de afhandeling van handhavingsverzoeken zijn evenmin
vooraf afspraken te maken over prestatie-informatie, omdat onzeker is of,
en zo ja hoeveel aanvragen er zullen worden ingediend.Het Commissariaat meent dat het globale informatie-instrument van de jaarlijkse
handhavingsbrief het ministerie voldoende inzicht geeft in de prestaties die
het Commissariaat toezegt te zullen leveren. Van het ministerie is overigens
ook nooit vernomen dat er lacunes zouden zijn in de sfeer van prestatie-informatie
en ook wij hebben geen lacune ervaren.Niet onvermeld mag blijven dat niet alleen het ministerie de prestaties
van het Commissariaat in het oog houdt, maar dat ook de administratieve rechter
vrij frequent geroepen wordt daarover te oordelen. Zo is er dus van twee kanten
toezicht op het handelen van de toezichthouder.Het bovenstaande laat onverlet dat wij met het ministerie in overleg willen
treden over de aanbeveling die de Rekenkamer heeft gedaan.De Rekenkamer beveelt verder aan dat het Commissariaat een analyse zou
moeten maken van de relevante onderdelen van de bedrijfsvoering van de landelijke
publieke omroepen.Bedrijfsvoering is een breed begrip, waardoor het niet eenvoudig is alle
voor het Commissariaat relevante onderdelen te definiëren en te analyseren.
Het Commissariaat heeft er daarom voor gekozen om niet een overall analyse
uit te voeren, maar thematisch te werk te gaan. Dat heeft de laatste jaren
ondermeer geleid tot onderzoek naar de huisvestingskosten van de omroepen,
naar inkomsten uit de zogeheten derde geldstroom (bijdragen van derden, niet
zijnde sponsors in de zin van de wet) en naar de kosten van externe adviseurs.
Tezamen met dergelijke onderzoeken geeft de controle van de jaarrekeningen,
het opvragen van managementletters en het uitvoeren van dossierreviews naar
het oordeel van het Commissariaat voldoende inzicht in de relevante onderdelen
van de bedrijfsvoering.Ten aanzien van de continuïteit is nog van belang dat door scherpe
beoordeling van de jaarrekeningen continu zicht bestaat op liquiditeit en
solvabiliteit van de omroepen.Wij zullen ons beraden of de aanbeveling van de Rekenkamer tot aanpassing
van de bestaande toezichtpraktijk moet leiden.Het bovenstaande kort samenvattend is het Commissariaat van oordeel dat
het Ministerie van OCW voldoende prestatie-indicatoren heeft, vooral vanwege
de uitgebreide wettelijke voorschriften. In het kader van het financieel toezicht
worden bedrijfsanalyses en risicoprofielen opgesteld die jaarlijks in de handhavingsbrief
aan het ministerie worden voorgelegd.Binnen de relatie tussen het ministerie en het Commissariaat is het aan
beide zijden niet als een lacune ervaren dat geen aanvullende afspraken over
het leveren van prestatie-informatie zijn gemaakt. Niettemin zullen wij het
eindrapport van de Rekenkamer vanzelfsprekend bespreken met het
ministerie om na te gaan of er behoefte is aan nadere afspraken.Tot zover onze opmerkingen bij het aangeboden conceptrapport.»12.1.3 Reactie NOS/Publieke OmroepDe Algemene Rekenkamer vroeg de NOS/Publieke Omroep om zijn commentaar
op het conceptrapport «RWT5 OCW». In een brief van 7 september
2006, hieronder vrijwel integraal weergegeven, reageerde de voorzitter van
de NOS/Publieke Omroep als volgt:«Wij zijn verheugd dat onze inspanningen ter verbetering van onze
organisatie terug te vinden zijn in uw positieve conclusies. Na het rapport
van Rinnooij Kan hebben vele verbeteringen hun intrede gedaan.Het integriteitsbeleid, neergelegd in de Richtlijnen en Regelingen Goed
Bestuur en Integriteit, is in werking getreden per 1 januari 2006. Hierdoor
was het niet altijd haalbaar om in het verantwoordingsjaar 2005 al aan alle
vereisten van deze Richtlijnen en Regelingen, waaronder de bedrijfsvoeringsverklaring,
te voldoen.Wel zijn direct bij het ingaan van deze Richtlijnen en Regelingen Goed
Bestuur en Integriteit «todochecklisten» opgesteld voor de naleving
hiervan. De daarbij behorende acties zijn uitgezet in de organisatie voor
die punten waarop NOS/Publieke Omroep nog niet voldoet. Ons streven is om
het integriteitsbeleid geheel te hebben geïmplementeerd in het jaar 2006.Een onderdeel uit uw conceptrapport, namelijk de Kwaliteitszorg (deel
uitmakend van Bedrijfsvoering), is naar onze mening niet correct weergegeven.
U meldt in uw rapportage dat de Kwaliteitskaart wordt ontwikkeld. Echter,
de Kwaliteitskaart is al enige tijd als instrument ingezet om programma’s
te beoordelen. Daarbij werken de beide stafafdelingen (programmatisch en financieel)
nauw samen en vindt continue interactie plaats.Recentelijk is de Kwaliteitskaart nog effectiever gemaakt. Voorheen werden
uitspraken gedaan over kijk- en luistercijfers en eveneens kwalitatieve dimensies
op totaal, net-, zender- en internetniveau, nu is het ook mogelijk om op programmaniveau
uitspraken te doen over kwaliteit.Naast onderzoek naar de performance van een uitzending kunnen in rapportages
ook vergelijkingen worden gemaakt tussen de publieke en de commerciële
zenders, tussen omroepen, netten of programma’s. Zo kunnen bij de afweging
over de plaatsing van een programma meer factoren worden meegenomen dan alleen
het kijktijdaandeel.De tijd haalt ons vaak in, zo geldt dit ook voor een constatering uit
dit conceptrapport. Daar waar u meldt dat voor het jaar 2005 bij de jaarrekening
van NOS nog een rechtmatigheidsverklaring wordt verwacht, is deze inmiddels
afgegeven door onze accountant. Tevens kunnen wij u melden dat alle publieke
omroepen een rechtmatigheidsverklaring hebben ontvangen bij de jaarrekening
2005. Kopieën hiervan hebben wij verstrekt aan de projectleider van dit
onderzoek.»12.2 Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer waardeert het dat op afzienbare termijn (voor mei
2007) over de RWT-status van de voormalige rijksmusea ook formeel duidelijkheid
wordt geschapen. De Algemene Rekenkamer is van oordeel dat de
voormalige rijksmusea RWT’s zijn die in de cyclus van toezicht en verantwoording
aan de Tweede Kamer moeten worden opgenomen. De criteria om te kunnen vaststellen
of een organisatie RWT is, zijn vastgelegd in de Comptabiliteitswet 2001 (artikel
91 lid 1 onder d).De Algemene Rekenkamer is evenzeer verheugd dat de minister toezichtsarrangementen
per sector zal opstellen, met daarin aandacht voor de afstemming van het toezicht
op het interne toezicht en de horizontale verantwoording, de bedrijfsvoering
en de prestatiegegevens. Goede aandacht voor deze zaken is naar ons oordeel
beslist noodzakelijk.Onze visie op het hanteren van de normaalpositie in de verantwoording
van de minister aan de Tweede Kamer is vermeld in het rijksbrede rapport.
Pas als de normaalpositie bekend is, verkrijgt de uitzonderingsrapportage
zijn volle betekenis.Volgens de minister heeft het geen toegevoegde waarde om bij het departementaal
jaarverslag een expliciet rechtmatigheidsoordeel voor iedere sector te geven.
Wij zijn het hier echter alleen mee eens indien in het departementaal jaarverslag
als normaalpositie is aangegeven dat de RWT’s elk jaar een rechtmatigheidsverklaring
leveren. Alleen dan kan naar het oordeel van de Algemene Rekenkamer een expliciet
rechtmatigheidsoordeel voor iedere sector in het departementaal jaarverslag
achterwege blijven.Wij blijven van mening dat een jaarlijks totaaloverzicht per sector van
de baten en lasten van de RWT’s een belangrijke informatiebron voor
de Tweede Kamer vormt en derhalve in de jaarverantwoording van het Ministerie
van OCW niet mag ontbreken. In het gelijktijdig uitgebrachte rijksbrede rapport
is dit punt uitvoerig toegelicht.Het Commissariaat voor de Media zal met het Ministerie van OCW in overleg
treden, om te bezien of het wenselijk is nadere afspraken te maken over de
te leveren prestatie-informatie. Wij vinden dit positief en verwachten dat
het mogelijk is de wederzijdse verwachtingen ten aanzien van de prestatie-informatie
te verduidelijken en op elkaar af te stemmen. Wij zien de resultaten van het
overleg met belangstelling tegemoet.Het Commissariaat heeft de bedrijfsvoering van de landelijke publieke
omroepen thematisch onderzocht. Daardoor kan het Commissariaat naar ons oordeel
beschikken over inzicht in een aantal belangrijke aspecten van de bedrijfsvoering
van de landelijke publieke omroepen. De vraag is echter of daarmee aandacht
besteed is aan alle risico’s in de bedrijfsvoering die gevolgen kunnen
hebben voor de uiteindelijke rechtmatige besteding van de publieke middelen.
Het antwoord op die vraag is te vinden door een analyse te maken. Namelijk
door te bepalen wat de relevante onderdelen zijn van de bedrijfsvoering van
de landelijke publieke omroepen die risico’s kunnen bevatten voor de
rechtmatige besteding van publieke middelen. Wij waarderen het positief dat
het Commissariaat zich hierover zal beraden.In zijn reactie geeft de NOS/Publieke Omroep aan ernaar te streven het
integriteitsbeleid geheel te hebben geïmplementeerd in het jaar 2006.
Wij hebben hiervan met instemming kennis genomen.BIJLAGE 1:CONCLUSIES, AANBEVELINGEN, REACTIES, NAWOORD ALGEMENE
REKENKAMERConclusies Aanbevelingen Algemene RekenkamerReactie
minister en RWT’sNawoord Algemene
Rekenkamer In het rapport RWT4 van de Algemene Rekenkamer was er tussen de Algemene Rekenkamer
en het ministerie nog discussie over de RWT-status van de rijks- musea. Na
gesprekken met het ministerie en bestudering van de materie concluderen wij
dat de voormalige rijksmusea RWT’s zijn. Het ministerie zal vóór
mei 2007 komen met een concreet voor- stel voor een lijst van musea die als
RWT moeten worden aange- merkt.Wij
zien de lijst met belangstelling tegemoet. Het ministerie heeft voor
de sectoren HO en OWB een over- zicht met de totale baten, waarin ook begrepen
zijn de geldstromen van andere departementen, en de lasten van de RWT’s.
Voor de overige drie onderwijssectoren en de sector MLB is dit overzicht er
niet. Hierdoor heeft het ministerie geen compleet beeld van het financiële
belang van de RWT’s per sector. Stel een totaaloverzicht op van de totale baten en lasten (inclu-
sief de geldstromen van andere departementen) van alle RWT’s per sector.Aanbeveling wordt niet
door minister overgenomen. Totaal- overzichten van de baten en lasten per
sector worden op het ministerie gemaakt en geanalyseerd voor zover dat beleidsmatig
relevant is. Waar nodig is deze informatie meegenomen in de verantwoording
aan de Tweede Kamer over haar beleid. Wij blijven van mening dat een jaarlijks totaaloverzicht een
be- langrijke informatiebron voor de Tweede Kamer vormt en dus in de jaarverantwoording
van het ministerie niet mag ontbreken. Wij concluderen dat het toezichtsbeleid
van het ministerie voor verbetering vatbaar is.Ontwikkel een complete toe- zichtsvisie/beleid voor
de drie onderwijssectoren (PO, VO en BVE) waar deze nu ontbreekt. Geef in
de toezichtsvisie/beleid aan hoe het toezicht door het ministerie is afgestemd
op (a) het interne toezicht van de RWT’s en (b) de horizontale verantwoording
door de RWT’s. Aanbeveling wordt door minis- ter overgenomen. Met het for- muleren van haar
nieuwe toe- zichtsvisie heeft de minister de verheldering van haar toezichtsbeleid
op hoofdlijn ingezet; in de uitwerking daarvan in toezichtsarrangementen per
sector krijgt het toezichtsbeleid concreet vorm. Wij zijn verheugd dat de minister toezichtsarrangementen per
sector zal opstellen en daarin aandacht zal geven aan de afstemming van het
toezicht op het interne toezicht van de RWT’s en de horizontale verantwoording
door de RWT’s.Wij concluderen dat de minister
voldoende inzicht heeft in de rechtmatigheid van de inning en besteding van
de publieke midde- len in 2004/2005 door de RWT’s in de 6 onderzochte
sectoren.   De minister houdt in twee
secto- ren toezicht op onderdelen van de bedrijfsvoering en legt in één
sector hierover verantwoording af aan de Tweede Kamer. De minister heeft voor één
sector aandacht besteed aan integriteit en afspraken gemaakt over de informatie-uitwisseling.
De minister heeft voor twee sectoren verantwoordelijkheden en bevoegdheden
ten aanzien van bestuurskosten van RWT’s. De minister heeft voor één
sector afspraken gemaakt over de infor- matieverstrekking. Maak in de toezichtsvisie expliciet voor welke aspecten
van de bedrijfsvoering (zoals integriteit en bestuurskosten) het ministerie
zich verantwoordelijk acht in de sector OWB. Aanbeveling wordt door minis- ter overgenomen. Met het for- muleren
van haar nieuwe toe- zichtsvisie heeft de minister de verheldering van haar
toezichtsbeleid op hoofdlijnen ingezet; in de uitwerking daarvan in toezichtsarrangementen
per sector krijgt het toezichtsbeleid concreet vorm. Wij zijn verheugd dat er in de toe- zichtsarrangementen
per sector aandacht zal zijn voor het bepalen van de aspecten van de bedrijfsvoering
waarvoor het ministerie zich verantwoordelijk acht. Wij concluderen dat de minister voor drie
sectoren inzicht heeft in de prestaties van de RWT’s die onder haar
toezicht vallen.Maak voor de sectoren
PO, VO en BVE afspraken met de RWT’s welke prestatiegegevens zij aan
het ministerie zullen leveren.Aanbeveling wordt door minis- ter overgenomen. Met het for- muleren van haar
nieuwe toe- zichtsvisie heeft de minister de verheldering van haar toezichtsbeleid
op hoofdlijnen ingezet; in de uitwerking daarvan in toezichtsarrangementen
per sector krijgt het toezichtsbeleid concreet vorm. Wij zijn verheugd dat er in de toe- zichtsarrangementen
per sector aandacht zal zijn voor de prestatiegegevens. Wij concluderen dat de verantwoording
van de minister niet geheel voldoet aan de eisen die zij stelt.Geef in het departementale jaarverslag
de normaalpositie in het toezicht (reikwijdte en tole- ranties) aan. Aanbeveling wordt niet door de
minister overgenomen. Zij ver- wijst naar de algemene reactie op dit punt
van de ministers van Financiën en BZK. Wij zijn van mening dat pas als de normaalpositie bekend is,
de uit- zonderingsrapportage zijn volle betekenis krijgt.In drie sectoren leggen de RWT’s
publieke verantwoording af over verschillende onderwerpen.   Van de negen aanbevelingen
uit eerder onderzoek van de Alge- mene Rekenkamer zijn er zeven door de minister
opgevolgd. Wij bevelen de minister
aan ieder jaar een expliciet oordeel over de rechtmatigheid voor iedere sector
aan de Tweede Kamer te verstrekken. Aanbeveling wordt niet door minister overgenomen. Naar de mening
van de minister heeft het geen wezenlijk toege- voegde waarde bij het departementaal
jaarverslag een expliciet rechtmatigheidsoordeel te geven voor iedere sector. Indien in het jaarverslag
als nor- maalpositie is aangegeven dat de RWT’s elk jaar een rechtmatig-
heidsverklaring leveren, dan kan een expliciet rechtmatigheidsoor- deel voor
iedere sector achterwege blijven. Het Commissariaat scoort
positief op de rechtmatigheid en verant- woording. Minder positief scoort
het op prestaties (geen afspraken over prestatie-informatie die aan het ministerie
wordt geleverd) en bedrijfsvoering (het Commissariaat heeft geen analyse gemaakt
van de relevante onderdelen van de bedrijfsvoering van de publieke omroepen). Maak duidelijke en volledige
afspraken over de prestatie-informatie die aan het ministerie wordt geleverd
en maak een analyse van de relevante onder- delen van de bedrijfsvoering van
de publieke omroepen. Het Commissariaat deelt de conclusies niet. Niettemin zal het Commissariaat
het eindrapport vanzelfsprekend met het minis- terie bespreken om na te gaan
of er behoefte is aan nadere afspra- ken over de prestatie-informatie. Het
Commissariaat zal zich bera- den op de aanbeveling een ana- lyse te maken
van de bedrijfsvoering van de publieke omroe- pen. Wij menen dat het mogelijk is de wederzijdse verwachtingen
ten aanzien van de prestatie-informa- tie te verduidelijken en op elkaar af
te stemmen. Wij zien de resultaten van het overleg met belangstelling tegemoet.
Wij waarderen het posi- tief dat het Commissariaat zich zal beraden op de
aanbeveling een analyse te maken van de bedrijfsvoering van de publieke omroe-
pen. De NOS scoort positief op recht- matigheid,
bedrijfsvoering en RvT. De uitvoering van het inte- griteitsbeleid is in ontwikkeling.
De bestuurskosten komen voor vier functionarissen per persoon boven het bedrag
van de € 160 000 (salaris minister-presi- dent inclusief toeslagen)
uit. Ontwikkel de uitvoering van het integriteitsbeleid
verder. Het streven van de NOS is om het integriteitsbeleid
geheel te hebben geïmplementeerd in het jaar 2006. Wij hebben hiervan met instemming kennis genomen.BIJLAGE 2:DEFINITIES EN AFKORTINGENDefinitiesRechtspersonen met een wettelijke taakRechtspersonen met een wettelijke taak (RWT’s) zijn rechtspersonen
voor zover die een bij of krachtens de wet geregelde taak uitoefenen en daartoe
geheel of gedeeltelijk worden bekostigd uit de opbrengst van bij of krachtens
de wet ingestelde heffingen. (Bron: CW2001 art. 91 lid 1.d).Zelfstandige bestuursorganenVoor het begrip zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) zijn (minstens) drie
definities bekend:• Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Minister
van BZK, 2000) in de ontwerp Kaderwet ZBO’s: een ZBO is een bestuursorgaan
van de centrale overheid dat bij of krachtens de wet met openbaar gezag is
bekleed en dat niet hiërarchisch ondergeschikt is aan de minister. Hierin
wordt het begrip «krachtens de wet» uitgeschreven als «krachtens
de wet bij algemene maatregel van bestuur of krachtens de wet bij ministeriële
regeling».• Het Ministerie van Financiën (2002) sluit in de Referentielijst
RWT’s en ZBO’s (januari 2002) aan bij de Aanwijzingen inzake ZBO’s
(aanwijzing 124a): een ZBO is een bestuursorgaan op het niveau van de centrale
overheid, dat niet hiërarchisch ondergeschikt is aan een minister en
niet is een adviescollege, als bedoeld in de Kaderwet adviescolleges, waarvan
de adviestaak de hoofdtaak is. De definitie in de Kaderwet ZBO’s is
beperkter dan deze definitie.De Algemene Rekenkamer in het rapport Zelfstandige bestuursorganen en
ministeriële verantwoordelijkheid (1995): ZBO’s zijn bestuursorganen
die niet hiërarchisch ondergeschikt zijn aan de minister. Hierbij is
bestuursorgaan gedefinieerd als in de Algemene Wet Bestuursrecht (artikel
1:1): een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld
of een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.Wettelijke taakOnder een wettelijke taak wordt verstaan een bij of krachtens wet geregelde
taak (ook aangeduid als publieke taak). Die taak kan ook besloten liggen in
de aanduiding van een specifiek doel of een voorgeschreven activiteit. Ook
als sprake is van het regelen van een dergelijke taak in een machtigingswet
(waarbij toestemming wordt gegeven voor de oprichting van bijvoorbeeld een
stichting voor een bepaald doel) is er naar de mening van de Algemene Rekenkamer
sprake van een wettelijke taak. (Bron: Algemene Rekenkamer, 2004).Publiek geld, wettelijke heffingOnder publiek geld verstaat de Algemene Rekenkamer: de financiële
middelen, zijnde de opbrengst van een bij of krachtens de wet ingestelde heffing,
zoals rijksbijdragen en heffingen (premies en tarieven) waarop de minister
invloed heeft. Bij premies staat tegenover het bedrag dat belanghebbenden
betalen geen directe individuele tegenprestatie, bij tarieven wel. De Algemene
Rekenkamer beschouwt een tarief als een heffing wanneer in de wettelijke regeling
is vastgelegd dat de minister invloed heeft op het tarief, bijvoorbeeld doordat
hij het vaststelt of goedkeurt. (Bron: Algemene Rekenkamer, 2000).AfkortingenADAuditdienst AMvBAlgemene Maatregel
van Bestuur AOAdministratieve OrganisatieATCAccountability, Toezicht
en Controle AVRAanvraag Vaststelling
Rijksvergoeding BVEBeroepsonderwijs en
Volwassenen Educatie (Directie) CFICentrale Financiën
InstellingenCvBCollege van Bestuur GTGeïntegreerd ToezichtHBOHoger Beroeps Onderwijs HOHoger Onderwijs (Directie)IB-groepInformatie Beheer
Groep ICInterne ControleIvhOInspectie van het
Onderwijs KBKoninklijke Bibliotheek KNAWKoninklijke Nederlandse
Academie van Wetenschappen MLBMedia, Letteren en
Bibliotheken (Directie)NOSNederlandse Omroep
Stichting NPSNederlandse Programma
Stichting NWONederlandse organisatie
voor Wetenschappelijk Onderzoek OCWOnderwijs, Cultuur
en Wetenschap (Ministerie van) OMPARegeling Onder de
Maat Presterende Accountants OWBOnderzoek en Wetenschapsbeleid
(Directie)POPrimair Onderwijs (Directie)RBVRijksbegrotingsvoorschriften RTVRadio en TelevisieRvBRaad van Bestuur RvTRaad van ToezichtRWTRechtspersoon met
een wettelijke taak STERStichting Etherreclame T&HToezicht- en Handhavingsbeleid
(Directie)TNONederlandse organisatie
voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek VOVoortgezet Onderwijs
(Directie) WEBWet Educatie en Beroepsonderwijs WECWet op de expertisecentra WHWWet op het hoger onderwijs
en wetenschappelijk onderzoek WHOOWet hoger onderwijs
en onderzoekWOWetenschappelijk Onderwijs WOTWet op het onderwijstoezicht WPOWet op het primair
onderwijsWVOWet op het voortgezet
onderwijs ZBOZelfstandig bestuursorgaanLiteratuurlijstAlgemene Rekenkamer (1995). Zelfstandige bestuursorganen
en ministeriële verantwoordelijkheid. Tweede Kamer, vergaderjaar
1994–1995, 24 130, nr. 3. Den Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (1998a). Toezicht op uitvoering
publieke taken. Tweede kamer, vergaderjaar 1997–1998, 25 956,
nrs. 1–2. Den Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (1998b). Bestrijding onderwijsachterstand
in het voortgezet onderwijs. Tweede Kamer, vergaderjaar 1997–1998,
26 040, nrs. 1–2. Den Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (2000). Verantwoording en toezicht
bij rechtspersonen met een wettelijke taak. Tweede Kamer, vergaderjaar
1999–2000, 26 982, nrs. 1–2. Den Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (2004). Verantwoording en toezicht
bij rechtspersonen met een wettelijke taak deel 4. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2003–2004, 29 450, nrs. 1–2. Den Haag:
Sdu.CFI (2002). OCenW-Richtlijn Jaarverslaggeving – Met ingang van 2002
Sectoren Voortgezet onderwijs, Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie –
februari 2002.CFI (2005). Controleprotocol 2005 – februari 2005.Minister van BZK (2000). Regels betreffende zelfstandige
bestuursorganen (Kaderwet zelfstandige bestuursorganen). Tweede Kamer,
vergaderjaar 2000–2001, 27 426, nrs. 1–2. Den Haag:
Sdu.Ministerie van Financiën (2002). Referentielijst
RWT’s en ZBO’s. Den Haag: Directie Begrotingszaken.Ministerie van OCW (1997). Rapport van de Commissie Accountability, Toezicht
en Controle – Van a, b, c naar ATC – januari 1997.Ministerie van OCW (2000). Richtlijn jaarverslaggeving hoger onderwijs
en wetenschappelijk onderzoek – augustus 2000 (WO/F-2000/16100).Ministerie van OCW (2001). Beleidsregel opschorting betaling rijksbijdrage/vergoeding
bij het niet inzenden van bekostigingsgegevens – juni 2001 (CFI/FJZ-2001/49986
N).Ministerie van OCW (2003a). Beleidsregel Opschorting en inhouding van
bekostiging bij Onderwijsinstellingen – januari 2003 (PDR/DIR-2003/63692).Ministerie van OCW (2003b). De klokkenluidersprocedure – april 2003.Ministerie van OCW (2003c). Hoofdlijnenschets van het ATC-stelsel: ATC
in de P&C-cyclus en het ATC-model – juli 2003.Ministerie van OCW (2003d). Sanctiebeleid OCW – Handelwijze OCW
bij nalevingstekorten in de sector onderwijs – oktober 2003.Ministerie van OCW (2003e). ATC rapportage van de directie OWB, per 1 oktober
2003–oktober 2003.Ministerie van OCW (2003f). Beleidsvoornemen «100 dagen plan OCW» –
december 2003.Ministerie van OCW (2004a). KOERS PO: Ruimte voor de school – juni
2004.Ministerie van OCW (2004b). KOERS VO: De leerling geboeid, de school ontketend –
juni 2004.Ministerie van OCW (2004c). KOERS BVE: Het regionale netwerk aan zet –
juni 2004.Ministerie van OCW (2004d). Notitie Reviewbeleid Auditdienst 2004 –
september 2004 (AD/RS/2004/43203).Ministerie van OCW. Directie BVE: Rapportage ATC 2004.Ministerie van OCW (2005a). Voorschrift Jaarverslaggeving voor de sector
Primair Onderwijs – februari 2005.Ministerie van OCW (2005b). Beleidsnotitie governance in het onderwijs –
juli 2005 (Apollo/2005/27761).Ministerie van OCW (2005c). Notitie reviewbeleid 2005 – september
2005 (AD/RS/2005/39637).Ministerie van OCW (2005d). Het Regie overleg Toezicht – Bewaker
van toezichtketen – december 2005.Wet- en regelgevingComptabiliteitswet 2001, 01–09–2002, Stb. 2002, 413.XNoot1Onder meer: Tweede Kamer, vergaderjaar 1997–1998, 25 956, nr. 1–2
Toezicht op uitvoering publieke taken.XNoot1Cfi/BVO 2003/94961, 12-09-2003.XNoot2Buiten de 6 onderzochte sectoren bij het ministerie zijn er 2 RWT’s
waarvoor een rechtmatigheidsverklaring ontbreekt.XNoot1De leerlingen krijgen op grond van bepaalde criteria (zoals land van herkomst
en het opleidingsniveau van de ouders van de leerling) een gewicht toebedeeld,
dat tot een hogere formatietoekenning (en een daarmee verband houdende hogere
exploitatievergoeding) aan de school leidt.XNoot1Koers BVE; sturen op ambities, BVE/BDI/2004/44505, 23 september 2004.XNoot1Zie: Beleidsnotitie governance in het onderwijs (Tweede Kamer, vergaderjaar
2005–2006, 30 183, nr. 6) en brief Governance in het onderwijs
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 183, nr. 9) 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30850-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl