Implementatie van de Algemene Bijstandswet; Verslag rondetafelgesprek
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25271, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

18-03-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25271 nr. 4

06-03-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamVERSLAG VAN HET RONDETAFELGESPREK OP DONDERDAG 6 FEBRUARI
1997 IN HET GEBOUW VAN DE TWEEDE KAMER DER STATEN-GENERAAL TE DEN HAAG OVER
DE UITVOERING VAN DE NIEUWE ALGEMENE BIJSTANDSWET Gesprek tussen enkele leden van de vaste commissie voor
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de organisaties De arme kant van Nederland,
de Werkgroep EVA, de Landelijke vereniging van instituten voor sociaal raadsliedenwerk
(LVSR), het Jongerenplatform en CNV/FNV Gesproken wordt met P. de Bie, G. Ramaekers en C. van
Zijst (De arme kant van Nederland), J. van den Heuvel, K. Blanksma en H. RÜckert
(Werkgroep EVA), W. Dehing, J. van Gent en T. Ypma (LVSR), S. Raap, C. Sytema,
R. van der Schaaf en L. Peters (Jongerenplatform), T. Herrema en W. Eijben
(FNV) Aanvang 11.00 uur Voorzitter: Doelman-PelDe intakeDe bijzondere bijstandBegeleiding naar arbeidsmarkt
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25271Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 94 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 271Implementatie van de Algemene Bijstandswetnr. 4VERSLAG VAN EEN RONDETAFELGESPREKVastgesteld 6 maart 1997De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid1 heeft op 6 februari 1997 een rondetafelgesprek gevoerd met enkele
organisaties over de uitvoering van de nieuwe Algemene bijstandswet.Van het rondetafelgesprek brengt de commissie bijgaand verslag uit.De voorzitter van de commissie,De JongDe waarnemend griffier van de commissie,Nava VERSLAG VAN HET RONDETAFELGESPREK OP DONDERDAG 6 FEBRUARI
1997 IN HET GEBOUW VAN DE TWEEDE KAMER DER STATEN-GENERAAL TE DEN HAAG OVER
DE UITVOERING VAN DE NIEUWE ALGEMENE BIJSTANDSWET Gesprek tussen enkele leden van de vaste commissie voor
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de organisaties De arme kant van Nederland,
de Werkgroep EVA, de Landelijke vereniging van instituten voor sociaal raadsliedenwerk
(LVSR), het Jongerenplatform en CNV/FNV Gesproken wordt met P. de Bie, G. Ramaekers en C. van
Zijst (De arme kant van Nederland), J. van den Heuvel, K. Blanksma en H. RÜckert
(Werkgroep EVA), W. Dehing, J. van Gent en T. Ypma (LVSR), S. Raap, C. Sytema,
R. van der Schaaf en L. Peters (Jongerenplatform), T. Herrema en W. Eijben
(FNV) Aanvang 11.00 uur Voorzitter: Doelman-PelAanwezig zijn voorts de leden van de commissie: Van Blerck-Woerdman, Van
Dijke, Marijnissen, R. A. Meijer, Noorman-den Uyl, Rosenmöller en Scheltema-de
Nie, alsmede de heer Nava, griffier.De voorzitter opent de vergadering en heet alle aanwezigen
van harte welkom. Zij deelt mede dat de heer M. Hulsegge van het CNV wegens
ziekte niet aanwezig kan zijn.De bedoeling van het gesprek is om de commissie te informeren over de
uitvoering van de Algemene bijstandswet en de manier waarop men de algemene
bijstand ervaart. De commissie ontvangt daarover brieven en telefoontjes.
Inmiddels heeft zij ook rapporten daarover ontvangen. Het is niet de bedoeling
om te praten in termen van beschuldigingen of om verantwoording af te leggen.
De onderwerpen waarover de commissie wil spreken, zijn de bijzondere bijstand,
het toeslagenbeleid, de bejegening of de organisatie, de toeleiding tot de
arbeidsmarkt, het fraudebeleid, de herbeoordeling en de intake. Uiteraard
heeft men de mogelijkheid om ook andere onderwerpen aan de orde te stellen. De intakeMevrouw Scheltema-de Nie (D66) noemt de intake de poort naar
de bijstand. In het land worden daarover nogal wat klachten gehoord, in die
zin dat men ongelooflijk veel formulieren en informatie moet verstrekken voordat
men voor een bijstandsuitkering in aanmerking komt. Is dit volgens de aanwezigen
ook een probleem?De Algemene bijstandswet is ambitieus. De bedoeling ervan is dat strenger
wordt geselecteerd aan het begin, dat gekeken wordt of mensen inderdaad recht
op een uitkering hebben. De bedoeling is ook dat tevens aandacht wordt besteed
aan de mogelijkheden van iemand om een opleiding te krijgen en naar werk uit
te stromen. Heeft men de indruk dat daar bij de intakegesprekken voldoende
aandacht aan wordt besteed? Wordt bijvoorbeeld naast de vraag naar de financiële
positie, ook gevraagd naar de schuldpositie? Worden ook de mogelijkheden voor
opleidingen of werk verkend?Zijn er ook grote problemen bij het aanleveren van de gegevens, voordat
men concreet in aanmerking komt voor een bijstandsuitkering? Bekend is een
verhaal van iemand die een paspoort moest overleggen. Dat paspoort was verlopen
en het eerste dat moest gebeuren, was het geven van een subsidie voor een
nieuw paspoort. Eerder kon de aanvraag niet in behandeling worden
genomen. Dit soort gegevens zijn relevant voor de commissie. Wat komt men
hierbij tegen, wat zijn de problemen en wat valt eraan te verbeteren?De heer Peters constateert dat hij in Rotterdam in de praktijk
vrij veel te maken heeft met bijstandsgerechtigden, die na een aanvraag bij
de sociale dienst van een uitkering een week of zes moeten wachten voordat
zij over een uitkering kunnen beschikken. Hij heeft één keer
meegemaakt dat de sociale dienst zelf een fout had gemaakt en een document
was kwijtgeraakt, maar tegen de cliënt zei dat hij moest wachten omdat
het dossier niet in orde was. Mensen worden ook overladen met formulieren.
Als zij een voorschot willen krijgen, moeten zij toch aardig mondig zijn om
dat voor elkaar te krijgen. Hij hoort vaak van mensen dat zij al twee keer
zijn geweest, maar nog zes weken moeten wachten op een volgend gesprek en
dat zij al die tijd geen zekerheid hebben of zij een uitkering krijgen of
niet. En dat gaat dan alleen over het verkrijgen van een uitkering en nog
niet eens over werk.Hij is vergezeld door Sylvie Raap, een alleenstaande moeder uit Rotterdam
die in de bijstand zit en zelf bezig is om een uitkering te krijgen. Zij kan
uit eigen ervaring aangeven hoe dat werkt.Mevrouw Raap vertelt dat je met heel veel papieren moet komen
als je bij de sociale dienst een uitkering aanvraagt. Als je de ene keer je
sofi-nummer bent vergeten en de volgende keer terugkomt met alleen je sofi-nummer,
zul je weer terug moeten komen omdat je alles weer moet meenemen. Je moet
vaak voor niets veel heen en weer lopen. Vervolgens duurt het nog zes weken
of twee maanden. Het ligt er maar aan hoelang de sociale dienst het wil laten
duren. Vaak moet je lang wachten. Uiteindelijk moet je dan weer een formulier
inleveren en dan duurt het weer twee weken. En dat is dan alleen de intake.Zolang je niet zelf begint over schuldsanering, scholing of dergelijke,
zal men ook niet tegen je zeggen dat er mogelijkheden zijn om op dat gebied
iets te doen. Mevrouw Raap heeft 16 september een uitkering aangevraagd. Op
7 oktober stond officieel op papier dat zij een uitkering heeft aangevraagd.
Zij heeft daarbij ook aangegeven dat zij schuldsanering nodig had. Het is
nu februari en zij heeft daar nog steeds geen gesprek over gehad. Het gaat
dus heel langzaam en ze wordt niet echt serieus genomen. Ook al belt ze elke
dag of komt ze heel vaak langs, er worden opmerkingen tegen haar gemaakt in
de trant van «je bent een leuke meid, waarom zoek je geen rijke man».Als je bijvoorbeeld een koelkast of een wasmachine aanvraagt, wordt het
opgeschreven en dan gaat het de kast in. Ook al bel je er elke dag over, het
blijft in de kast en er wordt niets aan gedaan. Het is eigenlijk heel triest.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66) begrijpt dat men iedere keer
wordt teruggestuurd om een ander papiertje op te halen en dat het daarom zo
lang duurt. Wordt niet duidelijk gezegd dat men het ene papiertje moet meenemen
en tegelijkertijd ook de andere formulieren die nodig zijn? Moet men dat zelf
uitvinden?De ervaring heeft mevrouw Raap geleerd om alles tegelijk mee
te nemen. Men werkt heel erg volgens de regels, wat mevrouw Raap op zich wel
goed vindt, maar soms zo streng dat het nergens meer op slaat. Als men al
bepaalde gegevens heeft van iemand, is het heel onlogisch dat die persoon
ze weer moet meenemen.De heer Ypma wijst erop dat vroeger de mensen werden geholpen
bij het invullen van het aanvraagformulier. In de oude bijstandswet stond
artikel 22. Dat artikel komt in de nieuwe bijstandswet niet meer voor. De ambtenaren van de sociale diensten zeggen nu dat de mensen zelf de
formulieren moeten invullen. Die formulieren beslaan 15 tot 25 kantjes. Daarna
wordt dan een afspraak gemaakt of worden mensen opgeroepen als iets niet goed
blijkt te zijn. Voor veel mensen is het een probleem om die formulieren in
te vullen. Zij krijgen te horen van de bijstandsambtenaren dat zij het maar
moeten vragen aan buren, kennissen of kinderen. De raadslieden merken dat
er steeds meer mensen komen met een pakket formulieren. Zij kunnen hun naam
en geboortedatum invullen, zij weten wie hun kinderen zijn, maar het begrip
«duurzame huishouding» begrijpen zij niet.De heer Van Dijke (RPF) constateert dat de raadslieden kunnen
meekijken vanaf de kant van de cliënt. Als sociaal raadslieden zullen
zij ook begrip hebben voor de wetgeving en de eisen van rechtmatigheid. Hebben
de raadslieden ook ideeën hoe het eenvoudiger zou kunnen, zonder geweldige
concessies te doen aan die rechtmatigheid? De heer Ypma antwoordt dat de raadslieden al meermalen ervoor
gepleit hebben dat de sociale diensten al bij de aanvraag bepaalde vragen
via bestandskoppeling ondervangen. Nu gebeurt dat pas in het geval van fraude,
dus in een negatieve sfeer. Het kan dus ook gebeuren in een positieve sfeer.
Men zou ook verder kunnen gaan door te zeggen dat bij de onderbenutting van
minimavoorzieningen in het algemeen bestandskoppeling moet worden overwogen.
Zeker waar nu fraudenetwerken worden opgezet, zouden die zo ingericht kunnen
worden dat die ook voor bijstandsaanvragen kunnen worden gebruikt.De heer Van Dijke (RPF) wijst erop dat fraudebestrijding een
geweldig dure kant is van de uitvoering van de bijstand. Men wil hier toch
niet een pleidooi houden om die geweldig dure kant voor het volledige bijstandspakket
te laten gelden? De vraag blijft dus of men redelijk snel in te voeren mogelijkheden
ziet, die dit pakket papier aanzienlijk dunner maken en die het voor de cliënt
veel inzichtelijker maken, zonder onoverkomelijke concessies te doen met betrekking
tot de rechtmatigheid.De heer Ypma merkt op dat nu veel informatie wordt opgevraagd
over schulden en dergelijke. Het huidige saldo en de aflossingsbedragen worden
opgenomen. Bij een hercontrole wordt dat nog eens gecontroleerd. Dan blijkt
dat men in die periode van hercontrole niet twaalf maanden lang heeft afbetaald
en dat het saldo weer iets anders is dan wat de sociale dienst wist. Er wordt
veel informatie gevraagd met de nieuwe formulieren, die vervuild is.De heer Van Dijke (RPF) acht deze informatie wel relevant.
Het antwoord van de heer Ypma stelt hem een beetje teleur, want het is een
belangrijke vraag. Wanneer de sociaal raadslieden niet kunnen aangeven op
welke punten vereenvoudiging mogelijk is, blijft toch de indruk hangen dat
het wel lastig is voor de bijstandscliënt, maar dat het toch zo moet
en dat het niet anders kan. De heer Van Dijke zou toch in die zin graag wat
«hapklare brokken» krijgen. Men kan wel te hoop lopen tegen de
intake, maar als er geen alternatieven zijn, wordt het een lastige discussie.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) vraagt of bekend is dat een
aantal gemeenten voor de intake zes formulieren gebruiken. Blijkbaar kan het
dus wel. Heeft men er zicht op waar dat verschil zit? Verder zou zij graag
weten aan welke bestandskoppeling men denkt.De heer Ypma antwoordt dat er gemeenten kunnen zijn die dit
eenvoudiger hebben ingericht. Hij denkt dat dit te maken heeft met een uitgebreide
vraagstelling naar informatie die niet altijd relevant is of die voor
de aanvraag niet altijd relevant is. De stand van zaken kon vroeger, toen
de bijstandsambtenaar het nog zelf moest invullen, ook op een formulier van
2 of 3 kantjes. Nu doen zij het niet meer en worden het ineens 15 tot 25 kantjes.
Daarna moeten zij het alsnog checken. Het blijft dus een intensieve tijdsbesteding.
Zaken als de bijzondere bijstand worden dan ook vaak onder het vloerkleed
geveegd, omdat de aanvraagprocedure al zo ingewikkeld is dat men aan een tweede
vraag niet kan toekomen binnen het uur.Bij de koppeling van bestanden wordt gedacht aan de bestanden in verband
met de huursubsidie en de bestanden waarover de gemeentelijke belastingdienst
beschikt. De informatie van de belastingdienst zelf is niet altijd up to date,
maar er is heel veel informatie die wel degelijk actueel is, maar waarover
de sociale diensten nog niet kunnen beschikken, ook niet met de nieuwe bijstandswet.De heer Rosenmöller (GroenLinks) wil van een aantal genodigden
horen of het moeilijker is om een bijstandsuitkering te krijgen. Als dit zo
is, wat is dan het oordeel daarover?Mevrouw Eijben kan die vraag niet heel direct beantwoorden,
omdat zij op het moment geen uitkering heeft. Zij heeft wel in 1982 gedurende
een korte periode een uitkering gehad en in 1991 weer. Het klimaatverschil
tussen 1982 en 1991 was gigantisch. In 1982 is haar zelfs door de directeur
van de sociale dienst geadviseerd om maar in deeltijd te gaan studeren, want
dan kon zij een uitkering aanvragen en haar kinderen opvoeden. In 1991 had
zij als het ware moeten stoppen met alles. Toen kreeg zij het gevoel dat mensen
bij binnenkomst al werden bekeken met het gevoel dat zij kwamen frauderen
en de boel oplichten.Mevrouw Van den Heuvel merkt op dat zij de laatste tijd steeds
meer wordt opgebeld door mensen die in principe een inkomen nodig hebben,
de bijstand dus, maar die illegaal een studie volgen. Dat zijn vaak vrouwen
op een HBO-opleiding, die ouder dan 27 zijn. Als zij dat melden, hebben zij
geen recht meer op een uitkering. Zij doen die opleiding om uit de bijstand
te komen en zijn heel bang, omdat de controles bij de aanvraag strenger zijn.
De vraagstelling is anders. Dit zou alles te maken hebben met de controles
vanwege het toeslagenbeleid. Dat maakt de pakketten formulieren dikker en
de vragen anders. Omdat het sanctiebeleid zo aangescherpt is, zijn mensen
ook bang voor sancties. Mensen voelen zich in het nauw gedreven en bellen
dan op met de vraag wat zij moeten doen of moeten laten in een gesprek. Zij
willen weten hoe zij zowel de uitkering als de opleiding kunnen veiligstellen.
Mevrouw Van den Heuvel heeft wel suggesties daarvoor, maar zal ze nu niet
noemen.Een ander probleem is dat mensen niet snel een tweede aanvraag zullen
doen voor bijvoorbeeld bijzondere bijstand op het moment dat een aanvraag
loopt, ze in de molen zitten en de vraagstelling kennen. Een vraag waar mensen
in het land, vooral vrouwen, zich gruwelijk aan storen, is de vraag of men
onlangs nog in detentie is geweest. Dit soort vragen zal wel een bedoeling
hebben, maar wat dit met een aanvraag te maken heeft, wordt niet gesnapt door
vrouwen die gewoon keurige burgers zijn en hun kinderen opvoeden.Het is dus ook de vraagstelling, het controlemechanisme en de angst waardoor
het moeilijker is om een uitkering aan te vragen in een situatie waarin mensen
werkelijk geen inkomen hebben. Zij is het met mevrouw Eijben eens dat dit
te maken heeft met het feit dat er een ander klimaat is dan een aantal jaren
geleden. Zelf heeft zij ook twaalf jaar een uitkering gehad, tot acht jaar
geleden. Het klimaat was toen veel milder dan nu. De angst is veel groter,
vooral bij vrouwen, om iets te doen waardoor zij in het bankje van de fraudeur
terechtkomen. De heer Peters constateert het verschijnsel dat door de veelheid
van gegevens die gevraagd worden en de controle, in relatie tot de relatief
lage uitkeringen, er onder de jongeren in de grote steden een groeiende groep
is die zich niet meer laat inschrijven bij de sociale dienst of het arbeidsbureau.
Het Nederlands economisch instituut heeft een paar jaar geleden al aangegeven
dat er 11 000 jongeren in Nederland zijn die uit het gezichtsveld verdwijnen
van arbeidsbureau en sociale dienst. Deze jongeren komt hij vaak in de praktijk
tegen. Deze groep ziet andere mogelijkheden, op de hoek van de straat en dergelijke,
om in het inkomen te voorzien. Dat is een afglijdende schaal, maar het komt
steeds vaker voor. Voor die groep jongeren wil de heer Peters met name aandacht
vragen. Het is vaak een combinatie van factoren. De hoogte van de uitkering
is er één, maar ook het verplichtende karakter van het JWG is
een factor.De heer Marijnissen (SP) wijst op het «girogluren»,
op de vrijheid die de sociale dienst neemt om ter verificatie van alle door
de cliënt genoemde gegevens de giroafschriften of bankafschriften van
soms wel een halfjaar of langer op te vragen, niet alleen met betrekking tot
de inkomsten, maar ook met betrekking tot de uitgaven van de mensen. Hij heeft
begrepen dat inmiddels een aantal gemeenten erin toestemmen dat de uitgaven
niet meer behoeven te worden voorgelegd, wat naar zijn mening winst is. De
simpele vraag is of men op dit punt ook ervaringen heeft of klachten heeft.
Zou het koppelen van bestanden ook een alternatief kunnen zijn voor deze toch
wat onevenredige inbreuk op de privacy van mensen?Mevrouw Blanksma merkt op dat zij namens DISK en EVA in een
overleg met de sociale dienst in Zaanstad zit. Van de sociale dienst hoort
zij dat men genoodzaakt is om zeker van de voorgaande drie maanden gegevens
te hebben. Heeft men die niet, dan wordt men op de vingers getikt. Zij hoort
heel vaak dat men het zwaard van Damocles boven het hoofd heeft hangen als
het gaat om de rijksconsulenten. Die doen heel erg hun best om alle regeltjes
te volgen. De controle is dus duidelijk verbonden met Den Haag.De heer Marijnissen (SP) merkt op dat dit in zoverre bijzonder
is, omdat hem in correspondentie met de minister is verzekerd dat de gemeenten
bij de verificatie en de concrete maatregelen autonoom zijn.Mevrouw Blanksma constateert dat dit dus niet zo is.Zij constateert verder dat iedere bijstandsmaatschappelijk werker probeert
zijn of haar taak zo goed mogelijk uit te voeren. Dat heeft soms tot consequentie
dat bij een herbeoordeling giroafschriften worden bekeken op uitgaven. Zo
was er een vrouw die via een geloofsgemeenschap een reis naar Israël
aangeboden had gekregen en die daar noodgedwongen iets met een creditcard
moest betalen. Daar worden dan vragen over gesteld. En dan niet één
vraag, maar opnieuw een serie vragen over het eigen vermogen. Het is echt
een probleem voor de sociale diensten en ook voor de organisaties om te begrijpen
waar de vrij te laten vermogens zitten.Als het gaat om de intake bestaat in Zaanstad het gevoel dat de volledige
controle erg is. Het zijn nog niet eens de wachttijden, maar het gevoel dat
je handtekening niets meer waard is. Als men dan weer een aantal vragen stelt
naar aanleiding van een uitgave, omdat men een eigen vermogen ruikt, schiet
iemand in een depressie. Er is al zoveel controle dat iemand op dat moment
zegt dat men het maar moet uitzoeken en een paar weken niet bereikbaar is. De heer Van Dijke (RPF) komt er toch niet helemaal uit en hoopt
dat de organisaties hem verder kunnen helpen. In de afgelopen jaren is een
behoorlijk fraudepercentage gebleken op het gebied van de bijstand. Er wordt
onbekommerd gesproken over een percentage van 25 tot 30 voor aantoonbare fraude.
Geprobeerd moet worden om dit bij de toegangspoort eruit te zeven. Er is een
intake gekomen, waar iedereen wel bezwaren bij ziet. Nu is het draagvlak in
de samenleving geweldig belangrijk voor het instandhouden van het laatste
vangnet van de sociale zekerheid. Dit draagvlak wordt echter geweldig ondermijnd
wanneer zulke fraudepercentages blijven rondzingen. Hoe kan de intake zo worden
ingericht, dat zij acceptabel is voor mensen die gewoon een inkomen nodig
hebben, omdat zij op geen ander inkomen een beroep kunnen doen, en dat anderen
eruit gezeefd kunnen worden? Hoe kan dit worden georganiseerd zonder die geweldige
papieren rompslomp? De heer Van Dijke heeft nog geen begin van een antwoord
gekregen op de vraag hoe dit versimpeld kan worden zonder de rechtmatigheid
geweld aan te doen.Mevrouw Blanksma meent dat vereenvoudiging te maken heeft met
het toeslagenbeleid van de gemeenten. In Zaanstad bestond veel bureaucratische
rompslomp rond het aanvragen van kwijtscheldingsformulieren, maar daar is
een versimpeling gerealiseerd. Versimpeling is dus wel mogelijk, als ambtenaren
en uitkeringsgerechtigden elkaar vinden. Voor een deel is dit gemeentelijk
beleid. Verder heeft het te maken met vertrouwen.De heer Rosenmöller (GroenLinks) vraagt of ambtenaren
deze werkmethode uit zichzelf hanteren, omdat zij in hun contact met de cliënten
direct stuiten op de angst voor controle en dergelijke. Of ervaren zij dit
als druk van Den Haag of het rijksconsulentschap?Mevrouw Blanksma antwoordt dat er twee categorieën zijn.
De ene categorie is gemotiveerd en kan niet anders, omdat zij dat zwaard voelt.
De andere categorie heeft er heel lang over gedaan om samen te werken op bijvoorbeeld
het punt van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen. De voorlichting
hierover was niet goed, maar ook organisatorisch was dit niet goed geregeld.De heer Herrema meent dat het echte probleem niet opgelost
kan worden binnen het huidige systeem. Zolang er bij de bijstand sprake is
van een vermogenstoets en een partnertoets, zijn er extra vragen nodig om
te verifiëren bij de intake. Om op dit punt winst te boeken, zal er niet
op het gemeentelijke vlak, maar op het landelijke politieke vlak een discussie
gevoerd moeten worden over de manier waarop met de bijstand omgegaan moet
worden. Om de kiezers volgend jaar recht in de ogen te kunnen kijken, zal
de landelijke politiek met een aantal goede voorstellen op dit vlak moeten
komen. Sinds de invoering van de nieuwe Algemene bijstandswet is er meer gedecentraliseerd.
Het toeslagenbeleid wordt evenals het premiebeleid door sommige gemeenten
erg verfijnd uitgevoerd. Gemeenten hebben de inkomsten uit arbeid met allerlei
randvoorwaarden omgeven. De gemeentelijke verordeningen voor het toeslagenbeleid
en het premiebeleid leiden bij de intake echter tot een serie extra vragen
om te kunnen bepalen wat de hoogte van de uitkering moet zijn.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD) wil graag horen wat volgens
de diverse sprekers echt overbodig is. Door op dit abstracte niveau te praten,
krijgt zij namelijk geen beeld van de echte problemen.Mevrouw Rückert vindt het belangrijk dat, als er in het
kader van de poortwachtersfunctie formulieren worden verstrekt, aan de mensen gevraagd wordt of zij de vragen op de formulieren begrijpen. De ambtelijke
taal is namelijk vaak heel moeilijk. Als de mensen de vragen begrijpen en
als ook uitgelegd wordt waarom bepaalde vragen gesteld worden, kan de poortwachtersfunctie
beter uitgevoerd worden.De voorzitter merkt op dat de commissie van de werkers heeft
begrepen dat er soms wordt geholpen bij het invullen van de formulieren.Mevrouw Blanksma zegt dat daarmee nog niet is aangegeven dat
de cliënt of de werkgroep EVA de formulieren snapt.De voorzitter gaat ervan uit dat iemand die helpt bij het invullen,
het formulier ook snapt. Nu krijgt zij echter een heel negatief beeld.Mevrouw Rückert heeft het niet negatief bedoeld. Als het
een gemeente lukt om in samenspraak een begrijpelijk formulier op te stellen,
moet de poortwachtersfunctie beter uitgevoerd kunnen worden. Het is belangrijk
dat de mensen begrijpen waar het om gaat.De heer Ramaekers kent gemeenten die voor het ontwerpen van
nieuwe formulieren het een of andere dure adviesbureau hebben ingeschakeld.
In de conceptfase hebben zij de cliëntenraad of de cliënten vervolgens
wel om hun mening gevraagd, maar toen was het kwaad vaak al geschied. Als
het gaat om formulieren die cliënten moeten kunnen lezen en invullen,
is het toch niet meer dan logisch dan dat de cliënten daar in de eerste
fase bij ingeschakeld worden. Daardoor kan veel geld en werk bespaard worden. De bijzondere bijstandMevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) wil ten eerste ingaan op het
feit dat ingevolge de nieuwe wet jongeren tussen 18 en 21 jaar niet in aanmerking
komen voor reguliere bijstand. Eigenlijk is het Jeugdwerkgarantieplan daarvoor
bedoeld. In sommige situaties is echter wel bijstand nodig en die wordt dan
gegeven via de bijzondere bijstand. Op verschillende plaatsen in het land
schijnen er evenwel problemen te zijn met de hoogte hiervan, vooral bij eenoudergezinnen.
Hoe werkt dit in de praktijk?Mevrouw Raap vertelt dat zij 19 jaar is. Zij is alleenstaand
moeder en heeft een dochtertje van twee. Zij krijgt een jongerenuitkering
van f 728. Verder krijgt zij aanvullende bijstand, waardoor zij in totaal
op f 1234 komt. Na aftrek van het vakantiegeld blijft er zo'n f 1200
over, maar daar komt zij niet van rond. Er wordt namelijk geen rekening gehouden
met het feit dat zij net als iedereen huur en gas en licht moet betalen. Door
haar eigen fout heeft zij ook nog schulden die betaald moeten worden. Zij
houdt dan ook niets over; het is zelfs te weinig voor de crèche van
haar dochter, de luiers en ook het eten. Bij de sociale dienst zegt men dat
dit aan de wet ligt en dat men daar dus niets aan kan doen. Het is echter
veel te weinig om van rond te komen.De heer Peters geeft nog een kleine aanvulling. Er wordt al
vier maanden geprobeerd om via de bijzondere bijstand een koelkast en een
wasmachine voor mevrouw Raap te regelen. Dat lukt echter niet. Voor de kosten
van de opleiding die zij een jaar geleden gevolgd heeft, is mevrouw Raap bij
de studiefinanciering, het een of andere noodfonds van de gemeente en de bijzondere
bijstand geweest. Haar aanvraag wordt echter iedere keer afgewezen. Inmiddels
wordt bekeken of er uit een kerkelijk fonds een koelkast en een wasmachine
voor mevrouw Raap betaald kunnen worden. Het is echter te gek
dat er voor dat soort essentiële voorzieningen een beroep gedaan moet
worden op zo'n fonds.De heer Meijer (groep-Nijpels) wil weten waarom die aanvraag
wordt afgewezen.De heer Peters antwoordt dat dit om een aantal redenen gebeurt.
Voor het schoolgeld had er een regeling getroffen moeten worden met de studiefinanciering.
De regeling van de studiefinanciering gold echter alleen voor mensen die in
juli met hun studie waren begonnen. Mevrouw Raap was daar in oktober mee begonnen.
De dienst onderwijs betaalde niet, omdat het geen parttime-opleiding was.
De bijzondere bijstand wees de aanvraag af, omdat er voorliggende voorzieningen
voor waren.De afwijzing van de aanvraag voor de koelkast en de wasmachine had te
maken met de woonsituatie van mevrouw Raap. In de eerste gesprekken ging het
er vooral over dat de ouders van mevrouw Raap moesten bijdragen. Zij is echter
een weeskind; men kan dus wel nagaan wat voor vragen daar gesteld worden.
Omdat zij wel een tijdlang een pleegmoeder heeft gehad, is er een onderzoek
naar haar woonsituatie gestart. Over het algemeen komen jongeren trouwens
nauwelijks in aanmerking voor verstrekkingen uit de bijzondere bijstand. Daarom
gaat de FNV binnenkort een campagne voeren om het gebruik van de bijzondere
bijstand te vergroten. De honorering van de aanvraag voor de koelkast en de
wasmachine zou voor mevrouw Raap trouwens leenbijstand betekenen. Zij heeft
echter al aangegeven dat zij schulden heeft. Haar probleem zou hierdoor dus
alleen maar groter worden. Vanaf 1 januari passen sommige gemeenten het «om
niet»-beginsel toe. Dat wordt voornamelijk gedaan voor mensen die langdurig
in de bijstand zitten, en voor eenoudergezinnen. In het laatste geval is de
minimumleeftijd echter 23 jaar. Mevrouw Raap en de 264 andere alleenstaande
tienermoeders in Rotterdam hebben daar dus niets aan.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) vraagt of de FNV als vertegenwoordiger
van mevrouw Raap in beroep gaat bij de gemeente Rotterdam.De heer Peters antwoordt dat er indertijd beroep is aangetekend
tegen de zaak van het schoolgeld. Mevrouw Raap moest het schoolgeld binnen
twee maanden betalen, anders moest zij sowieso van school af. De FNV heeft
toen netjes binnen een week een bezwaarschrift ingediend. Officieel moet je
dan binnen drie maanden gehoord worden, maar dat gebeurde pas na vier en een
halve maand. Daarna moest het college van B en W officieel binnen drie maanden
een beslissing nemen, maar dat duurde vijf maanden. Mevrouw Raap was toen
natuurlijk allang van school gestuurd. De FNV heeft de zaak wel doorgezet
om te bekijken wat de uiteindelijke uitkomst zou zijn. De bijzondere bijstand
is bedoeld voor onverwachte of bijzondere kosten van bestaan. Daarbij heb
je evenwel niets aan die bezwaarprocedure. Als een cliënt zich niet aan
de zeswekeneis voor een bezwaarschrift houdt, wordt het bezwaarschrift al
direct afgewezen. Als de gemeente zich echter niet aan de termijn van drie
maanden houdt, staat daar geen enkele sanctie op. In Rotterdam worden trouwens
steeds meer bezwaarschriften ingediend en worden er ook steeds meer procedures
gewonnen.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) wil weten op welke gronden de
gemeente het verzoek om ondersteuning via de bijstand voor het volgen van
een opleiding heeft afgewezen. In het geval van mevrouw Raap waren de voorliggende
voorzieningen niet passend. Spreekster herinnert zich dat in de wet iets anders
geregeld is op dit punt. De heer Peters zegt dat de belangrijkste reden voor het afwijzen
van dat verzoek was gelegen in het feit dat er een voorliggende voorziening
was. De gemeente meende dat het betalen van schoolgeld niet tot de verstrekkingen
van de bijzondere bijstand behoorde.De heer Rosenmöller (GroenLinks) wil van mevrouw Raap
weten of haar schulden toenemen of dat zij bepaalde essentiële uitgaven
gewoon niet kan doen. Zij heeft namelijk aangegeven dat de uitkering te laag
is en dat zij al in de schulden zit.Mevrouw Raap geeft aan dat zij elke maand f 70 tot f 80
tekort komt, terwijl zij het dan nog niet eens heeft over eten, luiers en
crèche. Zij leent dan ook geld bij kennissen, ook al schaamt zij zich
daarvoor. Haar schulden nemen dus toe, al is het niet meer op papier. Vrienden
en kennissen willen haar echter niet meer aankijken.Voordat zij met de sociale dienst te maken kreeg, dacht spreekster altijd
dat de sociale dienst een opstapje kon bieden naar iets beters. Dat blijkt
echter niet zo te zijn. Er zijn honderden regelingen voor schuldsanering,
maar bij de sociale dienst weet men hier ook niet veel van. De uitgaven blijven
echter hetzelfde en er komen dus schulden bij. Bij het ziekenfonds is nu ook
nog een eigen risico van f 100 of zelfs f 200 ingevoerd voor bepaalde
kosten. Als spreekster er alleen al aan denkt dat ze haar been kan breken,
wordt ze al depressief, want dat kan ze echt niet betalen. Zij wil dan ook
graag weten of hier rekening mee gehouden wordt en waarom ze niet geholpen
wordt om hogerop te komen. Zij krijgt nu iedere maand geld, terwijl ze eigenlijk
helemaal niets doet. Zij wil graag naar school en heeft gevraagd om haar daarvoor
een bedrag van f 1380 voor te schieten. Als zij naar school kan gaan,
heeft zij de sociale dienst na verloop van tijd niet meer nodig. Dat is toch
veel voordeliger dan haar elke maand f 1234 te betalen. Zo werkt het
echter niet.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66) vermoedt dat dit geval niet
op zichzelf staat. Zij wil dan ook weten hoe vaak een dergelijke situatie
voorkomt.De heer Peters deelt mee dat hier twee jaar geleden een onderzoek
naar gedaan is in Rotterdam. Daaruit blijkt dat 50% van de jongeren tot 23
jaar goed terechtkomt en dat 25% in het JWG terechtkomt. Voor het laatste
moet je een halfjaar of een jaar werkloos zijn geweest. De overige 25% valt
uit het JWG, zit in de voorbereidingsfase voor het JWG of zit daar helemaal
niet in.In Rotterdam zijn er, zoals gezegd, 264 alleenstaande tienermoeders. Verder
zijn er 600 dakloze jongeren geregistreerd. Hun werkelijke aantal wordt echter
op 1000 geschat. De hulpverlening komt steeds meer jongeren uit dat circuit
tegen. Het aantal mensen dat zwart of grijs werkt om op die manier de financiële
problemen op te lossen, is enorm groot. In Rotterdam zijn er ook nog wel andere
manieren om aan geld te komen. En dat fenomeen neemt toe onder de jongeren.
Ook zijn er alleenstaande moeders die via drugs of prostitutie proberen bij
te verdienen. Dit heeft ook weer te maken met de zorgplicht van de ouders.
De wet gaat er namelijk van uit dat de ouders veel bijdragen. Veel jongeren
hebben echter problemen thuis, waardoor die ouders niet bijdragen. De jongeren
willen dat soms ook niet. Jongeren willen ook wel het huis uit, terwijl de
ouders het daar niet mee eens zijn.Gemeenten hebben een zekere beleidsvrijheid en handelen daarom nogal verschillend
bij het toekennen van een aanvullende uitkering uit de bijzondere bijstand.
De jongeren krijgen f 342,40. Daar bovenop kunnen ze, als ze zelfstandig
wonen, nog f 500 krijgen. In nogal wat gemeenten, vooral de kleinere,
moeten er echter een heleboel hulpverleners aan te pas komen om duidelijk
te maken waarom een jongere niet in het JWG zit of waarom de
ouders niet bijdragen, voordat die jongere Überhaupt een recht kan doen
gelden op die aanvullende f 500. In Rotterdam is er zelfs al een discussie
ontstaan over de vraag of dit bedrag niet te laag is. Volgens de definitie
is er sprake van armoede, als iemand f 300 tot f 400 per maand te
besteden heeft. De jongeren in dit verhaal hebben ingevolge het uitkeringssysteem
per definitie nooit meer dan f 300 tot f 400 te besteden. En dus
is er sprake van armoede.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) wil weten wat de heer Van der
Schaaf hierover kan zeggen. Hij heeft namelijk meegedaan aan een landelijk
onderzoek naar de positie van jongeren in de bijstand. Is de manier waarop
mevrouw Raap in Rotterdam van een uitkering wordt voorzien, een landelijk
voorbeeld of zijn er verschillen?De heer Van der Schaaf heeft eind 1995 met de Jonge socialisten
een onderzoek gedaan naar de inrichting van het toeslagenbeleid in 21 grote
gemeenten. Dit onderzoek was vooral geconcentreerd op de positie van woningdelers,
met name kamerbewoners. Er zijn ontzettend grote verschillen tussen de gemeenten.
In Drenthe kreeg een jongere aan de ene kant van de straat in de ene gemeente
f 300, terwijl een jongere in een vergelijkbare positie aan de andere
kant van de straat in een andere gemeente f 600 kreeg. Dergelijke voorbeelden
zijn overal te vinden. De gedachte achter de toeslagenwet was dat in Amsterdam
een hogere toeslag verkregen zou kunnen worden, omdat de huren in Amsterdam
hoger zijn dan in Groningen of Enschede. Die motivatie is echter bijna nooit
te vinden bij de gemeenten. Daarom kan gesteld worden dat de verschillen die
er zijn, tamelijk willekeurig zijn. Hij meent dat dit ook heel sterk het geval
is bij de bijzondere bijstand voor jongeren tussen 18 en 21.De heer Herrema deelt mee dat uit een onderzoek van de vakbeweging
in 30 gemeenten is gebleken dat het toeslagenbeleid, met name voor jongeren,
ontzettend uiteenloopt. In Alkmaar bijvoorbeeld ontvangt een alleenwonende,
alleenstaande schoolverlater van 21 jaar een uitkering van slechts 32% van
het minimumloon, inclusief vakantietoeslag, terwijl dat in Nijmegen 70% van
het minimumloon is. Dat is een verschil van f 732 per maand. Het maakt
tegenwoordig dus nogal wat uit waar iemand woont, zeker als die tot deze categorie
behoort.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) vraagt hoe het zit met de alleenstaande
ouders in deze categorie.De heer Herrema kan dit wel uitrekenen in een ander rekenvoorbeeld. De
verschillen ontstaan door de toepassing van de diverse regelingen in dezelfde
situatie en zijn met name te wijten aan het verlagingenbeleid van de gemeenten.
Bovendien hebben sommige gemeenten geen anticumulatiebeding. Dat betekent
dat een aantal verlagingen opgeteld kan worden, waardoor jongeren echt fors
onder het sociaal minimum kunnen duiken.De heer Rosenmöller (GroenLinks) vindt het interessant
om te weten of deze enorme verschillen per gemeente rechtstreeks voortvloeien
uit de nieuwe Algemene bijstandswet.De heer Herrema antwoordt bevestigend. De jongeren zijn nu
namelijk aangewezen op het gemeentelijke toeslagenbeleid. En daardoor ontstaan
deze enorme verschillen.De heer Herrema zal de commissie een samenvatting van het rapport «De
ene gemeente is de andere niet» overhandigen.De heer Ypma merkt op dat het rapport dat de LVSR afgelopen zomer aan
de Kamer heeft gestuurd over de verschillen in normen, tot Kamervragen
heeft geleid. De LVSR is door een optelsom tot de conclusie gekomen dat een
alleenstaande jonge moeder onder de 21 in de ene gemeente f 576 per maand
meer kan krijgen dan in de andere gemeente. De situatie is trouwens niet alleen
voor de jongeren, maar ook voor de ambtenaren heel onduidelijk geworden. De
minister heeft indertijd bij zijn beantwoording van de vragen gezegd dat f 576
een acceptabel verschil is. Een toelichting daarop ontbreekt echter.De heer Marijnissen (SP) begrijpt waar de heer Ypma op doelt
en verzekert hem dat de Kamer hier nog over zal spreken.De voorzitter vraagt of zij hieruit kan concluderen dat de
beleidsplannen die de gemeenten moeten maken ten aanzien van het toeslagenbeleid,
niet zo helder zijn dat dat eruit te halen is. Is het altijd weer een verrassing
als men aan het loket verschijnt?De heer Ramaekers antwoordt hierop dat uit de diverse onderzoeken
op het gebied van het toeslagenbeleid blijkt dat er geen enkel fundament ligt
onder de verschillen ten aanzien van mensen die zich in vergelijkbare situaties
bevinden. Die verschillen in de toeslagen worden niet gefundeerd met het gegeven
dat mensen in de ene gemeente hogere lasten zouden hebben dan in de andere
gemeente. Er is in die beleidsplannen dus geen uitleg te vinden over de hoogte
van de toeslag. Dat leidt tot een situatie van volkomen willekeur die niet
gerechtvaardigd wordt.De heer Van Dijke (RPF) merkt op dat het de bedoeling van de
wet was om maatwerk te gaan leveren. Er is een relatie tussen degene die het
gesprek voert en de cliënt en op grond van dat gesprek wordt de hoogte
van de uitkering door middel van die toeslagen vastgesteld. Hij vraagt of
dat op deze manier niet mogelijk is. Moet het dan weer in de handen van de
centrale overheid worden gelegd? Of zou de heer Ramaekers dat maatwerk als
zodanig niet graag kwijt willen?De heer Ramaekers ontkent dat de toeslagen worden vastgesteld
in een gesprek tussen een cliënt en iemand van de sociale dienst. De
uitkering wordt vastgesteld op basis van de bestaande regels. Daar gaat geen
gesprek aan vooraf; dat is gewoon een kwestie van het invullen van de formulieren
en het beantwoorden van de vragen. Hij is in principe niet tegen maatwerk,
maar in dit geval werkt dat maatwerk niet. Als niet goed aan te geven is waarom
mensen die in een vergelijkbare situatie verkeren, in verschillende gemeenten
verschillend worden behandeld, dan moet het maar weer terug naar de centrale
overheid. Hij ziet dan geen enkele reden om dat op decentraal niveau te regelen.
Dat is alleen maar onrechtvaardig.De heer Van der Schaaf merkt op dat grote steden met zeer grote
bestanden vaak juist kiezen voor een vereenvoudiging van de regels, omdat
zij de oude regelingen die zo ongeveer 42 categorieën behelsden, onoverzichtelijk
vonden. Zij kiezen voor heel globale regelingen, waarbij juist het tegenovergestelde
van maatwerk gebeurt en alles uit het oogpunt van vereenvoudiging op een hoop
wordt gegooid. De hoogte van de toeslag en de reden waarom die wordt gegeven,
zijn inderdaad vaak gebaseerd op willekeur. De gemeenten hanteren de bezuinigingstaakstelling
van 380 mln. die werd vastgeplakt aan de decentralisatie, overigens wel vaak
als reden. Nadat de VNG had gezegd dat die bezuiniging niet haalbaar was,
is min of meer afgesproken dat het een taakstelling en geen opdracht zou zijn.
Heel veel gemeenten hebben het echter wel als zodanig geïnterpreteerd
en hebben in hun toeslagenbeleid terdege rekening gehouden met een bezuiniging.
Dat staat ook letterlijk in de beleidsnota van een aantal gemeenten. De heer Herrema wijst erop dat uit het door hem uitgereikte
onderzoek ook naar voren komt dat er in de praktijk in wezen helemaal geen
sprake is van maatwerk. Maatwerk is een prachtig beleidsmatig idee, maar het
brengt bepaalde kosten met zich. Gemeenten hebben geen tijd om zich heel erg
individueel met bepaalde gevallen bezig te houden. De meeste gemeenten hebben
een tamelijk categoraal beleid ontwikkeld. Zij hebben groepen benoemd die
aan een aantal kenmerken voldoen en op grond daarvan bepaalde toeslagen krijgen.
Maatwerk is een soort beleidsmatige utopie die in de praktijk niet voorkomt.De heer Rosenmöller (GroenLinks) merkt op dat in de vorige
bijstandswet ook die 42 niet-uitvoerbare normen stonden. Toen die eruit werden
gehaald, was dat voor iedereen een zegen. Nu komt er iets voor terug waarvan
de uitvoering net zo kostbaar is en wat in de sfeer van de rechtsgelijkheid
niet verklaarbare verschillen geeft. Als het terug zou worden gebracht naar
het landelijke niveau, dan zou de normsystematiek wel drastisch moeten worden
vereenvoudigd.Volgens mevrouw Van den Heuvel is het algemeen bekend dat het
maatwerk bij de mensen met een uitkering tot een gevoel van rechtsongelijkheid
heeft geleid. Er wordt een soort willekeur toegepast en zij voelen zich afhankelijk
van regels per gemeente. Vanuit verschillende organisaties wordt geprobeerd
om mensen onderhandelingstrainingen te laten ondergaan, om ervoor te zorgen
dat zij met de gemeenten in een onderhandelingspositie terechtkomen en er
zo veel mogelijk positief maatwerk uit slepen. Zij merkt op dat men tijd tekortkomt
en dat de trainingen niet aan te slepen zijn. De aanleiding voor de herinrichting
van de Algemene bijstandswet, het leveren van maatwerk en de decentralisatie
was gelegen in de wens om tot minder regels te komen. Het maatwerk heeft echter
tot veel meer regels geleid en niemand weet meer waar hij aan toe is. De sociale
diensten komen om in de dossiers en mensen voelen dat er geen recht meer gedaan
wordt. Vanuit die wanhoop klinkt dan ook de roep dat «die centrale regel
van de overheid zo gek nog niet was». Volgens mevrouw Van den Heuvel
moet de vraag of wij wel wat zijn opgeschoten met de hele decentralisatie,
derhalve negatief worden beantwoord.De heer Rosenmöller (GroenLinks) herinnert zich de discussies
die voor de invoering van de nieuwe Algemene bijstandswet werden gevoerd.
Indertijd was iedereen zeer ongelukkig met de zeer verfijnde en niet uitvoerbare
normsystematiek. De Kamer wordt vandaag en ook via rapporten indringend geconfronteerd
met de onacceptabele rechtsongelijkheid. Bij het voeren van de vervolgdiscussie
moet erop worden gelet dat men niet van de regen in de drup komt. Er moeten
niet weer 42, 50 of 55 normen worden gecreëerd. Die discussie zal in
de toekomst moeten worden gevoerd. Spreker zou suggesties daarover dan ook
met heel veel plezier ontvangen.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD) geeft aan dat zij er nog
niet geheel van overtuigd is dat het anders moet worden geregeld. Heeft dat
gevoel van onvrede alleen te maken met het gevoel dat mensen onrechtvaardig
worden behandeld, omdat de een minder krijgt dan de ander, of is men ook van
mening dat de uitkering op zich te laag is? Immers, als dat soort discussies
door elkaar heen lopen, wordt het voor haar moeilijker om in te schatten wat
er nu eigenlijk aan de hand is.De voorzitter wijst de Kamerleden erop dat het gesprek is bedoeld
om inlichtingen van de verschillende organisaties te krijgen en dat het nu
niet gaat om onderhandelingen over de organisatie van de nieuwe Algemene bijstandswet.
Het is niet de bedoeling dat die discussie wordt gevoerd. Zij wijst
erop dat er ten tijde van de herziening van de Algemene bijstandswet alleen
al 27 regelingen waren die alleen voor jongeren golden en zij herinnert zich
de weerstand die daar toentertijd tegen bestond. Het was ooit de bedoeling
dat het toeslagenbeleid via beleidsplannen helder zou worden. De commissie
wil vooral graag horen in hoeverre het beleid onrechtvaardig uitwerkt.Mevrouw Van den Heuvel geeft aan dat het probleem is, dat een
armlastige gemeente ook een heel mager toeslagenbeleid heeft.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) vraagt wat een mager toeslagenbeleid
is.Mevrouw Van den Heuvel antwoordt hierop dat een artikel-12-gemeente
wat minder royaal zal zijn dan een gemeente die deze status niet heeft.De voorzitter wijst erop dat het bij de Toeslagenwet over de
50+ gaat, en niet over de bijzondere bijstand.Mevrouw Van den Heuvel merkt op dat zij het daar ook over had.
Zij wijst op alle onderzoeken daarover en op de verschillen tussen de diverse
gemeenten. De Werkgroep EVA is een landelijke organisatie voor mensen die
van een uitkering leven. Zij organiseert heel veel landelijke bijeenkomsten
waarin het over deze problematiek gaat. Daar komen mensen op af die langdurig
in zo'n situatie zitten en zij horen dan van elkaar dat het in de ene gemeente
toch iets royaler is dan in de andere, terwijl hun persoonlijke situatie er
precies hetzelfde uitziet. Het begrip «bijstandstoerisme», de
wens om te verhuizen naar een gemeente die royaler is, doet daar dan ook al
zijn intrede. Volgens mevrouw Van den Heuvel kun je het de mensen niet meer
uitleggen. Je kunt hun niet uitleggen dat zij in hun gemeente waarschijnlijk
minder kosten hebben. Iedereen komt immers tekort. Als iemand f 200 tekortkomt,
is het heel erg om te horen dat het beleid in een andere gemeente royaler
is. De organisaties kunnen dat niet meer uitleggen en de mensen kunnen ook
niet meer met dat idee leven.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) zegt dat het toeslagensysteem
alleen maar geldt voor mensen die niet zelfstandig een woning bewonen en dat
de toeslagen alleen betrekking hebben op het onderdeel dat bepaalt of zij
wel of niet zelf kosten hebben voor het wonen. Het systeem geldt dus voor
een minderheid van de mensen die een bijstandsuitkering hebben. Voor hen is
sprake van een toeslag. Op welke wijze zou je kunnen vaststellen welk deel
van de kosten voor rekening komt van de mensen die niet alleen in een huis
wonen en dus de kosten kunnen delen? De bijstand geeft immers alleen maar
wat mensen nodig hebben, niet meer en niet minder. Spreekster wijst erop dat
die kosten afhankelijk zijn van de afspraken die mensen met hun huisgenoten
maken. Dat maakt het ook zo lastig om het vast te stellen.Mevrouw Van den Heuvel wil even ingaan op het maken van afspraken
met huisgenoten. Er bestaat grote onvrede over de situatie dat bijvoorbeeld
een bijstandsmoeder van wie het laatste kind een studerend kind is, een uitkering
voor een alleenstaande krijgt. Het wordt niet begrepen dat de studiefinanciering –
die een lening is – voor de bijstand als inkomen wordt beschouwd. Je
kunt zo'n moeder niet uitleggen dat haar kind op het moment dat het een lening
afsluit, voor de bijstand een inkomen heeft, dat zij op grond daarvan als
een alleenstaande wordt beschouwd en dat zij het dan maar met elkaar moeten
uitzoeken. Zij wijst er voorts op dat er voor mensen die in woongroepen wonen, een
heel verschillend toeslagenbeleid wordt toegepast. Juist om het een beetje
te kunnen redden, ook op latere leeftijd als de kinderen de deur uit zijn,
kiezen mensen ervoor om met elkaar in een huis te gaan wonen. Maar zij zullen
dat vanwege die hele systematiek van de Toeslagenwet wel uit hun hoofd laten,
omdat zij dan op een houtje moeten gaan bijten. Mevrouw Van den Heuvel is
voorstander van een discussie over een zelfstandige uitkering en over het
feit dat mensen op grond daarvan zouden kunnen samenwonen. Er zou dus op een
andere manier over die hele systematiek gediscussieerd moeten worden. De toeslagensystematiek
houdt mensen op hun plek en in een isolement.De heer Van Dijke (RPF) begrijpt dit niet. Er zijn mensen die
met elkaar in een huis gaan wonen omdat zij dat gezelliger vinden. Vervolgens
zegt degene die de bijstandsuitkering moet verstrekken dat de woonkosten worden
gedeeld en dat daar consequenties aan verbonden zijn. Wat is daar voor onrechtvaardigs
aan?De heer Ramaekers vraagt zich af waar men zich op baseert bij
het vaststellen van de daadwerkelijke besparing voor mensen die bepaalde kosten
delen. Is dat echt onderzocht?De heer Van Dijke (RPF) is van mening dat je, als je met z'n
tweeën in een huis woont, de huur met z'n tweeën deelt. Die huur
is dus gehalveerd.De heer Ramaekers merkt op dat het dan alleen over woonlasten
gaat. Er zijn ook nog andere lasten.De heer Van Dijke (RPF) vraagt of het delen van de woonlasten
dan geen consequenties zou moeten hebben voor de hoogte van de uitkering.De heer Ramaekers is van mening dat dat geen consequenties
zou moeten hebben voor de hoogte van de uitkering. Het is een principiële
zaak. Als men de normsystematiek niet zo verfijnd zou uitvoeren, zou men al
heel veel categorieën kunnen laten vallen. Volgens hem zou het een stuk
eenvoudiger worden als het onderscheid in woonvormen uit de bijstandswet,
de normsystematiek en het toeslagenbeleid zou verdwijnen.De voorzitter wijst er nogmaals op dat het doel van dit gesprek
is om informatie aan elkaar te geven en dat het niet de bedoeling is om allerlei
prachtige discussies te voeren over bijvoorbeeld het basisloon.De heer Ramaekers vindt het kleinerend als mensen met een uitkering
worden beoordeeld op hun leefsituatie. Waarom mag iemand niet zelf uitmaken
hoe hij zijn uitkering besteedt? Hij betwijfelt overigens of het delen van
een huis voordelen oplevert en wijst op de nadelen, zoals een inbreuk op privacy.De heer Marijnissen (SP) gaat nog even door op de verschillen
in de toeslagen, het premiebeleid en de bijzondere bijstand, die volgens mevrouw
Van der Heuvel vooral worden veroorzaakt door het verschil tussen arme en
rijke gemeenten. Hij heeft echter het vermoeden dat dit niet per se altijd
het geval hoeft te zijn. Kunnen de heren Ramaekers en Herrema wellicht aangeven
waardoor die verschillen zo groot zijn? Waarom doet de ene gemeente het ruimhartiger
dan de andere? Welke factoren spelen daar een rol?De heer Herrema antwoordt hierop dat politieke kleur soms van
invloed is. Het heeft voorts te maken met de manier waarop de sociale diensten
georganiseerd zijn. De ene gemeente werkt efficiënter en past aanvragen
voor bijzondere bijstand veel geïntegreerder toe in haar klantencontacten,
terwijl de andere gemeente bureaucratische aanvraagprocedures heeft. Een derde
factor die van invloed is, is de politieke prioriteit. Ten aanzien van nieuwe
regelingen zijn gemeenten over het algemeen in het begin heel erg terughoudend.
Financiële verantwoordelijkheid betekent immers ook dat je moet dokken
als je te veel uitgeeft. De regelgeving voor de bijzondere bijstand is bijvoorbeeld
heel erg stringent geformuleerd, waardoor gemeenten in het begin een zeer
terughoudend beleid voerden. Er bestonden nog een heleboel minimafondsen naast
de bijzondere bijstand, waardoor de bijzondere bijstand lang niet overal voor
gebruikt kon worden. Langzamerhand zie je echter dat de politieke prioriteit
van bijzondere bijstand in relatie tot armoede groter is geworden, waardoor
gemeenten veel meer plannen maken om daar iets mee te doen en ook de regelgeving
en de uitvoering aangepast worden.De heer Herrema concludeert dat er op drie verschillende fronten nu iets
gebeurt: politiek, uitvoeringstechnisch en de organisatie van de sociale diensten
zelf op het punt van integrale probleemaanpak. Daardoor zal het beroep op
de regeling toenemen.De heer Ramaekers is van mening dat, als niet in de beleidsplannen
wordt verwoord waarop een gemeente haar toeslagenbeleid fundeert, je dan bijna
niet anders kunt dan aannemen dat het gebaseerd is op het feit dat de gemeenten
380 mln. moesten bezuinigen. Ook kan meespelen dat het toeslagenbeleid nu
nog door de gemeente bij het Rijk gedeclareerd kan worden, maar dat dit over
een aantal jaren afgelopen is. Dan zullen de gemeenten de toeslagen zelf moeten
betalen. Daarom zullen zij zeer terughoudend zijn en nu geen ruimhartig beleid
voeren.De voorzitter merkt op dat de commissie in eerdere gesprekken
met de sociale diensten inderdaad vernomen heeft dat de uitgaven in de bijzondere
bijstand toenemen. Er zou sprake zijn van een geweldige toename.De heer Herrema zegt dat de diensten dat al een aantal jaren
roepen, maar dat er voorlopig nog elk jaar sprake is van overschotten bij
de gemeenten. Er zijn inmiddels gemeenten met een tekort, maar er zijn nog
steeds veel gemeenten met een overschot. Bovendien is vorig jaar uit onderzoek
gebleken dat gemeenten het begrote bedrag het jaar daarop gewoon lager vaststellen.
Op die manier kun je natuurlijk ook overschotten wegwerken.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) wijst erop dat de Kamer weet
wat de gemeenten in het verleden hebben ontvangen voor de bijzondere bijstand.
Zij krijgt veel signalen dat vooral oudere mensen moeite hebben met het aanvragen
van bijzondere bijstand en dat de toegang voor bijzondere bijstand soms wat
moeilijk is. Hebben de sociaal raadslieden wellicht zicht op de werking van
de bijzondere bijstand? Gaat het langzamerhand een beetje beter of is er toch
nog sprake van grote knelpunten?De heer Marijnissen (SP) zegt in de richting van de heer Ramaekers
dat de ingeboekte bezuiniging van 380 mln. nooit een verklaring kan zijn voor
de verschillen tussen gemeenten. Spreker is verheugd over de grote politieke
belangstelling voor de bijstand, maar hij vreest dat dit in de toekomst nog
wel eens anders zou kunnen worden. Acht de heer Herrema de kans niet groot
dat bij een voortschrijdende decentralisatie de politieke prioriteit voor
armoede en dit soort zaken in het algemeen zal dalen wanneer gemeenten structureel
te weinig geld hebben en bijvoorbeeld een afweging moeten maken tussen het
open houden van een zwembad ten bate van de gehele bevolking
en een fatsoenlijke toeslagen-, premie- en bijzondere bijstandsregeling voor
een betrekkelijk kleine groep?De heer Van Gent antwoordt op de vraag van mevrouw Noorman-den
Uyl dat het beeld dat de sociaal raadslieden van de werking van de bijzondere
bijstand hebben, heel gedifferentieerd is. In de gemeente waarin hij werkzaam
is, wordt hard gewerkt aan het beleid ten aanzien van ouderen. Dat verschijnsel
zie je ook elders in toenemende mate.Hij wijst er voorts op dat de bijzondere bijstand veel vaker zou kunnen
worden aangewend, bijvoorbeeld ter compensatie van de gevolgen van de afschaffing
van de reiskostenvergoeding in de tegemoetkoming studiekosten. Er zijn gemeenten
waar geen middelbare scholen zijn en de leerlingen zo'n 25 km moeten reizen.
Het kost eindeloos veel moeite om ambtenaren, politici en beleidsmakers ervan
te overtuigen dat dit een van de zaken zou moeten zijn die voor een vergoeding
via de bijzondere bijstand in aanmerking zou moeten komen. Die kinderen hebben
immers een leerplicht. De heer Van Gent is van mening dat die weerstand bij
de gemeenten enerzijds te maken heeft met de onzekerheid bij bestuurders en
ambtenaren. Zij weten niet of het binnen de kaders van de wet valt. Anderzijds
is er sprake van een zekere berusting en een gebrek aan initiatief. Het aanpakken
van de problematiek moet van derden komen, zoals van raadslieden en belangenorganisaties.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) merkt op dat de Kamer kennis
heeft genomen van dit probleem en dat de wet eind vorig jaar veranderd is.
Weten de gemeenten dat dan nog niet? Hebben zij er als gemeenten nog steeds
geen boodschap aan als de voorliggende voorziening niet toereikend is? Of
zijn de gemeenten na de wetswijziging inderdaad anders gaan handelen?De heer Van Gent weet dat het door hem gebruikte voorbeeld
al bij de Kamer bekend was. De politieke discussie is echter nu pas, dus maanden
later, aan de orde in de raadscommissies.De voorzitter heeft vernomen dat er om kwart over twee door
de Kamer gestemd zal worden. Zij stelt derhalve voor om geen lunchpauze te
houden maar slechts een kwartier te schorsen en vervolgens door te gaan tot
kwart over twee.De vergadering wordt van 12.30 uur tot 12.45 uur geschorst.De voorzitter herinnert eraan dat de heer Marijnissen heeft
gevraagd of de heer Ramaekers hard kan maken dat de gemeenten in de toekomst
nog minder geld zullen uitgeven aan de bijstand.De heer Ramaekers antwoordt dat hij niet in de toekomst kan
kijken en dat hij dit dus niet hard kan maken. Hij kan zich heel goed voorstellen
dat in de plaatselijke politieke afwegingen armoede en het geld dat de gemeente
daarvoor over heeft, zal komen te staan naast subsidies voor allerlei zaken
die niet voor een specifieke groep in de gemeente van toepassing zijn, maar
voor de gehele bevolking. Hij kan zich heel goed voorstellen dat armoede dan
het onderspit zal delven. Hij heeft dus wel een negatieve toekomstverwachting.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) vraagt naar de werking van de
bijzondere bijstand, met name voor ouderen, die grote drempels ervaren. Zij
vindt het plezierig als ook anderen daarop kunnen reageren. De heer Meijer (groep-Nijpels) wil van de sociaal raadslieden
weten hoeveel ouderen er bij hen komen, om welke vragen het gaat en welke
methodieken zij hebben om de ouderen te begeleiden.De heer Herrema antwoordt dat het niet uitmaakt of armoedebestrijding
een landelijk of gemeentelijk beleid is. In de jaren tachtig was het landelijk
beleid. Ook toen was het geen thema dat hoog op de agenda stond. Decentralisatie
is dus geen methode om het belang van armoedebestrijding beter over het voetlicht
te brengen. Als de gemeenten aan armoedebestrijding beginnen, lopen zij tegen
eigen grenzen aan. Het kabinet gaat ervan uit dat armoedebeleid erg op de
gemeenten is geënt, maar de keerzijde zie je nu ook. Bij armoedebeleid
kan dus niet alleen op de gemeenten worden geleund, maar moet op landelijk
niveau de eigen verantwoordelijkheid worden genomen. De inkomensbescherming
kan ook niet een zaak van de gemeenten alleen zijn. De gemeenten hebben daar
een aanvullende taak, maar het is niet de basis van het systeem.Het systeem is nu georganiseerd via de gemeenten. Ouderen zijn vaak niet
de klanten van de sociale dienst. Men moet dus veel creatiever nagaan hoe
men ouderen kan bereiken. Men moet dus meer ingangen hebben in de ouderenzorg,
zodat men ouderen erop kan wijzen dat zij ook aanvragen kunnen indienen. De
Sociale verzekeringsbank heeft de ouderen al als klant en heeft regelmatig
contact met ze. Die zou dus gebruikt kunnen worden. Voer niet de moeilijke
discussie wie het moet doen, maar kijk wie de klanten hebben. Daar moeten
de aanvragen kunnen binnenkomen.De heer Van Dijke (RPF) constateert dat dit dus categoraal
is.De heer Herrema antwoordt dat je gewoon ziet dat vooral oudere
mensen niet gebruik maken van de voorzieningen, zodat er veel geld blijft
liggen voor die groepen. Dat wil niet zeggen dat de gemeenten alles moeten
doen. Je kunt je afvragen of ook andere organisaties niet de verantwoordelijkheid
hebben om ervoor te zorgen dat de voorzieningen bij de mensen komen.De heer Meijer (groep-Nijpels) vraagt of dit niet de taak van
de gemeenten is. Het is een kwestie van een directe benadering.De heer Herrema antwoordt dat de gemeenten te veel uitgaan
van de sociale diensten. Er zijn veel meer mogelijkheden om ouderen te bereiken.
Als de bijzondere bijstand een belangrijke functie heeft, waarom zou het dan
niet via de Sociale verzekeringsbank kunnen? Die kent de klanten. Je moet
niet denken in termen van overheden, maar in termen van klanten.De heer Ypma constateert dat het percentage ouderen bijna even
hoog is als het percentage jongeren. Tussen de 15 en 20% van de klanten is
boven de 65 of onder de 23. Voor ouderen wordt hulp gegeven bij het invullen
van belastingformulieren voor mensen die slecht ter been zijn. In Den Haag
heeft men in samenwerking met de sociale dienst op het gebied van aanvragen,
advies en informatie over minimumvoorzieningen de WVG onder de aandacht gebracht
van bejaarden in bejaardentehuizen en bejaardenwoningen. Op die manier zijn
1200 mensen bereikt. De aanvraag was 10%.De heer Meijer (groep-Nijpels) merkt op dat die mensen ook
echt in financiële problemen zijn.De heer Ypma wijst verder op de fiscale faciliteit die aan
ouderen wordt geboden. Hun AOW-norm is iets hoger dan voor mensen onder de
65. De sociaal raadslieden merken verder bijvoorbeeld in Den Haag dat de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen voor 65-plussers vereenvoudigd
wordt uitgevoerd en dat de voorziening naar de mensen wordt gebracht. Er zijn
de laatste jaren dus veel goede ervaringen te melden om voor ouderen iets
extra te doen. Zo langzamerhand wordt het percentage ouderen dat zij krijgen,
ook iets lager.Mevrouw Rückert merkt op dat in de gemeente Arnhem bejaarden
zijn ingeschakeld om naar bejaarde mensen te gaan, om te kijken of mensen
aan allerlei voorwaarden voldeden en erop te wijzen dat er potten zijn waar
mensen aanspraak op kunnen maken, met de bedoeling om de pot voor de bijzondere
bijstand leeg te halen. Dat is gelukt en zo is ook de waardigheid van de mensen
overeind gehouden. Zij vindt het overigens wel schandalig dat dit moet gebeuren.De heer Ramaekers sluit zich aan bij de opmerking van mevrouw
Rückert. Er zijn meer ervaringen met gemeenten die ouderen bij ouderen
op bezoek laten gaan. Hij constateert ook met de heer Herrema dat ouderen
een beroep op de sociale dienst meer associëren met de bedeling dan met
iets waar zij recht op hebben. In die zin heeft het positieve resultaten als
mensen zo benaderd worden.Mevrouw Blanksma meldt dat in Zaanstad blijkt dat aanvragen
voor kwijtschelding van belastingen beter werken dan aanvragen voor bijzondere
bijstand. Bijzondere bijstand wekt associaties met de ouderwetse bedelpot
of de armenzorg. Kwijtschelding van belastingen heeft vooral met belastingen
te maken, met iedereen. In Zaanstad hebben de ouderenbonden in samenwerking
met de kerken een steunpunt opgericht, waar zeer veel oudere mensen in zitten.
Dat leidt ertoe dat ouderen ouderen helpen en dat er meer aanvragen binnenkomen.
Dat kost de wethouder 1,4 mln. voor dit jaar.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) vraagt of ook overwogen is om
de gemeente te vragen om daarbij aan te sluiten, zodat voor mensen die bezig
zijn met een aanvraag voor kwijtschelding de bijzondere bijstand meteen meegenomen
kan worden en de drempel dus wat lager wordt.Mevrouw Blanksma antwoordt dat zij in een overleg zitten en
dat dit een proces is. De gemeente en de sociale dienst weten hiervan. De
vraag is in hoeverre zij menskracht hebben om daar de nodige tijd aan te geven.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) vraagt of mevrouw Blanksma denkt
dat het de drempel zou verlagen, als het gebeurt op een andere plek door degene
met wie ze ook al over de kwijtschelding praten.Mevrouw Blanksma antwoordt dat dit zeker zal schelen. Begeleiding naar arbeidsmarktDe voorzitter stelt het onderwerp arbeidsinpassing aan de orde.
Eén van de punten van de nieuwe Algemene bijstandswet is dat men niet
alleen moet kijken naar de uitkering, maar dat men ook aan trajectbegeleiding
moet doen om mensen weer op de arbeidsmarkt te krijgen.De heer Van Dijke (RPF) herinnert eraan dat een belangrijke
doelstelling van de nieuwe Algemene bijstandswet de activerende werking is.
Iedereen die in de bijstand zit, op een paar uitzonderingscategorieën
na, zou de arbeidsmarkt op moeten. Hoe wordt die druk ervaren en vindt men
die rechtvaardig? Ondervindt men hulp bij dat zoeken naar werk of scholing?
Worden er contacten gelegd, wordt men gestimuleerd? Mevrouw Van den Heuvel noemt dit een groot dilemma. Het grote
knelpunt is de arbeidsplicht voor vrouwen met kinderen boven vijf jaar, niet
omdat die vrouwen niet de arbeidsmarkt op willen, maar omdat er niet meer
voor iedereen betaalde arbeid is.De heer Van Dijke (RPF) merkt op dat in het parlement voor
die groep mensen royaal aandacht is gevraagd, omdat er nogal wat klachten
zijn binnengekomen. Nu schijnen die klachten maar bij sommigen terecht te
komen. Het is dus belangrijk om te weten of dit probleem breed leeft en werkelijk
speelt.Mevrouw Van den Heuvel antwoordt dat op de landelijke dag over
dit thema, «Arbeidsplicht voor bijstandsvrouwen, hoezo?», in maart
1996 een directrice van de sociale dienst in Eindhoven beschermd moest worden,
omdat ze anders bijna gemolesteerd werd. Er is heel veel woede, omdat vrouwen
zich opgejaagd voelen en verplicht voelen de arbeidsmarkt op te gaan. Er ontstaat
een sfeer, niet alleen vanuit de sociale diensten, maar ook vanuit de omgeving,
dat zij niet willen en dat het makkelijker is om een uitkering te hebben dan
een baan op de arbeidsmarkt. Er is veel onbegrip en eenzaamheid op dat gebied.De heer Van Dijke (RPF) neemt aan dat op die dag ook voorlichting
is gegeven hoe dit in elkaar zit. Is ook aan de mensen duidelijk gemaakt dat
in het debat in Den Haag daarover intensief met de minister is gesproken en
dat ruimte is geschapen voor de ambtenaren van sociale diensten om ontheffing
van de sollicitatieplicht te geven als er redenen zijn van sociale of medische
aard?Mevrouw Van den Heuvel merkt op dat het gaat om het feit dat
er voor deze groep vrouwen van boven de 40 niet zodanig betaalde arbeid is
dat zij daarmee uit de armoede komen. Vrouwen willen graag uit de armoede
komen, maar dan moet die betaalde arbeid wel iets verbeteren aan hun positie.
En dat lukt dus niet.Er zijn twee elementen waarover woede bestaat. Vrouwen moeten zich van
de sociale diensten inschrijven bij het arbeidsbureau. De arbeidsbureaus zeggen
voor een grote groep vrouwen van boven de 40 die langdurig een uitkering hebben,
dat zij onbemiddelbaar zijn. Als zij daarmee terugkomen bij de sociale dienst,
wordt daar gezegd dat men daar niets mee te maken heeft en dat zij moeten
solliciteren.De heer Van Dijke (RPF) wijst erop dat het hem ook gaat om
de bijstandsmoeders die jonger zijn dan veertig.Mevrouw Van den Heuvel gaat het om de groep die langdurig een
uitkering heeft en die de sollicitatieplicht heeft. Een jongere vrouw kan
een kind van vijftien hebben en nog een kind van vijf. Die heeft dus geen
arbeidsplicht. Op het moment dat het jongste kind vijf wordt, kan zij al veertig
zijn, maar zij kan met deze herziening van de bijstandswet ook al twintig
jaar een uitkering hebben. Deze groep vrouwen heeft een arbeidsplicht. Het
probleem is dat zij geen relevante baan kunnen krijgen om uit de armoede te
komen. Een nieuw probleem is dat de bijverdiensteregeling is afgeschaft. Zij
kunnen dus ook niet meer inkomen verdienen via betaalde arbeid, omdat het
wordt aangevuld tot bijstandsniveau. Een ander probleem is dat de nabestaandenwet
is gewijzigd.De heer Van Dijke (RPF) wijst erop dat zijn vraag was of aan
de mensen in het land duidelijk is gemaakt dat in het parlement in het debat
met de minister ruimte is geschapen om ontheffing van de sollicitatieplicht
te verlenen als mensen zorgplicht thuis hebben. Mevrouw Van den Heuvel antwoordt dat dit naar de mensen gecommuniceerd
is. Gebleken is dat vrouwen het een groot probleem vinden dat zij eerst geproblematiseerd
moeten worden om voor ontheffing in aanmerking te komen.Mevrouw Eijben merkt op dat er bij de Vrouwenbond signalen
zijn binnengekomen dat de trajectbegeleiding voor uitstroom niet goed loopt.
De Vrouwenbond heeft verleden jaar actie gevoerd voor de bijzondere bijstand.
Daaraan gekoppeld is in oktober een enquête gehouden. Er zijn van 150
vrouwen reacties binnengekomen. De resultaten worden op 3 maart bekendgemaakt.
De voorlopige conclusie is dat een derde van de 150 vrouwen benaderd is voor
individuele trajectbegeleiding. 70% is wel benaderd, maar niet om te kijken
naar uitstroommogelijkheden voor werk, maar om te kijken of de uitkering nog
wel klopt. 30% van die 150 vrouwen heeft nog helemaal niets gehoord, terwijl
dat voor een bepaalde datum wel gebeurd moet zijn.De heer Van Dijke (RPF) concludeert daaruit dat de activerende
werking door de ambtenaren van de sociale dienst ondergeschikt wordt gemaakt
aan de rechtmatigheid van de uitkering.Mevrouw Eijben herinnert aan een persbericht, volgens welke
het dossier eigenlijk belangrijker is voor de ambtenaar. Dat moet ingevuld
worden en op tijd klaar zijn. De begeleiding van de cliënt zelf is daaraan
helaas ondergeschikt. Dat is jammer. Het blijkt ook, als vrouwen aangeven
dat zij graag betaald werk willen en samenwerken met een ambtenaar van een
sociale dienst, dit vaak ook lukt. Dan wordt een weg gevonden om uit de bijstand
te komen. Uit een eerder onderzoek van de Vrouwenbond in samenwerking met
de FNV is gebleken dat vrouwen eigenlijk op eigen kracht de weg naar betaalde
arbeid vinden. De sociale dienst helpt daar niet bij.Mevrouw Van Zijst kent praktijkervaringen van de groepen die
zij bezoekt in het project Arme-kant-groepen en gemeentelijk beleid van De
arme kant van Nederland. Het begint eigenlijk al bij het indelen in fasen.
Voorafgaand worden vaak adviesbureaus benaderd om te kijken hoe de fasering
kan plaatsvinden en om na te denken over voorzetten voor een sociaal activeringsbeleid.
Er zijn adviesbureaus die hun werk goed doen en cliënten interviewen.
Zij komen soms tot de conclusie dat de gemeente niet eens voor randvoorwaarden
heeft gezorgd en ook niet heeft nagedacht over een bepaalde strategie. Er
zijn ook adviesbureaus die niet bij de doelgroep te rade gaan. Je kunt dan
heel merkwaardige situaties krijgen. Er wordt dan bijvoorbeeld een fasenmodel
geadviseerd, waarmee vervolgens niet gewerkt kan worden, of een heel grote
groep cliënten is niet in de rapportage terug te vinden. Dit was bijvoorbeeld
in Barendrecht het geval.De voorzitter vraagt wat zij zich bij adviesbureaus moet voorstellen.Mevrouw Van Zijst merkt op dat dit bureaus zijn die adviseren
over een aantal zaken waar de gemeente in haar beleid mee te maken krijgt.
Zij geven een voorzet hoe je iets zou kunnen doen. Soms heeft de gemeente
zelf niet goed nagedacht over randvoorwaarden. De adviesbureaus kunnen de
gemeente dan niet verder helpen, omdat zij eerst randvoorwaarden moeten kennen
om een plan op papier te kunnen zetten. Spreekster heeft het meegemaakt dat
het eerste soort adviesbureau in de arm werd genomen, waarvan de toon te kritisch
bleek te zijn. Vervolgens ging men naar een ander adviesbureau. Haar werkgroep
heeft toen geklaagd dat dit niet kon, dat er cliënten zoek waren. Binnen
een maand nadat die klacht was ingediend, bleek het eerste model verouderd
te zijn. Dit soort zaken komt men tegen. Aan dit soort zaken
wordt dan heel veel geld uitgegeven en dit gebeurt niet alleen in Barendrecht.
Je hoort dan reacties dat men liever ziet dat uit de bijzondere bijstand de
koelkasten betaald kunnen worden.Tegenwoordig bestaat ook voor al dat checken de mooie uitdrukking «langs
de meetlat leggen». Dat is een methode van de Erasmusuniversiteit. Mensen
worden dus teruggebracht tot een rekenkundige eenheid.Als wordt gevraagd of het niet anders kan en of niet naar de eigen ideeën
van de cliënten gevraagd kan worden, wordt gezegd dat men in het kader
van de Algemene bijstandswet wel de zorgfunctie heeft, maar dat de tijdsdruk
te hoog is en dat men daar geen aandacht aan kan bestedenDe heer Van Dijke (RPF) vraagt of dit betekent dat de trajectbegeleiding
niet in samenspraak met de maatschappelijk werker en de cliënt totstandkomt.Mevrouw Van Zijst antwoordt dat dit wel de bedoeling is, maar
dat het niet gebeurt.De heer Van Dijke (RPF) wijst erop dat men in sommige gemeenten
in samenspraak met de cliënt tot een categorisering komt en op grond
daarvan afspreekt om een bepaald traject in te gaan om te komen tot die teruggeleiding
naar de arbeidsmarkt.Mevrouw Van Zijst wil dan even terugkomen op die checklisten.
Die zijn vrij technisch en vaak ontbreekt de vraag wat iemands eigen ideeën
zijn. Mensen zouden ook graag naar voren brengen wat zij al doen in een eigen
project of wat zij zelf al hebben opgezet. De bijstandsmaatschappelijk werkers
die spreekster heeft ontmoet, zeggen ook dat zij nu meer een sociaal-juridisch
medewerker zijn. Dat klinkt ook afstandelijk.De heer Van Dijke (RPF) concludeert dat er in samenspraak niet
veel plaatsvindt wat kan lijken op het teruggeleiden naar de arbeidsmarkt
en dat er naar de mening van de spreekster met de nieuwe Algemene bijstandswet
ten opzichte van de vorige geen verbetering is gekomen.Mevrouw Rückert denkt dat er ook iets anders aan de hand
is. Een klant die gevraagd wordt of hij wil werken, voelt ook een druk vanuit
de sociale dienst dat hij aan het werk moet en vraagt zich af hoe hij dat
moet doen. Hij heeft nooit het gevoel dat hij één op één
kan spreken met de ambtenaar. Hij heeft de taak om te zorgen dat hij uit de
uitkeringssituatie komt, de ambtenaar zit er om die mevrouw of meneer uit
de uitkeringssituatie te helpen. Die klant is altijd zwakker. Het is heel
moeilijk om te begrijpen wat het voor klanten betekent om die druk te voelen.
In Arnhem is letterlijk gezegd dat zij totaal geen zelfbeschikking meer voelen.
Je bent een nummer, je bent onderdeel van een systeem. Je kunt niet met een
idee komen wat je wilt, want het een kan niet en het ander gaat niet. Je bent
afhankelijk, want je hebt stomweg die uitkering nodig en je bent bang om die
uitkering te verliezen. De sanctiemaatregelen zijn ook streng op het moment.De voorzitter constateert dat dit wel negatieve ervaringen
zijn en vraagt of er mensen zijn die andere ervaringen hebben.Mevrouw Eijben vult aan dat uit onderzoek blijkt, dat vrouwen
te kennen geven dat zij zelf heel weinig inbreng hebben. Zij komen zelf met
ideeën hoe zij uit de bijstand zouden kunnen komen en vragen daarbij
om hulp. Zij hebben echter te doen wat hen opgedragen wordt. Dat is die afhankelijke en ongelijke relatie tussen cliënt en bijstandsmedewerker.
Er zou dus wat meer ruimte moeten komen voor eigen initiatief.De voorzitter vraagt aan mevrouw Raap waaraan zij dacht, toen
zij zei dat er toch meer mogelijkheden zijn voor haar, maar dat alleen naar
de uitkering wordt gekeken.Mevrouw Raap gaat het erom dat je, als je een kind onder de
vijf jaar hebt en je bij het arbeidsbureau gaat inschrijven om naar school
te gaan, dan te horen krijgt dat je dat helemaal niet behoeft te doen. Door
je achtergrond word je niet serieus genomen. Er zijn andere mensen die wel
moeten werken en die krijgen voorrang. Het zal echter maar op je CV staan:
vijf jaar niets gedaan, maar pas 19 jaar. En zo zijn er nog meer dingen bij
de sociale dienst.Een groot probleem is dat de mensen bij de sociale dienst niet precies
weten wat er veranderd is in de wetten. De uitgaven van mevrouw Raap werden
bijvoorbeeld geregeld door een mevrouw die daarvoor doorgeleerd had. Mevrouw
Raap kwam echter op nul uit en had dus geen geld voor eten en dergelijke.
Zij is daarover gaan klagen. Toen zij de hulp van de heer Peters had ingeroepen,
kwam de begeleidende mevrouw er ineens achter dat zij toch niet zoveel verstand
had van de zaak. Doordat de FNV erbij betrokken is geraakt, is mevrouw Raap
nu bij de teamleider terechtgekomen. Zij heeft hem nog niet gesproken, maar
hoopt dat hij er wel verstand van heeft. Waar het mevrouw Raap om te doen
is, is dat de mensen van de sociale dienst bijvoorbeeld een keer per week
's avonds naar school gaan, zodat zij in ieder geval weten wat er is veranderd.Mevrouw Van Zijst wil hier het volgende aan toevoegen. Gemeenten
maken namelijk wel dankbaar gebruik van mensen die eigen projecten hebben
opgezet, zoals een tweedehandskledingwinkel die binnen een halfjaar al bijna
kostendekkend werkt. Die mensen kunnen dit doen met behoud van uitkering en
mogen van de gemeente ook andere mensen begeleiden in het traject van sociale
activering. Zij krijgen daar op dit moment zelf echter absoluut geen begeleiding
bij. Voorzover mevrouw Van Zijst kan zien, is de positie van die mensen ook
niet verbeterd. Zo'n werkgelegenheidsproject kan fuseren met het plaatselijk
welzijnswerk, in dit verband het jongerenwerk. Daar moet dan een begroting
voor worden gemaakt. Het kan voorkomen dat collega's van mevrouw Van Zijst
zelf echter een groot deel van het budget reserveren, omdat zij directeur
willen worden, terwijl de mensen die het project opgezet hebben, een Melkertbaan
aangeboden krijgen waar zij misschien f 50 per maand aan overhouden.
Dergelijke voorbeelden bevallen spreekster niet goed.De heer Van Dijke (RPF) memoreert dat een belangrijk uitgangspunt
van de Algemene bijstandswet is dat mensen, wanneer zij daartoe in staat zijn,
in hun eigen onderhoud moeten voorzien. Dat is ook de gedachte achter de activerende
werking daarvan. Uit het verhaal van mevrouw Van Zijst maakt de heer Van Dijke
op dat zij het niet helemaal eens is met die algemene stelregel.Mevrouw Van Zijst is het hier juist wel mee eens, net zoals
vele mensen met een uitkering. Mevrouw Van den Heuvel heeft echter ook al
gezegd dat het de vraag is wat voor werk het is en of iemand daar op een redelijke
manier mee in zijn onderhoud kan voorzien. Vrouwen boven de 40 met kinderen
krijgen vaak een Melkertbaan in de zorgsector. Daarmee wordt hun echter absoluut
geen vooruitzicht geboden. Wegens tijdgebrek van het personeel worden zij
niet begeleid, ook al is het werk vaak moeilijk, zoals het verzorgen van demente
bejaarden of verstandelijk gehandicapten. Deze categorie vrouwen moet dan
ook nogal eens afhaken. Dat is een bijzonder slechte zaak, omdat zij hierdoor
weer in een sociaal isolement terechtkomen. Een van de doelstellingen
is echter om mensen sociaal te activeren.De heer Rosenmöller (GroenLinks) merkt op dat het aan
de ene kant een doel van de nieuwe Algemene bijstandswet is om strenger selecteren
aan de poort. Aan de andere kant is het de bedoeling om de uitstroom te bevorderen.
De achterdeur moet wijder opengezet worden; er moet meer aandacht gegeven
worden aan de cliënten in de bijstand om ervoor te zorgen dat zij die
stap naar de arbeidsmarkt kunnen zetten. Dit was in het parlementaire debat
ook het zogenaamde evenwicht. Vindt de vakbeweging dat er nu sprake is van
dat evenwicht? Of is er in dat jaar dat de nieuwe Algemene bijstandswet nu
bestaat, meer aandacht gegeven aan het selecteren aan de poort en minder aan
alles wat met uitstroom naar de arbeidsmarkt te maken heeft? Is er mogelijk
juist een onevenwichtige situatie ontstaan?De heer Herrema meent dat dit klopt. Mede door de druk van
boetes wordt er veel prioriteit gelegd bij het dossier. Er wordt voor gezorgd
dat in ieder geval de verificatie en de poortwachtersfunctie in orde zijn.
Dit komt ook door het fraudedebat dat al voor de verandering van de bijstandswet
heeft plaatsgevonden. Daardoor is een beetje een «Zeeuws meisje»-cultuur
ontstaan, terwijl de sociale dienst nu eigenlijk aan de mensen moet vragen
of zij wel genoeg krijgen. Er worden dus voortdurend verschillende boodschappen
naar de sociale dienst gezonden. De uitstroomkant heeft daar zwaar onder geleden.
De sociale diensten zitten nu eigenlijk nog in een fase waarin zij hun klanten
weer moeten leren kennen. Pas als zij weten wat de mensen willen en dit in
een dossiertje hebben vastgelegd, ontstaat er misschien weer wat ruimte om
iets met die mensen te gaan doen. Eerst moet er echter weer contact tot stand
gebracht worden.De heer Rosenmöller (GroenLinks) wil weten of de heer
Herrema het idee heeft dat, als de dossiers weer op orde zijn en de sociale
diensten ook kunnen voldoen aan datgene wat bijvoorbeeld de rijksconsulenten
op dat terrein vragen, er dan meer ruimte gaat ontstaan om aandacht te besteden
aan de uitstroom. Of moet er bij de sociale diensten eerst een cultureel probleem
overwonnen worden om van een uitkeringsfabriek een soort trampoline naar de
arbeidsmarkt te worden?De heer Herrema meent dat er wel wat ruimte voor kan ontstaan.
Een en ander hangt er echter sterk vanaf of de sociale diensten door de toezichthouder
worden afgerekend op hun inzet voor de klanten of op de dossiervorming en
dergelijke. Verder blijft het heel lastig om politieagent te spelen en tegelijkertijd
te voldoen aan de behoefte aan een coach in die wirwar van regels en mogelijkheden
om op de arbeidsmarkt te participeren. Het is dan ook de vraag of die twee
functies van de sociale dienst altijd in één persoon te vangen
zijn of dat zij juist gescheiden moeten worden. Spreker heeft medelijden met
de medewerkers van de sociale dienst die in één gesprek al die
petten moeten op- en afzetten. Bovendien weet de klant het hierdoor ook niet
meer. Wanneer de wet inzake de boetes hier nog bij komt, wordt die afhankelijkheid
nog sterker. Zodra de klanten een foutje maken qua tijdigheid, moet de sociale
dienst verplicht een boete opleggen. Er is echter geen enkele sanctie voor
het geval de sociale dienst iets fout doet. In die zin is het gesprek in die
spreekkamer dan ook cruciaal. Terwijl de Kamer meer ruimte wil voor de uitstroomkant,
komen er juist nieuwe wetten waardoor de afhankelijkheid vergroot wordt. Aan
de uitstroomkant hebben mensen ook helemaal geen rechten; was er maar een
soort strippenkaart voor participatie, dan konden mensen gewoon zeggen dat
zij recht hebben op scholing. Zolang het systeem niet meer rechten aan de
mensen geeft, zullen waarschijnlijk steeds weer verkeerde signalen
gegeven worden aan zowel de sociale dienst als al die mensen die van de bijstand
afhankelijk zijn.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD) komt even terug op het Zeeuwse
meisje. De begeleiding moet natuurlijk goed zijn, maar niet te veel. In de
nieuwe bijstandswet staat voorop dat men, indien mogelijk, in zijn eigen onderhoud
voorziet. Daar staat niet achter: als men dat wil, naar eigen inzicht. Het
kan uiteraard allemaal nog wat beter geregeld worden dan op dit moment. Deze
hoorzitting had ook beter aan het einde van het jaar kunnen plaatsvinden.
Dan had de Kamer wellicht een nog beter beeld kunnen krijgen van de manier
waarop de sociale diensten hiermee omgaan. Uit het verhaal van de heer Herrema
maakt mevrouw Van Blerck namelijk op dat er ten opzichte van een paar jaar
geleden wel beweging in zit. Op een aantal punten hebben de diensten nog tot
1 april de tijd om die enorme omslag ingevolge de nieuwe wet te maken. Die
tijd moeten zij echter wel krijgen.Mevrouw Eijben komt op voor een heel grote groep vrouwen in
de bijstand, met name de wat oudere vrouwen. Zij is het geheel met mevrouw
Van Blerck eens dat ieder een eigen verantwoordelijkheid heeft. De achterban
van de Vrouwenbond is heel divers; ongeveer 10% daarvan zit in de bijstand.
Die vrouwen in de bijstand zijn evenwel ooit getrouwd, hebben kinderen gekregen
en zijn daarna gescheiden. Van de vrouwen die vroeger ontslagen zijn, omdat
zij gingen trouwen, zitten er nu velen in de bijstand. Waarom wordt er bij
de uitvoering van de bijstandswet geen uitzondering gemaakt voor die vrouwen
die het al zo moeilijk hebben? Natuurlijk hebben zij hun eigen verantwoordelijkheid,
maar de arbeidsmarkt zit echt niet te wachten op vrouwen tussen 45 en 57 jaar.
Waarom wordt er niet aan de gang gegaan met de vrouwen vanaf de 1990-maatregel?
Vrouwen tussen 45 en 57 zitten trouwens niet thuis achter de geraniums; zij
zijn heel actief in het vrijwilligerswerk.Spreekster is 50 jaar. Zij is vorig jaar april afgestudeerd en is toen
zelf op zoek gegaan naar een baan. Zij was echter te oud en had te weinig
of zelfs geen werkervaring. Uiteindelijk is zij terechtgekomen in de telefonische
marketing, omdat zij vond dat ze de plicht had om in haar eigen onderhoud
te voorzien. Het was echter wel moeilijk. Daarom maakt zij zich ook boos,
als ze mevrouw Van Blerck hoort spreken over die eigen verantwoordelijkheid.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD) constateert dat mevrouw Eijben
wel haar verantwoordelijkheid heeft genomen. Dat is ook van belang voor die
categorie oudere vrouwen die dit wel kan. Mevrouw Raap wil, als zij daartoe
in de gelegenheid wordt gesteld, scholing volgen om uit deze situatie te komen.
Als een vrouw echter niet werkt, bouwt zij helemaal geen pensioen op voor
het moment waarop zij in de AOW terechtkomt.Mevrouw Eijben is het daarmee eens. Daarom is het ook goed
dat er ingevolge de bijstandswet een sollicitatieplicht is voor vrouwen met
kinderen vanaf vijf jaar. Die vrouwen moeten niet wachten met solliciteren
tot hun kind twaalf is; zij moeten in ieder geval een traject uitzetten waardoor
zij economisch zelfstandig kunnen zijn, wanneer hun kinderen volwassen zijn.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD) meent dat andere vrouwen
er net als mevrouw Eijben in moeten kunnen slagen om eruit te komen.Mevrouw Eijben merkt op dat zij indertijd geen bijstandsuitkering
had. Daarom was het voor haar niet zo moeilijk om dit telefonische enquêtewerk
te gaan doen. Veel vrouwen met een bijstandsuitkering zouden er echter
geen cent wijzer van worden, wanneer zij dit werk 20 uur per week zouden doen.
De Vrouwenbond pleit dan ook voor een ruimere bijverdienregeling.Mevrouw Van den Heuvel komt even terug op de uitstroomtrajecten
en de rechten die daarbij gelden. De discussie over vrouwen van boven de 40
met een bijstandsuitkering klopt niet helemaal. Het mag niet zo zijn dat vrouwen
het recht om hun eigen kind op te voeden, wordt afgenomen, omdat zij in de
bijstand zitten. Dan wordt hen het laatste waar zij trots op zijn en wat zij
opgebouwd hebben, hun gezin, afgenomen. Vrouwen worden heel boos, als zij
moeten gaan doen wat volgens de ambtenaar goed voor hen is.Er is vandaag opgemerkt dat er sociale en medische redenen kunnen zijn
om niet te hoeven solliciteren. Het is echter een maatschappelijk vraagstuk.
Een vrouw wil het recht hebben om haar eigen kind op te voeden, ook als dat
kind ouder dan vijf is. Het is heel merkwaardig dat in de Algemene nabestaandenwet
dat recht wel erkend is. Daarin gaat men ervan uit dat een kind onder de achttien
de zorg van de ouder nodig heeft. Waarom moet een vrouw met een kind ouder
dan vijf jaar ingevolge de bijstandswet dan wel solliciteren? Het gaat om
het recht om je eigen kind te kunnen opvoeden, en het recht om een behoorlijk
inkomen te hebben middels een betaalde baan. Deze combinatie zouden vrouwen
graag op politiek niveau willen bespreken. Daar zou ook een luisterend oor
moeten zijn voor de wens om bijvoorbeeld de zorgarbeid in mindering te brengen
op de betaalde-arbeidsverplichting. Ook zou hetgeen die vrouwen bijverdienen
op de arbeidsmarkt, wezenlijk iets moeten opleveren in hun portemonnee. Dat
is de wens van vrouwen: zij willen dolgraag voor een deel op de betaalde-arbeidsmarkt
functioneren.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) heeft het gevoel dat er sprake
is van een misverstand. Het is niet zo dat vrouwen in de bijstand hun kinderen
niet zouden mogen opvoeden. De Kamer vindt het juist heel goed, als dat gebeurt.
Het is alleen de vraag of aan het feit dat iemand alleenstaand ouder in de
bijstand is, de consequentie moet worden verbonden dat hij of zij helemaal
niets kan doen in de sfeer van betaald werk. Welnu, de Kamer vindt dat men
in beginsel betaald werk moet verrichten. In de regel zullen die mensen parttime
werken. Daardoor raken zij de binding met de arbeidsmarkt niet kwijt. In het
debat in de Kamer is naar voren gekomen dat juist alleenstaande ouders met
opgroeiende kinderen aangewezen zijn op het werken in deeltijd. Zeer onlangs
is door de Kamer geregeld dat die mensen ook voor een vrijlating van het inkomen
dat zij verdienen, in aanmerking komen. Dat is de vrijlating, zoals die ook
geldt voor alleenstaande ouders met kinderen jonger dan vijf jaar. Voor een
groot deel is het dus al anders geregeld dan mevrouw Van den Heuvel zojuist
schetste.De heer Marijnissen (SP) meent dat mevrouw Van den Heuvel het
bij het rechte eind had.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) vraagt of er twee maanden geleden
nu wel of niet een wet is aangenomen.De heer Rosenmöller (GroenLinks) merkt op dat het vandaag,
net als gisteren en eergisteren, gaat om de sollicitatieplicht voor alleenstaande
ouders. De Kamer moet recht doen aan de wet en de geest van de wet. Daarom
moet zij mensen hun bezwaren tegen de wet ook ruiterlijk laten uiten.De heer Herrema wil nog even reageren op de opmerking van mevrouw
Van Blerck. Hij heeft een praktijkvoorbeeld uit Noordwijk. Een alleenstaande
vrouw met een kind heeft een sollicitatieplicht voor een deeltijdbaan van
26 uur, maar wordt vervolgens gedwongen om zich volledig in te schrijven bij
het arbeidsbureau. Op straffe van een sanctie moet zij een fulltimebaan aanvaarden,
terwijl zij alles heeft gedaan om werk te krijgen. In een aantal gemeenten
is het echter de praktijk dat mensen gedwongen worden om voltijds te werken.
Die gemeenten gaan voor een volledige uitstroom. Intussen moet de vrouw om
hier onderuit te komen, bij artsen te rade gaan voor een verklaring. Is dat
nu de manier om de sociale diensten te stimuleren om over uitstroom te gaan
praten? Dat kan toch niet de bedoeling zijn? Op die manier wordt alleen het
dossier mooi gemaakt.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA) merkt op dat de commissie al
eerder heeft kunnen beluisteren dat bij de uitvoering niet helemaal duidelijk
is geworden wat de Kamer tot vier keer toe tijdens de debatten bedoeld heeft.
Dat is dus een punt waar aandacht aan besteed zal moeten worden.De heer Herrema bevestigt dat daar erg veel duidelijkheid voor
nodig is.Op de vraag van mevrouw Van Blerck of hij een verbetering heeft bemerkt,
antwoordt spreker dat dit vanuit de invalshoek van de bijstandsgerechtigden
niet het geval is. Alle sociale diensten zijn aan het reorganiseren en zijn
bezig met het invoeren van allerlei nieuwe wetten. De aandacht voor de klant
is tijdens dat proces alleen maar achteruitgegaan. Ook de afhandeling van
de aanvraag van voorzieningen duurt langer. En daardoor ontstaat dit soort
problemen. Of er in de toekomst een verbetering zal optreden, kan de heer
Herrema niet garanderen. Hij heeft wel hoge verwachtingen van het nieuwe loket
voor werk en inkomen, dat er in het jaar 2000 moet komen. De huidige bijstandsgerechtigden
hebben daar echter geen boodschap aan. Om voor hen een verbetering te realiseren,
moeten er verbeteringen in het huidige systeem aangebracht worden.De heer Van Gent waarschuwt voor de beruchte armoedeval die
kan openklappen, als vrouwen erop vooruit willen gaan. Door f 100 meer
te verdienen, gaan ze er soms op achteruit. Door allerlei regelingen vallen
ze terug; ze schieten er financieel niets mee op. Daar moet veel aandacht
aan besteed worden, wat voor beleid er ook nog geformuleerd wordt.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66) merkt op dat mensen bij de uitstroom
vaak op tijdelijke banen zijn aangewezen. Zij heeft begrepen dat het systeem
van de nieuwe Algemene bijstandswet grote problemen oplevert voor flexibel
werken. Wat zijn de ervaringen van de aanwezigen op dit punt? Hoe kan hier
eventueel verbetering in aangebracht worden?Mevrouw Rückert gaat wel eens met bijstandsmensen naar
de politiek in Arnhem. Die mensen hebben een halve baan en een halve uitkering.
Daarmee is de ramp compleet. Als er geld verdiend is, moet dat opgegeven worden
en wordt dat bedrag de maand daarna gekort. Als de maand daarna minder verdiend
wordt, bijvoorbeeld doordat men flexwerk doet, is het geld van de maand daarvoor
echter al weg. Het gat is niet meer te overbruggen, want er is geen regeling
waardoor men iets van de verdienste mag houden. De mensen redden het niet
op die manier; ze hebben niet eens geld om te eten, te drinken en dergelijke,
terwijl ze ook nog eens moeten werken.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66) vindt dit verhaal niet helemaal
duidelijk. Is het zo dat men, als men geen werk meer heeft, opnieuw een bijstandsuitkering
moet aanvragen? Duurt dat een tijd en heeft men daarom geen geld? Of is er
een andere reden? Mevrouw Rückert merkt op dat een uitkering achteraf wordt
betaald. Als men z'n inkomstenbriefje inlevert, moet men zeggen wat men die
maand verdiend heeft. De ene maand kan men f 1000 bijverdienen; de volgende
maand f 600. Men heeft die f 1000 echter al uitgegeven, terwijl
men de maand daarop met f 600 zit. Het loopt gewoon niet.De voorzitter vraagt of dit met de berekeningssystematiek te
maken heeft.Mevrouw Rückert antwoordt dat de berekeningssystematiek
zo ingewikkeld is dat zij tijden bezig is geweest, voordat zij snapte hoe
die in elkaar zat. De klanten die het aangaat, weten het vaak beter dan de
mensen die de systematiek moeten toepassen. Spreekster gaat ook naar de sociale
dienst om te vertellen tegen welke problemen zij aanloopt en om te vragen
of het niet anders kan. Zij krijgt dan te horen dat het allemaal wel erg ingewikkeld
in elkaar zit en dat men dat ook niet wist. De mensen krijgen hun uitkering
dan ook niet aan het einde van de maand, want dan is de sociale dienst er
nog niet achter wat er nu weer allemaal opgeteld en afgetrokken moet worden.
Het is gewoon een rommeltje.De heer Ramaekers ondersteunt dit verhaal. Mensen die naast
hun uitkering tijdelijk werk, flexibel werk of freelance werk hebben, krijgen
altijd te maken met een zeer gecompliceerde berekening en verrekening. Een
nadeel voor de uitkeringsgerechtigden is dat zij, als ze een maand meer verdiend
hebben dan hun uitkering, dit meteen mogen inleveren. Als ze daarna echter
een maand minder verdienen dan hun uitkering, moeten ze twee of drie maanden
wachten, voordat zij hun geld van de sociale dienst zien.Mevrouw Sytema vindt het raar dat het mensen eigenlijk alleen
maar moeilijk gemaakt wordt, als ze eigen initiatief tonen en werk gaan zoeken.
Als zij een tijdelijke baan hebben gevonden, is het lastig om die aan te nemen.
Een aantal gemeenten doet namelijk niets met de vrijlatingsregeling, waardoor
die mensen alles moeten inleveren. Eigen initiatief moet juist beloond worden.
Daarom moet de vrijlatingsregeling weer terug naar het centrale niveau.De heer Ypma voegt hieraan toe dat hij het in zijn raadsliedenpraktijk
vaak meemaakt dat mensen in die situatie te veel ontvangen bijstand bruto
moeten gaan terugbetalen. En dan worden zij dubbel gestraft voor wat zij hebben
gedaan.De heer Van Gent merkt nog op dat, als het baantje langer dan
drie maanden duurt, men dan een nieuw dossier moet hebben en dus alle formulieren
weer moet gaan invullen, met alle moeite van dien. Dat moet men namelijk ook
doen, als men de Nederlandse taal slecht beheerst en zo.Mevrouw Van Zijst merkt op dat de groepen van «De arme
kant van Nederland» zich natuurlijk ook inzetten voor mensen die «uitstromen»
naar vrijwilligerswerk. Zij letten daarbij sterk op de begeleiding door welzijnskoepels
en vrijwilligersvacaturebanken. Er is sprake van een hoge tijdsdruk en er
is soms maar één professioneel medewerker beschikbaar. Zij vraagt
zich derhalve af hoe dit in de toekomst zal gaan lopen en kondigt aan dat
haar organisatie daar waakzaam mee om zal gaan.De voorzitter vraagt of iedere cliënt bij de sociale dienst
weet in welke categorie hij of zij is ingedeeld. Mevrouw Blanksma antwoordt dat die categorie tegenwoordig op
een specificatie wordt vermeld. Men vindt dat niet altijd even leuk. Er heeft in Zaanstad een debat over vrijwilligerswerk plaatsgevonden,
waarbij de sociale dienst enkele signalen heeft meegenomen teneinde die om
te vormen tot beleid. Zij vraagt zich af hoe men in de toekomst zal omgaan
met al die uitkeringsgerechtigden die vrijwilligerswerk doen in bijvoorbeeld
buurt- en opbouwwerk. Afgezien van het feit dat die vrijwilligers de bezuinigingsrondes
in bepaalde gemeenten opvullen, zijn er vrouwen die dat vrijwilligerswerk
heel goed doen, maar die voorzien dat zij daar als gevolg van de sollicitatieplicht
mee zullen moeten stoppen. Mevrouw Blanksma vindt dat een uitkeringsgerechtigde
die goed functioneert in het vrijwilligerswerk, daarmee door moet kunnen gaan.
Daar moet men verder niet aankomen, ook niet met een sollicitatieplicht.De heer Herrema wijst op een onderzoek van CNV/FNV naar het
bijverdienen in de bijstand. Voor een deel van de problemen is een oplossing
gevonden via de nieuwe verruiming van de vrijlatingsregeling, maar het is
niet afdoende geregeld. Voorts is het ingewikkelder geworden, omdat mensen
nu soms onder de gemeente en soms onder landelijke regeling vallen. Spreker
biedt de aanwezigen een samenvatting van dit onderzoek aan en wijst erop dat
heel veel gemeenten inmiddels wel een soort vrijlatingsregeling hebben, maar
dat daar dan weer heel veel voorwaarden aan worden gesteld. Zo is er, wat
de contractduur betreft, bijvoorbeeld sprake van een minimumbepaling van 16
uur. Ook worden er voorwaarden gesteld aan het soort werk. Kortom, ook hier
is sprake van extra regelgeving, ingewikkeldheid, niet gebruik, enz. Er moet
derhalve worden gestreefd naar een vereenvoudiging en een vermindering van
de drempels. De bedoeling was immers om de uitstroom te bevorderen en daar
is een financieel voordeeltje gewoon altijd een onderdeel van.De heer Ramaekers merkt op dat de heer Van Dijke ervan uitgaat
dat het vaak in gesprekken met cliënten tot een categorisering komt.
De praktijk is echter juist dat het arbeidsbureau de categorisering vaststelt,
en niet zozeer de sociale dienst. Cliënten worden overigens niet goed
geïnformeerd over nieuwe categorieën of een andere fasering. Spreker
wijst voorts op het probleem dat de samenwerking en de koppeling tussen het
arbeidsbureau en de sociale dienst in de praktijk te wensen overlaten. Zo
kan de sociale dienst een andere inschatting van iemands capaciteit maken
dan het arbeidsbureau.De voorzitter stelt voor om de laatste tien minuten van het
gesprek te gebruiken voor onderwerpen die beslist nog even aan de orde moeten
komen.Mevrouw Blanksma wijst erop dat het voor de cliënten niet
altijd duidelijk is wat het vrij te laten vermogen is. Welke regels gelden
voor een zekere vorm van spaarzin? Telt de begrafenisverzekering mee voor
het eigen vermogen? Welke regels gelden bij kwijtschelding voor het eigen
vermogen? Welke regels gelden bij de bijzondere bijstand voor het eigen vermogen?
Kortom, het is een ondoorzichtige wirwar van regelgeving. Zij wijst ook op
de brief hierover die inmiddels naar de Kamer is gezonden.Voorts wil mevrouw Blanksma kwijt dat haar organisatie zich erg boos heeft
gemaakt over de aankondiging van de wet boeten. Ook daarover heeft zij de
Kamer een brief gezonden. Het is voor de meeste bijstandsgerechtigden ondenkbaar
en niet begrijpelijk – en het verhoogt de agressie – als er bij
het niet inleveren van het rechtmatigheidsformulier automatisch beboet gaat
worden.De heer Peters wil nog iets opmerken over de fasering, de categorisering
en het maatwerk. Het Jongerenplatform heeft de indruk dat, ondanks
de beroepsprocedures, de rechtspositie van de klanten ondergesneeuwd is in
nogal wat regelgeving. Dat dreigt zelfs steeds meer te marginaliseren. Klanten
kunnen zich niet verzetten tegen de aan hen toegewezen categorie en hebben
vrij weinig handvatten om daartegen in beroep te gaan. Bij het maatwerk is
dat probleem nog groter. Er kan alleen beroep worden aangetekend tegen de
regels en niet tegen het feit dat een ambtenaar te weinig maatwerk heeft geleverd.
Dat aspect is tot nu toe onderbelicht in de wet- en regelgeving.De heer Ypma wil namens de sociaal raadslieden nog twee signalen
afgeven. De jongerennorm voor thuiswonende jongeren is afgestemd op de kinderbijslagnorm.
Kinderbijslag is echter nooit een voorziening geweest die voldoende was voor
de noodzakelijke kosten van levensonderhoud. Het is een bijdrage in die kosten.
In de praktijk is dan ook gebleken dat jongeren het daar niet mee kunnen redden.Voorts heeft de LVSR gemerkt dat deurwaarders door de onduidelijkheden
rondom de verschillende gemeentelijke normen, de toeslagen en de bijstandsnormen
met dezelfde problemen zitten. Zij weten het ook allemaal niet meer en gaan
bij het hanteren van de beslagvrije voet dan maar uit van de rijksnormen.
Daardoor vallen de toeslagen die gemeenten geven in aanvulling op de 50–70%,
helemaal onder het beslag. Dat is heel fijn voor de schuldeisers maar niet
voor de mensen om wie het gaat. Hoewel de Koninklijke vereniging van gerechtsdeurwaarders
inmiddels heeft toegegeven dat er sprake is van een onwenselijke situatie,
laat de praktijk als gevolg van de onoverzichtelijke systematiek nog steeds
te wensen over. Dit probleem geldt overigens niet alleen voor mensen in de
bijstand, maar ook voor alle andere mensen die op het minimumniveau zitten.
In hun geval zal immers ook een bijstandsnorm moeten worden vastgesteld door
een deurwaarder. Daar is geen sociale dienst bij betrokken. Kortom, in de
praktijk bestaan er op dat punt nogal vervelende problemen.Mevrouw Van den Heuvel wil nog even ingaan op het vermogen.
De Werkgroep EVA merkt steeds meer dat vrouwen met een tijdelijk baan proberen
een bedrag te reserveren voor later, omdat zij geen aanvullend pensioen hebben
opgebouwd. Zij doen dat bijvoorbeeld door middel van een spaarsysteem. Op
het moment dat die vrouwen weer een uitkering ontvangen, hebben zij dan een
eigen vermogen opgebouwd. Zij moeten vervolgens weer gaan leven van dat deel
dat zij gespaard hebben voor hun aanvullend pensioen. Is erover nagedacht
dat de hele privatisering en de stimulans om je maar bij te verzekeren, niet
parallel lopen met de systematiek van de bijstandswet?De heer Ramaekers zegt in reactie op de opmerking van mevrouw
Van Blerck, dat deze zitting beter aan het eind van het jaar gehouden zou
kunnen worden, dat hij liever gezien had dat deze zitting misschien twee of
drie jaar eerder gehouden was. Dan had men zich veel ellende kunnen besparen!De voorzitter deelt mee dat er binnen afzienbare tijd een overleg
met de minister zal plaatsvinden. De informatie die tijdens de hoorzittingen
is verstrekt, zal worden meegenomen in dat overleg over de nieuwe Algemene
bijstandswet. Zij dankt de aanwezigen voor hun komst en voor de informatie.Sluiting 14.10 uur. XNoot1Samenstelling: Leden: Doelman-Pel (CDA), Biesheuvel (CDA), Vliegenthart
(PvdA), ondervoorzitter, De Jong (CDA), voorzitter, Scheltema-de Nie (D66),
Van Middelkoop (GPV), Schimmel (D66), Rosenmöller (GroenLinks), Van Zijl
(PvdA), Bijleveld-Schouten (CDA), Middel (PvdA), Van Hoof (VVD), Noorman-den
Uyl (PvdA), Vreeman (PvdA), Adelmund (PvdA), Dankers (CDA), Giskes (D66),
Marijnissen (SP), Essers (VVD), Van der Stoel (VVD), Van Dijke (RPF), Bakker
(D66), Klein Molekamp (VVD), Van Blerck-Woerdman (VVD) en R. A. Meijer (Groep
Nijpels).Plv. leden: Soutendijk-van Appeldoorn (CDA), Th. A. M. Meijer
(CDA), Sterk (PvdA), Terpstra (CDA), Van Rooy (CDA), Van der Vlies (SGP),
Fermina (D66), Rabbae (GroenLinks), Van der Ploeg (PvdA), Wolters (CDA), Dijksma
(PvdA), M. M. H. Kamp (VVD), Kalsbeek-Jasperse (PvdA), Van Nieuwenhoven (PvdA),
Apostolou (PvdA), Ten Hoopen (CDA), Van Boxtel (D66), vacature CD, J. M. de
Vries (VVD), B. M. de Vries (VVD), Leerkes (U55+), Van Vliet (D66), Hofstra
(VVD), Hoogervorst (VVD) en Nijpels-Hezemans (Groep Nijpels). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25271-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl