Indonesië; Brief minister over de resultaten van de effectiviteit van de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking in Indonesië
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26049, nr. 44

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

15-07-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

26049 nr. 44

29-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamSamenvattingInleidingWat zijn destijds de beweegredenen geweest voor de gekozen
inrichting van het bilaterale programma?Wat zijn de tot nu toe behaalde resultaten van de programma's
waar Nederland een bijdrage aan levert?Partnership for Governance ReformVoorgeschiedenisBeoogde doelstellingenBereikte doelstellingenKnelpunten/leerpuntenIndonesian Water Resources and Irrigation Reform Implementation
Programme (IWIRIP)VoorgeschiedenisBeoogde doelstellingenRealisatie doelstellingenKnelpunten/leerpuntenKecamatan Development Programme (KDP)VoorgeschiedenisBeoogde doelstellingenRealisatie doelstellingenKnelpunten/leerpuntenSchool Improvement Grant Programme (SIGP)VoorgeschiedenisBeoogde doelstellingenRealisatie doelstellingenKnelpunten/leerpuntenWat is de relatie tussen de genoemde resultaten en de
keuze van Nederland voor financiering via het multilaterale kanaal?Partnership for Governance ReformIndonesian Water Resources and Irrigation Reform Implementation
Programme (IWIRIP)Kecamatan Development Project (KDP)School Improvement Grant Programme (SIGP)ConclusieOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26049Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 59 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 049Indonesiënr. 44BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKINGAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 juni 2004Hierbij heb ik de eer u de resultaten aan te bieden van mijn inventarisatie
van de effectiviteit van de Nederlandse Ontwikkelingssamenwerking in Indonesië
via multilaterale kanalen over de periode 2000 tot heden. Hiermee doe ik mijn
toezegging gestand, gedaan tijdens het overleg met de vaste commissie voor
Buitenlandse Zaken over de notitie «Aan Elkaar Verplicht, Ontwikkelingssamenwerking
op weg naar 2015» (TK 2003–2004, 29 234, nr. 1) op 17 november
2003.SamenvattingDe Nederlandse bilaterale ontwikkelingssamenwerking in Indonesië
wordt grotendeels via multilaterale kanalen ingevuld. De redenen voor deze
keuze in 2000 waren gelegen in grotere effectiviteit en duurzaamheid van Nederlandse
ontwikkelingssamenwerking in Indonesië, betere bescherming van OS-fondsen
tegen corruptie, schaalvoordelen en hefboomwerking in de beleidsdialoog door
aansluiting bij lopende programma's van grote omvang en een toegevoegde waarde
in de multilaterale programma's met betrekking tot kennis en de soort financiering.
De resultaten van deze invulling van het OS-programma zijn na vijf jaar bemoedigend
te noemen. Bereikt is: versterking van (gemeenschaps)instituties op het gebied
van corruptiebestrijding, meer transparantie van bestuur, versterking van
gedecentraliseerde dienstverlening, versterking van de capaciteit en zelfstandige
besluitvorming van lokale gemeenschappen op het gebied van rurale infrastructuur,
basisonderwijs en gender. Daarmee heeft de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking
in Indonesië bijgedragen aan armoedebestrijding, grotere voedselzekerheid
en niet ten laatste aan de ondersteuning van de noodzakelijke hervormingen.Kanttekeneningen zijn er ook: programma's gericht op de ondersteuning
van de hervormingen komen onder druk in een politiek klimaat dat steeds minder
hervormingsgezind is. Voorts is, als onderdeel van grote multilaterale programma's,
de Nederlandse zichtbaarheid kleiner. Dat heeft echter ook voordelen
als het gaat om activiteiten als bestuurshervormingen, die raken aan gevestigde
belangen en als het gaat om activiteiten in gebieden zoals Atjeh, Molukken
en Papoea.Om er toch voor te zorgen dat Nederlandse kennis (bij instituties, consultants
en onderzoeksinstellingen) wordt betrokken bij de grootschalige programma's
van de multilaterale organisaties in Indonesië, is bij de Wereldbank
een Nederlands Trustfund ingesteld waarmee technische assistentie in de door
Nederland meegefinancierde programma's kan worden verstrekt, volgens een vraaggerichte
procedure.Met betrekking tot de Nederlandse OS-inspanningen in Indonesië concludeer
ik dat de ingeslagen weg wordt voortgezet maar niet zonder een kritische houding
ten aanzien van onze Indonesische counterparts en onze multilaterale partners.InleidingNederland leidt zijn middelen voor bilaterale ontwikkelingssamenwerking
in Indonesië vooral via het multilaterale kanaal. De effectiviteit van
de hulpprogramma's via het multilaterale kanaal wordt langs de volgende deelvragen
beantwoord:1. Wat zijn destijds de beweegredenen geweest voor de gekozen inrichting
van het bilaterale programma?2. Wat zijn de tot nu toe behaalde resultaten van de programma's waar
Nederland een bijdrage aan levert?3. Wat is de relatie tussen de genoemde resultaten en de keuze van Nederland
voor financiering via het multilaterale kanaal?In de conclusie wordt een algemeen oordeel gevormd over de effectiviteit
van de inrichting van het Nederlandse OS-programma in Indonesië.Naast interne dossiers en correspondentie over de inrichting en uitvoering
van het OS-beleid in Indonesië, zijn voor deze inventarisatie tevens
interviews afgenomen met interne en externe betrokkenen (Wereld Bank; UNDP;
Asian Development Bank; het Indonesische Social Monitoring
and Early Response Unit; HIVOS; het Indonesische Ministerie van Planning
Bappenas) en zijn de geïnventariseerde programma's bezocht door interne
en externe betrokkenen.Wat zijn destijds de beweegredenen geweest voor de gekozen
inrichting van het bilaterale programma?De toenmalige Indonesische regering verbrak de OS-relatie met Nederland
in 1992. Na de vrije verkiezingen in 1999 besloten beide landen, in de context
van een diep ingrijpend, uitermate complex en veelomvattend veranderingsproces,
hun bilaterale ontwikkelingssamenwerkingsrelatie in 2000 weer te herstellen.
Aanvankelijk was dit voor een beperkte duur ter ondersteuning van het transitieproces.
Tijdens een bezoek aan Indonesië van de toenmalige minister voor Ontwikkelingssamenwerking
werd besloten om de ontwikkelingsprogramma's volgens het principe van de sectorale
benadering in te vullen. Tijdens een daaropvolgende hoogambtelijke missie
werd overleg gevoerd met het Indonesische Ministerie van Planning (Bappenas),
met de plaatselijke vertegenwoordigingen van de Wereldbank, United Nations
Development Programme (UNDP), de Asian Development Bank (ADB), alsmede met
andere belangenpartijen. Op basis hiervan werd de hoogte en invulling van
het OS-programma bepaald voor 2000. Conform de door Indonesië aangegeven
prioriteiten sloot Nederland zich aan bij OS-programma's, vormgegeven volgens
de sectorale benadering, toegespitst op de sectoren Basisonderwijs, Waterbeheer, steun aan initiatieven op gemeenschapsniveau oftewel «Community Recovery» en Goed Bestuur.De redenen om OS-programma's via het multilaterale instrument te kanaliseren
waren:– effectiviteit en duurzaamheid van de OS-inspanningen. Toen de
Nederlandse OS in Indonesië in 1992 plots moest worden afgebroken, lieten
we een landschap achter van honderden projecten. In totaal waren 150 Nederlandse
specialisten hierin actief. Ten tijde van de hervatting van de OS-relatie
met Indonesië in 2000 was de centrale doelstelling een bijdrage te leveren
aan duurzame armoedebestrijding op de meest effectieve manier. Indonesië
en Nederland besloten dit in te vullen volgens het principe van de sectorale
benadering. In Indonesië zijn het vooral de multilateralen die hun bijdragen
via de sectorale benadering besteden en spelen daardoor een cruciale rol in
de beleidsdialoog in die sectoren in Indonesië. Wereldbank en UNDP hadden
reeds partnerschapsvormen met de Indonesische overheid en civil-society ontwikkeld,
waarbij maximaal recht werd gedaan aan de gedachte van betrokkenheid en ownership
van lokale overheden, NGO's en stake-holders in het algemeen. Donoren werden
toen verzocht in die partnerschappen te participeren. Nederland koos daarvoor.
Door op de rijdende trein van reeds lopende multilaterale programma's te springen,
was er meteen de effectiviteit (zie belang daarvan voor sector basisonderwijs,
waar snel ingrijpen toen cruciaal was) en zat Nederland direct in de gekozen
sectoren aan tafel. De Nederlandse OS in Indonesië profiteerde van de
hefboomwerking van de tientallen malen grotere programma's van de multilateralen,
hetgeen uiteraard de effectiviteit en onze rol in de beleidsdialoog aanzienlijk
versterkte (op een economie van 230 miljoen mensen valt het huidige OS-volume
van € 45 miljoen immers nauwelijks op);– voorkomen van corruptie bij Nederlandse OS. Indonesië kwam
in 1998 uit een periode van 32 jaar Soeharto-regime. In die periode was corruptie
structureel geworden en waren de instituties van rechtszekerheid en accountability
geheel uitgehold. Indonesië is nog steeds, volgens International Corruption
Watch, één van 's werelds meest corrupte landen. Het leiden
van OS-fondsen via de Indonesische overheid brengt dan ook een aanzienlijk
risico met zich mee. Via de multilateralen ondersteunt Nederland in de gekozen
sectoren het Indonesisch beleid en is Nederland betrokken in de dialoog met
Indonesische overheid en stakeholders over dat beleid. De Nederlandse fondsen
zijn ingebed in programma's waarin corruptiebestrijding en -preventie expliciet
zijn opgenomen. De informatie die ten grondslag lag aan de informatie over
corruptie bij programma's voor basisonderwijs (juli 2003) waren gebaseerd
op de eigen monitoring van dat programma en in het daaropvolgend onderzoek
kon de aard en omvang minutieus worden achterhaald;– flexibiliteit in de OS inspanningen. Vóór de financieel-monetaire
crisis in Azië was Indonesië korte tijd een middeninkomensland.
De gebeurtenissen tijdens de politieke en economische crisis in 1997/1998
leidden tot snelle en aanzienlijke inkomensdaling, waardoor Indonesië
onder de criteria viel van zachte loketten als IDA en ADF. De OS-relatie werd
in 2000 in principe aangegaan voor een periode van vijf jaar, ervan uitgaande
dat Indonesië de eigen ontwikkelingsprioriteiten daarna uit eigen begrotingsmiddelen
kon financieren (transitieperiode). Tevens was het in 2000 geheel onzeker
in welke richting de politieke ontwikkelingen in Indonesië zouden gaan.
Uitgangspunt was om zoveel mogelijk flexibiliteit te houden ten aanzien van
de OS-activiteiten. Bovendien spelen in de veel grotere programma's van de
Wereldbank en van de VN-organisaties schaalvoordelen; – toegevoegde waarde Nederlandse OS. Bij de keuze van de sectoren
destijds is gekeken naar de toegevoegde waarde die Nederland heeft in Indonesië
ten opzichte van andere donoren. Daarbij speelde uiteraard de in Nederland
op die sectoren aanwezige kennis. Maar ook met betrekking tot de soort financiering
is er sprake van een toegevoegde waarde: een groot deel van de fondsen van
donoren is in de vorm van zachte leningen. Ook de Wereldbank (IBRD en IDA)
werkt met leningen en kredieten. Dat geldt zelfs voor pure armoedebestrijdingsprogramma's
(zoals die voor het basisonderwijs) en activiteiten in het kader van goed
bestuur. Nederland kan met z'n schenkingsfinanciering de soort financiering
van deze programma's voor pure armoedebestrijding en goed bestuur aantrekkelijker
maken en bovendien kwalitatief versterken.Wat zijn de tot nu toe behaalde resultaten van de programma's
waar Nederland een bijdrage aan levert?Een jaar na de hervatting van de Nederlandse OS is de Tweede Kamer een
brief (TK 2001–2002, 26 049, nr. 39) toegegaan inzake de prestatiemeting
ontwikkelingssamenwerking Indonesië. Destijds ging het om een net opgestarte
OS-relatie waarvan de prestaties moesten worden gemeten. Het structurele effect
van de verschillende programma's was nog moeilijk meetbaar. In de afgelopen
jaren zijn tussentijdse evaluaties en monitoringsrapporten uitgebracht waardoor
een beter beeld is ontstaan van de verschillende programma's waaraan Nederland
een bijdrage levert.In de hier volgende beoordeling van behaalde resultaten in de meest gezichtsbepalende
programma's zal per programma het volgende worden vastgesteld: voorgeschiedenis;
beoogde doelstellingen; realisatie doelstellingen; knel- en leerpunten. Hierbij
gaat het om de programma's:– «Partnership for Governance Reform» (goed bestuur);– «Indonesian Water Resources and Irrigation Reform Implementation
Programme (IWIRIP)» (waterbeheer);– «Kecamatan Development Programme (KDP)» (community
development);– «School Improvement Grants Program (SIGP)» (basisonderwijs).Deze programma's bepalen circa 60% van de Nederlandse financiële
bijdrage aan sectorprogramma's in Indonesië.Partnership for Governance ReformVoorgeschiedenisNa de val van Soeharto en de overgangsregering van Habibie zag de regering
van president Wahid zich voor de enorme taak gesteld een geloofwaardig bestuur
op te bouwen. President Wahid was serieus gecommitteerd om de problemen aan
te pakken. Tijdens deConsultative Group on Indonesia (CGI) in februari 2000 vroeg de regering uitdrukkelijk om substantiële
steun bij haar hervormingsprogramma. De Wereldbank, ADB en UNDP lanceerden
daarom de suggestie voor een «Partnership for Governance
Reform», waarbij de regering, de belangrijkste multilaterale
en bilaterale donoren samen overeenkwamen om op basis van een gezamenlijk
werkprogramma te trachten genoemde problemen aan te pakken.Nederland ondersteunt sinds juli 2000 het Indonesische «Partnership for Governance Reform». Nederland en de
Europese Commissie zijn daarvan de grootste donoren, gevolgd door het Verenigd
Koninkrijk en Canada. Nederland heeft destijds aanzienlijke financiering in
het programma gestopt omdat democratische hervormingen de eerste prioriteit
was voor post-Soeharto Indonesië. Beoogde doelstellingenDe hoofddoelstelling van het partnerschap is het verlenen van ondersteuning
bij het scheppen van randvoorwaarden waaronder goed bestuur en democratisering
in Indonesië kunnen worden gevestigd. Deze randvoorwaarden kunnen tot
stand worden gebracht door het bevorderen van beleidsdialoog en het ter beschikking
stellen van financiële middelen en technische advisering met als resultaat:– geïnstitutionaliseerde en gereguleerde bestuursprocessen
(breuk met persoonsgebonden structuren);– meer transparantie en verantwoordelijkheid bij beleidsvorming
en uitvoering;– publieke betrokkenheid bij het bestuur;– verhoogde deelname van maatschappelijke organisaties aan de beleidsvorming;– duurzame en werkbare relaties tussen alle overheidsorganen op
basis van een heldere constitutionele juridische basis.Om bovengenoemde resultaten te behalen richt het programma zich op de
volgende zes sectoren: decentralisatie; anti-corruptie; electorale hervorming;
juridische hervormingen; reorganisatie van het ambtenarenapparaat, veiligheid
en politiehervorming.Bereikte doelstellingenHet partnerschap heeft slechts enkele van haar doelstellingen kunnen realiseren.
Dit heeft onder andere te maken met de lastige start van het partnerschap
door politieke strubbelingen in 2001 (kabinetswisselingen, nieuwe president),
een ongunstig politiek klimaat voor hervormingen, een bestuur van het partnerschap
dat niet effectief functioneert en afnemende betrokkenheid vanuit de Indonesische
overheid. Het partnerschap wordt door de overheid nu vooral gezien als forum
voor donoren. Een ander probleem is gebrek aan beheersmatige capaciteit.De Nationale Onafhankelijke Rekenkamer van Indonesië (BPK) heeft
een audit uitgevoerd over de uitgaven van het programma over 2001–2003.
Naar aanleiding van deze audit bracht BPK een kritisch rapport uit over dit
programma. Hierbij bleek dat de helft van de geconstateerde onregelmatigheden
bij 20% van de 38 onderzochte projecten het niet naleven van de eigen partnerschapsregels
en richtlijnen betrof (o.a. niet doelmatig aanwenden van gelden, het niet
meten van projectresultaten, geen heldere visie), maar geen bewezen fraude
werd geconstateerd.Ondanks genoemde kritiekpunten zijn er volgens BPK toch enkele belangrijke
resultaten geboekt, vooral op het gebied van bewustwording. Gedurende de periode
van 2001 tot 2003 zijn er 125 projecten goedgekeurd voor een totaalbedrag
van USD 12,9 miljoen voor activiteiten op het gebied van anti-corruptie, juridische
hervormingen, versterken van de wetgevende lichamen, institutioneel bestuur,
hervorming in openbare diensten, versterken van NGO's, de media, decentralisatie,
hervorming in het algemene verkiezingensysteem en hervorming in de politiesector.BPK geeft aan dat de volgende resultaten geboekt zijn met deze activiteiten:– versterken van gemeenschapsinstituties door bijvoorbeeld een betere
bewustwording van corruptiepraktijken en de gevolgen, op zo'n manier dat de
instituties corruptie te lijf kunnen gaan;– produceren van richtlijnen voor de overheidsadministratie, zoals
een algemene standaard voor openbare diensten. Op deze wijze krijgt het publiek
zicht op bijvoorbeeld de minimumstandaard voor diensten. Voor management en
financieel beheer zijn ook allerlei standaardrichtlijnen geproduceerd
ter bevordering van transparantie en doelmatigheid;– er is een bredere participatie bereikt van de maatschappij, vooral
de academische wereld bij het voorbereiden van conceptwetgeving;– er zijn fora opgericht voor communicatie en informatie om mede
een begin te maken met de hervormingen, zoals onderzoek, seminars, workshops.
Resultaten waren suggesties en aanbevelingen aan de regering.Voorts heb ik u in geïnformeerd (Kamerbrief TK 2003–2004, 26 049,
nr. 43) over de afsluiting van een MoU inzake samenwerking op het terrein
van corruptiebestrijding tussen Nahdlatul Ulama en Muhammadiyah op instigatie
van het partnerschap.Knelpunten/leerpuntenOmgevingsfactoren:– de beleidsomgeving voor het partnerschap is momenteel ongunstig.
De regering Megawati is een compromis tussen hervormers, krachten uit het
(Soeharto-)verleden, TNI, moslimpartijen, etc. Daarmee is politieke en economische
stabiliteit bereikt, maar de prijs die daarvoor wordt betaald is stagnatie
van de hervormingen. Het partnerschap heeft moeite gehad zich hieraan aan
te passen door juist te proberen hervormingen nieuw leven in te blazen;– de onzekerheid vanwege de verkiezingen. Pas na de verkiezingen
zal duidelijk worden of de nieuwe regering het beleid ten aanzien van dit
programma zal ondersteunen of dat de steun nog verder zal afnemen.Meetbaarheid:– veel van het werk gebeurt achter de schermen en de resultaten
(hervormingen) worden niet door het Partnerschap maar door counterparts uitgevoerd.
De bijdrage van het partnerschap is dialoog en middelen;– er is in het verleden sprake geweest van een relatief slechte
monitoring en verslaglegging door UNDP. UNDP erkent dit en probeert samen
met de donoren veranderingen door te voeren in de partnerschapstructuur.Follow-up programma:– met UNDP is afgesproken dat een nieuw uitgewerkt projectvoorstel
aan de donoren gestuurd zal worden, waarin follow up wordt gegeven aan de
uitkomsten van het BPK-rapport en de nog uit te voeren DFID-review;– op basis van dit voorstel (wordt verwacht september 2004) zal
Nederland overwegen opnieuw bij te dragen aan het partnerschapprogramma. Uit
politiek oogpunt blijft Nederlandse financiering gewenst.Daarnaast voert de Inspectie OS (IOB) op dit moment samen met de evaluatiedienst
van UNDP een evaluatiestudie uit naar Governance –
Poverty Linkages. De evaluatie beoordeelt de UNDP governance programma's op doelmatigheid en doeltreffendheid. Voorts
wordt de relatie bestudeerd van deze programma's met armoedevermindering in
zeven landen, waaronder Indonesië. Het rapport wordt eind 2004 verwacht. Indonesian Water Resources and Irrigation Reform Implementation
Programme (IWIRIP)VoorgeschiedenisIn Indonesië is de watersector verdeeld in twee sub-sectoren: drinkwater
en sanitatie (WSS), en waterbeheer en irrigatie (WRMI).De Indonesische autoriteiten wilden eind jaren '90 een breed programma
opzetten ter hervorming van de hele sector «Natuurlijke hulpbronnen»
(milieu, water, bosbouw). Dit is later beperkt tot de sector «Water».
Het decentralisatieproces leidde tot de acceptatie van dit nieuwe beleid in
de WRMI-sector, dat uiteindelijk door Bappenas werd neergelegd in een «brief
van sectorbeleid» (LoSP). De Nederlandse ambassade is een actieve donor
in de WRMI-sector sinds 1999. Opeenvolgende kabinetten ondersteunden de LoSP.
Op basis van de LoSP kwamen de Wereldbank en de Indonesische regering in 1999
«WATSAL» (Water Resources Sector Adjustment
Loan) overeen. In dit overkoepelende hervormingsprogramma werd het
kader vastgelegd waarbinnen het hervormingsgerichte beleid voor waterbeheer
en irrigatie zou worden opgezet. De Wereldbank verbond aan de bestedingen
slechts één conditie: hervorm de watersector. De grootste donoren
van WATSAL zijn Japan, Wereldbank, ADB en de Europese Commissie. De FAO is
in deze gevraagd voor donorcoördinatie.Naar de mening van de Indonesische autoriteiten en de Wereldbank kon Nederland
een belangrijke bijdrage leveren aan ondersteuning van de implementatie van
de hervormingen in de watersector in de vorm van een trustfund. Nederland
heeft in 2001 USD 10 miljoen via een trustfund bij de Wereldbank beschikbaar
gesteld voor het programma «Indonesian Water Resources
and Irrigation Reform Implementation Programme» (IWIRIP). Dit
programma loopt van 2001–2004 in 13 provincies op het niveau van de
provincie of districten binnen de provincie en wordt voor 100% door Nederland
gefinancierd. Het budget is in 2003 verhoogd tot USD 12,5 miljoen.Beoogde doelstellingenHet WATSAL-programma is een poging het waterbeheer en de irrigatie duurzaam
te maken. De duurzaamheid moet leiden tot beëindiging van de buitenlandse
financiering. Probleem is dat Indonesië veel geld steekt in de aanleg
van werken, maar daarna vrijwel niets meer doet aan onderhoud. De vraag aan
donoren om reparaties in de vorm van grootschalige rehabilitatie wordt steeds
weer herhaald. WATSAL en alle onderliggende programma's zijn erop gericht
deze neerwaartse spiraal te doorbreken. Hieraan moeten lokale overheden maar
ook boeren bijdragen. Dit kan door ze meer verantwoordelijkheid en daarmee
zeggenschap te geven. Armoedebestrijding is uitgangspunt van het WATSAL-programma.
Betere irrigatie leidt tot verbeterde inkomens in ruraal zeer arme gebieden.
Beter waterbeheer leidt tot vermindering van een aantal dimensies van armoede
en draagt bij aan het bereiken van meerdere Millenium Development
Goals (MDG).Bij het programma IWIRIP gaat het specifieker, binnen het kader van WATSAL,
om gelden voor opbouw van expertise en capaciteit door het vergroten van zeggenschap
van boeren bij irrigatiebeheer en meer betrokkenheid van belangenpartijen
bij het waterbeheer. Op het gebied van irrigatie zijn specifieke doelstellingen:– herdefinitie van taken en verantwoordelijkheden voor instellingen
die zich met irrigatiebeheer bezighouden; – versterken van de watergebruikersgroepen (WUA: Water Users Associations);– overdracht van irrigatiemanagement;– herstructureren van financiën voor irrigatiemanagement.Op het gebied van waterbeheer zijn specifieke doelstellingen:– opzetten en ondersteunen van stroomgebied beheerorganisaties;– vergroten van plannings- en beheerscapaciteit van waterbeheer
op nationaal en regionaal niveau.Realisatie doelstellingenWATSAL heeft zich bewezen als een krachtig middel omdat het de inspanningen
van de Indonesische overheid richt op watersectorhervormingen. De LoSP en
de decentralisatiewetten vormen immers een integraal onderdeel van WATSAL.
WATSAL heeft bovendien gezorgd voor een betere consultatie met het veld. Voordat
dit programma tot stand kwam was het beleid van de overheid wel gericht op
hervormingen, maar niet op decentralisatie van deze ideeën naar het veld.Met IWIRIP is de overdracht van inhoudelijke en financiële verantwoordelijkheid
daadwerkelijk ondersteund. De huidige decentrale verantwoordelijkheid zorgt
voor een succesvollere uitvoering van het programma dan vroeger onder eerdere
programma's en heeft geleid tot een verbetering in de prestatie en dienstverlening
tegenover lagere onderhoudskosten. De lokale overheid heeft zich op veel plaatsen
gecommitteerd aan de hervorming. Daarnaast zijn de boeren enthousiast over
dit programma, omdat de hervormingen leiden tot beter waterbeheer, met als
gevolg grotere voedselzekerheid en daardoor verminderde armoede. Ook centrale
overheden als Bappenas en Binnenlandse Zaken staan positief tegenover de hervormingen.De voortgang van IWIRIP zag er in 2003 in kwantitatieve termen als volgt
uit:– eind 2003 is het aantal federaties van boerengroepen (watergebruikersgroepen),
verantwoordelijk voor onderhoud en beheer van begrensde irrigatiegebieden,
bijna verdubbeld (van 227 in 2001 tot 406 in 2003);– daarmee is ook het aantal hectaren irrigatiegebied dat door boerengroepen
wordt beheerd evenals het aantal boerengroepen binnen federaties aanzienlijk
gestegen.Knelpunten/leerpuntenDe knelpunten hebben vooral te maken met de decentralisatie van overheidstaken:– de verschillende rollen van nationale-, provinciale-, en districtsoverheden
en andere belangenpartijen zijn nog steeds niet duidelijk omschreven en begrensd;– de overheidsverordening die verantwoordelijkheden van boeren en
lokale overheden vastlegde, kwam in december 2001 tot stand. Deze regeling
stond lokale overheden en boeren toe de financiële controle over fondsen
uit te oefenen. Door weerstand van het ministerie van Waterbeheer, die hierdoor
minder zeggenschap zou krijgen en daardoor over minder geld en macht zou gaan
beschikken, werd in februari 2004 door het parlement amendementen op de Wet
op het Waterbeheer aanvaard. Als gevolg hiervan zal de in december 2001 ingevoerde
«Overheidsregulering op Irrigatie» moeten worden aangepast. De
donoren volgen dit proces kritisch;– ook overheden in sommige provincies voelen nog steeds weerstand
ten aanzien van de juridische autoriteit van boeren;– er is sprake van verkeerde capaciteitsinzet op de verschillende
taken. In het ideale geval zouden de centrale instituties (post-WATSAL)
de rol hebben van beleidsmaker, coördinator en gids. De centrale overheid
zou alleen directe leiding geven. Op dit moment is de overheid op de meeste
niveaus nog niet hierop ingericht. De overheid beschikt echter over te weinig
capaciteit als het gaat om het ontwikkelen van beleid en coördineren
van activiteiten;– een ander decentralisatieprobleem is het vaak voorkomende gebrek
aan vertrouwen tussen belangenpartijen, vooral als ze gedwongen worden samen
te werken;– het aantal samenwerkingsverbanden tussen federaties is minder
gestegen. Hier zouden de programma's zich nog sterker op kunnen richten, zodat
conflicten tussen federaties (bijvoorbeeld allocatieproblemen) kunnen worden
voorkomen;– ook zou er nog meer aandacht moeten komen voor degenen die de
verschillende groepen ondersteunen, de community organizers. Zij zijn vaak
slecht opgeleid, te jong en worden in regio's geplaatst waar ze oorspronkelijk
niet vandaan komen.Kecamatan Development Programme (KDP)VoorgeschiedenisHet Kecamatan Development Programme (KDP) sluit aan op de poging van de
Indonesische overheid om armoede te verminderen in rurale gemeenschappen en
om lokaal bestuur te verbeteren. Het doel van dit programma is om op het niveau
van de lokale gemeenschappen ontwikkeling tot stand te brengen. Dit zou alleen
effectief zijn wanneer er met de lokale overheden een samenwerking tot stand
zou komen. Het KDP begon in 1998 als een driejarig programma met een Wereldbanklening
van USD 280 miljoen om op het niveau van dorpen ontwikkelingsprojecten te
financieren. Het programma is gericht op de armste Kecamatans (sub-districten)
van Indonesië. Het KDP-programma is in de nasleep van de economische
crisis van 1998 vrij breed opgezet. In eerste instantie was het programma
gericht op 20 provincies en 501 kecamatans over het gehele land (60% buiten
Java) en alleen de kecamatans met een hoge graad van armoede. In zijn derde
jaar strekte het programma zijn werking uit tot 22 provincies, 984 kecamatans
en meer dan 28 000 dorpen, met een bereik van ongeveer 35 miljoen mensen.
Het KDP werkt hiermee in bijna 1 op de 4 dorpen in Indonesië. KDP is
vooral een Indonesisch programma en ontvangt het minimum aan buitenlandse
Technische Assistentie (TA). Dit programma is in beheer van het ministerie
van Binnenlandse Zaken en de Wereldbank. Het wordt in alle opzichten beschouwd
als een succes. Er wordt nu gewerkt aan de planning van een derde KDP-fase.
Daarin zal gepoogd worden een apart loket voor onderwijs en water in te brengen.
Het KDP is voor Nederland het grootste programma binnen haar sector Community
Development. Vanaf 2002 heeft Nederland het KDP-programma met schenkingsfinanciering
ondersteund.Beoogde doelstellingenDe doelstellingen van Indonesië, Wereldbank en Nederland zijn hier:– meer democratische en participatieve vormen van lokaal bestuur
ontwikkelen;– inkomensverbetering.Het programma richt zich in haar eerste (afgeronde) en tweede (lopende)
fase op:– kleinschalige rurale infrastructuur;– inkomensgenererende activiteiten op het gebied van bijvoorbeeld
microkrediet en het versterken van vrouwengroepen. Realisatie doelstellingenKwantitatief is er een aantal doelstellingen bereikt waardoor ook iets
over de relatie met kwaliteit gezegd kan worden:– de voorstellen die in het kader van dit project door de gemeenschap
kunnen worden ingediend zijn vaak van goede kwaliteit. Dit komt door het competitieve
element in het programma. Verschillende groepen in een Kecamatan kunnen een
voorstel indienen. Hierover moeten de groepen net zo lang met elkaar discussiëren
tot er een compromis is bereikt en een voorstel is gekozen;– de kracht van dit programma is dat de lokale gemeenschap zelf
het beheer voert over implementatie van projecten. De duurzaamheid van de
projecten lijkt hierdoor groot. Er zijn Kecamatans in 2004 bezocht waar een
eerste KDP-project was voltooid. Bij rurale infrastructuurprojecten is sprake
van goed onderhoud;– de participatiegraad in de in 2004 bezochte dorpsgemeenschappen
is hoog. Er is sprake van een grotere deelname van vrouwen in de tweede fase;– de financiën werden in de bezochte kecamatans transparant
en doelmatig beheerd;– dit betekent een duurzame ontwikkeling van gemeenschappen op een
kostenbesparende manier;– de nationale Indonesische overheid is ondertussen overtuigd van
het belang van dit programma. Ze ziet het als één van de best
lopende programma's en wil meewerken om het KDP nog verder in te bedden in
grotere structuren. Dit blijkt ook uit de substantiële counterpart funding
en matching grants;– vanwege de inzet op lokaal niveau is het risico van fraude kleiner
dan wanneer projecten via nationale overheidskanalen zouden worden gefinancierd.Knelpunten/leerpuntenLeerpunten uit de eerste fase van KDP waren:– verbeteren van training en capaciteitsopbouw bij de belangengroepen
van KDP;– betere gerichtheid op armoedebestrijding;– vergroten van gemeenschapsparticipatie, vooral van vrouwen en
armen;– vergroten van de achterban bij KDP onder de overheidsambtenaren;– verbeterde transparantie, communicatie, sterkere TA en ondersteuning.De meeste leerpunten uit de eerste fase zijn in de tweede fase geïmplementeerd.Belangrijkste leerpunt in de tweede fase KDP is nu dat veel in gang gezette
programma's relevant zijn om tegemoet te komen aan de door gemeenschappen
gevoelde directe noden, zoals een weg of brug. Maar er werd door de kecamatans
niet zozeer gekeken naar andere, net iets minder prioritaire noden die gelenigd
moeten worden om armoede te bestrijden, zoals onderwijs en gezondheidszorg.
Op deze terreinen dient KDP fase 3 meer gericht te worden. KDP 3 zal hiervoor
ook naar een hoger niveau, het districtsniveau, getrokken moeten worden.School Improvement Grant Programme (SIGP)VoorgeschiedenisDe Scholarships and Grants Program (SGP) was
opgezet in antwoord op de crisis 1997/98 en werd op nationale schaal met grote
snelheid geïmplementeerd. De overheid wilde de toegang tot
het onderwijs voor leerlingen uit ook armere bevolkingsgroepen handhaven op
het niveau van voor de crisis. De overheid van Indonesië besteedde daarom
een groot gedeelte van haar ontwikkelingsbudget aan dit programma. Het was
een grootschalig, nationaal programma voor beurzen aan ongeveer 7 miljoen
schoolgaande kinderen en bijdragen aan 60% van de scholen in Indonesië.
SGP ontving aanzienlijke leningen en bijdragen van talrijke donoren. De belangrijkste
waren de Wereldbank, ADB, de Australian Agency for International
Development (AusAID) en de Nederlandse regering. SGP was een programma
voor vijf jaar, dat eind juni 2003 afliep. De fondsen van SGP werden rechtstreeks
vanuit een speciaal fonds naar de scholen gesluisd via de lokale postkantoren.
Noch de provincies, noch de districten kregen met geld te maken. De rol van
de districten bleef beperkt tot de selectie van de scholen aan welke de beurzen
en bijdragen werden verstrekt.Nederland heeft als grootste bilaterale donor via het School Improvement Grants Program (SIGP) vanaf schooljaar 2000/01
circa 100 miljoen Euro bijgedragen aan het SGP. Het SIGP-programma is een
aanvulling op het SGP om de armste scholen van de broodnodige middelen te
voorzien om te kunnen bestaan. Daarnaast heeft Nederland een éénmalige
bijdrage gegeven aan de beurzencomponent in SGP ter vervanging van een deel
van de Wereldbanklening. De Nederlandse bijdragen werden gekanaliseerd via
trustfunds die beheerd werden door de Wereldbank. SGP en SIGP zijn continu
gemonitord en geëvalueerd. Bijna vijf jaar lang heeft de onafhankelijke
organisatie Central Independent Monitoring Unit (CIMU) de doelmatigheid en effectiviteit van het programma gemonitord.
Zij rapporteerde iedere 3 maanden.Beoogde doelstellingenDe doelstellingen van SGP waren het handhaven van het niveau van inschrijvingen
gedurende de crisisperiode via beurzen en het zorgdragen dat de school kon
blijven functioneren door bijdragen.SIGP bestaat uit twee fasen. SIGP 1 had als doelstelling de verbetering
van de leeromgeving door het nemen van praktische maatregelen (bijvoorbeeld
dakreparaties of leermiddelen als schoolbord en krijtjes) voor:– scholen met veel ontheemde kinderen;– scholen die geschaad waren door natuurlijke rampen of regionale
conflicten;– armste scholen in armste districten. SIGP 2 richtte zich vooral
op de armste scholen door daarnaast aan te bieden:– verbetering van management van scholen, trainingen, verbetering
monitoring, betere technische advisering en versterken van inspraak van de
gemeenschap.Realisatie doelstellingenMet betrekking tot SGP kan het volgende worden opgemerkt:– de verwachte grote uitval van scholieren heeft niet plaatsgevonden.
Het blijft natuurlijk de vraag of dit inderdaad aan het SGP te danken is;– de combinatie van beurzen en bijdragen heeft wel een aantoonbaar
groot effect op de schoolinkomsten. Door een betrouwbare inkomstenstroom kunnen
scholen blijven functioneren en zijn schoolgelden op een acceptabel niveau
gebleven.Met betrekking tot SIGP kan het volgende worden opgemerkt: – SIGP gaf bijdragen aan ruim 800 scholen in ruwweg 120 districten
met een totaalbedrag van USD 60 miljoen;– door gebruikmaking van de SGP-regels en haar managementstructuren,
heeft SIGP grotere bijdragen kunnen verstrekken aan scholen in de armste regio's
die zwaar getroffen waren door de crisis;– het SIGP heeft de kwaliteit en veiligheid van de leeromgeving
verbeterd van scholen die niet over voldoende middelen beschikten om door
verwaarlozing onveilige klaslokalen te renoveren en noodzakelijke leermiddelen
aan te schaffen;– daarmee heeft SIGP de fysieke kwaliteit van scholen verbeterd
en bijgedragen aan verbetering van de leerprocessen op school doordat leerkrachten
beter gemotiveerd zijn, er voldoende leermaterialen en boeken beschikbaar
zijn, er minder lesonderbrekingen zijn en er adequate sanitaire voorzieningen
zijn;– SIGP zorgde voor een verbetering van de bereikte resultaten onder
het SGP ten aanzien van beleid, de invoering van nieuwe (school-based) managementstructuren,
financieringsmechanismen en overheidsarrangementen die vanaf 2001 onderdeel
zijn geworden van het gedecentraliseerde bestuurssysteem en van de hervorming
van het onderwijssysteem.In SIGP 2 is nog meer aandacht gegeven aan de versterking van de rol van
het schoolcomité in het management van onderwijsfondsen en van daadwerkelijke
bevolkingsparticipatie bij de besluitvorming over en uitvoering van verbeteringen.Algemeen kan voor beide programma's worden opgemerkt dat belangrijke,
onomkeerbare innovaties geïntroduceerd zijn, zoals de gedelegeerde besluitvorming
en de participatie van de bevolking daarin, de financiering via block grants en grotere transparantie. Het onderwijsbestuur is niet
langer het monopolie van ambtenaren. De SIGP heeft zorggedragen voor betere
sanitatiemogelijkheden en daarmee voor een gezondere leeromgeving en beide
programma's hebben de genderdoelen bereikt. Meer dan de helft van de beurzen
was bestemd voor meisjes.Knelpunten/leerpuntenAllereerst kan gezegd worden dat de effectiviteit van de programma's heel
hoog was, omdat gelden direct ten behoeve kwamen van de begunstigden, die
meebeslisten over de besteding ervan. Bij SIGP 1 was de overheid aanvankelijk
minder positief tegenover het instrument van de onafhankelijke monitor die
als het ware over de schouder meekeek en die in eerste instantie rapporteerde
aan donoren. Bovendien bleek in de loop van het programma dat deze manier
van rapporteren niet bevorderlijk was voor een effectief programmamanagement.
Daarom is bij SIGP 2 besloten dat CIMU op alle niveaus (school, district,
centraal) aan de overheid zou rapporteren met kopieverlening van het rapport
voor de centrale overheid aan donoren. Op deze wijze kon op school-, district-
en managementniveau sneller worden gereageerd en werd de overheid meer betrokken.
Verder werden de selectiecriteria voor scholen die in aanmerking kwamen voor
gelden niet overal consequent en transparant toegepast. Bovendien beschikten
de districten vaak over onvoldoende gedetailleerde informatie om de juiste
keuzes te kunnen maken. Niettemin is vastgesteld dat vrijwel alle scholen
die een subsidie hebben ontvangen aan de criteria voldeden.Door de met een «big bang» in 2001 ingevoerde decentralisatie
is aanvankelijk een grote onduidelijkheid ontstaan over de rol, bevoegdheden
en verplichtingen van het districtsbestuur waardoor het management op lokaal
en districtsniveau niet altijd even efficiënt en makkelijk was. Dit verbeterde
gedurende de implementatie van beide programma's. In de opzet
van het gehele programma zijn vanaf het begin maatregelen ingebouwd om het
risico van corruptie en verdwijning van gelden bestemd voor scholen terug
te dringen en om onregelmatigheden in de uitvoering van het programma te signaleren
en aan te pakken. Deze maatregelen zijn effectief gebleken. Ik heb u hierover
bericht op 5 februari 2004 (TK 2003–2004, 29 200, nr. 60).In het begin waren donoren vooral gericht op goede functionering van de
programma- mechanismen. Doordat er een effectief mechanisme was ontstaan voor
de monitoring van het programma kon de aandacht van de donoren zich verleggen
naar meer dialoog met de overheid over meer beleidsmatige prioriteiten, zoals
de kwaliteit van het onderwijs, verbetering van het «school based management»
en de bevolkingsparticipatie daarin, gender zaken en een anti-corruptiebeleid
voor onderwijs. Wat betreft duurzaamheid blijft staan dat dit «crisis
response» programma een tijdelijke interventie is met een beperkte doelstelling.
De duurzaamheid moet gevonden worden in de mate waarin de centrale en districtsoverheden
in staat en bereid zijn om de met het programma ingevoerde vernieuwingen over
te nemen in de hervormingsagenda. Wat de beurzen betreft heeft de overheid
besloten om meer middelen te bestemmen voor een nationaal beurzenprogramma
voor de armste bevolkingsgroepen dat reeds twee jaar operationeel is. Een
aantal districten is begonnen om de SIGP-formule over te nemen met gebruikmaking
van de aan het district gedelegeerde middelen.De «lessons learned» van de programma-uitvoering worden meegenomen
in de discussies binnen de overheid over de uitvoering van de onderwijshervormingen.
Moeilijker is het om de expertise opgebouwd met het mechanisme van de onafhankelijke
monitoring integraal te handhaven in een beleidsomgeving waarin in het verlengde
van het vijfjarige «crisis response» programma nog geen nieuwe
hervormingsprogramma's in uitvoering zijn.Wat is de relatie tussen de genoemde resultaten en de
keuze van Nederland voor financiering via het multilaterale kanaal?De vraag die hieronder wordt beantwoord is of uitvoering van programma's
via multilaterale kanalen effectiever zou zijn dan hulp via het bilaterale
kanaal. Per onderzocht programma wordt deze vraag hieronder behandeld.Partnership for Governance ReformIn 2001 kwamen er geluiden van ontevredenheid over het functioneren van
de partnerschapsstructuur. Wat was nu precies de doelstelling en de toegevoegde
waarde van het partnerschap in de politieke en bestuurlijke omgeving van Indonesië?
Een antwoord op deze vraag kan zijn, dat de toegevoegde waarde van het partnerschap
voor een zo grootschalig, complex en gevoelig onderwerp de technische en morele
steun is van de internationale gemeenschap voor de hervormers in Indonesië.
Voor Nederland is een verdere toegevoegde waarde dat in het partnerschap de
donoren gezamenlijk opereren, hetgeen Nederland een zekere neutraliteit verschaft
op een zo precair onderwerp. Ook is er sprake van een brede en meer intensieve
ownership (het partnerschap bedoelt een platform te zijn van overheid, civil
society en donoren) en heeft de effectiviteit en doelmatigheid gebaat bij
een gezamenlijke benadering. Aan de andere kant concludeerde BPK dat de constructie
van het partnerschap (een UNDP en Bappenas-project met eigen beleidsverantwoordelijkheden
en gedeelde beheersverantwoordelijkheden) de effectiviteit beperkt. Hoewel
het partnerschap een hoog potentieel heeft, wordt dit nog niet optimaal benut. Naast de ingewikkelde beheersmatige structuur is een niet optimaal
leiderschap hier debet aan.Indonesian Water Resources and Irrigation Reform Implementation
Programme (IWIRIP)Een voordeel voor Nederland bij de uitvoering van programma's via het
multilaterale kanaal is hier dat Nederland meepraat met de Wereldbank en Indonesische
autoriteiten. Het beleid van de Wereldbank stemt wat betreft de watersector
grotendeels overeen met het Nederlandse beleid. Onze invloed is vanwege de
aanzienlijke bijdrage aan de multilaterale programma's relatief groot. Via
de Wereldbank en ADB kunnen we bijdragen aan fundamentele hervormingen. De
enorme hervormingsagenda voor de watersector zou bijvoorbeeld nooit bilateraal
uitgevoerd kunnen worden. Kleinschaliger projecten zouden wel bilateraal uitgevoerd
kunnen worden, maar met € 14 miljoen aan Nederlands geld is er te
weinig beleidsinvloed in te brengen. Daarom is integratie in programma's die
hetzelfde doel hebben effectiever. Een ander voordeel van multilaterale kanalisering,
dat ook voor andere programma's geldt, is de aanzienlijk kleinere beheerslast.
Ook op het gebied van harmonisatie heeft Nederlandse hulp via multilaterale
kanalen een toegevoegde waarde. Mede vanwege de Nederlandse cofinanciering
van een ADB-programma zijn bijvoorbeeld implementatieregels geharmoniseerd.
Er kan zo een steeds groter gebied bediend worden en bovendien wordt de sectorale
benadering beter benaderd.De relatie tussen de Wereldbank en het ministerie van Waterbeheer is echter
de laatste tijd verslechterd, waardoor de effectiviteit van het programma
op dit moment gevaar loopt. Er gaat van de Wereldbank in de perceptie van
het ministerie van Waterbeheer de dreiging uit dat zij het hervormingsprogramma
van de centrale overheid zou willen overnemen. In de perceptie van andere
ministeries is het echter juist het ministerie van Waterbeheer dat de hervormingsagenda
wil overnemen c.q. blokkeren. De Wereldbank wil slechts, dat de afspraken
van het WATSAL-programma worden nagekomen en zet zich hiervoor in. Een kritiekpunt
op de Wereldbank is haar beperkte aandacht voor gender-issues, waarbij wordt
opgemerkt dat de aandacht hiervoor van overheidszijde nog geringer is. Vrouwen
kunnen een grote rol spelen bij het inzamelen van bijdragen of het beheer
van de financiën in dit programma. Nederland zal daar meer aandacht voor
vragen.Kecamatan Development Project (KDP)De Wereldbank spreekt elke week met de overheid over dit programma. Het
heeft de capaciteit om een aanzienlijk aantal maatregelen in te bouwen in
de gehele structuur op het gebied van monitoring en evaluatie met daaraan
verbonden incentives. Zo moeten districtsfacilitatoren maandelijks rapporteren
aan de overheid. Pas na indiening van het rapport ontvangen ze hun loon. Omdat
de gehele dorpsgemeenschap deel kan nemen aan uitwerking en implementeren
van een voorstel is er ook sprake van minder corruptie. Voor iedereen zijn
de verantwoordingen in te zien. Anders dan bij de Wereldbank blijven veel
programma's van andere donoren steken in kleinschalige pilots, studies of
technische assistentie. Voor Nederland heeft dit programma via de Wereldbank
dus grote schaalvoordelen. De Nederlandse stem is in dit programma groot:
zo heeft Nederland een aantal keren de focus van het project binnen afzienbare
tijd kunnen richten op gebieden die Nederland op dat moment van belang achtte,
bijvoorbeeld op Atjeh of Bali en thans Oost-Indonesië (Molukken en Papoea). De Wereldbank heeft echter, zoals reeds genoemd, niet met alle ministeries
een even goed contact. Zo hebben lijnministeries als Onderwijs en Gezondheidszorg
relatief minder interesse voor een coördinerende rol in het programma,
terwijl Financiën juist veel interesse toont. De reden dat genoemde lijnministeries
minder sterk betrokken zijn, heeft te maken met het feit dat de Wereldbank
had gevraagd om bij de start van KDP onderwijs en gezondheid buiten het programma
te laten. De Wereldbank wilde de aandacht eerst richten op de opbouw van vraaggerichte
systemen op lokaal niveau en op economische versterking. De derde fase van
KDP zal wel meer op gericht zijn op onderwijs en gezondheid. De Wereldbank
heeft bij uitstek de capaciteit om een groots programma als het KDP nationaal
goed te implementeren.School Improvement Grant Programme (SIGP)Zowel de Wereldbank als de ADB hadden allebei hun bestaande programma's
op het gebied van onderwijs in 1998 stopgezet om een gedeelte van de gelden
in deze programma's te realloceren voor het SGP. Het SGP werd gefinancierd
uit een aantal trustfunds voor de verschillende programma's van deelnemende
donoren die op verschillende tijdstippen afliepen. Hierdoor ontstond enige
onduidelijkheid over de afzonderlijke evaluatie-eisen die donoren volgens
hun eigen agenda's moeten stellen. Dit maakte de uitvoering en verantwoording
van het SGP-programma met name in de ogen van de centrale overheid gecompliceerd.
Dat is één van de redenen waarom de overheid van mening is dat
de samenwerking tussen Nederland en de overheid van Indonesië een stuk
eenvoudiger zou zijn indien Nederland de programma's van de overheid direct
financiert. Daarmee zouden in hun ogen de financiële verantwoordingsprocedures
van de internationale banken zoals de Wereldbank en ADB vermeden kunnen worden.
De intentie van de donoren om samen te werken in lijn met de overheid is echter
een vitaal element gebleken in het verzekeren van een snelle ontwikkeling
van het SGP. Donoren waren het bij het begin van het programma eens over een
gezamenlijke benadering ten aanzien van SGP en over het beleidsraamwerk dat
daarbij kwam kijken. Deze gezamenlijkheid van benadering is gehandhaafd en
verder uitgewerkt door Nederland in kanalisering van haar steun via de Wereldbank.
Bovendien kon Nederland de uitvoering van SGP en SIGP tot op zekere hoogte
beïnvloeden bijvoorbeeld door nadruk te leggen op genderaspecten, bevolkingsparticipatie
en de armoede-agenda. In beleidsdiscussies tussen overheid en donorgemeenschap
voor onderwijs speelt Nederland een belangrijke rol.ConclusieUit het voorgaande blijkt dat Nederland in Indonesië zeker geen «silent
partner» is.Nederland is actief betrokken bij de beleidsdialoog in de gekozen sectoren
(en profiteert daarbij van de hefboomwerking van de velen malen «grotere»
Wereldbank en ADB). Ook is Nederland rechtstreeks bij de programma's betrokken
en kan de Wereldbank waar nodig aansturen.Een aantal argumenten die vijf jaar geleden tot de keuze van het multilaterale
kanaal heeft geleid, geldt nog steeds:– effectiviteit/duurzaamheid: door deelname van Nederland aan programma's
van zeer grote omvang die aansluiten op het beleid van Indonesië in de
gekozen sector, waarbij behalve de overheid ook andere belangengroepen zijn
betrokken en waardoor de eigen instituties van Indonesië worden versterkt,
draagt Nederland in belangrijke mate bij aan de effectiviteit en duurzaamheid
van de OS-inspanningen;– voorkomen van corruptie: in een land waar corruptie niet onder controle gehouden wordt is het niet wenselijk om de OS-fondsen rechtstreeks
naar de overheid te sluizen. Op dit punt bestaan er grote verschillen tussen
de multilaterale organisaties: de Wereldbank is het verst gevorderd in het
voorkomen en de follow up van fraude, de ADB een stuk minder en UNDP heeft
hiervoor maar matige monitoring vanuit het Jakarta-kantoor. In de samenwerking
met andere multilaterale organisaties (zoals ADB en UNICEF) leg ik in de beoordelingsfase
sterke nadruk op de effectiviteit van de anti-corruptiemaatregelen binnen
de met deze organisaties te financieren programma's;– doelmatigheid: de doelmatigheidsargumenten van het werken via
de multilateralen zijn nog steeds geldig. In de veel grotere programma's van
de Wereldbank en van VN-organisaties spelen aanzienlijke schaalvoordelen;– flexibiliteit/transitieperiode: Nederland ging in 2000 uit van
een transitieperiode voor Indonesië van 5 jaar. Ondertussen is Indonesië
een structureel partnerland, zoals u gemeld in de AEV-notitie. De flexibiliteit
ligt nu ergens anders: zowel na de bomaanslag op Bali in oktober 2002, als
tijdens de wapenstilstand op Atjeh, als nu bij het weer oplaaiende conflict
op Ambon, heeft Nederland via het multilaterale kanaal steeds binnen enkele
weken tot een maand kunnen inspringen en de geldstromen snel geografisch kunnen
aanpassen aan de behoeften. De zich wijzigende politieke context in Indonesië
maakt het belang van flexibiliteit nog steeds relevant;– toegevoegde waarde: met betrekking tot de soort financiering is
de toegevoegde waarde van Nederlands schenkingsgeld in de programma's bewaarheid:
een groot deel van de fondsen van multilaterale donoren zijn in de vorm van
(zachte) leningen. De Wereldbank (IBRD en IDA) kan alleen maar met leningen
en kredieten werken. Dat geldt ook voor pure armoedebestrijdingsprogramma's
en activiteiten in het kader van goed bestuur. Met de schenkingsfinanciering
van Nederland is de soort financiering van deze programma's voor armoedebestrijding
en goed bestuur aantrekkelijker gemaakt en bovendien kwalitatief versterkt.Ondanks genoemde verschillen kan gezegd worden dat de effectiviteit van
Nederlandse hulp in Indonesië vooralsnog gewaarborgd is via het multilaterale
kanaal. Daar waar tekortkomingen zijn geconstateerd worden onze Indonesische
en multilaterale counterparts aangesproken. Voor de inzet van bilaterale technische
expertise zal meer ruimte worden gecreëerd.De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking,A. M. A. van Ardenne-van der Hoeven 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26049-44.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl