Algemene nabestaandenwet; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24169, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

12-09-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24169 nr. 6

01-09-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamA. ALGEMEEN Hoofdstuk 1. InleidingHoofdstuk 2. Ontwikkelingen in het verledenHoofdstuk 3. Achtergrond en hoofdlijnen van de wetTabel 3.1. Participatiegraad van gehuwde mannen en vrouwen,
met en zonder kinderen, 1993 Tabel 3.2. Aandeel deeltijdarbeid (minder dan 35 uur per
week) van gehuwde werkenden, 1993 Tabel 3.3. Hoogte van het inkomen uit arbeid van gehuwde
vrouwen, 1989/1990 Hoofdstuk 4. Uitwerking van de belangrijkste onderdelen
van de wet 4.1 Rechthebbenden4.2 Inkomensafhankelijkheid en het inkomensbegrip4.3 Pseudoweduwen4.4 Einde van de uitkering4.5 Wezenuitkering4.6 Hoogte van de uitkering4.7 Geen tijdelijke gewenningsuitkering4.8 Halfwezen4.9 OverigHoofdstuk 5. OvergangsrechtHoofdstuk 6. Internationale aspectenHoofdstuk 7. Het regresrechtHoofdstuk 8. Gevolgen voor de aanvullende nabestaandenpensioenenHoofdstuk 9. Financiële consequenties en inkomenseffecten Reactie op advies SVBRaming SVBRaming SZWConclusie met betrekking tot de ramingsverschillenVoorbereidingstijd SVBFinanciële consequentiesTabel 9.1 Financiële effecten Nabestaandenwet (mln.
gld, prijzen 1994) Weglek naar de bijstandAlternatieve voorstellenVerruiming vrijlating en verlaging leeftijdsgrensTabel 9.2 Financiële effecten verruimen vrijlating
naar 50% ML plus 35% van het meerdere Tabel 9.3 Financiële effecten uitsluiten cohort geboren
na 1-1-1950, i.p.v. na 1-1-1945 (mln. gld, prijzen 1994) Tabel 9.4 Financiële effecten uitsluiten cohort geboren
na 1-1-1950 en verruimen vrijjlating naar 50% ML plus 35% van het meerdere
(mln. gld, prijzen 1994) Tabel 9.5 Financiële effecten uitsluiten cohort geboren
na 1-1-1955, i.p.v. na 1-1-1945 (mln. gld, prijzen 1994) Tabel 9.6 Financiële effecten uitsluiten cohort geboren
na 1-1-1955 en verruimen vrijlating naar 50% ML plus 35% van het meerdere
(mln. gld, prijzen 1994) HalfwezenpensioenTabel 9.7 Financiële effecten inkomensonafhankelijk
halfwezenpensioen van 20% ML (mln. gld, prijzen 1994) Gelijke behandeling ongehuwd samenwonendenTabel 9.8 Financiële effecten gelijke behandeling
gehuwden en ongehuwd samenwonenden (mln. gld, prijzen 1994) Inkomensonafhankelijke basisuitkeringTabel 9.9 Financiële effecten van een inkomensonafhankelijke
basisuitkering van 30% ML resp. 50% ML (mln. gld, prijzen 1994) GewenningsuitkeringTabel 9.10 Financiële effecten van een inkomensonafhankelijke
gewenningsuitkering van drie maanden (mln. gld, prijzen 1994) Versoepeling overgangsrechtTabel 9.11 Financiële effecten van een inkomensonafhankelijke
basisuitkering van 50% ML resp. 35% ML voor oude gevallen in 1998 (mln. gld,
prijzen 1994) Tabel 9.12 Financiële effecten van het niet bevriezen
van de 100%-uitkering voor oude gevallen (mln. gld, prijzen 1994) Alternatieve voorstellenTabel 9.13 Financiële effecten van het D66-alternatief
(mln. gld, prijzen 1994) Tabel 9.14 Financiële effecten van het FNV-alternatief
(mln. gld, prijzen 1994) InkomenseffectenTabel 9.15 Inkomenseffecten Anw bij verschillende neveninkomsten
uit en in verband met arbeid, voor nabestaanden met een 70%-uitkering prijzen
1995 Tabel 9.16 Inkomenseffecten Anw bij verschillende neveninkomsten
uit en in verband met arbeid, voor nabestaanden met een 90%-uitkering prijzen
1995 UitvoeringskostenHoofdstuk 10. SanctiesHoofdstuk 11. EvaluatieHoofdstuk 12. Alternatieve voorstellen B. ARTIKELEN Artikel 9Artikel 10Artikel 12Artikel 13Artikel 14 en 22Artikel 18Artikel 20Artikel 24Artikel 27Artikel 34 en 35Artikel 40Artikel 41 lid 3Artikel 41 en 48Artikel 74Artikel 78Artikel 96Artikel 98Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24169Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 147 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 169Regeling van een verzekering voor nabestaanden (Algemene nabestaandenwet)nr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 1 september 1995 A. ALGEMEEN Hoofdstuk 1. InleidingDe leden van verschillende fracties hebben een groot aantal vragen en
opmerkingen naar voren gebracht. Hieruit blijkt brede overeenstemming over
het feit dat de huidige Algemene Weduwen- en Wezenwet aan vervanging toe is.
Over de wijze waarop de nieuwe nabestaandenwet vorm moet krijgen, bestaat
echter nog geen eenduidigheid. Leden van verschillende fracties hebben ook
alternatieven naar voren gebracht die er op gericht zijn de gevolgen voor
bepaalde groepen nabestaanden te verlichten, en hebben gevraagd naar de financiële
effecten daarvan. Het kabinet is van mening dat aanpassingen van het wetsvoorstel
in samenhang moeten worden bezien, en alleen gerealiseerd kunnen worden voorzover
zij binnen de taakstelling van het regeerakkoord blijven.Op de bezuinigingen die met dit wetsvoorstel beoogd worden, en de ramingen
die daarvan door anderen zijn gemaakt, wordt in hoofdstuk 9 ingegaan.De leden van de PvdA-fractie achten het wetsvoorstel een goede uitwerking
van het regeerakkoord, maar zoeken naar wegen om de inkomenstoets voor bestaande
AWW-gerechtigden en de geboortegrens van 1945 te versoepelen. Deze leden vragen
hoe het kabinet staat ten opzichte van de mogelijkheid een halfwezenpensioen
in te voeren.Een halfwezenuitkering kan verschillende vormen hebben: een inkomensonafhankelijk
deel van de hoge nabestaandenuitkering, of een apart uitkeringsdeel voor de
halfwees of diens ouder. Hierbij speelt ook een rol hoe het begrip halfwees
gedefinieerd wordt: een kind van wie één der ouders is overleden,
of een kind van wie de ouder recht heeft op nabestaandenuitkering. In het
eerste geval zou uiteraard vaker recht op een halfwezenuitkering bestaan,
en het voordeel is dat er ook – zoals deze leden stellen – in
geval van gescheiden ouders of ongehuwde ouders uitkeringsrecht is. Anderzijds
is het nadeel dat een dergelijke uitkering de wet compliceert, en leidt tot
meer uitkeringen, ook tot uitkeringen in gevallen waar dat niet nodig is (bijvoorbeeld
als de overblijvende ouder een hoog inkomen heeft). Op het punt
van de halfwezenuitkering wordt ook ingegaan in paragraaf 4.De leden van de CDA-fractie onderschrijven het behoefte-beginsel en de
daarbij passende inkomenstoets. Zij stellen wel vragen over de mate van inkomensafhankelijkheid.Een systeem waarbij slechts een deel van de nabestaandenuitkering inkomensafhankelijk
is, leidt er toe dat ook bij een hoog inkomen een deel van de uitkering behouden
blijft. Dit acht het kabinet ongewenst. Uitkeringsgelden komen dan terecht
bij mensen die dat vanuit het behoeftebeginsel bezien niet nodig hebben.De leden van de CDA-fractie vragen of nog gesproken kan worden van een
basis- of bodemvoorziening.Ondanks het toepassen van een inkomenstoets behoudt de Anw betekenis als
bodem voor het aanvullend pensioen. Pensioenregelingen kunnen de nabestaandenuitkering
op grond van deze wet aanvullen. In dat verband is belangrijk dat het aanvullend
nabestaandenpensioen geen inkomen in de zin van de wet is en dus ook niet
bij de toets wordt betrokken. Als de nabestaandenuitkering verlaagd wordt
door het aanwezig zijn van inkomen, ondervindt het aanvullend nabestaandenpensioen
volgens de thans geldende regelingen meestal geen wijziging. Ook per maand
wisselende inkomsten zijn dus niet relevant voor het aanvullend pensioen.
Alleen bij pensioenregelingen die een ontbrekend wettelijk nabestaandenpensioen
aanvullen, zijn dergelijke schommelingen wel van belang. Zoals gezegd is aanvullend
nabestaandenpensioen geen inkomen in de zin van de wet; ouderdomspensioen
en invaliditeitspensioen van de nabestaande zelf, of bijvoorbeeld een vut-uitkering
of vervroegde pensionering, worden echter wel als inkomen beschouwd en dus
bij de korting betrokken.Wat betreft de vraag van deze leden naar de keuze voor een volksverzekering
voor het overlijdensrisico het volgende. De keuze in deze wet voor een volksverzekering,
in plaats van een voorziening, heeft gevolgen voor de kring van verzekerden
en dus potentiële gerechtigden, en de financiering. Deze komen overeen
met de andere volksverzekeringen. Een volksverzekering kent geen vermogenstoets.
Een voorzieningachtige regeling zou eerder een inkomenstoets met een ruimer
inkomensbegrip waaronder dan bijvoorbeeld ook het aanvullend nabestaandenpensioen
zou vallen, en een vermogenstoets kennen. Voor een regeling die voorziet in
het overlijdensrisico acht het kabinet dat niet gewenst. Een volksverzekering
is gebaseerd op solidariteit: verzekerden betalen naar draagkracht, terwijl
de uitkering op het niveau van het sociaal minimum is. Het kabinet hecht hier
sterk aan, en vindt inderdaad zoals deze leden suggereren, dat de solidariteit
op dit moment te ver is doorgeschoten. Nabestaanden met een inkomen een volledige
uitkering geven, ondergraaft het draagvlak voor een volksverzekering tegen
het overlijdensrisico. Dit kan juist leiden tot een afname van solidariteit.
Concluderend kan gesteld worden dat nu is gekozen voor een volksverzekering
met een inkomensafhankelijk karakter. Nieuw hieraan is dat het element van
inkomensafhankelijkheid, nu bij de nabestaandenverzekering geïntroduceerd
wordt.Deze leden vragen waarom het behoeftecriterium niet geldt voor vrouwen
tussen de 40 en 50 jaar met slechts een laag of geen inkomen, en waarom een
leeftijds- of geboortegrens gehanteerd wordt als ook een inkomenstoets zou
kunnen voldoen. Er zou dan niet met ficties gewerkt hoeven te worden. Voorts
vragen zij of een stapsgewijze verhoging geen voorkeur verdient boven de cohortbenadering.Een en ander hangt in de ogen van het kabinet samen met de doelstelling
van de wet. De wet geeft recht op uitkering aan die nabestaanden
van wie in z'n algemeenheid niet verwacht wordt dat zij zelf in hun onderhoud
voorzien. Dit zijn nabestaanden met kinderen, arbeidsongeschikte nabestaanden
en nabestaanden die geen arbeid of arbeidservaring hebben door het traditionele
rolpatroon van de vrouw. Bij de definiëring van deze laatste groep is
leeftijd een doorslaggevende factor. Welke leeftijdsgrens of welk geboortecohort
vervolgens gekozen wordt, is uiteraard arbitrair. Een stapsgewijze verhoging
van de leeftijdsgrens kan overigens materieel overeenkomen met de keuze voor
een leeftijdscohort. Het kabinet heeft gekozen voor een geboortecohort, omdat
dat eenvoudiger is en begrijpelijker voor de burger.De drie groepen nabestaanden worden op basis van veronderstellingen onderscheiden.
Een dergelijke veronderstelling neemt niet weg dat ook andere nabestaanden
in behoeftige omstandigheden kunnen verkeren, of dat Anw-gerechtigden niet
behoeftig blijken te zijn. Dat is echter geen reden om de indeling in groepen
nabestaanden van wie wel respectievelijk niet verwacht wordt dat zij in hun
eigen onderhoud voorzien, los te laten. De wet zou dan zijn doel voorbij schieten.
Het zou leiden tot een vergroting van het aantal uitkeringen aan nabestaanden
waarvoor de wet niet bedoeld is.In wetgeving worden op grond van de Aanwijzingen voor de regelgeving ficties
zoveel mogelijk vermeden. Deze leden verwijzen hiernaar. Met deze algemene
regel wordt echter iets anders bedoeld dan de groepen rechthebbenden die hier
worden aangewezen. Met een fictie in een wettelijk voorschrift wordt een onweerlegbaar
rechtsvermoeden bedoeld. In deze wet gaat het echter om veronderstellingen
ten aanzien van te onderscheiden groepen nabestaanden.Deze leden vragen waarom geen advies is gevraagd aan de SER. De reden
hiervoor is dat de SER al in 1989 heeft geadviseerd over dit onderwerp; een
nieuw advies zou naar verwachting niet leiden tot nieuwe gezichtspunten. Dat
het standpunt van sociale partners in grote lijnen ongewijzigd is, blijkt
ook uit de brief van de Stichting van de Arbeid van 20 juli 1995 aan uw Kamer.
Hierin wordt verwezen naar dit SER-advies.De leden van de D66-fractie vragen naar de argumenten van het kabinet
tegen het inkomensdervingsprincipe.Hiertegen kunnen praktische en principiële bezwaren ingebracht worden.Het inkomensdervingsprincipe leidt er enerzijds toe dat nabestaanden uitkeringsrecht
krijgen terwijl zij daaraan geen behoefte hebben, terwijl anderzijds nabestaanden
die wel behoefte aan uitkering hebben (bijvoorbeeld weduwnaars met kinderen
van wie de echtgenote geen betaalde arbeid verrichtte) geen uitkering kunnen
krijgen. Het eerste bezwaar kan opgelost worden door de inkomenstoets, maar
het tweede bezwaar is bij een inkomensdervingssysteem onoverkomelijk. Naarmate
meer echtgenoten deelnemen aan het arbeidsproces, zouden bij een inkomensdervingssysteem,
geabstraheerd van nadere voorwaarden als een inkomenstoets of een geboortecohort,
steeds meer nabestaanden uitkeringsrecht krijgen. Dit is strijdig met de situatie
die het kabinet voor ogen staat: een situatie waarin echtgenoten economisch
zelfstandig zijn en ook na het overlijden van de partner in hun eigen inkomen
kunnen voorzien. Voor gevallen waarin het eigen inkomen ontoereikend is, kan
dan op grond van het behoefteprincipe een uitkering verstrekt worden aan bepaalde
groepen nabestaanden. Het behoefteprincipe gecombineerd met een inkomenstoets
leidt in de ogen van het kabinet tot een consistent geheel. Het kabinet heeft
geconstateerd dat de leden van de meeste fracties het behoeftebeginsel onderschrijven.
Voor de volledigheid zij nog vermeld dat een inkomensdervingssysteem leidt
tot een gecompliceerdere uitvoering. Op de opmerkingen van deze leden over het geboortecohort, de vrijlatingsregeling
en de uitkering voor nabestaanden met kinderen wordt elders in deze nota ingegaan.
Het punt van de wisselende inkomsten wordt in hoofdstuk 4.2 besproken. Deze
leden onderschrijven de voorstellen met betrekking tot de bevriezing van de
hoge uitkering en de beperking tot gehuwden.Op het standpunt van de leden van de fractie van GroenLinks ten aanzien
van de leefvormen wordt in hoofdstuk 3 ingegaan.De leden van de AOV-fractie stellen vragen over het volksverzekeringskarakter
van deze wet. Zij vinden ook dat vermogen getoetst moet worden. Op deze punten
is hiervoor reeds ingegaan. Het punt van het geboortecohort wordt in hoofdstuk
3 besproken, ook in reactie op opmerkingen van de leden van de RPF-fractie.De leden van de GPV-fractie vragen hoe de staatssecretaris dit wetsvoorstel
kan rijmen met zijn handtekening onder het initiatiefwetsvoorstel Doelman-Pel.Dit initiatiefwetsvoorstel beoogde een wijziging van de AWW, inhoudende
een tijdelijke uitkering voor de jonge kinderen van een weduwnaar. Bedacht
moet worden dat ten tijde van dit initiatiefwetsvoorstel (juni 1988) weduwnaars
nog geen uitkeringsrecht hadden. Een algehele herziening van de AWW was in
discussie, onder andere bij de SER en de Emancipatieraad. De initiatiefnemers
wilden niet op de uitkomst van deze discussie wachten en kwamen daarom met
het voorstel voor een tijdelijke regeling. Toen het oude wetsvoorstel Anw
was aanvaard door de Tweede Kamer, is het initiatiefwetsvoorstel op 1 juli
1992 door de indieners ingetrokken. Op dat moment was op bevredigende wijze
voorzien in een regeling voor weduwnaars met jonge kinderen, en was dus het
doel van de indieners bereikt.Deze leden signaleren dat de nabestaandenuitkering meteen na het ontstaan
van het recht inkomensafhankelijk is (anders dan het oude wetsvoorstel Anw).
Als nadeel zien zij dan dat de nabestaande vooral als die kinderen heeft,
gedwongen zou zijn (meer) te werken om het gezinsinkomen op peil te houden.Het kabinet ziet dit laatste anders. Als de echtgenoot die alleenverdiener
is, overlijdt, krijgt de weduwe met kinderen uitkering. Deze zal in het algemeen
lager zijn dan het salaris bedroeg, maar er zal ook vaak sprake zijn van aanvullend
nabestaandenpensioen. Dan nog zal er een inkomensterugval zijn, los van de
vraag of en zo ja vanaf welk moment de uitkering inkomensonafhankelijk is.
Indien de partner zonder inkomen overlijdt, is er geen sprake van inkomensterugval.
Vanaf welk moment de nabestaandenuitkering gekort wordt, is in dat verband
niet relevant. In beide gevallen is er geen directe noodzaak om (meer) te
gaan werken. Juist omdat het kabinet net als deze leden, het belang inziet
van een geldelijke ondersteuning van nabestaanden met kinderen, onder andere
in verband met de begeleiding van deze kinderen, is voorzien in uitkeringsrecht
voor deze categorie. Hoofdstuk 2. Ontwikkelingen in het verledenDe leden van de fractie van D66 vragen waarom niet het oude wetsvoorstel
Anw op onderdelen gewijzigd is.Ten tijde van het opstellen van het regeerakkoord heeft een nadere bezinning
plaatsgevonden over de toekomst van de nabestaandenverzekering. Dit heeft
geleid tot een geheel nieuwe opzet van de wettelijke verzekering. Zo is het
systeem van basis en toeslag losgelaten. Het onderhavige wetsvoorstel
is op onderdelen waar wijzigingen niet nodig waren, identiek aan het oude
wetsvoorstel, bijvoorbeeld ten aanzien van wezen.Leden van verschillende fracties refereren aan het besparingsverlies dat
veroorzaakt is door het niet-invoeren van de oude Anw. Het is inderdaad zo
dat de taakstelling in het regeerakkoord geformuleerd is ten opzichte van
de toenmalige meerjarenraming. Omdat de besparing als gevolg van het invoeren
van het oude wetsvoorstel Anw hier al in verwerkt was, cumuleert deze met
de taakstelling in het regeerakkoord. Er zijn echter ook andere redenen die
leiden tot besparingen. Deze zijn gelegen in een nieuwe visie op doelstelling
en rechtsgrond van de nabestaandenverzekering van dit kabinet, gezien de gewenste
herschikking van collectieve en individuele verantwoordelijkheden. Meer in
het algemeen speelt ook een rol dat de uitgaven voor sociale zekerheid gereduceerd
moeten worden waardoor de arbeidskosten kunnen dalen ten behoeve van de ontwikkeling
van de werkgelegenheid. Hiertoe moeten prioriteiten gesteld worden ten aanzien
van de vraag voor wie een wettelijke regeling nodig is.De leden van de fractie van het AOV refereren aan het inkomensdervingsprincipe.
Voor een reactie hierop wordt verwezen naar de passage over het beginsel dat
ten grondslag ligt aan deze wet in een reactie op een vraag van de leden van
de D66-fractie in hoofdstuk 1 van deze nota.Deze leden vragen ook naar het standpunt van de regering over de voorstellen
van de commissie-Kortmann.Het kabinet heeft hierover een standpunt bepaald (TK, 1992/93, nr. 22 700,
nr. 3 ). Kortgezegd luidt dit standpunt dat de voorstellen met betrekking
tot de zware registratie worden overgenomen (een wetsvoorstel met die strekking
is in behandeling bij het parlement), en dat de voorstellen met betrekking
tot de lichte registratie worden afgewezen. Het kabinet houdt vast aan een
materieel criterium voor het begrip gezamenlijke huishouding, indien in een
bepaalde regeling een gelijkstelling is opgenomen van ongehuwd samenwonenden
met gehuwden. Hoofdstuk 3. Achtergrond en hoofdlijnen van de wetDe leden van verschillende fracties plaatsen vraagtekens bij de voorgestelde
geboortegrens van 1945, en vragen of deze grens niet later zou moeten liggen.
Ook wordt informatie gevraagd over de arbeidsparticipatiecijfers en inkomensgegevens
van vrouwen in verschillende leeftijdscategorieën.In aanvulling op de gegevens in de memorie van toelichting worden hieronder
de gevraagde cijfers verstrekt.In tabel 3.1 wordt de participatiegraad weergegeven van gehuwde mannen
en vrouwen, met en zonder kinderen, naar leeftijdsklasse. In tabel 3.2 wordt
in aanvulling hierop, weergegeven hoeveel van degenen die werken een baan
hebben voor minder dan 35 uur per week. Tabel 3.1. Participatiegraad van gehuwde mannen en vrouwen,
met en zonder kinderen, 1993 leeftijdvrouwen
met kinderenzonder kinderenmannen met kinderenzonder kinderen15–19
jaarnbnbnbnb 20–24 jaar20%80%nbnb25–29 jaar33%92%93%96% 30–34
jaar39%84%97%nb 35–39 jaar45%76%96%nb40–44 jaar47%57%94%93% 45–49
jaar38%46%93%91% 50–54 jaar28%31%84%85%55–59 jaarnb16%56%64% 60–64
jaarnb4%nb21% totaal40%40%93%72%Bron: CBS, EBB nb= niet bekend Tabel 3.2. Aandeel deeltijdarbeid (minder dan 35 uur per
week) van gehuwde werkenden, 1993 leeftijdvrouwen
met kinderenzonder kinderenmannen met kinderenzonder kinderen15–19
jaarnbnbnbnb 20–24 jaarnb35%nbnb25–29 jaar78%36%nbnb 30–34
jaar82%50%5%6% 35–39 jaar82%58%6%nb40–44 jaar79%68%5%7% 45–49
jaar79%69%5%6% 50–54 jaarnb74%nb6%55–59 jaarnb78%nb9% 60–64
jaarnbnbnb20% totaal83%58%5%7%Bron: CBS, EBB nb= niet bekendUit de cijfers blijkt dat met name in de jongere leeftijdscategorieën
de vrouwen zonder kinderen meer participeren en ook vaker een voltijd baan
hebben. Gehuwde vrouwen zonder kinderen hebben daardoor een hoger inkomen
uit arbeid dan gehuwde vrouwen met kinderen. In tabel 3.3 is weergegeven hoeveel
van de gehuwde vrouwelijke werknemers een inkomen uit arbeid heeft hoger of
lager dan het minimumloon. Van de gehuwde vrouwen die zelfstandig of als meewerkende
echtgenote werkzaam zijn is geen inkomensverdeling gegeven, omdat het inkomen
van deze vrouwen moeilijk te bepalen is. De participatiegraden die uit deze
tabel kunnen worden afgeleid wijken iets af van die in tabel 3.1 en 3.2 omdat
voor de inkomensgegevens gebruik is gemaakt van een andere bron, die tevens
betrekking heeft op een ander jaar.Uit de tabel blijkt dat van de gehuwde vrouwen tussen de 45 en de 50 jaar
met kinderen slechts 8% een baan heeft met een inkomen boven het minimumloon.
Van de gehuwde vrouwen zonder kinderen in deze leeftijdscategorie heeft 16%
een baan met een inkomen boven het minimumloon. In de leeftijdscategorie 40
tot 45 jaar liggen deze cijfers met name voor de gehuwde vrouwen zonder kinderen
gunstiger. In die leeftijdscategorie heeft van de vrouwen zonder kinderen
31% een baan met inkomen boven het minimumloon. Tabel 3.3. Hoogte van het inkomen uit arbeid van gehuwde
vrouwen, 1989/1990 leeftijdgehuwde
vrouwen met kinderen     totaal niet  minder
dan MLmeer dan MLwerknemerszelfstandigenparticiperendtotaal18–35 jaar20% 6%26%4%70%100%35–39 jaar26% 8%34%6%60%100%40–44 jaar25%10%35%8%58%100%45–49 jaar21% 8%29%9%63%100%50–54 jaar17% 4%21%6%73%100%55–64 jaar 7% 1% 8%8%84%100%  gehuwde vrouwen zonder kinderen     totaal niet  minder
dan MLmeer dan MLwerknemerszelfstandigenparticiperendtotaal18–35 jaar25%53%78%2%20%100%35–39 jaar22%46%68%9%24%100%40–44 jaar21%31%51%7%42%100%45–49 jaar22%16%38%4%57%100%50–54 jaar15% 8%23%7%70%100%55–64 jaar 6% 2% 7%4%89%100%Bron CBS, WBO 1989/90, bewerking SZWDeze gegevens geven aanleiding tot de conclusie dat een geboortegrens
van 1945 op grond van de cijfers verdedigd kan worden, temeer daar de verwachting
is dat de participatiecijfers in alle leeftijdscategorieën zullen toenemen.
Anderzijds is het kabinet van mening dat er in dit opzicht sprake is van een
«glijdende schaal»; hiermee wordt bedoeld dat er niet een heel
duidelijke leeftijdsgrens is waarboven vrouwen bijna nooit, en waarbeneden
vrouwen bijna altijd, betaalde arbeid verrichten en voldoende inkomen hebben.
In grote lijnen is het zo dat hoe jonger de vrouw is, hoe beter in het algemeen
haar arbeidspositie. Het is daarom denkbaar de geboortegrens met enkele jaren
te verschuiven, bijvoorbeeld naar 1950. Het kabinet wil dit echter bezien
in samenhang met andere voorstellen, en houdt daarom voorshands vast aan de
grens van 1945.Voor de financiële gevolgen van aanpassing van het geboortecohort,
waarnaar leden van verschillende fracties vragen, wordt verwezen naar hoofdstuk
9 van deze nota.Leden van verschillende fracties stellen vragen over de keuze om in dit
wetsvoorstel niet over te gaan tot gelijkstelling van samenwonenden met gehuwden.De leden van de PvdA-fractie zijn het hier mee eens.De leden van de CDA-fractie vinden het een ongewenst gevolg van het feit
dat er geen gelijkstelling van ongehuwden is geregeld, dat nabestaanden die
gaan samenwonen hun uitkering behouden, dit in tegenstelling tot nabestaanden
die hertrouwen. Ook de leden van de RPF-fractie vinden dit ongewenst. Het
bevreemdt de leden van de CDA-fractie dat samenwonenden (ook samenwonende
broers en zussen) in de AOW wel als gehuwden behandeld worden, en in dit wetsvoorstel
niet. Ook menen deze leden dat het behoud van de uitkering bij gaan samenwonen,
de arbeidsparticipatie niet bevordert.De leden van de VVD-fractie zijn nog niet overtuigd door de argumentatie
in het wetsvoorstel om geen gelijkstelling toe te passen, en zo niet aan te
sluiten bij een maatschappelijke trend tot gelijkstelling.De leden van de D66-fractie stemmen net als die van de PvdA-fractie in
met het gegeven dat de wet geen gelijkstelling kent. Uitbreiding van rechthebbenden
past in hun ogen niet in deze wet.De leden van de GroenLinks-fractie achten dit onderdeel van het wetsvoorstel
teleurstellend. De leden van de RPF-fractie hebben met instemming kennis genomen van het
ontbreken van de gelijkstelling.Het kabinet merkt hierover het volgende op. Vanuit het gezichtspunt van
harmonisatie met andere regelingen in de sociale zekerheid, zou gelijkstelling
van ongehuwd samenwonenden met gehuwden voor de hand liggen. Partners die
een ongehuwd-samenwoonrelatie verkiezen boven een huwelijk, hebben echter
gekozen voor een situatie dat zij zelf desgewenst verantwoordelijkheid moeten
nemen voor het voorzien in het overlijdensrisico, bijvoorbeeld door het afsluiten
van een particuliere verzekering.Keerzijde van het ontbreken van gelijkstelling, is dat nabestaanden die
(gaan) samenwonen, hun uitkering behouden. Leden van verschillende fracties
wijzen hierop. Het kabinet meent dat dit gevolg geaccepteerd moet worden als
de reikwijdte van de wet beperkt is tot gehuwden.Voor de volledigheid zij vermeld dat gelijkstelling van ongehuwd samenwonenden
wel zou leiden tot een bezuiniging. De omvang van deze besparing, waarnaar
leden van verschillende fracties vragen, is weergegeven in hoofdstuk 9 van
deze nota.De leden van de PvdA-fractie vragen hoe discriminatie op grond van seksuele
geaardheid voorkomen kan worden, nu de wet beperkt is tot gehuwden en homoseksuelen
niet met elkaar kunnen trouwen.Het wetsvoorstel zware registratie zal voor deze gevallen een oplossing
kunnen bieden. Hierdoor wordt het mogelijk voor mensen die niet kunnen trouwen,
zich te laten registreren bij de burgerlijke stand. De rechtsgevolgen hiervan
zijn grotendeels vergelijkbaar met het huwelijk. Overigens wordt overwogen
om het wetsvoorstel zware registratie zo aan te passen dat ook mensen die
wel met elkaar kunnen trouwen, zich kunnen laten registreren. Verwezen wordt
naar de Notitie leefvormen in het familierecht van de Staatssecretaris van
Justitie, die binnenkort aan de Kamer zal worden gezonden. Als de zware registratie
wettelijk mogelijk is geworden, zullen mensen die een zware registratie zijn
aangegaan, voor deze wet (en voor andere SV-wetten) worden gelijkgesteld met
gehuwden.Het ligt niet in de verwachting dat de mogelijkheid van zware registratie
al met ingang van 1996 bestaat. Dit heeft echter geen gevolgen voor de inhoud
van dit wetsvoorstel. Het verlenen van «terugwerkende kracht»
aan de wet zware registratie wat betreft het recht op nabestaandenuitkering
(zoals gesuggereeerd door de D66-fractie) wordt niet overwogen.Het is inderdaad zo, als de leden van de PvdA-fractie menen, dat met de
abusievelijk gebruikte term gehandicapte nabestaande een arbeidsongeschikte
nabestaande wordt bedoeld.De leden van de CDA-fractie vinden het vreemd dat in het wetsvoorstel
met betrekking tot partnerpensioen in het ABP ongehuwd samenwonenden wel gelijk
worden gesteld met gehuwden. Het kabinet ziet hierin geen discrepantie, gezien
het verschil in karakter tussen dit wetsvoorstel en het wetsvoorstel met betrekking
tot het partnerpensioen. Invoering van het partnerpensioen in het Abp en de
Algemene militaire pensioenwet vloeit voort uit de afspraken die gemaakt zijn
in het arbeidsvoorwaardenoverleg voor de overheidssector. Bij de nabestaandenwet
gaat het om een volksverzekering, waarbij andere overwegingen een rol spelen.De leden van de GroenLinks-fractie stellen voor om ongehuwd samenwonenden
alleen gelijk te stellen met gehuwden als zij een zware registratie zijn aangegaan
of een notarieel verleden samenlevingscontract zijn aangegaan. Aangezien zware
registratie gelijk zal worden gesteld met het huwelijk (zie de passage hierboven),
vragen deze leden dus eigenlijk om het aanwezig zijn van een notarieel samenlevingscontract
als formeel criterium in te voeren voor de gelijkstelling. Elders
in de sociale zekerheid geldt een materieel criterium voor de gelijkstelling.Een nadeel van deze optie is dus dat er geen harmonisatie mee wordt bereikt.
Los van dit nadeel ziet de kabinet als bezwaar dat hiermee het aantal potentiële
rechthebbenden wordt uitgebreid.De leden van de SP-fractie vragen waarom ongehuwd samenwonenden in alle
gevallen zelf een voorziening zouden kunnen treffen, en zo neen, of de overheid
dan juist niet de plicht heeft vanuit de solidariteitsgedachte voor die mensen
een vangnet te creëren.Het kabinet is het met dit laatste niet eens. Partners die ongehuwd samenwonen
in plaats van te trouwen, doen dit doorgaans uit vrije keuze, en zullen daarbij
voor- en nadelen voor zichzelf afwegen. De gevolgen hiervan moeten geaccepteerd
worden. De verantwoordelijkheid van de overheid op dit gebied strekt niet
zo ver dat voorzien hoeft te worden in te verwachten nadelen.In antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie naar de mogelijkheden
voor particulier verzekeren van het overlijdensrisico, wordt opgemerkt dat
hiertoe meer mogelijkheden zijn dan ten tijde van het tot stand komen van
de AWW. Het is ook de verwachting dat dit wetsvoorstel zal leiden tot meer
initiatieven van de markt op dit gebied. De nieuwe nabestaandenwet gecombineerd
met de mogelijkheden die de markt biedt, geven in de ogen van het kabinet
voldoende bescherming aan de burgers. Zoals deze leden al stellen, zal het
niet nodig zijn om daarnaast nog via wetgeving andere verzekeringsvormen te
creëren. De leden van de VVD-fractie vragen naar het verschil in behandeling van
uitkeringsgerechtigden met een kind, wat betreft de beschikbaarheid voor het
verrichten van betaalde arbeid. In de Algemene bijstandswet (ABW) wordt deze
eis niet gesteld aan ouders met een kind jonger dan vijf jaar. De nabestaandenwet
legt aan geen enkele uitkeringsgerechtigde deze verplichting op. Het verschil
in behandeling kan verklaard worden door het verschil in karakter tussen beide
sociale zekerheidswetten. Juist omdat de samenleving een bijzondere verantwoordelijkheid
heeft voor bepaaalde groepen nabestaanden, is er een volksverzekering voor
het overlijdensrisico en zijn deze groepen nabestaanden niet aangewezen op
het strengere regiem van de ABW.De leden van de D66-fractie stellen vragen over de rechtsgrond van deze
wet (het behoeftecriterium) en het verschil met de ABW. Hierop wordt al elders
in deze nota ingegaan.Deze leden vragen voorts naar de kosten van particuliere verzekeringen
voor het overlijdensrisico. Gegevens hierover zijn opgenomen in het nader
rapport bij dit wetsvoorstel.Hierin staat het volgende vermeld.De premie voor een maandelijkse uitkering ter hoogte van de AWW (22 392
per jaar) aan de nabestaande van een verzekerde man, bij premiebetaling tot
65 jaar en bij een leeftijdsverschil van drie jaar tussen man en vrouw, is
bij een individuele verzekering voor een man van 40 jaar 121 gulden per maand.
Voor een man van 41 jaar is de maandpremie 127 gulden, oplopend tot 190 gulden
per maand voor een man van 55 jaar. Bij een collectieve verzekering zijn de
premiebedragen voor een man van 40 jaar 111 gulden en voor een man van 55
jaar 175 gulden. De premie wordt vastgesteld op het moment waarop de verzekering
wordt aangegaan en blijft dan gelijk tot het 65ste jaar. Het Verbond geeft
aan dat het goed denkbaar is dat er in de markt voor vergelijkbare verzekeringen
ook lagere premies gevraagd zullen worden.Het kabinet voegt hier aan toe dat verwacht kan worden dat voor bepaalde
groepen de premie hoger uitvalt (mensen met een ongunstige sterftekans
gecombineerd met een relatief jonge partner). Het punt van de weglek naar
de ABW wordt in hoofdstuk 9 behandeld.Deze leden vragen een nadere toelichting op het feit dat de nabestaandenuitkering
de basis is voor het aanvullend pensioen, ook als de uitkering gekort wordt
door het aanwezig zijn van arbeidsinkomen. Het aanvullend nabestaandenpensioen
wordt in de meeste pensioenregelingen gedefinieerd als een bepaald deel van
het ouderdomspensioen. Er is dus bij de uitvoering van het aanvullend nabestaandenpensioen
geen relatie met de nabestaandenuitkering. De hoogte van de wettelijke uitkering
doet dus voor de uitvoering niet ter zake.Deze leden wijzen op het verschil in relevante leeftijd van het kind voor
de Toeslagenwet en de nabestaandenwet.In de Toeslagenwet is de leeftijd van 12 jaar van belang voor het recht
op toeslag van gehuwden van de zgn. 1990-generatie; er bestaat voor deze groep
geen recht op toeslag tenzij tot het huishouden een kind jonger dan 12 jaar
behoort. In dit geval gaat het echter om volledige gezinnen, terwijl het bij
de nabestaandenwet om alleenstaanden gaat. Nabestaanden met een kind onder
de 18 jaar vormen een van de drie groepen met recht op uitkering. Deze leeftijd
spoort met de leeftijd van 18 jaar in de Toeslagenwet voor alleenstaanden.
Ongehuwden met een kind onder de 18 hebben recht op toeslag, als zij een inkomen
hebben van minder dan 90% minimumloon.Er wordt niet overwogen om extra arbeidsmarktinstrumenten in te zetten
om vrouwelijke nabestaanden geboren na 1944 toe te rusten voor de arbeidsmarkt.
Zij kunnen gebruik maken van het reguliere aanbod voor herintreedsters.Deze leden vragen of het arbeidsvoorwaardenoverleg over aanvullende pensioenregelingen
niet onder druk komt te staan indien de kans bestaat dat aanvullend pensioen
verrekend kan worden met een bijstandsuitkering (als geen recht op nabestaandenuitkering
bestaat).Op ontwikkelingen op het terrein van de arbeidsvoorwaarden en de aanvullende
pensioenen wordt in paragraaf 8 ingegaan.Naar aanleiding van de vraag over uitvoeringslasten van de SVB kan geantwoord
worden dat de totale uitvoeringskosten niet alleen de directe uitvoering betreffen,
maar ook zaken als juridische procedures bij bezwaar en beroep en regres.De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat de AWW uitging
van het inkomensdervingsprincipe, en dat dit principe ook ten grondslag zou
moeten liggen aan dit wetsvoorstel.Hierop is in hoofdstuk 1 reeds ingegaan.De leden van de AOV-fractie vrezen dat veel nabestaanden in financiële
problemen zullen komen, door de inkomenstoets of door het ontbreken van uitkeringsrecht.
Zij zijn tegenstander van het stellen van een leeftijdsgrens.Het kabinet is van mening dat alleen uitkeringsrecht toekomt aan bepaalde
groepen nabestaanden. Door helemaal geen leeftijdsgrens te stellen aan nabestaanden
zonder kinderen, zouden ook jonge nabestaanden altijd recht op uitkering krijgen.
Daarvoor is in de ogen van het kabinet geen rechtvaardiging. Deze groep nabestaanden
kan door middel van arbeid in het onderhoud voorzien. Door het overlijden
van een verdienende huwelijkspartner zal in het algemeen een inkomensachteruitgang
plaats hebben; door de nabestaandenuitkering wordt voorkomen dat mensen in
behoeftige omstandigheden komen te verkeren.De premiecijfers voor de particuliere verzekeringen in het nader rapport
bij dit wetsvoorstel zijn op verzoek verstrekt door het Verbond van Verzekeraars.
Op dit punt wordt ook hierboven ingegaan in reactie op een vraag
van de D66-fractie. Voor een reactie op de vragen van deze leden over het
inkomensverlies voor bestaande AWW-gerechtigden wordt verwezen naar hoofdstuk
5.De leden van de RPF-fractie stellen vragen over de leeftijdsgrens van
oudere nabestaanden, de arbeidspositie van vrouwen en de gelijkstelling. Op
deze punten is elders reeds ingegaan. Deze leden achten de wet fraudegevoelig
en ingewikkeld. Het kabinet is het hier niet mee eens. De nieuwe nabestaandenwet
is minder ingewikkeld dan het oude wetsvoorstel Anw. Wat de uitvoering wel
complexer maakt in vergelijking met de AWW, is de inkomenstoets. Dit weegt
echter ruimschoots op tegen de voordelen van de inkomenstoets.De leden van de SGP-fractie onderschrijven het behoeftecriterium en de
inkomenstoets in het wetsvoorstel. Wel hebben zij moeite met de geboortegrens
voor nabestaanden zonder kinderen. Het kabinet is het met deze leden eens
dat in de toekomst een deel van de nabestaanden zonder kinderen (geboren na
1944) op de bijstand zal zijn aangewezen. Dit is echter niet de opzet van
het kabinet. Het kabinet gaat er van uit dat mensen in deze categorie zelf
door arbeid in hun onderhoud kunnen voorzien. Als hen dat niet lukt, en als
zij geen particulier nabestaandenpensioen ontvangen, zorgt de bijstand er
voor dat er toch voldoende bestaansmiddelen zijn. Verder vragen deze leden
of de 1990-generatie niet ook recht op uitkering zou moeten blijven houden
als zij niet in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Wellicht is hier sprake
van een misverstand. Het wetsvoorstel gaat er juist van uit dat er een groep
nabestaanden is die recht moet hebben op nabestaandenuitkering, los van het
jaar waarin zij zijn geboren, namelijk nabestaanden met kinderen onder de
18 jaar. Van deze groep wordt niet verwacht dat zij zelf in hun onderhoud
voorzien.De leden van de GPV-fractie hebben moeite met de geboortegrens van 1945.
Zij signaleren het probleem dat een verzorgende ouder die op latere leeftijd
nabestaande wordt, slechts kort uitkeringsrecht heeft (als het jongste kind
bijna 18 is ten tijde van het overlijden), en daarna terugvalt op de bijstand
(bij onvoldoende ander inkomen). In zo'n geval is er weinig tijd voor de voorbereiding
op de arbeidsmarkt. Moet de conclusie zijn dat iedereen zich moet oriënteren
op de arbeidsmarkt?Het kabinet is inderdaad van mening dat alle burgers zich de gevolgen
van de nieuwe nabestaandenwet voor hun eigen situatie goed moeten realiseren.
Dit kan er toe leiden dat men zich oriënteert op de arbeidsmarkt, en/of
dat men zich particulier aanvullend verzekert. Dit is de eigen verantwoordelijkheid
van de burger.Deze leden vragen naar de consistentie met het beleid ten aanzien van
de zogenaamde 1990-generatie. Verder stellen deze leden voor om in het wetsvoorstel
een regeling voor post-verzorgers op te nemen, in die zin dat de nabestaande
die ouder is dan 50 jaar op het moment dat het jongste kind 18 jaar wordt,
de uitkering kan behouden.De relatie van het beleid ten aanzien van de 1990-generatie met beleid
op andere terreinen is niet altijd rechtlijnig. Van de 1990-generatie wordt
economische zelfstandigheid verwacht, en er zijn bijvoorbeeld voorlichtingscampagnes
geweest om hen daar op te wijzen. Voor de generatie daarboven bestond ook
al een beleid gericht op economische zelfstandigheid. Dat neemt niet weg dat
het beleid met betrekking tot bijvoorbeeld economische zelfstandigheid, of
met betrekking tot het vergroten vna de mogelijkheden voor de combinatie ouderschap
en betaalde arbeid, niet beperkt blijft tot de 1990-generatie. Het zou bijvoorbeeld
vreemd zijn om de mogelijkheid van kinderopvang of van ouderschapsverlof alleen
open te stellen voor mensen van de 1990-generatie. Op ieder specifiek
beleidsterrein moeten de mogelijkheden en verplichtingen tegen elkaar worden
afgewogen, in het licht van de doelstelling van een specifieke regeling. Het
kabinet acht een geboortejaar van 1972 voor nabestaanden zonder kinderen in
dit wetsvoorstel bijzonder ongewenst, omdat het tot onnodig veel uitkeringsrechten
zou leiden. Een regeling voor post-verzorgers van 50 jaar en ouder wijst het
kabinet af. Hoewel een dergelijke regeling voor de korte termijn en voor bepaalde
groepen nabestaanden denkbaar zou zijn, zou het afbreuk doen aan de consistentie
van de wet. Iedere nabestaande met een kind die in de toekomst een nabestaandenuitkering
krijgt, weet dat het uitkeringsrecht eindigt als het kind 18 jaar wordt. Het
is vervolgens de eigen verantwoordelijkheid van betrokkenen om zich voor te
bereiden op deze toekomstverwachting.De leden van de SP-fractie menen dat de regering de veronderstelling heeft
dat steeds meer mensen al een particuliere voorziening hebben getroffen voor
het overlijdensrisico. Het is het standpunt van het kabinet dat de mensen
zich zullen realiseren wat voor hen de gevolgen van de nieuwe nabestaandenwet
kunnen zijn, en zich vervolgens de vraag stellen of zij zich particulier zullen
verzekeren. Het ligt niet voor de hand dat mensen zich nu particulier verzekeren
voor een risico dat nu door de AWW wordt gedekt.De leden van de SP-fractie vragen of het uitsluiten van het uitkeringsrecht
van nabestaanden geboren na 1 januari 1945 (indirecte) strijd zou kunnen opleveren
met de Derde EG-richtlijn.Het kabinet is van oordeel, dat het onderscheid, dat wordt gemaakt tussen
nabestaanden geboren vóór 1 januari 1945 en nabestaanden die
ná deze datum zijn geboren geen (indirecte) discriminatie oplevert.
Het onderscheid dat tusen de verschillende groepen wordt gemaakt, zou wel
gekwalificeerd kunnen worden als een onderscheid naar geboortejaar. Het maken
van een dergelijk onderscheid is op zich niet in strijd met de EG-richtlijnen
Gelijke behandeling. Hierbij moet worden aangetekend, dat het maken van dit
onderscheid slechts is toegestaan, indien hiervoor rechtvaardigingsgronden
kunnen worden aangevoerd die in het licht van de doelstelling van de regeling
als voldoende objectief kunnen worden aangemerkt. Het ten aanzien van vrouwen
gevoerde «positieve discriminatiebeleid» gericht op een inhalen
van de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt, maakt het naar het oordeel
van het kabinet mogelijk een dergelijk onderscheid te maken.Wanneer een regeling in haar uitwerking in het bijzonder nadelig is voor
personen van een bepaald geslacht, doet zich, zo is uit de jurisprudentie
van het Hof van Justitie met betrekking tot de EG-richtlijnen Gelijke Behandeling
gebleken, een vermoeden van indirecte discriminatie voor. Dit vermoeden kan
slechts worden weggenomen door een objectieve rechtvaardiging. Uitgangspunt
van het onderhavige wetsvoorstel is het behoeftebeginsel, in die zin dat slechts
uitkering wordt verschaft aan de nabestaanden van wie niet kan worden verwacht
dat zij zelf in hun onderhoud kunnen voorzien en voor wie derhalve een sociale
noodzaak bestaat. Mede gelet op de grote mate van economische bewegingsvrijheid
van het individu zal de jongere generatie in toenemende mate zelfstandig in
eigen levensonderhoud kunnen voorzien. De rechtvaardiging die aan de uitsluitingsregeling
ten grondslag ligt, namelijk te voorkomen dat uitkering wordt verleend aan
nabestaanden voor wie feitelijk geen sociale noodzaak bestaat, geeft het kabinet
grond om te stellen dat op dit punt geen sprake is van indirecte discriminatie. Hoofdstuk 4. Uitwerking van de belangrijkste onderdelen
van de wet 4.1 RechthebbendenDe leden van de CDA-fractie vragen wat de voor- en nadelen zijn van het
controleren van het inkomen over een langere periode dan een maand, in plaats
van iedere maand.De Anw kent net als andere sociale verzekeringen een maandsystematiek.
Dat wil zeggen dat het recht op uitkering per maand wordt vastgesteld (met
uitzondering van de maand van overlijden), en dat ook de hoogte van de uitkering
indien die afhankelijk is van ander inkomen, per maand wordt vastgesteld.De uitkering wordt gekort met het inkomen dat in een betreffende maand
is verdiend. Hiervoor is het in beginsel nodig dat de nabestaande iedere maand
het inkomen opgeeft, tenzij dat iedere maand hetzelfde is. Uiteraard leidt
de inkomenstoets tot een verzwaring van de uitvoering, vergeleken bij de uitvoering
van de AWW. Om die reden zal in de praktijk getracht worden een procedure
te hanteren die zoveel mogelijk tegemoet komt aan de door de SVB genoemde
bezwaren, met instandhouding van de maandsystematiek. In het Inkomensbesluit
Anw zal bepaald worden dat in geval van wisselende inkomsten de uitkeringsgerechtigde
een gemiddeld maandinkomen opgeeft dat hij naar zijn inschatting de komende
periode zal verdienen. Op basis van dit geschatte inkomen wordt de uitkering
berekend en betaald. Na iedere zes maanden wordt vervolgens gekeken naar de
werkelijke inkomsten in die periode, en wordt achteraf de uitkering gecorrigeerd.
Door dit per periode van een half jaar te doen, worden de uitvoeringslasten
beperkt en wordt de overzichtelijkheid voor de uitkeringsgerechtigde vergroot.
Deze methode laat onverlet dat als het inkomen sterk afwijkt van het geschatte
gemiddelde, de uitkering eerder gecorrigeerd kan worden. Hiermee wordt voorkomen
dat betrokkene onder het sociaal minimum zou komen.De leden van de D66-fractie vragen het standpunt van het kabinet over
de toekomst van de Anw: zouden nabestaanden met een kind onder de 18 jaar
altijd een uitkeringsrecht moeten krijgen (zoals bij de Anw), of zou de Anw
beperkt moeten blijven tot een aflopende verzekering voor personen geboren
voor 1945 (respectievelijk 1950) en een blijvende verzekering voor wezen.Op dit moment is het kabinet van mening dat de nieuwe nabestaandenwet
uitkeringsrecht moet geven aan de drie in de wet genoemde categorieën.
Dit betekent dat als de groep nabestaanden geboren voor 1945 geen recht meer
kan krijgen omdat zij 65 jaar of ouder zijn, er nog uitkeringsrecht resteert
voor arbeidsongeschikte nabestaanden, nabestaanden met een kind en wezen.Wellicht
is een andere keuze mogelijk als de arbeidssituatie van mannen en vrouwen
met kinderen niet meer verschilt. Om die reden wil het kabinet de wet na tien
jaar evalueren, en zal het kabinet daarna met een standpunt over de toekomst
van de nabestaandenverzekering komen.De leden van de fractie van GroenLinks vrezen dat naarmate minder nabestaanden
zonder kinderen recht hebben op Anw-uitkering (gezien de constructie van een
geboortecohort in plaats van een leeftijdsgrens), steeds meer oudere nabestaanden
op de bijstand aangewezen zullen raken. Het kabinet meent dat dit niet het
geval hoeft te zijn. Immers, de verwachting is dat steeds meer vrouwen inkomen
zullen hebben, ook in de oudere leeftijdscategorieën. Voor zover dat
niet het geval is, kunnen partners zich particulier verzekeren voor het overlijdensrisico.
Hoewel het wel zal voorkomen dat nabestaanden een beroep op de bijstand zullen
moeten doen, is het niet de verwachting dat dit vaak zal voorkomen. Door te kiezen voor een leeftijdsgrens in plaats van een geboortejaar zou
onrecht worden gedaan aan de maatschappelijke ontwikkelingen met betrekking
tot de arbeidsparticipatie van vrouwen. Een leeftijdsgrens van bijvoorbeeld
50 jaar zou aangeven dat de verwachting is dat ook in de toekomst vrouwen
van die leeftijd geen betaalde baan zouden hebben.De vraag naar de inkomensgegevens van gehuwde vrouwen tussen de 40 en
50 jaar is in hoofdstuk 3 beantwoord.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar een cijfermatige prognose
van de economische zelfstandigheid van oudere vrouwen. Het CPB heeft in 1993
een prognose gemaakt van de participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt tot
het jaar 2015 volgens verschillende scenario's. Volgens het CPB stijgt de
participatiegraad van vrouwen van 53% in 1990 tot 58% in 2015 in het scenario
Global Shift, en tot 71% in het scenario Balanced Growth. Het grote verschil
tussen de verschillende scenario's geeft aan dat deze ontwikkelingen moeilijk
te voorspellen zijn.In dat licht bezien ligt het ook voor de hand de uitkering te beëindigen
als het jongste kind 18 jaar is geworden. Voorzover de nabestaande niet al
werkte toen het kind jonger was dan 18, zal betrokkene zich toch in ieder
geval voorbereiden op het beëindigen van de uitkering, en ervoor zorgen
tegen die tijd voorbereid te zijn op toetreding tot de arbeidsmarkt. Wat precies
de rol van de SVB zal zijn bij dit voorbereidingsproces, en hoe de samenwerking
met de arbeidsvoorzieningsorganisatie zal zijn, is nog niet aan te geven.
De SVB is bezig beleid terzake te onwikkelen. 4.2 Inkomensafhankelijkheid en het inkomensbegripDe leden van de PvdA-fractie vragen meer informatie over het inkomensbegrip.
Ook de leden van de CDA-fractie en de AOV-fractie vragen meer duidelijkheid
over het inkomensbegrip (inkomen uit en inkomen in verband met arbeid).Inkomen uit arbeid is loon voor mensen in dienstbetrekking en daarmee
gelijkgestelden (zoals ambtenaren), en winst uit bedrijf en zelfstandig uitgeoefend
beroep. Inkomen in verband met arbeid wordt gevormd door onder andere uitkeringen
op grond van verplichte verzekeringen (tenzij het dienstverband nog voortduurt),
particuliere verzekeringen afgesloten in het kader van een arbeidsovereenkomst,
vut-uitkeringen en vervroegd pensioen, studiefinanciering en een buitenlandse
sociale zekerheidsuitkering. Onder verplichte verzekeringen worden onder andere
verstaan AAW, WW en WAO.Een ziektewetuitkering wordt in de meeste gevallen beschouwd als inkomen
uit arbeid; hierop is dus net als bij ander inkomen uit arbeid de vrijlating
van toepassing. In gevallen echter dat een ziektewetuitkering wordt uitgekeerd
terwijl de dienstbetrekking is geëindigd (bijvoorbeeld in geval van ziekte
tijdens werkloosheid), wordt de ziektewetuitkering beschouwd als inkomen in
verband met arbeid. De reden hiervoor is dat uitkeringen in beginsel inkomen
in verband met arbeid zijn, maar dat bij een uitkering op grond van de ZW
en de WW tijdens een dienstbetrekking de uitkering net zo behandeld wordt
als het loon. Hiermee wordt voorkomen dat er een terugval in inkomen optreedt
tijdens ziekte. In geval van een gedeeltelijke WAO-uitkering en loon uit een
deeltijdbaan, wordt de WAO-uitkering gezien als inkomen in verband met arbeid,
en het loon uiteraard als inkomen uit arbeid.Inkomen uit arbeid wordt deels vrijgelaten om de arbeidsparticipatie niet
te ontmoedigen.Het inkomensbegrip in de Toeslagenwet en de AOW is in grote lijnen gelijk
aan dat in de Anw. De inkomensbesluiten lijken dan ook sterk op elkaar. Een
verschil met de AOW is dat het inkomensbesluit AOW geen onderscheid
kent tussen inkomen uit en in verband met arbeid, omdat bij de AOW de vrijlating
op alle inkomen van toepassing is.Vervroegd ouderdomspensioen is ook inkomen in verband met arbeid. Een
pensioenuitkering is alleen uitgezonderd van het inkomensbegrip als het nabestaandenpensioen
betreft. De Anw is bedoeld als basisvoorziening voor het aanvullende nabestaandenpensioen,
niet voor alle soorten aanvullende pensioen zoals het Verbond van Verzekeraars
meent in zijn brief van 22 juni 1995. De leden van de PvdA-fractie vragen
een reactie van het kabinet op deze brief. Het Verbond stelt in deze brief
ook dat van een nabestaande die al met vervroegd pensioen is gegaan, in redelijkheid
niet verlangd kan worden zich weer op de arbeidsmarkt te begeven om het verlies
aan inkomen te compenseren. Dit zal in de meeste gevallen ook niet nodig zijn,
omdat het vervroegd ouderdomspensioen voldoende inkomen biedt aan betrokkene
(anders zou hij niet met vervroegd pensioen zijn gegaan). Een Anw-uitkering
bovenop dit pensioen als betrokkene nabestaande zou worden, is niet nodig,
en is ook niet de bedoeling. In geval het iemand betreft die nu al een AWW-uitkering
combineert met een vervroegd ouderdomspensioen, verschilt deze situatie niet
van een andere AWW-gerechtigde die daarnaast inkomen heeft. Voor deze groep
stelt het kabinet een overgangstermijn tot 1998 voor om aan de veranderde
inkomenssituatie te wennen. Het Verbond meent verder dat er geen rechtvaardiging
is voor de ongelijke behandeling tussen aanvullend nabestaandenpensioen en
aanvullend oudedagspensioen. Het kabinet meent dat deze rechtvaardiging er
wel degelijk is. De basis voor het nabestaandenpensioen is de Anw, en de basis
voor het ouderdomspensioen is de AOW. Beide soorten pensioen hebben een van
elkaar verschillende doelstelling, en er is geen reden ze voor de uitvoering
van de Anw hetzelfde te behandelen.Vervolgens vragen deze leden een reactie op de suggestie om inkomen uit
vermogen boven een bepaalde grens ook als inkomen in de zin van deze wet te
beschouwen. Het kabinet is hier geen voorstander van. Vermogen en inkomen
uit vermogen moeten bij de Anw buiten beschouwing blijven, dit om een onderscheid
te kunnen maken met de Algemene bijstandswet. Het kabinet wil stimuleren dat
mensen zelf hun verantwoordelijkheid nemen. Indien mensen door sparen of een
vorm van particuliere verzekering een vermogen bij elkaar hebben gebracht
om te voorzien in het overlijdensrisico, zou het niet passen inkomen uit dit
vermogen vervolgens op de uitkering in mindering te brengen.De leden van de PvdA-fractie verwijzen naar het standpunt van de SVB over
de verschillende gehanteerde inkomensbegrippen.Het is inderdaad zo dat het fiscale inkomensbegrip afwijkt van het AOW-inkomensbegrip,
het begrip bij de Wet Van Otterloo en bij de Anw. Hierdoor wordt het noodzakelijk
om bij de onderlinge vergelijking van door de uitkeringsgerechtigde opgegeven
inkomsten en de gegevens omtrent het inkomen die van de belastingdienst komen,
een extra beoordelingsslag toe te passen. Dit bezwaar wordt onderkend, maar
kan voorshands niet opgelost worden.De vraag van de leden van de D66-fractie naar de inkomenseffecten wordt
beantwoord in hoofdstuk 9.Deze leden signaleren het punt dat het aanvullend nabestaandenpensioen
en eventueel vermogen onder de inkomens- en vermogenstoets van de bijstand
vallen, als de nabestaande daarop aangewezen is.Indien het gaat om een nabestaande die geen recht heeft op Anw-uitkering
maar wel op een aanvullend nabestaandenpensioen, hangt het van de verdere
omstandigheden af of betrokkene een beroep moet doen op de bijstand. Indien
het nabestaandenpensioen voldoende hoog is (eventueel aangevuld met eigen
arbeidsinkomen), is een beroep op de bijstand niet nodig. Zo
niet, dan vult de bijstand aan tot het sociaal minimum. In de optiek van het
kabinet is het dan niet zo dat het aanvullend pensioen wordt «weggetoetst»,
maar dat de bijstand minder aanvult dan nodig zou zijn indien er geen aanvullend
pensioen zou zijn geweest.De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom inkomen in verband
met arbeid niet gedeeltelijk wordt vrijgelaten. Dit hangt samen met het doel
van de vrijlating, namelijk de arbeidsparticipatie bevorderen. Dit oogmerk
zou bij vrijlating van inkomen in verband met arbeid niet gediend worden.
Voor mensen die nu een AWW-uitkering hebben en daarnaast een andere uitkering,
geldt ook de overgangstermijn tot 1998 om aan de nieuwe inkomenssituatie te
wennen; pas daarna worden zij met de inkomenstoets geconfronteerd. Dit laatste
is ook een antwoord op de vraag van de leden van de AOV-fractie.Het kabinet is het niet eens met de stelling van de leden van de fractie
van GroenLinks dat de vrijlatingsregeling een premie zet op de traditionele
rolverdeling. Ieder inkomen wordt gedeeltelijk vrijgelaten, of het nu een
inkomen uit deeltijdwerk is of uit een volledige baan. Een nabestaande met
inkomen uit arbeid en uitkering heeft (gezien de vrijlating) een hoger totaalinkomen
dat een nabestaande met alleen Anw-uitkering.De leden van de fractie van de RPF vragen waarom niet is aangesloten bij
het oude wetsvoorstel Anw, dat een ongetoetste basisuitkering verschafte,
waarop een inkomensafhankelijke toeslag werd verstrekt. De reden hiervoor
is dat het dan nog steeds voorkomt dat inkomen en uitkering gecombineerd worden.
Het kabinet vindt dit een ongewenst gebruik van uitkeringsgelden. De Anw voorkomt
dat nabestaanden in behoeftige omstandigheden komen te verkeren; indien daar
geen sprake van is, acht het kabinet het onnodig dat een uitkering verstrekt
wordt. Het is juist dat AWW-gerechtigden die nu ook een arbeidsinkomen hebben,
in de toekomst met een inkomensachteruitgang worden geconfronteerd. Dit geldt
overigens evenzeer voor weduwen met een deeltijdbaan, als voor weduwnaars
met een voltijdbaan. Het kabinet denkt niet, dit ook in antwoord op een vraag
van de leden van de SP-fractie, dat het inkomensafhankelijke karakter van
deze wet in het algemeen de arbeidsparticipatie zal ontmoedigen, omdat het
totale inkomen van arbeidsinkomen met eventueel Anw-uitkering hoger is dan
alleen een Anw-uitkering. Voor de oriëntatie op de arbeidsmarkt van oudere
nabestaanden zonder inkomen zal het overigens naar verwachting niet doorslaggevend
zijn dat deze wet inkomensafhankelijk is en de AWW niet, omdat hierbij veel
andere factoren een rol spelen.Voor een berekening van de kosten van een ongetoetste basisuitkering van
30 respectievelijk 50% (zoals in het oude wetsvoorstel Anw) wordt verwezen
naar hoofdstuk 9.Deze leden en die van de D66-fractie vragen ook naar de gevolgen voor
de uitvoering van het inkomensafhankelijke karakter van deze wet. Het zal
duidelijk zijn dat iedere inkomenstoets een verzwaring van de uitvoering betekent.
Het inkomen moet opgegeven worden en gecontroleerd, en vervolgens verwerkt.
Overigens is het voor het aspect van de uitvoerbaarheid niet van belang of
de hele uitkering of slechts een deel ervan inkomensafhankelijk is. De meerdere
uitvoeringskosten zoals geschetst door de SVB worden voornamelijk door de
inkomenstoets bepaald.De leden van de SGP-fractie vragen hoe het kabinet denkt over een verruiming
van de vrijlatingsbepaling, in die zin dat ook inkomen in verband met arbeid
deels vrijgelaten wordt. Het kabinet overweegt dit niet, gezien de doelstelling van de vrijlating,
namelijk de arbeidsparticipatie niet ontmoedigen.Deze leden vragen ook naar de relatie van dit wetsvoorstel met ILO-verdrag
121. Voor een reactie wordt verwezen naar hoofdstuk 6.Deze leden vragen ook naar de toegenomen fraudegevoeligheid van de wet.
Het kabinet is het eens met deze leden dat iedere inkomenstoets de fraudegevoeligheid
doet toenemen. Op het punt van de uitvoering is hierboven al ingegaan. Het
kabinet is van mening dat fraudegevoeligheid geen reden is om af te zien van
een inkomenstoets, gezien de zwaarwegende argumenten die pleiten voor deze
inkomenstoets. Wel is het natuurlijk van het grootste belang dat fraude effectief
bestreden wordt. De SVB heeft reeds een aanvang gemaakt met het formuleren
van beleid om fraude tegen te gaan. 4.3 PseudoweduwenDe leden van de fractie van PvdA en CDA vragen naar de uitkeringsrechten
van meerdere pseudoweduwen van eenzelfde overledene. Indien zij aan de uitkeringsvoorwaarden
voldoen, krijgen alle ex-echtgenoten van een overledene een eigen recht op
uitkering. Voor de vraag of er recht op uitkering bestaat, is het niet relevant
of er nog meer ex-echtgenoten zijn, en of de overledene op het moment van
overlijden gehuwd was.Wat dat betreft verschilt de regeling niet van die in
de AWW.De leden van de fractie van CDA en D66 signaleren dat bij de regeling
voor pseudoweduwen het behoefteprincipe enigszins vermengd wordt met het principe
van inkomensderving.Het kabinet is zich hiervan bewust. De aanvullende eis van inkomensderving
is echter in de ogen van het kabinet de enige manier om voor deze groep nabestaanden
een rechtvaardige regeling tot stand te brengen. De regeling zoals die nu
in de AWW staat, is onbevredigend omdat ook ex-echtgenoten die geen enkele
financiële band met de overledene hadden, recht op uitkering krijgen.
In het oude wetsvoorstel-Anw hadden pseudoweduwen geheel geen recht op uitkering
wat ook ongewenst is. In dat geval zouden bijvoorbeeld nabestaanden met kinderen
die leefden van de alimentatie van de ex-echtgenoot, aangewezen zijn op de
bijstand na het overlijden van de ex-echtgenoot.Als er geen sprake meer is van alimentatie omdat de maximale alimentatieduur
verstreken is, kan geen recht op Anw-uitkering meer ontstaan. Anderzijds is
het zo dat, als een nabestaande uitkeringsrecht ontleent aan het overlijden
van de ex-echtgenoot, dit uitkeringsrecht eindigt op grond van de in de wet
genoemde beëindigingsgronden, en niet als de alimentatieduur beëindigd
zou zijn als de ex-echtgnoot nog had geleefd. Zoals bekend kan de Anw-uitkering
nooit hoger zijn dan de alimentatie was; het uitkeringsbedrag wordt eenmalig
vastgesteld na het overlijden van de ex-echtgenoot, en kan vervolgens niet
meer wijzigen (tenzij natuurlijk om andere redenen zoals de leeftijd van het
kind of het inkomen).De leden van de SP-fractie vinden het niet juist dat de hoogte van de
Anw-uitkering gekoppeld is aan de hoogte van de alimentatie. Het kabinet is
echter van mening dat het niet nodig is een hogere uitkering te verschaffen
dan de alimentatie bedroeg, omdat die toen de ex-echtgenoot nog leefde, blijkbaar
hoog genoeg was. Op grond van welke argumenten de hoogte van de alimentatie
in het verleden bepaald is, is voor de uitvoering van de Anw niet relevant.Het komt inderdaad voor zoals deze leden opmerken, dat een echtscheidingsconvenant
niet door een advocaat wordt medeondertekend. Het kabinet wil
in dit verband echter vasthouden aan deze eis. De reden hiervoor is dat deze
medeondertekening een waarborg biedt dat het geen contract is dat onder misbruik
van omstandigheden tot stand is gebracht. Een dergelijke eis wordt bijvoorbeeld
ook gesteld in het wetsvoorstel «zware registratie» ten aanzien
van de ontbinding van de zware registratie. Er kan geen recht op Anw-uitkering
ontstaan als een ex-echtgenoot overlijdt en de alimentatieverplichting niet
is vastgelegd zoals in de nabestaandenwet is bepaald. 4.4 Einde van de uitkeringDe leden van de CDA-fractie vragen naar de rol die de SVB zal spelen bij
het voorbereiden op de arbeidsmarkt van uitkeringsgerechtigden van wie voorzienbaar
is dat de uitkering zal eindigen voor betrokkenen 65 jaar is.De wet bepaalt dat de Bank bevordert dat de betrokken uitkeringsgerechtigden
zich bij de arbeidsvoorzieningsorganisatie melden; deze laatste organisatie
heeft vervolgens de taak om de nabestaande te helpen bij de oriëntatie
op de arbeidsmarkt, bij scholing, enzovoort. Het ligt in de verwachting dat
de Bank overleg pleegt met de arbeidsvoorzieningsorganisatie om tot een goede
samenwerking te komen, zodat het doel (de nabestaande is voorbereid op het
einde van de uitkering) bereikt wordt. 4.5 WezenuitkeringDe leden van de PvdA-fractie vragen naar de verschillen in uitkeringsrechten
voor wezen in de AWW en dit wetsvoorstel.In de AWW heeft een wees recht op wezenuitkering als de laatst-overleden
ouder verzekerd was voor de AWW en de wees jonger is dan 16 jaar. Ook oudere
wezen kunnen recht hebben op wezenuitkering, namelijk als zij studerend zijn
(tot 27 jaar), als zij tenminste 45% arbeidsongeschikt zijn (tot 18 jaar)
of als zij het huishouden verzorgen van tenminste een andere wees (tot 27
jaar). De uitkeringshoogte is een percentage van het AWW-pensioen.Op grond van deze wet is de regeling in grote lijnen gelijk; alleen de
eind-leeftijd voor de uitkering van studerende en zg. huishoudwezen is verlaagd
naar 21 jaar. De hoogte van de uitkering is gelijk. De wezenuitkering op grond
van deze wet is onafhankelijk van eventueel inkomen. Bij de AWW werd inkomen
dat studerende wezen van 16 jaar en ouder in het kader van hun opleiding verdienden,
gedeeltelijk gekort. Wezen van 16 jaar en ouder die werken of werkloos zijn,
ontvangen geen wezenuitkering, zowel in de AWW als in deze wet.De wezenuitkering eindigt bij het bereiken van de 21-jarige leeftijd.
De leden van de VVD-fractie vragen in dit verband naar de relatie met andere
regelingen voor jongeren, zoals de leerplicht, de studiefinanciering en het
JWG.Deze regelingen gelden uiteraard ook voor wezen, maar dit laat onverlet
dat ook voor wezen ouder dan 16 jaar een uitkeringsrecht op zijn plaats is
als de wees nog niet in het eigen onderhoud kan voorzien. Dit is het geval
als de wees arbeidsongeschikt is, onderwijs volgt of het huishouden waarin
nog een wees is opgenomen, verzorgt. De door deze leden genoemde regelingen
voorzien daarin niet. Omdat er geen ouders zijn die de kosten van de opvoeding
van de kinderen kunnen dragen, moet de wezenuitkering langer doorlopen dan
het zestiende jaar. Ten tijde van de behandeling van het oude wetsvoorstel-Anw
bestond brede instemming over de eindleeftijd van 21 jaar. Het kabinet sluit
daar om die reden nu bij aan.In nota van wijziging wordt met betrekking tot artikel 21 een wijziging
opgenomen voor studerende wezen. De woorden «wiens voor werkzaamheden
beschikbare tijd grotendeels» in beslag wordt genomen door of in verband met het volgen van onderwijs of een beroepsopleiding, worden
vervangen door de klokuren-definitie, zoals die ook is opgenomen in de wet
op de studiefinanciering en de kinderbijslag. De reden hiervoor is harmonisatie
van de begrippen, wat de uitvoering vergemakkelijkt. 4.6 Hoogte van de uitkeringDe leden van de SGP-fractie vragen of voor de specifieke groep van nabestaanden
(voor wie een eigen uitkeringsregiem geldt) niet ook een uitzondering gemaakt
kan blijven worden met betrekking tot de hoogte van het sociaal minimum voor
nabestaanden met kinderen (100% in plaats van 90%). Het kabinet is van mening
dat de argumenten die bestaan om een volksverzekering in stand te houden voor
het overlijdensrisico niet gebruikt kunnen worden om voor deze groep uitkeringsgerechtigden
een andere uitkeringshoogte te verdedigen. De Anw geeft recht op een uitkering
op minimumniveau. Dit is in de hele sociale zekerheid op dezelfde manier gedefinieerd,
en is afhankelijk van de leefvorm van de uitkeringsgerechtigde: gehuwd, alleenstaand,
of alleenstaand met kinderen. Er is geen reden om nabestaanden een ander sociaal
minimum te geven dan andere uitkeringsgerechtigden met een uitkering op minimumniveau.Deze leden vragen wat het uitmaakt voor een nabestaande of hij een bijstandsuitkering
of een Anw-uitkering ontvangt. Voor de hoogte van de uitkering maakt dit geen
verschil. Het verschil zit in de inkomens- en vermogenstoets die de bijstand
kent. Aanvullend nabestaandenpensioen of een eigen huis kan bijvoorbeeld voor
de bijstand tot een lagere uitkering leiden. 4.7 Geen tijdelijke gewenningsuitkeringDe leden van de D66-fractie vragen naar de kosten van een tijdelijke gewenningsuitkering
van drie maanden. Deze worden weergegeven in hoofdstuk 9.Het kabinet kan zich (zoals deze leden doen) voorstellen dat een nabestaande
met eigen inkomen (die om die reden geen Anw-uitkering zou krijgen) tijdelijke
financiële problemen ondervindt na het overlijden van de echtgenoot.
Dit is echter geen reden om in de wet een tijdelijke gewenningsuitkering op
te nemen. Het gaat immers om een tijdelijk en een beperkt risico. De nabestaandenwet
is alleen bedoeld om te voorkomen dat nabestaanden in behoeftige omstandigheden
komen te verkeren. Tijdelijke financiële problemen na een overlijden
kunnen op een ander manier opgelost worden, bijvoorbeeld door te sparen of
zich apart te verzekeren. 4.8 HalfwezenDe leden van de PvdA-fractie vragen of het ontbreken van een halfwezenuitkering
bij hertrouwen er niet toe zou leiden dat Anw-gerechtigden niet hertrouwen
maar gaan samenwonen om zo dat uitkeringsdeel te behouden.Aangenomen wordt dat met deze vraag gedoeld wordt op de situatie dat er
een halfwezenuitkering zou bestaan ter hoogte van 20%, die behouden blijft
bij hertrouwen, terwijl de «gewone» nabestaandenuitkering om die
reden zou vervallen. Dit kan inderdaad gezien worden als een voordeel van
een halfwezenuitkering.De leden van de CDA-fractie vragen of voor samenwonenden niet net als
voor gehuwden geldt dat zij de zorg voor het inkomen en de verzorging van
de kinderen kunnen delen; bij gehuwden leidt dit tot beëindiging van
de Anw-uitkering, bij samenwonenden niet.Dit kan inderdaad het geval zijn. Uit het feit dat in deze wet geen gelijkstelling is opgenomen, vloeit echter voort dat hieruit geen
gevolgen voortvloeien voor het recht op uitkering.De leden van de D66-fractie vragen aandacht voor hun pleidooi voor een
inkomensonafhankelijke halfwezenuitkering. Hieraan zitten volgens deze leden
twee voordelen. Een dergelijke uitkering kan leiden tot een hoger gezinsinkomen
voor nabestaanden met kinderen, en komt tegemoet aan de wens om ook voor erkende
kinderen van ongehuwd samenwonenden en niet-samenwonende ouders een recht
op een specifieke uitkering te geven. De door deze leden genoemde argumenten
zijn op zich juist. Het is inderdaad zo dat het voor nabestaanden met kinderen
moeilijker is het gezinsinkomen op peil te houden door betaalde arbeid, omdat
zij ook zorgverplichtingen hebben. In dat verband is een hogere vrijlating
in de vorm van een inkomensonafhankelijk uitkeringsdeel van 20% een voordeel.
Het financiële beslag hiervan staat vermeld in hoofdstuk 9. Dit zou op
een andere manier gecompenseerd moeten worden. Tegen een dergelijke hogere
vrijlating pleit echter dat dan ook nabestaanden met voldoende inkomen een
gehele of gedeeltelijke uitkering krijgen, wat strijdig is met het behoeftebeginsel.Een andere vraag is of een dergelijk inkomensonafhankelijk uitkeringsdeel
ook een apart uitkeringsrecht in de vorm van een halfwezenuitkering zou moeten
zijn voor nabestaanden die geen recht op nabestaandenuitkering hebben. Dit
betreft dan ongehuwden (al dan niet samenwonend) van wie de man het kind van
de vrouw erkend heeft. Het kabinet wil ook dit punt bezien, in relatie met
andere wensen en de financiële gevolgen daarvan. 4.9 OverigDe leden van de CDA-fractie vragen naar de regeling voor anti-cumulatie
van AAW en Anw-uitkering.Deze vloeit voort uit de regeling van inkomensafhankelijkheid van de Anw-uitkering.
Een AAW-uitkering is inkomen in verband met arbeid (net als een andere uitkering)
en wordt zodoende gekort op de Anw-uitkering. Het resultaat zal zijn (aangezien
beide uitkeringen uitkeringen op minimumniveau zijn) dat in de meeste gevallen
een AAW-uitkering resteert, terwijl de Anw-uitkering tot nul gereduceerd wordt.
Dit zal anders zijn als er recht bestaat op een gedeeltelijke AAW-uitkering;
dan zal nog een deel van de Anw-uitkering resteren.Bij de AWW is dit anders geregeld omdat de AWW niet inkomensafhankelijk
is. Indien zowel recht bestaat op AAW als op AWW, wordt alleen de AWW-uitkering
uitbetaald en wordt de AAW-uitkering ingetrokken.De hier voorgestelde regeling wijkt niet af van die in de Toeslagenwet.
In de Toeslagenwet wordt ook de AAW-uitkering als inkomen beschouwd, wat leidt
tot een lagere toeslag.Een verschil met de Toeslagenwet is wel dat daar de vrijlating van inkomen
uit arbeid beperkt is tot een periode van twee jaar, terwijl de vrijlating
bij deze wet in de tijd onbeperkt is. Harmonisatie is niet overwogen, omdat
bij deze wet gezien de beperking tot die groepen nabestaanden van wie niet
verwacht wordt dat zij in hun eigen onderhoud voorzien, een in de tijd beperkte
vrijlating minder goed past.Vervolgens vragen deze leden naar de mogelijkheid om de kosten van kinderopvang
in mindering te brengen op de inkomsten.Verwervingskosten waaronder kosten voor kinderopvang kunnen in mindering
worden gebracht op de inkomsten als het gaat om arbeid niet in dienstbetrekking.
Dit zal geregeld worden in het Inkomensbesluit Anw, en is conform de inkomensbesluiten
AOW en TW.Hiernaast is van belang dat fiscaal op twee manieren rekening wordt gehouden
met de kosten van kinderopvang. Ten eerste in de tariefstructuur.
Naast de alleenstaande ouderaftrek heeft een alleenstaande met een kind onder
de 12 jaar die betaalde arbeid verricht, recht op de aanvullende alleenstaande-ouderaftrek.
Op deze manier wordt rekening gehouden met het draagkrachtverschil als gevolg
van de noodzaak van opvang van kinderen.Ten tweede wordt met de werkelijke kosten van kinderopvang rekening gehouden
in de buitengewone lastenregeling, die ook van toepassing is op zelfstandigen
en andere niet-werknemers.Het moet gaan om opvang van kinderen jonger dan 12 jaar, en om beroepsmatige
opvang door een instelling of persoon die tegen betaling opvang verricht voor
meer dan drie kinderen. De kosten zijn slechts aftrekbaar voor zover zij hoger
zijn dan de bij het inkomen behorende normbijdrage van de VWS-adviestabel
voor ouderbijdragen. Hoofdstuk 5. OvergangsrechtDe leden van de fracties van PvdA, CDA, D66, GroenLinks en SP refereren
aan de discussie over de motie-Van de Zandschulp c.s. (EK, 1994–1995,
22 013 nr. 46j-3) in de Eerste Kamer, en de spanning tussen de begrippen
rechtszekerheid en rechtsgelijkheid.De regering wil hier graag nog eens op ingaan. Er zijn verschillende hoofdtypen
van overgangsrecht mogelijk: onmiddellijke werking (in de sociale zekerheid
betekent dit dat de nieuwe rechtsregels onmiddellijk van toepassing zijn op
bestaande uitkeringsgerechtigden), eerbiedigende werking (bestaande uitkeringsgerechtigden
behouden hun uitkering op de «oude» voorwaarden, uitgestelde werking
(bestaande uitkeringsgerechtigden worden na een bepaalde tijd, al dan niet
stapsgewijs, onder de nieuwe bepalingen gebracht), en terugwerkende kracht
(de nieuwe regels worden met ingang van een in het verleden liggend tijdstip
van kracht).Hoofdregel is onmiddellijke werking. Toegespitst op de sociale verzekeringen
betekent dit dat bestaande uitkeringsgerechtigden op het moment van ingang
van een nieuwe wet, onder de bepalingen daarvan vallen. Dit kan echter ongewenste
gevolgen hebben voor deze groep. Daarom beziet de regering bij iedere wetswijziging
of er redenen zijn om af te wijken van de onmiddellijke werking, en te kiezen
voor eerbiedigende of uitgestelde werking. Bij deze beoordeling spelen het
gelijkheidsbeginsel en het rechtszekerheids- en vertrouwensbeginsel een belangrijke
rol. Rechtsgelijkheid staat voorop, om te voorkomen dat uitkeringsgerechtigden
die op een gegeven moment in dezelfde positie verkeren, een andere uitkering
krijgen alleen omdat de een al langer de uitkering heeft dan de ander. Bestaande
AWW-gerechtigden geheel niet onder de nieuwe wet brengen zoals de leden van
de SP-fractie vragen, is in de ogen van de regering gezien het rechtsgelijkheidsbeginsel
in dit kader niet aan de orde; het zou betekenen dat gedurende ongeveer veertig
jaar twee nabestaandenwetten naast elkaar zouden bestaan.De leden van de CDA- en D66-fractie illustreren dit dilemma door te vragen
hoe de regering rechtvaardigt dat de ene vrouw die weduwe wordt in 1995, onder
het AWW-regiem valt, en de andere vrouw die weduwe wordt in 1996, onder het
Anw-regiem valt, terwijl beiden in 1946 geboren zijn. De eerste weduwe krijgt
een nabestaandenuitkering, de tweede niet (aangenomen dat zij geen kind heeft).
Voorop gesteld zij dat iedere overgang pijnlijk kan zijn, als het zo is dat
de ene situatie meer voordeel oplevert dan de andere situatie. Het is echter
inherent aan wijzigingen, en dus onontkoombaar, wil men sociale verzekeringswetten
aanpassen aan de gewijzigde maatschappelijke situatie. In het gegeven voorbeeld
is het even onmogelijk om de eerste weduwe volgens het Anw-regiem te behandelen
(die wet is immers op het moment van overlijden nog niet van kracht) als om
de tweede weduwe volgens de normen van de AWW te behandelen (die dan niet
meer van kracht is). Wat wel een punt van overweging is, en waar de regering zich over heeft
gebogen, is of er een objectieve en redelijke rechtvaardiging bestaat voor
een ongelijke behandeling tussen bestaande en nieuwe uitkeringsgerechtigden.
Het rechtszekerheids- en het vertrouwensbeginsel moeten in dat verband afgewogen
worden tegen het rechtsgelijkheidsbeginsel, en in een bepaald geval kan dit
betekenen dat bestaande rechten moeten blijven bestaan. In het geval van deze
wet was het voor de regering doorslaggevend dat AWW-gerechtigden zich niet
meer kunnen verzekeren voor het overlijdensrisico, en niet voorbereid zijn
op het beëindigen van de uitkering bijvoorbeeld op het moment dat het
kind 18 jaar wordt. In deze wet is daarom gekozen voor zowel eerbiedigende
werking (bijvoorbeeld bij nabestaanden geboren na 1944 met kinderen) als uitgestelde
werking (de inkomenstoets en de bevriezing). Dit laatste geeft de uitkeringsgerechtigden
de mogelijkheid zich voor te bereiden op het nieuwe systeem. Voor de groep
nabestaanden met kinderen betekent het overgangsrecht dat de beëindigingsvoorwaarden
verschillen voor hen die eerder een AWW-uitkering hadden vergeleken met nabestaanden
die hun uitkeringsrecht alleen aan deze wet ontlenen.De regering is van mening dat de vorm die het overgangsrecht in deze wet
heeft gekregen, recht doet aan de inhoud van de motie-Van de Zandschulp. Hoewel
het uitgangspunt van de Kamer en dat van de regering verschillen, hoeft de
uitwerking in een bepaald geval niet te verschillen. Kamer en regering zijn
het er over eens dat de afweging tussen gelijkheidsbeginsel en rechtszekerheidsbeginsel
voldoende gemotiveerd moet worden. In de ogen van de regering is de motivering
voor het gekozen overgangsrecht Anw voldoende, zodat recht wordt gedaan aan
beide relevante beginselen. De regering ziet geen grond om bestaande AWW-gerechtigden
in het geheel niet te confronteren met de inkomenstoets, omdat dat tot te
grote rechtsongelijkheid zou leiden.Een en ander neemt niet weg dat het overgangsrecht op bepaalde punten
ook anders zou kunnen zijn. Immers, de afweging tussen de aan de orde zijnde
beginselen van rechtsgelijkheid en rechtszekerheid is een kwestie van waardering.In antwoord op vragen van de leden van de CDA-fractie kan gesteld worden
dat de bevriezing van de 100% uitkering er toe leidt dat naar verwachting
over 5 tot 7 jaar nabestaanden met kinderen een uitkering op het 90% niveau
krijgen. De regering vindt bevriezing in dit geval een betere methode dan
een regime van kleine stapjes, omdat de uitkering bij bevriezing in guldens
gelijk blijft, wat voor betrokkenen en de uitvoering duidelijker is. Overigens
kan bevriezing gezien worden als een stapsgewijze verlaging. Wel is het belangrijk
dat de betreffende uitkeringsgerechtigden geïnformeerd worden over het
moment dat hun uitkering op het 90% tarief zal zijn aangekomen.Deze leden refereren ook aan het gegeven dat als het kind van de nabestaande
18 jaar wordt, de uitkering verlaagd wordt naar 70%; zij vragen of deze terugval
voor bestaande gevallen niet groot is.De verlaging van de uitkering naar 70% is thans ook praktijk voor AWW-gerechtigden;
in dit opzicht brengt deze wet hierin geen verandering. De verlaging is conform
andere regelingen die een uitkering geven op minimumniveau.De leden van de D66-fractie vragen hoe bestaande AWW-gerechtigden zich
kunnen voorbereiden op de verlaging van de uitkering door de inkomenstoets.Hoe de AWW-gerechtigden zich voorbereiden op hun nieuwe inkomenspositie,
is primair een individuele verantwoordelijkheid. Men kan meer inkomen verwerven
en/of het uitgavenpatroon aanpassen. De regering meent dat de gekozen overgangstermijn
hiervoor voldoende is. Hierbij speelt zeker ook een rol dat de vervanging
van de AWW door een inkomensafhankelijke regeling al jaren in
discussie is en dat AWW-gerechtigden daarmee bekend kunnen zijn; in die zin
is de inkomenstoets geen nieuw gegeven. Overigens zal de inkomenstoets voor
de meerderheid van de bestaande AWW-gerechtigden niet tot een lagere uitkering
leiden.De door de fractie van GroenLinks gevraagde koopkrachteffecten worden
vermeld in hoofdstuk 9.De leden van de RPF-fractie vragen naar de reden van de verlaging van
100% naar 90% voor nabestaanden met kinderen. Hierop is al ingegaan bij hoofdstuk
4.6 in antwoord op de vraag van de leden van de SGP-fractie. Voor een weergave
van de kosten wordt verwezen naar hoofdstuk 9.Deze leden en de leden van de SGP-fractie vragen ook naar de gevolgen
voor de uitvoering van de in sommige opzichten andere behandeling van nabestaanden
die een AWW-uitkering hadden en nieuwe Anw-gerechtigden.Dit gegeven levert slechts een geringe verzwaring van de uitvoering op,
omdat het alleen gaat om de beëindigingsgronden voor AWW-gerechtigden
en de bevriezing; dit zijn geen zaken die per maand gecontroleerd en uitgevoerd
hoeven te worden. Wat betreft de inkomenstoets is er alleen sprake van uitstel;
vanaf 1998 is er in dit opzicht geen sprake meer van verschillende uitkeringsregimes.De leden van de AOV-fractie vragen hoe in verband met het overgangsrecht
de regeling is met betrekking tot nabestaanden met een kind ouder dan 18 jaar
die geboren zijn na 1945. Indien deze nabestaande een AWW-uitkering had, blijft
het recht op nabestaandenuitkering bestaan tot het 65e jaar, als de nabestaande
35 jaar of ouder is op het moment dat (kort gezegd) het kind 18 wordt (of,
beter gezegd, de nabestaande niet meer voldoet aan de voorwaarden genoemd
in artikel 13, eerste lid, onderdeel a).De leden van de SP-fractie vragen naar het punt van schade bij dood door
schuld, en het vervallen van een AWW-uitkering door de inkomenstoets.De schadevergoeding die een persoon, die het overlijden heeft veroorzaakt
moet betalen heeft betrekking op het derven van levensonderhoud van de nabestaande.
Bij het vaststellen van die schadevergoeding kan, zoals de leden van SP-fractie
stellen, rekening zijn gehouden met de aanspraak van die nabestaande op een
AWW-uitkering. Wanneer die uitkering blijkt weg te vallen met de nieuwe Anw
kan het voorkomen, dat de schade hoger is dan bij het vaststellen van de schadevergoeding
werd verondersteld. Afhankelijk van de wijze waarop de schadevergoeding is
vastgesteld door de rechter, zou dan via de rechter een wijziging van het
bedrag van de schadevergoeding kunnen worden gevorderd.Het is afhankelijk van het oordeel van de rechter in de omstandigheden
van het specifieke geval in hoeverre een dergelijke vordering zou kunnen worden
toegewezen. Het probleem, dat deze leden zien, zou inderdaad kunnen bestaan. Hoofdstuk 6. Internationale aspectenDe leden van de PvdA-fractie vragen de gronden aan te geven die hebben
geleid tot opschorting van de bekrachtigingsprocedure van de herziene Code.
Zij menen dat thans slechts de opsomming van deze gronden is aangekondigd.Het kabinet heeft echter in de MvT uiteengezet wat de gronden zijn. Ten aanzien van de opschortingsgronden is samengevat aangegeven dat de
problemen die worden ondervonden met Deel VI van de Europese Code inzake sociale
zekerheid en Protocol (behalve door opzegging) kunnen worden opgelost indien
de Delen 11 (medische zorg), III (ziekengeld), IX (invaliditeit) en X (uitkeringen
aan nagelaten betrekkingen) door Nederland worden bekrachtigd. In dat geval
wordt ook aan de verplichtingen van Deel VI (arbeidsongevallen en beroepsziekten)
geacht te zijn voldaan, met andere woorden, laatstgenoemd deel krijgt men
er «gratis» bij. In de MvT is reeds aangegeven dat het onderhavige
wetsvoorstel in overeenstemming is met de verplichtingen van Deel X (nagelaten
betrekkingen). Tot bekrachtiging van Deel II zal eveneens kunnen worden overgegaan.
Ten aanzien van de resterende Delen III en IX is het duidelijk dat de uit
deze delen voortvloeiende verplichtingen moeten worden getoetst aan de Ziektewet
(ZW) respectievelijk de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO)
en de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet (AAW).De regeringsvoornemens inzake privatisering/opting-out ZW en WAO hebben
tot opschorting van de bekrachtigingsprocedure van de herziene Code geleid.
Ook ten aanzien van deze voornemens geldt, dat het kabinet het niet wenselijk
acht tot bekrachtiging van de betreffende delen over te gaan indien de voorstellen
nog niet tot wetgeving zijn getransformeerd. Het kabinet is hiermede tevens
ingegaan op de opmerkingen en vragen van de GPV-fractie.De leden van de CDA-fractie verzoeken uiteen te zetten en te beargumenteren
dat het vorige voorstel, waar de uitkering deels inkomensonafhankelijk was,
ook in overeenstemming was met de ILO-verdragen 121 en 128.Tijdens de parlementaire behandeling van het vorige voorstel heeft het
kabinet vastgesteld dat bedoeld voorstel ook in overeenstemming was met de
ILO-verdragen 121 en 128. Het kabinet meent in deze te mogen volstaan met
een verwijzing naar Kamerstuk 22 013, 1990–1991, nr. 6, waar een
uitvoerige uiteenzetting op dit punt is gegeven.Voorts stellen deze leden vast dat het Clara Wichman Instituut tot de
conclusie is gekomen dat ingevolge voornoemde verdragen te allen tijde een
uitkering aan wezen en half-wezen zal moeten worden verstrekt. Ook de leden
van de AOV-fractie menen dat ILO-verdrag 121 verplicht tot een zelfstandig
uitkeringsrecht voor halfwezen.Het kabinet meent dat deze conclusie onjuist is. In de eerste plaats beperken
de betreffende verdragen de gevallen waarin in beginsel aanspraak op (half)wezenuitkering
kan bestaan tot die gevallen waarin sprake is van– verlies van middelen van bestaan– door een ten laste komend kind– ten gevolge van het overlijden van een kostwinner.In de tweede plaats zijn, waar het ILO-Verdrag 121 en Deel VI van de Europese
Code inzake sociale zekerheid betreft, de gevallen bovendien nog beperkt tot
de situatie waarin het overlijden het gevolg is van een arbeidsongeval of
een beroepsziekte.Tenslotte schrijven de verdragen het bestaan van een afzonderlijke regeling
ten behoeve van (half-)wezen niet expliciet voor; (half-) wezenpensioen kan
ook worden betaald in de vorm van kinderbijslag en/of een verhoogd weduwen/weduwnaarspensioen.
Deze praktijk is door Nederland in het verleden gevolgd en door het toezichthoudend
orgaan in overeenstemming met de verdragen bevonden.De leden van de CDA-fractie verzoekt het kabinet voorts aan te geven waarop
de veronderstelling is gebaseerd dat Nederland de tijd zal worden gegund om
(alsnog) aan haar verdragsverplichtingen te voldoen. Deze leden
en de leden van de fractie van D66, de SGP-fractie en de SP-fractie vragen
zich af welke juridische consequenties kunnen ontstaan gedurende de periode
dat de Nederlandse wetgeving niet in overeenstemming is met de verdragsverplichtingen.
De leden van de fractie van D66 vragen in dit verband of mogelijke hieraan
verbonden kosten zijn verdisconteerd in de uitvoeringslasten. Ook de leden
van de RPF-fractie vragen of het verstandig is het wetsvoorstel tot wetgeving
te transformeren zolang heersende verdragsbepalingen daarmee in strijd zijn.
De leden van de CDA-fractie verzoeken het kabinet in haar antwoord tevens
in te gaan op de brieven van het FNV d.d.. 16 juni 1995 en het Clara Wichman
Instituut d.d. 18 mei 1995.Het kabinet merkt op dat in de MvT is aangegeven dat Nederland reeds bij
herhaling door het toezichthoudend orgaan op de naleving van de verplichtingen
voortvloeiend uit de Europese Code en Protocol wordt gekapitteld wegens het
in gebreke zijn met betrekking tot de huidige AWW. In haar jaarlijkse rapportages
over de toepassing van Code en Protocol heeft Nederland reeds aangegeven dat
nieuwe nabestaandenwetgeving in voorbereiding is. Daarbij is aangegeven dat
er naar wordt gestreefd de nieuwe nabestaandenregeling zodanig in te richten
dat kan worden overgegaan tot bekrachtiging van de herziene Europese Code.
Uit het feit dat het toezichthoudend orgaan in haar jaarlijkse rapporten Nederland
slechts verzoekt de verdere ontwikkelingen terzake aan te geven, mag worden
afgeleid dat het toezichthoudend orgaan een afwachtende houding aanneemt en
dat Nederland de tijd wordt gegund om een en ander in goede banen te leiden.Voor wat betreft eventuele juridische consequenties merkt het kabinet
op dat de in het geding zijnde verdragen gekarakteriseerd kunnen worden als
«instructieve normverdragen». Dit betekent enerzijds dat zij een
opdracht c.q. inspanningsverplichting bevatten aan de verdragspartijen om
in de nationale wetgeving bepaalde normen neer te leggen met daarbij de nodige
keuzemogelijkheden en anderzijds dat van rechtstreekse werking geen sprake
is. De in de verdragen opgenomen bepalingen zijn volgens de huidige rechtsopvattingen
zonder tussenkomst van de nationale wetgever niet door de rechter toepasbaar.
Verdiscontering van mogelijke kosten in de uitvoeringslasten wordt dan ook
niet relevant geacht. Overigens zij hier vermeld dat kosten die voortvloeien
uit juridische procedures onder de uitvoeringskosten vallen.Voor wat betreft de brieven van het FNV en het Clara Wichman Instituut
merkt het kabinet het volgende op.In haar brief d.d. 18 mei 1995 trekt het Clara Wichman Instituut ten onrechte
de conclusie dat ILO-verdrag 121 ertoe verplicht dat halfwezen een zelfstandig
uitkeringsrecht dienen te hebben. Het commentaar van het ILO-Deskundigencomité
van medio 1972 was dan ook niet gericht op het ontbreken van een eigen recht
op uitkering aan halfwezen, maar op het ontbreken van een (verhoogd) weduwnaarspensioen
in de situatie waarin de moeder/kostwinner was overleden. Het Deskundigencomité
stemde er vervolgens mee in dat deze gevallen werden opgevangen door de verstrekking
van kinderbijslag.Het onderhavige wetsvoorstel voorziet in een verhoogd weduwen-/weduwnaarspensioen
in geval van nabestaanden met kinderen beneden de 18 jaar.Ten aanzien van het Verdrag inzake de rechten van het kind (VN-Kinderverdrag)
merkt het kabinet op dat de materiële werkingssfeer van het verdrag zich
niet uitstrekt tot de sociale zekerheid. Het Clara Wichman Instituut stelt
terecht dat artikel 2 van dit verdrag bepaalt dat de verdragsluitende staten
de in het verdrag omschreven rechten eerbiedigen en waarborgen zonder discriminatie.
In casu zou deze bepaling verwijzen naar het in artikel 26 omschreven
recht op sociale zekerheid. Aangezien Nederland een voorbehoud heeft gemaakt
ten aanzien van artikel 26, is een beroep op dit artikel in deze niet effectief,
gezien het feit dat het verdrag zich voor Nederland niet hiertoe uitstrekt.Waar het Clara Wichman wijst op het Verdrag inzake de uitbanning van alle
vormen van discriminatie van vrouwen (VN-Vrouwenverdrag) merkt het kabinet
op dat uit de in artikel 1 van dit verdrag opgenomen definitie inzake discriminatie
van vrouwen volgt dat het verdrag uitsluitend ziet op te treffen maatregelen,
strekkende tot gelijke behandeling van mannen en vrouwen. Het ziet niet op
situaties waarin sprake is van gehuwd en ongehuwd samenwonen.Het door adressante aangehaalde artikel 16 betreft bovendien uitsluitend
het familie- en personenrecht en beslaat derhalve niet het terrein van de
sociale zekerheid.Voor wat betreft artikel 26 van het Verdrag inzake burgerrechten en politieke
rechten (BuPo-Verdrag) stelt adressante reeds zelf dat een onderscheid naar
burgerlijke staat gerechtvaardigd kan zijn. Ook volgens het Comité
voor de Rechten van de Mens en de CRvB is het onderscheid tussen gehuwd en
ongehuwd samenwonenden gebaseerd op redelijke en objectieve criteria, verenigbaar
met de betreffende bepaling.Het FNV stelt in haar brief dat uit de brief van het Bureau van de IAO
die bij de behandeling van het vorige wetsontwerp ANW was gevoegd is af te
leiden, dat het voorliggende wetsontwerp in strijd is met de IAO-Verdragen
121 en 128. Het FNV is van mening dat het uitsluiten van de generatie geboren
na 1944 van het recht op uitkering zonder meer strijdig is met beide verdragen.Het kabinet meent dat het onderhavige wetsvoorstel geen strijdigheid oplevert
met de ILO-Verdragen 121 en 128. In ILO-Verdrag 128 is de mogelijkheid opgenomen
dat het recht op uitkering afhankelijk wordt gesteld van het bereikt hebben
van een bij de nationale wetgeving vastgestelde leeftijd. Deze leeftijd mag
ten hoogste worden vastgesteld op die van de pensioengerechtigde leeftijd.
ILO-Verdrag 121 bevat een dergelijke leeftijdsbepaling niet, doch uit het
gebruik van de woorden «weduwen als voorgeschreven» vloeit voort
dat de nationale overheid een bepaalde beslissingsbevoegdheid heeft waaronder
weduwen een uitkering krijgen. Bij deze vaststelling behoeft niet alleen rekening
te worden gehouden met de vraag of de weduwe financieel afhankelijk was van
de kostwinner, maar ook met haar eigen situatie. Het kabinet meent dan ook
dat dit verdrag toestaat dat, evenals dit het geval is bij ILO-verdrag 128,
restricties worden toegepast ten aanzien van nabestaanden van wie mag worden
verwacht in eigen onderhoud te kunnen voorzien. Het kabinet meent dat het,
mede gelet op de grote mate van economische bewegingsvrijheid van het individu
en de toenemende mogelijkheden om zelfstandig in het levensonderhoud te voorzien,
alleszins sociaal aanvaardbaar en gerechtvaardigd is om de generatie geboren
na 1944 van het uitkeringsrecht uit te sluiten.De leden van de fractie van D66 betwijfelen of het wetsvoorstel, met name
waar het gaat om het hanteren van het behoeftecriterium, in overeenstemming
is met ILO-verdragen 121 en 128 en verzoeken het kabinet aan te geven hoe
lang het geleden is dat met het Internationaal Arbeidsbureau (IAB) overleg
is gevoerd en welke status dat overleg heeft.Consultatie van het IAB heeft op 16 en 17 mei 1994 plaatsgevonden. Het
is gebruikelijk dat adviezen van het IAB worden gegeven onder het voorbehoud
dat het IAB geen enkele speciale bevoegdheid heeft om een authentieke interpretatie
te geven van bepalingen die door de Conferentie zijn aanvaard. De bevoegdheid
inzake interpretatie en toetsing ligt uitsluitend bij het onafhankelijk Comité
van Deskundigen. Het is niet gebruikelijk dat dit comité
op voorhand wordt geconsulteerd. Hoewel derhalve sprake is van een «niet-bindend»
advies van de zijde van het IAB, mag hieraan naar het oordeel van het kabinet
niettemin grote waarde worden gehecht.Het IAB acht het verenigbaar met de normverdragen 121 en 128 indien het
sociale zekerheidsstelsel voor nabestaanden uitkeringen kent die gekort worden
in verband met inkomen uit arbeid of anderszins van de nabestaande, mits er
bij de kortingsregeling een deel van het inkomen wordt vrijgelaten. De uitkeringen
mogen tot nul worden gekort. Indien er geen ander inkomen is boven het vrij
te laten bedrag van de kortingsregeling moet de uitkering qua hoogte wel voldoen
aan de gestelde normen.De leden van de fractie van D66 vroegen zich af of de basisuitkering van
30 resp. 50% zoals in het vorige Anw-voorstel was opgenomen c.q. een 50% minimumloon
vrijlating niet meer in overeenstemming moet worden geacht dan de voorzieningen
die terzake in het huidige voorstel zijn opgenomen. Het kabinet meent hier
te kunnen volstaan met te stellen dat, waar het mindere mag, het meerdere
ook is toegestaan.Deze leden zijn voorts van oordeel dat ILO-verdrag 121 in de richting
wijst van een inkomensonafhankelijk halfwezenpensioen en vragen zich daarbij
af of zulks ook niet geldt voor kinderen van ongehuwd samenwonenden of apart
wonende ouders, waarvan de overledene de financiële last van de kinderen
(mede) droeg.De in ILO-verdrag 121 opgenomen normen hebben uitsluitend betrekking op
de traditionele (gehuwden)gezinssituatie en bevat, zoals overigens ook door
deze leden zelf wordt vastgesteld, geen verplichting ten aanzien van (gelijkstelling
van) ongehuwd samenwonenden. Bovendien wijst het kabinet erop dat het door
dit verdrag beschermde risico beperkt is tot overlijden als gevolg van een
arbeidsongeval en beroepsziekte. Tenslotte staat het verdrag toe dat betaling
van een halfwezenpensioen kan plaats vinden in de vorm van kinderbijslag en/of
verhoogd weduwen/weduwnaarspensioen. Voorzover in deze een inkomenstoets nog
relevant is, geldt bovendien dat uit het gebruik van de term «onder
voorgeschreven voorwaarden» (under prescribed conditions) in artikel
1, e)ii) van dit verdrag voortvloeit dat voor kinderen van 15 jaar en ouder
een inkomenseis is toegestaan.Ten aanzien van de herziene Europese Code vragen de leden van de fractie
van D66 aan te geven of dit verdrag wel een afbouw in de tijd van het uitkeringsrecht
voor weduwen zonder kinderen en inkomensafhankelijke uitkeringen voor oudere
weduwen toestaat. De relatie met de ZW en de WAO en waarom de herziene Code
nog niet kan worden bekrachtigd ontgaat deze leden, althans voor situaties
waarin het inkomen van de kostwinner anders dan door een arbeidsongeval of
een beroepsziekte wegvalt. Tenslotte vragen deze leden of overwogen wordt
de Europese Code op het punt van de nabestaandenverzekering op te zeggen.In de MvT is aangegeven dat, voorzover het overlijden niet als gevolg
van een arbeidsongeval of beroepsziekte betreft, bekrachtiging van Deel X
van de herziene Code (uitkeringen aan nagelaten betrekkingen) mogelijk is.
Het onderhavige voorstel voldoet aan de in dit deel gestelde verplichtingen.
Volgens de herziene Code (artikel 64, tweede lid) mag het recht op uitkering
afhankelijk worden gesteld van een bij nationale wetgeving vastgestelde leeftijd,
die niet hoger mag zijn dan die van de pensioengerechtigde leeftijd. Krachtens
de herziene Code is het ook toegestaan om rekening te houden met inkomen uit
arbeid (artikel 74, eerste lid, onder j) en met overig (gezins-)inkomen (artikel
66 jo artikel 73). Opzegging van Deel VI van de huidige Code en Protocol wordt
niet overwogen. Het streven is gericht op bekrachtiging van de gehele herziene
Code, als gevolg waarvan Code en Protocol terugtreden. Gewezen
wordt op het antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie.De leden van de fractie van GroenLinks vraagt of het kabinet, evenals
het vorige, van mening is dat een volledige inkomenstoets strijdig is met
ILO-verdrag 121. Ook de leden van de RPF-fractie vragen of een inkomenstoets
in strijd is met ILO-verdrag 121 en of het standpunt van het kabinet dienaangaande
afwijkt van het vorige kabinet. Het kabinet wijst op de hierboven vermelde consultatie van het IAB. De
uitkering tot nul korten mag, maar tevens voorziet het onderhavige wetsvoorstel
erin dat bij het inkomensonderzoek ten behoeve van de toegestane reducties
op de uitkering, 15% WML en 1/3 van het meerdere wordt vrijgelaten.Voorts menen deze leden dat het onderscheid naar de huwelijkse staat van
de ouders strijdigheid kan opleveren met in het bijzonder artikel 26 van het
BuPo-verdrag en zij vragen of dit geen aanleiding vormt om toch een zelfstandig
uitkeringsrecht voor halfwezen in de wet op te nemen. Ook de leden van de
AOV-fractie verzoeken het onderscheid tussen kinderen van gehuwde en ongehuwd
samenwonende ouders op te heffen, waarbij deze leden zich eveneens baseren
op artikel 26 BuPo-verdrag, alsmede op artikel 2 VN-Kinderverdrag en het VN-Vrouwenverdrag.Het kabinet herhaalt hier zijn standpunt, zoals dat is vermeld naar aanleiding
van de brieven van het Clara Wichman instituut en de FNV dat het betreffende
onderscheid geen strijdigheid oplevert met artikel 26 van het BuPo-verdrag.
Volgens de opvattingen van het Comité voor de Rechten van de Mens is
het onderscheid tussen gehuwd en ongehuwd samenwonenden gebaseerd op redelijke
en objectieve criteria verenigbaar met artikel 26. Ook de Centrale Raad van
Beroep is, in het verlengde van deze opvattingen, van oordeel dat een onderscheid
naar burgerlijke staat gerechtvaardigd kan zijn gezien de keuzevrijheid die
partners toekomt omtrent de juridische vormgeving van hun relatie en de daarbij
behorende consequenties.Voor wat betreft het Verdrag inzake de rechten van het kind (VN-Kinderverdrag)
wijst het kabinet erop dat bij de bekrachtiging van dit verdrag door Nederland
een voorbehoud is gemaakt op het in artikel 26 van dit verdrag omschreven
recht op sociale zekerheid. Hieruit volgt dat de materiële werkingssfeer
van de verdrag zich niet uitstrekt tot het terrein van de sociale zekerheid.
Ten aanzien van het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie
van vrouwen (VN-Vrouwenverdrag) merkt het kabinet op dat uit de in artikel
1 van dit opgenomen definitie inzake discriminatie van vrouwen volgt dat dit
verdrag uitsluitend ziet op door de verdragspartijen te treffen maatregelen
strekkende tot gelijke behandeling tussen mannen en vrouwen. Het ziet niet
op situaties waarin sprake is van gehuwd en ongehuwd samenwonenden.De SP-fractie vraagt of de herziene Code niet uitgaat van een ander uitgangspunt
dan de Anw, nu de herziene Code uitgaat van het verlies van bestaansmiddelen
en de Anw het behoeftebeginsel hanteert.Het kabinet merkt op dat niet alleen de herziene Code maar ook de ILO-verdragen
121 en 128 alsmede de huidige Code en Protocol het te beschermen risico omschrijven
als het verlies van bestaansmiddelen. Zoals reeds in de MvT ten aanzien van
de ILO-verdragen 121 en 128 is aangegeven behoeft de uitkering niet ongeconditioneerd
te worden verleend en mag bij het preciseren van de voorwaarden van het recht
op uitkering niet alleen rekening worden gehouden met het feit dat de nabestaande
ten laste kwam van de kostwinner, maar evenzeer met diens huidige omstandigheden.
Indien er geen sociale rechtvaardiging of noodzaak bestaat, behoeft geen uitkering
te worden verleend. Indien alle ingezetenen worden beschermd
en het recht op uitkering niet afhankelijk wordt gesteld van een wachttijd,
staat de herziene Code bovendien een volledige inkomenstoets toe, hetgeen
impliceert dat ook de betaling van sociale bijstandsuitkeringen mogelijk is.
Het in de Anw gehanteerde behoeftebeginsel is derhalve niet onverenigbaar
met de herziene Code. Hoofdstuk 7. Het regresrechtOp het gebied van het regresrecht zijn door de verschillende fracties
kritische vragen gesteld; deze betreffen zowel het regresrecht in het kader
van dit wetsvoorstel, als ook meer de rol van het regresrecht in de sociale
verzekeringen in het algemeen. Mede naar aanleiding van het advies van de
Raad van State stellen de verschillende fracties een aantal onderwerpen aan
de orde. De leden van de fractie van de VVD vragen in hoeverre het kabinet
overweegt het regresrecht ook in andere wetten in te voeren. De leden van
de fractie van het RPF vragen of het niet beter is dit onderwerp in een apart
kader aan de orde te stellen. Vrijwel alle fracties vragen om een nadere uitleg
van de keuze om niet, zoals de Raad van State heeft geadviseerd, de invoering
van het regresrecht uit te stellen tot na een onderzoek naar de mogelijkheden
van collectivering van het regres. De leden van de fractie van het CDA pleiten
er voor het regresrecht niet in te voeren voordat er een onderzoek naar collectivisatie
is uitgevoerd. Zij vragen waarom een dergelijk onderzoek niet reeds is gestart.
In dit verband vragen een aantal fracties (CDA, VVD, AOV, SGP en GPV) naar
de financiële consequenties met name de proces- en uitvoeringskosten
bij het uitoefenen van regres. Enkele fracties (CDA, GroenLinks en SGP) stellen
voorts de vraag aan de orde waarom het regresrecht alleen geldt bij schuldaansprakelijkheid,
en niet bij risicoaansprakelijkheid. De leden van de fractie van de VVD vragen
wat de rechtsgrond is van regres, specifiek voor de ANW. De leden van de fractie
van de SP besteden aandacht aan mogelijke problemen voor nabestaanden met
het regresrecht: dit mag naar hun mening geen inbreuk maken op de civielrechtelijke
mogelijkheden van de nabestaande. De leden van de fractie van de PvdA vinden
de beperking van regres binnen de arbeidsrelatie tot gevallen van opzet en
roekeloosheid voor discussie vatbaar.Voor wat betreft de voornemens van het kabinet met betrekking tot regresrecht
in de sociale verzekering in het algemeen zij het volgende opgemerkt. Aanvankelijk
lag het in de bedoeling het regresrecht dat thans alleen in de werknemersverzekeringen
bestaat, in één wetsvoorstel ook voor de volksverzekeringen
in te voeren. Ook de werkgever zou dan een regresrecht krijgen voor de op
hem berusten loondoorbetalingsverplichting bij ziekte. Een wetsvoorstel van
die inhoud is ook aan de Raad van State voorgelegd.Door de ontwikkelingen op het gebied van privatisering van de Ziektewet
en premiedifferentiatie en marktwerking in de WAO is dit wetsvoorstel echter
achterhaald. Het invoeren van premiedifferentiatie is alleen mogelijk als
AAW en WAO tot één verzekering worden geïntegreerd. De
AAW komt dan als volksverzekering te vervallen. Dit betekent dat de uitsluiting
van het regresrecht in de WAO voor het AAW-deel van de uitkering eveneens
komt te vervallen. Bij premiedifferentiatie wordt derhalve het regresrecht
voor het financieel belangrijkste deel automatisch ingevoerd. Daarnaast bleek
er in de praktijk behoefte te bestaan aan een versnelde invoering van het
regresrecht voor de werkgever, mede ook vanwege de komende privatisering van
de Ziektewet. Het regresrecht voor de werkgever zal zijn beslag krijgen bij
de zogenaamde Veegwet. Een voorgenomen regresrecht in de AWBZ is komen te
vervallen. Invoering van het regresrecht in deze wet was ingegeven door het
overbrengen van een aantal voorzieningen op grond van de ziekenfondswet naar
de AWBZ, in het kader van de plannen «Simons». Nu
deze niet doorgaan, bestaat ook voor uitbreiding naar de AWBZ geen directe
aanleiding meer. Waar drie belangrijke onderdelen uit het wetsvoorstel uitbreiding
regresrecht gelicht moesten worden heeft het kabinet er de voorkeur aangegeven
het regres stapsgewijs in te voeren. De ANW is, min of meer toevallig, de
eerste sociale zekerheidswet waarmee dit gebeurt.Een belangrijk punt van kritiek van de Raad van State met betrekking tot
de invoering van het regresrecht betreft de kosten van het nemen van regres.
De Raad van State betoogt, terecht, dat er thans met het nemen van regres
veel procedures gemoeid zijn, dat vanwege de kosten in de praktijk van regres
afgezien wordt, en dat alleen een vorm van collectivering daarvoor een oplossing
zou kunnen bieden. De Raad is dan ook van mening dat eerst een onderzoek naar
de mogelijkheden van collectivering zou moeten plaatsvinden alvorens tot uitbreiding
van he regresrecht moet worden overgegaan.Met de argumentatie van de Raad van State kan het kabinet goed instemmen,
de conclusies van de Raad kan het kabinet echter niet onderschrijven. Een
onderzoek naar de mogelijkheden van collectivering van het regres is niet
uitgevoerd omdat een dergelijk onderzoek op dit moment geen nieuw licht op
de regresproblematiek zou kunnen werpen. De huidige hoge kosten van het nemen
van regres worden niet veroorzaakt door het ontbreken van een regeling voor
collectivering, maar doordat er onzekerheid bestaat over de reikwijdte van
het regres. De achtergronden hiervan zijn de volgende.Het heeft nooit ter discussie gestaan dat er voldoende mogelijkheden tot
collectivering bestaan, en evenmin dat het vanuit een kostenbeheersingsoogpunt
gewenst was dat partijen (SVB en bedrijfsverenigingen enerzijds, de aansprakelijkheidsverzekeraars
anderzijds) tot een vorm van collectivering zouden komen. Collectivering is
op verschillende niveaus denkbaar: vaste bedragen per individueel schadegeval,
vaste jaarlijkse vergoedingen per sociale zekerheidsregeling, of ook een jaarlijks
forfaitair bedrag voor de dekking van de kosten van de sociale zekerheid in
het algemeen. In het verleden bestonden er ook vaste procedures en afspraken
tussen bedrijfsverenigingen en aansprakelijkheidsverzekeraars over de afdoening
van regreszaken. Deze zijn echter niet houdbaar gebleken, niet omdat men het
niet eens kon worden over de methode van collectivering, maar omdat men niet
meer wist op basis waarvan gecollectiveerd moest worden. Door ontwikkelingen
in de rechtspraak en het systeem van premie- en belastingheffing in relatie
tot het regresrecht was het steeds onduidelijker geworden voor welke inkomenselementen
het regres uitgeoefend kon worden. Bovendien is ook de invalshoek over de
vraag welke kosten voor rekening van het collectief zouden moeten komen veranderd.
Deze ontwikkelingen hebben het laatste decennium aanleiding gegeven tot een
hele serie procedures omtrent de omvang van het regresrecht. Omdat de ontwikkelingen
in de jurisprudentie alleen niet voldoende zekerheid konden verschaffen over
de reikwijdte van het regres is besloten een nieuwe regeling te treffen. Zoals
gezegd, de regeling in dit wetsvoorstel is er één van een aantal
aanpassingen van de verschillende sociale zekerheidsregelingen, die er toe
zullen leiden dat er over de omvang van het regres geen twijfel meer kan bestaan.Op dat moment dat die duidelijkheid geschapen wordt, krijgen partijen
weer groot belang om tot afspraken over de afdoening van regreszaken te komen:
juist de kostbaarheid van procedures over dit onderwerp staat daar garant
voor. In dit verband is het wellicht interessant om te weten dat de aankondiging
van een uniforme regeling van het regresrecht, alsmede een serie uitspraken
van de Hoge Raad over de omvang van het regresrecht nu al zoveel
duidelijkheid hebben verschaft dat particuliere verzekeraars en bedrijfsverenigingen
reden hebben gezien met elkaar in overleg te treden over de verrekening van
regreskosten. Ook tussen de SVB en de aansprakelijkheidsverzekeraars wordt,
vooruitlopend op onderhavig wetsvoorstel reeds overlegd over afdoening ineens
van alle regresvorderingen die hieruit zullen voortvloeien. Het uitgangspunt
van het kabinet is steeds geweest, dat als de wet maar eenmaal duidelijk is
de collectivering vanzelf komt. Vandaar dat prioriteit gegeven is aan het
wetgevingsproces. Uitstel daarvan in afwachting van de resultaten van onderzoek,
zou alleen maar hebben geleid tot blijvende onzekerheid over de omvang van
het regresrecht, met als gevolg hoge proceskosten.Wat uiteindelijk de kosten zullen zijn van procedures in verband met het
regresrecht is niet te zeggen. De toekomstige situatie is sterk afhankelijk
van de feitelijke ontwikkeling van de afspraken tussen particuliere en publieke
verzekeraars. Het kabinet verwacht echter dat bedrijfseconomische overwegingen
er bij beide partijen toe zullen leiden dat zij het aantal procedures tot
een minimum beperkt zullen houden.Een tweede punt waar door de verschillende fracties aandacht voor werd
gevraagd betreft regres in relatie tot schuld en risico-aansprakelijkheid.
Veel fracties vragen zich af waarom er gekozen is het regres alleen voor schuldaansprakelijkheid
en niet voor risicoaansprakelijkheid te laten gelden.De achtergrond van deze keuze is de volgende. Het «klassieke»
aansprakelijkheidsrecht, waar het regresrecht mede op is gebaseerd, gaat uit
van schuldaansprakelijkheid. Iemand is alleen dan tot schadevergoeding gehouden,
als de schade werd veroorzaakt door zijn schuld. Risicoaansprakelijkheid is
met name de laatste jaren tot ontwikkeling gekomen met als uitdrukkelijke
bedoeling slachtoffers van gevaarlijke maatschappelijke activiteiten te beschermen.
Uitgangspunt is dat wie door het uitoefenen van maatschappelijk soms zeer
nuttige, maar niettemin risicovolle, activiteiten een risico schept waarvan
derden het slachtoffer worden, daar financieel voor verantwoordelijk is.Tijdens de parlementaire behandeling van Boek 6 van het Nieuw Burgerlijk
Wetboek (NBW) is de relatie tussen het regresrecht en risicoaansprakelijkheid
reeds diverse malen ter sprake gekomen (Parl. Gesch. Inv. Boek 6 p. 1404).
Bij de aansprakelijkheden van titel 6.3 (onrechtmatige daad) heeft, zoals
gezegd, de wens voorop gestaan de slachtoffers van ongevallen te beschermen.
Bij de voorbereiding van afdeling 6.3.2 (aansprakelijkheid voor personen en
zaken), zoals deze bij de Vaststellingswet (Stb. 1980, 432 ) tot stand is
gekomen, is uitgangspunt geweest dat de daarin opgenomen risico-aansprakelijkheden
zich niet laten verenigen met een onbeperkte doorwerking daarvan in de regresrechten,
doch dat integendeel op zijn minst een substantiële beperking daarvan
of een vervanging door een eenvoudiger stelsel overweging verdient (Parl.
Gesch. Inv. Boek 6 p. 1412). Onbeperkte doorwerking in de regresrechten zou
betekenen, dat het premieniveau voor de aansprakelijkheidsverzekeringen niet
onaanzienlijk zou stijgen. De NBW-wetgever achtte het niet verantwoord een
dergelijke kostenstijging aan particulieren en bedrijfsleven op te leggen.
Daarnaast werd gevreesd dat een dergelijke stijging van de premies tot gevolg
zou kunnen hebben, dat men nalaat zich te verzekeren tegen aansprakelijkheid.
De controle ter handhaving van de verzekeringsplicht – aan de orde in
het kader van de Wet aansprakelijkheid motorrijtuigen (WAM) – zou voor
Justitie problemen en aanzienlijke kosten met zich brengen. Soortgelijke gedachten
van de NBW-wetgever zijn ook naar voren gekomen bij de later ingevoegde regeling
van de produktaansprakelijkheid en bij wetsvoorstel 21 202 betreffende
de risicoaansprakelijkheden voor gevaarlijke stoffen en milieuverontreiniging.De argumenten die destijds werden aangevoerd gelden nog steeds. Hoe groter
het risico op aansprakelijkheid, des te hoger de aansprakelijkheidspremies,
maar ook het risico dat men zich niet of onvoldoende verzekert. Daarmee zou
het doel van risico-aansprakelijkheid, slachtofferbescherming, weer in de
knel kunnen komen. In de praktijk gaat het bij regresrecht meestal om verkeersongevallen.
Waar juist het gedrag van individuele weggebruikers van grote invloed is op
het ongevalsrisico, zou van een risico-aansprakelijkheid, die immers onafhankelijk
van het gedrag van de aansprakelijke persoon intreedt, een verkeerde signaalwerking
uitgaan. Het kabinet wil daarom vasthouden aan een beperking van de het regresrecht
tot schuldaansprakelijkheid.De leden van de fractie van de VVD vragen naar de rechtsgrond: gaat het
er om regres toe te passen conform het behoeftecriterium van het wetsvoorstel
zelf of gaat het om aansprakelijkheid voor het wegvallen van inkomen van de
overledene. Waarom wordt een regresrecht niet voor pensioenverzekeraars geïntroduceerd,
zo vragen deze leden.Het algemene uitgangspunt van het regresrecht is dat dit alleen kan worden
uitgeoefend bij schadeverzekeringen. Bij sommenverzekeringen en pensioenverzekeringen
is het van oudsher niet mogelijk regres te nemen: bij dit soort verzekeringen
bestaat een veel geringere band tussen de onrechtmatige daad en de verzekeringsuitkering.
Dit is ook de reden dat pensioenverzekeraars geen regresrecht kunnen krijgen.
De leden van de fractie van de VVD constateren terecht dat de Anw enkele elementen
kent die het een minder zuivere schadeverzekering maken, vergeleken met bijvoorbeeld
de arbeidsongeschiktheids- of ziektekostenverzekeringen. Echter, naast het
verzekeringskarakter speelt bij de uitbreiding van het regresrecht ook het
terugdringen van collectieve lasten een rol, een scherpere toerekeing van
kosten. Noodzakelijk is dat alle sociale zekerheidswetten voor een adequate
lastenbeheersing voldoende impulsen bieden. Dat wil zeggen: diegene die het
verzekerde risico (in casu het overlijdensrisico) kan beïnvloeden moet
door het systeem geprikkeld worden dat risico te beperken. Vanuit die optiek
bestaat er alle reden ook in de Anw een regresrecht in te voeren.Wat betreft de rechten van de nabestaande kan het kabinet de leden van
de fractie van de SP geruststellen. In het wettelijk systeem wordt uitgegaan
van de vordering van het slachtoffer. Bij het vaststellen van het recht op
schadevergoeding vermindert de rechter het bedrag van de schadevergoeding
met hetgeen het slachtofer reeds van zijn verzekeraar ontvangen heeft. Zijn
overige rechten blijven onaangetast. Bij, soms voorkomende, conflicterende
belangen tussen verzekeraar en slachtoffer gaat op basis van het wetssysteem
en de jurisprudentie het schadevergoedingsrecht van het slachtoffer voor.De leden van de fractie van de PvdA achten de beperking van het regres
op de werkgever en collega-werknemer tot gevallen van opzet en bewuste roekeloosheid
voor discussie vatbaar, en vragen wanneer aanpassing van het regresrecht op
dit punt kan plaatsvinden.Op zich is het kabinet van mening dat het wenselijk is de beperking van
het regres van de bedrijfsvereniging voor feiten binnen de werksfeer te laten
vervallen, en ook hier uit te gaan van de algemene schuldaansprakelijkheid
die met betrekking tot derden bestaat. In verband met het feit dat de problematiek
van de verantwoordelijkheid van de werkgever onderdeel uitmaakt van de discussies
rond het wetgevingsbeleid inzake arbeidsomstandigheden wordt
hier echter voorlopig van afgezien. Naar het zich laat aanzien zal dit beleidstraject
er uiteindelijk toe leiden dat de gehele wetgeving op het gebied van de arbeidsomstandigheden
en de zorgplicht van de werkgever grondig zal worden herzien. Teneinde te
voorkomen dat de discussie over de zorgplicht voor een deel reeds in dit kader
wordt gevoerd, is er voor gekozen de uitzonderingsbepaling voor de werkgever
voorlopig nog te handhaven. Hoofdstuk 8. Gevolgen voor de aanvullende nabestaandenpensioenenNaar aanleiding van de opmerking van de leden van de PvdA-fractie dat
het onwenselijk lijkt – met het oog op de noodzaak van een principiële
discussie over de gevolgen voor de witte vlekken – in dit wetsvoorstel
de bevoegdheid te regelen om nabestaandenpensioenen niet langer verplicht
te stellen, merkt het kabinet op dat het op goede gronden voor dit kader heeft
gekozen.Met verplicht stellen wordt bedoeld dat de minister van SZW op verzoek
van de representatieve organisaties van werknemers en werkgevers in een bedrijfstak
de deelneming in een bedrijfspensioenfonds verplicht kan stellen voor alle
bedrijfsgenoten in die bedrijfstak. In dat geval geldt er als het ware een
pensioenplicht in die bedrijfstak.Aan de voorgestelde bevoegdheid om nabestaandenpensioenen niet langer
verplicht te stellen liggen de ontwikkelingen ten aanzien van nabestaandenpensioenen
ten grondslag.Zo leiden de overwegingen die aanleiding zijn voor het schrappen van categorieën
uitkeringsgerechtigden uit de AWW tot het niet verplicht stellen van nabestaandenpensioenen
voor arbeidsgeschikte nabestaanden, nabestaanden zonder kinderen onder de
18 jaar en nabestaanden geboren na 1944. Deze overwegingen zijn dat men wordt
geacht zelf een inkomen uit arbeid te kunnen verwerven respectievelijk dat
men zich voor de inkomensderving had kunnen verzekeren.Ook het nieuwe artikel 2b van de Pensioen- en spaarfondsenwet (PSW) speelt
een rol bij de keuze van het kabinet om geen nabestaandenpensioenen meer verplicht
te stellen. Dat artikel schrijft voor dat indien de pensioenregeling voorziet
in een nabestaandenpensioen, er voor àlle deelnemers uiterlijk in 2000
gelijkwaardige keuzemogelijkheden voor een hoger ouderdomspensioen moeten
gelden. Indien de verplichtstelling alleen zou worden beperkt tot nabestaandenpensioenen
voor uitsluitend Anw-gerechtigden zou als gevolg van dat voorschrift bij de
verplichtgestelde aanvullende regelingen geen enkele kostenverlaging resulteren.
Immers voor alle deelnemers moeten gelijkwaardige keuzemogelijkheden voor
een hoger ouderdomspensioen worden opgenomen. Hoewel er voor die deelnemers
geen nabestaandenpensioen wordt verplicht gesteld, zullen dus de pensioenkosten
gelijk zijn aan die voor de toekomstige Anw-categorieën, voor wie de
verplichtstelling wel ook nabestaandenpensioenen zou betreffen.Dit mede in antwoord op de vragen van de leden van de fracties van het
CDA, D66 en GroenLinks.Een gefundeerd antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie in
hoeverre naar verwachting gereageerd zal worden op de gevolgen van de nieuwe
wet, is niet goed mogelijk. Bij de meeste aanvullende pensioenregelingen wordt
het nabestaandenpensioen al heroverwogen vanwege de verplichting tot gelijke
behandeling naar burgerlijke staat met ingang van het jaar 2000 in artikel
2b PSW en de toegenomen arbeidsparticipatie bij beide partners. Het invoeren
van de mogelijkheid in de pensioenregeling voor werknemers om voor eigen rekening
een nabestaandenpensioen te kiezen dan wel alleen te voorzien in een dekking
van het overlijdensrisico zonder opbouw van aanspraken lijken in dat verband reële opties te zijn. Bedacht moet worden dat een volledige
bovenwettelijke verzekering voor de gevolgen van de nieuwe wet op kapitaaldekkingsbasis
de pensioenkosten drastisch zou doen stijgen.De leden van de fractie van de PvdA hebben gevraagd hoe wat betreft de
overheidssector de ontwikkeling van de premiestijging over de jaren zal verlopen.
De Anw zal bij ongewijzigde pensioenuitkeringsrechten aanvankelijk tot een
toename van de synthesepremie met circa 1,6%-punt leiden. Inmiddels ziet het
er naar uit dat het pensioenreglement van de Stichting Pensioenfonds ABP,
dat per 1 januari 1996 zou moeten gaan werken, niet voorziet in een toeslag
die een verminderde uitkering ingevolge de Anw compenseert. Dit betekent dat
over de diensttijd vanaf 1 januari 1996 geen hogere lasten voor het ABP ontstaan
en dat de aanvankelijke toename van de synthesepremie over een periode van
40 jaren geleidelijk zal afnemen. Op de vraag van de leden van de PvdA-fractie
naar het netto-effect voor ambtenaren met een minimum, een minimum-plus, een
modaal en een 2x modaal salaris kan het volgende worden opgemerkt. Ten opzichte
van het huidige netto-salaris zal uitgaande van de huidige premieverdeling
het netto-effect voor ambtenaren achtereenvolgens 0,024%, 0,025%, 0,15% en
0,24% bedragen.Ook werd door deze leden gevraagd of in (de meeste) andere pensioenregelingen
eenzelfde premiestijging wordt verwacht. In de meeste pensioenregelingen in
de particuliere sector wordt het nabestaandenpensioen qua hoogte rechtstreeks
gerelateerd aan het ouderdomspensioen – doorgaans 70% ervan. Er bestaat
in die regelingen derhalve geen direct verband tussen het wettelijke basis-nabestaandenpensioen
en het aanvullend nabestaandenpensioen. Bij deze pensioenregelingen zal zich
dan ook geen premiestijging voordoen. Enkele pensioenregelingen, veelal rechtstreeks
verzekerde regelingen bij verzekeraars, kennen echter een hiatenregeling (vergelijkbaar
met de bepalingen in de Abp-wet), waarin is voorzien in aanvulling van een
onvolledig of ontbrekend basispensioen. In deze gevallen mag dan ook een vergelijkbaar
effect op de premie worden verwacht.De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet om een uitgebreide reactie
op de brief van de Vereniging van Bedrijfspensioenfondsen van 12 juni 1995.
Voor zover de onderwerpen uit de brief van 12 juni in deze nota nog niet aan
de orde zijn geweest, voeg ik als bijlage mijn antwoord aan de Vereniging
van Bedrijfspensioenfondsen op deze brief bij1.Voorts vragen deze leden om inzicht te geven in de gevolgen van het niet
gelijk stellen van ongehuwd samenwonenden met gehuwden in de Anw. Het niet
gelijk stellen van ongehuwd samenwonenden met gehuwden in de Anw heeft op
zichzelf geen gevolgen voor de aanvullende pensioenregelingen, omdat de AWW
ook geen gelijkstelling kent.De leden van de CDA-fractie vragen of het mogelijk is aan te geven wanneer
bij de aanvullende pensioenregelingen het verminderen van wettelijke rechten
wordt gecompenseerd vergeleken met de huidige situatie. In feite gaat het
om het verschil tussen de huidige AWW en de toekomstige Anw. Het betreft dus
zowel de categorieën gerechtigden als de inkomenstoets. Het bieden van
compensatie kan op velerlei wijzen vorm gegeven worden, bijvoorbeeld door
voor niet Anw-categorieën een extra nabestaandenpensioen op te nemen.
Evenzo kan dat gebeuren door voor Anw-categorieën een voorziening op
te nemen in geval zij inkomen uit arbeid ontvangen. Het zou ook op vrij eenvoudige
wijze kunnen worden gecompenseerd door het aanvullende nabestaandenpensioen
te bepalen op 80% van het ouderdomspensioen in plaats van 70%. De mogelijkheden
zijn legio. Het zou dan ook bijna onuitvoerbaar zijn om te toetsen
of er geen sprake is van een of andere vorm van compensatie van de gevolgen
van de nieuwe wet bij het afgeven van verklaringen van geen bezwaar met betrekking
tot wijzigingen van de verplichtgestelde pensioenregelingen van bedrijfspensioenfondsen
ter zake van nabestaandenpensioenen. Anders gezegd, het uitsluitend voorkómen
van collectieve compensatie van de gevolgen van de nieuwe wet zoals de leden
van de fractie van D66 vragen, lijkt niet goed te handhaven. Bovendien zou
in lijn met de Anw aan verplichtstelling van nabestaandenpensioenen voor toekomstige
Anw-categorieën een inkomenstoets moeten worden verbonden, zodat in geval
van een inkomen uit arbeid de nabestaande geen of minder aanvullend nabestaandenpensioen
ontvangt. Het zou immers inconsistent zijn dat enerzijds op grond van formele
wetgeving het basispensioen, de Anw, voor Anw-gerechtigden in verband met
eigen inkomen uit arbeid niet tot uitkering komt en anderzijds op grond van
materiële wetgeving, de verplichtstelling dus, diezelfde nabestaanden
met eigen inkomen uit arbeid wèl een aanvullend nabestaandenpensioen
ontvangen. Een dergelijke inkomenstoets zou overigens voor de bedrijfspensioenfondsen
een onwenselijke en ongebruikelijke voorwaarde bij het toekennen van pensioenen
zijn.Naar aanleiding van een vraag van de leden van de fractie van D66 wijst
het kabinet erop dat voor zover nabestaanden zijn aangewezen op een bijstandsuitkering,
het aanvullende nabestaandenpensioen wel zijn functie als inkomensbron blijft
houden. Het wordt dan aangevuld door de ABW. Echter, voor het merendeel van
de nabestaanden die niet Anw-gerechtigd zullen zijn, zal er naar verwachting
sprake zijn van inkomen uit arbeid of uit particuliere verzekering.Het kabinet is het volledig met de leden van de D66-fractie eens dat het
al of niet compenseren van de gevolgen van de nieuwe wet een zaak van de sociale
partners is. Het kabinet is dan ook van mening dat de overheid dat niet via
materiële wetgeving moet opleggen aan ongeorganiseerde werkgevers. Naar
analogie van de wijzigingen in de WAO moet de overheid niet dat terrein verplicht
stellen, waar hij zelf terugtreedt. In dit verband kan gemeld worden dat de
Raad van State geen opmerkingen heeft geplaatst bij een met artikel 85 overeenkomstig
artikel in zijn advies over het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet op het
algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen van collectieve
arbeidsovereenkomsten waarin de mogelijkheid werd gecreëerd om geen invaliditeitspensioenen
meer verplicht te stellen (zie bijvoegsel Staatscourant 7 februari 1994).
Uiteraard kunnen de sociale partners in een bedrijfstak, al of niet als keuzemogelijkheid
voor eigen rekening van de deelnemers, onderling wel nabestaandenpensioenen
overeenkomen en met inachtneming van de kaders van de PSW en de Wet toezicht
verzekeringsbedrijf 1993 (WTV 1993) door het bedrijfspensioenfonds laten uitvoeren
buiten de verplichtstelling. Het voornemen van het kabinet tot het afschaffen
van het door de Verzekeringskamer gehanteerde vereiste van een werkgeversbijdrage
van minimaal 50% betekent dat er voor pensioenfondsen in dat opzicht geen
belemmeringen meer zijn om nabestaandenpensioenen geheel of grotendeels voor
eigen rekening van de deelnemers uit te voeren. Zoals bekend, is het kabinet
voorstander van meer flexibiliteit in de door bedrijfspensioenfondsen aangeboden
regelingen. Indien dergelijke keuzepakketten aan de deelnemers door een bedrijfspensioenfonds
worden aangeboden, kunnen alle deelnemers daarvan gebruik maken – dus
ook de werknemers van ongeorganiseerde werkgevers die niet zelf een dergelijke
toezegging hebben gedaan. Hiermee kan worden voorkomen dat er grijze vlekken
ontstaan. Overigens verwacht het kabinet niet dat er onaanvaardbare grijze
vlekken optreden. In veel gevallen is er thans namelijk sprake van een overdekking,
omdat de overlevende partner veelal in staat is in zijn eigen inkomen uit
arbeid te voorzien. Voor het bovenminimale traject kan voorts
eerder eigen verantwoordelijkheid bij de burgers worden gelegd om zelf verzekeringen
te treffen. In dit verband is niet zonder betekenis dat de werknemer voor
zijn ouderdomspensioen deelnemer bij het bedrijfspensioenfonds blijft en op
eenvoudige en directe wijze kan worden benaderd voor het treffen van een vrijwillige
nabestaandenvoorzieningen bij het fonds indien daar in zijn leefsituatie behoefte
aan zou bestaan.De leden van de fractie van D66 vragen of over de financiële en premiegevolgen
van het al dan niet verplicht stellen van nabestaandenpensioenen geen advies
is gevraagd van de koepels van pensioenuitvoerders. Het kabinet acht een dergelijke
adviesronde niet nodig. Wat betreft de brief van de Stichting van de Arbeid
d.d. 20 juni wijst het kabinet op de voorgestelde paraplubepaling die de sociale
partners tot 2000 de tijd geeft hun pensioenregelingen aan te passen. Bij
het bieden van compensatie voor de gevolgen van de nieuwe wet is er geen vermindering
van reeds in het uitzicht gestelde pensioenaanspraken in de aanvullende sfeer
aan de orde en neemt het kabinet aan dat de sociale partners waar zij dat
nodig achten tijdig zullen kunnen voorzien in aanpassing van de pensioenregeling.Het kabinet merkt in antwoord op de vraag van de leden van de fractie
van GroenLinks op dat er in verband met de Anw op zichzelf naar verwachting
geen grote verschuiving van collectief naar geprivatiseerd hoeft plaats te
vinden, omdat sociale partners vrij blijven binnen de kaders van de PSW en
de WTV 1993 nabestaandenpensioenen overeen te komen. In hoeverre de overwegingen
die voor het kabinet aanleiding vormen om in het geheel geen nabestaandenpensioenen
meer verplicht te stellen ook voor hen aanleiding zijn tot terughoudendheid
bij het bieden van compensatie voor de gevolgen van de nieuwe wet en het contineren
van bestaande aanvullende nabestaandenpensioenen kan het kabinet geen uitspraak
doen. Wel hoopt het kabinet dat het niet meer verplicht stellen van nabestaandenpensioenen
voor de sociale partners een voorbeeldfunctie zal vervullen tot versobering
van de pensioenregelingen en dus tot matiging van de lasten op arbeid.De leden van de AOV-fractie vragen waarom aan de pensioenfondsen een overgangsrecht
wordt gegeven tot 1 januari 2000 en niet aan reeds gerechtigde arbeidsongeschikten
en langdurig werklozen. Het kabinet heeft voor pensioenfondsen en verzekeraars
met de duur van de overgangstermijn aangesloten bij de inwerkingtreding van
artikel 2b PSW. Dat voorschrift vormt in veel pensioenregelingen aanleiding
tot herziening van de pensioenregeling ter zake van het nabestaandenpensioen.
Een dergelijke fundamentele herziening van de pensioenregelingen zal de nodige
voorbereidingstijd met zich brengen. Dit geldt zowel voor de pensioenfondsbesturen
die hun regelingen zullen moeten aanpassen, als voor de sociale partners bij
de afzonderlijke ondernemingen die – mede in het kader van het arbeidsvoorwaardenoverleg –
tot nieuwe afspraken zullen moeten komen over de uiteindelijke pensioenregeling
die binnen een onderneming of bedrijfstak van toepassing zal zijn. In het
bijzonder voorstellen tot vermindering van reeds in het uitzicht gestelde
pensioenaanspraken behoeven veel tijd. Het zou onzorgvuldig kabinetsbeleid
zijn om op kortere termijn te verlangen dat de pensioenregelingen ter zake
van het nabestaandenpensioen worden aangepast in verband met de Anw. Individuele
burgers kunnen daarentegen op korte termijn overgaan tot het sluiten van een
particuliere verzekering.De leden van de GPV-fractie vragen welke diepere politieke overtuiging
ten grondslag ligt aan het confronteren van gezinnen met een extra financiële
last vanwege het afsluiten van een particuliere nabestaandenverzekering.
Het kabinet wijst erop dat sociale partners in beginsel kunnen blijven voorzien
in collectieve nabestaandenpensioenregelingen. Aan niet langer verplicht stellen
van die nabestaandenpensioenen ligt primair ten grondslag dat in het bijzonder
voor het bovenminimale traject van de aanvullende pensioenen bij de sociale
partners zelf dan wel bij de individuele deelnemers de verantwoordelijkheid
kan worden gelegd of zij willen voorzien in de dekking van het overlijdensrisico.
Het voordeel van het niet meer verplicht stellen is dan dat die pensioenen
en de bijbehorende kosten niet via materiële wetgeving aan ongeorganiseerde
werkgevers worden opgelegd.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de RPF-fractie over de stelling
van de FNV over pensioenen en bijstand, merkt het kabinet op dat als een nabestaande
zonder recht op Anw-uitkering er niet (meer) in slaagt een eigen inkomen te
verwerven, deze aangewezen is op de ABW die het aanvullend pensioen indien
nodig aanvult tot het sociaal minimum. Het totale inkomen kan dan dus gelijk
zijn aan alleen een bijstandsuitkering.De leden van de RPF-fractie merken op dat de wet na 1 januari 2000 kan
leiden tot wijziging van de (oudedags)pensioenaanspraken, rechten en verplichtingen,
en vragen naar de rechtvaardiging om aanvullende nabestaandenpensioen en aanvullend
ouderdomspensioen niet gelijk te behandelen. Deze is daarin gelegen dat de
Anw uitsluitend gevolgen kan hebben voor de aanvullende nabestaandenpensioenen.
Voor de ouderdomspensioenen hoeft er dus niet in een paraplubepaling te worden
voorzien.De vragen van de leden van de fractie van de RPF of het niet voor de hand
ligt de mogelijkheid om regelingen voor het nabestaandenpensioen van de verplichtstelling
uit te sluiten ter advisering aan de Raad van State voor te leggen en of dat
onderdeel wel in het kader van dit wetsvoorstel aan de orde moet komen, zijn
in het voorgaande beantwoord. Hoofdstuk 9. Financiële consequenties en inkomenseffecten Reactie op advies SVBDe leden van verschillende fracties vragen een reactie op de berekeningen
van de SVB, alsmede om een reactie op het verzoek van de SVB om enige voorbereidingstijd
voor de invoering van de wet. Raming SVBDe SVB heeft een raming gemaakt van de financiële effecten van de
nieuwe nabestaandenwet. Deze raming komt wat betreft het effect van de cohortsgewijze
uitsluiting, de verlaging van de 100%-uitkering, het afschaffen van de bruidsschat
en het wijzigen van de wezenuitkering in grote lijnen overeen met de SZW-raming.
Wat betreft het effect van de inkomenstoets raamt de SVB echter een aanzienlijk
grotere besparing dan SZW. In 1998 gaat het om een verschil van ruim 400 miljoen
gulden.De SVB gaat uit van inkomensgegevens uit 1994 van de jongere partners
van AOW-gerechtigden. De SVB heeft zelf die inkomensgegevens omdat de toeslag
in de AOW voor AOW-gerechtigden met een partner die nog geen 65 is afhankelijk
is van het inkomen van die jongere partner. De SVB veronderstelt daarbij dat
een nabestaande van een bepaalde leeftijd gemiddeld hetzelfde inkomen heeft
als een even oude partner van hetzelfde geslacht van een AOW-gerechtigde.
Het is zeer de vraag of deze veronderstelling correct is, zoals de SVB zelf
ook aangeeft. Een nadeel van deze benadering is verder dat het inkomensbegrip voor de
inkomenstoets voor de AOW-toeslag enigszins afwijkt van dat voor de Anw-uitkering.
Zo wordt de AWW-uitkering zelf voor de AOW-toeslag weggetoetst. Hiervan kan
sprake zijn bij ongehuwd samenwonenden.Verder wordt aanvullend nabestaandenpensioen voor de AOW-toeslag weggetoetst.
Bij de inkomenstoets voor de Anw blijft dit juist buiten beschouwing. Ook
gehuwden kunnen een particulier aanvullend nabestaandenpensioen hebben.De inkomensgegevens van de SVB kunnen niet worden onderscheiden naar inkomen
uit arbeid en inkomen in verband met arbeid. De SVB heeft een schatting van
het inkomen in verband met arbeid gemaakt op grond van zeer globale gegevens
uit 1989. Inkomen in verband met arbeid wordt immers geheel weggetoetst, terwijl
op inkomen uit arbeid een vrijlating wordt toegepast. Ook hier geldt dat de
cijfers niet specifiek betrekking hebben op de groep nabestaanden, maar op
de hele bevolking, onderverdeeld naar leeftijd. Raming SZWDe SZW-raming gaat uit van cijfers uit het Inkomenspanel onderzoek van
het CBS over 1990. De gebruikte cijfers geven het inkomen uit of in verband
met arbeid aan van AWW-gerechtigden. Het gaat om aanvullend inkomen bovenop
de AWW-uitkering. Inkomen uit vermogen en aanvullend nabestaandenpensioen
valt niet onder dit inkomensbegrip. Voordeel van deze cijfers is dat het specifiek
de groep AWW-gerechtigden betreft. Nadeel van deze cijfers is dat ze zeer
globaal zijn en betrekking hebben op 1990.De CBS-cijfers kunnen evenals de SVB-cijfers niet uitgesplitst worden
naar inkomen uit en inkomen in verband met arbeid. Hiervoor is niet gecorrigeerd.
De ramingen die op grond van deze cijfers van verschillende varianten met
betrekking tot de AWW zijn gemaakt leidden tot een dermate hoge besparingsopbrengst
vergeleken met eerdere ramingen van dezelfde varianten op grond van oude cijfers
dat het onrealistisch leek deze besparingen verder op te schroeven door de
cijfers expliciet te corrigeren voor inkomen in verband met arbeid. Bovendien
leek dit op grond van het globale karakter van de cijfers niet zinvol.De cijfers zijn geïndexeerd met de loonontwikkeling tot en met 1994.
Er heeft echter geen correctie plaatsgevonden voor een mogelijke toename van
de participatie sinds 1990. Ook heeft geen correctie plaatsgevonden voor mogelijke
gedragseffecten (terugtrekken van de arbeidsmarkt, fraude) als gevolg van
het invoeren van de inkomenstoets. Of deze tegengestelde tendensen per saldo
een positieve of een negatieve invloed hebben op de besparingen valt niet
te zeggen. Conclusie met betrekking tot de ramingsverschillenNaar aanleiding van de SVB-raming kan geconcludeerd worden dat de SZW-raming
aan de voorzichtige kant is. Het kabinet heeft daarom besloten de cijfers
alsnog expliciet te corrigeren voor inkomen in verband met arbeid. Als gevolg
hiervan is in 1998 een extra opbrengst van 100 miljoen ingeboekt.Na deze correctie resteert nog een ramingsverschil van ruim 300 miljoen
gulden in 1998. Dit verschil kan worden toegeschreven aan het gebruik van
verschillende statistische bronnen.Aan het CPB is de vraag voorgelegd welke raming het meest plausibel is.
Het CPB heeft daarop geantwoord dat de gebruikte bronnen beide hun beperkingen
kennen en dat de ideale bron niet bestaat. Het CPB acht het echter raadzaam
van niet al te hoge besparingsbedragen uit te gaan, met name met het oog op
mogelijk tegenvallende besparingen als gevolg van gedragseffecten (Notitie
CPB, nr. 95/42, 27 juni 1995).Het kabinet neemt het advies van het CPB over.De SVB-raming is naar de mening van het kabinet met te veel onzekerheden
omgeven. Twijfels bestaan bij de vergelijkbaarheid van de groep jongere partners
van AOW-gerechtigden met AWW-gerechtigden. Tevens stemt het inkomensbegrip
dat de SVB hanteert niet overeen met dat in het wetsvoorstel. Voorbereidingstijd SVBDe SVB heeft in haar advies aangegeven een half jaar voorbereidingstijd
nodig te hebben om de nieuwe wet in te voeren. De leden van de SGP-fractie
vragen naar de financiële consequenties van een dergelijke voorbereidingstermijn.
Het kabinet heeft besloten de SVB in principe drie maanden de tijd te geven
om de wet voor te bereiden. De financiële consequenties worden in tabel
9.1 weergegeven. Financiële consequentiesIn onderstaand overzicht zijn de financiële effecten van de Anw weergegeven
waarbij rekening is gehouden met de extra opbrengst als gevolg van de correctie
voor het inkomen in verband met arbeid en met een voorbereidingstijd voor
de SVB van drie maanden. De financiële effecten van de verschillende
maatregelen beïnvloeden elkaar. In de tabel zijn de partiële financiële
effecten weergegeven van de maatregelen bij volgtijdelijke uitvoering in de
volgorde waarin ze in de tabel staan. Tabel 9.1 Financiële effecten Nabestaandenwet (mln.
gld, prijzen 1994)  19951996199719981999structFinanciële effecten cf MvT0155385141014953955kosten voorbereidingstijd SVB0– 30– 30– 10– 100Extra opbrengst door corr. inkomen in verband met arbeid05151009515Besparing in AWW t.o.v. ongewijzigd beleid0130370150015803970– w.v. uitsluiten cohort 1945, zonder kinderen 251001902953670– w.v. verlagen 100%-uitkering+vervallen tijdelijke uitkering 2040506090– w.v. inkomenstoets 5519012351200190– w.v. bruidsschat 304025255– w.v. wezen 000015Weglek naar de ABW – 15– 60– 115– 170– 1710Besparing per saldo t.o.v. ongewijzigd beleid 115310138514102260Besparingsverlies niet invoeren Anw– 25– 110– 435– 455– 695– 965 Besparing per saldo t.o.v. meerjarenraming– 255– 1259307151295Weglek naar de bijstandDe leden van de PvdA-fractie en de D66-fractie vragen of de weglek naar
de bijstand niet te hoog is ingeschat. Er is bij de berekening immers geen
rekening gehouden met gedragseffecten. Met een stijging van de arbeidsparticipatie
van weduwen als gevolg van het feit dat zij geen recht meer hebben op een
AWW-uitkering is geen rekening gehouden. Ook met een autonome stijging van
de arbeidsparticipatie van weduwen is geen rekening gehouden. Verder is geabstraheerd
van het effect van een mogelijke herverzekering van de gevolgen van de nieuwe
wet op de particuliere verzekeringsmarkt. De ontwikkeling van de arbeidsparticipatie
zal er in de structurele situatie naar alle waarschijnlijkheid toe leiden
dat de weglek naar de bijstand lager uitvalt. Een realistische inschatting
van de gedragseffecten over twintig jaar is echter niet mogelijk. De raming
voor de structurele situatie heeft daarom meer een technisch karakter. Voor
de jaren tot 2000 zal het effect van de stijging van de arbeidsparticipatie
nog niet substantieel zijn. Het effect van herverzekering zou dat wel kunnen
zijn. Hierop bestaat echter geen enkel zicht. Ook is niet duidelijk of herverzekering
individueel of collectief zal gebeuren. Wanneer herverzekering collectief
gebeurt zullen de kosten van de nabstaandenuitkering toch nog deel uit blijven
maken van de loonkosten. Weglek vindt dan niet plaats naar de bijstand maar in zekere zin kan ook
dan worden gesproken van weglek omdat het doel, vermindering van de loonkosten,
niet bereikt wordt.Overigens wijst de FNV er in zijn reactie op dat gedragseffecten juist
ook kunnen leiden tot een hogere weglek. Doordat in de bijstand al het inkomen
wordt weggetoetst kan dit leiden tot terugtrekken van de arbeidsmarkt.Het kabinet heeft er daarom voor gekozen de cijfers op dit punt niet aan
te passen. Alternatieve voorstellenIn het verslag zijn veel vragen gesteld over de financiële effecten
van verschillende alternatieve voorstellen. Hieronder worden de effecten van
deze alternatieve voorstellen weergegeven. Daarbij is steeds uitgegaan van
dezelfde veronderstellingen als in de berekeningen voor het wetsvoorstel.
In alle varianten is rekening gehouden met de extra opbrengst als gevolg van
de correctie voor inkomen in verband met arbeid en met de voorbereidingstijd
voor de SVB van drie maanden. In de tabellen zijn steeds de partiële
financiële effecten weergegeven van de maatregelen bij volgtijdelijke
uitvoering in de volgorde waarin ze in de tabel staan. Verruiming vrijlating en verlaging leeftijdsgrensDe leden van de PvdA-fractie vragen naar de meerkosten van een vrijlating
van 50% ML plus 35% van het meerdere en de meerkosten van een verlaging van
de leeftijdsgrens voor de cohortsgewijze uitsluiting naar resp 1 januari 1950
en 1 januari 1955. Ook de leden van de VVD-fractie vragen naar de financiële
effecten van het verlagen van de leeftijdsgrens. In de tabellen 9.2 t/m 9.6
zijn de effecten zowel afzonderlijk als gecumuleerd weergegeven. Tabel 9.2 Financiële effecten verruimen vrijlating
naar 50% ML plus 35% van het meerdere  1996199719981999structkosten t.o.v. het wetsvoorstel52015515015Tabel 9.3 Financiële effecten uitsluiten cohort geboren
na 1-1-1950, i.p.v. na 1-1-1945 (mln. gld, prijzen 1994)  1996199719981999structkosten t.o.v. het wetsvoorstel1040751550minder weglek naar de ABW– 5– 20– 40– 650kosten t.o.v. het wetsvoorstel per saldo52035500Tabel 9.4 Financiële effecten uitsluiten cohort geboren
na 1-1-1950 en verruimen vrijjlating naar 50% ML plus 35% van het meerdere
(mln. gld, prijzen 1994)  1996199719981999structkosten t.o.v. het wetsvoorstel206023527015minder weglek naar de ABW– 5– 20– 40– 650kosten t.o.v. het wetsvoorstel per saldo154019520515Tabel 9.5 Financiële effecten uitsluiten cohort geboren
na 1-1-1955, i.p.v. na 1-1-1945 (mln. gld, prijzen 1994)  1996199719981999structkosten t.o.v. het wetsvoorstel15551101700minder weglek naar de ABW– 10– 30– 60– 950kosten t.o.v. het wetsvoorstel per saldo52550750Tabel 9.6 Financiële effecten uitsluiten cohort geboren
na 1-1-1955 en verruimen vrijlating naar 50% ML plus 35% van het meerdere
(mln. gld, prijzen 1994)  1996199719981999structkosten t.o.v. het wetsvoorstel208027033015minder weglek naar de ABW– 10– 30– 60– 950kosten t.o.v. het wetsvoorstel per saldo105021023515HalfwezenpensioenDe leden van de PvdA-fractie vragen vervolgens naar de meerkosten van
een inkomensafhankelijk halfwezenpensioen van 20% ML, als onderdeel van de
nabestaandenuitkering, tot het jongste kind 18 jaar is. Deze uitkering blijft
verstrekt worden na hertrouw. De financiële effecten zijn weergegeven
in tabel 4. De cohortsgewijze uitsluiting heeft geen effect op deze effecten
omdat deze alleen betrekking heeft op nabestaanden zonder kinderen. De vrijlating
in de inkomenstoets heeft wel enig effect op de kosten van het halfwezenpensioen.
De bedragen in tabel 9.7 kunnen worden gecumuleerd met die in
de corresponderende tabellen 9.2 t/m 9.6. Tabel 9.7 Financiële effecten inkomensonafhankelijk
halfwezenpensioen van 20% ML (mln. gld, prijzen 1994)  1996199719981999struckosten bij een vrijlating van 15% ML plus eenderde v.h. meerdere510353540kosten bij een vrijlating van 50% ML plus 35% v.h. meerdere010303035De leden van de D66 fractie vragen naar de extra kosten van een inkomensonafhankelijk
halfwezenpensioen van 20% ML als apart uitkeringsbedrag voor ongehuwden. Deze
bedragen tot en met 1999 minder dan 5 miljoen en structureel ongeveer 10 miljoen.
Daarbij is tot en met 1999 uitgegaan van een extra volume halfwezenuitkeringen
van 5% en in de structurele situatie van 10%. Gelijke behandeling ongehuwd samenwonendenDe leden van de VVD-fractie vragen naar de financiële effecten van
gelijke behandeling van ongehuwd samenwonenden en gehuwden uitgaande van een
materieel criterium in de definitie van ongehuwd samenwonen. In tabel 9.8
zijn deze effecten weergegeven. In de tabel is ervan uitgegaan dat ongehuwd
samenwonenden uit het huidig bestand hun uitkering verliezen per 1 januari
1998. Wanneer wordt uitgegaan van verlies van de uitkering voor bestaande
gevallen per 1 januari 1997 levert dit uitsluitend in 1997 een additionele
besparing op van ongeveer 425 miljoen gulden. De besparing in 1997 is groter
dan in 1998 omdat in 1997 de uitkering nog niet inkomensafhankelijk is. Tabel 9.8 Financiële effecten gelijke behandeling
gehuwden en ongehuwd samenwonenden (mln. gld, prijzen 1994)  1996199719981999strucextra uitgaven nieuwe gevallen515202550besparing0– 5– 295– 305– 45uitvoeringskosten00550 besparing
t.o.v. het wetsvoorstel per saldo510– 270– 2755De financiële effecten zijn gebaseerd op de volgende veronderstellingen:1. Van het huidig bestand woont ongeveer 10% ongehuwd samen (bron WBO(CBS)
1989/1990)2. In de gehele samenleving woont ongeveer 14% van de paren ongehuwd samen
(exclusief de ongehuwd samenwonende AWW-ers). Onder 50-plussers is dit percentage
ongeveer 2,5. Van degenen met kinderen woont ongeveer 5% van de samenwonenden
ongehuwd samen. In de berekening is uitgegaan van een toename van de instroom
van 3% in de komende jaren. In de structurele situatie krijgen alleen nog
maar nabestaanden met kinderen recht op een Anw-uitkering. Er is van uitgegaan
dat het percentage ongehuwd samenwonenden met kinderen in de toekomst verdubbelt
van 5% tot 10% (cijfers gebaseerd op CBS-huishoudensprognose). 3. Anw-gerechtigden die na 1 januari 1996 gaan samenwonen verliezen onmiddellijk
hun uitkering. Daarvoor is in 1997 een besparing van 5 miljoen ingeboekt.4. In de berekening is geen rekening gehouden met gedragseffecten en fraude.Anw-gerechtigden zouden bijvoorbeeld in de toekomst niet kunnen gaan samenwonen,
of zelfs (formeel) uit elkaar gaan als ze al samenwonen. Gezien de overgangstermijn
van twee jaar waarvan in deze berekening is uitgegaan is het niet denkbeeldig
dat deze effecten al in 1998 optreden.5. In de berekening is geen rekening gehouden met een mogelijke claim
op een Anw-uitkering van huidige nabestaanden uit een ongehuwd samenwonen
relatie.De leden van de VVD-fractie vragen tevens naar de financiële effecten
van gelijke behandeling van ongehuwd samenwonenden bij gelijkstelling op grond
van de zware registratie. Momenteel is nog niet duidelijk of alleen personen
die thans bij wet uitgesloten zijn van het wettelijk huwelijk zich kunnen
laten registreren of dat deze mogelijkheid ook wordt opengesteld voor diegenen
die wel kunnen maar niet willen trouwen. In het eerste geval zullen de financiële
effecten vermoedelijk zeer gering zijn en zullen besparingen en meerkosten
ongeveer tegen elkaar wegvallen. In het tweede geval zijn de financiële
effecten moeilijker voorspelbaar. Naar alle waarschijnlijkheid zullen dan
de meerkosten de besparingen overtreffen. Inkomensonafhankelijke basisuitkeringDe leden van de RPF-fractie vragen naar de budgettaire gevolgen van de
keuze voor een ongetoetste basisuitkering van 30% ML voor alleenstaande nabestaanden
en 50% ML voor nabestaanden met kinderen, conform het oude wetsvoorstel. De
financiële effecten zijn in tabel 9.9 weergegeven. Tabel 9.9 Financiële effecten van een inkomensonafhankelijke
basisuitkering van 30% ML resp. 50% ML (mln. gld, prijzen 1994)  1996199719981999struckosten t.o.v. het wetsvoorstel206035534595GewenningsuitkeringDe leden van de D66-fractie vragen hoe groot het financiële beslag
zou zijn indien een tijdelijke gewenningsuitkering zou worden toegekend. De
financiële effecten van een inkomensonafhankelijke gewenningsuitkering
van 3 maanden zijn in tabel 9.10 weergegeven. Na die drie maanden wordt de
uitkering inkomensafhankelijk. Tabel 9.10 Financiële effecten van een inkomensonafhankelijke
gewenningsuitkering van drie maanden (mln. gld, prijzen 1994)  1996199719981999struckosten t.o.v. het wetsvoorstel202015155Versoepeling overgangsrechtDe leden van de VVD-fractie vragen om de financiële consequenties
van een versoepeling van het overgangsrecht in die zin dat in 1998 de inkomenstoets
voor de helft wordt toegepast en in 1999 volledig. In de berekening is er
van uitgegaan dat in 1998 bestaande gevallen met een alleenstaande-uitkering
een ongetoetste basisuitkering krijgen van 35% ML en bestaande gevallen met
kinderen een ongetoetste basisuitkering krijgen van 50% ML. De resultaten
staan in tabel 9.11. Tabel 9.11 Financiële effecten van een inkomensonafhankelijke
basisuitkering van 50% ML resp. 35% ML voor oude gevallen in 1998 (mln. gld,
prijzen 1994)  1996199719981999struckosten t.o.v. het wetsvoorstel0027000De leden van de RPF-fractie vragen om de financiële consequenties
van het niet bevriezen van de 100%-uitkering tot het 90% ML niveau voor bestaande
gevallen. De effecten staan in tabel 9.12. Tabel 9.12 Financiële effecten van het niet bevriezen
van de 100%-uitkering voor oude gevallen (mln. gld, prijzen 1994)  1996199719981999struckosten t.o.v. het wetsvoorstel202525250Alternatieve voorstellenDe leden van de D66-fractie stellen een geheel eigen alternatief voor.
Het D66-alternatief houdt in:1. cohortsgewijze uitsluiting alle nabestaanden geboren na 1 januari 19502. een inkomensonafhankelijke basisuitkering van 20% ML voor nabestaanden
met kinderen– ongeacht het eigen recht op uitkering– ook voor ongehuwde ouders– ook na hertrouw3. een inkomensdervingseis voor nieuwe gevallen4. een inkomenstoets voor oude en nieuwe gevallen, met een vrijlating
van 50%ML plus 25% van het meerdere.5. geen gelijke behandeling ongehuwd samenwonenden met gehuwdenIn tabel 9.13 zijn de financiële effecten van het D66-voorstel weergegeven.
Daarbij is ervan uitgegaan dat voor wat betreft de verlaging van de 100%-uitkering,
de bruidsschat en de wezen het wetsvoorstel gevolgd wordt. Tabel 9.13 Financiële effecten van het D66-alternatief
(mln. gld, prijzen 1994)  19951996199719981999strucvolledig uitsluiten cohort 1950 401402653954315verlagen 100%-uitkering+vervallen tijdelijke uitkering 2040506090inkomenstoets, vrijlating 50% ML + 25% v.h. meerdere 45150107510350inkomensdervingseis nieuwe gevallen 51530400bruidsschat 304025255 wezen 000015kosten inkomensonafhankelijk halfwezenpensioen – 5– 15– 40– 45– 100besparing in AWW t.v.o. ongewijzigd beleid 135370140515104325weglek naar de ABW – 25– 75– 140– 205– 1980besparingsverlies niet invoeren Anw– 25– 110– 435– 455– 695– 965Besparing per saldo– 250– 1408106101380kosten t.o.v. het wetsvoorstel0515120105– 85In de tabel is het additionele effect zichtbaar gemaakt van de inkomensdervingseis,
wanneer de inkomenstoets al is ingevoerd. Het valt op dat de inkomensdervingseis
in combinatie met een inkomenstoets een relatief kleine additionele besparing
oplevert. Dit komt doordat als gevolg van de inkomensdervingseis diegenen
worden uitgesloten die over het algemeen een hoog inkomen hebben. Het gaat
immers om nabestaanden waarvan de partner geen inkomen had. Als gevolg van
de inkomenstoets zouden deze nabestaanden ook zonder inkomensdervingseis hun
uitkering (grotendeels) verliezen.De leden van de fractie van Groen Links vragen het kabinet om een reactie
op het door de FNV voorgestelde alternatief. Het FNV-alternatief, zoals beschreven
in de brief van 16 juni aan de Tweede Kamer, houdt in:1. een inkomensonafhankelijk halfwezenuitkering van 20% van het ML2. een inkomensdervingseis voor nieuwe gevallen3. een inkomenstoets voor oude gevallen met een vrijlating van 70% van
het minimumloon plus eenderde van het meerdere4. een inkomenstoets voor nieuwe gevallen met een vrijlating van 50% van
het minimumloon plus eenderde van het meerdere.5. een regeling voor volle wezen conform de huidige AWW.In tabel 9.14 worden de financiële effecten van het FNV-alternatief
samengevat. Tabel 9.14 Financiële effecten van het FNV-alternatief
(mln. gld, prijzen 1994)  19951996199719981999strucverlagen 100%-uitkering+vervallen tijdelijke uitkering 2040506090inkomenstoets, vrijlating 50% ML/70% ML + eenderde v.h. meerdere 55185107510901135inkomensdervingseis nieuwe gevallen 5203045105bruidsschat 304025255 kosten
inkomensonafhankelijk halfwezenpensioen –0– 10– 30– 30– 35besparing in AWW t.v.o. ongewijzigd beleid 110275115011901300weglek naar de ABW 00000 besparingsverlies
niet invoeren Anw– 25– 110– 435– 455– 695– 965Besparing per saldo– 250– 160695495335kosten t.o.v. het wetsvoorstel0535235220960InkomenseffectenDe leden van de D66-fractie vragen naar de inkomenseffecten bij een bruto
inkomen uit arbeid van f 3012, resp. f 3536 per maand . De leden
van de fractie van Groen-Links vragen naar de inkomenseffecten voor nabestaanden
met een neveninkomen uit resp. in verband met arbeid ter hoogte van 50%, 100%,
resp. 150% van het minimumloon. In onderstaande tabel 9.15 worden de inkomenseffecten
in netto termen apart weergegeven voor inkomen uit of in verband met arbeid
bij verschillende inkomensniveaus voor nabestaanden met een 70%-uitkering.
In tabel 9.16 worden de inkomenseffecten weergegeven voor nabestaanden met
een 90%-uitkering. Het bruto minimumloon exclusief overhevelingstoeslag (OT),
inclusief vakantietoeslag bedraagt f 2336 per maand. De leden van de
D66-fractie vragen tevens om een inkomensverdeling van huidige AWW-gerechtigden
en zij willen weten hoeveel mannen en vrouwen in 1998 meer dan de helft van
de uitkering verliest. In onderstaande tabellen is een zeer globale schatting
gegeven van de inkomensverdeling van Anw-gerechtigden in 1998 op basis van
gegevens van het CBS over de inkomensverdeling van de huidige AWW-gerechtigden.Naar schatting gaat het in eenderde van de gevallen om inkomen in verband
met arbeid. Op basis van deze zeer globale gegevens kan worden geschat dat
in 1998 van de ongeveer 180 000 nabestaanden er ongeveer 110 000
in het geheel geen gevolgen zal ondervinden van de inkomenstoets. Ongeveer
25 000 weduwen en ongeveer evenveel weduwnaars zal meer dan de helft
van de uitkering gekort worden. Tabel 9.15 Inkomenseffecten Anw bij verschillende neveninkomsten
uit en in verband met arbeid, voor nabestaanden met een 70%-uitkering prijzen
1995 Klasse van het Anw-neveninkomenbrutouitkering
na korting p.m. incl. vak.toeslagTotaalinkomen na korting netto p.m.,
incl. vaktoeslaginkomensachteruitgang netto p.m. in %geschat
aantal personen in inkomensklasse bruto p.m.inkomen
uit arbeidinkomen i.v.m. arbeidinkomen uit arbeidinkomen
i.v.m. arbeidinkomen uit arbeidinkomen i.v.m. arbeidweduwenweduwnaarsf 018671867133013300%0%852005400f 0–f 46018671637148113420%9%9000–f 460–f 92016701177166413667%23%4500–f 920–f 138013687171793140014%33%4500–f 1380–f 184010662571921143320%40%45004000f 1840–f 230076402050158924%41%4500–f 2300–f 276046202146186828%37%4500–f 2760–f 322016002234213730%33%45004000f 3220–f 3680002400240032%32%2200–meer dan f 3680002714271428%28%670013500       13010026900* in de berekening is uitgegaan van het gemiddelde van het klasse-inkomen,
in de categorie meer dan f 3680 is gerekend met een inkomen van f 4000
p.m. –= geringe aantallen; samengevoegd met voorgaande of volgende klassen
 Bron: SZW, berekening op basis van CBS-cijfer, 1990Op basis van tabel 9.15 kan geconcludeerd worden dat van de 130 000
weduwen zonder kinderen ongeveer 70% geen gevolgen ondervindt van de inkomenstoets.
Van de bijna 27 000 weduwnaars zonder kinderen ondervindt ca. 20% geen
gevolgen van de inkomenstoets. Tabel 9.16 Inkomenseffecten Anw bij verschillende neveninkomsten
uit en in verband met arbeid, voor nabestaanden met een 90%-uitkering prijzen
1995 Klasse van het Anw-neveninkomenbrutouitkering
na korting p.m. incl. vak.toeslagTotaalinkomen na korting netto p.m.,
incl. vaktoeslaginkomensachteruitgang netto p.m. in %geschat
aantal personen in inkomensklasse bruto p.m.inkomen
uit arbeidinkomen i.v.m. arbeidinkomen uit arbeidinkomen
i.v.m. arbeidinkomen uit arbeidinkomen i.v.m. arbeidweduwenweduwnaarsf 022462246171117110%0%11700–f 0–f 46022462016186817290%7%1600–f 460–f 92020491556206017635%19%––f 920–f 1380174610962199180712%28%––f 1380–f 184014426362337185117%34%1600–f 1840–f 230011391762475189421%40%1600–f 2300–f 276083602581207725%39%––f 2760–f 322053202678235729%37%––f 3220–f 368022902768263031%34%––meer dan f 3680002957295731%31%–5600       165005600* in de berekening is uitgegaan van het gemiddelde van het klasse-inkomen,
in de categorie meer dan f 3680 is gerekend met een inkomen van f 4000
p.m. –= geringe aantallen; samengevoegd met voorgaande of volgende klassen
 Bron: SZW, berekening op basis van CBS-cijfer, 1990Uit tabel 9.16 blijkt dat van de 16 500 weduwen met kinderen er ongeveer
80% geen enkel nadeel ondervindt van de inkomenstoets. De weduwnaars met kinderen
hebben vrijwel allemaal een dergelijk hoog inkomen dat zij hun uitkering volledig
kwijtraken. UitvoeringskostenDe leden van de CDA-fractie en de RPF-fractie vragen om uitleg over de
opbouw van de uitvoeringskosten. De uitvoeringskosten zijn gebaseerd op de raming van de SVB, zoals vermeld op blz. 34 en 35 van het advies
van de SVB over de Anw.. De SVB raamt de totale initiële kosten van de
invoering van de wet op 4,1 miljoen. De initiële kosten zullen voor een
deel in 1995 optreden en voor een deel in 1996. Daarnaast treden volgens de
SVB mogelijk additionele initiële uitvoeringskosten op als gevolg van
de herstruc-operatie. Deze additionele initiële kosten bedragen maximaal
1,8 miljoen en kunnen ook nog na 1996 optreden.De structurele meerkosten bedragen volgens de SVB 1,4 miljoen in 1996,
4,3 miljoen in 1997 en 3,5 miljoen in 1998. Daarna lopen de structurele kosten
verder terug vanwege de afname van het aantal uitkeringsgerechtigden.De totale kosten bedragen dus in 1995 een deel van de 4,1 miljoen initiële
kosten en in 1996 1,4 miljoen structurele kosten plus het andere deel van
de 4,1 miljoen initiële kosten. Mogelijk kan daar in 1996 nog een deel
van de geraamde 1,8 miljoen additionele intitiële kosten bijkomen. In
1997 en 1998 bedragen de totale extra uitvoeringskosten de structurele kosten
zoals hierboven genoemd plus mogelijk een deel van de geraamde 1,8 miljoen
additionele initiële kosten. In 1998 zullen de extra uitvoeringskosten
dus rond de 4 miljoen bedragen.Alle genoemde bedragen zijn exclusief de uitvoeringskosten van het regresrecht.
Deze zullen in 1998 naar verwachting 1 à 2 miljoen bedragen. Hoofdstuk 10. SanctiesDe leden van de PvdA-fractie zijn van oordeel dat de regering doorschiet
in het streven fraude effectief te bestrijden door het uitvoeringsorgaan te
verplichten om zeer forse boetes (f 5 000) op te leggen, ook als
het gaat om een licht verzuim of als de betrokkene te goeder trouw een fout
heeft gemaakt.In de eerste plaats wordt opgemerkt dat het genoemde bedrag van f 5 000,-
de maximale boete is. De hoogte van de boete wordt afgestemd op de ernst van
de gedraging, de mate waarin de gedraging betrokkene verweten kan worden en
de persoonlijke omstandigheden waarin hij verkeert. De maximale boete zal
dus zeker niet worden opgelegd in gevallen waarin sprake is van een licht
verzuim. Voor wat betreft de opmerking dat een betrokkene te goeder trouw
een fout maakt wordt het volgende opgemerkt. Een boete wordt alleen opgelegd
indien de inlichtingenplicht is overtreden. De inlichtingenplicht zelf bevat
een «verwijtbaarheidstoets». In het voorgestelde artikel 30 wordt
bepaald dat een informatieverplichting bestaat voor alle feiten en omstandigheden
waarvan het de betrokkene «redelijkerwijs duidelijk moet zijn dat zij
van invloed kunnen zijn» op het recht op uitkering etc. Op de Bank rust
de bewijslast dat hiervan sprake is geweest. Alvorens een boete op te leggen
zal de Bank zich dus moeten verdiepen in de intentie van betrokkene. Als vervolgens
wordt geconstateerd dat inderdaad de inlichtingenplicht is overtreden zal
bij de hoogte van de boete nog rekening moeten worden gehouden met de mate
van verwijtbaarheid.De in dit wetsvoorstel opgenomen bepalingen over het opleggen van een
maatregel en een boete, de wijze van tenuitvoerlegging en de bepalingen over
terug- en invordering komen volledig overeen met de bepalingen in het wetsvoorstel
boeten, maatregelen en terug- en invordering sociale zekerheid (1994/1995,
23 909, nr.1–2), hierna ook wel aan te duiden als wetsvoorstel
boeten. In de toelichting op dat wetsvoorstel is aangegeven dat het huidig
sanctiestelsel leemten kent. Om te komen tot een goed handhavingsbeleid zullen
de uitvoeringsinstellingen adequaat moeten kunnen reageren op geconstateerde
overtredingen. Daarom wordt voorgesteld het huidig sanctie instrumentarium
uit te breiden, onder andere door invoering van de administratieve boete.
Een goed handhavingsbeleid vergt evenwel ook dat de sanctiemogelijkheden optimaal
benut worden. Daarom is ervoor gekozen de uitvoeringsorganen bij geconstateerde
verwijtbaarheid te verplichten tot het opleggen van een sanctie (maatregelen
of boete).De leden van de PvdA-fractie vragen te reageren op de door de SVB voorgestelde
formulering van artikel 30. Deze formulering houdt in dat de SVB bepaalt welke
feiten en gegevens meegedeeld moeten worden.Ik ben van mening dat deze formulering niet correct is in het kader van
de wet. In alle sociale zekerheidswetten is de inlichtingenplicht op gelijke
wijze geformuleerd. De betrokkene moet alle feiten en omstandigheden waarvan
hem redelijkerwijs duidelijk kan zijn dat die relevant zijn voor het recht
op en de hoogte van de uitkering spontaan of op verzoek meedelen. Welke feiten
en omstandigheden relevant zijn vloeit voort uit de aard en de systematiek
van de betreffende wet. Een discretionaire bevoegdheid voor het uitvoeringsorgaan
om te bepalen welke gegevens van belang zijn voor het recht op of de hoogte
van de uitkering zou in strijd kunnen zijn met de overige bepalingen in de
wet. In dat geval zou het uitvoeringsorgaan daarmee ook de sanctie-mogelijkheden
kunnen beperken. De bedoeling van deze bepalingen in dit wetsvoorstel is juist
deze beleidsvrijheid niet aan het uitvoeringsorgaan te geven, maar als wetgever
te bepalen op welke gedragingen welke sancties volgen.Het uitvoeringsorgaan heeft wel de bevoegdheid nadere regels te stellen
met betrekking tot de wijze waarop en de termijn waarbinnen de inlichtingen
moeten worden gegeven. Deze regels worden opgenomen in de controlevoorschriften,
die de Bank op grond van het voorgestelde artikel 31 kan vaststellen.De vraag van de leden van de fractie van de PvdA of aan dit wetsvoorstel
dezelfde bezwaren kleven die zijn aangegeven bij het wetsvoorstel boeten,
maatregelen en terug- en invordering (TK 1994/95, 23 909) zullen deze
leden in feite zelf moeten beantwoorden. De systematiek in dit wetsvoorstel
op dit onderdeel wijkt niet af van het genoemde wetsvoorstel boete. Wanneer
deze leden menen, dat aan de regeling in het wetsvoorstel boeten die betrekking
heeft op de AKW en AOW, bezwaren kleven, dan zouden die ook aan dit voorstel
verbonden kunnen zijn. In de nota's naar aanleiding van het verslag en het
nader verslag op het wetsvoorstel boete is op de door deze leden genoemde
bezwaren ingegaan. Voorzover in het wetsvoorstel boete via tweede nota van
wijziging wijzigingen worden aangebracht, die ook betrekking hebben op de
bepalingen in dit wetsvoorstel Anw, zijn die in de nota van wijziging opgenomen.
Dit betreft met name de bepaling ter voorkoming van samenloop tussen het opleggen
van een boete en een maatregel. Het gaat dan om situaties waarin de betrokkene
de gevraagde informatie wel juist, maar niet tijdig aanlevert. Daarvoor wordt
nu bepaald, dat dan een maatregel volgt. De omschrijving van de inlichtingenplicht
is aangepast in die in de andere sociale zekerheidswetten. Daarnaast hebben
de uitvoeringsorganen ten behoeve van een doelmatige controle regels opgesteld.
In deze voorschriften kan een concretisering van de inlichtingenplicht zijn
opgenomen. Er kan dan sprake zijn van samenloop: de overtreding van de inlichtingenplicht
leidt tot het opleggen van een boete, de overtreding van de controlevoorschriften
tot een maatregel. In de nota naar aanleiding van het nader verslag op het
wetsvoorstel boeten is al aangegeven dat het kabinet deze samenloop niet gewenst
acht. Het wetsvoorstel boeten en het onderhavige wetsvoorstel is daarom in
die zin aangepast dat dan de boete voorgaat. Deze wijzigingen zijn opgenomen
in de nota van wijziging. De leden van de fracties van de PvdA, het CDA en Groen Links vragen in
hoeverre samenloop van sancties van AAW/WAO en Anw mogelijk is. En zo ja,
hoe wordt het sanctiebeleid op grond van beide wetten afgestemd. Samenloop van sancties in inderdaad mogelijk indien de gedraging van betrokkene,
die aanleiding geeft tot het opleggen van een boete of een maatregel, zowel
gevolgen voor de AAW/WAO als de Anw heeft. Beide uitvoeringsorganen zullen
dan tot sanctie oplegging overgaan. Dat wil niet zeggen dat het totale bedrag
van de sancties twee maal zo hoog is als in het geval waarin betrokkene alleen
een Anw-uitkering geniet. De hoogte van de maatregel en de boete is in zijn
algemeenheid gerelateerd aan de hoogte van de uitkering. Indien de betrokkene
naast de Anw-uitkering tevens recht heeft op een WAO- of AAW-uitkering zal
de Anw-uitkering niet meer bedragen dan het verschil tussen de AAW of WAO-uitkering
en de volledige Anw. De sanctie die de Bank dan zal toepassen op de Anw-uitkering
is dan evenredig laag. Voor zover nodig zal het betrokken uitvoeringsorgaan
met het andere uitvoeringsorgaan in overleg treden om het betreffende dossier
in volle omvang te kunnen beoordelen.Zowel de sanctieregels van het Tica (voor de AAW/WAO) als die van de Bank
dienen ter goedkeuring aan het Ctsv worden voorgelegd. Het college kan hierbij
toezien dat de regels niet te zeer uiteenlopen.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie of de voor
het opzetten van het sanctiebeleid noodzakelijke beleidsinspanningen zijn
verdisconteerd in de uitvoeringskosten wordt het volgende opgemerkt.Op grond van de huidige AKW heeft de Bank reeds de bevoegdheid controlevoorschriften
en hieraan gekoppelde sanctieregels vast te stellen. Van deze bevoegdheid
heeft de Bank ook gebruik gemaakt. Verder werkt de Bank momenteel –
vooruitlopend op de inwerkingtreding van het wetsvoorstel boeten – aan
het opstellen van een boetebesluit en maatregelenbesluit voor de AKW en AOW.
Het boete- en het maatregelenbesluit Anw zullen nauw aansluiten op de hiervoor
genoemde regels. De extra werkzaamheden en de daaruit voortvloeiende kosten
die het onderhavige wetsvoorstel met zich meebrengt, die derhalve gering zijn,
zijn verdisconteerd in de uitvoeringskosten.Deze leden vragen verder aan welke controlevoorschriften en daarbij horende
sancties de regering denkt.Het kabinet merkt op dat het opstellen van controlevoorschriften een bevoegdheid
van de Bank is. In de wet is bepaald dat de voorschriften niet verder mogen
dan strikt noodzakelijk is voor een juiste uitvoering van de wet. Binnen dit
kader vult de Bank de controlevoorschriften in. De Bank heeft al aangegeven
dat de regels onder andere betrekking zullen hebben op de wijze waarop de
betrokkene zijn inlichtingenplicht moet nakomen en op welke wijze betrokkenen
moet meewerken aan nader onderzoek. Ook het stellen van regels met betrekking
tot sancties is door de wetgever gedelegeerd aan de Bank. In de wet zijn de
kaders aangegeven waarbinnen de beslissing van de Bank moet worden genomen.
De nadere uitwerking dient volgens de regering plaats te vinden op het niveau
dat zo dicht mogelijk bij de praktijk ligt. Op deze wijze kan zoveel mogelijk
recht worden gedaan aan diversiteit van gevallen die zich voor zullen doen.De leden van de fractie van Groen Links vragen zich of de opzet van de
handhavingsbepalingen in dit wetsvoorstel niet te rigide is. Heeft de regering
wel voldoende rekening gehouden met de specifieke problemen en omstandigheden
van nabestaanden? Zo vragen deze leden zich af of een recent verweduwde ouder
verweten kan worden als zij haar baan opzegt. In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van de PvdA is al
aangegeven dat de regering van oordeel is dat voorgestelde bepalingen voldoende
ruimte bieden om bij sanctie oplegging (boete of maatregel) rekening te houden
met de omstandigheden van het betreffende geval. Voor wat betreft het aangehaalde
voorbeeld meent de regering dat sprake is van een misverstand. De in het wetsvoorstel
opgenomen verplichting met betrekking tot het vergroten van de mogelijkheden
voor toetreding tot het arbeidsproces betreft een inspanningsverplichting
voor de Bank. Het wetsvoorstel bevat geen expliciete verplichting voor de nabestaande
aan het arbeidsproces deel te nemen of arbeid te behouden. Een nabestaande
die er de voorkeur aan geeft zich geheel aan de opvoeding van de kinderen
te wijden, kan zijn baan opzeggen. Omdat hier dus geen sprake is van een verplichting
voor de nabestaande, is er uiteraard ook geen sanctiemogelijkheid.Tevens vragen deze leden zich af hoe het kabinet oordeelt over het advies
van de Bank die aangeeft grote moeite te hebben met het voorgestelde sanctiekader.De bezwaren van de Bank, die in het advies genoemd worden, betreffen enerzijds
de geringe beleidsruimte voor het uitvoeringsorgaan om zelf te bepalen hoe
tijdig beschikt kan worden over betrouwbare gegevens en in het verlengde daarvan
dan te bepalen wanneer om dit te bereiken sanctie-oplegging effectief is.
Op de bezwaren tegen deze principieel andere keuze is al in het antwoord op
de vragen van de PvdA-fractie ingegaan. Anderzijds vindt de Bank, dat als
de lijn van de regering gekozen wordt er te weinig ruimte is om in geval van
geringe overtredingen van een maatregel of boete af te zien. Het kabinetsvoorstel
leidt daarom in de ogen van de Bank tot te veel administratieve lasten.Het kabinet is van oordeel dat het voorgestelde sanctiekader voldoende
ruimte biedt aan de Bank om hier in de praktijk mee om te kunnen gaan. In
het antwoord op vragen van de PvdA-fractie is al aangeven waarom de regering
heeft gekozen voor een verplichting tot het opleggen van een sanctie. Nogmaals
wordt opgemerkt dat bij de hoogte van de maatregel en de boete met de ernst
van de gedraging en mate van verwijtbaarheid van betrokkene rekening kan worden
gehouden. Bij de boete-oplegging spelen ook de persoonlijke omstandigheden
van betrokkene een rol.De leden van de SP-fractie constateren dat met onderhavig wetsvoorstel
al wordt vooruit gelopen op het wetsvoorstel boeten, maatregelen, terug- en
invordering. Zij vragen zich af of dat mogelijk is. Betekent dit dat als de
Anw eerder wordt aangenomen dan het wetsvoorstel boete, over laatstgenoemd
wetsvoorstel dan al feitelijk is beslist?Bij indienen van dit wetsvoorstel zag het er naar uit, dat het wetsvoorstel
boeten op 1 juli 1995 in werking zou kunnen treden. Indien de Tweede Kamer
nog wijzigingen in het wetsvoorstel boeten zou aanbrengen, zouden deze nog
in dit wetsvoorstel kunnen worden verwerkt. Indien de parlementaire behandeling
van het wetsvoorstel boeten echter nog niet is afgerond, kan er via de nota
van wijziging in worden voorzien, dat de opname van de sanctiebepalingen in
dit wetsvoorstel, die conform het wetsvoorstel boeten zijn, voorzover ze op
grote bezwaren bij een meerderheid van de Kamer stuiten, gekoppeld wordt aan
de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel boeten. Daarnaast zullen nog eventuele
andere wijzigingen in het wetsvoorstel boeten moeten kunnen doorwerken in
dit wetsvoorstel.De leden van deze fractie geven aan dat zij hun bezwaren tegen wetsvoorstel
boeten nog steeds hebben. De regering heeft hiervan kennis genomen en verwijst
voor wat betreft haar antwoord op de door de SP-fractie gemaakte bezwaren
naar de nota naar aanleiding van het nader verslag op wetsvoorstel boeten,
maatregelen en terug en invordering sociale zekerheid (TK, 1994/1995, 23 909,
nr. 12).In antwoord op de vraag van deze leden of het sanctiebeleid ook van toepassing
is op de wees merkt de regering op dat ook de wees de in de wet omschreven
verplichtingen moet nakomen. Dat heeft tot gevolg dat ook de maatregel en
boete bepalingen betrekking hebben op het kind. Over de nadere invulling van
het sanctiebeleid (regels met betrekking tot de boete- en de maatregeloplegging)
kan de regering geen uitspraken doen, omdat deze regelgeving aan de Bank is
gedelegeerd. Hoofdstuk 11. EvaluatieDe leden van de CDA-fractie vragen of een evaluatieperiode van tien jaar
niet te lang is, en of een horizonbepaling niet beter is dan een evaluatiebepaling.
Ook de leden van de VVD-fractie vragen naar de voordelen van een horizonbepaling.Zoals ook al in hoofdstuk 4.1 vermeld staat in antwoord op een vraag van
de leden van de D66-fractie, wil het kabinet pas na een grondige evaluatie
met een standpunt over de toekomst van de nabestaandenverzekering komen. Het
is belangrijk dat eerst voldoende ervaring met deze wet wordt opgedaan. Een
periode van tien jaar biedt daarvoor gelegenheid; het kabinet acht een kortere
periode ongewenst. Door nu al een horizonbepaling op te nemen, wordt een evaluatie
overbodig; het zou impliceren dat het kabinet nu al voorziet hoe de arbeidsparticipatie
en de mate van particulier verzekeren zich ontwikkelen. Het kabinet geeft
er de voorkeur om aan aan de hand van feitelijke gegevens na de evaluatieperiode
haar standpunt te bepalen. Het beleid ten aanzien van de zg. 1990-generatie
kan daarbij betrokken worden.Het voordeel van een horizonbepaling is wel zoals de leden van de VVD-fractie
opmerken, dat de mensen in een vroegtijdig stadium zeker weten wanneer de
wettelijke verzekering eindigt.De leden van de D66-fractie menen dat kort na het aflopen van het overgangsrecht
(in 1998) al geëvalueerd kan worden. Het kabinet is het er mee eens dat
op dat moment ten aanzien van bepaalde aspecten de stand van zaken kan worden
opgenomen, maar dat de situatie dan nog niet voldoende is uitgekristalliseerd
voor een eindoordeel. Hoofdstuk 12. Alternatieve voorstellenDe leden van de fractie van D66 hebben een alternatief geschetst dat gekenmerkt
wordt door een cohortsgewijze afbouw van de wet voor nabestaanden zonder kinderen,
een inkomensdervingseis, een ruimere inkomenstoets, en een halfwezenuitkering
voor al dan niet gehuwde nabestaanden met een kind. Zij vragen hierover een
reactie van het kabinet.Deze leden en die van de GroenLinks-fractie vragen een reactie van het
kabinet op het alternatieve voorstel van de FNV. Dit voorstel wordt gekenmerkt
door een inkomensdervingseis, een halfwezenuitkering van 20%, en een ruimere
vrijlating, zowel vergeleken met het wetsvoorstel, als in die zin dat AWW-gerechtigden
een ruimere vrijlating hebben dan nieuwe nabestaanden.Op de hier aan de orde zijnde punten is in het voorgaande al ingegaan. B. ARTIKELEN Artikel 9De leden van de PvdA-fractie vragen of de algemene maatregelen van bestuur,
te treffen op grond van deze wet, een voorhangprocedure kennen.Het is niet noodzakelijk voor de algemene maatregel van bestuur (amvb)
op grond van dit artikel in de wet te regelen, dat de voorhangprocedure geldt,
zoals de leden van de PvdA-fractie vragen. Deze amvb, het inkomensbesluit,
is reeds ontworpen. De ontwerp-amvb zal voor inwerkingtreding ter kennisneming
gezonden worden aan de Tweede Kamer. Het inkomensbesluit is tevens gebaseerd
op artikel 19 (de samenloop met uitkeringen afkomstig uit het buitenland).
Met toezending van de ontwerp-amvb aan de Tweede Kamer zijn in feite alle
van belang zijnde algemene maatregelen van bestuur ter kennis gebracht van
de Tweede Kamer. De overige algemene maatregelen van bestuur betreffen bestaande
amvb's, die voor meerdere sociale verzekeringswetten gelden, over uitbreiding
en beperking van de kring der verzekerden en de vrijwillige verzekering. De
inhoud van die amvb's wordt niet naar aanleiding van dit wetsvoorstel aangepast. Artikel 10De leden van de PvdA-fractie wijzen er op, dat de definitie van het begrip
arbeidsongeschiktheid niet exact het zelfde is als die in de WAO en AAW. Zoals
in de memorie van toelichting is uiteengezet is de formulering technisch aangepast
aan een gelijkluidend voorstel tot wijziging in het dezer dagen naar de Tweede
Kamer te zenden wetsvoorstel Technische verbeteringen in verband met de wetten
TAV, TBA en TZ, alsmede enige andere wijzigingen. Deze wijziging, waarover
brede overeenstemming bestaat, heeft geen betekenis voor de wijze van arbeidsongeschiktheidsschatting
op basis van de omschrijving van dit begrip in de WAO en AAW. Het streven
van het kabinet is, dat ten tijde van de inwerkingtreding van deze wet de
definities gelijkluidend zijn. De begripsomschrijving wijkt verder af van
die in de WAO en AAW, doordat in de nabestaandenwet tegelijk is weergegeven
wanneer de nabestaande als arbeidsongeschikt wordt beschouwd voor de toepassing
van deze wet. Dat is het geval, indien de nabestaande meer dan 45% arbeidsongeschikt
is. Artikel 12De leden van de PvdA-fractie vragen aan welke uitbreiding of beperking
van de kring van verzekerden zou kunnen worden gedacht waar het gaat om artikel
12, tweede lid.In de toelichting op dit artikel merkt het kabinet op dat de kring van
verzekerden dezelfde is als die zoals van toepassing op de huidige AWW . Zij
geeft daarmee expliciet aan dat zulks eveneens geldt voor het Besluit uitbreiding
en beperking kring verzekerden volksverzekeringen 1989 (beter bekend als KB
164) waarnaar in de toelichting eveneens wordt verwezen. In dat besluit, in
werking getreden in 1957 en sindsdien diverse malen gewijzigd, wordt uitbreiding
dan wel beperking gegeven aan de hoofdregel dan men in Nederland moet wonen
om als verzekeringsplichtige voor de volksverzekeringen te kunnen worden aangemerkt.
Zo zijn op grond van KB164 bepaalde groepen van personen uitgesloten van de
verzekering ondanks het feit dat ze in ons land wonen, terwijl in de omgekeerde
situatie andere groepen juist verzekerd zijn of blijven hoewel zij woonachtig
zijn in het buitenland.Zoals bekend is het kabinet van mening dat het huidige Besluit op een
aantal punten aan herziening toe is. Een beleidsnotitie over dit onderwerp
zal in de tweede helft van dit jaar aan de Tweede Kamer worden toegezonden.
Daarin zal zij haar voorstellen ter zake presenteren. Artikel 13De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de uitkering niet ingaat op
de eerste dag van de maand volgend op die waarin het overlijden plaatsvond. De uitkering gaat in op de eerste dag van de maand van overlijden, omdat
dit thans ook zo geregeld is. Het kabinet heeft gemeend de huidige praktijk
niet te moeten wijzigen. Het kabinet is het met deze leden eens dat de huidige
regeling niet strikt noodzakelijk is, omdat het inkomen van degene die overlijdt
vaak ook nog even doorloopt na het overlijden. Het kabinet wijst er op dat
dit niet in alle gevallen zo is.De leden van de RPF-fractie vragen hoe de SVB aan informatie komt over
de arbeidsongeschiktheid van de nabestaande.De gang van zaken zal hetzelfde zijn als nu bij de AWW. Alle keuringen
en herkeuringen geschieden door het GAK. De kosten van deze keuring zijn verdisconteerd
in de uitvoeringskosten. Een eerste keuring van een nieuwe gerechtigde kost
f 1369,-. Artikel 14 en 22De leden van de SP-fractie vragen of het voor de toepassing van deze artikelen
uitmaakt of de nabestaande voor het huwelijk heeft samengewoond met de overleden
partner.Het antwoord is dat dit niet het geval is. Omdat de wet geen gelijkstelling
van ongehuwd samenwonenden kent, doet al dan niet samenwonen niet ter zake.Deze leden vragen ook hoevaak het voorkomt dat een huwelijkspartner overlijdt
binnen een jaar na het sluiten van het huwelijk, op grond waarvan recht op
uitkering ontstaat. Deze informatie kan niet gegeven worden, omdat dit soort
feiten weliswaar relevante beoordelingsfeiten zijn voor het vaststellen van
het recht op uitkering, maar niet behoren tot de geregistreerde gegevens. Artikel 18Op verzoek van de leden van de PvdA-fractie kan ter verduidelijking van
de regeling in, met name het tweede lid van, dit artikel nog het volgende
worden opgemerkt.In feite wordt in dit artikel geregeld, dat bij wijzigingen, die invloed
hebben op de (hoogte van de) uitkering die wordt uitbetaald, de uitkering
per maand wordt herzien en wel in de regel met ingang van de maand waarin
de wijziging zich voordoet. In het tweede lid is een afwijking op deze regel
opgenomen, ingeval de wijziging leidt tot een lagere uitkering, terwijl deze
niet veroorzaakt worden door wijziging in het inkomen. In die omstandigheid
wordt de verlaging niet gecompenseerd door andere inkomsten en wordt een achteruitgang,
die veroorzaakt wordt door omstandigheden die zich nog niet de gehele maand
hebben voorgedaan, niet redelijk geacht. Vandaar dat in dat geval de wijziging
plaats vindt met ingang van de maand volgend op die waarop de omstandigheden
zich voordoen, die tot herziening nopen. Ingeval de herziening leidt tot een
hogere uitkering wordt het anderzijds redelijk geacht de nabestaande dit voordeel
dit niet te onthouden door de herziening een maand later te laten ingaan. Artikel 20De leden van de PvdA-fractie vragen naar een uitleg van dit artikel.Artikel 20 van het wetsvoorstel komt overeen met het huidige artikel 21
van de Algemene Weduwen- en Wezenwet. De bedoeling hiervan is te voorkomen,
dat in aanvullende pensioenregelingen die bij de vaststelling van het pensioen
op enigerlei wijze rekening houden met de nabestaandenuitkering, het niveau
van dat pensioen verslechtert uitsluitend door verhoging van de nabestaandenuitkering.
Dit uithollingseffect zou kunnen optreden indien een aanvullend nabestaandenpensioen niet wordt geïndexeerd, terwijl de nabestaandenuitkering wel
wordt verhoogd. Dit artikel bepaalt in dat geval dat alleen bij pensioeningang
met de algemene nabestaandenuitkering rekening mag worden gehouden en niet
met daarna optredende wijzigingen daarin.Indien het aanvullende nabestaandenpensioen zelf ook middels loon- of
prijsontwikkeling wordt geïndexeerd is dit uithollingseffect niet aan
de orde en is bovengenoemde bescherming niet noodzakelijk. Voor deze regelingen
is in het tweede lid daarom een uitzondering gecreëerd. Artikel 24De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de leeftijdsgrenzen van de
wezenuitkering afwijken van die in de Algemene Kinderbijslagwet.Het kabinet is zich er van bewust dat de leeftijdsgrenzen niet sporen.
Wat overeenkomt is het achterliggend idee in beide gevallen dat oudere kinderen
meer geld kosten dan jongere kinderen. Het kabinet heeft gemeend in dit wetsvoorstel
te moeten aansluiten bij de AWW, omdat nooit gebleken is dat het niet harmoniseren
in dit opzicht van AKW en AWW tot problemen heeft geleid.De bedragen van de wezenuitkering in dit wetsvoorstel wijken niet af van
die in de AWW; de percentages zijn gelijk. Artikel 27De leden van de SP-fractie vragen of voorzien is dat soms in het inkomen
al vakantietoeslag is opgenomen; dit in verband met de inkomenstoets.Dit wordt geregeld in het Inkomensbesluit; op die manier wordt voorkomen
dat de vakantietoeslag dubbel gekort zou worden. Artikel 34 en 35De leden van de SP-fractie vragen aan te geven in hoeverre de rechter
de bevoegdheid toekomt te beoordelen of de Bank op goede gronden van haar
bevoegdheid gebruik heeft gemaakt.Het kabinet merkt vooraf op dat de boete oplegging zelf geen bevoegdheid
is van de Bank, maar een verplichting. Het opleggen van een administratieve
boete of een maatregel is een besluit, dat ter toetsing aan de rechter kan
worden voorgelegd. De regelen van bezwaar en beroep in de Algemene wet bestuursrecht
(Awb) zijn van toepassing. Onderdeel van die toetsing is de wijze waarop de
uitvoeringsorganen uitvoering geven aan de wettelijke bepalingen. Artikel 40In antwoord op de vraag van de leden van de SP-fractie of een eenmaal
vastgestelde boete gewijzigd kan worden wordt opgemerkt dat dit niet mogelijk
is. Bij het vaststellen van de hoogte van de boete wordt rekening gehouden
met de ernst van de gedraging, de mate van verwijtbaarheid en de persoonlijke
omstandigheden van betrokkene. De tenuitvoerlegging van de boete geschiedt
zodanig dat de nabestaande of de wees blijft beschikken over een inkomen gelijk
aan de beslagvrije voet als bedoeld in de artikelen 475c en 475d van het wetboek
van Burgelijke Rechtsvordering. Indien de financiële omstandigheden van
de betrokkene wijzigen, heeft dat wel gevolgen voor het tempo van betalen.De leden van de PvdA-fractie zijn van oordeel dat de in dit artikel geregelde
verrekening met andere uitkeringen een probleem kan opleveren.In het al eerder aangehaalde wetsvoorstel boeten is aangegeven dat verrekening
met andere uitkeringen mogelijk moet zijn. Om een adequaat handhavingsbeleid
te kunnen voeren is het noodzakelijk dat een eenmaal opgelegde boete zo snel
mogelijk geïnd wordt. Verrekening met andere uitkeringen is dan één
van de mogelijkheden. Voor de goede orde wordt opgemerkt dat het vanzelfsprekend
is dat de Bank de betrokkene eerst in de gelegenheid stelt vrijwillig te betalen.
Pas indien dat niet tot het gewenste resultaat leidt kan tot verrekening worden
overgegaan. Ook bij verrekening dient de beslagvrije voet te worden gehanteerd. Artikel 41 lid 3De leden van de SP-fractie vragen of opschorting betekent dat altijd de
gehele uitkering wordt opgeschort of dat ook gedeeltelijke opschorting mogelijk
is.Gedeeltelijke opschorting is mogelijk indien de Bank het gegronde vermoeden
heeft dat recht bestaat op een lagere uitkering. Bijvoorbeeld indien de nabestaande
gedeeltelijk arbeid is gaan verrichten en er nog onzekerheid bestaat over
de omvang van de inkomsten daaruit. Artikel 41 en 48De leden van de SP-fractie vragen of in deze artikelen sprake is van een
bevoegdheid of een verplichting.In beide gevallen is sprake van een verplichting. Het opschorten van de
uitkering zal pas kunnen gebeuren indien de Bank op grond van duidelijke aanwijzingen
van oordeel is of een gegrond vermoeden heeft dat opschorting nodig is. Tegen
een beslissing op grond van artikel 48, de beslissing tot terugvordering,
kan beroep worden ingesteld op grond van de Awb. De algemene bepalingen over
bezwaar en beroep zijn van toepassing ook die betreffende de toetsing door
de rechter. Het is dan ook niet wenselijk en nodig over de rol van de rechter
in dit artikel iets aanvullends te regelen. Artikel 74De leden van de PvdA-fractie vragen naar de uitwerking door de SVB van
dit artikel.Hiervoor wordt verwezen naar de betreffende passages in hoofdstuk 4. Artikel 78De leden van de PvdA-fractie vragen wat de financiële gevolgen zijn
van de anticumulatie met de AAW. Voor betrokkene zijn er geen financiële
gevolgen omdat de uitkeringen even hoog zijn. Het betekent wel een verschuiving
tussen de AAW- en de AWW-fondsen. Artikel 96De leden van de RPF-fractie vragen naar de lengte van de evaluatietermijn.Voor een antwoord wordt verwezen naar hoofdstuk 11. Artikel 98De leden van de SGP- en de SP-fractie vragen naar de voorbereidingstijd
die de SVB nodig heeft voor de invoering van de wet, en of de wet daarom niet
later in werking zou moeten treden. Het kabinet heeft besloten de SVB in principe drie maanden de tijd te
geven om de wet voor te bereiden. Dit wordt toegelicht in hoofdstuk 9.De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,R. L. O. Linschoten XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24169-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl