Rijksbegroting van het ministerie van Buitenlandse Zaken voor het jaar 1997; Verslag algemeen overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25000-V, nr. 94

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

26-09-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25000-V nr. 94

09-09-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de regeringNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25000-VToon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 25243Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 61 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 000 VVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 199725 243Uitbreiding van de NAVO en de stabiliteit in Europanr. 94VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 9 september 1997 De vaste commissies voor Buitenlandse Zaken1
en voor Defensie2 hebben op 25 juni 1997 overleg
gevoerd met minister Van Mierlo van Buitenlandse Zaken en minister Voorhoeve
van Defensie ter voorbereiding van de NAVO-top in Madrid op 8 en 9 juli
1997, mede op basis van de volgende stukken:– verslag OVSE-topconferentie in Lissabon (25 000-V, nr. 61);– verslag halfjaarlijkse ministeriële vergaderingen van NAR
en NASR op 10/11 december 1996 (25 000-V, nr. 61);– verslag halfjaarlijkse ministeriële vergaderingen van NAR
en NASR op 29 en 30 mei 1997;– stichtingsakte betreffende wederzijdse betrekkingen, samenwerking
en veiligheid tussen de NAVO en de Russische Federatie (25 243, nr. 3);– verslag halfjaarlijkse ministeriële raad van de WEU op 13
mei 1997 (25 000-V, nr. 80).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Verhagen (CDA) vernam graag de voor het kabinet belangrijkste
vraagpunten voor de aanstaande NAVO-top, ook nadat de Kamer hedenochtend een
brief heeft bereikt waarin de minister komt met enkele verduidelijkingen en
mogelijke opties. De CDA-fractie heeft bij de vorige behandeling van de begroting
voor Buitenlandse Zaken en ook bij het recente debat over de uitbreiding van
de NAVO al duidelijk aangegeven waarom zij voorstander is van deze uitbreiding.
Zij ziet de NAVO niet alleen als militair bondgenootschap en een veiligheidsalliantie,
maar zeker ook als een waardegemeenschap. Het kabinet stelt in zijn brief
terecht dat de NAVO voor Midden- en Oost-Europese landen kan doen wat zij
na de Tweede Wereldoorlog ook voor West-Europa heeft gedaan, nl. stabiliteit
brengen. Uitbreiding van de NAVO zag de heer Verhagen dan ook zeker niet als
een nieuwe scheiding. Waar de NAVO vroeger vooral een organisatie was die de statische verdediging
langs de Duits-Duitse grens verzorgde is zij nu een organisatie die nieuwe
taken op zich heeft genomen op het gebied van crisisbeheersing.Ook de relatie met Rusland is sinds 1989 fundamenteel gewijzigd en neemt
Rusland nu ook deel in het partnership for peace en SFOR. Deze nieuwe relatie
moet goed blijven.Wat dat betreft kan de founding act als een doorbraak worden gezien in
het na het begin van de uitbreidingsdiscussie voortdurende streven om het
Russische onbehagen over die uitbreiding weg te nemen. Het is van groot belang
dat inmiddels de Russische leider akkoord is gegaan, maar de functie van de
Doema is nog niet helemaal duidelijk. De heer Verhagen ging ervan uit dat
de Doema die founding act niet meer behoeft te ratificeren.Uit de founding act blijkt duidelijk dat Rusland geen veto krijgt, maar
wat houdt nu precies dat medebeslissingsrecht in zoals dat geformuleerd is
in die founding act?Hij was het zeer eens met de stelling in de act dat er nog geen voornemen,
plannen of redenen zijn om op dit moment kernwapens te plaatsen op het grondgebied
van nieuwe leden en de formulering van het stationeren van vreemde troepen
in het gebied van de nieuwe leden, maar dat mag niet leiden tot tweederangsleden!Hij herhaalde de voorkeur van zijn fractie voor een geleidelijke en stapsgewijze
uitbreiding. Het is duidelijk dat Polen, Tsjechië en Hongarije in principe
klaar zijn voor toetreding, want de militaire, economische en democratische
hervormingen zijn geconsolideerd en zij voldoen derhalve aan de vereisten,
hoe vaag die ook geformuleerd mogen zijn.Een van de argumenten die met name de VS aandragen is dat de NAVO de nieuwe
leden ook militair moet kunnen absorberen. De uitbreiding mag niet leiden
tot een verzwakking van de militaire en politieke effectiviteit van de organisatie
en ook mag art. 5 niet aan geloofwaardigheid inboeten. Daarom willen de VS
de eerste uitbreiding beperken tot drie landen. Wat is de mening van de bewindslieden
over dit toch vrij essentiële argument?De uitbreiding van de NAVO was naar de mening van de heer Verhagen hoe
dan ook gerelateerd aan de uitbreiding van de Europese Unie. Er is zijns inziens
sprake van een samenhang in het integratieproces, temeer als je de NAVO ook
als waardegemeenschap ziet. Al eerder had hij aangegeven dat in eerste instantie
wordt gedacht aan Polen, Hongarije en Tsjechië. Na de top van Amsterdam
is wel duidelijk geworden dat uitbreiding van de Unie nog wel geruime tijd
zal vragen. Leggen eventuele problemen bijvoorbeeld als de institutionele
hervormingen niet afdoende zijn geregeld geen hypotheek op de verdere discussie
over uitbreiding van de NAVO? Voor toetreding tot de NAVO en tot de Unie worden
vaak dezelfde criteria gehanteerd. Ook in brieven van het kabinet klinkt in
wezen door dat het in beide gevallen gaat om economische en democratische
hervormingen. Desgevraagd erkende hij dat bijvoorbeeld Roemenië zeker
op de goede weg is waar het gaat om democratisering, economische opbouw en
minderhedenbeleid, maar moest hij ook constateren dat het niveau daarvan nog
zeer verschilt met dat van Polen en Hongarije.Bij toetreding moet zeker worden uitgegaan van enkele criteria. Het verbaasde
hem van de adviseur van de Franse regering als belangrijkste argument voor
de toetreding van Roemenië te horen dat men wel een ander standpunt had
dan de VS. Dergelijke argumenten mogen natuurlijk niet worden gebruikt. Als
wordt erkend dat de NAVO open moet blijven voor toetreding van nieuwe lidstaten,
zal duidelijk moeten worden gemaakt dat dit slechts een eerste fase van de
uitbreiding is. Landen die nu buiten de boot vallen zal uitzicht moeten worden
geboden op toetreding in de toekomst. Er zal die landen nog meer economische ondersteuning en militaire samenwerking moeten worden aangeboden opdat
zij in de tweede fase wel degelijk lid van de NAVO kunnen worden.De heer Weisglas (VVD) merkte op dat in de tekst van het Verdrag
van Amsterdam is afgezien van het op afzienbare termijn opnemen van de WEU
in de Europese Unie, waarmee feitelijk is afgezien van een onafhankelijke
Europese defensie-identiteit binnen de Europese Unie. In ieder geval vond
zijn fractie dat een goede ontwikkeling die ook de nodige duidelijkheid biedt,
ook omdat zo meer ruimte is gekomen voor Europese veiligheids- en defensiesamenwerking
binnen de NAVO die past binnen eerdere desbetreffende NAVO-besluitvorming.
Terecht wordt onderstreept dat de NAVO centraal moet staan in het Europese
veiligheidsbeleid. Kan de regering nog iets meer inzicht geven dan zij in
de vandaag ontvangen brief heeft verschaft in de uitwerking van een Europese
veiligheids- en defensie-identiteit binnen de NAVO en met name in de commandoarrangementen?
Heeft zij al enig inzicht in de opvattingen van de nieuwe Franse regering
terzake en in de ideeën over Franse deelname in het algemeen aan de militaire
structuur van de NAVO?Het lag niet in zijn bedoeling om het plenaire debat over de NAVO-uitbreiding
van enkele maanden geleden over te doen. De VVD-fractie stond nog steeds op
het standpunt dat onder de huidige omstandigheden uitbreiding van de NAVO
niet gewenst en ook niet nodig is. Met de akte mag dan de samenwerking met
Rusland voor de korte termijn verbeterd zijn, maar het valt nog steeds niet
in te zien dat door de uitbreiding de stabiliteit in geheel Europa wordt bevorderd,
vooral niet omdat uitbreiding met een beperkt aantal landen – of dat
er nu drie, vier of vijf zijn – altijd zal resulteren in een nieuwe
scheidslijn die Europa zal verdelen. Ook zijn er nog steeds geen doorslaggevende
veiligheidspolitieke overwegingen aan te dragen op grond waarvan de NAVO een
goede zaak zou zijn. In de brief die de Kamer vandaag heeft ontvangen wordt
bovendien ook erkend dat er op dit moment van een dreiging geen sprake is.
Desgevraagd herhaalde hij dat hij nog steeds zijn twijfels heeft over de effecten
van de founding act op langere termijn in Rusland. Als daadwerkelijk tot uitbreiding
van de NAVO wordt overgegaan moet de reactie van Rusland daarop nog maar worden
afgewacht. Vandaar zijn onderscheid tussen de korte en de langere termijn.
Hij waardeerde het natuurlijk positief dat het belang van een goede verhouding
tussen de NAVO en Rusland met deze akte is onderstreept en met de regering
zag hij die als een mijlpaal in de ontwikkeling van een nieuwe Euro-Atlantische
veiligheidsarchitectuur, maar de prijs die zo aan Rusland wordt betaald voor
uitbreiding van de NAVO bleef hij te hoog vinden. Alleen in geval van dreigende
agressie mag de NAVO-infrastructuur naar nieuwe leden worden uitgebreid, maar
dan zou het wel eens te laat zullen zijn. Er zullen daar ook geen nieuwe NAVO-troepen
worden gelegerd en zo ontstaan er als het ware twee categorieën NAVO-leden
en leidt uitbreiding toch tot erosie; van een collectieve verdedigingsorganisatie –
wat toch nog steeds het hoofddoel van de NAVO zou moeten zijn – naar
een collectieve veiligheidsorganisatie. Inderdaad zijn in sommige huidige
lidstaten ook geen NAVO-troepen gelegerd of nemen zij ook geen deel aan de
NAVO-infrastructuur, maar dat is dan een vrije keuze en geen keuze die wordt
opgedrongen door de akte.Wat betreft het aantal landen dat in de eerste shift tot de NAVO zou moeten
toetreden bestaat er nog steeds een meningsverschil tussen de VS enerzijds
en Frankrijk en Duitsland anderzijds. Welke argumenten dragen zij voor hun
standpunten aan? Kennelijk zijn zij zo belangrijk voor de regering dat zij
nog steeds geen duidelijk standpunt heeft ingenomen maar van plan is dat in
te nemen op 4 juli a.s., dus tijdens het reces. De heer Weisglas zag niet
in waarom het standpunt nu al niet kenbaar kan worden gemaakt, temeer niet
omdat andere landen ook al hun standpunt hebben bepaald. In de WEU-ministerraad van 13 mei jl. is besloten tot de oprichting van
een militair comité van de WEU. Wat is zijn taak en wat het nut en
de noodzaak ervan, zeker nu in Amsterdam de plannen voor een defensie- en
veiligheidsbeleid, waarbij de WEU betrokken zou zijn, feitelijk in de ijskast
zijn gezet en het toch altijd NAVO-middelen en structuren zijn die bijvoorbeeld
in de CJTF-exercities zullen worden gebruikt?De heer Rouvoet (RPF) was met de regering doordrongen van het
belang van de founding act. Het is een begin van een fundamenteel gewijzigde
verhouding tussen Rusland en de NAVO, hetgeen iets anders is dan een verbetering
van de onderlinge relaties op de korte termijn, waarover de heer Weisglas
sprak. Uiteraard heeft dit te maken met de sinds 1998 fundamenteel gewijzigde
omstandigheden op het Europese continent, het eind van de koude oorlog en
van de bipolariteit in de veiligheidssituatie. De ontwikkeling naar een nieuwe
NAVO heeft nu een complement gevonden in een nieuwe onderlinge positiebepaling
van de voornaamste spelers in die oude situatie. Zowel het plaatsvinden ervan
alsook de inhoud, de akte zelf, zijn reden voor tevredenheid voor de RPF-fractie.Het ligt voor de hand dat tegen die achtergrond op de komende NAVO-top
in Madrid ook de nodige stappen zullen worden gezet voor aanpassing van het
strategisch concept van het bondgenootschap dat alweer uit 1991 dateert. Zijn
daarover al voornemens of richtinggevende voorstellen bekend?In de inleiding van de brief van 21 mei jl. stelt de regering dat de bereikte
overeenstemming alles te maken heeft met de op handen zijnde uitbreiding van
de NAVO, waardoor het vastleggen van een basis voor nauwe samenwerking tussen
NAVO en Rusland hoge prioriteit heeft gekregen. In het plenaire debat daarover
heeft zijn fractie al uitgesproken uitbreiding van de NAVO in de richting
van Oost-Europa wenselijk te vinden, niet in de laatste plaats op grond van
het morele argument. In een reactie op de inbreng van de heer Bolkestein is
door verschillende fracties duidelijk gesteld dat Rusland geen veto mag hebben –
ook de facto niet – tegen uitbreiding, omdat haar daarmee op zijn
minst een informele zeggenschap zou worden toegekend in de veiligheidssituatie
van voormalige satellietstaten. Om allerlei redenen achtte de RPF-fractie
het van belang dat ten aanzien van de uitbreiding in Madrid spijkers met koppen
worden geslagen. Natuurlijk zal Rusland nooit gelukkig zijn met uitbreiding,
maar dat behoeft de NAVO er niet van te weerhouden.Dat een daad wordt gesteld in de vorm van toetreding van nieuwe landen
is ook belangrijk omdat naarmate uitstel plaatsvindt het politieke draagvlak
in betrokken landen kan teruglopen. Zijn de eerste signalen daarvan, met name
vanuit Hongarije, al gekregen?De toetreding van Hongarije, Polen en Tsjechië genieten algemene
steun en in de laatste brief van het kabinet wordt een viertal opties geschetst.
Van de eerste optie – het toetreden van alleen die landen – wordt
gesteld dat een perspectief op verdere uitbreiding geloofwaardiger zou zijn
dan wanneer nu al zoveel mogelijk landen zouden worden toegelaten. Kunnen
de ministers dat onderbouwen? Van de derde optie – toelating van de
drie genoemde landen en een getemporiseerde toelating van Slovenië en
Roemenië – wordt gesteld dat daardoor het lidmaatschap van onder
meer Bulgarije en de Baltische landen nog verder naar de toekomst zou worden
doorgeschoven. Waarom daarvoor dan ook niet tot een getemporiseerde toelating
besloten? Als bovendien over Slovenië en Roemenië wordt gesteld
dat feitelijke toetreding afhankelijk is van voortgang en verdieping van de
democratisering, rijst de vraag in hoeverre de situatie in Roemenië afwijkt
van die in Hongarije. Is dat verschil inderdaad zo groot dat voor Roemenië
echt die extra tijd nodig is? De heer Rouvoet miste een zijns inziens voor
de hand liggende optie, nl. toetreding van Hongarije, Polen, Tsjechië
en Roemenië. Wat is de mening van de regering daarover? Kan
zij nogmaals ingaan op de precieze argumenten voor de aangeduide opties? Het
stelde ook hem teleur dat de regering pas op 4 juli a.s. haar positie wil
bepalen. Zij stelt in haar brief dat een groot deel van de bondgenoten van
plan is ongeveer hetzelfde te doen. Dat geldt dan in ieder geval niet voor
de VS. Is het bovendien niet zo dat Spanje, Italië, Griekenland, Turkije,
Canada, Frankrijk en Duitsland al te kennen hebben gegeven dat in ieder geval
Roemenië bij de eerste toetreders zou moeten horen? Geldt nog steeds
wat de minister van Buitenlandse Zaken in Trouw van 30 mei jl. stelde, nl.
dat de Nederlandse regering neigt naar een spoedige toetreding van vijf nieuwe
leden? De formulering uit haar laatste brief – Nederland staat open
voor argumenten die pleiten voor een eerste groep van vijf met Slovenië
en Roemenië – is dan wel een afzwakking. Is het juist dat vooral
het VK zich verzet tegen een al te forse uitbreiding ineens? Zo ja, waarom?De RPF-fractie was, zoals bekend, de mening toegedaan dat in ieder geval
ook Roemenië tot de eerste groep dient te behoren. Daarvoor heeft de
heer Stellingwerf in zijn schriftelijke vragen in maart jl. al goede argumenten
aangedragen. Niet alleen is het draagvlak onder de bevolking aanzienlijk,
maar bovendien wordt vaak een koppeling gelegd tussen Hongarije en Roemenië,
o.a. tot uitdrukking komend in de in ieder geval al verbeterde positie van
de Hongaarse minderheid in Roemenië. Gelet op die positieve ontwikkeling
zou toelating van alleen Hongarije wel eens een negatief effect kunnen hebben.De heer Van Middelkoop (GPV) vroeg zich, mede sprekend namens
de fractie van de SGP, af in hoeverre nu niet over voldongen feiten wordt
gesproken, met name waar het gaat om de uitbreiding van de NAVO en de nieuwe
relatie tussen de NAVO en Rusland. In het algemeen heeft hij er geen bezwaar
tegen als de VS leiding geven aan de NAVO, maar in dit geval zou hij het toch
wel op prijs hebben gesteld als de Nederlandse regering wat eerder een zelfstandige
positie had ingenomen. In hoeverre is Nederland overigens betrokken geweest
bij het proces van het totstandkomen van de founding act en welke inbreng
heeft het daarbij gehad? Op zichzelf zegt het natuurlijk niets dat die akte
een mijlpaal wordt genoemd, want het gaat er maar om in welke richting die
staat, de goede of de slechte kant op! Het gaat dus vooral om de kwaliteit
en de inhoud ervan.De akte is een politiek en geen juridisch bindend document, want in dat
laatste geval zou, zoals de regering in haar brief stelt, het moeizame proces
van parlementaire goedkeuring moeten worden gevolgd. De heer Van Middelkoop
gaf toe dat dit wellicht in de Doema of de Amerikaanse senaat op grote problemen
zou kunnen stuiten, maar de NAVO is toch een organisatie van landen waarin
de parlementaire democratie een groot goed is. Is het dan wel zo passend om
in zo'n organisatie zo'n belangrijke vernieuwing van de NAVO welbewust buiten
die parlementaire goedkeuring te houden?Hiermee is de motie van de heer Bolkestein, in ieder geval op onderdelen,
bijna kwadratisch uitgevoerd. Daarin is onder meer uitgesproken dat Rusland
niet onnodig mag worden beschadigd en dat er geen nieuwe scheidslijn mag komen
en wat dat betreft is hij zeker aan zijn trekken gekomen, want volgens de
heer Van Middelkoop belichaamt de stichtingsakte bijna een soort omhelzing
van de NAVO en Rusland die in elk geval voor de NAVO adembenemend kan zijn.
Hij had grote moeite met de veel te grote zeggenschap materieel en politiek
die Rusland krijgt in die nieuwe permanente gezamenlijke raad, want ook daar
kan er sprake zijn van besluitvorming. Hoe groot is nu het risico die nieuwe
raad een overschaduwing blijkt te zijn van de bestaande Noord-Atlantische
raad? In de brief van 21 mei staat dat die nieuwe raad alleen met instemming
van Rusland besluiten kan nemen en dat, indien de raad niet in staat blijkt
te zijn besluiten te nemen, de NAVO-landen kunnen besluiten om zonder Rusland verder te gaan en dat de NAVO derhalve waar nodig vrijheid
van handelen behoudt. Inderdaad wordt er in de akte een onderscheid gemaakt
in zaken waarover Rusland wordt geconsulteerd of mag mee beslissen, maar in
de praktijk zal dat gemakkelijk op één hoop worden gegooid.
Is er met andere woorden geen sprake van een hiërarchie: eerst de permanente
raad en daarna de NAVO? Rusland krijgt bovendien zijn vaste staf op het hoofdkwartier
in Brussel, zal zich daar gaan gedragen als lidstaat en zal, voorzover nodig,
ongetwijfeld gebruik maken van alle gelegenheden om verdeeldheid te zaaien
onder de huidige lidstaten. Daarom had de heer Van Middelkoop toch grote bezwaren
tegen die nieuwe constructie.Wanneer komt de permanente gezamenlijke raad voor het eerst bijeen? Hij
moest er niet aan denken dat op die raad nog de uitbreiding van de NAVO geagendeerd
kan worden en Rusland zo daarover mee kan spreken. Kan met andere woorden
de verzekering worden gegeven dat eerst over de uitbreiding wordt besloten
en daarna die raad zal worden geïnstitutionaliseerd?In NRC Handelsblad van 4 april jl. stond een uitstekend artikel van de
heer Kissinger waarin onder meer stond dat na aanvaarding van deze stichtingsakte
Rusland in Madrid zal moeten worden aangesproken om op te houden met agitatie
tegen uitbreiding en expliciet de grenzen met eigen buurlanden te erkennen.
Voorts zag de heer Van Middelkoop graag dat in Madrid expliciet zal worden
herbevestigd dat de Noord-Atlantische raad het hoogste orgaan is binnen de
NAVO.Wat de uitbreiding op zich betreft, vond hij het jammer dat de regering
de afgelopen jaren daarover zo zwijgzaam is geweest. Als de NAVO zou worden
uitgebreid met Hongarije, Tsjechië en Polen – dat zal wel zo gebeuren
gelet op het standpunt van de VS – dan zou Roemenië er naar zijn
mening ook bij moeten. Als de inspanningen van Roemenië van de laatste
jaren worden bezien, ook in de relatie met Hongarije en gelet op de Nederlandse
historische betrekkingen met dat land, zou zeker van een land als Nederland
mogen worden verwacht dat het ervoor zou pleiten om ook Roemenië toe
te laten.Mevrouw Sipkes (GroenLinks) had laatst de kop boven een krantenartikel
gelezen: «De VS en de NAVO gaan de eenentwintigste eeuw binnen».
Het gevoel dat een en ander wordt gedomineerd door de VS kreeg zij ook uit
de voorgelegde stukken. Als die eenentwintigste eeuw wordt binnengegaan is
het wel de vraag hoe dat gebeurt, want het antwoord daarop is nog steeds niet
gegeven. In het plenaire debat van enkele maanden geleden is van verschillende
zijden benadrukt dat de relatie met Rusland zo belangrijk is en dat er geen
nieuwe scheidslijnen mogen ontstaan en heeft de minister-president dat onderstreept.
Zij betreurde het dan ook zeer dat de regering nog steeds geen duidelijk besluit
heeft genomen, terwijl dit toch de laatste mogelijkheid voor de Kamer is om
erover van gedachten te wisselen voordat in Madrid het definitieve besluit
wordt genomen.De stichtingsakte met Rusland is inderdaad een politiek bindend akkoord
dat niet geratificeerd behoeft te worden. De een vindt het veel te ver gaan,
maar je zou je net zo goed kunnen afvragen of dat wel ver genoeg gaat. Het
akkoord is voor velerlei uitleg vatbaar. Jeltsin vindt het een geweldig akkoord,
mede omdat hij het vetorecht heeft. Clinton vindt het een goede en historische
stap, maar ontkent dat er sprake is van een vetorecht. Wat schiet de NAVO
dan precies met dat akkoord op, bijvoorbeeld waar het gaat om de toekomstige
positie van de kernwapens? Mevrouw Sipkes had begrepen dat Jeltsin meer tussen
de bedrijven door heeft verklaard dat de resterende kernkoppen verwijderd
zullen worden, maar waarom heeft de NAVO op zijn minst geen no first use verklaring
afgegeven? Waarom is niet afgesproken dat verder zal worden afgezien van kernwapens
in Europa? Van verschillende zijden zijn zeer kritische geluiden gehoord. Zo is door
Zuid-Afrika in de Algemene vergadering van de Verenigde Naties gesteld dat
een mogelijke uitbreiding van de NAVO in strijd zou zijn met het non-proliferatieverdrag.
Je kunt dat de jure wel bestrijden omdat in de nieuwe lidstaten geen kernwapens
komen, maar de atoomparaplu van de NAVO wordt wel uitgebreid en is het de
facto dan niet in strijd met in ieder geval de geest van het non-proliferatieverdrag?Vanaf het begin is wel duidelijk geweest dat het uiteindelijk de drie
genoemde landen zouden worden die in de eerste tranche tot de NAVO zouden
mogen toetreden ook al werd van alle zijden met klem gesteld dat alles nog
open lag. De VS willen het in ieder geval beperken tot Hongarije, Tsjechië
en Polen, maar welke optie kiest Nederland uit de vier voorgelegde opties?
De regering laat weten dat zij open staat voor argumenten, ook van andere
lidstaten, maar waarom krijgt de Kamer vier opties voorgelegd? Het gaat toch
niet meer om het voorzitterschap van de EU waarvan de minister van Buitenlandse
Zaken bij herhaling heeft gezegd dat hij iedereen op één lijn
moet zien te krijgen, maar om de Nederlandse regering die het Nederlandse
standpunt moet verkondigen? Heeft de regering als voorzitter van de EU wel
bezien hoe zij de Europese partners op één lijn kon krijgen?
Zo neen, waarom niet? Het afgelopen jaar is constant gesproken over de uitbreiding
van de NAVO en dan moet de regering toch wel voldoende argumenten hebben gehoord,
meer dan zij nu bij de vier opties noemt? Waarom zijn Frankrijk en Duitsland
dan wel zo duidelijk?Voor de toetreding wordt een lijst gehanteerd van zo'n vijftien criteria.
Uit de voorliggende stukken valt niet op te maken welke landen daar nu wel
en niet aan voldoen. Zo was mevrouw Sipkes gebleken dat bijvoorbeeld in Tsjechië
de reorganisatie van de krijgsmacht nog niet rond is en dat de steun onder
de bevolking voor het lidmaatschap duidelijk afneemt. Afgesproken is dat de
NAVO in ieder geval open blijft staan voor nieuwe leden, maar is dat geen
open deur? Bestond die bereidheid niet al vanaf de oprichting?Hoe schat de regering het overige traject in? Van Bulgarije heeft de minister
van Defensie gezegd dat hij op geen enkele manier kan zeggen wanneer dat in
aanmerking komt voor toetreding. Het partnership for peace zal worden uitgebreid,
maar in de Baltische staten is men daarover toch niet zo tevreden. Het is
dus al met al helemaal niet zeker dat die scheidslijnen in Europa zullen verdwijnen.In het plenaire debat heeft de fractie van GroenLinks al laten weten geen
behoefte te hebben aan deze uitbreiding van de NAVO, dat zij echt een andere
NAVO wil, een die een heel andere kant opgaat. Nu de uitbreiding inderdaad
een voldongen feit lijkt te zijn, is zij de mening toegedaan dat de NAVO met
drie nieuwe leden te weinig verwaterd en met vijf iets meer. De fractie bleef
de voorkeur geven aan een Europees veiligheidsstelsel en zou de NAVO oude
stijl zo snel mogelijk willen opheffen en willen omzetten in een NAVO die
de eenentwintigste eeuw aan kan.Wat de financiën betreft, leek het volgens mevrouw Sipkes erop alsof
de regering de Kamer een blanco cheque vraagt. Het is nog steeds niet duidelijk
wat de uitbreiding exact gaat betekenen voor de nationale begroting. Wel wordt
gesteld dat de kosten voor de toetredende landen waarschijnlijk relatief bescheiden
zullen blijven. Als het Nederland al zo'n 10 mln. à 13 mln. per jaar
extra gaat kosten, wat zal het de toetredende landen dan niet kosten?Wat de Europese Unie betreft, vroeg zij zich af, welke zin het heeft,
zeker gezien de laatste resultaten Amsterdam, om het verdrag het volgend jaar
nog te verlengen. In het kader van de OVSE had zij begrepen dat Turkije heeft
aangeboden om de volgende top in Istanbul te laten plaatsvinden, waarvan men
«notice» heeft genomen. Zij hoopte dat dit aanbod nadrukkelijk
van de hand wordt gewezen, want dat leek haar niet zo gepast en een beloning
die dat land toch niet echt verdient.De heer Valk (PvdA) erkende dat de komende top als historische
gebeurtenis kan worden gezien als daar daadwerkelijk wordt besloten tot toetreding
van enkele landen uit Oost-Europa, ook omdat Europa daarmee definitief heeft
gekozen voor een inclusief beleid, een beleid waarin de stabiliteit van Midden-
en Oost-Europa wordt ervaren als een Europees, een NAVO-belang nadat de regio
al langer dan een eeuw is opgeofferd om geopolitieke redenen van Europese
grootmachten. De PvdA-fractie zei mede daarom van harte «ja» tegen
toetreding van nieuwe lidstaten, want dat kan de stabiliteit in de regio alleen
maar ten goede komen, waarmee zeker niet in de laatste plaats ook een NAVO-belang
is gediend. Als de VVD-opvatting – uitbreiding is op dit moment ongewenst –
in juli westers beleid zou blijken te zijn, zou het zich daarmee volstrekt
ongeloofwaardig maken voor landen als Polen, Hongarije en Tsjechië. De
vraag is niet of de NAVO wordt uitgebreid, maar met welke landen.De VS hebben ingezet op toetreding van Hongarije, Tsjechië en Polen,
terwijl een aantal Europese NAVO-lidstaten, vooral die met christen-democratische
regeringsleiders – Italië, Duitsland, België, Luxemburg, maar
ook Frankrijk – tevens toetreding bepleit van het christen-democratische
Roemenië en van Slovenië. Voor dat laatste valt om verschillende
redenen veel te zeggen. Slovenië en Roemenië voldoen aan NAVO-voorwaarden
voor toetreding, maar belangrijker is nog dat hun toetreding juist een stabiliserende
factor op onder meer de Balkan heeft, hoe dan ook de achilleshiel van en de
grootste bedreiging voor de Europese veiligheid en stabiliteit. Juist het
verder inkaderen van deze regio door de NAVO kan een stabiliserend effect
hebben. Bovendien geldt ook voor Roemenië dat het goede relaties onderhoudt
met zowel Turkije als Griekenland en ook die kunnen derhalve worden ingezet
om de verhouding tussen die twee lidstaten te verbeteren. Door toetreding
van Slovenië en in zekere zin ook van Roemenië wordt een sterk signaal
afgegeven richting nabuurlanden, zoals Kroatië, dat een beleid gericht
op democratie, vrede en respect voor mensenrechten loont. Het toetredingsperspectief
heeft wat dat betreft nu al geleid tot een belangrijke verbetering in relaties
tussen buurlanden. Zo heeft Polen bijvoorbeeld een akkoord gesloten met de
Oekraïne, Slovenië over Istrië met Italië, en Roemenië
belangrijke akkoorden met onder meer Hongarije. Bovendien is gebleken dat
het toetredingsperspectief van die landen ook een investering in de democratie
is geweest. Zeker voor Roemenië geldt dat uitsluiting van het NAVO-lidmaatschap
op dit moment een destabiliserend effect kan hebben. Dat heeft niet alleen
negatieve consequenties voor het interne proces van democratisering, maar
ook voor de relaties van dat land met landen als Hongarije. Ten slotte valt
gemakkelijk in te zien dat de economische opbouw van deze regio zeer is gebaat
bij goede verwachtingen over de toekomstige stabiliteit.Naar de mening van de heer Valk behoeft uitbreiding vanwege de kosten
niet te worden gelaten. De schatting van het Amerikaanse Congres uit 1995,
nl. dat daarmee een bedrag van 200 mld. dollar zal zijn gemoeid, is inmiddels
wel achterhaald. Die schatting ging er immers van uit dat nieuwe lidstaten
hun militaire apparaat op eenzelfde wijze zouden moeten gaan optuigen als
de huidige lidstaten. Een recente NAVO-studie gaat uit van een veel geringer
bedrag; voor Nederland zo'n 13 mln. tot 23 mln. extra per jaar, afhankelijk
van het aantal toetreders, dus peanuts voor stabiliteit in de desbetreffende
regio. De toetredende landen zullen moeten afwegen of de kosten die zij zullen
moeten maken toetreding wel de moeite waard maakt.In haar brief stelt de regering dat zij open staat voor alle vier voorgelegde
opties. De heer Valk begreep daaruit dat ook uitbreiding met landen als Roemenië
en Slovenië voor de regering bespreekbaar is. De thans voorziene uitbreiding is een eerste stap in een proces. Meer
landen staan op de nominatie, zoals Bulgarije en wellicht in de verdere toekomst
ook Slowakije en de Baltische staten. Vooral toetreding van die laatste is
problematisch, maar het is wel belangrijk dat die landen een perspectief wordt
geboden.De heer Valk vond ook de stichtingsakte een belangrijke historische stap.
Het verheugde hem dat de vrees die de VVD nog in maart uitsprak – namelijk
dat de Russische beer los zou barsten als de NAVO tot uitbreiding zou besluiten –
niet is bewaarheid, integendeel. Hij constateerde dat de tijden echt zijn
veranderd. Kunnen de bewindslieden bevestigen dat er in ruil voor deze stichtingsakte
toch geen afspraken tussen Rusland en de VS zijn gemaakt, nl. dat de NAVO-uitbreiding
nu of altijd beperkt zou moeten blijven tot de drie genoemde staten?De heer Hoekema (D66) wilde allereerst ingaan op de OVSE en
de bewindslieden vragen of zijn indruk juist is dat de dynamiek en de samenhang
in de werkzaamheden van de OVSE er zo'n beetje uit zijn. Er is in Lissabon
een ambitieus programma afgesproken – platform voor coöperatieve
veiligheid, het Europese veiligheidshandvest, versterking uitvoerend vermogen
van de OVSE, de OVSE als rechtspersoon – maar daar hoorde hij toch heel
weinig van, terwijl op het terrein van de wapenbeheersing belangrijke ontwikkelingen
gaande zijn. Lopen de wapenbeheersingsonderhandelingen in Wenen goed? Nu die
flankovereenkomst van kracht is, is het natuurlijk wel nodig om het CSE-verdrag
aan te passen. Wat is voor de komende maanden de politieke agenda van de OVSE?
Op het punt van de civiele aspecten van Dayton is er sprake van permanente
moeilijkheden in de uitvoering. Hetzelfde geldt voor Albanië en dat alles
is toch niet echt reden voor optimisme.In Lissabon is in de verklaring over het veiligheidsmodel vastgelegd dat
staten het recht hebben op eigen veiligheidsarrangementen, dus ook het lidmaatschap
van bondgenootschappen, en dat dit niet ten koste mag gaan van de veiligheid
van andere staten. Dat leek de heer Hoekema de logische brug naar het thema
dat in dit overleg centraal staat, nl. uitbreiding van de NAVO. Hij dankte
de regering niet alleen voor de uitvoerige informatie, maar ook voor haar
inzet over de aanpassing van de NAVO die verder gaat dan alleen de uitbreiding.
Zo wordt op Nederlands initiatief ook het strategisch concept van de NAVO
aangepast. Op welke termijn moet dat zijn afgerond?Ook de NAVO als organisatie verdiende zijns inziens een compliment, met
name de wijze waarop dit bondgenootschap als geheel heeft onderhandeld met
Rusland. Er is in korte tijd een goede en collectieve prestatie geleverd.
Er is zeker geen te hoge prijs betaald en er zijn geen onnodige concessies
gedaan, maar er is wel voor gezorgd dat Rusland volwaardig betrokken wordt
bij de veiligheidsdiscussie en de toekomstige Europese veiligheidsarchitectuur.
De heer Hoekema vroeg zich af wat er nog meer nodig is om de tegenstanders
van of twijfelaars over de uitbreiding over de streep te krijgen.Met de heer Valk hoopte hij dat er in Parijs met Rusland geen geheime
afspraken zijn gemaakt over het aantal toetreders en vroeg hij wanneer die
gemeenschappelijke permanente raad wordt ingesteld. Zal de heer Jeltsin nu
wel of niet in Madrid aanwezig zijn? Zo ja, zal er dan ook een vergadering
van die raad plaatsvinden? Hij wilde nog wel de opmerking kwijt dat deze nieuwe
raad niet ten koste mag gaan van de bestaande NAVO-raad – de lidstaten
hebben immers het recht om eigen zaken in eigen kring te bespreken –
en ook niet van de Europees-Atlantische samenwerkingsraad met de nieuwe partnerlanden
die nog geen NAVO-lid zijn en een groot deel dat de komende jaren ook zeker
nog niet zal kunnen worden. Een en ander houdt in dat er in de NAVO als het
ware een driezuilenstructuur moet worden gecreëerd met een eigen structuur
maar die toch min of meer gelijkwaardig zijn. De discussie over het aantal toe te treden landen vond hij eigenlijk wat
academisch, want het is nu eenmaal een consensusbeslissing. De NAVO zal er
hoe dan ook uit moeten komen. De VS hebben een duidelijke inzet gekozen, hetgeen
inderdaad enigszins in contrast staat met dat consensuskarakter van de onderhandelingen
van de NAVO met Rusland. Wat hebben de VS nu aangegeven als onderscheidend
criterium?In haar laatste brief schetst de regering een viertal opties. De minister
van Buitenlandse Zaken heeft bij verschillende gelegenheden laten weten zelf
te neigen naar het aantal van vijf, maar dat hij ook wel kon leven met drie.
Met anderen had de heer Hoekema graag iets meer willen zien van de inzet van
de regering. Een van de opties lijkt hem niet alleen zeer interessant, maar
tegelijk moeilijk realiseerbaar en wel de derde. Als de VS blijft bij het
aantal van drie, zal het heel moeilijk zijn om tegelijkertijd te beslissen
over toetreding van Roemenië en Slovenië maar de feitelijke toetreding
van die landen temporiseren. Hoe ziet de regering de uitvoerbaarheid daarvan?
De D66-fractie kan leven met drie landen, maar heeft een open oog en oor voor
argumenten die pleiten voor vijf. Gelet op de militaire en economische situatie
in de betrokken landen (Slovenië, Roemenië) kan zij echter zich
voorstellen dat de uitbreiding op dit moment wordt beperkt tot de drie genoemde
landen. Dat temporiseren van de toetreding van Slovenië en Roemenië
zou bovendien het voordeel hebben van een toetreding in kleine groepjes, ook
in de wat verdere toekomst. Deze min of meer gestaffelde toetreding leek de
D66-fractie een betere aanpak dan de deur schijnbaar open te zetten maar praktisch
enige tijd gesloten te houden.De heer Hoekema vroeg nog de aandacht voor de aanpassing van het zuidelijke
commando en achtte het noodzakelijk dat deze interne aanpassing van de NAVO
nu ook daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Hoe stelt de nieuwe Franse regering
zich op dit punt op? Bestaat er een link met het Roemeniëdossier? Is
het juist dat de huidige Franse regering wat kritischer staat tegenover herintegratie
in de NAVO dan de vorige?Ten slotte vroeg hij of het de NAVO en/of Nederland mogelijk is nog te
bevorderen dat het verdragen over chemische wapens en Start 2 door de Doema
worden geratificeerd.De heer Verkerk (AOV) memoreerde dat de Russische generaal
Lebed heeft gezegd dat de NAVO springlevend is, dat alle vuisten op hun plaats
liggen maar dat de indruk bestaat dat zij haar oriëntatie kwijt is nu
de vijand er niet meer is. Met andere woorden: de NAVO weet niet meer waarmee
zij bezig is en staat nu voor de voordeur!In februari hebben de bewindslieden in een brief een duidelijk inzicht
in en overzicht geschetst van de samenhang tussen alle veranderingsprocessen
in verschillende vormen van Europese en Atlantisch-Europese samenwerkingsorganisaties.
Daarin werd gesteld dat de NAVO op dat punt werkt vanuit een dynamische en
niet vanuit een behoudende benadering: uitbreiding onder voorwaarden. Het
zijn vooral de VS die via de NAVO een ingang hebben tot Oost-Europa, niet
alleen een militaire en politieke ingang, maar zeker ook een economische.Uitgangspunten voor de nieuwe Atlantisch-Europese en Europese betrekkingen
in den brede zijn onder andere ondersteuning van democratische hervormingen,
het controle krijgen op militaire apparaten in de landen die willen toetreden,
bevordering van gewoonten van samenwerking tussen zich ontwikkelende democratische
staten, het tegengaan van tendensen tot desintegratie langs etnische en territoriale
grenzen en, zoals hij tijdens een werkbezoek aan Brussel heeft vernomen, zeker
ook een vlagvertoon van de NAVO in nieuwe lidstaten. Hoe zien de bewindslieden
dat vlagvertoon? Op welke manier zal dat gebeuren? Zullen er wat meer regionale
kantoren van de NAVO komen?De heer Verkerk vroeg zich af hoe een uitgebreide NAVO zal moeten omgaan
met problemen die ongetwijfeld zullen ontstaan in landen die aan
de deur kloppen, zoals problemen op het gebied van grens- en minderhedenkwesties.In de NAVO-kroniek van mei/juni van dit jaar stond een opinieonderzoek
waaruit grote verschillen in de publieke belangstelling en steun voor toetreding
bestonden in de verschillende landen die zich als lid hebben aangemeld. Behalve
in Slovenië met 39% is er in geen enkel land meer dan éénderde
van de ondervraagden voor toetreding. Dat is dan nog wel iets minder erg dan
de stemming in de Doema, maar veel is het niet. De heer Verkerk sloot zich kortheidshalve aan bij de vraag over de zuidelijke
commandostructuur en de kosten voor Nederland en vroeg ten slotte hoe het
verder moet als de Doema nog voor de zomer wordt ontbonden en de stichtingsakte
door de nieuwe Doema zou moeten worden geratificeerd. Antwoord van de regeringDe minister van Buitenlandse Zaken was de commissie erkentelijk
voor de vele inhoudelijke opmerkingen. In het proces naar een consensusbesluit
van de NAVO vond hij een parlementaire gedachtewisseling toch heel zinvol
om de verschillende argumenten te wisselen. Overigens verschillen de argumenten
die nu naar voren zijn gebracht niet van die welke in het internationale verkeer
worden gewisseld. Het probleem is welk gewicht bij een afweging aan elk argument
moet worden gegeven. De beslissing die in Madrid zal worden genomen is een
einde van een lange weg die begonnen is met de val van de Muur en waarna het
bondgenootschap geleidelijk aan ook zeer van aanzicht is veranderd. Door het
PvV hebben zich grote veranderingen voorgedaan in de constructie van de NASR,
eigenlijk min of meer vanzelfsprekend, en die hebben een concrete afsluiting
gekregen in de totstandkoming van de stichtingsakte. Nederland heeft altijd
sterk ingezet op een benadering waarin naast de NAVO ook de andere veiligheidsorganisaties
een bijdrage leveren en waarin uitbreiding van de NAVO altijd onlosmakelijk
verbonden is geweest met een vernieuwing van de NAVO. Uitbreiding en vernieuwing
kunnen niet als losse processen worden gezien, maar als onderdeel van één
conceptie. De twee processen waarmee Nederland uitbreiding van de NAVO altijd
in verband heeft gebracht zijn uitbreiding van de Europese Unie en versterking
van de OVSE die nog lang niet is afgerond, maar vanwege de spoedige uitbreiding
van de NAVO valt daar nu even niet de aandacht op. De verhouding met Rusland
en de Oekraïne is een wezenlijk bestanddeel van de conceptie van de veiligheidssituatie
in Europa. De uitbreiding van de NAVO behoort daarin functioneel te zijn.De belangrijkste reden voor de uitbreiding van de NAVO ligt niet in die
ene rol die de NAVO had, nl. om die ene grote vijand tegen te houden, maar
in die andere rol, nl. de pacificatierol die de NAVO in eigen kring altijd
heeft gehad; de landen die er deel van uitmaken houden op met oorlog te maken.
Dat deed het Warschaupact ook, zij het noodgedwongen en niet uit vrije wil.
Nu het Warschaupact niet meer bestaat, is er een instabiliteit ontstaan die
de belangrijkste reden is, zeker voor de VS, om tot uitbreiding over te gaan.
Wat dit betreft hechtte de bewindsman eraan nadrukkelijk te herhalen dat het
alternatief voor uitbreiding niet is het houden zoals het is, maar het zoeken
van een totaal nieuw concept. De oude NAVO is zo geschoeid op het beeld van
de koude oorlog dat het negeren van het ophouden daarvan een anomalie is.
Dat zou bovendien pas een echte scheidslijn betekenen. Het onderhavige proces
heeft dus tot doel het defunderen van de oude scheidslijnen.Dat is het probleem bij het bezien van de vraag welke uitbreiding nu het
beste is en in welk tempo. Het antwoord daarop is moeilijk te geven, ook omdat
dat afhankelijk is van analyses waarin verschillend gewicht wordt gegeven
aan de elementen die daarbij een rol spelen. In theorie kunnen er natuurlijk
veel meer opties worden bedacht, maar de werkelijkheid gebiedt
te erkennen dat het er slechts enkele zijn, nl. tussen drie, vier of vijf
landen. Lang niet elk land heeft daarover al uitgesproken standpunten kenbaar
gemaakt. Ook zijn er verschillende landen die al enkele malen van standpunt
zijn gewisseld. Eigenlijk zijn er alleen maar voorkeuren uitgesproken die
daarna weer zijn weersproken, maar eigenlijk heeft nog geen enkel land zijn
standpunt dicht getimmerd. Het enige land dat in ieder geval naar buiten toe
die houding heeft aangenomen is Frankrijk dat stelt «vijf of geen enkel
land», maar de laatste tijd hoor je dat ook van Frankrijk niet meer.
Dat is pas een aanfluiting van de consensusstructuur die het bondgenootschap
nu eenmaal kent. De VS hebben inderdaad een vrij uitgesproken standpunt, maar
is er niet al te zachtzinnig op gewezen dat de manier waarop zij dat hebben
uitgedragen op zijn minst de schijn heeft zich niet te verhouden tot die consensuscultuur.
Ook de VS erkennen nu wel dat hun uitgesproken standpunt getoetst moet worden
en dat het in principe kan c.q. moet veranderen. Nuchter bezien is het standpunt
van de VS – hetgeen als prioriteit in die mate alleen gedragen wordt
door het VK – natuurlijk wel een heel sterk element. Het zou de bewindsman
dan ook niet verbazen als dat ook het uiteindelijke besluit werd.Opvallend is inderdaad dat de landen die zich vanuit het continent uitspreken
voor drie landen voornamelijk de noordelijke landen zijn. Zij doen dat met
name gelet op de druk die anders op de tweede ronde kan komen waarin de Baltische
landen worden meegenomen. Die tweede ronde wordt in ieder geval door sommige
landen gezien als een ronde waarin de Baltische landen zouden moeten meedraaien,
maar dat is nog niet besloten. Voorzover dat gesuggereerd wordt en door Rusland
ook als zodanig zou worden gezien, zou dat wel eens een vervelend obstakel
voor die hele tweede ronde kunnen worden.Hij was ervan overtuigd dat de VS een veelheid van argumenten heeft. De
argumenten wisselen in ieder geval per departement. Er zijn ook heel wat Amerikanen
die denken dat het er beter vijf kunnen zijn, maar in ieder geval is het standpunt
van de regering – en daar gaat het toch om – vooralsnog drie.
De voornaamste argumenten daarvoor zijn dat de NAVO gemakkelijker drie landen
kan absorberen dan vijf, ook dat met drie er toch een grotere druk komt op
het houden van een snelle tweede ronde en ten slotte wellicht nog de kostenfactor.
De vraag die moet worden gesteld en die door de meeste continentale landen
positief wordt beantwoord is of het toch niet verstandiger is om meteen ook
Roemenië mee te nemen. Dat land ontwikkelt zich immers zeer sterk in
de goede richting, zij het dat het nog niet dat toppunt van stabiliteit heeft
bereikt dat wenselijk wordt geacht en in die zin onderscheidt het zich dus
echt van Hongarije. Slovenië is eigenlijk voor geen enkel lid een probleem;
dat zou er zo bij kunnen. Als Roemenië wordt meegenomen in de eerste
ronde, zou dat ook met Slovenië moeten. Het ligt niet erg voor de hand
om alleen Slovenië mee te nemen en Roemenië niet.Voor veel lidstaten is het inderdaad de vraag of Rusland na de eerste
ronde nog wel zo gemakkelijk een tweede ronde zal toestaan en geven daarom
de voorkeur aan vijf landen, want hoe nadelig kan het wel niet zijn als die
tweede ronde lang op zich laat wachten? Als bijvoorbeeld Roemenië en
Slovenië langer dan nodig en wenselijk is gescheiden blijven van de landen
die in de eerste ronde zijn overgegaan, dan zou dat inderdaad wel eens zeer
destabiliserend kunnen werken. Daaruit is voortgevloeid de vierde optie die
met name de heer Hoekema zo interessant vond: besluiten om vijf landen toe
te laten, maar de toetreding uitvoeren in twee ronden, de eerste definitief,
de tweede meer voorwaardelijk. Ook de bewindsman vond dat wel een aantrekkelijke
optie, die echter ook veel harder aangeeft dat de andere landen er nog lang
niet aan toe zijn, hetgeen toch de nodige gevoelens van ongenoegen kan opleveren.Ook de Nederlandse regering was graag in staat geweest om de Kamer nu
al een uitgesproken eerste voorkeur voor te leggen, maar dat vond zij uiteindelijk toch niet verstandig. Het definitieve standpunt wordt
bepaald op de allerlaatste ministerraad voor de Top in Madrid en dat doen,
zoals al gezegd, in de meeste landen. Zo heeft hij in het interview in Trouw
gezegd dat er inderdaad goede argumenten zijn voor het meenemen van Roemenië,
maar dat er ook voldoende argumenten tegen zijn die bovendien dan nog elke
keer van gewicht veranderen. Wel kon de bewindsman zeggen dat Nederland in
ieder geval de consensus voor de bekende drie landen ondersteunt, duidelijk
open staat voor de argumenten voor vijf landen, maar op het laatste moment
het definitieve besluit zal nemen – dus gebaseerd op zoveel mogelijk
informatie, ook over de ontwikkeling van de standpunten van andere landen –
waarbij dan ook nog de optie van vier landen, of Slovenië of Roemenië,
kan worden overwogen.De invloed die Rusland zal kunnen uitoefenen op de NAVO-besluitvorming
is zo groot als de NAVO toestaat. In de stichtingsakte staat exact de onafhankelijkheid
van zowel de NAVO als van Rusland beschreven om de besluiten te nemen die
beide willen, maar het is in ieder geval de bedoeling om een gezamenlijk besluitvormingskader
te creëren waar dat maar mogelijk is. De interne organisatie blijft daar
in ieder geval volstrekt buiten. Mocht er uiteindelijk een verschil van mening
blijven, dan is bepaald dat wordt teruggevallen op de eigen besluitvorming.
Er is dus geen sprake van een dubbelfunctie met de permanente raad.Er is geen non first use verklaring afgesproken omdat daartegen dezelfde
bezwaren zijn aan te voeren als in de tijd van de koude oorlog. Het uiteindelijke
streven is toch om van alle kernwapens af te komen en dat zal nog een heel
proces vergen. Een dergelijke verklaring draagt daar niet aan bij en maakt
het bezit van een kernwapen alleen maar nog onaanvaardbaarder.Er zijn door Rusland geen voorwaarden gesteld wat betreft het aantal toe
te treden landen om de stichtingsakte te ondertekenen.De door de heer Valk aangedragen argumenten voor het meenemen van Roemenië
in de eerste ronde kon de bewindsman onderschrijven, maar de vraag blijft
of ze opwegen tegen het nadeel dat door anderen wordt gezien.Als voorzitter van de Unie heeft Nederland niet geprobeerd de lidstaten
van de Unie op één lijn te krijgen.Alleen als er gevaar dreigt zou de infrastructuur van de NAVO kunnen worden
uitgebreid. De heer Weisglas vreesde dat het dan wel eens te laat zou kunnen
zijn, maar de waarschuwingstijd is tegenwoordig aanzienlijk groter dan in
de tijd van de koude oorlog. Die vrees leek de bewindsman dan ook niet terecht.Volgens de minister van Defensie hebben bij de VS wellicht
enige militaire overwegingen een rol gespeeld bij hun voorkeur voor drie toetreders,
maar of dat nu zo'n grote rol is, betwijfelde hij. Er is een analyse gemaakt
van de militaire bijdragen van kandidaten en daaruit blijkt ook voor Roemenië
een positief resultaat, mede omdat het over relatief grote strijdkrachten
beschikt. Echter, de strijdkrachten uit het vroegere Oost-Europa moeten wel
fors worden geherstructureerd. De Oost-Europese partners zijn alle bezig met
operaties zoals in Nederland de Prioriteitennota. Een van de grote exportartikelen
van het Nederlandse ministerie van Defensie is de opzet van de Prioriteitennota
en de herstructurering van strijdkrachten waarvoor in Oost-Europa grote belangstelling
bestaat.De herziening van de commandostructuur heeft de laatste weken geen vooruitgang
geboekt. Positief is wel dat er in het bondgenootschap een grote mate van
overeenstemming bestaat over het feit dat het noordelijke regionale commando
in Europa – dat overigens ook heel Midden-Europa beslaat – in
Brunssum zal worden gevestigd, dus toekomst voor AFCENT. Er moet nog worden
afgewacht of er een compromis kan worden gesloten tussen de Franse
en de Amerikaanse visie op het zuidelijke commando. Daarin is nog geen beweging
te bespeuren, maar de nieuwe Franse regering zal ook de nodige tijd moeten
worden gegund om zich nader op enkele zaken te beraden. Het afgelopen jaar
is overigens al aan een groot aantal Franse wensen tegemoet gekomen. Er waren
de bewindsman geen nieuwe signalen bekend dat Frankrijk van plan is om binnenkort
toch de geïntegreerde militaire defensie binnen te treden. Omdat binnen
afzienbare tijd Polen, Tsjechië en Hongarije – wellicht nog meer
landen – die lid zullen zijn van die geïntegreerde militaire organisatie
van de NAVO zal het er niet aan deelnemen wel een steeds uniekere opstelling
in het bondgenootschap.De bewindsman geloofde niet dat Rusland een prijs is betaald, want afgezien
van de uitbreiding zag hij de stichtingsakte als een buitengewoon belangrijke
en positieve ontwikkeling. Hij kon het dan ook niet eens zijn met de zienswijze
van de heer Van Middelkoop. Het risico is niet dat die akte te precies zal
worden uitgevoerd en er dan allerlei ondermijnende invloeden in het bondgenootschap
spelen, eerder bestond zijns inziens het risico dat de akte niet voldoende
serieus wordt genomen en onvolledig wordt uitgevoerd. Het gaat om een zeer
belangrijke afspraak tussen de NAVO en Rusland. De veronderstelling van de
heer Weisglas dat er is afgesproken dat er geen nieuwe infrastructuur in de
nieuwe lidstaten zal komen, is niet juist. In de akte benadrukt de NAVO nogmaals
dat er geen grote permanente grote NAVO-troepenmachten in de nieuwe lidstaten
zullen komen, maar dat alles wat nodig is voor de uitvoering van de gemeenschappelijke
taken van de NAVO wel zal worden aangebracht al zullen dat naar verwachting
geen grote infrastructurele voorzieningen zijn. De NAVO heeft zich in de akte
zeker niet de handen laten binden waardoor in strijd kan worden gekomen met
de verplichtingen van het NAVO-lidmaatschap.De reden van een militair comité in de WEU is dat de WEU zogenaamde
Petersbergtaken kan uitvoeren – daarom moet ook het WEU-verdrag worden
verlengd, hetgeen stilzwijgend wordt gedaan – en dan is het ook van
belang om overleg tussen de chefs defensiestaven mogelijk te maken. Het positieve
is dat er een vergelijkbare structuur is gemaakt als dat van het overleg tussen
de chefs defensiestaven in NAVO-verband. Het gaat ook om dezelfde personen.
Er bestaat dan ook geen reden voor de vrees dat de ene organisatie iets anders
zou willen dan de andere organisatie en de ene organisatie een ander advies
krijgt dan de andere.Uitbreiding van de NAVO was naar de mening van de bewindsman in letter
noch in geest in strijd met het non-proliferatieverdrag, want geen enkel land
krijgt door de uitbreiding op zich beschikking over kernwapens.De extra kosten kunnen worden verdeeld in drie categorieën. In de
eerste plaats van de hervorming van de eigen defensieorganisatie. In Polen
is berekend dat die kosten hoger zullen zijn en de hervorming minder goed
zal verlopen zonder NAVO-lidmaatschap. Dat is ook logisch omdat collectieve
verdediging over het algemeen gemakkelijker en ook goedkoper is dan puur nationale.In de tweede plaats zijn dat de kosten voor de NAVO als organisatie, de
toch bescheiden kosten die in de brief zijn becijferd. In de derde plaats
zijn dat de kosten van reinforcement, maar die zijn nog niet becijferd. Zo
het ooit mocht komen tot art. 5-operaties ten gunste van nieuwe leden, welke
maatregelen zouden dan de huidige leden moeten nemen om snel ter plekke te
kunnen zijn, dus meer de luchtmobiele capaciteit, dus zeer verwant aan de
hervorming van de NAVO-defensieorganisatie. Dat is vanwege het ontbreken van
enige dreiging een theoretisch vraagstuk, maar de kosten daarvan zullen op
een zeker moment natuurlijk wel berekend moeten worden. De Oost-Europese landen
zullen met hun defensieorganisatie van kwantiteit naar kwaliteit moeten. Het
meest dringende vanuit het NAVO-lidmaatschap bezien zijn niet allerlei grote
materieelinvesteringen, maar het aan elkaar koppelen van de luchtverdediging, het verbeteren van de communicatie, het uitvoeren van gezamenlijke
oefeningen, het op grote schaal aanleren van de lingua franca van de NAVO,
het militaire Engels.Een verband tussen het Roemeniëdossier en de hervorming van het zuidelijke
commando is zeer indirect en volgens de bewindsman niet specifiek door Frankrijk
gelegd. De NAVO probeert het aantal (sub)regionale commando's te verminderen
omdat de structuur topzwaar en niet efficiënt is voor de huidige situatie.
Er bestaat daarover verschil van mening tussen Griekenland en Turkije. Turkije
wil twee subregionale commando's in die regio en de overige veertien betrokken
staten vier. Komt het militaire comité niet tot een oplossing, dan
zullen de ministers van Defensie de knoop moeten doorhakken.Volgens de bewindsman zijn de vooruitzichten van Russische ratificatie
van de verdragen over chemische wapens en Start 2 door de stichtingsakte niet
verminderd en wellicht zelfs wat verbeterd. Voor Rusland is met name een groot
probleem de enorme kosten van vernietiging van chemische wapens. In het kader
van Start 2 hebben de VS en Rusland afgesproken dat spoedig na ratificatie
ervan Start 3 zal volgen, waarmee enkele Russische bezwaren tegen Start 2
zullen worden weggenomen.In antwoord op de vraag van de heer Verkerk merkte de bewindsman op dat
na opening van het regionale kantoor in Kiev er op grond van de stichtingsakte
ook een kantoor in Moskou zal worden gevestigd. Nadere gedachtewisselingMevrouw Sipkes (GroenLinks) bleef er moeite mee houden dat
de regering pas op zo'n laat moment tot een definitief besluit neemt dat de
Kamer er verder niet meer aan te pas kan komen.De heer Valk (PvdA) had liever gehoord van de bewindslieden
vernomen dat hun inzet op de top zou zijn om de NAVO uit te breiden met ook
Roemenië en eventueel ook met Slovenië, ook al omdat de minister
van Buitenlandse Zaken heeft toegegeven dat er sterke argumenten voor pleiten.
Hij hoopte dat dit ook het geval zal zijn op het moment waarop het kabinet
zijn besluit neemt. Voor de PvdA-fractie horen beide landen zeker tot de eerste
tranche.De heer Hoekema (D66) vroeg of het wat de WEU betreft nog een
optie is om indien het onverhoopt in Albanië mis dreigt te gaan haar
in een CJTF-constructie te laten optreden en of dat in het algemeen geen middel
zou zijn om de WEU een echt operationele rol te geven?De minister van Buitenlandse Zaken wees erop dat het uiteindelijke
besluit van het kabinet gelet op de consensuscultuur binnen de NAVO altijd
nog een voorlopig besluit is. Voordat dat besluit wordt genomen blijft Nederland
niet alleen open staan voor argumenten, maar blijft het ook op het standpunt
staan dat er sterke argumenten voor toetreding van Roemenië zijn. Of
dat ook het uiteindelijke NAVO-besluit zal zijn, moet worden afgewacht, want
het is zelfs mogelijk dat het verstandiger is om daar in Madrid niet aan vast
te houden. In de argumentatie van de Amerikaanse regering speelt het draagvlak
in het congres in ieder geval een beperkte rol.Ten slotte merkte hij nog op dat Rusland in geen enkel geval een vetorecht
heeft verkregen binnen de NAVO.De minister van Defensie sloot een optreden van de WEU in Albanië
via een CJTF-constructie niet uit, maar daar is nog geen sprake van. Thans
wordt alles in het werk gesteld om de verkiezingen redelijk te laten verlopen
en een goed resultaat opleveren. Overigens moet bij toekomstige vormen van
steun aan en optreden in Albanië niet alleen aan de WEU
worden gedacht, want dat is ook lid van het PvV, waardoor ook de NAVO nog
een rol zou kunnen spelen. De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Van TraaDe voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,KorthalsDe griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Hommes XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Linden (CDA),
ondervoorzitter, Blaauw (VVD), Weisglas (VVD), Van Heemskerck Pillis-Duvekot
(VVD), H. Vos (PvdA), Van Traa (PvdA), voorzitter, Verspaget (PvdA), Ybema
(D66), Apostolou (PvdA), Van Middelkoop (GPV), Valk (PvdA), Sipkes (GroenLinks),
Woltjer (PvdA), Hessing (VVD), Van den Bos (D66), Hoekema (D66), Marijnissen
(SP), Verhagen (CDA), Roethof (D66), Rouvoet (RPF), Van den Doel (VVD), R.
A. Meijer (groep-Nijpels), De Haan (CDA), Visser-van Doorn (CDA).Plv. leden: Leers (CDA), Bremmer (CDA), Korthals (VVD), Van der Stoel
(VVD), Voûte-Droste (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Dijksma (PvdA),
Lilipaly (PvdA), De Graaf (D66), Van Gijzel (PvdA), Van den Berg (SGP), Houda
(PvdA), Rosenmöller (GroenLinks), Van Oven (PvdA), Hoogervorst (VVD),
Dittrich (D66), Hillen (CDA), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), Van Waning
(D66), Leerkes (Unie 55+), Bolkestein (VVD), Hendriks, Bukman (CDA), Gabor
(CDA).XNoot2Samenstelling: Leden: Mateman (CDA), Wolters (CDA), Korthals (VVD), voorzitter,
Weisglas (VVD), H. Vos (PvdA), Van den Berg (SGP), Van Traa (PvdA), Van Gelder
(PvdA), Van de Camp (CDA), Zijlstra (PvdA), Hillen (CDA), Valk (PvdA), Sipkes
(GroenLinks), Van Hoof (VVD), Hoekema (D66), ondervoorzitter, Leerkes (Unie
55+), De Koning (D66), Hessing (VVD), Van den Bos (D66), Van Ardenne-van der
Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Van Waning (D66), Sterk (PvdA), Van den Doel
(VVD).Plv. leden: Terpstra (CDA), Beinema (CDA), Van Rey (VVD), Van Heemskerck
Pillis-Duvekot (VVD), Van Middelkoop (GPV), Houda (PvdA), Middel (PvdA), Mulder-van
Dam (CDA), Van Gijzel (PvdA), Verhagen (CDA), Woltjer (PvdA), Rosenmöller
(GroenLinks), Hoogervorst (VVD), Ter Veer (D66), Stellingwerf (RPF), Visser-van
Doorn (CDA), Blaauw (VVD), Scheltema-de Nie (D66), Van der Hoeven (CDA),
Van Wingerden (AOV), Roethof (D66), Rehwinkel (PvdA), Keur (VVD), Marijnissen
(SP). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25000-V-94.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl