Wijziging onderwijswetten i.v.m.het gratis beschikbaarstellen van lesmateriaal door scholen; Memorie van Antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20072008-31325, nr. C

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

14-05-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31325 nr. C

13-05-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleiding1. Algemene opmerkingen2. Artikel 23 Grondwet3. Positie ouders4. Positie MBO-leerlingenTegemoetkomingen voor het schooljaar 2008–2009 in € 
per schooljaarBedragen studiefinanciering (per maand in €)5. Positie leerkracht6. AanbestedingInkopen van bestaand lesmateriaalOntwikkelen van nog niet bestaand lesmateriaalDrempelbedragSpecificeren van aanbestedingsplichtige opdrachten en
de toevoeging «of gelijkwaardig»7. Verwachte effecten van marktwerking op de schoolboekenmarkt8. Vergelijking situatie overgangsjaar en definitieve
regeling9. Pilots10. Uitstel11. Internationale vergelijking12. Commissie Dijsselbloem13. Evaluatiebepaling14. Uitvoeringslasten voor scholen15. Taskforce Gratis Schoolboeken en helpdesk16. Fiscale aspectenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31325Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 72 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 325Wijziging van diverse onderwijswetten in verband met het door de scholen
om niet ter beschikking stellen van lesmateriaal aan de leerlingen in het
voortgezet onderwijsCMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 13 mei 2008Graag wil ik de leden van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschapsbeleid danken voor de opmerkingen die zij in het voorlopig verslag
hebben gemaakt en voor de vragen die zij hebben gesteld.In het onderstaande ga ik, mede namens de minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit, in op de vragen en opmerkingen in het voorlopig verslag.
Bij de beantwoording van de vragen van de commissie zal zoveel mogelijk de
volgorde worden aangehouden die zij zelf hanteert.InleidingIk ben verheugd over het feit dat de leden van de meeste fracties zich
kunnen vinden in de doelstellingen van het wetsvoorstel. De zorgen die daarnaast
door diverse leden worden uitgesproken over vooral de uitvoerbaarheid en effectiviteit
hoop ik door onderstaande reactie weg te nemen.1. Algemene opmerkingenDe leden van de VVD-fractie geven aan dat zij zich afvragen welk probleem
met dit wetsvoorstel wordt ondervangen. Zij wijzen daarbij op het bestaan
van regelingen voor gezinnen waarvoor de kosten van leermiddelen te hoog zijn.Dit wetsvoorstel beoogt de lasten voor ouders van leerlingen in het voortgezet
onderwijs (VO) te verminderen en bovendien de schoolboekenmarkt beter te laten
functioneren door bepalen en betalen in één hand te brengen
(zie paragraaf 7).Daarnaast lost dit wetsvoorstel het probleem op van leerlingen die zonder
boeken op school verschijnen en voorziet het wetsvoorstel in een oplossing
voor het probleem dat een groot deel van de ouders de mogelijkheden van de
Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (WTOS) niet benut.Dit wetsvoorstel wil niet alleen de kosten voor ouders die in de huidige
situatie aanspraak kunnen maken op de WTOS verminderen, maar de kosten voor
alle ouders van leerlingen in het VO. Het wetsvoorstel heeft een inkomenseffect
voor alle inkomensgroepen: de ouders met een midden en hoger inkomen, maar
ook ouders met een lager inkomen.De leden van de VVD-fractie vragen vervolgens waarom de situatie voor
het schooljaar 2008/2009 niet wordt gehandhaafd. Zij geven daarbij de suggestie
de ouders zelf het lesmateriaal aan te laten schaffen, waarbij de school een
tweedehands schoolboekenmarkt kan organiseren.Gezien de nadelen van de handhaving van de overgangssituatie versus invoering
van de structurele situatie is het niet wenselijk de overgangssituatie te
handhaven. Ik verwijs u hiervoor naar paragraaf 8.De fractieleden van de ChristenUnie en SGP vragen waarom ik niet breder
met de Kamer heb gecommuniceerd over de aanbestedingsgerelateerde problemen.In mijn brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
dd. 18 januari 2008 (Kamerstukken II 2007/08, 31 200 VIII, nr. 137)
ben ik uitvoerig ingegaan op de redenen een overgangsjaar in te stellen alsook
op de redenen waarom en de wijze waarop scholen moeten aanbesteden. Daarnaast
heb ik de Kamer met de brieven van 3 maart 2008 en van 11 maart
2008 (Kamerstukken II 2007/08, 31 325, nrs. 9 en 11) geïnformeerd
over aanbestedingsgerelateerde vraagstukken en de keuzevrijheid van de leraar.
Mijns inziens is hiermee – nog afgezien van hetgeen is gewisseld tijdens
de plenaire behandeling – breed met de Tweede Kamer gecommuniceerd.
In deze Memorie van Antwoord wordt overigens een aantal ontwikkelingen ten
aanzien van aanbestedingsrechtelijke vraagstukken nader toegelicht. Ik verwijs
u hiervoor naar paragraaf 6.Vervolgens vragen deze leden waarom er niet is gekozen voor een andere
route zoals een verhoging van de kinderbijslag en waarom deze, of andere,
opties niet kunnen worden gevolgd indien de vrijheid van onderwijs (artikel
23, zesde lid, van de Grondwet) onvoldoende kan worden gewaarborgd.De vrijheid van onderwijs en de keuzevrijheid van de school om het gewenste
lesmateriaal te betrekken, wordt door dit wetsvoorstel op geen enkele wijze
belemmerd. De suggestie van de leden van de fracties van de ChristenUnie en
de SGP, waarbij een tegemoetkoming via de Algemene Kinderbijslag Wet (AKW)
wordt aangeboden, heeft het kabinet voor de overgangssituatie overwogen. Deze
optie had niet de voorkeur, mede vanwege het feit dat de uitbetaling van de
AKW niet aan het begin van het schooljaar plaatsvindt, maar gespreid over
het (kalender)jaar. Belangrijker is dat er aanzienlijke verschillen zijn tussen
de doelgroep VO-leerlingen en de AKW-gerechtigden van 12 tot 18 jaar:– Ten eerste bevinden zich ook leerlingen van het primair onderwijs
en het middelbaar beroepsonderwijs in de groep van AKW-gerechtigden van 12
tot 18 jaar, waardoor ook ouders van deze leerlingen die dus geen VO volgen,
de voor het VO bedoelde tegemoetkoming zouden ontvangen.– Ten tweede zijn er leerlingen onder de 12 en boven de 17 die deelnemen
aan het VO, en leerlingen in het VO waarvan de ouders over de grens wonen
(de laatstgenoemden komen niet in aanmerking voor AKW). Dat wil zeggen dat
niet alle ouders van leerlingen die in Nederland VO volgen, die tegemoetkoming
zouden ontvangen.Voor de structurele situatie geldt dat elke maatregel waarbij de «bepaler
niet de betaler» is, zoals in de hierboven beschreven optie, voorbij
gaat aan het beoogde effect van deze wetswijzigingen op de schoolboekenmarkt.
Een dergelijke maatregel is om die reden niet vergelijkbaar met het voorliggend
wetsvoorstel. Ik verwijs u tevens naar paragraaf 8 waarin een vergelijking
tussen het overgangsjaar en de definitieve regeling aan de orde komt.De leden van de fracties van ChristenUnie en SGP hebben verder aan de
orde gesteld dat leermiddelen in het verleden gratis werden verstrekt. Zij
geven daarbij aan dat dit in elk geval op het ULO en MULO het geval was. Zij gaan hierbij uit van de presumptie dat het ULO destijds deel uit
maakte van wat thans het voortgezet onderwijs is en wensen te worden geïnformeerd
over de vormen van onderwijs na de lagere school destijds gratis leermiddelen
zijn aangeboden en waarom en wanneer dit is beëindigd.Het gratis ter beschikking stellen van het lesmateriaal is nooit eerder
wettelijk voor het voortgezet onderwijs geregeld. Ik merk op dat het U.L.O.
(Uitgebreid Lager Onderwijs) en het M.U.L.O. (Meer Uitgebreid Lager Onderwijs)
destijds deel uitmaakten van het lager onderwijs. In de Wet op het lager onderwijs
van 1857 is het M.U.L.O. geregeld en in de Lager-onderwijswet 1920 werd het
U.L.O. geïntroduceerd. Voor het lager onderwijs was het gratis verstrekken
van lesmateriaal gebruikelijk, evenals dit nu voor het primair onderwijs geldt.
Met de inwerkingtreding van de WVO in 1968 is het (M.)U.L.O opgenomen in het
voortgezet onderwijs waar het lesmateriaal tot op heden niet gratis ter beschikking
werd gesteld.2. Artikel 23 GrondwetDe leden van de fractie van de ChristenUnie en de SGP vragen of de vrije
keuze van leermiddelen voor de scholen met dit wetsvoorstel inderdaad voor
100% kan worden gegarandeerd. De huidige keuzevrijheid voor scholen
wordt door dit wetsvoorstel inderdaad niet aangetast: scholen kunnen het gewenste
lesmateriaal met naam en toenaam noemen (zie ook paragraaf 6).De fractieleden van de ChristenUnie en SGP vragen of de regering de mening
deelt dat dit punt veel fundamenteler is dan de andere doelstellingen zoals
marktwerking en de ontwikkeling van de kosten van het materiaal.Uiteraard is de vrijheid onderwijs fundamenteler dan het bevorderen van
marktwerking. De vrijheid van onderwijs en de keuzevrijheid van de school
om het gewenste lesmateriaal te betrekken wordt door dit wetsvoorstel op geen
enkele wijze belemmerd.De leden van de fracties van ChristenUnie en SGP vragen of de regering
niet met deze leden van mening is dat in principe kosteloos onderwijs aan
alle leerlingen in de leerplichtige leeftijd moet worden aangeboden, omdat
dit een concrete uitwerking is van de aanhoudende zorg die de overheid voor
het onderwijs moet koesteren.Sinds jaar en dag stelt de Nederlandse regering zich op het standpunt
dat in het aanbieden van «kosteloos» onderwijs is voorzien door
het hebben van een systeem dat de toegankelijkheid van dat onderwijs waarborgt.
Hierbij blijft het mogelijk om bijvoorbeeld een vrijwillige ouderbijdrage
te vragen of schoolkosten – zoals lesmateriaal – in rekening te
brengen, mits ervoor gezorgd wordt dat belemmeringen die daardoor voor sommige
groepen zouden kunnen ontstaan, worden weggenomen door een financiële
compensatie toe te kennen. Hierin voorziet de WTOS. Voor het voortgezet onderwijs
wordt met dit wetsvoorstel overgestapt naar een systeem waarbij het lesmateriaal
niet door ouders wordt betaald. Voor de schoolkosten in andere onderwijssectoren
en de overige schoolkosten in het voortgezet onderwijs, blijft een stelsel
behouden waarbij deze kosten, voor die personen waar dat een belemmering voor
de toegankelijkheid zou betekenen, gecompenseerd worden door middel van de
WTOS.In paragraaf 6 wordt ingegaan op het onderwerp aanbesteding dat aan
de orde komt in de vragen van de leden van de D66-fractie in deze paragraaf.3. Positie oudersDe leden van de VVD-fractie stellen dat het nu aan ouders uitgekeerde
bedrag veel te laag is en dat een belangrijke kostenpost gevormd wordt door
de woordenboeken, atlassen e.d., die niet onder de regeling vallen. Deze leden
vragen hoe de regering dit naar de scholen en de ouders verkoopt.Het beschikbare bedrag is voldoende. Dit bedrag is de gemiddelde prijs
van de daadwerkelijk bestelde boekenpakketten en is gebaseerd op gegevens
van het SLO/NICL. Uit de gegevens van de twee grootste distributeurs blijkt
dat het beschikbare bedrag per leerling hiermee overeenkomt voor zover het
lesmateriaal betreft dat met de invoering voor ouders/leerlingen gratis wordt
conform de definitie van het nieuwe artikel 6e WVO (leerboeken, werkboeken,
project- en tabellenboeken, examentrainingen/bundels, eigen leermateriaal
van de school, bijbehorende cd’s en/of dvd’s die een leerling
in dat leerjaar nodig heeft en de ontsluiting van digitaal leermateriaal =
kosten van licenties). Daarbij is rekening gehouden met een afschrijvingstermijn
van één jaar voor werkboeken (verbruiksboeken)
en een afschrijvingstermijn van drie jaar voor de leerboeken (gebruiksboeken). Om de administratieve lasten voor ouders en scholen
in de overgangssituatie tot een minimum te beperken, is gekozen voor een gemiddeld
bedrag per leerling. Dit betekent dat er scholen en ouders zijn die nu hogere
kosten hebben, maar dat anderen juist geld overhouden.In tegenstelling tot de boeken die onder de regeling vallen, worden atlassen
en woordenboeken bovendien vaak de gehele schoolperiode gebruikt, waarbij
tevens verschillende leden van het gezin van hetzelfde exemplaar gebruik kunnen
maken. Omdat atlassen en woordenboeken daarnaast ook na het voortgezet onderwijs
gebruikt kunnen worden, heb ik besloten deze niet onder de regeling te laten
vallen.4. Positie MBO-leerlingenDe leden van de VVD-fractie willen weten waarom het MBO niet in het wetsvoorstel
is opgenomen. Zij geven daarbij aan dat het deels om leerlingen gaat van dezelfde
leeftijd als in het VO. De leden van de SP-fractie vragen of er alternatieve
oplossingen zijn uitgewerkt waardoor er aan 16- en 17-jarigen in het MBO gratis
schoolboeken kunnen worden verschaft, en of er andere verstrekkingen zijn
overwogen. Daarnaast willen deze leden graag weten of is becijferd wat de
kosten zouden zijn indien een vergelijkbare regeling met de ouders van deze
categorie MBO leerlingen zou worden getroffen als nu in het komende schooljaar
met de ouders van VO-leerlingen wordt getroffen, of hierover binnen de regering
overleg heeft plaatsgevonden en of de regering bereid is tot een reparatiewet.Ten eerste ontbreken op de rijksbegroting de benodigde middelen hiervoor.
Daarnaast is het in het middelbaar beroepsonderwijs (MBO) moeilijker dan in
het voortgezet onderwijs om te bepalen hoe hoog de kosten van lesmateriaal
(waaronder schoolboeken) zijn. Dit heeft te maken met het volgende:– De variëteit in de opleidingen verschilt sterk alsook de
hoogte van de kosten van lesmateriaal voor de verschillende opleidingen.– Er is een aantal specifieke dure opleidingen waarvan de branche
een deel van de kosten voor zijn rekening neemt.– De branche neemt een deel van de kosten voor zijn rekening bij
de opleidingen van de beroepsbegeleidende leerweg i.v.m. het overgrote deel
aan beroepspraktijkvorming.– Er is anders dan in het voortgezet onderwijs sprake van veelvuldig
inschrijven, uitschrijven en overstappen, van deelnemers tussen opleidingen
en leerwegen gedurende een leerjaar of een opleiding.Dit maakt het moeilijker een gemiddelde prijs te bepalen die als adequate tegemoetkoming kan worden gezien voor lesmateriaal in het MBO. Een
zeer ruwe schatting van het totaal aan kosten voor tegemoetkoming van instellingen
voor gratis schoolboeken voor alle deelnemers ongeacht leeftijd, leerweg en
opleidingsniveau bedraagt circa € 180 mln. (na aftrek van de compenserende
effecten door vermindering van de WTOS en studiefinanciering).In het regeerakkoord is een duidelijke keuze voor het VO gemaakt. Op de
rijksbegroting zijn in het verlengde daarvan geen middelen voor gratis lesmateriaal
voor het MBO beschikbaar gesteld. In combinatie met de genoemde complicaties
is overleg hierover binnen het kabinet om die reden niet zinvol bevonden en
is een reparatiewet niet aan de orde.De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of de regering een overzicht
kan geven van (het verschil in) de financiële tegemoetkomingen van vmbo-,
havo-, vwo- en mbo-leerlingen enerzijds en tussen mbo- en hbo-deelnemers anderzijds.Hieronder heb ik twee tabellen opgenomen: één met de financiële
tegemoetkoming van vmbo-, havo-, en vwo-leerlingen en mbo-deelnemers jonger
dan 18 jaar en één met de studiefinanciering van mbo-deelnemers
en hbo-studenten.In de tabel hieronder is ook de éénmalige boekentoelage
opgenomen:Tegemoetkomingen voor het schooljaar 2008–2009 in € 
per schooljaar Tegemoetkoming WTOS 2008–2009Boekentoelage 2008–2009*Totaal 2008–2009Voortgezet onderwijs onderbouw (vmbo, havo en vwo
klas 1, 2 en 3)286,41308594,41Voortgezet onderwijs bovenbouw (havo 4 en 5 en vwo
4, 5 en 6)366,61308674,61Beroepsonderwijs (bol)995,86–995,86* Vanaf schooljaar 2009–2010 vervalt de boekentoelage en wordt
vervangen door het verstrekken van lesmateriaal door de scholen.In bovenstaande tabel is aangegeven hoeveel tegemoetkoming de ouders van
leerlingen maximaal kunnen ontvangen. De tegemoetkoming is afhankelijk van
het inkomen van de ouders. De boekentoelage is onafhankelijk van het inkomen.
Deze tegemoetkoming aan ouders van VO-leerlingen is bedoeld om te voorzien
in de schoolkosten die ouders maken. De ouders van deelnemers in het MBO krijgen
een totaalbedrag aan tegemoetkoming om te voorzien in de schoolkosten, zij
ontvangen geen aparte boekentoelage.In het MBO-bol krijgen ouders van minderjarige deelnemers meer tegemoetkoming
dan in het voortgezet onderwijs. De totale kosten in het MBO zijn hoger maar
het lesmateriaal maakt een kleiner onderdeel uit van de totale kosten dan
in het VO. Kosten voor overig lesmateriaal en reiskosten zijn in het MBO hoger.Een vergelijking tussen de tegemoetkomingen voor MBO-bol deelnemers en
studenten in het hoger onderwijs is te maken door aan te geven wat zij via
de studiefinanciering ontvangen. MBO-ers ontvangen studiefinanciering zodra
zij 18 worden en studenten in het hoger onderwijs ontvangen studiefinanciering
vanaf het moment dat zij gaan studeren.Hieronder is in een tabel opgenomen wat de studiefinanciering is die studenten
in het hoger onderwijs en die deelnemers van 18 jaar en ouder in het MBO-bol
ontvangen.Bedragen studiefinanciering (per maand in €) Beroepsonderwijs (bol) Hogeronderwijs UitwonendThuiswonendUitwonendThuiswonendBasisbeurs2367225692 Aanvullende beurs314295228209Lening158158280280Totaal708525764581In de tabel is te zien dat de MBO-ers minder basisbeurs en minder totaal
budget ontvangen dan studenten in het hoger onderwijs. Het verschil in de
toegekende bedragen is vooral te vinden in de hoogte van het lesgeld en het
collegegeld. In het hoger onderwijs is het collegegeld hoger (€ 1565
per jaar) dan het lesgeld in het MBO (€ 993 per jaar). Ook de kosten
voor het studie-/lesmateriaal zijn in het hoger onderwijs iets hoger dan in
het MBO.Waar het VMBO geen startkwalificatie geeft en 16- en 17-jarigen in het
MBO leerplichtig zijn, vragen de leden van de SP-fractie naar de verhouding
van dit wetsvoorstel ten opzichte van de Algemene wet gelijke behandeling.Er vanuit gaande dat deze leden doelen op de vraag of het objectief gerechtvaardigd
is dat er leerlingen van dezelfde leeftijd binnen verschillende onderwijstypen
verschillend worden behandeld met oog op de Algemene wet gelijke behandeling,
merk ik het volgende op. Niet de Algemene wet gelijke behandeling ziet op
de non-discriminatiegrond leeftijd, maar de Wet gelijke behandeling op grond
van leeftijd bij de arbeid. De reikwijdte van laatstgenoemde wet is wat betreft
het onderwijs beperkt tot het beroepsonderwijs. In die wet gaat het om het
onderwijs dat toegang geeft tot de arbeidsmarkt en dat is beroepsonderwijs.
Het gaat hier dus niet om funderend onderwijs (waaronder voortgezet onderwijs)
in de zin van het Europese recht. Dit wetsvoorstel levert derhalve geen strijd
op met de Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid.De leden van de PvdA-fractie vragen of het havo wel en het MBO niet onder
het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten
(IVESC) van de VN valt.Het beroeponderwijs valt volgens de bepalingen van IVESC onder het secundaire
onderwijs. Dit staat met zoveel woorden in de betreffende bepaling. Echter,
dit betekent niet dat het Verdrag ons verplicht ook voor het MBO gratis lesmateriaal
te verschaffen. In dit verdrag verbinden verdragsstaten zich tot het verwezenlijken
van de in het verdrag erkende rechten. Het verdrag is in die zin een richtsnoer
voor nieuwe wetgeving en beleid. Artikel 13 handelt over het recht op onderwijs.
In dit artikel is geregeld dat voor het secundair onderwijs geldt dat het
recht op onderwijs moet worden verwezenlijkt «door
middel van alle passende maatregelen en in het bijzonder door de geleidelijke
invoering van kosteloos onderwijs algemeen beschikbaar en voor allen toegankelijk
te maken». De verdragsstaten hebben dus een zekere beleidsvrijheid
en dus beleidskeuze in de middelen om het secundair onderwijs voor allen toegankelijk
te maken.5. Positie leerkrachtDe leden van de fracties van het CDA, de VVD en de PvdA hebben verzocht
om aan te geven in hoeverre de positie en rol van de individuele leerkrachten
ten opzichte van schoolbesturen als gevolg van dit wetsvoorstel zal worden
verzwakt bij het voorschrijven van leermethoden en lesmateriaal, bijvoorbeeld
doordat schoolbesturen om budgettaire redenen de vrijheid van
leerkrachten zullen inperken om zelf leermethoden en lesmaterialen voor te
schrijven. De leden van de PvdA-fractie vragen daarnaast welke mogelijkheden
de regering ziet om de autonomie van de leraar te waarborgen.De vaksecties, en daarmee de leraren, blijven zonder meer aan de basis
van het keuzeproces staan. Het voorliggende wetsvoorstel brengt hierin geen
verandering. Het bevoegd gezag heeft de verantwoordelijkheid voor de verdeling
van het totale schoolbudget, maar moet daarover, zoals is vastgelegd in de
Wet medezeggenschap op scholen, wel verantwoording afleggen aan de medezeggenschapsraad.
Leraren hebben hier het recht advies te geven over de besteding van het totale
schoolbudget. Daarnaast hebben bevoegde gezagsorganen de deskundigheid van
vaksecties nodig voor de keuze van leermethoden en lesmateriaal.De leden van de PvdA-fractie vragen of de «open-source-benadering»,
waarbij leraren worden gestimuleerd zelf lesmethoden en materiaal te ontwikkelen,
dat gratis of laagdrempelig via internet beschikbaar wordt gesteld, soelaas
kan bieden op de middellange termijn. Ook vragen zij welke mogelijkheden de
regering ziet om deze ontwikkeling te bevorderen.Met deze wetswijzigingen krijgen scholen de kans en de mogelijkheid om
leraren in staat te stellen methodes te ontwikkelen en te delen. Ik geef de
scholen hiermee de mogelijkheid een afweging te maken de middelen die zij
voor het lesmateriaal ontvangen te besteden aan papieren lesmateriaal of in
te zetten ten behoeve van digitalisering en/of personeel. Met de uitvoering
van het amendement en de motie-Van Dijk (Kamerstukken II 2007/08, 31 200
VIII, nr. 119 en Kamerstukken II 2007/08, 31 325, nr. 15) wordt
de uitwisseling van digitaal lesmateriaal gestimuleerd. Ter uitvoering hiervan
is in de subsidietoekenning aan de Stichting Kennisnet een bedrag van € 250 000
toegekend.6. AanbestedingVoordat ik overga tot het beantwoorden van de door de leden van de diverse
fracties op het gebied van aanbesteden gestelde vragen, een aantal opmerkingen
vooraf.– Scholen zijn al sinds 1992 verplicht om bij de inkoop van bijv.
meubilair, computers, schoonmaak en schoolgebouwen de aanbestedingsregelgeving
in acht te nemen. Dat scholen te beschouwen zijn als aanbestedende diensten
doordat ze onder de definitie van publiekrechtelijke instelling vallen, staat
niet (meer) ter discussie. Zeker niet gezien ook de Europese Commissie nu
meerdere malen de aanbestedingsplicht van scholen heeft bevestigd (ik kom
hier later op terug). Risico’s die kunnen optreden bij het niet of niet-juist
uitvoeren van aanbestedingsprocedures behoren daarmee tot de bedrijfsvoeringmatige
risico’s die scholen lopen, ook zonder dit wetsvoorstel.– De aanbestedingsregelgeving, richtlijn 2004/18/EG (hierna ook:
RL) en het daarop gebaseerde Besluit aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten
(Bao), wordt door dit wetsvoorstel niet gewijzigd. Uiteindelijke zekerheid
over de betekenis van deze Europese aanbestedingsregelgeving voor het inkopen
van lesmateriaal kan slechts worden gegeven door een nationale of Europese
rechter. De onderhavige aanbestedingsregelgeving is op sommige onderdelen
wel onderwerp geweest van juridische procedures voor het Hof van Justitie,
maar voor wat betreft de exacte betekenis van de artikelen die door een aantal
leden in de Tweede Kamer en anderen aan de orde zijn gesteld, is dat niet
uitputtend gebeurd en zeker niet op het gebied van het inkopen van lesmateriaal.
Een van de redenen daarvoor is dat lesmateriaal in de landen om ons heen nog
amper onderwerp is geweest van Europese aanbestedingen.Door zorgvuldig, weloverwogen en goed geadviseerd te handelen, krachten
te bundelen en goede ervaringen uit te wisselen zijn eventuele risico’s
voor scholen als gevolg van het niet-juist uitvoeren van aanbestedingsprocedures
te minimaliseren. Ik heb aan de Tweede Kamer toegezegd dat scholen worden
ondersteund via een Taskforce Gratis Schoolboeken.Waar scholen niet bij zijn gebaat, is juridisering van het proces. Ten
aanzien van de advisering richting de scholen zal door de Taskforce dan ook
een «veilige koers» worden gevaren bij de interpretatie van de
aanbestedingsregelgeving. Uiteraard zijn scholen bij de inrichting van hun
aanbestedingsproces vrij een andere interpretatie te hanteren. Ik ben van
mening dat alle betrokkenen er belang bij hebben dat betreffende aanbestedingsprocedures
onbelemmerd kunnen worden doorlopen, zonder tussentijdse (juridische) discussies
of procedures over de betekenis van de regelgeving.Dat er verschillend gedacht wordt over de mogelijkheden die de Europese
aanbestedingsregelgeving biedt, is tijdens de behandeling van dit wetsvoorstel
in de Tweede Kamer met nadruk aan de orde gekomen. De leden van de PvdA-fractie
vragen of het kabinet overwogen heeft, nu de eigen deskundigen en zekere externe
deskundigen met elkaar van mening verschillen, de rechtsvraag over de toelaatbaarheid
voor te leggen aan een gezaghebbende autoriteit op het gebied van het Europese
(aanbestedings)recht. Uiteraard is uitvoerig juridisch advies ingewonnen bij
verschillende deskundigen, waaronder in het aanbestedingsrecht gespecialiseerde
juristen van OCW en EZ, de landsadvocaat en anderen. Al deze adviezen ondersteunen
de door mij getrokken conclusie dat scholen voor de aanschaf van hun lesmateriaal
aanbestedingsplichtig zijn. Tevens ondersteunen ze de getrokken conclusie
dat het van toepassing zijn van het aanbestedingsrecht de keuzevrijheid van
leraren om het lesmateriaal van hun keuze te betrekken onaangetast laat: scholen
kunnen het door hen gewenste lesmateriaal met naam en toenaam noemen.Gegeven de discussie die gedurende de behandeling van het wetsvoorstel
in de Tweede Kamer is ontstaan ten aanzien van de mogelijkheden voor scholen
binnen het aanbestedingsrecht, heb ik het raadzaam geacht mr. E.H. Pijnacker
Hordijk (De Brauw Blackstone Westbroek N.V.), gezien zijn reputatie als expert
op het Europees aanbestedingsrecht, te verzoeken een «second opinion»
uit te brengen met betrekking tot de aanbesteding van schoolboeken. Ook dit
advies ondersteunt de hierboven genoemde conclusies. Niettemin reikt het advies
van mr. Pijnacker Hordijk op een aantal punten verder. De conclusies die op
basis van dit advies getrokken zouden kunnen worden, zou scholen binnen de
Europese aanbestedingsregelgeving nog meer ruimte bieden dan hetgeen ik op
basis van eerder door mij ingewonnen adviezen reeds had geconcludeerd.Ten einde, ten behoeve van een zorgvuldige advisering richting de scholen,
meer helderheid te verkrijgen heb ik het voorts raadzaam geacht de voorliggende
conclusies voor te leggen aan het directoraat-generaal Interne Markt van de
Europese Commissie (hierna: de Commissie). Eind 2007 is door de Permanente
Vertegenwoordiging bij de EU reeds bij hetzelfde directoraat-generaal namens
OCW informatie ingewonnen omtrent de aanbestedingsplicht voor scholen.Onlangs heeft de Commissie mij het volgende laten weten:– de Commissie is van mening dat scholen boektitels mogen specificeren
(met ISBN-nummer) bij de aanbesteding van schoolboeken, zonder daaraan toe
te hoeven voegen «of gelijkwaardig». Dit geldt zowel in de leverings-
als in de dienstenvariant. Gezien de bijzondere context is de Commissie van
mening dat scholen het onderwerp van de overheidsopdracht mogen vaststellen
door de enkele vermelding van de titel van een specifiek boek in de aanbestedingsdocumenten.
Scholen zijn vrij om dit te doen voor schoolboeken die zij om pedagogische
redenen willen gebruiken. De Commissie merkt op dat zij dit ook in andere
lidstaten heeft geaccepteerd. De Commissie merkt tevens op dat moet worden
onderstreept dat niets eraan in de weg staat dat scholen de toevoeging «of
gelijkwaardig» aan een boektitel toevoegen. Ook staat niets eraan in
de weg dat scholen op een meer functionele manier de opdracht specificeren,
zonder vermelding van titels van boeken, om op die manier meer mededinging
te creëren;– de Commissie acht het in principe mogelijk dat schoolboeken beschikbaar
kunnen worden gesteld in een leverings- en een dienstenvariant. De Commissie
acht het op grond van de beschikbare informatie echter waarschijnlijk dat
in beide varianten leveringen een belangrijke component zullen zijn van de
te gunnen opdracht. De overeenkomst zal, in ieder geval gedeeltelijk, betrekking
hebben op de aankoop, leasing, huur of huurkoop, met of zonder koopoptie,
van producten (artikel 1, tweede lid, onder c, RL). Als de leverancier van
de schoolboeken daarnaast ook gevraagd wordt bepaalde diensten te verlenen,
kan de overeenkomst als een overheidsopdracht voor diensten worden gekwalificeerd
als de waarde van de desbetreffende diensten hoger is dan die van de in opdracht
opgenomen producten (artikel 1, tweede lid, onder d, RL). De Commissie geeft
aan dat het daarom afhangt van de respectievelijke waarde van de leveringen
en de diensten of er sprake is van een overheidsopdracht voor leveringen of
voor diensten. Op basis van de beschikbaar gestelde informatie, wordt door
de Commissie ernstig betwijfeld of de waarde van de te verlenen diensten die
van de te leveren producten overstijgt. Dit betekent volgens de Commissie
dat de overheidsopdrachten in kwestie waarschijnlijk als overheidsopdrachten
voor leveringen moeten worden gekwalificeerd;– de Commissie deelt mijn standpunt dat indien overheidsopdrachten
voor de distributie van schoolboeken zouden moeten worden gekwalificeerd als
overheidsopdrachten voor diensten – hetgeen zij twijfelachtig acht –
deze contracten lijken te vallen onder Bijlage IIB, categorie 27 (overige
diensten) van de richtlijn;– de Commissie oordeelt in beginsel verder dat op grond van artikel
9, vijfde lid, onder b, RL, dat als overheidsopdrachten voor de levering van
schoolboeken voor verschillende vakken op hetzelfde moment worden gegund,
door dezelfde aanbestedende dienst en voor hetzelfde (onderwijskundige) doel,
dit een indicatie is dat de boeken «homogeen» zijn in de zin van
de richtlijn, met als gevolg dat de waarde van deze boeken moet worden opgeteld.
Maar zij stelt tevens dat de conclusie anders kan zijn indien de verschillende
schoolboeken in het algemeen niet allemaal beschikbaar zijn bij één
mogelijke leverancier, omdat dit een indicatie is dat de boeken niet «homogeen»
zijn. Indien dat het geval is behoeft de waarde van de boeken niet te worden
opgeteld om de totale waarde van de overheidsopdracht te berekenen;– de Commissie neigt er tevens naar, onder verwijzing naar jurisprudentie
van het Hof van Justitie EG, het standpunt te delen dat indien een schoolboek
om artistieke redenen of om redenen van bescherming van alleenrechten niet
kan worden geleverd door enige andere leverancier, artikel 31, eerste lid,
onder b, RL van toepassing is.De reactie van de Commissie heeft mij gesterkt in de overtuiging dat de
door mij reeds getrokken conclusie dat het van toepassing zijn van het aanbestedingsrecht
de keuzevrijheid van leraren om het lesmateriaal van hun keuze te betrekken
onaangetast laat op een juiste interpretatie van de Europese regelgeving berust:
scholen kunnen het door hen gewenste lesmateriaal met naam en toenaam noemen.Ook de genoemde «second opinion» van mr Pijnacker Hordijk
ondersteunt deze conclusie, en zou scholen zoals gezegd binnen de Europese
aanbestedingsregelgeving nog meer ruimte bieden. In het advies van mr. Pijnacker
Hordijk komen onder meer de volgende noties naar voren:– De vrijheid van onderwijs vormt een grondrecht dat niet alleen
in de Nederlandse Grondwet maar ook in het Handvest voor de grondrechten van
de Europese Unie is neergelegd. Het Handvest is als zodanig niet bindend,
maar is wel een «instrument van de Europese Unie», waarin de grondrechten
zijn neergelegd die integrerend deel uitmaken van de algemene beginselen van
gemeenschapsrecht waarvan het Hof de eerbiediging verzekert. Wanneer de lidstaten
het recht van de Unie ten uitvoer leggen, dienen hun handelingen verenigbaar
te zijn met die algemene beginselen. Hoewel de Nederlandse Grondwet geen voorrang
heeft boven het gemeenschapsrecht en het Handvest formeel niet bindend is,
moet worden aangenomen dat de hoogste gemeenschapsrechter (het Hof van Justitie
van de Europese Gemeenschappen) zich rekenschap zal geven van het belang van
dit grondrecht en dit mede in aanmerking zal nemen bij de beoordeling van
de uitleg van de Europese aanbestedingsrichtlijn 2004/18/EG. De vrijheid van
onderwijs impliceert in beginsel dat scholen niet alleen de leermethodiek,
maar ook het te hanteren lesmateriaal vrijelijk moeten kunnen vaststellen.– Indien scholen kiezen voor contracten met distributeurs die de
gehele distributie van schoolboeken voor hun rekening nemen, waarbij distributeurs
voor eigen rekening en risico de door de school voorgeschreven boeken inkopen,
er geen sprake is van verkoop of verhuur aan leerlingen maar boeken om niet
aan de leerlingen in bruikleen ter beschikking worden gesteld totdat ze zijn
versleten of verouderd, en de distributeur/boekhandel niet alleen de fysieke
terbeschikkingstelling maar ook het totale beheer van het schoolboekenbestand
voor zijn rekening neemt, is er geen sprake (meer) van een opdracht voor leveringen,
maar van een dienstverleningsopdracht. Dat de dienstverlener, de distributeur
of boekhandel, producten inkoopt teneinde zijn diensten te kunnen verlenen,
maakt de overeenkomst nog niet tot een leveringsopdracht.Deze opdracht voor dienstverlening moet worden aangemerkt als een opdracht
voor zogenaamde IIB-diensten: de opdracht valt niet onder één
van de dienstencategorieën die zijn opgesomd in Bijlage IIA, maar in één
van de categorieën opgesomd in bijlage IIB van de richtlijn (meer in
het bijzonder de categorie «overige diensten»). Voor IIB-diensten
verplicht de richtlijn niet dergelijke opdrachten vooraf aan te kondigen en
in concurrentie aan te besteden.– Het staat scholen in beginsel vrij om lesmateriaal voor afzonderlijke
vakken al dan niet gezamenlijk dan wel afzonderlijk in te kopen. Om te bepalen
of de geschatte waarde van de opdracht méér bedraagt dan het
drempelbedrag (€ 206 000) dienen «homogene leveringen»
bij elkaar opgeteld te worden. Leveringen voor lesmateriaal voor uiteenlopende
vakken kunnen in beginsel niet als homogene opdrachten worden aangemerkt.
Uitgaven van één leergang voor opeenvolgende klassen moeten
wél worden aangemerkt als homogene opdrachten.– Artikel 23 van de aanbestedingsrichtlijn, waaruit blijkt dat aanbestedende
diensten technische specificaties in beginsel «functioneel» dienen
te omschrijven en slechts in uitzonderlijk gevallen mag worden verwezen naar
een bepaald fabrikaat, is niet van toepassing op de keuze van schoolboeken.
Het betreft hier geen «technische specificaties» maar onderwijskundige
eisen.– Scholen zijn niet gehouden in aanbestedingsstukken aan de aanbieders
de mogelijkheid te bieden om alternatieve, volgens de aanbieder gelijkwaardig
geachte, titels/uitgaven te offreren.Zowel de reactie van de Commissie, alsook het advies van mr. Pijnacker
Hordijk, ondersteunt, zoals gezegd, de door mij reeds getrokken conclusie
dat scholen het door hen gewenste lesmateriaal met naam en toenaam kunnen
noemen. Beide stellen tevens dat het toevoegen van de woorden«of gelijkwaardig»
daarbij niet nodig is.De Commissie deelt niet de stellingname in het advies van mr. Pijnacker
Hordijk dat de door hem beschreven situatie, waarbij alles in handen blijft
van de distributeur, als een opdracht voor distributie is te beschouwen en
is aan te merken als een IIB-dienst waarvoor de richtlijn niet verplicht dergelijke
opdrachten vooraf aan te kondigen en in concurrentie aan te besteden. De Commissie
geeft aan dat een opdracht voor distributie slechts te zien is als opdracht
voor dienstverlening indien de waarde van de dienst groter is dan de waarde
van de levering. Verwijzend naar een van mijn inleidende opmerkingen is hiermee
genoegzaam helderheid gecreëerd t.a.v. de mogelijkheden voor scholen
om binnen het aanbestedingsrecht exact het lesmateriaal van hun keuze te verkrijgen,
en daarbij «juridisch veilige wegen» te bewandelen.Op basis van hierboven genoemde juridisch adviezen en de uitspraken die
zijn gedaan door de Commissie volgt hieronder een opsomming van de keuzes
en mogelijkheden voor de scholen. De Taskforce zal zich hierop richten bij
de ondersteuning van de scholen.Hieronder treft u behalve een beknopte uitwerking van de te maken keuzes,
ook de aanbestedingsrechtelijke typeringen van de verschillende mogelijkheden
aan, met daarbij de vraagstukken die van belang zijn voor een goede uitvoering.Inkopen van bestaand lesmateriaalOm het inkopen van bestaand lesmateriaal te beschrijven, onderscheid ik
twee situaties: er kan besloten worden te werken met een intern boekenfonds
en men kan opteren voor een extern boekenfonds.– Intern boekenfonds: er wordt (of is)
besloten een intern boekenfonds in te richten, in eigen beheer van de school.
De school bepaalt welke boeken in bruikleen worden gegeven, bepaalt of daarbij
borg wordt gevraagd, zorgt voor het voorraadbeheer, zorgt voor de uitgifte
van boeken aan leerlingen, zorgt voor vervanging van afgeschreven boeken,
zorgt voor vernieuwing van lesmateriaal, enz. Voor de aanschaf van lesmateriaal
kan de school rechtstreeks bij uitgevers terecht of bij leveranciers, c.q.
boekhandels. Een dergelijke aanschaf is, indien het drempelbedrag wordt overschreden,
te zien als een aanbestedingsplichtige opdracht voor levering, aangezien het
begrip overheidsopdrachten voor leveringen ziet op opdrachten die betrekking
hebben op de aankoop, leasing, huur of huurkoop van producten (artikel 1,
tweede lid, onder c, RL). Scholen kunnen het gewenste lesmateriaal met naam
en toenaam noemen, zonder de toevoeging «of gelijkwaardig»;– Extern boekenfonds: het bevoegd gezag
contracteert een distributeur/boekhandel, en beperkt de eigen betrokkenheid
tot het bepalen van de boekenlijst. De distributeur/boekhandel zorgt verder
voor alles, is voor eigen rekening en risico eigenaar van de door hem bij
de uitgeverijen ingekochte boeken, verzorgt het totale beheer van het schoolboekenbestand,
verzorgt de uitgifte van boeken aan de leerlingen, bepaalt zelf of daarbij
borg wordt gevraagd, welke afschrijvingstermijn wordt gehanteerd, etc. Een
dergelijke opdracht is te zien als opdracht voor dienstverlening als de waarde
van de dienst de waarde van de levering overstijgt (artikel 1, tweede lid,
onder d, RL). Dit zal meestal niet het geval zijn. In dat geval is ook deze
opdracht een aanbestedingsplichtige opdracht voor levering indien het drempelbedrag
wordt overschreden (artikel 1, tweede lid, onder c, RL). In beide gevallen
kunnen scholen het gewenste lesmateriaal met naam en toenaam noemen, zonder
de toevoeging «of gelijkwaardig».Ontwikkelen van nog niet bestaand lesmateriaalWanneer leraren kiezen nog niet bestaand lesmateriaal te (laten) ontwikkelen,
zijn er grofweg twee mogelijkheden:– leraren ontwerpen het lesmateriaal zelf, en leveren het ontwerp
af bij een drukker, ict-bedrijf of anderszins (afhankelijk van het ontwerp).
Afhankelijk van de omvang van de opdracht is de opdracht aan de drukker, het
ict-bedrijf enz. een aanbestedingsplichtige opdracht voor levering (artikel
1, tweede lid, onder c, RL);– leraren omschrijven functioneel waar lesmateriaal aan moet voldoen,
en zetten die opdracht op de markt. De inschrijver met het beste plan van
aanpak om te komen tot lesmateriaal dat voldoet aan de eisen van de leraar
en het bevoegd gezag (prijs) wordt de opdracht gegund. Ook dit moet als een
opdracht voor levering worden aanbesteed (artikel 1, tweede lid, onder c,
RL).DrempelbedragHet drempelbedrag, bepalend voor de vraag of er daadwerkelijk moet worden
aanbesteed, wordt bepaald door:1. vraagstuk wel of geen homogene goederen, en2. of het om wel of geen auteursrechtelijk beschermd werk gaat.Ad. 1 Hoewel mr. Pijnacker Hordijk in zijn advies concludeert, dat leveringen
van lesmateriaal voor uiteenlopende vakken in beginsel niet als homogene leveringen
kunnen worden aangemerkt en omgekeerd uitgaven van één leergang
voor opeenvolgende klassen wél moeten worden aangemerkt als homogene
leveringen, is de Commissie, zoals hierboven is weergegeven, hierover minder
uitgesproken. De Taskforce zal scholen daarom adviseren bij het bepalen of
het drempelbedrag al dan niet gehaald wordt, alle afzonderlijke opdrachten
bij elkaar op te tellen.Ad. 2 Voor boeken die door één uitgever geleverd worden
en niet voor boekhandels/distributeurs verkrijgbaar zijn, geldt de auteursrechtelijke
bescherming. Dit zal slechts in beperkte mate voorkomen. Deze boeken tellen
ook niet mee bij het bepalen van het drempelbedrag aangezien er geen concurrentie
op de markt is voor een auteursrechtelijk beschermd, niet vrij op de markt
verkrijgbaar werk. Inkoop van dit soort boeken valt niet onder het bereik
van het aanbestedingsrecht. Mr. Pijnacker Hordijk stelt in het eerder aangehaalde
betoog dat artikel 31, eerste lid, onder b, RL, zinledig zou zijn indien een
school onverminderd onderwijskundige voorkeuren voor een bepaalde uitgave
die op grond van auteursrechten feitelijk slechts bij één enkele
leverancier verkrijgbaar is, alsnog een aanbesteding zou moeten uitschrijven
om aanbieders van vermeend gelijkwaardige uitgaven een kans te geven. Zoals
hierboven al is aangegeven, neigt de Commissie ernaar deze zienswijze te onderschrijven,
maar geeft veiligheidshalve wel aan dat de bewijslast van het daadwerkelijke
bestaan van deze uitzonderlijke omstandigheid ligt bij degene die zich erop
wil beroepen, i.c. de school. De Taskforce zal in de advisering aandacht besteden
aan deze voorwaarde.Specificeren van aanbestedingsplichtige opdrachten en
de toevoeging «of gelijkwaardig»Een vraag die door scholen op de markt gezet wordt moet op een juiste
wijze worden gespecificeerd.Het begrip overheidsopdracht voor leveringen ziet op opdrachten die betrekking
hebben op de aankoop, leasing, huur of huurkoop van producten. Onder deze
categorie vallen niet alleen overheidsopdrachten voor het leveren van producten
aan de aanbestedende dienst zelf, maar ook op het leveren van producten in
opdracht en voor rekening van de aanbestedende dienst aan derden. Schoolboeken
vallen (uiteraard) onder het begrip «producten». Indien derhalve
een school opdracht geeft aan een uitgever of boekhandelaar om
boeken te leveren aan scholieren, is in beginsel sprake van een opdracht voor
leveringen.In geval er sprake is van een aanbestedingsplichtige opdracht voor levering
waarbij het drempelbedrag wordt overschreden, kan volgens de Commissie eveneens
worden verwezen naar titels of ISBN-nummers, zonder dat dit vergezeld hoeft
te gaan van de aanduiding: of gelijkwaardig.Mr Pijnacker Hordijk komt tot dezelfde conclusie. Hij stelt dat artikel
23 van de richtlijn, waarop het moeten toevoegen van «of gelijkwaardig»
is gebaseerd, niet van toepassing is op de materie die hier aan de orde is.
Hij geeft aan dat men niet uit het oog moet verliezen dat deze bepaling betrekking
heeft op «technische specificaties» en niet op alle mogelijke
specificaties. Het begrip «technische specificaties» is in bijlage
VI bij de richtlijn met betrekking tot opdrachten voor leveringen en diensten
als volgt omschreven:«een specificatie die voorkomt in een document ter omschrijving
van de vereiste kenmerken van een product of dienst, zoals het niveau van
kwaliteit, het niveau van milieuvriendelijkheid, een ontwerp dat aan alle
eisen voldoet (met inbegrip van de toegankelijkheid voor gehandicapten) en
de overeenstemmingsbeoordeling, gebruiksgeschiktheid, gebruik, veiligheid
of afmetingen van het product, met inbegrip van de voor het product geldende
voorschriften inzake handelsbenaming, terminologie, symbolen, proefnemingen
en proefnemingsmethoden, verpakking, markering en etikettering, gebruiksaanwijzingen,
productieprocessen en -methoden, en overeenstemmingsbeoordelingsprocedures».Het komt hem voor dat dit begrip niet geacht kan worden onderwijskundige
specificaties te omvatten. De regeling van artikel 23 van de aanbestedingsrichtlijn
is volgens hem niet van toepassing op onderwijskundige specificaties.Deze conclusie wordt volgens hem versterkt door het gegeven dat op de
achtergrond de vrijheid van onderwijs een wezenlijke rol speelt. De vrijheid
van onderwijs brengt mee dat scholen in beginsel vrijelijk moeten kunnen bepalen
welk lesmateriaal zij willen voorschrijven. Deze vrijheid wordt door de regelingen
van de artikelen 23 en 31 van de aanbestedingsrichtlijn op zich niet doorkruist.
Anders gezegd, de aanbestedingsrichtlijn bevat geen bepalingen die de keuzevrijheid
van scholen daadwerkelijk dwingend beperken.Richting de Tweede Kamer heb ik in eerdere instantie veiligheidshalve
aangegeven dat het voor scholen verstandig ware bij een leveringsopdracht
het noemen van titels en ISBN-nummers vergezeld te doen gaan van de woorden «of
gelijkwaardig». Overigens heeft dit voor mij nooit betekend dat er een
gerede kans bestaat dat de school ander lesmateriaal aangeboden krijgt dan
het met naam en toenaam genoemde. Maar nu de Commissie heeft aangegeven dat
in het geval schoolboeken worden aanbesteed, het niet noodzakelijk is het «of
gelijkwaardig» toe te voegen, kunnen scholen het dus gewoon weglaten.Met deze toelichting op onder meer het onderscheid tussen levering en
diensten, het wel of niet van toepassing zijn van artikel 23 van richtlijn
2004/18/EG en het wel of niet toepassen van technische specificaties bij het
aanbesteden van lesmateriaal of schoolboeken en de gronden waarop dit zou
berusten, acht ik de vragen die door de leden van de SP en D66-fractie dienaangaande
zijn gesteld beantwoord. Hieronder wordt vervolgd met het beantwoorden van
de vragen die nog niet zijn behandeld.De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat er zoveel mogelijk zekerheid
dient te bestaan over de gevolgen en uitvoerbaarheid van de aanbestedingsprocedure,
waarbij het recht van docenten en tijdige beschikbaarheid van lesmateriaal
zorgpunten zijn, en garanties zouden moeten worden geboden om de uitvoeringslasten
te beperken. De leden van de CDA-fractie vragen in dit kader om een uitgebreide
reactie op de brief van Stibbe van 11 april jl. en een reactie op de
brief van de Nederlandse Boekverkopersbond en het daarbij behorende memo van
mr. J.F. van Nouhuys. Met een verwijzing naar de uitvoerige inleidende opmerkingen,
merk ik op dat het hier gaat om de mening van twee juristen die door een tweetal
belangenbehartigers van spelers op de boekenmarkt zijn gevraagd hun reactie
te geven. Ik ga ervan uit dat ik met de hier bovenstaande tekst de leden van
de CDA-fractie voldoende duidelijk heb gemaakt welke wegen op een «juridisch
veilige wijze» naar Rome leiden.Dat laat overigens onverlet dat ik de in beide stukken voorkomende stellingen
over mogelijke risico’s die scholen lopen tijdens aanbestedingsprocedures
met aandacht heb gelezen. Het uitvoeren van aanbestedingsprocedures vraagt
inderdaad om kennis van zaken, niet alleen van het inkoopproces en de aanbestedingsregelgeving,
maar ook van de markt waarop geopereerd gaat worden. De inzet van de Taskforce
zal zich, daarbij gesteund door PIANOo en de VO-raad, zoals gezegd richten
op het door scholen kiezen van de juiste procedure met inachtneming van de
mogelijke risico’s daarbij, het juist hanteren van de mogelijke geschiktheideisen,
een juiste toepassing van de selectie- en gunningcriteria, waardoor juridische
procedures voorkomen kunnen worden.De leden van de PvdA-fractie vragen de regering nog eens uit te leggen
waarom zij het risico wil nemen dat de Europese aanbesteding op de wijze die
de regering voor ogen staat kan leiden tot een Europeesrechtelijke veroordeling
en dus een boete.In dit wetsvoorstel wordt niet bepaald op welke wijze scholen hun aanbestedingsproces
moeten inrichten. Scholen bepalen zelf of zij kiezen voor het (laten) ontwikkelen
van lesmateriaal en de opdracht daartoe al dan niet op de markt van uitgeverijen
zetten, of dat ze kiezen voor het inkopen van bestaand lesmateriaal op de
markt van boekhandels, distributeurs of uitgeverijen. Zij maken daarbij zelf
de keuze of zij dit doen door middel van het oprichten van een intern boekenfonds
zonder of met enige inbreng van een distributeur of een extern boekenfonds
waarbij al het werk door de distributeur gedaan wordt.Er kan pas sprake zijn van een Europeesrechtelijke veroordeling nadat
iemand bij de Europese Commissie een klacht heeft neergelegd over een concrete
aanbesteding of in het geval dat de Europese Commissie ervan overtuigd is
dat de lidstaat Nederland bijdraagt aan het ontduiken van de regelgeving.
Met het instellen van een Taskforce en het voorlichten van scholen over hun
aanbestedingsplicht, de aanbestedingsmogelijkheden en de mogelijke risico’s
die daar bij optreden, doe ik er alles aan om klachten over concrete aanbestedingen
te voorkomen en ben ik er van overtuigd dat de Europese Commissie geen reden
heeft om aan te nemen dat Nederland de Europese regelgeving niet serieus neemt.
Integendeel, door alle commotie die is ontstaan, zijn scholen zich beter dan
voorheen bewust dat zij aanbestedingsplichtig zijn.Op de vraag van de leden van de fracties van PvdA en D66 of de mogelijkheid
bestaat dat een school niet tijdig over het benodigde lesmateriaal kan beschikken,
kan ik slechts herhalen wat hiervoor al is aangegeven. We doen er alles aan
om te voorkomen dat scholen in juridische procedures terecht komen, maar om
het risico op ongewenste toestanden zo klein mogelijk te maken is het voor
scholen van groot belang om tijdig met de aanbestedingsprocedures te starten,
opdat de gevolgen van een eventuele uitspraak in kort geding zonodig nog tijdig
hersteld kunnen worden. Overigens is het gebruikelijk dat de
nationale rechter, alvorens tot een uitspraak te komen, de belangen van alle
partijen afweegt die bij het geding betrokken zijn.De leden van de SP-fractie vragen waarom niet alleen voor de distributievariant
is gekozen, gezien de mogelijkheden die deze variant biedt voor de vrije schoolboekenkeuze.
Deze leden vragen tevens hoeveel van de inzet van de 45 miljoen invoeringskosten
alleen al met de afweging van de keuze voor de leverings- dan wel de distributievariant
gemoeid is.Met de invoering van de lumpsumbekostiging in het voortgezet onderwijs,
ligt de verantwoordelijkheid voor het besteden van het budget volledig bij
het bevoegd gezag van de school. Aangezien het inkopen van lesmateriaal ook
budgettaire gevolgen heeft, moet het bevoegd gezag van een school in alle
vrijheid kunnen bepalen op welke wijze de inkoop van lesmateriaal tot stand
komt en wat er ingekocht gaat worden. Aan het kiezen voor diensten van een
distributeur, hangt ook een prijskaartje. De distributeur moet in dat geval
wel betaald worden voor de inkoop van de boeken, de verspreiding onder de
leerlingen, het beheer van het boekenfonds, de opslagruimte, enz. Of het bevoegd
gezag er voor zal kiezen deze kosten te gaan betalen of het met vrijwilligers
probeert op te lossen, is eveneens aan het bevoegd gezag om te bepalen. Tot
op heden hoefde deze afweging niet zo scherp gemaakt te worden, omdat de ouders
de kosten droegen voor de dienstverlening van de distributeur. Overigens is,
zoals ik reeds heb aangegeven, vrije schoolboekenkeuze in alle gevallen mogelijk.
Hoeveel geld er gemoeid zal zijn met het maken van de keuzes in de wijze waarop
scholen hun aanbestedingsproces inrichten, is sterk afhankelijk van hoe scholen
hun inkoopproces hebben georganiseerd.De leden van de SP fractie vragen of er een kosten-batenanalyse is gemaakt
van de te verwachten juridische kosten versus de te verwachten opbrengst c.q.
verlaging van de schoolmaterialenkosten via deze weg van aanbesteding. Ook
vragen zij naar uitkomst van deze analyse.Ik ben ervan overtuigd dat met de hulp van de Taskforce Gratis Schoolboeken
de scholen prima in staat zijn om de aanbesteding tot een goed eind te brengen
en juridische procedures weten te voorkomen. De scholen zullen juridische
ondersteuning krijgen aangeboden en hiervoor een incidentele financiële
tegemoetkoming ontvangen. De structurele kosten van lesmateriaal zijn in de
afgelopen jaren aanzienlijk gestegen. Dit wetsvoorstel beoogt de stijging
van de kosten van lesmateriaal nu juist tegen te gaan door een betere ordening
van de schoolboekenmarkt (betalen en bepalen in één hand) en
de professionalisering van het inkoopproces bij scholen. Daarom moet worden
aangenomen dat de incidentele kosten die voor juridische ondersteuning worden
gemaakt in geen verhouding staan tot de opbrengst van dit wetsvoorstel.Nu door de waardevolle inbreng van de Commissie duidelijk is geworden
dat zowel bij een opdracht tot levering als een opdracht tot dienstverlening
er gebruik gemaakt mag worden van een boekenlijst waarop auteur, titel en
zelfs ISBN-nummer wordt vermeld, hoop ik de zorg die deze leden uiten omtrent
de ontduiking van het aanbestedingsrecht door op foutieve gronden toepassen
van de distributievariant, te hebben weggenomen.De leden van de D66-fractie vragen naar een nadere toelichting op het «krachtig
inkoopmodel van NIC/BMC met daarbij specifieke aandacht voor de specificatie
van de door de school gewenste lesmethoden en/of schoolboeken.Het «krachtig inkoopmodel» is een model dat door een commercieel
bedrijf, het NIC/BMC, in eerste instantie aan enkele fracties in de Tweede
Kamer is aangeboden. Het NIC/BMC heeft later op mijn verzoek zijn juridische
onderbouwing van het Krachtig Inkoop Model ter informatie aan mij doen
toekomen. Uit deze juridische onderbouwing blijkt dat het hier om aanbestedingen
gaat waarbij raamovereenkomsten worden aanbesteed op grond van artikel 32
van de richtlijn. Het gaat hier om het aanbesteden van 2 percelen, te weten
de levering van boeken en de levering van een logistiek servicepakket. Doel
is om met ten minste 3 partijen een overeenkomst te sluiten voor of het leveren
van boeken, of het bieden van de dienst of de combinatie. Kenmerkend voor
het sluiten van raamovereenkomsten is dat in de loop van de contractduur er
binnen de gestelde randvoorwaarden en het bereik van de overeenkomsten opnieuw
leveringen of diensten kunnen worden afgenomen. Waarbij vanzelfsprekend steeds
sprake is van het in concurrentie uitzetten van de nadere opdracht onder de
raamovereenkomstpartijen binnen eenzelfde perceel.Op de algemene vraag van de leden van de fractie van D66 naar de betekenis
van artikel 1, tweede lid, onder c, RL, kan bevestigend geantwoord worden
dat er sprake is van een dienst als de waarde van de desbetreffende dienst
hoger is dan die van de in de overheidsopdracht opgenomen producten. Voor
het overige wordt verwezen naar de hierboven gegeven toelichting.Op de vragen van deze leden of het betoog voor de distributievariant ook
inhield dat ik beweer dat ten tijde van de aanbesteding er nog geen specificatie
van lesmethode en/of boeken voorhanden behoefde te zijn, is het antwoord:
neen, dat is niet het geval. Voor een inhoudelijke verhandeling over specificaties
wordt verwezen naar de hierboven gegeven toelichting.Over de vragen van de leden van de fractie van D66 betreffende de door
de regering gewenste marktwerking zou ik het volgende op willen merken. Afhankelijk
van de keuzes die scholen maken, wordt aan uitgeverijen, distributeurs, boekhandels,
drukkerijen, ict-leveranciers, lesmethode-ontwikkelaars, inkoop- en aanbestedingsadviseurs,
enz. enz. de mogelijkheid geboden met elkaar de concurrentie aan te gaan.
Doordat niet alle scholen dezelfde keuze zullen maken, zal er op verschillende
segmenten concurrentie ontstaan. Dat is marktwerking in optima forma. Dat
het kiezen voor het ene segment, nadelen kan hebben voor een ander segment
op de markt, is inherent aan marktwerking. En zelfs binnen segmenten zullen
bedrijven op grond van de aan hen gestelde eisen meer of minder kans maken
om in de prijzen te vallen, ook dat is marktwerking en ondernemersrisico.De leden van de D66-fractie vragen waarom een boekenlijst niet als een «technische
specificatie» hoeft te worden beschouwd en of dit ook zou kunnen gelden
voor andere bedrijfstakken, zoals de bouw. Met de toelichtende tekst over
het specifieke aan onderwijsspecificaties ten opzichte van technische specificaties
hiervoor in deze memorie, is hopelijk duidelijk gemaakt welke aspecten van
de regelgeving daarvoor doorslaggevend zijn geweest. Het is niet aan mij om
een uitspraak te doen of deze redenering ook voor andere bedrijfstakken buiten
het onderwijs zou kunnen gelden.De leden van de D66-fractie vragen of het juist is dat het Handvest voor
de grondrechten van de Europese Unie nog niet is geratificeerd.Het Handvest van de grondrechten is eerder afgekondigd door de voorzitters
van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie, namelijk op 7 december
2000, toen de Europese Raad van Nice werd gehouden. Het ging toen slechts
om een politieke verbintenis, die geen juridische verplichtingen inhield.
Tijdens de Europese Conventie en de Intergouvernementele Conferentie van 2003–2004
is het Handvest, en met name de algemene bepalingen, aangepast om het Handvest
juridisch bindend te maken. Het feitelijk juridisch bindend maken –
het Handvest zelf wordt niet geratificeerd – gebeurt pas
door ratificatie van het Hervormingsverdrag (Verdrag van Lissabon).De leden van de D66-fractie vragen of de regering bekend is met het voorschrift
in artikel 32, zesde lid, van het Bao dat oneigenlijk gebruik van raamovereenkomsten
verbiedt. Daar kan ik bevestigend op antwoorden. Voor het beantwoorden van
de vervolgvragen wordt verwezen naar de eerder gegeven uitgebreide toelichting
over het gebruik van onderwijsspecificaties en de mening van de Commissie
over de bijzondere context die rechtvaardigt het «of gelijkwaardig»
weg te mogen laten.7. Verwachte effecten van marktwerking op de schoolboekenmarktDe leden van de VVD-fractie vragen waarom de regering denkt dat de hoge
prijs van de schoolboeken in Nederland met behulp van dit wetsvoorstel omlaag
zal kunnen, omdat de complexiteit van de aanbestedingsregels dit naar het
oordeel van de leden zou kunnen verhinderen.Scholen zijn al sinds 1992 aanbestedingsplichtig, en zaken als meubilair,
computers en schoonmaak worden ook Europees aanbesteed. Het Europees aanbesteden
van schoolboeken is echter nieuw. De Taskforce Gratis Schoolboeken (zie ook
paragraaf 15) zal scholen ondersteunen bij de invoering van de maatregel,
waarbij bijzondere aandacht zal zijn voor de complexe onderdelen van een goede
Europese aanbesteding van schoolboeken. De scholen zullen dus niet allemaal
zelf het wiel uit hoeven te vinden wat betreft de aanbestedingsregels. De
overgang naar de nieuwe situatie op de educatieve boekenmarkt, waarbij bepaler
en betaler één zijn, zal hiermee zo soepel mogelijk verlopen.
De voordelen van een beter functionerende educatieve boekenmarkt zullen dus
niet beperkt worden door aanbestedingsregels, maar juist bevorderd.De leden van de SP-fractie menen dat Nederland het enige land in Europa
is dat nu voor schoolboeken gaat aanbesteden, als gevolg van de hoge boekenkosten.
In Nederland zouden de boekenprijzen relatief hoog zijn.Nederland is niet het enige land in Europa dat schoolboeken gaat aanbesteden,
ook in Malta, Cyprus en in de onderbouw van het voortgezet onderwijs in Finland
worden, volgens onze informatie, schoolboeken aanbesteed. De hoge boekenkosten
zijn niet de enige reden dat Nederlandse scholen moeten aanbesteden, ook het
feit dat onze scholen gemiddeld genomen groter zijn, en daarmee eerder boven
het drempelbedrag uit komen dan scholen in de andere EU-lidstaten, speelt
een rol. Daarnaast is de schoolboekenmarkt in de verschillende lidstaten niet
gelijk, soms wordt door de overheid voorgeschreven welke boeken moeten worden
gebruikt of uit welke boekenlijst door de schoolbesturen kan worden gekozen.Aansluitend op de vragen van de leden van de VVD-fractie vragen de leden
van de SP-fractie of de regering een kostenverlagend effect verwacht van de
marktwerking met aanbesteding en op welk voorbeeld deze verwachting gebaseerd
is. Verder vragen de leden of de regering het te verwachten effect ook kan
kwantificeren en streefwaarden kan aangeven voor de in artikel VIA, lid 1,
genoemde evaluatie in 2011.Het kabinet verwacht dat de prijsstijging door invoering van het wetsvoorstel
in de hand kan worden gehouden. Europese aanbesteding is een middel om de
concurrentie tussen verschillende marktpartijen te versterken, en daarmee
de prijs-kwaliteitverhouding te verbeteren. Voorheen was het de ouder die
de rekening betaalde van hetgeen door de school werd voorgeschreven. Het bevoegd
gezag wordt nu verantwoordelijk voor het om niet ter beschikking stellen van
schoolboeken en krijgt daarvoor een bedrag dat aan de lumpsumbekostiging wordt
toegevoegd. De prijsprikkel komt hierdoor bij de juiste partij
te liggen. Het bevoegd gezag zal hierdoor prijsbewuster gaan handelen. De
marktpartijen zullen echter niet alleen sterker op prijs concurreren, maar
ook op kwaliteit.Prijsdaling uitgedrukt in percentages, zoals de leden van de SP-fractie
voorstellen als streefwaarden voor de evaluatie in 2011 is geen zinvolle benadering,
omdat de kwaliteit van lesmateriaal minstens zo belangrijk is. Bij de evaluatie
in 2011 zal ik beide aspecten laten onderzoeken.De leden van de SP-fractie vragen of er voorbeelden zijn van scholen die
door een scherpe inkoopstrategie invloed op de prijs van schoolboeken hebben
kunnen uitoefenen.Scholengemeenschap Venlo en Omstreken (SGVO) is met ondersteuning van
de VO-raad een aanbestedingstraject aan het doorlopen. Op dit moment zijn
de signalen goed. Verschillende marktpartijen hebben belangstelling getoond
voor de opdracht, er zijn (tot op heden) geen juridische procedures gestart
tegen het bevoegd gezag van de school vanwege problemen met de aanbestedingsregels.8. Vergelijking situatie overgangsjaar en definitieve
regelingDe leden van de CDA-fractie vragen om een reactie op de stelling dat de
voor het schooljaar 2008–2009 gekozen overgangsregeling per saldo de
voorkeur zou verdienen boven de thans in het wetsvoorstel gekozen vorm van
lumpsumfinanciering van de scholen. Deze leden vragen tevens een overzicht
van de voor- en nadelen van het verlengen van de overgangsregeling op de diverse
onderdelen van het wetsvoorstel, zoals tegemoetkoming voor de middeninkomens,
marktwerking, uitvoeringslasten en financiële gevolgen.Vooropgesteld zij dat, anders dan in januari 2008 toen besloten is tot
een overgangsjaar teneinde de scholen de gelegenheid te geven zich voor te
bereiden op de nieuwe situatie, er nu geen aanleiding is om de overgangsregeling
te willen continueren.Het wetsvoorstel kent twee hoofddoelen. Het eerste is het verminderen
van de lasten voor ouders van leerlingen in het voortgezet onderwijs (VO).
De tweede is het verbeteren van de werking van de schoolboekenmarkt door betalen
en bepalen in één hand te brengen. Ieder alternatief voor het
voorliggend wetsvoorstel, waarbij bepalen en betalen niet in één
hand worden gebracht, gaat voorbij aan dit beoogde effect van deze wetswijzigingen
op de schoolboekenmarkt.Het gevraagde overzicht van voor- en nadelen van het verlengen van de
overgangsregeling laat zich als volgt schetsen:Voor wat betreft de tegemoetkoming in de kosten
die ouders maken dragen beide regelingen (zowel de overgangsregeling als de
structurele regeling) bij aan de doelstelling van het verlagen van de kosten
voor ouders met schoolgaande kinderen. De verlaging van de kosten betekent
vooral een financieel voordeel voor die ouders die geen WTOS-tegemoetkoming
ontvangen. Dat betreft de middenen hogere inkomens (de ouders met een inkomen
boven modaal, zijnde de inkomensgrens van de WTOS), maar ook ouders in de
laagste inkomensgroep die bijvoorbeeld door onbekendheid met de regeling geen
gebruik maken van de WTOS. Voordeel van de structurele situatie is daarbij
dat ouders in het geheel geen kosten meer maken voor lesmateriaal; deze kosten
komen immers direct voor rekening van de scholen. In het overgangsjaar kan
het voorkomen dat ouders voor wie de kosten van het boekenpakket hoger zijn
dan de hoogte van de eenmalige tegemoetkoming, nog zelf moeten bijdragen aan
deze kosten.Nadeel van de overgangssituatie ten opzichte van de structurele situatie
is tevens dat ouders aan het begin van het schooljaar uitgaven voor schoolboeken
moeten doen, terwijl de betaling van de eenmalige uitkering plaatsvindt in
december. Voor de ouders met een WTOS-tegemoetkoming wordt dit
effect in het overgangsjaar zoveel mogelijk gecompenseerd door de WTOS-tegemoetkoming
in één keer in juli/augustus uit te betalen.Voor wat betreft de marktwerking en de kosten van het lesmateriaal heeft de structurele regeling
vanaf het schooljaar 2008/2009 als voordeel dat deze zal leiden tot een verbetering
van de werking van de schoolboekenmarkt door betalen en bepalen in één
hand te brengen. Zo worden scholen hiermee onder meer kritischer op de te
maken keuzes ten aanzien van de samenstelling van de boekenlijst. Het voorliggend
voorstel beoogt hiermee stijging van de kosten voor lesmateriaal, die zich
in de achterliggende jaren in aanzienlijke mate heeft voorgedaan, in de hand
te houden. Nadeel van de eenmalige tegemoetkoming in het overgangsjaar is
dat deze niet tegemoetkomt aan deze doelstelling van het wetsvoorstel. De
overgangsregeling wijzigt immers verder niets in de relatie tussen de boekenbranche,
de scholen en de ouders, ten opzichte van de huidige situatie. Daarnaast biedt
het geen oplossing voor het probleem van leerlingen die zonder schoolboeken
op school verschijnen.Verder zijn de uitvoeringslasten van de eenmalige regeling
ten opzichte van de structurele regeling verschillend van aard. De
eenmalige tegemoetkoming wordt uitgevoerd door de Sociale Verzekeringsbank
en de Informatie Beheergroep. De kosten van de uitvoering van deze eenmalige
tegemoetkoming worden vooralsnog geraamd op ca. € 3 miljoen. In
de structurele regeling via de lumpsum van de scholen zullen de uitvoeringskosten
kunnen worden gedekt uit de totale vergoeding die de scholen voor de kosten
van het lesmateriaal krijgen. Nadeel daarbij is dat de administratieve lasten
voor scholen in de structurele situatie enerzijds hoger zullen zijn, met name
door de lasten van de inkoop van lesmateriaal, maar ook zullen verminderen
door vereenvoudiging van de financiële relatie tussen scholen en ouders.
Evident voordeel van de structurele regeling is dat de ouders minder administratieve
lasten zullen hebben, omdat het aanschaffen van lesmateriaal, met de bijbehorende
administratieve zaken, niet meer nodig is. De eenmalige tegemoetkoming in
het overgangsjaar heeft deze effecten niet en betekent geen verandering in
administratieve lasten van ouders of scholen.De financiële gevolgen voor de rijksbegroting zijn voor beide situaties op termijn gelijk. In beide situaties
(zowel bij de structurele financiering via de lumpsum, als bij een verlenging
van de overgangsregeling) betreft dit uitgaven ter grootte van € 308
per leerling in het voortgezet onderwijs, terwijl de WTOS-tegemoetkoming per
gerechtigde € 308 lager wordt vastgesteld.Samenvattend kan worden gesteld dat in de overgangsperiode slechts aan één
van de twee hoofddoelstellingen van dit wetsvoorstel in zekere mate wordt
voldaan, terwijl de structurele invoering waarborgt dat aan beide hoofddoelstellingen
(verbetering positie ouders, betere marktwerking) wordt voldaan.9. PilotsDe leden van de PvdA-fractie alsook de leden van de D66-fractie vragen
of de regering bereid is pilots uit te voeren alvorens tot invoering van het
voorliggende wetsvoorstel over te gaan.Het uitvoeren van pilots brengt een aantal bezwaren met zich mee, terwijl
het onduidelijk is wat de toegevoegde waarde in dit kader is. Alle partijen
op de educatieve markt, dus vragers (scholen) én aanbieders (educatieve
uitgeverijen en distributeurs/ boekhandels) zullen de komende jaren ervaring
gaan opdoen met de uitvoering van de Europese aanbesteding en hun eigen weg
daarin gaan vinden. Een pilot met een beperkte tijdsduur en een
beperkt aantal deelnemende scholen zal slechts in zeer beperkte mate een beeld
opleveren waarvan geleerd kan worden ter voorbereiding op structurele invoering.
Zo lijkt het inkooptechnisch niet verstandig slechts voor één
jaar een aanbesteding te doen, hetgeen de mogelijkheden van een pilot op basis
waarvan men kan leren aanzienlijk beperkt. Voor deelnemende scholen aan een
eventuele pilot zou een keuze voor een intern boekenfonds terwijl men daarover
in de huidige situatie nog niet beschikt, zo goed als onmogelijk zijn. Voorts
wordt samenwerking bij een beperkt aantal deelnemende scholen niet bevorderd.
Bovendien kan geen inkoopmacht worden gecreëerd. Daarnaast is het gevolg
van een pilot dat ouders van leerlingen op een aan de pilot deelnemende school
en daarmee schoolboeken geheel gratis krijgt minder kosten hebben dan ouders
van leerlingen op niet deelnemende scholen. Het kabinet is onder meer om deze
redenen dan ook niet bereid een pilot uit te voeren ter voorbereiding op structurele
invoering. Daarnaast zij opgemerkt dat er naar het oordeel van het kabinet
een pilot geen toegevoegde waarde heeft nu genoegzaam helderheid is gecreëerd,
onder verwijzing naar paragraaf 6, ten aanzien van de mogelijkheden voor
scholen binnen het aanbestedingsrecht.10. UitstelDe leden van de SP-fractie stellen een aantal vragen over de gecreëerde
mogelijkheid voor het kabinet om de invoeringsperiode met één
jaar te verlengen. Zo vragen zij de datum waarvoor of waarop de beslissing
omtrent wel of niet gebruik van deze verlengingsmogelijkheid genomen wordt
of moet zijn, wie hieromtrent op basis van welke gegevens zal adviseren, wat
de criteria zijn op basis waarvan kan, mag of zal worden besloten tot een
jaar extra uitstel en welke procedure in dezen gevolgd wordt in relatie tot
het veld en de Staten-Generaal.Het kabinet acht de kans dat van deze mogelijkheid tot een jaar extra
uitstel gebruik gemaakt zal worden, verwaarloosbaar. De beslissing tot een
extra overgangsjaar zou bij koninklijk besluit genomen dienen te worden. In
de brief (Kamerstukken II 2007/08, 31 325, nr. 11), d.d. 11 maart
2008, is aangegeven dat hiertoe slechts besloten wordt indien dit door thans
onvoorziene omstandigheden onontkoombaar zou zijn. Het kenmerk van onvoorziene
omstandigheden is nu juist dat deze thans niet te voorzien zijn. Het is dus
niet mogelijk om op dit moment criteria te noemen op basis waarvan een dergelijk
besluit genomen zou worden en wie hierover op basis van welke gegevens zal
adviseren, noch om een datum te noemen waarvoor of waarop een dergelijk besluit
genomen moet zijn. Slechts uit overwegingen van zorgvuldigheid is besloten
tot het creëren van de mogelijkheid om de invoeringsperiode met hooguit één
jaar te verlengen. Indien dit onverhoopt wel het geval zal zijn, zal de Staten-Generaal
en alle betrokken partijen worden geïnformeerd.11. Internationale vergelijkingDe leden van de SP-fractie vragen of het de regering bekend is of in landen
met geringere schoolboekenkosten relatief grotere medewerking door docenten
wordt gegeven aan het vervaardigen van schoolmaterialen. Tevens vragen deze
leden of deze landen mogelijk een ander (minder les-)urenbeslag en honoreringsstructuur
in het VO hebben dan voor de Nederlandse leraren geldt. Blijven zij mogelijk
op die manier – door docenten meer uren en/of salaris te geven voor
vervaardiging van schoolmaterialen naast het lesgeven – onder de Europese
aanbestedingsnorm. M.a.w. wordt in dergelijke landen verhoudingsgewijs mogelijk
meer aan schoolpersoneelskosten (mede t.b.v. schoolboeken) dan aan materiële
kosten ten behoeve van schoolmaterialen/ schoolboeken uitgegeven?Over de wijze waarop de kostprijs van schoolboeken in andere landen wordt bepaald zijn geen gegevens bekend. Er is geen indicatie dat
dit gebeurt door leraren tijdens voor onderwijs bekostigde uren in te zetten
voor het maken van lesmateriaal. De boeken worden in alle ons bekende gevallen
verstrekt door commerciële uitgeverijen. Op de vraag naar een verklaring
van het verschil tussen de Nederlandse prijzen van schoolboeken en de prijzen
van schoolboeken in andere landen is het door docenten vervaardigde lesmateriaal
niet als oorzaak genoemd door de landen die hebben gereageerd. Voor wat betreft
de mogelijkheden in Nederland voor het zelfstandig vervaardigen door scholen
van lesmateriaal verwijs ik naar het antwoord op de desbetreffende vraag van
de SP-fractie in de volgende paragraaf.12. Commissie DijsselbloemDe leden van de SP-fractie vragen of de regering naar aanleiding van de
discussies over het onderzoeksrapport van de Commissie Dijsselbloem heeft
overwogen onderzoek te doen naar de mogelijkheid om schoolboeken en schoolmaterialen
door scholen te laten produceren en hiertoe over te gaan, omdat het draagvlak
in scholen daarvoor veel groter is dan voor de uitvoering van Europese aanbesteding.Ik wil niet vooruitlopen op de discussie over het onderzoeksrapport van
de Commissie Dijsselbloem die nog met het kabinet wordt gevoerd. Met dit wetsvoorstel
geef ik de scholen de mogelijkheid om een afweging te maken om de middelen
die zij voor het lesmateriaal ontvangen te besteden aan het produceren van
schoolboeken en schoolmaterialen. Er is wel reeds onderzoek in afrondende
fase naar de mogelijkheden van scholen voor het zelfstandig ontwikkelen van
leermaterialen. Ik zal u hierover zo spoedig mogelijk informeren.13. EvaluatiebepalingDe leden van de fracties van ChristenUnie en SGP vragen of artikel VIa
van de wet niet weinig principieel is. Volgens deze leden is het desbetreffende
artikel niet concreet genoeg en is daarmee nauwelijks te bepalen of de wet
succesvol is geweest.Artikel VI voorziet in de evaluatie van de beoogde uitwerking van het
wetsvoorstel op de schoolboekenmarkt. Er zal naar aanleiding van dit artikel in ieder geval worden onderzocht in hoeverre het beoogde
effect op de prijs van het lesmateriaal heeft plaatsgevonden. Daarnaast zijn
in dat artikel nog de volgende concrete punten opgesomd:– de ontwikkeling van de bijkomende schoolkosten voor de ouders,– de beoogde verbetering van de marktwerking op de educatieve boekenmarkt,– de keuzevrijheid op scholen tot het voorschrijven van lesmateriaal,
en– de gevolgen van Europese aanbestedingen in het kader van deze
wet.Naar mijn mening biedt de evaluatie van deze aspecten een voldoende beeld
van de effecten van deze wet. Dit laat onverlet dat er ook aandacht kan worden
besteed aan andere zaken.14. Uitvoeringslasten voor scholenDe CDA-fractie geeft aan dat er bij hen zorgen bestaan over de administratieve
lasten en financiële gevolgen voor de scholen die hiermee verbonden zijn
en vraagt waarom geen advies door Actal is uitgebracht.Het wetsvoorstel is ter advisering voorgelegd aan Actal, maar zij selecteert
zelf op welke wetsvoorstellen zij advies uitbrengen.Europese aanbesteding brengt inderdaad administratieve lasten en financiële
gevolgen met zich mee, maar de administratieve lasten en financiële gevolgen
voor scholen zullen op een aantal onderdelen ook verminderen. Door het invoeren
van «gratis schoolboeken» is er sprake van een versimpeling
van de contacten tussen ouders en scholen. Zo lost de invoering van «gratis
schoolboeken» bijvoorbeeld ook het probleem op van ouders die de rekening
van de schoolboeken niet (kunnen) betalen en het verschijnsel dat kinderen
zonder boeken op school komen. De administratieve lasten en financiële
gevolgen voor scholen die hiermee gepaard gaan, zullen verdwijnen. Daarnaast
krijgen scholen een tegemoetkoming in de invoeringskosten van de nieuwe systematiek.De leden van de VVD-fractie geven aan zich af te vragen of de scholen
in staat zullen zijn om Europese aanbesteding op zich te nemen.De verantwoordelijkheid voor de aanschaf van het lesmateriaal ligt bij
de scholen. De Taskforce Gratis Schoolboeken (zie ook paragraaf 15) zal
scholen waar nodig ondersteunen. Samen doen we er zo veel mogelijk aan om
de aanbesteding zo ordentelijk mogelijk te laten verlopen. Met de overgangsregeling
hebben de scholen daarnaast meer tijd gekregen om de invoering op zorgvuldige
wijze te regelen. Ik deel de zorgen van de fractieleden dan ook niet.De leden van de D66-fractie vragen naar de tijd die ermee gemoeid is om
een aanbestedingsprocedure voor de aankoop van lesmateriaal voor te kunnen
bereiden en ten uitvoer te leggen.Dit is sterk afhankelijk van de wijze waarop de school haar aanbestedingsproces
inricht. Als richtlijn zou vier tot acht maanden genoemd kunnen worden. Van
belang is onder meer welke ervaring de school heeft met het aanbesteden. Daarnaast
is het relevant of gekozen wordt voor een openbare dan wel niet openbare procedure.
Als een school precies weet wat ingekocht moet worden, de titels van boeken,
het beschikbare budget en de aantallen leerlingen zijn bijvoorbeeld al bekend,
is het eenvoudig om een bestek op te stellen. Wanneer de school besluit dat
de tot dan toe gehanteerde onderwijsmethodieken opnieuw tegen het licht gehouden
moeten worden, en in plaats van met een boekenlijst met functionele omschrijvingen
wil gaan werken, kiest de school daarmee tevens voor een arbeidsintensiever
proces.15. Taskforce Gratis Schoolboeken en helpdeskDe leden van de CDA-fractie vragen wat precies verwacht mag worden van
de bijstand van het departement in de vorm van de beloofde Taskforce Gratis
Schoolboeken en helpdesk. De leden van de SP-fractie vragen naar de stand
van zaken hieromtrent.De Taskforce Gratis Schoolboeken wordt op dit moment ingericht, in overleg
met partijen in het veld, waaronder de VO-raad. De Taskforce Gratis Schoolboeken
zal scholen proactief ondersteunen en faciliteren bij het proces van aanbesteding
van schoolboeken. De activiteiten van de Taskforce Gratis Schoolboeken bestaan
in ieder geval uit het opzetten van een website waarop scholen bruikbare informatie
kunnen vinden met betrekking tot het aanbesteden van schoolboeken. Daarnaast
zal de Taskforce Gratis Schoolboeken in de eerste weken van schooljaar 2008–2009
een serie regionale bijeenkomsten organiseren om scholen goed te informeren.
Tevens zal de Taskforce Gratis Schoolboeken een proactieve helpdesk inrichten
die scholen actief zal benaderen, scholen waar mogelijk zal ondersteunen,
en tevens de voortgang van de invoering nauwlettend zal monitoren.16. Fiscale aspectenDe leden van de VVD-fractie vragen of over het gelijke bedrag dat elke
ouder het eerste jaar ontvangt, belasting betaald moet worden.De tegemoetkoming wordt slechts, zo merken deze leden terecht op, voor
het eerste jaar verstrekt. De systematiek van de Wet inkomstenbelasting2000 strekt zich uit over periodieke uitkeringen. Doordat deze tegemoetkoming
eenmalig is en dus niet periodiek, hoeft hierover geen belasting te worden
betaald.De leden van de PvdA-fractie vragen vervolgens of een uitstel als gevolg
van onvoorziene omstandigheden tot gevolg heeft dat de eenmalige uitkering
aan de ouders opnieuw wordt verstrekt en of dit tot fiscale problemen kan
leiden.Indien als gevolg van onvoorziene omstandigheden het besluit valt de invoering
van de maatregel met een jaar uit te stellen, betekent dit inderdaad dat de
eenmalige tegemoetkoming aan de ouders nogmaals voor een jaar wordt verstrekt.
Mede gelet op het bovenstaande antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie
betekent dit dat het dan wel gaat om een periodieke uitkering waarover belasting
zou moeten worden afgedragen. Om de tegemoetkoming nog een jaar belastingvrij
te kunnen verstrekken, moet de fiscale wetgeving worden aangepast, hetgeen
een aparte afweging van het kabinet vereist. Nogmaals zij opgemerkt dat het
kabinet de kans dat van deze mogelijkheid tot een jaar extra uitstel gebruik
gemaakt zal worden, verwaarloosbaar is.De leden van de SP-fractie vragen naar aanleiding van de memorie van antwoord
d.d. 14 februari 2008 naar de uitkomst van de Nederlandse inbreng in
de EU-discussie omtrent de ongelijke BTW-behandeling van schoolboeken en digitale
leermiddelen.De lopende consultatie van de Europese Commissie over herziening van de
lijst van goederen en diensten die onder het verlaagde tarief gebracht kunnen
worden sluit 12 mei.Nederland heeft inmiddels overeenkomstig het in de zomer van 2007 opgestelde
BNC-fiche naar aanleiding van de Mededeling van de Europese Commissie over
de toepassing van de verlaagde tarieven aangeven dat het in paragraaf 7
van het consultatiedocument opgenomen voorstel – alleen – luisterboeken
onder het bereik van het verlaagde tarief te brengen niet ver genoeg gaat:
wat Nederland betreft moet meer in het algemeen een regeling voor elektronische
informatiedragers getroffen worden.Naar het zich laat aanzien zal de Europese Commissie eerst een richtlijnvoorstel
indienen om een aantal spoedeisende zaken te regelen, zoals het definitief
maken van de regeling voor arbeidsintensieve diensten. De Ecofin zal dit richtlijnvoorstel
naar verwachting vanaf half juli kunnen bespreken. Inzet van de Europese Commissie
lijkt elektronische informatiedragers, zoals digitale lesmateriaal en milieuvriendelijke
goederen en diensten te behandelen in de analyse die moet beginnen na de indiening
van dat richtlijnvoorstel.De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. van Bijsterveldt-Vliegenthart 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20072008-31325-C.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl