Problematiek van de Koerden; Verslag algemeen overleg over Salman Rushdie en over de mensenrechten in Turkije
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 22563, nr. 15

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

20-04-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

22563 nr. 15

05-04-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamDE PROBLEMATIEK RONDOM DE OVER SALMAN RUSHDIE UITGEROEPEN
FATWA Vragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de regeringGedachtenwisseling in tweede termijnDE MENSENRECHTENSITUATIE IN TURKIJE Vragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de regeringGedachtenwisseling in tweede termijnOndertekeningBIJLAGE IBIJLAGE IIAmnesty InternationalVolkenrechtelijke implicaties van het Turkse optreden
in Noord-Irak OVSE-inroeping zgn. Moskou-mechanisme tegen Turkije
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 22563Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 23900-VToon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 47 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
22 563De problematiek van de Koerden23 900 VVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 1995nr. 15VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 5 april 1995De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
heeft op 23 maart 1995 overleg gevoerd met minister Van Mierlo van Buitenlandse
Zaken over:– de problematiek rondom de over Salman Rushdie uitgeroepen
fatwa;– de mensenrechtensituatie in Turkije (brief van de minister
van Buitenlandse Zaken d.d. 20 maart 1995 (zie bijlage I)).Als bijlage II is de brief van de minister van Buitenlandse Zaken van
4 april 1995 inzake tijdens dit algemeen overleg gedane toezeggingen bijgevoegd.Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. DE PROBLEMATIEK RONDOM DE OVER SALMAN RUSHDIE UITGEROEPEN
FATWA Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Cherribi (VVD) betoogde na een pleidooi voor artistieke
vrijheid van schrijvers dat de verbeelding per definitie onorthodox is en
dat een religie daartegen bestand moet zijn. Rushdie heeft onlangs een bezoek
aan Parijs gebracht, bij welke gelegenheid hij met de diverse Franse presidentskandidaten
heeft gesproken. De Franse minister van Buitenlandse Zaken verklaarde dat
hij van Europa een fatwa-vrije zone wilde maken. Ziet de Nederlandse minister
van Buitenlandse Zaken mogelijkheden op dit punt? Gedacht kan hierbij worden
aan de stap van de Iraanse ambassadeurs in Scandinavië.Hoe staat de Nederlandse regering tegenover de recente oproep van de Raad
van Europa om de handelsbetrekkingen en diplomatieke betrekkingen met Iran
te verbreken? Wat is de houding tegenover Griekenland, dat een volledige normalisering
van de betrekkingen met Iran nastreeft, en tegenover Noorwegen, dat juist
een volledige verbreking van deze betrekkingen wenst? Welke resultaten zijn
tot nu toe geboekt met het voeren van een kritische dialoog en een stille
diplomatie? Iran heeft inmiddels 33 veroordelingen van VN-organen gehad wegens
grove schending van de mensenrechten. Kan een dergelijk land nog wel als een
gesprekspartner worden aangemerkt? Het zou goed zijn als de minister in Europees verband steun zou zoeken
voor de oprichting van een internationaal instituut voor de seculiere islam,
een idee van het Rushdie comité. Met een dergelijk instituut zou stigmatisering
van de islam kunnen worden voorkomen. Ook zou het initiatief van het schrijversparlement
kunnen worden gesteund om in Europa een soort toevluchtssteden voor vervolgde
schrijvers te creëren.Voor de heer Beinema (CDA) was de kernvraag: hoe moet de Nederlandse
regering reageren op het feit dat de fatwa tegen Rushdie nog steeds niet is
ingetrokken? Hoewel Rushdie zeker geen aureool past, omdat hij vele mohammedanen
met zijn boek heeft gekwetst, staat de vrijheid van meningsuiting schrijvers
in beginsel toe, te schrijven wat zij willen.De stelling van het Iraanse bewind dat het de geestelijkheid en niet de
regering is, die het doodvonnis velde, is misleidend. In Iran zijn fundamentalisme
en de overheid niet te scheiden. Het fundamentalisme heeft de regeermacht
en schendt veelvuldig en hartstochtelijk de mensenrechten. Er dient een scherp
onderscheid gemaakt te worden tussen de islam in het algemeen en het fundamentalisme,
dat een verwerpelijke variant van de islam is.Met de fatwa bedreigt Iran niet alleen het leven van Rushdie, maar dreigt
het land ook gewelddadig in te grijpen in het rechtssysteem van die democratieën
waarin de schrijver Rushdie zich beweegt. Dat is ten enenmale onaanvaardbaar
en onduldbaar en kan niet blijvend alleen met woorden worden bestreden. De
daad moet bij het woord worden gevoegd. Restricties in het economisch verkeer
met Iran zijn dan het meest praktisch, hoewel daarbij twee kanttekeningen
moeten worden geplaatst.Regimes van het Iraanse soort plegen zich in hun gelijk bevestigd te voelen
door pressie van buiten. Zij zullen zich het respecteren van de mensenrechten
niet laten afdwingen. Helaas moet echter geconstateerd worden dat de situatie
rond de mensenrechten in het land nauwelijks slechter kan worden. Op termijn
kan economische pressie wel degelijk een gunstig effect hebben.Een ageren van Nederland alleen is weinig zinvol. De Europese Unie moet
in gezamenlijkheid optreden. De Nederlandse regering moet zo'n actie zo nodig
initiëren. De noodzaak van de actie moet worden uitgelegd aan die islamitische
staten die zich onderscheiden van het fundamentalisme.Mevrouw Sipkes (GroenLinks) vond het het toppunt van cynisme
dat de Iraanse overheid onlangs een literaire prijs heeft ingesteld voor de
novelle die het treffendst het angstige bestaan van Rushdie weergeeft. Van
enig afstand nemen van de fatwa is geen sprake. Integendeel, het is meer en
meer een symbool geworden.Eerder zijn er berichten geweest dat de Iraanse ambassade in Nederland
actief bezig is met intimidatie. Er zouden activiteiten op universiteiten
worden ontplooid om gevluchte landgenoten in de gaten te houden. Kunnen deze
berichten bevestigd worden en, zo ja, wat is de reactie hierop geweest?Vanaf het begin van de jaren negentig is een versoepeling te constateren
in de pressie van de internationale gemeenschap. Slechts de Verenigde Staten
houden voet bij stuk. Nederland is zelfs een spil in het omzeilen van het
embargo genoemd. De Nederlandse zustermaatschappij van het Amerikaanse concern
CONOCO blijkt nogal wat handelsakkoorden met Iran te sluiten. De VVD-fractie
heeft daarover schriftelijke vragen gesteld. De regering moet trachten, opnieuw
een echt sanctiebeleid tegenover Iran van de grond te krijgen. Het zou te
gek voor woorden zijn als er geen enkele restrictie bestaat voor handelsbetrekkingen
tussen Nederland en Iran, zoals een ambtenaar van Economische Zaken meldde. Mevrouw Roethof (D66) constateerde dat de houding van Amerika
anders is dan die van Europa. Bij de CONOCO-affaire is dat helder gebleken.
De kritische dialoog van de EU is niet de juiste weg. Er zijn volwaardige
diplomatieke en handelsbetrekkingen en er wordt een poging ondernomen om tot
een constructieve gedachtenwisseling te komen. Tot nu toe is daarvan geen
enkel resultaat te melden.In de regio is Iran na Saoedi-Arabië de tweede handelspartner. Het
is dan lastig vol te houden dat Nederland de mensenrechtensituatie in Iran
en de fatwa tegen Rushdie van doorslaggevend belang acht voor zijn opstelling.
De minister van Buitenlandse Zaken moet dan ook bezien welke stappen in Europees
verband kunnen worden genomen om de handel met Iran te verminderen, vooral
op het punt van het ontginnen van olievelden en in sectoren waarin sprake
is van kennisoverdracht. Een volledige isolatie van het land zou de machthebbers
slechts in de kaart spelen.De heer Lilipaly (PvdA) vroeg de minister allereerst naar het
beleid van Nederland en van de EU, nu president Clinton heeft besloten de
«dual containment»-politiek ten aanzien van Irak en Iran nieuw
leven in te blazen. Wat houdt de zogenaamde kritische dialoog van de EU met
Iran in voor de Rushdie-affaire?Het Centraal bureau fondsenwerving heeft besloten inzamelingsacties te
verbieden zolang de hulporganisaties geen ontvangstbewijzen kunnen overleggen.
Welke mogelijkheden ziet de regering voor geldinzamelingsacties voor mensen
in nood in Iran op een wijze die acceptabel is voor de Nederlandse instanties? Antwoord van de regeringDe minister van Buitenlandse Zaken zegde toe, de laatste vraag
van de heer Lilipaly schriftelijk te zullen beantwoorden.Hij toonde zich bezorgd over de situatie rond de fatwa en de betrekkelijke
hulpeloosheid van het Westen in deze zaak. Nederland heeft ervoor gekozen,
de pressie vooral via de EU uit te oefenen. Zo effectief mogelijk moet worden
geprobeerd de fatwa ongedaan te maken, dan wel te verzachten. De paradox is
dat naarmate geprobeerd wordt tot een verzachting te komen, het verzet ten
principale vermindert.Er is om verschillende redenen gekozen voor het voeren van een kritische
dialoog. Iran wordt omgeven door vijf landen die in hoge mate van het land
afhankelijk zijn. Een actie tegen Iran heeft onmiddellijk effect op de omliggende
landen. De Verenigde Staten hebben vanuit de eigen geschiedenis gekozen voor
een totale negatie van Iran. De omliggende landen zijn daar verre van gelukkig
mee. Vastgesteld moet worden dat ook de houding van de VS nauwelijks vruchten
afwerpt. De Iraanse regering zegt dat de fatwa van godsdienstige aard is.
Het is een imperatief van morele aard waar niet mee gemarchandeerd kan worden.
Intrekking is evenmin mogelijk. Als iets tegen de goddelijke wet is, is het
niet door een sanctiebeleid ineens niet meer tegen de goddelijke wet.Het doel van sancties is het organiseren van tegendruk tegen de machthebbers,
waardoor zij tot een andere houding worden gedwongen. Het probleem bij economische
sancties tegen Iran is dat de vertaling van de maatregelen naar het volk,
van waaruit de pressie zou moeten komen, in handen is van het regime zelve.
Met sancties wordt normaliter geprobeerd de oppositie te bereiken. In dit
geval is de oppositie binnen de regering echter nog erger dan de regering
zelf. Om deze redenen is besloten, af te zien van sancties en over te gaan
tot het middel van de kritische dialoog, waarvan de effecten tot nu toe overigens
bijzonder weinig spectaculair zijn, hoewel de Iraanse autoriteiten steeds
weer in verlegenheid worden gebracht. Men is de gevangene geworden van een
idee waar men mee door moet. Iedere keer weer wordt in de Europese dialoog
geopperd om toch tot andere middelen over te gaan. Iedere keer wordt daarop
de vraag gesteld voor welk middel dan gekozen moet worden. Zo gauw in Europees
verband een effectief economisch middel wordt gevonden, zal dit worden gehanteerd.De Iraanse ambassadeur in Noorwegen heeft het idee van een fatwa-vrije
zone naar voren gebracht. Hij is daarop onmiddellijk teruggeroepen. Rushdie
zelf staat ook voor een keuze. Hij kan het fenomeen van de fatwa ten principale
bestrijden. Hij kan ook proberen, zijn leven binnen het gegeven van de fatwa
zo goed mogelijk in te richten. Nederland tot een fatwa-vrije zone verklaren
is een zinloos gebaar zolang de Iraanse regering de verklaring niet erkent.
Als Rushdie wil dat Europa een fatwa-vrije zone wordt, zal getracht worden
de situatie wat menselijker te maken. De regering zal alles doen wat zij kan
om het fenomeen van de fatwa de wereld uit te krijgen en om Rushdie een zo
goed mogelijk bestaan te geven. Daaraan wordt zowel bilateraal als in Europees
verband gewerkt.De handel van Nederland met Iran loopt scherp terug, niet vanwege de morele
verontwaardiging, maar omdat het zo slecht met het land gaat. De commissie
zal schriftelijk worden geïnformeerd over de houding van CONOCO. Deze
zaak is behoorlijk ingewikkeld en er is overleg met Economische Zaken nodig.
Er wordt gesproken over een soepele regeling voor het luchtvervoer van Rushdie.
Luchtvaartmaatschappijen tonen op dit moment namelijk grote aarzeling om Rushdie
te vervoeren, vanwege het gevaar voor aanslagen. Gedachtenwisseling in tweede termijnDe heer Beinema erkende dat er problemen kleven aan het treffen
van economische sancties, maar wees erop dat de kritische dialoog ook niet
werkt. Hij bleef derhalve aandringen op het langzaam opvoeren van gemeenschappelijke
acties op economisch gebied.Mevrouw Sipkes meende dat de regering zich te zeer laat gijzelen
door het Iraanse regime als zij zelfs weigert kleine stappen, zoals het instellen
van een fatwa-vrije zone, te zetten. Als opnieuw een ontmoeting met Rushdie
wordt gearrangeerd, moet een opener benadering worden getroffen dan anderhalf
jaar geleden. Verder herinnerde spreekster de bewindsman aan haar vraag naar
de activiteiten van de Iraanse ambassade.De heer Cherribi herhaalde zijn vraag naar de inzet van de
regering voor het opzetten van een instituut voor de seculiere islam.De minister van Buitenlandse Zaken zegde toe, in Europees verband
opnieuw de vraag aan de orde te zullen stellen hoe lang met de kritische dialoog
moet worden voortgegaan indien resultaten uitblijven. Als de weg van de kritische
dialoog wordt verlaten, ligt het voor de hand om te kiezen voor sancties in
hun volle omvang.De ontmoeting met Rushdie anderhalf jaar geleden was op uitdrukkelijk
verzoek van betrokkene omgeven met veiligheidsmaatregelen.De mogelijkheden tot uitwerking van het idee van een instituut voor de
seculiere islam zullen worden bezien. De commissie zal daarover te zijner
tijd worden ingelicht. DE MENSENRECHTENSITUATIE IN TURKIJE Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Lilipaly ging in op het ambtsbericht dat de commissie
op 12 januari jl. onder ogen heeft gehad. Dit ambtsbericht, met een weergave
van de positie van de Koerden, moet van belang worden geacht voor de beoordeling
van asielverzoeken van Turkse Koerden. In afwachting van dit ambtsbericht
waren de rechtszaken van Turkse asielzoekers opgeschort. Het stuk geeft echter
een onvolledig beeld van de situatie ter plaatse.Uit rapporten van mensenrechtenorganisaties komt naar voren dat in Turkse
politiebureaus op grote schaal wordt gemarteld. Regelmatig overlijden burgers
die voor verhoor worden vastgehouden. Er is een inperking van de vrijheid
van meningsuiting. Journalisten wordt het werken onmogelijk gemaakt. De positie
van de Koerden in het zuidoosten van Turkije is verre van rooskleurig. Elke
vorm van Koerdische identiteit wordt ontkend. Er is een keiharde aanpak van
iedereen die zich positief uit over de Koerdische zaak.De brief van 20 maart jl. is een goede aanvulling op het eerdere, onvolledige
ambtsbericht. Is de minister bereid, gezien de verstrekkende gevolgen die
ambtsberichten kunnen hebben, een nieuw ambtsbericht te schrijven? Daar is
des te meer reden toe met het oog op de gebeurtenissen van de laatste dagen.Het Turkse leger is een grootschalig militair offensief tegen de PKK begonnen.
Er is ernstig misbruik gemaakt van de veiligheidszone die door de VN is uitgeroepen.
Is van de EU-trojka meer te verwachten dan de uitspraken van Juppé,
dat de Turkse aanvallen een schending vormen van de Iraakse soevereiniteit?
Wat is de inzet van de trojka in het overleg met de Turkse regering? Welke
rol ziet de minister van Buitenlandse Zaken in het bilaterale verkeer met
zijn Turkse ambtgenoot? Heeft de Turkse regering nog wel controle over het
leger? Sanctioneert de Turkse regering de vernietigingen die door het leger
worden uitgevoerd?De opstand van de alevieten is gewelddadig onderdrukt. Of het hierbij
gaat om een religieuze strijd tegen de dominantie van de soennitische islam
of om een uitbarsting van sociaal ongenoegen, is niet echt relevant. Waar
het om gaat, is dat de Turkse regering kennelijk niet van plan is om een klimaat
te scheppen voor een politieke dialoog. Onlangs werd dat duidelijk in een
gesprek van de Turkse minister van Buitenlandse Zaken met leden van deze Kamer.
Het was een gesprek tussen doven, waarin de Turkse minister zonder gêne
medewerkers van Amnesty International als criminelen bestempelde. Wat kan
van een regering worden verwacht die haar eigen parlementariërs laat
oppakken, enkel en alleen omdat zij er een andere mening op na houden?De Nederlandse regering zegt voortdurend dat zij bezorgd is over de mensenrechtensituatie
in Turkije, maar het wordt hoe langer hoe meer de vraag of dat genoeg is.
Om tal van redenen is het belangrijk dat Turkije in Europees verband meedoet.
Een dialoog over de mensenrechten is in dat kader namelijk veel beter te voeren.
Het wordt echter tijd om de bezorgdheid te vervangen door krachtige drukmiddelen.
In Europees verband moet worden nagegaan in hoeverre het mogelijk is om aantoonbare
resultaten op het gebied van de mensenrechten in Turkije te eisen, alvorens
tot ratificatie van de douane-unie over te gaan. Gedacht kan worden aan een
tussenbalans na één jaar, op te stellen door een onafhankelijke
commissie, waarin positieve resultaten te melden moeten zijn op het gebied
van folteringen, vrijheid van meningsuiting, het recht op een eigen taal van
de Koerden en de uitzonderingssituatie in zuidoost-Turkije.De heer Gabor (CDA) sprak zijn zorg uit over de verslechterende
mensenrechtensituatie in Turkije en over de disproportionaliteit van het optreden van Turkije in het noorden van Irak. Hij toonde zich verontwaardigd
over de veroordeling van collega's van het Turkse parlement. Er moeten wegen
worden gezocht om te bevorderen dat deze parlementariërs in hun functie
worden hersteld.Turkije is een betrouwbare bondgenoot in de NAVO, lid van de OVSE, lid
van de Raad van Europa, medeondertekenaar van het Europese verdrag van de
rechten van de mens, en medeondertekenaar van de conventie tegen martelingen.
Turkije dient op de beginselen van deze verdragen te worden aangesproken.
Op de Top van de OVSE in december jongstleden heeft een aantal landen Turkije
opgeroepen, een missie toe te laten om over de mensenrechten te rapporteren.
Het is nu het moment om in OVSE-verband opnieuw een duidelijke poging te ondernemen
om ervoor te zorgen dat Turkije een dergelijke missie toelaat. De minister
heeft verklaard dat voor een dergelijke actie onvoldoende draagvlak bestaat.
Nu de mensenrechtensituatie verslechtert, moeten echter opnieuw alle mogelijkheden
in ogenschouw worden genomen.Er is verschil van inzicht tussen Amnesty International en het ministerie
van Buitenlandse Zaken over het al genoemde ambtsbericht. Informatie over
martelingen en het verdwijnen van mensen is van groot belang bij het beoordelen
van asielaanvragen. Het moeten zelfstandige criteria in deze beoordeling zijn.
Medewerkers van Amnesty International uit Londen schijnen inmiddels niet meer
tot Turkije te worden toegelaten. Kan de minister hierover rapporteren? Een
uitgebreidere rapportage over de politieke situatie in Turkije is eveneens
gewenst.De CDA-fractie schortte haar eindoordeel over de douane-unie op tot aan
de parlementaire behandeling ervan. Actuele informatie over de stand van zaken
op het punt van de mensenrechten zal bij deze beoordeling een zwaarwegend
criterium vormen. Dat zelfde geldt voor de wil van Turkije om in dialoog tot
oplossingen te komen.In Duitsland is sprake van een geweldsescalatie. De spanningen tussen
Turken en Koerden ter plekke groeien. Bestaat niet het gevaar dat deze spanningen
overslaan naar Nederland en, zo ja, hoe denkt de minister daarop te reageren?De heer Blaauw (VVD) sprak de vrees uit dat Turkije afglijdt
naar een situatie vergelijkbaar met die in het begin van de jaren tachtig,
toen onrecht regel was. De rapporten van diverse instanties zijn duidelijk.
Er is sprake van verdwijningen, martelingen, onvrije pers en opgepakte parlementariërs.
Het is duidelijk dat de PKK geen schone handen heeft. Het is duidelijk dat
de Turkse overheid een terreurorganisatie moet bestrijden om de eigen bevolking
te beschermen. De gekozen middelen zijn echter onjuist. De Nederlandse minister
van Buitenlandse Zaken stelt zich te afstandelijk op tegenover de situatie
aldaar. De politieke situatie in Turkije is drastisch aan het veranderen.
Het is geen gegeven dat het land een seculiere staatsvorm zal houden; het
fundamentalisme rukt op. De aanslagen tegen de alevieten zijn hiervan een
illustratie.Turkije is een belangrijke bondgenoot en een lidstaat van de Raad van
Europa. De wil om het land in de westerse invloedssfeer te houden mag echter
niet ten koste gaan van normen en waarden. Er is niet langer «slechts»
een Koerdisch probleem. Er zijn meerdere problemen in het land, maar de terreur
strekt zich ook tot buiten het land uit. Nederland, dat een grote Turkse gemeenschap
herbergt, zal daar waarschijnlijk niet van verschoond blijven.Turkije heeft het recht om de eigen soevereiniteit te beschermen. Het
heeft echter geen enkele poging gedaan om intern tot een dialoog te komen
met andere Koerdische organisaties dan de PKK. De Turkse regering lijkt doof.
Een kritische dialoog is dan niet langer zinvol. In de organisaties waar ook
Turkije lid van is, moeten maatregelen worden getroffen om Turkije weer horend
te maken. Turkije heeft het recht om zich te beschermen tegen terroristische
acties van buiten zijn grenzen. Dat geldt zeker wanneer de staat
vanwaaruit de acties plaatsvinden, daartegen geen enkele maatregel neemt.
Het Westen heeft hierbij echter geen schone handen. Het gebied is mede onder
zijn invloed tot een soort niemandsland geworden.In het verleden is bewezen dat het, als de westerse democratische gemeenschap
te laat en te traag met te weinig middelen iets doet, moeilijker wordt om
in de toekomst oplossingen te vinden. De minister van Buitenlandse Zaken moet
helder aangeven wat hij gaat doen, bijvoorbeeld in de Raad van Europa, de
VN-commissie voor de mensenrechten, in OVSE-verband, in EU-verband en in NAVO-verband.
Het moet om meer gaan dan in de brief van 20 maart is beschreven. In het begin
van de jaren tachtig is in de raadgevende vergadering van de Raad van Europa
het idee geopperd om een missie naar Turkije te sturen. Een herhaling van
zo'n actie behoort zeker tot de mogelijkheden.De implicaties van de douane-unie moeten helder worden bezien. Het niet
doorgaan van deze unie kan namelijk ook in het voordeel werken van degenen
in Turkije die helemaal geen aansluiting bij het Westen zoeken. Mevrouw Sipkes wees er allereerst op dat het uiten van bezorgdheid
over de situatie in Turkije niet langer genoeg is. Het gedrag van de Turkse
regering lijkt daardoor niet te beïnvloeden. De brief van de minister
van Buitenlandse Zaken van 20 maart jl. is in haar bewoordingen veel te terughoudend.
Gegeven de situatie in Turkije past een veel fellere toon. In geheel Turkije
worden de mensenrechten ernstig geschonden. In zuidoost-Turkije woedt een
smerige oorlog, gericht op het uitroeien van een bevolkingsgroep.De minister is optimistisch, omdat er een commissie is ingesteld die voorstellen
gaat onderzoeken om te komen tot democratisering van de wet op de politieke
partijen, het wetboek van strafrecht en de anti-terroristenwetgeving. Verder
is onlangs besloten tot de oprichting van een ministerie voor de mensenrechten.
Cynischer kan het haast niet. Turkse bewindslieden en parlementariërs
ontkennen dat de mensenrechten worden geschonden, terwijl alle rapporten van
Amnesty International en andere organisaties hierover helder zijn.De minister meent dat van de zijde van de nieuwe coalitiepartner, de CHP,
een verbetering mag worden verwacht. Zelfs kan gedacht worden aan het opheffen
van de noodtoestand in zuidoost-Turkije. Helaas wordt minder vernomen over
een verbetering van de situatie voor het Koerdische deel van de bevolking.
Deze houding is lichtelijk ridicuul. Als de Koerdische positie niet wordt
verbeterd, behoeft ook niet over het opheffen van de noodtoestand te worden
gesproken. Wat gaat de Nederlandse regering doen als in de Raad van Europa
het verlengen van de noodtoestand aan de orde komt?Een woord van waardering past voor het werk van de Nederlandse posten
in Ankara en Istanbul voor Nederlandse Turken ter plaatse. Het opstellen van
een beter ambtsbericht zal met hulp van het personeel aldaar niet al te moeilijk
zijn.Er wordt gesproken van een crisis binnen de NAVO. De Verenigde Staten
menen dat Turkije het recht had om Noord-Irak binnen te trekken. De Europese
bondgenoten hebben gelukkig kritischer gereageerd. De Koerden worden tegen
de Iraakse regering beschermd en vervolgens door een van de bondgenoten gebombardeerd.
Deze schending van het internationale recht is onaanvaardbaar.Mevrouw Roethof vroeg de minister naar zijn mening over de
hypothese dat de regering-Çiller wel van goede wil is, maar onvoldoende
controle heeft over leger en politie. Of zou de behoefte aan interne vrede
en stabiliteit minder groot zijn dan de politieke voornemens tot democratisering
doen vermoeden? In het licht van de recente ontwikkelingen komen de voornemens
in de brief van 20 maart wat eigenaardig over. De militaire invasie tegen de bolwerken van de PKK in Noord-Irak is bijzonder
omvangrijk en in feite buitenproportioneel. Kan op deze schaal wel onderscheid
worden gemaakt tussen PKK-strijders en burgers? Koerdische vluchtelingen schijnen
uit Irak te worden weggevoerd naar Turkije. Waarom heeft Irak niet geprotesteerd
tegen deze schending van zijn grondgebied? Zou de Turkse regering met de Iraakse
regering een regeling hebben getroffen? De voorbereidingen voor dit militaire
optreden waren vermoedelijk al in volle gang toen eerder deze maand de douane-unie
werd gesloten. De kernvraag is dan ook of de EU met het sluiten van een douane-unie
op de goede weg is. Antwoord van de regeringDe minister van Buitenlandse Zaken uitte de bezorgdheid en
verontwaardiging van de regering over datgene wat zich de laatste tijd in
Turkije afspeelt. Gisteren is de Turkse ambassadeur op het departement ontboden.
Hem is duidelijk gemaakt dat de omvang van de Turkse actie in Noord-Irak impliciet
leidt tot schending van een aantal artikelen van internationale rechtsordeverdragen.
De Nederlandse regering heeft de hoop uitgesproken dat de actie zo snel mogelijk
beëindigd zal worden. De Turkse ambassadeur heeft gezegd dat de actie
het karakter heeft van het najagen van terroristen. Zo gauw dat voltooid is,
zal het Turkse leger zich terugtrekken. Een antwoord op de vraag of grondgebied
is geschonden, wordt bemoeilijkt door het feit dat sprake is van door internationale
instituten min of meer vrijgegeven gebied. Het oorspronkelijke gezag daarover
wordt niet erkend. Het achtervolgen van terroristen over de grens wordt naar
internationale maatstaven ook min of meer gerechtvaardigd, zij het dat de
omvang van de achtervolging grote vragen doet rijzen naar de mogelijkheid
om de mensenrechten te handhaven in het desbetreffende gebied. De volkenrechtelijke
implicaties van de invasie in dit schemergebied zullen worden nagegaan. De
commissie zal over de uitkomst daarvan worden geïnformeerd.De stand van zaken in Turkije, los van deze actie, is in feite nog zorgelijker.
Er vinden talrijke moorden plaats die onopgehelderd blijven. Er is sprake
van martelingen. De pers wordt onder druk gezet. De vrijheid van meningsuiting
inzake separatisme wordt bedreigd. Er is geen reden om aan te nemen dat de
Turkse regering geen goede bedoelingen heeft. De in de brief van 20 maart
jl. genoemde ontwikkelingen zijn zonder meer hoopvol. Tegelijkertijd lijkt
het er echter op dat de Turkse regering steeds minder grip heeft op de praktijk
van alledag in het land. Dat maakt het probleem in feite veel moeilijker.
Het is duidelijk dat de Turkse regering wordt geconfronteerd met terrorisme.
De PKK probeert met terroristische middelen tot separatisme te komen. De Turkse
regering valt te verwijten dat zij op dit punt een eensporig beleid voert.
Zij ontplooit te weinig initiatieven om de andersdenkende Koerden bij het
beleid te betrekken, zowel in sociaal-economisch als in cultureel opzicht.Het is duidelijk dat de Kamer een hard oordeel over het beleid van de
Turkse regering velt. Ook in Europees verband klinkt dergelijke kritiek. In
toenemende mate wordt het als bijzonder ongemakkelijk ervaren dat men aan
de ene kant Turkije niet van zich wil vervreemden en aan de andere kant niet
kan leven met de manier waarop in Turkije wordt omgesprongen met de mensenrechten.
De Turkse regering stelt alles in het werk om zoveel mogelijk aangesloten
te blijven bij de westerse cultuur en economie. Het is bijzonder ongewis wat
er met het land zal gebeuren indien het Westen een gepolariseerde verhouding
zou creëren. Te vrezen valt dat de situatie alsdan in rap tempo zal verslechteren.
West-Europa heeft er belang bij, zoveel mogelijk met Turkije in cultureel
en sociaal-economisch gesprek te blijven. Daarin moet zo krachtig mogelijk
stelling worden genomen tegen datgene wat zich daar voordoet. In concreto
zal opnieuw geprobeerd worden, een OVSE-missie naar Turkije gestuurd te krijgen. Tot nu toe is daarvoor niet de vereiste meerderheid gevonden.
Gezien de laatste ontwikkelingen kan de hoop worden gekoesterd, dat dat nu
wel zal lukken. De Turkse minister van Buitenlandse Zaken is erop gewezen
hoezeer hij aan kredietwaardigheid zou winnen als Turkije zo'n missie zelf
zou uitnodigen. Dat zit er echter niet in.Mevrouw Roethof voegde hieraan toe dat er plannen bestaan om,
op uitnodiging van het Turkse parlement, een missie van de OVSE Assemblée
naar Turkije te sturen.De minister van Buitenlandse Zaken deelde mee dat de douane-unie
in algemene zin voor de langere termijn door de Europese Raad als een goede
zaak wordt gezien. Het Europees Parlement heeft de situatie van de mensenrechten
als belangrijkste toetssteen genoemd voor goedkeuring van het verdrag. Ook
in de Raad is het laatste woord nog niet gesproken. Het is de bedoeling, de
mensenrechtensituatie te redden door Turkije in de Europese invloedssfeer
te houden. Het is echter mogelijk dat de onevenwichtigheid zo groot wordt,
dat de implementatie van de douane-unie in gevaar komt. Over die implementatie
zal te zijner tijd vanzelfsprekend nog worden gedebatteerd.Een ambtsbericht is geen totale mensenrechtenrapportage. Het is een rapport
dat gemaakt wordt voor een specifieke toetsing, bijvoorbeeld inzake asielverzoeken.
Het is geenszins de bedoeling geweest, de situatie in Turkije rooskleuriger
voor te stellen dan zij is. Het departement heeft dan ook, toen die indruk
ontstond, voor een aanvulling van het ambtsbericht zorg gedragen. De elementen
die de heer Gabor noemde, zijn reeds in vorige ambtsberichten naar voren gekomen
en in het beleid verwerkt. Ambtsberichten worden voortdurend aangevuld. Over
de mogelijkheid om afgewezen asielzoekers terug te sturen vindt permanent
overleg met het ministerie van Justitie plaats. Turkije is op zichzelf geen
onveilig land, ook niet voor Koerden. Van geval tot geval worden de omstandigheden
bezien.Nagegaan zal worden of het waar is dat medewerkers van Amnesty International
uit Londen geen toegang meer hebben tot Turkije. De commissie zal daarover
worden geïnformeerd.Het probleem met de alevieten wordt door velen gezien als een probleem
dat kan uitgroeien tot een probleem vergelijkbaar met dat van de Koerden.
Er is sprake van een godsdienstige tegenstelling tussen soennieten en alevieten.
De alevieten wordt niet-patriottisch gedrag in het verleden verweten. Het
zijn liberale godsdienstige mensen. Voor de oplossing van dit vraagstuk is
een regering met een grote morele autoriteit ten opzichte van de Turkse samenleving
nodig. Gedachtenwisseling in tweede termijnDe heer Gabor herinnerde aan zijn vragen naar de mogelijke
gevolgen van de Turkse spanningen voor de situatie in Nederland.De heer Blaauw verwees naar de mogelijkheden van de Raad van
Europa. Hierbij kan gedacht worden aan eerdere maatregelen tegen Griekenland.Hij vond het antwoord van de minister inzake de alevieten te summier.
De alevieten hebben een veel meer seculiere opvatting over het belijden van
de islam, een vorm van islam die veel beter past in een democratisch georganiseerde
staat.De heer Lilipaly hoorde nog graag een reactie op de voorstellen
die hij in eerste termijn heeft gedaan. De minister van Buitenlandse Zaken was met de heer Blaauw van
mening dat de religieuze opvattingen van de alevieten beter passen in een
democratische rechtsorde, maar weigerde hierin stelling te nemen, omdat het
gaat om religieuze opvattingen.De Turkse spanningen, die in Duitsland al aan de oppervlakte zijn gekomen,
zijn nog niet overgeslagen naar Nederland. Dat heeft wellicht te maken met
het feit dat de PKK in Nederland niet officieel verboden is. Als het alhier
toch tot spanningen komt, zal in overleg met Justitie tot een adequate aanpak
worden gekomen.Het door de heer Lilipaly geopperde idee van een tussenbalans met toetsingspunten
sprak de minister niet erg aan. De balans zal worden opgemaakt bij het debat
over de douane-unie. De toetsstenen zijn zonder meer belangrijk, maar het
geheel van de ontwikkelingen telt. Opnieuw zal daarbij de afweging moeten
worden gemaakt tussen een confrontatie met Turkije en het creëren van
een ruimte van vertrouwen waarbinnen verbeteringen kunnen worden gerealiseerd. De fungerend voorzitter van de commissie,BukmanDe griffier van de commissie,Janssen BIJLAGE IAan de Voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken Tweede
Kamer der Staten-Generaal 's-Gravenhage, 20 maart 1995Ingevolge het verzoek van de Griffier Uwer Commissie van 17 maart jl.,
moge in het navolgende worden ingegaan op de mensenrechtensituatie in Turkije,
alsmede de positie van de Koerden en Alewieten aldaar.De regering Çiller heeft zich in principe uitgesproken voor voortzetting
van het mensenrechtenbeleid van de regering-Demirel. De Turkse regering heeft
bij haar aantreden verzekerd, dat zij zich inzake het mensenrechtenbeleid
zou laten leiden door de beginselen vervat in de desbetreffende internationale
verdragen, die door Turkije zijn ondertekend. Het mensenrechtenbeleid zou
o.m. gestalte moeten krijgen in een aantal justitiële en institutionele
hervormingen, die in het bijzonder de nog steeds voorkomende martelingen en
inhumane behandeling van verdachten en gevangenen zou moeten tegengaan. Als
een positief regeringsinitiatief kan worden genoemd de recente instelling
van een regeringscommissie die verzocht is voorstellen in te dienen om te
komen tot «democratisering» van de wet op de politieke partijen,
het wetboek van strafrecht en de anti-terroristenwetgeving. Daarnaast is onlangs
besloten tot de oprichting van een ministerie voor de mensenrechten. Een recente
ontwikkeling die tot optimisme zou kunnen stemmen, is dat in de onderhandelingen
die op dit moment in Turkije plaatsvinden over het nieuwe regeringsbeleid
van de zijde van de nieuwe coalitiepartner CHP o.a. een verbetering van de
mensenrechtensituatie en het opheffen van de noodtoestand in Zuid-Oost-Turkije
centraal wordt gesteld. Helaas werd tot nu toe door de regering Çiller
over een verbetering van het lot van het Koerdisch bevolkingsdeel en het scheppen
van meer ruimte voor een eigen Koerdische culturele identiteit niet meer gesproken.Ondanks de bovengenoemde beleidsvoornemens valt in de praktijk echter
weinig verbetering te bespeuren in de mensenrechtensituatie. Er is een toename
van het aantal mensenrechtenschendingen te konstateren, hetgeen met name verband
houdt met de strijd tussen regeringstroepen en de terroristische Koerdische
onafhankelijkheidsbeweging PKK. Beide zijden lijken in een vicieuze cirkel
van geweld verzeild te zijn geraakt, die de levensomstandigheden van de Koerdische
bevolkingsgroep negatief beïnvloedt. De gekonstateerde toename heeft
echter niet alleen betrekking op Zuid-Oost-Turkije, maar op het gehele land.
Nieuw zijn de gevallen van beperking van meningsuiting, welke geheel lijken
te passen in het kader van de vervolging van de PKK en zijn sympatisanten.
Ook is sprake van een toenemend aantal tot dusverre onopgehelderde moorden.Ik deel de bezorgdheid die in het in februari jl. gepubliceerde rapport
van Amnesty International «Turkey; a policy of denial» tot uiting
wordt gebracht. Dit rapport gaf het Europees Parlement mede aanleiding voor
de motie die het op 16 februari aannam. In deze motie wordt, gezien de mensenrechtensituatie,
een Douane-unie met Turkije afgewezen.Tijdens zijn bezoek aan Den Haag op 2 maart jl. heb ik aan mijn Turkse
ambtgenoot deze bezorgdheid kenbaar gemaakt, een zorg die met name ook het
lot geldt van een aantal tot zware gevangenisstraffen veroordeelde DEP-parlementariërs.
Daarbij heb ik nogmaals gewezen op de door Nederland voorgestane dialoog met
daartoe in aanmerking komende Koerdische groeperingen. Minister Karayalcin
vroeg begrip voor de problemen waar Turkije mee te kampen heeft. Die problemen
zijn inderdaad aanzienlijk: het land grenst aan de Balkan, aan de Kaukasus
en aan het Midden-Oosten. Binnenslands herbergt het vele minderheden. Het leger, dat in Turkije een machtsfactor van betekenis is, is vastbesloten
de nationale eenheid te handhaven en de strijd tegen de PKK, die aanstuurt
op het openbreken van deze eenheid, voort te zetten. Zeker niet onvermeld
mag blijven het sterk in opkomst zijnde fundamentalisme, dat eveneens in de
strijdkrachten een onwrikbare tegenstander heeft. Hoe wankel het sociale evenwicht
in Turkije is is ook de afgelopen week weer gebleken. Een conflict in Istanbul
tussen leden van de liberaal getinte alevitische minderheid en nationalistische
fundamentalisten leidde tot onlusten die zich naar andere steden hebben uitgebreid,
en die inmiddels zijn uitgemond in een conflict tussen linkse groeperingen
en politie- en legereenheden. Deze linkse groeperingen zeggen het voor de
alevieten, die wegens hun aktief sociaal beleid reeds in het Osmaanse Rijk
werden vervolgd, op te nemen.Ook in EU-verband wordt regelmatig, laatstelijk nog tijdens de associatieraad
van 6 maart jl. bezorgdheid over de mensenrechtensituatie in Turkije uitgesproken
en aangedrongen op een verbetering daarvan. Het behoeft geen betoog dat de
wijze waarop de Turkse autoriteiten de universele mensenrechten hanteren mijn
onverdeelde aandacht blijft behouden.De Minister van Buitenlandse Zaken a.i.,W. Kok BIJLAGE IIAan de Voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken Tweede
Kamer der Staten-Generaal 's-Gravenhage, 4 april 1995Ingevolge de door mij tijdens het mondeling overleg inzake de mensenrechtensituatie
in Turkije met Uw Commissie op 23 maart jl. gedane toezeggingen, moge ik U
als volgt berichten. Amnesty InternationalNavraag heeft uitgewezen dat aan de medewerker van Amnesty International
te Londen, die belast is met Turkije, inderdaad de toegang tot dat land voor
onbepaalde tijd is ontzegd. Betrokkene zou volgens de Turkse autoriteiten
contacten met de PKK onderhouden, hetgeen evenwel door Amnesty International
wordt bestreden. Volkenrechtelijke implicaties van het Turkse optreden
in Noord-Irak De feitelijke situatie in Noord-Irak is gecompliceerd. Onder auspiciën
van Veiligheidsraadresolutie 688 van 5 april 1991 riepen de Veiligheidsraad-leden
Frankrijk, het VK en de VS de humanitaire operatie «Provide Comfort»
in het leven, die aan Irak de feitelijke zeggenschap over zijn noordelijk
gebied ontnam.Volkenrechtelijk werd evenwel de souvereiniteit van Irak over dit gebied
niet aangetast. In VR-resolutie 688 werd zelfs de committering door alle VN-leden
tot de souvereiniteit, territoriale integriteit en politieke onafhankelijkheid
van Irak herbevestigd.Het VN-handvest verbiedt in artikel 2 lid 4 het gebruik van geweld. De
uitzondering hierop, waartoe artikel 51 van het Handvest ruimte zou laten
door middel van het inherente recht op zelfverdediging, lijkt in het onderhavige
geval nauwelijks een rechtvaardiging te bieden, te meer daar het vereiste
van proportionaliteit niet in acht is genomen.Tenslotte zal Turkije de verplichtingen uit het humanitaire oorlogsrecht
in acht dienen te nemen. OVSE-inroeping zgn. Moskou-mechanisme tegen TurkijeConform mijn toezegging is opnieuw nagegaan of er een voldoende representatief
politiek draagvlak voor het zenden van een OVSE-onderzoeksmissie naar Turkije
in het licht van de recente ontwikkelingen aldaar aanwezig is. Helaas moet
ik U berichten dat de sondages hebben uitgewezen dat dit nog immer niet het
geval is.De Minister van Buitenlandse Zaken,H. A. F. M. O. van Mierlo XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Linden (CDA), Blaauw (VVD),
Weisglas (VVD), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD), H. Vos (PvdA), Van Traa
(PvdA), ondervoorzitter, Verspaget (PvdA), De Hoop Scheffer (CDA), Ybema (D66),
Apostolou (PvdA), Van Middelkoop (GPV), Valk (PvdA), Sipkes (GroenLinks),
Bukman (CDA), voorzitter, Boogaard (AOV), Woltjer (PvdA), Hessing (VVD), Van
den Bos (D66), Hoekema (D66), Marijnissen (SP), Verhagen (CDA), Roethof (D66),
Rouvoet (RPF) en Van den Doel (VVD).Plv. leden: Leers (CDA), Hirsch Ballin (CDA), Korthals (VVD), Van der
Stoel (VVD), Voûte-Droste (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Dijksma (PvdA),
Lilipaly (PvdA), Gabor (CDA), De Graaf (D66), Van Gijzel (PvdA), Van den Berg
(SGP), Houda (PvdA), Rosenmöller (GroenLinks), Deetman (CDA), Hendriks,
Van Oven (PvdA), Hoogervorst (VVD), Dittrich (D66), Brinkman (CDA), Van Ardenne-van
der Hoeven (CDA), Van Waning (D66), Leerkes (Unie 55+) en Bolkestein (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22563-15.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl