Voedselveiligheid en diervoeders; Rapport: Terugblik 2008
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30400, nr. 9

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

27-03-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

30400 nr. 9

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoud blz.1 OVER DIT ONDERZOEK1.1 De bedoeling van terugblikonderzoeken1.2 Onze aanbevelingen uit 20051.3 Conclusies over stand van zaken in 20072 TAAK- EN VERANTWOORDELIJKHEIDSVERDELING BIJ TOEZICHT
EN CONTROLEAanbeveling 2005Toezeggingen 20052.1 Stand van zaken in 2007Bevindingen 2007Conclusies en aanbevelingen 20073 HANDHAVING EN RISICOANALYSE3.1 Achtergrond van onze aanbeveling uit 2005Aanbeveling 2005Toezegging 20053.2 Stand van zaken in 2007Geïntegreerd nationaal controleplanProgrammatisch handhavenSpanning tussen risicogerichte aanpak en beschikbare capaciteitConclusies en aanbevelingen 20074 OVERIGE CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN4.1 Achtergrond van onze overige conclusies en aanbevelingen
uit 2005Verantwoordelijkheidsverdeling 2005Invloed internationale regelgeving 2005Formulering en realisatie doelstellingen 20054.2 Stand van zaken in 2007Verantwoordelijkheidsverdeling 2007Harmonisatie interpretatieruimte in EU-normen 2007Kwantificering beoogde beleidseffecten 2007(a) Indicatoren voor een nationaal niveau van voedselveiligheid(b) Indicatoren voor nagestreefde nalevingsniveaus diervoedersectorConclusies en aanbevelingenVerantwoordelijkheidsverdeling verduidelijktHarmonisatie: goede inzet door NederlandKwantificering beleidseffecten moet meer worden opgepakt5 REACTIE MINISTERS EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER5.1 Reactie ministers5.2 Nawoord Algemene RekenkamerBIJLAGE 1Overzicht aanbevelingen en reacties oorspronkelijke rapport
2005BIJLAGE 2Gebruikte afkortingenLITERATUUR
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30400Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 52 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 400Voedselveiligheid en diervoedersnr. 9RAPPORT: TERUGBLIK 2008Inhoud blz.1Over dit onderzoek51.1De bedoeling van terugblikonderzoeken5 1.2Onze aanbevelingen uit 20055 1.3Conclusies over stand van zaken
in 20076   2Taak- en verantwoordelijkheidsverdeling bij toezicht en controle72.1Stand van zaken in 20077   3Handhaving en risicoanalyse93.1Achtergrond van onze aanbeveling
uit 200593.2Stand van zaken in 20079    4Overige conclusies en aanbevelingen114.1Achtergrond van onze overige conclusies
en aanbevelingen uit 200511 4.2Stand van zaken in 200711    5Reactie ministers en nawoord Algemene Rekenkamer155.1Reactie ministers155.2Nawoord Algemene Rekenkamer15    Bijlage 1Overzicht aanbevelingen en reacties oorspronkelijke rapport 200516   Bijlage 2Gebruikte afkortingen18   Literatuur191 OVER DIT ONDERZOEK1.1 De bedoeling van terugblikonderzoekenDe onderzoeksrapporten van de Algemene Rekenkamer bevatten standaard een
aantal aanbevelingen gericht op de oplossing van problemen die in het onderzoek
zijn gesignaleerd. Ministers zeggen soms naar aanleiding van deze aanbevelingen
concrete acties toe, soms ook niet. Wat gebeurt er met de aanbevelingen van
de Algemene Rekenkamer en de toezeggingen van bewindspersonen na de publicatie
van ons rapport? Hebben onze aanbevelingen opvolging gekregen?Deze vragen willen we graag beantwoorden. Niet alleen omdat de problemen
die we signaleren om een oplossing vragen, maar ook omdat we willen beoordelen
of onze aanbevelingen aan hun doel beantwoorden: zijn ze concreet genoeg,
kunnen de ministeries er iets mee?In 2004 heeft de Algemene Rekenkamer een systeem opgezet om de effecten
van haar aanbevelingen te toetsen. Wij monitoren over een langere periode –
zonodig vijf jaar of langer – of ministeries onze aanbevelingen opvolgen
en hun toezeggingen nakomen. Wij voeren daarvoor niet alleen gesprekken met
ambtenaren, maar steunen ook zoveel mogelijk op de (voortgangs)informatie
van de ministeries zelf.Wij bekijken voor ieder onderzoek afzonderlijk hoe lang wij blijven toetsen
en welke aanbevelingen en toezeggingen wij volgen. Dat is ook logisch: sommige
aanbevelingen gaan over zaken die jaren nodig hebben om hun beslag te krijgen,
andere aanbevelingen kunnen op veel kortere termijn gerealiseerd worden.In dit rapport blikken wij terug op het onderzoek Voedselveiligheid en diervoeders.1.2 Onze aanbevelingen uit 2005In deze terugblik hebben wij nader onderzocht in hoeverre twee aanbevelingen
zijn opgevolgd. Belangrijke criteria die hebben meegewogen bij deze keuze
zijn: 1) of de bewindspersonen (concrete) toezeggingen hebben gedaan en 2)
of bij de terugblik belangrijke tekortkomingen zijn geconstateerd.Op de volgende aanbevelingen zijn de bewindspersonen van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit (LNV) en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) hun
toezeggingen niet volledig nagekomen:• De bewindspersonen hadden toegezegd voor de taak- en verantwoordelijkheidsverdeling
bij toezicht en controle drie samenwerkingsafspraken te formaliseren. Er blijkt
maar één afspraak te zijn gerealiseerd. Bovendien blijkt uit
de samenwerkingspraktijk dat de controlegegevens nog niet tijdig worden aangeleverd
door betrokken inspecties en toezichthouders.• De bewindspersonen hadden ook toegezegd de handhaving verder te
professionaliseren; onder andere door een geïntegreerde risicoanalyse
op te stellen. Dit zou volgens de bewindspersonen via de aanpak van programmatisch
handhaven onder andere moeten resulteren in een «meerjarig geïntegreerd
controleplan». Dit laatste is een EU-verplichting. De departementen
hebben belangrijke stappen gezet voor deze professionalisering, met name op
het gebied van programmatisch handhaven. Maar het «geïntegreerde»
controleplan bestaat op dit moment uit een stapeling van alle
plannen van alle inspecties. Het is weinig geïntegreerd, en er is ook
nog geen openbare versie voor het publiek en de doelgroep. Bovendien ontbreken
de beoogde nalevingsniveaus en expliciete keuzes in handhavingsprioriteiten –
een belangrijk sluitstuk van programmatisch handhaven.De overige conclusies en aanbevelingen uit 2005 hadden betrekking op de
verantwoordelijkheidsverdeling tussen de ministers van VWS en van LNV, de
invloed van internationale regelgeving en de formulering van de doelstellingen
en indicatoren voor voedselveiligheid. In 2007 waren de belangrijkste conclusies
over voorgenoemde onderwerpen:• Er zijn geen wijzigingen aangebracht in de verantwoordelijkheidsverdeling.
Het Ministerie van LNV heeft sinds 2005 de verdeling van verantwoordelijkheden
wel verder verduidelijkt richting de doelgroepen (diervoedersector). Met name
voor crisissituaties zijn de rollen van LNV en de Voedsel- en Warenautoriteit
(VWA) uitgewerkt.• Sinds 2005 heeft Nederland in EU-verband (via inzet van de Ministeries
van VWS, LNV en de VWA) in een aantal interpretatiekwesties een sturende rol
gespeeld. Een punt van aandacht blijft volgens de VWA de kwaliteit van het
wetgevingstraject in Brussel, dat veelal de oorzaak is voor de interpretatieruimte
in verordeningen.• De indicatoren die in 2005 bestonden voor het nationaal niveau
van voedselveiligheid zijn ook in 2007 nog in gebruik. In de praktijk worden
door het Ministerie van VWS de (gezondheids)risico’s ook als een indicator
van voedselveiligheid gezien. Het Ministerie van LNV heeft een streefwaarde
vastgesteld voor het niveau waarop de hygiëneverordeningen worden nageleefd.Bijlage 1 bevat een overzicht van alle aanbevelingen in de oorspronkelijke
publicatie Voedselveiligheid en diervoeders (Algemene
Rekenkamer, 2005). Ook staan in deze bijlage de reacties die de bewindspersonen
indertijd hebben gegeven.1.3 Conclusies over stand van zaken in 2007De rijksdienst streeft ernaar om efficiënter te werken. Dit leidt
tot de vorming van één LNV-inspectie waarbij inspecties en toezichthouders
die belangrijk zijn voor de diervoedersector fuseren. Een dergelijke efficiëntere,
geïntegreerde manier van werken zou prima kunnen samengaan met professionalisering
van de handhaving. Een efficiënt uitgevoerde handhaving is namelijk gebaseerd
op een brede, geïntegreerde risicoanalyse en op keuzes in de prioritering
van handhavingsactiviteiten die op die risicoanalyse zijn gebaseerd.De Algemene Rekenkamer vindt dat de juiste stappen zijn gezet bij programmatisch
handhaven en beveelt aan hiermee door te gaan. Daarnaast beveelt de Algemene
Rekenkamer aan om daadwerkelijk samen te werken via geïntegreerde controleplannen
en samenwerkingsafspraken. We signaleren in deze terugblik echter ook het
risico dat fusieperikelen en bezuinigingsdoelstellingen het zicht op onderbouwde
keuzes in handhavingsprioriteiten kunnen vertroebelen. Het verdient aanbeveling
die keuzes voor het beleid en de politiek eerst te expliciteren voordat de
ministeries besluiten om te gaan fuseren en bezuinigen.2 TAAK- EN VERANTWOORDELIJKHEIDSVERDELING BIJ TOEZICHT
EN CONTROLEAanbeveling 2005De Algemene Rekenkamer deed in 2005 de ministers van VWS en van LNV de
aanbeveling om aandacht te schenken aan een adequate aansturing van en afstemming
tussen de diverse betrokken controle-instanties. Daarnaast was een aanbeveling
dat er een periodieke evaluatie zou komen van het controle- en toezichtsbeleid
van de verschillende departementen en controle-instanties, en dat deze evaluatie
onderdeel zou uitmaken van de beleidscyclus voor (dier)voedselveiligheid.We deden deze aanbevelingen omdat gebleken was dat de taken en verantwoordelijkheden
van de betrokken controle-instanties nog niet sluitend geregeld waren. Dit
kon leiden tot onduidelijkheden bij overheidsingrijpen in crisissituaties
en tot doublures of juist tot niet-afgedekte gebieden bij controle en toezicht.
De periodieke evaluatie van het controle- en toezichtsbeleid zou inzicht moeten
geven: in hoeverre zijn de aansturing en afstemming van de betrokken controle-instanties
geslaagd?Toezeggingen 2005De minister van LNV zegde toe vanaf 2006 het concept «programmatisch
handhaven» toe te passen op het handhavingsbeleid voor de diervoederregelgeving.
Dit zou onder andere de afstemming tussen de betrokken instanties waarborgen.
Vanaf 2007 zou er meer afstemming moeten komen door EU-verplichtingen
op dit punt. Die afstemming betekende onder andere dat werkafspraken zouden
worden geformaliseerd die bestaan tussen VROM-Inspectie en de VWA, de Douane
en de VWA, en de Algemene Inspectiedienst (AID) en de VWA.Het concept van programmatisch handhaven beschrijven wij in hoofdstuk
3, dat nader ingaat op handhaving en risicoanalyse.2.1 Stand van zaken in 2007Bevindingen 2007Wij constateerden in 2007 dat de samenwerking tussen toezichthoudende
en controlerende diensten is geïntensiveerd. Zo is er een samenwerkingsovereenkomst
tot stand gekomen – zoals in 2005 was toegezegd – tussen de VROM-Inspectie
en de VWA. Ook werkt de VWA samen met de AID in diverse projecten op diervoedergebied.De bewindspersonen zijn een aantal toezeggingen niet nagekomen. Zo zijn
de werkafspraken tussen de AID en de VWA (nog) niet vastgelegd. Deze zouden
in 2006 geformaliseerd worden. Ook de samenwerkingsafspraken tussen de Douane
en de VWA voor diervoeders – voorzien voor eind 2005 – zijn nog
niet geactualiseerd. Dit laatste is uitgesteld vanwege veranderde EU-regelgeving.Het Ministerie van LNV streeft er overigens naar om in de periode tot
en met 2011 de AID, de VWA en de Plantenziektenkundige Dienst (PD) te laten
fuseren tot één LNV-inspectie, zodat door fusie samenwerking
gerealiseerd wordt.Het voedselkwaliteitsbeleid zou volgens de begroting 2007 van het Ministerie
van LNV geëvalueerd worden in het kader van periodieke beleidsdoorlichting
in 2007 (LNV, 2006). Deze evaluatie bleek in december 2007 nog niet te zijn
uitgevoerd. Het ministerie geeft aan dat in overleg met de IRF (Inspectie
der Rijksfinanciën) is besloten dat er op korte termijn gewerkt
wordt aan een beleidsdoorlichting over deze begrotingsartikelen. Het Ministerie
van LNV streeft ernaar om deze doorlichting in het voorjaar van 2008 op te
leveren.Er is een EU-verplichting om de afstemming tussen controle-instanties
beter te waarborgen. Deze verplichting was in 2007 nog niet volledig nagekomen.
De EU-regelgeving verlangt namelijk dat elke lidstaat een meerjarig geïntegreerd
controleplan voor diervoeders opstelt. Dit plan bestaat op dit moment uit
een stapeling van alle plannen van alle inspecties en is weinig geïntegreerd.
Ook is er geen openbare versie voor het publiek en de doelgroep. Voor het
Nationaal Plan diervoeders 2007 (een onderzoeks- en monsternemingsprogramma
voor de diervoedersector) geeft de VWA aan dat het tot nu toe niet mogelijk
is gebleken om de gegevens van andere handhavende diensten zoals de AID tijdig
te ontvangen en in één gezamenlijk rapport te verwerken (VWA,
2007).Conclusies en aanbevelingen 2007De toezeggingen voor beter afgestemde taak- en verantwoordelijkheidsverdeling
bij toezicht en controle zijn niet volledig nagekomen. Zo zijn twee van de
drie toegezegde samenwerkingsafspraken nog niet gerealiseerd, slagen de betrokken
partijen er nog niet in om controlegegevens onderling tijdig aan te leveren,
bestaat een geïntegreerd controleplan nog uit losse plannen, en bestaat
er nog geen afgestemde prioritering in het kader van programmatisch handhaven.Wij vinden dat de juiste stappen zijn gezet bij het programmatisch handhaven
en bevelen aan om hiermee door te gaan. Ook beveelt de Algemene Rekenkamer
aan om de samenwerking daadwerkelijk gestalte te geven door middel van geïntegreerde
controleplannen en samenwerkingsafspraken.3 HANDHAVING EN RISICOANALYSE3.1 Achtergrond van onze aanbeveling uit 2005Aanbeveling 2005De Algemene Rekenkamer heeft aanbevolen om bepaalde onderdelen van de
handhaving te professionaliseren. Volgens ons moet een gezamenlijke, integrale
risicoanalyse stelselmatig deel uitmaken van de beleidscyclus. Wij stelden
vast dat meer inzet gewenst was op de volgende gebieden:• werken met feitelijk vastgestelde en vervolgens na te streven nalevingsniveaus;• werken volgens een prioritering in de handhaving;• inzicht verwerven in hoeverre controles worden gerealiseerd.Het doel van deze aanbeveling was om een doelmatige en doeltreffende handhaving
van de diervoederregelingen te bevorderen via meer inzet op een aantal onderdelen
van handhaving («professionalisering»). Immers, de handhavingsprioriteiten
kunnen niet goed worden gesteld als er geen volledig zicht is op de risico’s
in de handhaving, zoals niet-sluitende controle op mogelijke risicovolle importstromen
of op de verwerking van rest- en afvalstromen.Toezegging 2005De minister van LNV gaf in 2005 aan dat integrale risicoanalyse gewaarborgd
zou worden door het meerjarig geïntegreerd nationaal controleplan, dat
vanaf 2007 verplicht is. De start met het concept «programmatisch
handhaven» in 2006 was een voorbereiding hiervoor. Verder zou het jaarplan
van de VWA de ministeries de mogelijkheid geven om het proces te volgen boven
het niveau van individuele verantwoordelijkheid. Dat jaarplan bevat overall-risicoanalyses en een afweging van handhavingsprioriteiten.3.2 Stand van zaken in 2007Geïntegreerd nationaal controleplanDe EU-verplichting die de waarborging zou worden van integrale risicoanalyse
was in 2007 nog niet volledig nagekomen (zie § 2.1).Programmatisch handhavenHet handhavingsbeleid van de VWA wordt vernieuwd op basis van meer risicogericht
handhaven en meer proportioneel handhaven. Deze vernieuwing van handhaving
wordt vormgegeven volgens het concept «programmatisch handhaven».Belangrijk hiervoor is de ontwikkeling van een «toezichtsarrangement»
voor de diervoedersector. De VWA heeft deze toezichtsarrangementen opgesteld
voor verschillende sectoren, waaronder de diervoedersector. Zij deed dit naar
aanleiding van haar handhavingsvisie uit 2006:Handhaven
met verstand en gevoel (VWA, 2006). In het toezichtsarrangement voor
de diervoedersector moeten de beoogde beleidsprestaties en beleidseffecten
uitgeschreven worden.Wij constateren dat de Ministeries van LNV en van VWS de handhaving van
diervoederregelgeving inderdaad verder ontwikkelen volgens het concept «programmatisch
handhaven». Het beleid is echter nog niet vastgelegd in definitieve
toezichtsarrangementen. Uit de stand van zaken van het concept-toezichtsarrangement
voor de diervoedersector blijkt dat de interventiemix en -strategie
en de nagestreefde nalevingsniveaus nog niet zijn vastgesteld.Verder geeft het Parket-Generaal van het Openbaar Ministerie aan dat het
van het Ministerie van LNV en/of de VWA in de laatste drie jaar geen verzoek
heeft binnengekregen om informatie te verstrekken over de afdoeningen van
strafzaken over diervoederproblematiek.De risicogerichte aanpak van de VWA kan voor een deel gebaseerd worden
op tweedelijnstoezicht (zelfcontrole door de diervoedersector). Voor eind
2007 had de minister van LNV aan de Tweede Kamer toegezegd haar te informeren
over deze toepassing van «Toezicht op Controle». In december 2007
gaf het ministerie aan dat er nog een aantal openstaande punten moest worden
uitgewerkt om arrangementen te kunnen sluiten tussen de VWA en de sector (LNV,
2007a).Spanning tussen risicogerichte aanpak en beschikbare capaciteitHet budget om de diervoederregelgeving te handhaven zat volgens de VWA
aan de ondergrens, gegeven het benodigde toezicht op risico’s. De VWA
heeft aangegeven aan de beleidsdirectie dat bij een goede en volledige controle
van de diervoedersector 1,8 miljoen euro nodig is.Het Ministerie van LNV geeft aan dat de risicogestuurde aanpak leidend
is bij de inzet van capaciteit (de controle-inspanning). Het ministerie merkt
op dat er bij de reguliere handhaving spanning bestaat tussen een risicogerichte
aanpak en de beschikbare capaciteit. Dat de VWA aangeeft dat dit raakt aan
het minimaal aanvaardbare heeft het ministerie vernomen. De inzet van middelen
is volgens het ministerie afhankelijk van de volksgezondheidseisen en politieke
en beleidsmatige prioritering. De VWA zal efficiënter moeten gaan werken
en volgens het ministerie geeft de meerjarenaanpak Handhaven
met verstand en gevoel voldoende aanleiding te denken dat dit mogelijk
is.De financiële problematiek van de VWA is het gevolg van tegenvallende
opbrengsten en taakstellingen. De Ministeries van LNV en van VWS en de VWA
hebben inmiddels met elkaar overeenstemming bereikt over de route waarlangs
de financiële problematiek van de VWA wordt opgelost.Conclusies en aanbevelingen 2007Voor de toegezegde verdere professionalisering van de handhaving (waaronder
de geïntegreerde risicoanalyse) zijn belangrijke stappen gezet, met name
op het gebied van programmatisch handhaven. Het «geïntegreerde»
controleplan is op dit moment echter feitelijk nog weinig geïntegreerd.
Ook ontbreken bij programmatisch handhaven nog de beoogde nalevingsniveaus
en (geëxpliciteerde) keuzes in handhavingsprioriteiten.Ten slotte zijn er bij de overgang naar zelfcontrole door de sector nog
vraagpunten die moeten worden uitgewerkt.De rijksdienst streeft ernaar om efficiënter te werken. Dit leidt
tot de vorming van één LNV-inspectie. Hierbij gaan inspecties
en toezichthouders die voor de diervoedersector belangrijk zijn, fuseren.
Een dergelijke efficiëntere, geïntegreerde manier van werken zou
prima kunnen samengaan met professionalisering van de handhaving. Een efficiënt
uitgevoerde handhaving is namelijk gebaseerd op een brede, geïntegreerde
risicoanalyse en keuzes in de prioritering van handhavingsactiviteiten die
op die risicoanalyse gebaseerd zijn.Wij signaleren in deze terugblik echter het risico dat fusieperikelen
en bezuinigingsdoelstellingen het zicht kunnen vertroebelen op onderbouwde
keuzes in handhavingsprioriteiten. Het verdient aanbeveling die keuzes voor
het beleid en de politiek éérst te expliciteren voordat de ministeries
besluiten om te gaan fuseren en bezuinigen.4 OVERIGE CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN4.1 Achtergrond van onze overige conclusies en aanbevelingen
uit 2005Onze overige conclusies en aanbevelingen uit 2005 hadden betrekking op
de verantwoordelijkheidsverdeling tussen de ministers van VWS en van LNV,
de invloed van internationale regelgeving en de formulering van de doelstellingen
en indicatoren voor voedselveiligheid.Verantwoordelijkheidsverdeling 2005De verantwoordelijkheidsverdeling voor voedselveiligheid was kort voor
de publicatie van het onderzoek in 2005 opnieuw vastgelegd. Deze nieuwe vastlegging
maakte de verantwoordelijkheidsverdeling duidelijker, hoewel de verantwoordelijkheid
nog steeds verdeeld blijft over twee ministers. Het is volgens ons nog onduidelijk
wie eindverantwoordelijk is bij verschil van inzicht over zaken die de gehele
voedselproductieketen betreffen (van primair bedrijf tot levering aan de consument).Invloed internationale regelgeving 2005De kaders voor het nationale beleid voor voedselveiligheid worden grotendeels
gevormd door mondiale en EU-regelgeving. EU-regelgeving (meestal beïnvloed
door de Codex Alimentarius en de World Trade Organisation WTO) bepaalt daardoor
voor het merendeel de nationale normstelling voor voedselveiligheid.Hoewel de normen op zichzelf voldoende expliciet zijn, blijkt in de praktijk
dat geharmoniseerde toepassing van deze normen in de lidstaten niet altijd
even gemakkelijk te realiseren is. In die gevallen is dan geen sprake van
een uniforme waarborging van de voedselveiligheid. Wij vinden het daarom belangrijk
dat de ministers van LNV en van VWS zich blijven inspannen om de handhaving
van het diervoederbeleid in de lidstaten te harmoniseren.Formulering en realisatie doelstellingen 2005De rijksoverheid hanteert voor voedselveiligheid vooral kwalitatieve (normerende)
doelstellingen. De Ministeries van LNV en van VWS werkten eraan om de meetbaarheid
van de effecten van de beleidsinspanningen op het gebied van voedselveiligheid
te verbeteren. Zo is er een prestatie-indicator voor het consumentenvertrouwen
in de voedselveiligheid. Maar voor bijvoorbeeld het doel «handhaving»
(in hoeverre leven diervoederbedrijven en levensmiddelenbedrijven de levensmiddelenwetgeving
na?) en het doel «beheersing van gezondheidseffecten» (in hoeverre
is er sprake van gezondheidsverlies door voedselproblemen?) zouden de ijkpunten
verbeterd kunnen worden.Er is nog geen samenhangend stelsel van indicatoren op basis waarvan een
omvattende uitspraak mogelijk is over het niveau van nationale voedselveiligheid.
Wel wijst recent onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu (RIVM) uit dat ons eten in jaren niet zo veilig is geweest en dat bij
de verschillende voedselincidenten van de laatste jaren de veiligheid niet
in het geding is geweest.4.2 Stand van zaken in 2007In 2007 waren de belangrijkste conclusies over voorgenoemde onderwerpen:• Er zijn geen wijzigingen aangebracht in de verantwoordelijkheidsverdeling.
Het Ministerie van LNV heeft sinds 2005 de verdeling van verantwoordelijkheden
wel verder verduidelijkt voor de doelgroepen (diervoedersector). Met name
voor crisissituaties zijn de rollen van het Ministerie van LNV en de VWA uitgewerkt.• Sinds 2005 heeft Nederland in EU-verband (via inzet van de Ministeries
van VWS en van LNV en de VWA) in een aantal interpretatiekwesties een sturende
rol gespeeld. Een punt van aandacht blijft volgens de VWA de kwaliteit van
het wetgevingstraject in Brussel, dat veelal de oorzaak is voor de interpretatieruimte
in verordeningen.• De indicatoren voor het nationaal niveau van voedselveiligheid
die in 2005 al bestonden, zijn ook in 2007 nog in gebruik. In de praktijk
worden door het Ministerie van VWS de (gezondheids)risico’s ook als
een soort indicator van voedselveiligheid gezien als het gaat om beheersing
van de gezondheidseffecten. Het Ministerie van LNV heeft een streefwaarde
vastgesteld voor het niveau waarop de hygiëneverordeningen worden nageleefd.Verantwoordelijkheidsverdeling 2007Er zijn sinds de publicatie van ons rapport geen wijzigingen aangebracht
in de verantwoordelijkheidsverdeling tussen de Ministeries van VWS en LNV.
Voor zowel het Ministerie van VWS als het Ministerie van LNV is er geen sprake
van onduidelijkheid in de verantwoordelijkheidsverdeling tussen de departementen.Sinds het verschijnen van het rapport is op het gebied van voedselveiligheid
de samenwerking tussen de Ministeries van VWS en van LNV geïntensiveerd.
Met name bij de aansturing van de VWA worden projecten gezamenlijk uitgevoerd
door ambtenaren van beide ministeries. Ook zullen de Ministeries van LNV en
van VWS gezamenlijk de voedingsnota (als kabinetsnota) uitbrengen in het voorjaar
van 2008.Het Ministerie van LNV heeft de verantwoordelijkheidsverdeling verduidelijkt
voor de diervoedersector. Het ging met name om de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen het Ministerie van LNV en andere toezichthouders, zoals de VWA en het
Productschap Diervoeders (PDV). Het ministerie heeft deze laatste verantwoordelijkheidsverdeling
ten aanzien van de diervoederveiligheid, en dan vooral in crisissituaties,
uitgewerkt in het LNV-Beleidsdraaiboek Diervoederveiligheid van februari 2007 (LNV, 2007b). Het doel van dit draaiboek is onder
andere om duidelijkheid te bieden voor het moment van overdracht van VWA naar
LNV.Harmonisatie interpretatieruimte in EU-normen 2007Het Ministerie van LNV geeft aan dat in EU-verband voor de interpretatievraagstukken
correctiemechanismen bestaan. De permanente commissie voor voedselveiligheid,
waarin de lidstaten en de commissie periodiek bijeenkomen, vormt hiervoor
de voornaamste invulling. Ook de inspecties in de lidstaten door de FVO1 hebben een belangrijke uniformerende en harmoniserende
werking, waardoor interpretatieruimte vermindert, aldus het Ministerie van
LNV.Het Ministerie van VWS geeft aan dat Nederland zich zeer actief inzet
om de interpretatie van normen in EU-verband af te stemmen. Een recent voorbeeld
is de nieuwe inzet voor de interpretatie van de «claimsverordening».
Hierbij gaat het om de effecten op de gezondheid die bepaalde voedingswaren
claimen te hebben. De Nederlandse delegatie heeft aan het interpretatiedocument
meegeschreven en het is in concept klaar.Ook de VWA wijst op een recent voorbeeld waarbij de Nederlandse inbreng
in Europees verband heeft geleid tot een interpretatie van de EU-regelgeving
die ook voor Nederland werkbaar is. De permanente commissie heeft de Nederlandse
zienswijze overgenomen voor de handelswijze voor bepaalde binnen de EU verboden
additieven in diervoeders bij export naar buiten de EU. Een punt
van aandacht blijft volgens de VWA de kwaliteit van het wetgevingstraject
in Brussel, dat veelal de oorzaak is voor de interpretatieruimte in verordeningen.Kwantificering beoogde beleidseffecten 2007De bevindingen vallen uiteen in (a) indicatoren voor het nationale niveau
en (b) indicatoren op het niveau van de diervoedersector.(a) Indicatoren voor een nationaal niveau van voedselveiligheidBeide ministeries vinden het een ingewikkelde en moeilijk uitvoerbare
zaak om beleidseffecten en indicatoren voor een nationaal niveau van voedselveiligheid
te kwantificeren. Dit geven de bewindspersonen ook als reactie op het onderzoek
in 2005. De in 2005 bestaande indicatoren voor het nationaal niveau van voedselveiligheid
zijn anno 2007 nog steeds in gebruik:• aantallen voedselinfecties gerelateerd aan campylobacter- en salmonellabesmettingen
(begroting VWS);• perceptie van de voedselveiligheidssituatie door consumenten, gebaseerd
op de jaarlijkse VWA-monitor voedselveiligheid (begroting LNV).Andere indicatoren dan die in de rijksbegroting genoemd worden, zijn niet
ontwikkeld. Zo is het DALY’s-systeem – opgezet door het RIVM,
gepubliceerd in 2004 in Ons eten gemeten –
nog steeds het actuele model waarmee VWS de gezondheidsschade in beeld brengt
die veroorzaakt wordt door voedselonveiligheid in Nederland (RIVM, 2004).1 De voedselveiligheid in Nederland is volgens VWS relatief
zo goed dat er eigenlijk vrijwel geen gezondheidsschade is. In 2008 zal het
RIVM met een nieuw rapport komen over voedselveiligheid.De eisen voor het nagestreefde voedselveiligheidsniveau zijn vooral Europees
ingebed, waarbij het doel is de consument maximaal te beschermen. Het algemene
principe is dus dat geen enkele overschrijding van voedselveiligheidsnormen
wordt toegestaan.(b) Indicatoren voor nagestreefde nalevingsniveaus diervoedersectorDe Ministeries van LNV en van VWS sturen sinds het Rekenkamerrapport de
VWA aan met behulp van toezichtsarrangementen die nog in ontwikkeling zijn.
Hierin moeten de beoogde beleidsprestaties en beleidseffecten uitgeschreven
worden. De VWA stelt deze toezichtsarrangementen op voor allerlei sectoren,
waaronder de diervoedersector. Dat doet de VWA naar aanleiding van haar handhavingsvisie
uit 2006, Handhaven met verstand en gevoel (VWA,
2006). De daadwerkelijke uitwerking in definitieve toezichtsarrangementen
is nog niet afgerond. Uit de stand van zaken van het concept-toezichtsarrangement
voor de diervoedersector blijkt dat de interventiemix en -strategie en nagestreefde
nalevingsniveaus nog niet zijn vastgesteld.2
Zie voor de toezichtsarrangementen ook de eerdere hoofdstukken van dit rapport.Voor bepaalde deelterreinen bestaan wel vastgestelde streefwaarden. Bijvoorbeeld
voor het «hygiënepakket»: de productie van voedsel conform
(EU-)hygiëneverordeningen. Hiervoor was de streefwaarde voor het nalevingsniveau
in het jaar 2006 90% (LNV, 2007c).Conclusies en aanbevelingenVerantwoordelijkheidsverdeling verduidelijktMet de geïntensiveerde samenwerking tussen de Ministeries van VWS
en van LNV zal een eventueel verschil van inzicht over zaken die de gehele voedselproductieketen betreffen eerder aan het licht komen en besproken
kunnen worden. Het is een positief punt dat de verdeling van verantwoordelijkheden
verduidelijkt is voor de diervoedersector.Harmonisatie: goede inzet door NederlandEenduidige interpretatie van Europese regelgeving door de lidstaten op
het gebied van voedselveiligheid blijft een punt van aandacht. Wij hebben
geen dekkend beeld van de inzet, maar we hebben wel aansprekende voorbeelden
van de Nederlandse inzet voorgelegd gekregen.Kwantificering beleidseffecten moet meer worden opgepaktDe gezamenlijke aanpak door de Ministeries van LNV en van VWS om te komen
tot meer meetbare nationale doelstellingen voor voedselveiligheid is nog niet
echt van de grond gekomen. Op het deelniveau van de diervoedersector werkt
de VWA wel (onder toezicht van LNV en VWS) aan risicogebaseerde vaststelling
van beleidsprestaties en beleidseffecten. Wij bevelen aan om in ieder geval
onderzocht te hebben of er niet meer mogelijk is voor het formuleren van de
nationale kwantificering van beleidseffecten.5 REACTIE MINISTERS EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER5.1 Reactie ministersDe minister van LNV heeft op 18 maart 2008 mede namens de ministers van
VWS en van Justitie gereageerd op ons rapport.De volledige tekst van de brief staat op www.rekenkamer.nl.De minister geeft in haar reactie aan dat de ingezette lijn van programmatisch
handhaven zal worden voortgezet en zij deelt de conclusie van de Algemene
Rekenkamer dat de uitkomsten hiervan niet mogen worden vertroebeld door fusieperikelen
en bezuinigingsprioriteiten.De minister geeft verder aan dat de noodzaak om te komen tot formalisering
van de afspraken tussen VWA en AID is ingehaald door de beoogde fusie van
onder andere deze organisaties.Over de verdere professionalisering van de handhaving merkt de minister
op dat Nederland zijn eerste meerjarig geïntegreerd controleplan op tijd
heeft aangeleverd aan de Europese Commissie, maar zij erkent dat de feitelijke
integratie van de controleplannen nog dient te worden verbeterd. Ze verwacht
dat de fusie van de controlerende instanties tot één LNV-inspectie
hieraan bijdraagt. Op het vlak van diervoedercontroles wordt beoogd vóór
2009 een geïntegreerd jaarplan op te stellen. Het blijft haar voornemen
om het meerjarig geïntegreerd controleplan openbaar te maken.In de in 2008 nog aan te passen concept-toezichtsarrangementen, waaronder
die voor diervoedercontroles, zal een gewenst nalevingsniveau worden opgenomen.
In samenhang met de thans geconstateerde nalevingsniveaus moet dit volgens
de minister leiden tot vaststelling van de juiste interventiestrategie en
bijbehorende interventiemix.Over de kwaliteit van het Europese wetgevingstraject merkt de minister
op dat het hier gaat om een complex en met politieke krachten omgeven besluitvormingsproces.
Zij herhaalt dat daar waar interpretatieverschillen ontstaan die van belang
zijn voor Nederland, hierover afstemming zal worden gezocht met de Europese
Commissie en de 26 EU-lidstaten.5.2 Nawoord Algemene RekenkamerDe reactie van de bewindspersonen van LNV, VWS en Justitie geeft ons om
twee redenen aanleiding tot zorg.Ten eerste worden nu toezeggingen die al in 2007 gerealiseerd hadden moeten
zijn – met name het feitelijke meerjarig controleplan en de formalisering
van samenwerking van de VWA en de AID – uitgesteld tot 2009 of nog later.
Zo is volgens de planning de fusie van VWA, AID en Plantenziektenkundige Dienst
pas in 2011 een feit.Ten tweede is de volgorde van de toegezegde acties van belang. Wij willen
de bewindslieden meegeven eerst zorgvuldig vast te stellen welke gewenste
nalevingsniveaus en bijbehorende interventiestrategie men nastreeft, om pas
daarna bezuinigingsprioriteiten te bepalen. De ministers lijken echter voor
de omgekeerde volgorde te hebben gekozen.BIJLAGE 1Overzicht aanbevelingen en reacties oorspronkelijke rapport
2005ConclusiesAanbevelingenReacties bewindspersonenDe verantwoordelijkheidsverdeling
tussen de Ministeries van VWS en LNV voor het voedselveiligheidsterrein is
in mei 2005 opnieuw vastgelegd. Daarmee is sprake van een verbetering, in
de zin dat de verantwoordelijkheden nu trans- paranter zijn dan in de periode
daarvoor. De verantwoordelijkheid ligt echter nog steeds bij twee ministers.
Bij verschil van inzicht over zaken die de gehele voedsel- productieketen
betreffen, is onduidelijk wie eindverantwoordelijk is. De ministers
van VWS en LNV vinden dat er geen onduidelijkheid bestaat over verantwoordelijkheden.
De minister van VWS is verantwoordelijk voor de (volksgezondheids)normen voor
levens- middelen. De minister van LNV is verantwoordelijk voor eventuele maatregelen
(bijvoorbeeld in de diervoedersector) om aan deze normen te voldoen. Hierover
kan volgens de minister van VWS nimmer verschil van inzicht ontstaan. De minister
van Justitie benadrukt het belang van de onafhankelijke positie van de VWA,
met name waar de verantwoordelijkheid van de minister van LNV in het geding
is.De rijksoverheid geeft op dit moment vooral
met rol- en procesdoelstellingen invulling aan het nationale beleid voor voedselveiligheid.
Het gaat hierbij vaak om kwalitatieve (normerende) doelstellingen. Het meten van het niveau van nationale voedselveiligheid als
uitkomst van beleidsinspanningen is daardoor lastig. Ga gezamenlijk verder met het kwantificeren van de beoogde beleidseffecten
en ontwikkel daarbij meer indicatoren en meetmethoden om voedselveiligheid
te meten. De minister
van LNV zal de komende jaren onder- zoeken of er meer indicatoren en meetmethoden
te ontwikkelen zijn waarmee beleidseffecten voor voedselveiligheid kunnen
worden gekwantificeerd. De minister van VWS zal zich blijven inspannen om
met zoveel mogelijk kwantitatieve deelparameters zijn inzicht in het niveau
van de voedselveiligheid te behouden en zo mogelijk kwantitatief te beschrijven. In de praktijk blijkt dat binnen de EU
geharmoniseerde normen soms ruimte laten voor interpretatie, waardoor in de
lidstaten toch verschillend wordt opgetreden. In die gevallen is er dus geen
sprake van een uniforme waarborging van de voedselveiligheid. De ministers
van LNV en VWS onderkennen het probleem. Zij geven aan dat Nederland zich
in EU-verband actief inzet om de interpretatie van normen af te stemmen. Nederland
is hiervoor wel afhankelijk van de inzet van de 24 andere EU-lidstaten.De taken en verantwoordelijkheden op het
terrein van toezicht en controle op diervoeder zijn nog niet op sluitende
wijze verdeeld tussen de controlerende overheidsinstanties. Besteed aandacht aan adequate afstemming
van de risicoanalyses van de betrokken instanties (met name VWA, AID, Douane,
VROM-Inspectie, Openbaar Ministerie), aan de onderlinge taakverdeling en aan
de vastlegging van controlebevindingen. Zorg ervoor dat periodieke evaluatie
van het controle- en toezichtsbeleid van de verschillende departementen en
controle-instanties onderdeel gaat vormen van de beleidscyclus voor (dier)voed-
selveiligheid. Minister van LNV: voorkom doublures in de uitvoering van het
controlewerk door op korte termijn de samenwerkingsover- eenkomst tussen VWA
en AID vast te stellen.Het Ministerie van LNV zal vanaf 2006 het concept «programmatisch
handhaven» toepassen op het handhavingsbeleid voor de diervoederregelge-
ving. Verder is per 2007 meer afstemming gewaarborgd door EU-verplichtingen
op dit punt. De minister van LNV wil de werkafspraken tussen VWA en AID vóór
begin 2006 formaliseren in een samenwerkingsovereenkomst. Ook is een samen-
werkingsovereenkomst in de maak tussen de VROM-Inspectie en de VWA. De verouderde
afspraken tussen LNV en de Douane worden geactualiseerd. Volgens de minister
van VWS zal het toezicht op de naleving van de Warenwet op termijn uitsluitend
worden uitgeoefend door de VWA, zodat geen sprake meer is van versnippering.
De regie van de afstemming tussen VWA, Douane en OM is volgens de minister
een taak van de VWA. De instanties die verantwoordelijk
zijn voor de handhaving van de diervoederregelingen stellen hun eigen risicoanalyses
op. Daarmee is echter nog geen sprake van een periodieke risicoanalyse die
het gehele beleidsterrein afdekt, omdat de verschillende analyses nog niet
worden geïntegreerd. Voor een complex beleidsterrein zoals de dier- voedersector
is dat wel van belang. Zorg voor totstandkoming van een gezamenlijke, integrale risicoanalyse op
(of eigenlijk beter nog, boven) het niveau van de verantwoordelijke departementen
(VWS en LNV). Om dit te bevorderen: zorg ervoor dat de handha- vingsgegevens
van de controle-instanties in de toekomst op een meer uniforme wijze tot stand
komen en geïntegreerd/geanalyseerd worden. Integrale risicoanalyse wordt vanaf 2007 gewaar-
borgd door het meerjarig nationaal controleplan, schrijft de minister van
LNV. In 2006 worden hiervoor door toepassing van «programmatisch handhaven»
voorbereidingen getroffen. De minister van VWS ziet een centrale rol weggelegd
voor de VWA: deze dienst gebruikt alle beschikbare handhavingsgegevens. De overall«risicoanalyse en de afweging van prioriteiten
worden neergelegd in het jaarplan van de VWA, vastgesteld door de Ministeries
van VWS en LNV. Daarin ligt voor beide ministeries de mogelijkheid om boven
het niveau van hun individuele verantwoordelijkheid gezamenlijk dit proces
te volgen.Door voortgaande ontwikkelingen in wetgeving
(zowel bij de EU als in het nationale beleid) en door verschuiving van de
toezichtstaken (van Productschap Diervoeder naar VWA) staat de aanpak van
de handhaving van het diervoederbeleid nog in de startblokken. Sommige elementen
van de handhaving voldoen daardoor nog niet: het werken met vast- gestelde
niveaus van beoogde naleving, het werken volgens op risicoanalyses gebaseerde
handhavingsprioriteiten, het beschikken over inzicht in de realisatie van
controles. Zorg ervoor dat –
in combinatie met de eerder- genoemde integrale risicoanalyse – de feitelijk
vast te stellen nalevingsniveaus gestalte krijgen. Zonder zicht op de «witte
vlekken» (risico’s) in de handhaving, zoals niet-sluitende controle
op mogelijk risicovolle importstromen of op de verwerking van rest- en afvalstromen,
kunnen de handhavingsprioriteiten niet goed gesteld worden. De minister van LNV vindt dat er nu al veel verbeteringen
zijn te constateren: het toezicht op de diervoederregelgeving wordt direct
aangestuurd, het toezicht en de handhaving is geïnten- siveerd en gebaseerd
op een risicoanalyse van de VWA. Er wordt bovendien gewerkt aan verdere verbetering
en professionalisering van de hand- having. De minister van VWS geeft aan
dat de VWA inmiddels een traject heeft ingezet van resultaatsturing. Dit betekent
dat er meer aan- dacht zal uitgaan naar risicoanalyse en meten van effecten
van handhaving. De minister van Justitie onderschrijft de noodzaak van het
in kaart bren- gen van «witte vlekken» in toezicht, controle en
handhaving. Hij is tegen invoering van zelfcontrole in de diervoedersector
omdat dit ertoe kan leiden dat relevante informatie niet meer bij het OM terechtkomt.
Ook vindt hij dat de diervoedersector zich niet leent voor toepassing van
gedoogbeleid.BIJLAGE 2Gebruikte afkortingenAIDAlgemene Inspectiedienst DALY’sDisability Adjusted Life Years EUEuropese Unie FVOFood and Veterinary Office IRFInspectie der Rijksfinanciën LNV(Ministerie van) Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit OMOpenbaar MinisteriePDPlantenziektenkundige Dienst PDVProductschap Diervoeders RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en MilieuVROM(Ministerie van) Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer WTOWorld Trade Organisation VWAVoedsel- en Warenautoriteit VWS(Ministerie van) Volksgezondheid, Welzijn en
SportLITERATUURAlgemene Rekenkamer (2005). Voedselveiligheid en diervoeders,
Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 400, nrs. 1–2.Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (2006).Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2007, memorie
van toelichting, september 2006, blz. 6.Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (2007a). Brief van de minister van LNV over voedselveiligheid, Tweede Kamer,
vergaderjaar 2007–2008, 26 991, nr. 159, blz. 2.Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (2007b).LNV-beleidsdraaiboek diervoederveiligheid, versie 01.a, Den Haag,
februari 2007.Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (2007c).Jaarverslag 2006, Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 31 031
XIV, nr. 1, blz. 79.Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (2004). Ons eten gemeten, Gezonde voeding en veilig voedsel in Nederland,
Bilthoven, 2004.Voedsel en Waren Autoriteit (2006). Handhaven met verstand
en gevoel, Den Haag (juni 2006).Voedsel en Waren Autoriteit (2007). Nationaal Plan
diervoeders 2007, onderzoek naar ongewenste stoffen en verboden materialen
in diervoeders, Den Haag, januari 2007.XNoot1FVO = Food and Veterinary Office, toezichthoudend onderdeel van de Europese
Commissie.XNoot1DALY= Disability Adjusted Life Years, een maat die de effecten op ziekte
en sterfte tezamen neemt en onderling weegt. Met deze maat worden ook de gevolgen
in beeld gebracht van gezondheidsverlies door te weinig bewegen of ongezonde
eetgewoonten door het RIVM.XNoot2Stand oktober 2007, interne informatie LNV-VWA. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30400-9.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl