Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 15 november 2011, inzake Suriname
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2011-2012
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 20 361
 
 Suriname
 
 
 Nr. 150
 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
 Vastgesteld 
		14 december 2011
 
 
 
 
 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1Samenstelling: Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Timmermans (PvdA), Ormel (CDA), Ferrier (CDA), Haverkamp (CDA), Eijsink (PvdA), ondervoorzitter, Irrgang (SP), De Roon (PVV), Voordewind (ChristenUnie), Pechtold (D66), voorzitter, Ten Broeke (VVD), Thieme (PvdD), Peters (GroenLinks), Kortenoeven (PVV), Bosman (VVD), Dikkers (PvdA), El Fassed (GroenLinks), Hachchi (D66), Dijkhoff (VVD) en Driessen (PVV).Plv. leden: Van Raak (SP), Dijkgraaf (SGP), Samsom (PvdA), Bruins Slot (CDA), Çörüz (CDA), Knops (CDA), Arib (PvdA), Jasper van Dijk (SP), De Mos (PVV), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Schouw (D66), Hennis-Plasschaert (VVD), Ouwehand (PvdD), Sap (GroenLinks), Wilders (PVV), Leegte (VVD), Heijnen (PvdA), Braakhuis (GroenLinks), Van Veldhoven (D66), Taverne (VVD), Bontes (PVV), Mulder (VVD) en Recourt (PvdA). heeft op 15 november 2011 overleg gevoerd met
				minister Rosenthal van Buitenlandse Zaken en staatssecretaris Knapen van
				Buitenlandse Zaken over:
 
 
 –
 
 de brief van de minister van Buitenlandse
					 Zaken d.d. 26 augustus 2011 over de Toezegging gedaan tijdens de
					 begrotingsbehandeling 2010 inzake de relatie Nederland-Suriname en de stand van
					 zaken met betrekking tot de Toescheidingsovereenkomst (
 
 20 361,
					 nr. 147
 
 );
 
 
 
 –
 
 de brief van de staatssecretaris van
					 Buitenlandse Zaken d.d. 4 november 2011 inzake de Besteding van ODA-middelen
					 in Suriname (
 
 20 361, nr. 148
 
 ).
 
 
 
 Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd
				woordelijk verslag uit.
 
 
 
 
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor
			 Buitenlandse Zaken,
 
 Albayrak
 
 
 
 De griffier van de vaste commissie voor
			 Buitenlandse Zaken,
 
 Van Toor
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voorzitter: Albayrak
 
 
 Griffier: Van Toor
 
 
 Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Albayrak, Van
				Bommel, Bontes, Ten Broeke, Ferrier en Pechtold,
 en minister Rosenthal en staatssecretaris Knapen van Buitenlandse
				Zaken, die vergezeld zijn van enkele ambtenaren van hun ministerie.
 De voorzitter: Welkom bij dit
				algemeen overleg. De spreektijden in eerste termijn bedragen vijf minuten per
				fractie.
 
 De heer Bontes (PVV): Voorzitter.
				 Ontwikkelingshulp is een van de punten op de agenda. Als je daar in duikt, zie
				 je dat Nederland sinds de onafhankelijkheid van Suriname 1,6 mld. aan
				 ontwikkelingshulp heeft gegeven. Als ik dan zie dat 15,5%, bijna 16% van de
				 Surinamers het met $1,25 per dag moet doen, vraag ik mij af waar die 1,6 mld.
				 aan ontwikkelingshulp gebleven is. Misschien wil de minister daar iets over
				 zeggen.
 Suriname is nog steeds een doorvoerland voor wapens en drugs.
				 Dat kan ook niet anders als je president een veroordeeld drugsbaron is en zich
				 volgens recente informatie nog steeds bezighoudt met drugs. Zijn zoon Dino
				 Bouterse, die betrokken zou zijn geweest bij drugshandel en wapensmokkel, heeft
				 een topfunctie bij de inlichtingendienst. Daarnaast is er een directeur
				 nationale veiligheid die bekendstaat als «de beul». Hij is commandant geweest
				 van de zuidelijke troepen maar heeft nu dus ook een topfunctie. Dat is dus ook
				 weer een dubieus figuur. De president van Suriname, de heer Bouterse, wil zich
				 richten op de Zuid-Amerikaanse landen en het Caraïbisch gebied, dus op Chávez
				 en op de FARC, waarmee hij handel drijft en waarmee hij probeert banden te
				 onderhouden. Chávez noemt Bouterse zelfs een broer en riep het Surinaamse volk
				 op tot unanieme steun voor Bouterse. Dat is de rol van Chávez hierin. De rol
				 van Chávez ten opzichte van Fidel Castro en holocaustontkenner Ahmadinejad is
				 algemeen bekend. Het is al met al een zorgelijke situatie.
 Ook zorgelijk is dat Suriname sinds 1996 lid is van de OIC
				 (Organisation for Islamic Cooperation). Op basis van de sharia wil men de
				 grondwet invoeren. Mensenrechten waarborgen op basis van de sharia is een heel
				 slechte optie. De OIC is niet een koers die Nederland wil varen met
				 Suriname.
 Het is verontrustend dat het Surinaamse parlementslid Asabina
				 heeft gezegd dat homoseksualiteit met wortel en tak moet worden uitgeroeid. Hij
				 spreekt van «zieke mensen». Dergelijke taal wordt daar in het parlement
				 gebezigd. De zwager van Bouterse is benoemd tot consul-generaal van Suriname in
				 Amsterdam. Dat gaat allemaal maar lekker door. Dat zegt ook wat over respect
				 voor Nederland. Bouterse zelf frustreert het decemberonderzoek. Hij voert zo
				 veel mogelijk zijn eigen proces en heeft de beveiliging van de rechters
				 wegbezuinigd. Ook intervenieert Bouterse in het onderwijs. De directeur van het
				 onderwijs wordt beknot in zijn visie. Literatuur waarin de decembermoorden
				 worden bekritiseerd, wordt aangepakt en moet worden herschreven. Er vinden daar
				 een soort Russische toestanden plaats.
 De Surinaamse vertegenwoordiger in Parijs, Harvey Naarendorp,
				 is ook weer een oud-adviseur van Bouterse. Hij staat ook op de verdachtenlijst
				 van de decembermoorden. Hij heeft gezegd niet veel op te hebben met Nederland
				 en Nederland niet serieus te nemen. Dat zegt hij gewoon in de media en het
				 blijkt ook wel uit zijn benoeming. Ook was Nederland niet welkom bij de
				 inauguratie van Bouterse, maar dat is een oud feit.
 Samenvattend is Suriname aan het afglijden. Het is een OIC-land
				 en een doorvoerland voor drugs en wapens. Je kunt concluderen dat Suriname is
				 afgegleden tot de status van een bananenrepubliek. Bouterse is niet welkom in
				 Nederland, behalve om zijn straf uit te zitten. Namens de PVV-fractie roep ik
				 de minister op om onze ambassadeur terug te halen uit Suriname en om per heden
				 geen cent ontwikkelingshulp meer aan dit land te geven. Wij moeten geen
				 OIC-landen sponsoren. Dat is sowieso not done. Wij moeten de invoering van de
				 sharia in een land niet faciliteren. Het is een doorvoerland voor wapens en
				 drugs, dus stop direct met alle ontwikkelingshulp; geen cent meer er
				 naartoe!
 
 De heer Pechtold (D66): De
				PVV-fractie steekt hier een litanie af over het land Suriname. Ik kan die voor
				een deel volgen, want er is een hoop mis. De vervolgstappen die de PVV-fractie
				nu voorstelt betreffen het stilzetten van alle betrekkingen met dat land, ook
				diplomatiek door de ambassadeur terug te trekken. Ik kan dan nog wel een
				lijstje landen noemen waaruit wij onze ambassadeurs moeten terughalen, maar dan
				trekken wij ons hier terug achter de dijken. Is de heer Bontes zich ervan
				bewust dat niet iedere Surinamer datgene steunt wat er in Suriname gebeurt? Is
				hij zich ervan bewust dat er historische banden zijn met dat land, ook van een
				hoop Nederlanders, en dat de Nederlandse regering er dus verantwoordelijk voor
				is dat wij, op welke manier dan ook, hoe moeilijk dan ook, trachten er samen
				uit te komen?
 De heer Bontes (PVV): Ik zal ingaan
				op de zalvende woorden van de heer Pechtold ...
 De heer Pechtold (D66): Voorzitter,
				ik bejegen de heer Bontes normaal. Mag ik hem vragen wat hij bedoelde met «de
				zalvende woorden»? Er was niets zalvends aan mijn tekst.
 De heer Bontes (PVV): Dat vond ik
				wel, voorzitter. Ik heb alle respect voor de Surinamers in Nederland die er het
				beste van maken. Het gaat mij om het regime in Suriname, maar ook om het deel
				van de bevolking dat voor Bouterse heeft gekozen. Er was een hosannastemming,
				iedereen was blij, want ze hadden voor Bouterse gekozen. Dan is het
				prijskaartje dat daaraan hangt, dat er geen banden meer zijn met Nederland.
				Nogmaals, ik vind het perfect dat er Surinamers zijn die er hier het beste van
				maken. Daar heb ik geen enkel probleem mee.
 De heer Pechtold (D66): Stel nu dat
				de hele wereld mij kwalijk zou nemen dat een deel van Nederland Wilders aan de
				macht heeft geholpen, dat de wereld zou zeggen: weet je wat, omdat hier een
				regering zit die zich laat steunen door de heer Wilders, zeggen wij alle
				betrekkingen met Nederland op en dat nemen wij iedereen kwalijk. Is dat
				democratie? Moet ik mij dan, omdat ik op dit moment niet de meerderheid heb,
				laten gebeuren dat de rest van de wereld ons de rug toekeert? Draai de zaak
				eens om, mijnheer Bontes, en reageer daar eens op.
 De heer Bontes (PVV): De heer
				Pechtold weet net zo goed als ik dat je zaken doet met de regering van een land
				en niet met de bevolking. Het gaat om de regering van Suriname. Het gaat om
				Bouterse. Mijn fractie vindt dat er met die regering geen zaken meer moeten
				worden gedaan en dat de ontwikkelingshulp direct moet worden gestopt. Dat
				laatste zegt Suriname zelf ook. De Surinaamse minister van Buitenlandse Zaken
				heeft woordelijk gezegd dat het stoppen van ontwikkelingshulp het land dwingt
				om de handen uit de mouwen te steken. Hij heeft gezegd dat het ze geen
				ontwikkeling heeft gebracht, maar dat het een afhankelijkheidshulp werd. Dan
				ben je toch knettergek als je zo'n land nog geld gaat geven?
 De heer Van Bommel (SP): Ik vraag mij
				af of de heer Bontes de brief van het kabinet wel heeft gelezen. Daarin staat
				heel duidelijk dat de Nederlandse regering weliswaar de uitslag van de
				democratische verkiezingen respecteert, maar dat de Surinaamse regering wordt
				beoordeeld op beleidsdaden en beleidsvoornemens en dat er verder een zakelijke
				en betrokken relatie komt. De Nederlandse regering neemt dus afstand van de
				regering van Suriname, maar de relatie die er is met instanties in Suriname,
				via twinningprojecten en op allerlei andere manieren, wordt wel in stand
				gehouden. Heeft de heer Bontes die brief wel gelezen?
 De heer Bontes (PVV): Jazeker heb ik
				de brief gelezen. Het baart mij zorgen. Ook homofobie en andere punten die ik
				heb genoemd, komen erin terug. De heer Van Bommel heeft zelf gezegd dat
				Suriname op zijn daden wordt beoordeeld. Nou, die daden zijn niet naar
				tevredenheid van de PVV-fractie. Daarom zeggen wij dat Bouterse alleen welkom
				is om zijn straf uit te zitten en dat er per heden geen cent meer naar het land
				toe mag, los van wat er ons in de toekomst nog te wachten staat. Wij moeten per
				direct stoppen met de ontwikkelingshulp. Het land geeft dat zelf ook aan. Wij
				willen geen OIC-landen faciliteren, mijnheer Van Bommel. Ik weet dat u dat wel
				wilt.
 De heer Van Bommel (SP): Met
				betrekking tot het beleid aangaande homoseksuelen heeft de regering juist
				gezegd steun te geven aan een project dat moet bijdragen aan de acceptatie van
				homoseksualiteit. De regering zit dus zelfs op uw lijn inzake het stimuleren
				van Suriname om te komen tot acceptatie van homoseksualiteit. Als de heer
				Bontes de ambassadeur uit Suriname terugtrekt, moet hij zich realiseren dat hij
				in Suriname ook helemaal niets meer kan betekenen voor Nederlanders die naar
				Suriname gaan. Dat is ook een reden waarom de ambassadeur daar zit. Ten slotte
				heeft de heer Bontes gezegd dat hij geen ambassadeur wil in een land dat lid is
				van de OIC. Wil hij dan alle ambassadeurs uit alle 57 lidstaten van die
				organisatie terugtrekken? Dat kan hij toch niet menen? Bovendien heb ik nog
				geen Surinamer gehoord die voor het invoeren van de sharia in Suriname is. Als
				de heer Bontes die geluiden wel heeft gehoord, hoor ik graag van wie.
 De heer Bontes (PVV): Dat is
				natuurlijk een onzinvraag van de heer Van Bommel en dat weet hij zelf gelukkig
				ook wel. Ik kan hem op één punt geruststellen. Als hij alle ambassadeurs in
				OIC-landen wil terugtrekken, vindt hij de PVV-fractie aan zijn zijde want dat
				zou zij best willen.
 
 De voorzitter: Mijnheer Bontes,
				 onzinvragen bestaan niet. De vragen worden gesteld en daarop wordt antwoord
				 gegeven. Dat is het gebruik in dit huis. Ik vraag alle woordvoerders om zo veel
				 mogelijk concrete antwoorden op concrete vragen te geven.
 Mevrouw Ferrier wil ook een vraag stellen.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Nee
				voorzitter, mijn punt is al aan de orde gesteld. Ik voel mij niet verplicht om
				de taak van de regering over te nemen en de heer Bontes te wijzen op wat er
				allemaal in de brief staat, bijvoorbeeld ten aanzien van
				ontwikkelingssamenwerking. Die relatie is allang afgebouwd.
 De voorzitter: U hoeft hier niet op
				te reageren, mijnheer Bontes. Was u bijna klaar met uw inbreng?
 De heer Bontes (PVV): Ik ben bijna
				klaar, voorzitter. De ontwikkelingshulp moet per direct worden gestopt en moet
				niet worden afgebouwd. Per direct geen cent meer ernaartoe. De lijn van de
				regering in de brief is dat het regime daar wordt beoordeeld op zijn
				inspanningen, daden en resultaten. Dit zijn niet de resultaten waarop de
				PVV-fractie zit te wachten, dus de brief voldoet niet aan hetgeen wij wensen.
				Daardoor zetten wij een stap verder door te zeggen dat de betrekkingen moeten
				worden verbroken, dat onze ambassadeur moet worden teruggehaald en dat de
				ontwikkelingshulp per direct moet worden gestopt. Dat staat niet in de brief,
				maar dat is wel wat ik vraag. Dat lijkt mij helder.
 De voorzitter: Hartstikke helder. De
				heer Van Bommel krijgt het woord voor zijn inbreng in eerste termijn.
 
 De heer Van Bommel (SP):
				 Voorzitter. De regering stelt in haar brief dat de relatie tussen Nederland en
				 Suriname zakelijk en betrokken moet zijn en dat de Surinaamse regering wordt
				 beoordeeld op het beleid van benoemingen en beleidsdaden. De regering stelt
				 voor om te komen tot een vermaatschappelijking van het beleid. Ik kan het met
				 deze uitgangspunten eens zijn, maar krijg graag een nadere uitleg van het
				 begrip vermaatschappelijking. Wat wordt daarmee in de praktijk bedoeld?
 Nederland en Suriname hebben een lange geschiedenis samen. Die
				 geschiedenis is niet opgehouden in 1975, bijna 36 jaar geleden, toen in
				 Suriname onafhankelijkheid werd bereikt. Na de onafhankelijkheidsverklaring
				 kwam er een verdragsrelatie en kwamen er verdragsmiddelen. Nederland zou
				 Suriname helpen bij de ontwikkeling. Dat is ook gebeurd, wat onder meer blijkt
				 uit het rapport van het IMF met betrekking tot ontwikkelingshulp. Die
				 verdragsmiddelen zijn nu vrijwel besteed. Er is nog een klein restantje maar
				 98% is besteed en de ontwikkelingsrelatie komt ten einde. Streeft de regering
				 ernaar om een nieuw verdrag te sluiten met Suriname? Dat gaan wij ook doen met
				 Indonesië. In zo'n verdrag zou de bijzondere relatie tussen Nederland en
				 Suriname heel goed tot uitdrukking kunnen komen. Suriname zal voor Nederland
				 nooit een gewoon buitenland zijn. In dat verdrag kan dan ook worden geregeld
				 dat er een beleid komt ten aanzien van de diaspora, dus de Surinamers die
				 buiten Suriname leven, een groot deel ervan in Nederland. Daardoor zou sprake
				 kunnen zijn van een beter georganiseerde uitwisseling van studenten,
				 wetenschappers en deskundigen. Dan kunnen wij de Surinaams-Nederlandse
				 voetballers, de voetbaltalenten die hier voor het Nederlands elftal uitkomen,
				 ook in Suriname een kans gunnen. Die wens is groot.
 De dekolonisatie van Suriname ging gepaard met problemen; daar
				 hoeven wij niet omheen te draaien. Er is veel fout gegaan. Nadat een groot deel
				 van de Surinaamse bevolking naar Nederland kwam, was er begin jaren tachtig een
				 militaire coup, waren er in 1982 decembermoorden, kwamen er een binnenlandse
				 oorlog en een telefooncoup en kwam uiteindelijk de voormalig legerleider als
				 president aan het roer van de staat Suriname. Nederland heeft bij tal van
				 gebeurtenissen een nooit volledig opgehelderde rol gespeeld. De stukken over de
				 rol van Nederland bij de coup blijven tot 2 060 in de kluis. Belangrijke
				 documenten over de plannen om in 1986 Nederlandse militairen een inval in
				 Suriname te laten plegen, blijven geheim. Waarom blijven al deze belangrijke
				 stukken uit de Nederlands-Surinaamse geschiedenis geheim? Wat heeft de
				 Nederlandse regering te verbergen?
 Laat ik een voorbeeld geven. Mijn vragen over de Nederlandse
				 betrokkenheid bij de geplande inval in Suriname in 1986 zijn een week geleden
				 beantwoord, maar hebben een jaar op beantwoording moeten wachten. Nog steeds
				 blijven stukken met betrekking tot die plannen geheim. In de antwoorden staat
				 dat de plannen de fase van besluitvorming nooit hebben bereikt. Het is maar hoe
				 je het bekijkt. Ik heb gesproken met een Nederlandse militair die in 1986 in
				 Frans-Guyana werd gestationeerd. Als je het mij vraagt, was dat met het doel om
				 ondersteuning te bieden bij de inval. Ik realiseer mij dat dit niet op het
				 bordje van de minister van Buitenlandse Zaken ligt. Ik zal er bij nadere
				 gelegenheid bij de minister van Defensie op terugkomen omdat veel vragen op dit
				 punt nog niet opgehelderd zijn.
 Bij de onafhankelijkheid zijn afspraken gemaakt in de
				 Toescheidingsovereenkomst, die heel belangrijk is voor Surinaamse Nederlanders.
				 De brief van het kabinet gaat erover. Artikel 5.2 schrijft voor dat een
				 bepaalde groep Surinamers die in 1975 in Nederland aanwezig was, moet worden
				 behandeld als waren zij Nederlander. Die belangrijke bepaling wordt sinds jaar
				 en dag niet nageleefd. Mijn fractie vindt dat onaanvaardbaar. Afspraak is
				 afspraak. Ik ben het dan ook niet eens met de opvatting die in de brief wordt
				 geuit dat Nederland geen vragende partij is. Dat is Nederland wel. Het gaat om
				 rechten van Nederlandse staatsburgers die worden geschonden. Nederland moet dus
				 niet afwachten totdat Suriname stappen zet. Nederland moet zelf stappen
				 zetten.
 Suriname heeft gemeld de Toescheidingsovereenkomst te willen
				 beëindigen. Was dat niet de vorige Surinaamse regering en is er inmiddels niet
				 een nieuwe Surinaamse regering? De NDP heeft in de verkiezingsstrijd gezegd de
				 Toescheidingsovereenkomst te willen naleven. Volgens mij moet het overleg dan
				 ook zo spoedig mogelijk worden hervat. Is de minister bereid, dat op korte
				 termijn te hervatten? Mochten beide regeringen er samen niet uitkomen op
				 ambtelijk en/of politiek niveau, dan is de SP-fractie van mening dat moet
				 worden gekozen voor bemiddeling. Beide regeringen of eventueel beide
				 volksvertegenwoordigingen zouden dan een bemiddelaar kunnen aanwijzen die er
				 wel uit moet komen en met resultaat moet komen dat dan wordt voorgelegd aan
				 regeringen en parlementen. Ten slotte moet de regering zich onthouden van het
				 bij voorbaat weggeven van rechten uit de Toescheidingsovereenkomst. In de brief
				 wordt dat min of meer al gedaan. Waarom start de minister geen overleg met de
				 belangenorganisaties van Surinaamse Nederlanders, die de groep
				 vertegenwoordigen die valt onder de Toescheidingsovereenkomst, om te
				 achterhalen wat de wensen in de Surinaams-Nederlandse gemeenschap zijn op dit
				 punt?
 De aanwezigheid van 350 000 Surinamers in Nederland maakt dat
				 er veel personenverkeer is en dat oudere Surinamers zich voor langere duur in
				 Suriname willen vestigen of in twee landen leven. Dat is de praktijk. Dit
				 vraagt bijzondere voorzieningen. Hoe staat het met de plannen om te komen tot
				 een AWBZ-verdrag, zodat Surinaamse Nederlanders in Suriname gezondheidszorg
				 kunnen krijgen? Hoe staat het met het ontwikkelen van een belastingverdrag
				 zodat er geen dubbele belastingen hoeven te worden betaald?
 Personenverkeer tussen Nederland en Suriname is aan de orde van
				 de dag, maar het vliegen is duur. Het vorige kabinet heeft ruimte gemaakt om
				 meer luchtvaartmaatschappijen tussen Amsterdam en Paramaribo te laten vliegen.
				 Dat is tijdelijk ook gebeurd maar Martinair, dat de verbinding verzorgde, is
				 ermee gestopt. Waarom opent het kabinet het luchtvaartverdrag tussen Nederland
				 en Suriname niet verder, zodat ook maatschappijen van buiten de Europese Unie
				 op deze route kunnen vliegen? Dat zou uitkomst kunnen bieden.
 Nederland stimuleert dat Suriname toetreedt tot het Verdrag van
				 de Raad van Europa inzake de overbrenging van gevonniste personen. Ook
				 uitlevering wordt dan mogelijk. Wat is de stand van zaken? Waar liggen de
				 beperkingen op dit punt?
 Het nut van de twinningprojecten is bewezen. Wij wachten op de
				 evaluatie ervan. Wat mij betreft gaan de projecten door, maar ik vind het ook
				 van belang dat de Surinaams-Nederlandse gemeenschap, waar veel deskundigheid
				 aanwezig is, erbij wordt betrokken. Wil de regering toezeggen dat naar die
				 mogelijkheid wordt gekeken?
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter.
				Gezien de gedeelde geschiedenis tussen beide landen en de nauwe betrokkenheid
				die bestaat tussen beide samenlevingen, zal Suriname voor Nederland nooit zo
				maar een buitenland kunnen zijn. De grote vraag, nu wij eindelijk de
				ontwikkelingsrelatie hebben afgebouwd, is hoe die bijzondere relatie tussen
				Suriname en Nederland op een voor allen effectieve manier kan worden ingevuld.
				Uiteraard betekent dit niet dat wij niet de visie van Suriname zouden steunen
				dat Surinamers zich veel meer willen richten op de eigen omgeving, het
				Caraïbisch gebied en andere Zuid-Amerikaanse landen; het is logisch dat daar
				voor Suriname veel winst in zit. De relatie van overheid tot overheid laat zich
				karakteriseren, zoals de regering heeft gezegd, als een zakelijke maar
				betrokken relatie op grond van – wat mijn fractie betreft – respect en
				gelijkwaardigheid. Daarbij horen uiteraard de eigen keuzes van het Surinaamse
				volk en parlement te worden gerespecteerd.
 De heer Bontes (PVV): Kennelijk doelt
				mevrouw Ferrier met «respect» ook op het regime-Bouterse in Suriname. Ik weet
				dat zij de heer Bouterse heeft gefeliciteerd met een goede campagne en met de
				winst. Dat vind ik nogal wat, als je zo'n regime feliciteert. Nu de laatste
				ontwikkelingen inzake drugshandel, corruptie en homofobie steeds duidelijker
				worden, vraag ik haar of zij nog steeds achter die woorden staat.
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik ben
				ontzettend blij met deze vraag, want nu kan ik dat misverstand eindelijk uit de
				wereld helpen. Ook toen de PVV de derde partij van het land werd en zij groter
				was dan mijn eigen partij, heb ik die partij gefeliciteerd met haar winst. Ik
				heb de heer Bouterse niet persoonlijk gefeliciteerd, evenmin als ik de heer
				Wilders persoonlijk heb gefeliciteerd. Laten wij dit misverstand nu eindelijk
				uit de wereld helpen.
 De heer Bontes (PVV): Ik hecht eraan
				op te merken dat ik ernstig bezwaar maak tegen de vergelijking van de PVV en
				Wilders met de partij van Bouterse en Bouterse zelf. Die vergelijking vind ik
				schandalig; zij gaat volledig mank.
 De voorzitter: Genoteerd.
 Mevrouw Ferrier (CDA): Voor de
				duidelijkheid: ik heb ook de Partij van de Arbeid en de VVD gefeliciteerd;
				allemaal partijen die groter zijn geworden dan mijn partij. Ik had liever
				gewild dat mijn partij de grootste was, maar een partij die het in de
				verkiezingen goed heeft gedaan verdient een felicitatie zonder dat je daarbij
				een persoon feliciteert.
 De voorzitter: Gaat u verder met uw
				betoog, mevrouw Ferrier.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter.
				 Er wordt gezocht naar het geven van inhoud aan de bijzondere relatie nu de
				 ontwikkelingsrelatie is afgebouwd. Allereerst ben ik benieuwd hoe de regering
				 duidt wat er is bereikt in de ontwikkelingsrelatie, met de OS-middelen. In
				 hoeverre heeft dat nu werkelijk de ontwikkeling in Suriname gestimuleerd? In de
				 zoektocht naar het bijzondere van deze relatie ben ik benieuwd hoe Nederland
				 aankijkt tegen bijvoorbeeld het ondersteunen van de Surinaamse positie in de
				 onderhandelingen tussen de EU en de ACP-landen – ik denk dan aan de bananen
				 – zoals ook andere landen dat met hun voormalige koloniën doen.
 De vermaatschappelijking van de relatie, de kracht van de
				 bijzondere relatie zit hem in de contacten tussen beide samenlevingen. De
				 banden zijn nauw door familiaire, vriendschaps- en werkrelaties. De
				 twinningfaciliteit heeft hieraan een bijdrage geleverd. Wij zien met
				 belangstelling uit naar de resultaten van de evaluatie die wij eind dit jaar
				 krijgen. Ik ben erg benieuwd hoe de regering, los van de twinningfaciliteit, de
				 vermaatschappelijking van de relatie wil bevorderen, zeker gezien het feit dat
				 er in Nederland bijna 400 000 mensen wonen die van oorsprong uit Suriname
				 komen, er wereldwijd een groot aantal Surinamers buiten Suriname leeft en men
				 vanuit Suriname de wens te kennen heeft gegeven veel meer te doen aan een
				 diasporabeleid. Dat laatste zou natuurlijk een mooi kader kunnen zijn om die
				 bijzondere relatie inhoud te geven. Ik ben benieuwd hoe de regering hier
				 tegenaan kijkt, als je het hebt over de vermaatschappelijking, speelt ook de
				 betrokkenheid van de medefinancieringsorganisaties. In hoeverre worden die
				 gestimuleerd om met name nu in Suriname een rol te spelen?
 Dan hebben wij natuurlijk het onderwijs. Vanwege de
				 gemeenschappelijke taal en culturele achtergrond blijft Nederland voor heel
				 veel Surinaamse jongeren het aangewezen gebied voor het volgen van opleidingen,
				 hoewel ze in toenemende mate naar Brazilië, de Verenigde Staten en Venezuela
				 gaan. Een lastig punt is het bedrag van € 10 000 aan garantiegeld dat door
				 sommige instellingen nog steeds wordt gevraagd. Hoe staat het daar nu mee? Is
				 er nu eenduidig beleid over? De stages zijn ook een eeuwig terugkerend punt.
				 Kunnen ook Surinaamse studenten in Nederland stage lopen? Hoe loopt dat? De
				 Surinaamse studenten hier betalen dan wel hetzelfde collegegeld als Nederlandse
				 studenten, maar zij hebben niet de beschikking over een heleboel andere
				 voorzieningen, zoals de ov-jaarkaart en studentenhuisvesting. Zij willen graag
				 werken voor hun inkomsten, maar lopen tegen barrières op omdat zij maar een
				 bepaald aantal uur mogen werken. Ik heb daar eerder vragen over gesteld. Hoe
				 staat het daar nu mee?
 Over de gezondheidszorg zijn reeds vragen gesteld door
				 collega's. Je ziet dat veel zorgverzekeraars enorme kansen zien in Suriname.
				 Wil de Nederlandse regering dit faciliteren?
 Ik kom bij het punt duurzaamheid en milieu. Hier is sprake van
				 een nieuwe globale wederkerigheid. Wij zijn voor ons eigen klimaat en milieu
				 mede afhankelijk van de zorgvuldigheid waarmee de Surinaamse autoriteiten als
				 toezichthouder een van de grootste arealen tropisch bos beheren en zichzelf
				 daarbij dus ook beperkingen in de exploitatie opleggen. In hoeverre is dit
				 belangrijke punt een onderwerp van gesprek? Ik begrijp dat nog steeds niet
				 duidelijk is hoe de 1,5 mln. die mijn fractie in 2009 toegezegd heeft gekregen
				 voor de Guyana Shield zal worden besteed. Ik ben ook benieuwd hoe het staat met
				 de REDD-plus-regeling. Steunt de regering de Surinaamse positie op dit gebied
				 in internationaal verband? Hoe ziet de samenwerking op het gebied van
				 natuurbescherming met World Wild Life Fund Guianas er uit?
 Dan de handel en de economie. Het bedrijfsleveninstrumentarium
				 kan goed worden gebruikt, zeker wat betreft de inzet vanuit het vaak van
				 oorsprong Surinaams mkb in Nederland. Kan de regering meer informatie geven
				 over hoe deze contacten lopen? Ik denk dan zelf dat er in landbouwbevordering
				 en het bevorderen van afzetgebieden, bijvoorbeeld in de Caraïbische regio,
				 voor Surinaamse landbouwproducten veel winst valt te behalen. Gebeurt er nog
				 iets op dat gebied?
 Het is heel goed dat Nederland de mensenrechten wil
				 implementeren, onder meer op het vlak van vrouwen- en homo-emancipatie. Ik ben
				 wel heel benieuwd welke ideeën men daarbij heeft.
 Ten slotte het gaat beter met de 100%-controle, maar blijken er
				 nog steeds grote hoeveelheden drugs naar Nederland te komen, ook via de havens.
				 Er valt winst te boeken door participatie in internationale acties op dat
				 gebied. Wat zijn de ideeën daarover? Hoe zit het met de terugname van
				 onderdanen zonder rechtmatig verblijf, nu de wetgeving vanuit de CARICOM dat
				 lijkt te bemoeilijken?
 
 De heer Van Bommel (SP): Een
				belangrijk onderwerp in de brief van de regering is de
				Toescheidingsovereenkomst. Daar ligt een probleem. Ik heb mevrouw Ferrier daar
				helemaal niet over gehoord. Betekent dit dat zij de opvatting van de regering
				deelt dat Nederland geen vragende partij is? Of deelt zij mijn opvatting dat de
				Nederlandse regering alles op alles moet zetten om te zorgen dat die afspraak
				wordt nagekomen?
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik deel de
				opvatting van de regering dat de bal nu bij Suriname ligt. Suriname wil de
				Toescheidingsovereenkomst al dan niet veranderen. Er is ambtelijk overleg
				geweest. Het punt is nu dat Suriname moet aangeven wat men wil met de
				Toescheidingsovereenkomst. Het is de vraag hoe de huidige Surinaamse regering
				daarmee wil omgaan. Ik vind dat daar allereerst de vraag vandaan moet
				komen.
 De heer Van Bommel (SP): Dat verbaast
				mij. De Nederlandse regering hoort pal te staan voor rechten van Nederlanders,
				van welke origine dan ook. Of het nu gaat om het recht op onderwijs hier of om
				afspraken die zijn gemaakt met een ander land, zowel de Nederlandse regering
				als het parlement moet pal staan voor de rechten van Nederlanders. Waarom maakt
				mevrouw Ferrier op dit punt een uitzondering?
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik maak geen
				uitzondering. Zolang de Toescheidingsovereenkomst niet is veranderd, geldt de
				Toescheidingsovereenkomst conform de afspraken die erover zijn gemaakt. Als een
				van beide partijen die afspraken wil wijzigen, staat het die partij natuurlijk
				volledig vrij om daartoe het initiatief te nemen. Zo lang dat niet gebeurt,
				houden wij ons aan de Toescheidingsovereenkomst die er nu is.
 De voorzitter: Mijnheer Van Bommel, u
				hebt uw vraag al eens herhaald.
 De heer Van Bommel (SP): De kern van
				mijn vraag komt kennelijk niet over. Die rechten worden niet nageleefd. De
				Nederlandse regering is dan toch aan zet? Als rechten van Nederlandse burgers
				niet worden nageleefd, door wie dan ook, of dat nu Nederlandse of buitenlandse
				instanties zijn, moet de regering toch optreden?
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik blijf bij
				mijn standpunt dat de Toescheidingsovereenkomst een verdrag is tussen twee
				landen. Als een van beide landen vindt dat de Toescheidingsovereenkomst moet
				veranderen, moet het daartoe het initiatief nemen. Gebeurt dat niet, dan geldt
				de Toescheidingsovereenkomst onverkort en worden beide regeringen geacht ernaar
				te handelen.
 De voorzitter: Dank u wel, mevrouw
				Ferrier. Het woord is aan de heer Pechtold.
 
 De heer Pechtold (D66): Voorzitter.
				 Meer dan 300 jaar geschiedenis verbindt Suriname met Nederland en nog altijd
				 zijn de banden sterk. Ruim 40% van de Surinaamse gemeenschap is woonachtig in
				 Nederland en zeer betrokken bij Suriname. Het Nederlandse kabinet wil een
				 zakelijkere relatie met Suriname: geen ontwikkelingssamenwerking meer en alleen
				 contacten met president Bouterse die functioneel noodzakelijk zijn. De fractie
				 van D66 kan die strategie in hoofdlijnen volgen. Wat ontbreekt in de brief, is
				 de bredere context van de relatie tussen Nederland en Suriname. China lost in
				 2011 Nederland af als belangrijkste geldschieter. Waar gaat dat geld in zitten?
				 Waar investeren andere landen in? Waar zet Nederland in internationale fora op
				 in?
 Desi Bouterse is nu ruim een jaar president. Hij heeft de dag
				 van zijn staatsgreep in 1980 tot een nationale feestdag gemaakt. Hij heeft de
				 rechters in het decemberstrafproces geïntimideerd door ze «bewaking» van
				 zijn veiligheidsdienst te geven. Het proces ligt praktisch stil omdat Bouterse
				 als hoofdverdachte het negeert. Hij heeft geëist dat een schoolboekje werd
				 herschreven waarin hij met de moorden in verband werd gebracht. Welke
				 functionele contacten heeft Nederland tot nu toe met president Bouterse gehad?
				 De minister zegt dat deze feiten «van invloed» zijn op de bilaterale
				 betrekkingen. Wat is precies deze «invloed»?
 In de brief staan veel voornemens van het kabinet, maar
				 onduidelijk is hoe deze in de praktijk worden gerealiseerd. Hoe is de
				 samenwerking veranderd sinds het presidentschap van Bouterse? Nederland blijft
				 samenwerken op het gebied van justitie en politie. Hoe gaat dat nu met deze
				 president, die in Nederland is veroordeeld tot elf jaar gevangenisstraf? Ik
				 vind de samenwerking van justitie en politie van groot belang, want wij hebben
				 onlangs nog een uitzending van Peter R. de Vries gezien waaruit bleek hoe
				 moeilijk het is om ook zwaar veroordeelden in Nederland uiteindelijk daar te
				 krijgen waar zij horen, namelijk achter de tralies. Is hier inmiddels voortgang
				 geboekt?
 Wij zien dat Suriname niet verder geïsoleerd is geraakt. De
				 president reist veel door Zuid-Amerika, Indonesië nodigde Bouterse onlangs uit
				 voor een staatsbezoek en buitenlandse investeerders blijven investeren. Welke
				 rol speelt Nederland in internationaal verband ten opzichte van Suriname? Klopt
				 het dat vorige week een voorstel is gelanceerd om het Surinaamse kiesstelsel
				 democratischer te maken? Hoe stimuleert Nederland in internationaal verband dit
				 soort verbeteringen, als wij ze zo mogen noemen?
 Na de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 heeft Nederland
				 1,6 mld. aan ontwikkelingsbudget toegezegd. Voor 98% is hieraan voldaan. De
				 OS-relatie tussen Suriname en Nederland kende veel wrijving. Rapporten met
				 titels zoals Drie miljard verwijten en Een belaste relatie getuigen daarvan. Er
				 zijn al vele analyses geschreven. De evaluatie van de twinningfaciliteit wordt
				 eind dit jaar verwacht. Is het kabinet dan ook van plan om, als de relatie
				 volledig is beëindigd, zelf een oordeel te vellen over de Nederlandse
				 inzet?
 Dan de Toescheidingsovereenkomst over de toekenning van de
				 Surinaamse nationaliteit aan Nederlanders van Surinaamse afkomst. Suriname wil
				 de overeenkomst stoppen, maar kan dat niet eenzijdig doen. Wanneer gaat de
				 regering weer aan tafel zitten? Nederland is misschien geen vragende partij,
				 maar deelt de minister wel de mening dat de langdurige onzekerheid voor heel
				 veel mensen zeer onwenselijk is? Wat hebben de overleggen op ambtelijk niveau
				 uiteindelijk opgeleverd?
 Uit antwoorden op vragen van collega Van Bommel blijkt dat er
				 in 1986 serieuze plannen waren voor een invasie samen met de VS. Het kabinet
				 spreekt nu van een contingency plan, van het scheppen van de juiste condities
				 voor het herstel van orde en recht en van de noodzaak om het vliegveld en de
				 doorgangswegen onder controle te krijgen alsmede de Surinaamse strijdkrachten
				 en legerleiding tijdelijk te neutraliseren. In 2007 stelde toenmalig minister
				 Verhagen nog dat er geen sprake was van een invasieplan. Dit kabinet heeft
				 extra onderzoek verricht naar aanleiding van een artikel in de Volkskrant uit
				 november 2010 en komt met een totaal ander verhaal. De ministers zeggen dat het
				 beter zou zijn geweest als er al in 2007 onderzoek was gedaan. Wat bedoelt het
				 kabinet daarmee? Ik ga ervan uit dat wij hier later nog op terugkomen, maar
				 deze antwoorden op de vragen van de heer Van Bommel roepen eigenlijk nog meer
				 vragen op.
 Zoals ik zei, mis ik het bredere plaatje in de brief. Wij
				 moeten ons enerzijds hardmaken tegen misstanden en anderzijds inzetten voor de
				 dingen die de goede kant op gaan en daarvoor aansluiting zoeken bij
				 internationale initiatieven. Graag krijg ik een uitgebreide reactie van de
				 minister hoe hij van plan is om dit te doen.
 
 
 De heer Ten Broeke (VVD):
				 Voorzitter. Andere woordvoerders zeiden het al: wij hebben een gedeelde
				 geschiedenis met Suriname die al 300 jaar teruggaat. 40% van de Surinamers
				 woont in Nederland. Dat schept een bijzondere relatie. Tegelijkertijd zien wij
				 dat Suriname zich – niet in de laatste plaats met de heer Bouterse – in
				 toenemende mate richt op de eigen regio en steeds minder op Nederland. Bouterse
				 is eigenlijk zelfs op een anti-Nederlandse kaart verkozen. Hij richt zich op
				 Chávez en Castro en op China. Dat is een keuze. De vorige spreker, de heer
				 Pechtold, had ook kunnen zeggen dat hij zich zorgen maakt dat Suriname zich
				 achter de door ons betaalde dijken terugtrekt. Dat is kennelijk niet het geval.
				 Ik maak mij daar ook geen zorgen over, want dat is de keuze die Suriname nu
				 eenmaal zelf maakt. Misschien leidt dat tot een normalisatie van de relaties
				 zodat wij ook het relatieve gewicht van dit land onder ogen zien.
 Er is ontzettend veel geld naar Suriname gegaan; anderen hebben
				 het al gezegd. De relatie kent haar oorsprong in de verdragsmiddelen. Wij
				 hangen vast aan die 3,5 mld. – tegenwoordig 1,59 mld. in euro – die
				 Suriname kreeg na de onafhankelijkheid op 25 november 1975. Die
				 OS-partnerrelatie wordt nu eindelijk beëindigd en dat is goed. Naar ik mag
				 hopen zal dit ook leiden tot een normalisatie van de relatie en tot de
				 evenwichtigheid in de relatie waarnaar niet alleen Nederland maar ook Suriname
				 zo verlangt. Er is veel verkeerd gegaan. Ik hoef de voorbeelden niet allemaal
				 weer aan te halen. Ik noem slechts het bekende voorbeeld van mislukte
				 hulpgelden, de spoorlijn van Apura naar het Bakhuisgebergte, wel eens de «100
				 kilometer van niets naar nergens» genoemd. Ongetwijfeld zullen de Chinezen het
				 beter doen.
 Dat de regering ervoor kiest om de bilaterale relatie na 2013
				 te beëindigen, op een enkel project na, vinden wij goed, ook vanwege de
				 verkiezing van de heer Bouterse die immers nog in dit land elf jaar celstraf
				 heeft uit te zitten. Zou hij zijn veroordeeld, dan had hij overigens nu al wel
				 weer kunnen meedoen aan democratische verkiezingen. De economische relatie met
				 Suriname is vrijwel nihil. Er zijn nog vier thema's waarop wordt ingezet:
				 rechtsstaat en veiligheid; handel en economie; cultuur en onderwijs; milieu,
				 water en klimaat. Ik heb enkele vragen over deze thema's.
 In het kader van het thema rechtsstaat en veiligheid hoort mijn
				 fractie graag de actuele stand van zaken met betrekking tot het strafproces
				 naar de decembermoorden, waarin president Desi Bouterse de hoofdverdachte is.
				 Ook ik heb geconstateerd dat sprake lijkt te zijn van een vorm van wat je
				 intimidatie zou kunnen noemen – het kan in ieder geval als zodanig ervaren
				 zijn – en van geschiedvervalsing of herschrijving van de geschiedenis. Ook
				 wat dat betreft sluit de heer Bouterse weer naadloos aan bij zijn vrienden
				 Chávez en Castro.
 Inzake het tweede thema is mijn fractie blij dat langzamerhand
				 de kant wordt gekozen van de economische diplomatie. Hoe krijgt dat hier vorm?
				 Steun voor de regering waar zij een stap terug doet gegeven de verkiezing van
				 de heer Bouterse. Wat ons betreft dient de relatie met Suriname vooral te zijn
				 gebaseerd op particulier initiatief en niet op ontwikkelingshulp. Gelukkig komt
				 daaraan nu een einde. Wat dat betreft zou een surinamisering van het OS-beleid
				 mogen plaatsvinden. De huidige politieke situatie in Suriname is voor de
				 VVD-fractie dan ook geen enkele aanleiding om de politieke banden nu te
				 versterken, bovenop de maatregelen in de brief van de regering die wat mij
				 betreft het huidige evenwicht kent.
 
 De heer Pechtold (D66): Ik ben heel
				benieuwd wat de heer Ten Broeke verstaat onder de «surinamisering» van het
				OS-beleid.
 De heer Ten Broeke (VVD): Ik dacht
				wel dat de heer Pechtold daarop zou aanslaan. Ik had het er al bij
				geschreven!
 De voorzitter: Een goed Nederlands
				woord is volgens mij «stoppen».
 De heer Ten Broeke (VVD): Ja.
				Uiteindelijk ermee stoppen om de relatie in een heel gezonde relatie te laten
				opgaan, waarbij de economie prevaleert en niet de hulprelatie van de een naar
				de ander. Zo zou ik het willen omschrijven. Misschien heb ik nu een nieuw
				begrip gemunt. Met de hulp van de heer Pechtold gaat dat ongetwijfeld
				lukken.
 De heer Pechtold (D66): Ik zie de
				heer Bontes al op zijn stoel schuiven, want die denkt: ik zie ruimte! Neemt de
				heer Ten Broeke nu afstand van het OS-beleid dat het kabinet aan het volgen is?
				Dat is dan een signaal aan de staatssecretaris. Anders slaat de opmerking
				nergens op. Er is een herijkt OS-beleid. Als de heer Ten Broeke zegt dat het
				voor hem nog wel wat verder mag gaan, zie ik zowel mevrouw Ferrier als de heer
				Bontes schuiven op hun stoel, maar wel om verschillende redenen.
 De heer Ten Broeke (VVD): Het denken
				moet nooit stilstaan. Dat zal ongetwijfeld ook een van de tegeltjeswijsheden
				zijn die de heer Pechtold zichzelf voorhoudt. Dat betekent dat je op geen enkel
				terrein moet uitsluiten dat er in de toekomst nog meer te hervormen valt. De
				heer Pechtold kan er ongetwijfeld zelf ook nog wel een paar verzinnen. Als het
				gaat om het begrip surinamisering dat ik zonet muntte, wat natuurlijk een
				beetje een flauw grapje was, zeg ik dat als er verdragsmatige afspraken zijn
				met hulplanden die worden beëindigd, dat wat mij betreft dan ook het einde van
				dat tijdperk moet zijn. In Suriname is dat het geval. Ik zie ook dat de heer
				Pechtold dat steunt. Wij kunnen daarna misschien naar een meer evenwichtige
				relatie gaan, die vooral zal moeten zijn gebaseerd op wederzijds voordeel. Ik
				formuleer het wat «blunt» en hoop daarmee niemand voor het hoofd te stoten,
				maar het is wel de bekende VVD-lijn.
 Mevrouw Ferrier (CDA): Hoe kijkt de
				heer Ten Broeke dan aan tegen de twinningrelatie? Wat is zijn oordeel
				daarover?
 De heer Ten Broeke (VVD): Ik heb er
				iets over gelezen in de brief maar dat vond ik niet al te helder. Ik geleid een
				deel van die vraag dus door naar de staatssecretaris; misschien kan hij er nog
				iets over zeggen. Er zijn echter heel goede voorbeelden van landen waarmee
				twinningovereenkomsten zijn gesloten, wat voor het bedrijfsleven tot wederzijds
				voordeel strekt. Ik weet dat mevrouw Ferrier bijzondere aandacht heeft voor een
				aantal van deze projecten. Ik hoor graag wat de regering daar aan voortgang
				ziet. Ik heb in ieder geval in de bijdrage van mevrouw Ferrier gehoord dat er
				niet zo veel is gebeurd op het vlak van het World Wild Life Fund Guianas.
				Misschien moeten wij dan ook maar eens kijken of het geld daarvoor nog steeds
				noodzakelijk is. Ik laat het graag afhangen van wat de regering erover te
				vertellen heeft.
 De heer Bontes (PVV): De heer Ten
				Broeke gebruikt veel woorden en bedekte termen. Dat roept rookgordijnen en
				dwaalsluiers op. Is het nu ja of nee met betrekking tot de ontwikkelingshulp?
				Stoppen wij daar nu mee en sluit de heer Ten Broeke uit dat er nog een cent
				naartoe gaat of is het voor hem toch nog een optie voor de toekomst?
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Ik ben er
				 heel helder over geweest: in 2013 stoppen wij ermee. Wij stoppen er dan ook
				 echt mee. Wij moeten dan vooral niet op eenzelfde koers doorgaan. Tot die tijd
				 zitten wij vast aan de verdragsmiddelen. Daarvoor hebben wij getekend en daar
				 staan wij dus ook voor. Na 2013 houdt het dus op en daar ben ik erg blij om.
				 Als het aan de heer Bontes had gelegen, waren wij er misschien nog wat eerder
				 mee opgehouden, maar dan hebben wij weer allerlei verdragsmatige problemen
				 waaraan hij misschien een broertje dood heeft maar ik niet.
 Voorzitter. Ik krijg graag de toezegging van de minister dat
				 daar waar nog wel wordt ingezet op samenwerking – dus op de vier thema's
				 waarover ik het eerder had – deze samenwerking zo min mogelijk
				 regeringbemoeienis heeft en dus inderdaad van onderop ontstaat. Dat zou na 2013
				 de lijn moeten zijn, maar hoe eerder wij die kunnen introduceren hoe beter het
				 is. Op justitieel gebied, waar de samenwerking tussen onze beide landen
				 natuurlijk wel van groot belang, heb ik een specifieke vraag. Het intensieve
				 personenverkeer dat plaatsvindt noopt tot samenwerking op justitieel gebied.
				 Zit daar niet de klad in vanwege de houding die nu wordt aangenomen? Hoe zit
				 het met terugkeer, detentie, drugssmokkel en alle bekende problematiek die wij
				 met Suriname wat dat betreft al enkele jaren bij de hand hebben?
 
 De heer Van Bommel (SP): Als ik de
				heer Ten Broeke zo hoor, beschouwt hij Suriname, anders dan de SP, als een
				gewoon buitenland. De ontwikkelingsrelatie loopt af, maar daar hoeft kennelijk
				niets voor in de plaats te komen. Behalve dat mij dat teleurstelt, verbaast het
				mij ook, want met onze andere voormalige kolonie, Indonesië, willen wij wél
				een bilateraal verdrag sluiten waarin wij uitdrukking geven aan die bijzondere
				relatie. Waarom vindt de heer Ten Broeke dat dit met Suriname niet aan de orde
				moet zijn?
 De heer Ten Broeke (VVD): De heer Van
				Bommel heeft mij, denk ik, bewust verkeerd verstaan. Ik heb ook benadrukt dat
				wij met Suriname een bijzondere relatie hebben. Dat kan ook niet anders, want
				Suriname en Nederland delen 300 jaar geschiedenis met elkaar en 40% van de
				Surinaamse bevolking woont in Nederland. Dat kun je niet uitvlakken en dat wil
				ik ook niet. Dat moet niet worden weggepoetst. Het is echter iets anders om te
				streven naar een normalisatie van die verhoudingen in de toekomst. Wij weten
				dat de eenzijdige hulp door Nederland aan Suriname na 2013 wordt beëindigd. Ik
				ben daar zeer gelukkig mee en ik meen ook dat dit een voorbode kan zijn voor
				een normalisatie. Verder zeg ik tegen de heer Van Bommel dat een «gewoon
				buitenland» niet bestaat. Er bestaat alleen maar heel exotisch buitenland en
				volgens mij hoort Suriname daar zeker bij.
 De heer Van Bommel (SP): Ik ben blij
				dat Nederland de relatie met Suriname inmiddels op een aantal terreinen heeft
				verbijzonderd. Het voorbeeld van de collegegelden is al genoemd. Ik meen dat
				Nederland deze relatie ook op andere terreinen moet verbijzonderen. Het verdrag
				tussen Nederland en Indonesië is nog niet tot stand gekomen, maar het gaat er
				wel komen. De Surinaamse samenleving vraagt Nederland ook om invulling te geven
				aan het bijzondere karakter van de relatie, juist omdat een grote groep
				Surinaamse Nederlanders hier woont. Daardoor is er tussen de landen niet alleen
				veel personenverkeer, maar wordt er ook vaak geld overgemaakt en zo zijn er nog
				tal van andere zaken. Waarom wil de heer Ten Broeke dat niet faciliteren?
 De heer Ten Broeke (VVD): De heer Van
				Bommel stapelt de ene veronderstelling op de andere en komt dan tot een
				conclusie die absoluut niet spoort met het verhaal dat ik net heb verteld.
				Eigenlijk zegt de heer Van Bommel het ook zelf, maar ik zal het nog een keer
				zeggen. Juist omdat Nederland en Suriname een lange geschiedenis delen en juist
				omdat heel veel Surinamers in Nederland wonen, zijn de onderlinge relaties
				vanzelfsprekend bijzonder en intensief. Die relaties bestaan in ieder geval
				tussen individuen en families. Wij willen dat geenszins wegpoetsen, maar je
				moet wel hopen dat je ook met deze gezamenlijke geschiedenis kunt werken aan
				een normalisatie van die relaties. De heer Van Bommel geeft het voorbeeld van
				Indonesië. Het verdrag dat wij wel met Indonesië hebben gesloten, is het
				EG-verdrag. Daar hebben wij laatst in de Kamer ook uitgebreid over
				gediscussieerd. Ik meen dat de fractie van de SP daar toen tegen heeft gestemd.
				Tegen de achtergrond van hetgeen de heer Van Bommel nu beweert, vind ik dat
				teleurstellend. Misschien heeft de heer Van Bommel wat uit te leggen.
 De heer Van Bommel (SP): Dat verdrag
				gaat alleen over handelsbelangen, maar niet over mensenrechten. Dat was het
				probleem daarbij.
 
 Voorzitter: Pechtold
 
 
 Mevrouw Albayrak (PvdA):
				 Voorzitter. Ik deel natuurlijk de mening van de voorgaande sprekers over de
				 geschiedenis die Nederland en Suriname gemeen hebben. Ik wil echter vooral
				 stilstaan bij de gedeelde toekomst, die blijvend anders van aard is vanwege de
				 grote Surinaamse gemeenschap in Nederland. Ik wil dit moment dan ook niet
				 voorbij laten gaan zonder te wijzen op de grote rol die deze gemeenschap in
				 Nederland heeft gespeeld bij de maatschappelijke en politieke veranderingen in
				 dit land. Daarbinnen wil ik in het bijzonder de nadruk leggen op de rol die zij
				 heeft gespeeld bij de emancipatie van de Surinaamse gemeenschap in Nederland en
				 bij de emancipatie van andere minderheden. Toen ik politiek actief werd, mocht
				 ik mij in PvdA-kringen verheugen over een bijzonder actieve Surinaamse
				 gemeenschap. Vooral de vrouwen hadden zich met ontzettend veel kracht verenigd;
				 zij zetten zich in voor emancipatie, niet alleen van Surinamers, maar ook van
				 andere minderheidsgroepen. Daar heb ik een voorbeeld aan genomen. Door hun
				 kracht ben ik uiteindelijk heel gemotiveerd geraakt om politiek actief te zijn.
				 Dank daarvoor! Dat is even een persoonlijke noot.
 De houding en de keuzes van dit kabinet in zijn beleid inzake
				 Suriname deel ik in grote lijnen. Dat beleid is absoluut «strict but fair».
				 Ik hoop dat ik deze typering mag gebruiken. Het beleid is «strict» als het
				 gaat om de houding jegens Bouterse en zijn regime, en «fair» als het gaat om
				 de gemaakte afspraken: geen contractbreuk en de bevolking in Suriname en de
				 Surinamers in Nederland voorop. Die belangen worden niet geschaad door alleen
				 maar Bouterse en zijn regime voor ogen te houden. Er is in dit kader dan ook
				 grote steun voor de lijn van het kabinet inzake de verdragsmiddelen: geen
				 contractbreuk, bestemmingen liggen vast. Dit is de laatste tranche en de
				 afspraken bij de ontwikkelingsrelatie worden gewoon allemaal nagekomen.
 De twinningsfaciliteit moet natuurlijk geëvalueerd worden,
				 maar ook daar zie ik vooral een benadering die is gericht op voordelen voor de
				 Surinaamse bevolking. Die bevolking mag geen slachtoffer worden van het feit
				 dat Bouterse daar nu aan de macht is. Waarschijnlijk betekent dit dat de
				 bilaterale relatie in de toekomst kan worden ingekleurd met dit soort heel
				 concrete samenwerkingsvoorbeelden, die gericht zijn op taal, cultuur,
				 onderwijs, gezondheidszorg en op de kleinere fondsen op het gebied van
				 cultuur.
 
 De heer Bontes (PVV): Mevrouw
				Albayrak zegt dat de bevolking niet te dupe mag worden van het feit dat
				Bouterse aan de macht is. Kan mevrouw Albayrak uitleggen wat zij daarmee
				bedoelt? Die bevolking heeft immers zelf voor Bouterse gekozen. Iedereen heeft
				daar staan juichen. Dan zijn dit toch de consequenties? Wil mevrouw Albayrak
				dat toelichten?
 
 Mevrouw Albayrak (PvdA): Twee
				 verschillende zaken spelen hierbij een rol. De verdragsgelden worden ingezet
				 voor de afwikkeling van de onafhankelijkheid. De desbetreffende afspraken
				 dienen wij gewoon na te komen. Wij zijn daartoe ook juridisch gebonden, of je
				 je daar nu wel of niet iets aan gelegen laat liggen. Deze gelden voor de
				 ontwikkelingsrelatie zijn gericht op concrete steun aan de bevolking van
				 Suriname. Naar ik meen, wees de heer Pechtold erop dat, ook al heeft een deel
				 van de bevolking gekozen voor het regime van Bouterse, er nog altijd een deel
				 van de bevolking is dat daar niet voor heeft gekozen. Het was een democratisch
				 proces. Wij hadden misschien liever een andere uitkomst gezien, maar het proces
				 was wel democratisch. Je mag dus niet de hele bevolking van Suriname voor deze
				 keuze verantwoordelijk houden.
 Wij wachten de evaluatie van de twinningsfaciliteit af, maar ik
				 zie wel een mogelijkheid om in de toekomst bilaterale projecten op deze basis
				 voort te zetten. Dat het kabinetsbeleid daarbij niet zonder dilemma's is, wordt
				 misschien nog het best duidelijk door de vele vormen van samenwerking op het
				 gebied van rechtsstaat en veiligheid. Op dat terrein heeft Nederland natuurlijk
				 bij uitstek een belang. Ik noem bijvoorbeeld de illegale immigratie. In een
				 vorige functie ben daar ook zelf mee bezig geweest. Je ziet de resultaten als
				 je op dat vlak bilateraal samenwerkt. De afspraken die wij met Suriname maken,
				 heeft Nederland ook nodig. Helaas blijft het ook nodig dat wij de samenwerking
				 bij de aanpak van drugssmokkel voortzetten. Hoe waardeert het kabinet de
				 betrokkenheid van Bouterse en zijn regime bij de voortzetting van deze
				 projecten? Ziet het kabinet daarbij dilemma's en hoe gaat het daar in de
				 toekomst mee om? Uit de brief wordt namelijk niet helemaal duidelijk of het
				 kabinet zich nog nieuwe vormen van samenwerking heeft voorgenomen. Liggen die
				 op de plank? Dat is volstrekt onduidelijk. Werkt het kabinet alleen de huidige
				 projecten af of gaat het om een blijvende samenwerking en zijn er nieuwe
				 projecten te verwachten?
 Inzake de Toescheidingsovereenkomst steun ik de lijn van de
				 heer Van Bommel. De inzet van het kabinet op dit vlak vind ik veel te passief.
				 Het kabinet kan veel actiever opkomen voor de belangen van vooral de Surinaamse
				 Nederlanders, die rechten kunnen ontlenen aan deze overeenkomst. Worden die
				 rechten nu met voeten getreden? De heer Van Bommel was daar heel stellig in,
				 maar mij is dat niet helemaal duidelijk. De uitspraak dat deze overeenkomst
				 eenzijdig zal worden beëindigd door Suriname zou dan namelijk nu al
				 consequenties hebben in de praktijk. Je gaat er immers van uit dat de
				 overeenkomst niet eenzijdig kan worden opgezegd en dat er voor de mensen die
				 rechten hebben, niks verandert totdat beide partijen het met elkaar eens zijn.
				 Ik wil het kabinet in dezen toch iets actiever zien optreden. Het moet niet
				 alleen maar zeggen dat het geen vragende partij is; dat moeten wij
				 uitdrukkelijk wel zijn als de rechten van de Surinaamse Nederlanders daarbij in
				 het geding zijn.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Moet het
				antwoord op de vraag of er daadwerkelijk een probleem is, niet voorafgaan aan
				de vraag of de regering voldoende doet?
 Mevrouw Albayrak (PvdA): Nee hoor.
				Suriname heeft al gezegd de Toescheidingsovereenkomst eenzijdig op te zeggen.
				Of er nu een probleem is of niet, het is de wens van de Partij van de Arbeid om
				dat gegeven te gebruiken om aan de huidige machthebbers te vragen of de rechten
				gestand worden gedaan of worden beëindigd. Vervolgens willen wij niet wachten
				op het antwoord op die vraag, maar juist iets krachtiger zeggen dat wij ervan
				uitgaan dat de rechten van de Surinaamse Nederlanders, die zijn vastgelegd, een
				gegeven zijn.
 De heer Ten Broeke (VVD): Als wij
				vaststellen dat er rechten in het geding zijn, lijkt mij dat een logische
				houding. Je kunt echter niet vaststellen dat die rechten in het geding zijn
				omdat je daarover nog vragen stelt. Kennelijk is het retoriek van de Surinaamse
				regering dat zij die Toescheidingsovereenkomst wel eenzijdig wil opzeggen of
				wil veranderen. Zij onderneemt daar immers vervolgens geen acties op, noch in
				de richting van de Nederlandse regering, noch door de rechten van de Surinaamse
				Nederlanders te beperken. Dan moet de vraag of er wat aan de hand is, toch
				worden beantwoord voordat mevrouw Albayrak daarover een oordeel kan
				uitspreken?
 Mevrouw Albayrak (PvdA): Nee. Ik wil
				echt een actievere opstelling zien en niet alleen bij de
				Toescheidingsovereenkomst. Het gaat niet alleen om de nationaliteit of om de
				mogelijkheid om politiek actief te kunnen worden, maar ook om andere rechten
				die de diaspora toekomen, zoals economische rechten en bezittingen. Die zaken
				wil ik actief betrekken bij dit debat, bij het beschermen van de belangen van
				de Surinaamse Nederlanders die hier en in andere delen van de wereld
				wonen.
 De heer Van Bommel (SP): De rechten
				uit de Toescheidingsovereenkomst, artikel 5 lid 2, komen in de praktijk neer op
				een visumvrije toegang tot Suriname en op de mogelijkheid om grond te verwerven
				en functies te bekleden. Zeker de visumvrije toegang tot Suriname is zo'n
				belangrijk kenmerk. Die afspraak wordt niet nagekomen. Daarom zou Nederland wel
				vragende partij moeten zijn. Deelt mevrouw Albayrak de opvatting van de vorige
				regering dat, omdat die rechten niet worden gerespecteerd, de Nederlandse
				regering niet alleen vragende partij moet zijn, maar zelfs moet eisen dat die
				rechten worden gerespecteerd zolang er geen nieuw protocol of een nieuwe uitleg
				is? Die rechten moeten gewoon overeind staan.
 Mevrouw Albayrak (PvdA): Dat is
				gewoon een kwestie van pacta sunt servanda. Als rechten van Nederlandse
				onderdanen niet worden gerespecteerd, door welk land dan ook, dan is het aan de
				Nederlandse regering om het land dat die rechten niet respecteert, daarop aan
				te spreken zodat het zich daar wel aan houdt. Dat is inclusief de juridische
				mogelijkheden die ons daartoe ter beschikking staan.
 De heer Van Bommel (SP): Daar wilde
				ik naartoe. De vorige minister van Buitenlandse Zaken zei letterlijk in een
				algemeen overleg over dit onderwerp dat Suriname die rechten moet respecteren
				en dat voor Nederland in laatste instantie zelfs de weg naar het Internationaal
				Gerechtshof een oplossing kan zijn. Als je er niet uitkomt, zal een beroep
				moeten worden gedaan op het internationaal recht. Het is een verdrag tussen
				twee landen. Als die twee landen er niet uitkomen, dan is bemiddeling mogelijk,
				maar werkt die niet, dan is als laatste instantie het Internationaal
				Gerechtshof aan de beurt.
 Mevrouw Albayrak (PvdA): Het
				resultaat van dit interruptiedebatje is in ieder geval dat aan het kabinet twee
				verzoeken worden gedaan. Het eerste verzoek is dat de rechten die aan de
				overeenkomst zijn verbonden, moeten worden gerespecteerd, ongeacht of er sprake
				is van een eenzijdige opzegging of niet. Het tweede verzoek is om duidelijk te
				krijgen of het nog steeds het plan is om eenzijdig op te zeggen en daarop te
				antwoorden dat dit niet kan, tenzij daarvoor iets in de plaats komt waarmee de
				gemeenschap zelf instemt. Wat mijn partij betreft zou dat neerkomen op betere
				rechten.
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik ben het met
				mevrouw Albayrak eens dat er twee verschillende punten zijn. Zolang de
				Toescheidingsovereenkomst staat, verwachten wij uiteraard van de Nederlandse
				regering dat zij de afspraken uit die overeenkomst nakomt en dat ook vraagt van
				de andere partij. Dat is voor mij een logisch gegeven. Een ander punt is of de
				vragende partij kan zeggen dat de Toescheidingsovereenkomst moet worden
				veranderd. Ik ben benieuwd hoe mevrouw Albayrak daartegen aankijkt. Zolang die
				overeenkomst niet is veranderd, staat de Nederlandse regering achter de rechten
				van burgers die onder die Toescheidingsovereenkomst vallen. Daar ga ik
				onverkort van uit, ook bij deze regering.
 
 Mevrouw Albayrak (PvdA): Dan vraag
				 ik het kabinet om duidelijk te maken op welke punten de rechten niet worden
				 gerespecteerd en wat het kabinet doet zodat het kabinet Suriname daar op korte
				 termijn op kan aanspreken. Als Suriname zich niet houdt aan de afspraken, welke
				 juridische wegen zal het kabinet dan bewandelen om ervoor te zorgen dat
				 Suriname dat wel doet? Volgens mij is dat de juiste weg. Daar ligt uiteindelijk
				 de oplossing en de mogelijkheid om actie te ondernemen.
 Ik wil nog op een ander punt ingaan. Mevrouw Ferrier sprak er
				 al over: de Surinaamse studenten. Mijn collega Jadnanansing en mevrouw Ferrier
				 zijn hierbij samen opgetrokken. Zij hebben een aantal bijeenkomsten
				 georganiseerd waarop de problemen duidelijk zijn gemaakt. Ik wil de
				 staatssecretaris en vooral de minister vragen of zij inmiddels oplossingen zien
				 voor de problemen die zijn geconstateerd. Zeker gelet op het feit dat de
				 ontwikkelingsrelatie gaat stoppen, denk ik dat het uitdrukkelijk in het
				 Nederlandse belang is dat Nederland via het openstellen van studiemogelijkheden
				 voor Surinaamse studenten en het wegnemen van blokkades, jonge Surinaamse
				 mensen in staat stelt om een kritische massa te vormen. Ik meen dat het
				 Nederlandse onderwijs daar een belangrijke rol in kan spelen, maar er zijn
				 drempels. Wij weten dat die studenten niet rijk zijn en dat financiële
				 problemen op dit moment een drempel zijn. Het visum is beperkt tot de
				 studieduur. Waarom zou je deze studenten niet de mogelijkheid bieden om hier te
				 werken opdat zij zo een deel van de studiekosten kunnen betalen? Dat zijn
				 allemaal onbegrijpelijke drempels die redelijk makkelijk weg te halen zijn. Wil
				 de minister daarover contact opnemen met zijn collega van Sociale Zaken en
				 Werkgelegenheid en ook de andere drempels wegnemen?
 
 De heer Van Bommel (SP): Het punt van
				de studenten spreekt mij zeer aan. In het verleden heb ik zelf met steun van de
				PvdA iets kunnen bereiken inzake de collegegelden. Mevrouw Ferrier sprak over
				de € 10 000. Het aantal uren dat studenten mogen werken – daardoor kunnen
				zij een deel van hun studie zelf betalen – is nu beperkt. Vraagt mevrouw
				Albayrak de Nederlandse regering nu concreet om die drempels weg te nemen? Als
				dat zo is, kunnen wij zaken doen, want dan is daarvoor een meerderheid.
 
 Mevrouw Albayrak (PvdA): Jazeker.
				 Ik denk daarbij aan de garantiegelden en de stagemogelijkheden, maar ook aan de
				 beperkingen om te werken. In het beleid voor deze studenten zitten
				 tegenstrijdige elementen. Als wij hier in de Kamer uitspreken dat Suriname niet
				 zomaar een buitenland is, maar dat wij met Suriname een andere band hebben dan
				 met andere landen, dan geldt dat zeker voor deze studenten. Nogmaals, de
				 ontwikkelingsrelatie stopt. Als wij vinden dat de verhoudingen genormaliseerd
				 moeten worden, biedt een studiemogelijkheid in Nederland absoluut de kans om
				 dat te realiseren. Het gaat dan niet aan om daarbij blokkades op te werpen. Dat
				 is zonder meer mijn doel.
 Ik sluit af. Zojuist vond een discussie plaats na de opmerking
				 van de heer Van Bommel over een verdrag met Suriname om uitdrukking te geven
				 aan de toekomstige betrekkingen. Ik zie daar wel degelijk mogelijkheden toe,
				 maar op dit moment is er één grote blokkade, en dat is de regering-Bouterse.
				 Ik reageer nu een beetje uit de losse pols en ik ga het gesprek met de
				 Surinaamse gemeenschap ook graag aan, maar verdragen sluit je niet met de
				 gemeenschap in een land of met mensen in een land, maar met de staat. Dat lijkt
				 mij op dit moment een blokkade, maar dat belet ons niet om na te denken over de
				 manier en de terreinen waarop wij de relatie met Suriname in de toekomst willen
				 uitwerken.
 
 De heer Van Bommel (SP): Inderdaad,
				verdragen worden tussen regeringen gesloten, maar denkt mevrouw Albayrak niet
				dat beide volksvertegenwoordigingen en beide gemeenschappen op dit vlak ook een
				rol kunnen spelen?
 Mevrouw Albayrak (PvdA): In de
				discussie zeker, maar niet als het gaat om het sluiten van het verdrag.
				Nogmaals, ik pak alleen maar de handschoen op die de heer Van Bommel heeft
				geworpen. Ik praat graag verder over de vraag op welke manier dat zou moeten en
				welke onderwerpen daarvan deel uit zouden moeten maken.
 De voorzitter: Met deze bijdrage is
				een eind gekomen aan de eerste termijn van de Kamer. Ik geef het
				voorzitterschap terug aan mevrouw Albayrak.
 
 Voorzitter: Albayrak
 
 
 Minister Rosenthal: Voorzitter. Ik
				 dank de woordvoerders voor hun inbreng in eerste termijn. Er zijn veel vragen
				 gesteld. Een deel daarvan heeft te maken met kwesties die ook op het terrein
				 van collega-bewindspersonen liggen. Bij een van die punten refereerde mevrouw
				 Albayrak daar zelf ook al aan. Wij komen er wel uit, maar sommige zaken zal ik
				 niet meteen tot in de bijzondere details kunnen beantwoorden. Die zullen dan
				 moeten wachten op afstemming met collegae.
 Ook voor de Nederlandse regering geldt dat de relatie met
				 Suriname natuurlijk mede in het teken staat van de historische verwevenheid;
				 die is er en die zal ook blijven. Wij hebben een gedeelde geschiedenis en deels
				 ook een gemeenschappelijk taal. Er is ook verwevenheid van de samenlevingen.
				 Suriname is en blijft belangrijk voor Nederland. Uit de kengetallen blijkt dat
				 er om en nabij een half miljoen mensen in Suriname wonen en dat er 350 000
				 Surinamers in Nederland zijn. Dat geeft toch ook iets daarvan aan. De
				 Surinamers in Nederland doen het im Großen und Ganzen heel goed. Zij zijn
				 opgeklommen en dragen bij aan de Nederlandse samenleving. Zij dragen overigens
				 ook veel bij aan de Surinaamse samenleving. Immers, terwijl de
				 ontwikkelingssamenwerking ten einde loopt, gaat er wel jaarlijks zo'n 200 mln.
				 van Surinaamse Nederlanders naar Suriname toe. Ook dat duidt op die
				 betrokkenheid. Het intensieve personenverkeer tussen Nederland en Suriname
				 spreekt wat dat betreft ook boekdelen: familiebezoek, studenten, toerisme.
 Ik wil mij eerst en vooral bepalen tot de mededeling dat de
				 toekomstige relatie met Suriname zakelijk en betrokken is en moet zijn. De
				 formulering die de woordvoerder van de Partij van de Arbeid gebruikte, werken
				 volgens het stramien «strict and fair», is een bekend mantra dat wij ook in
				 andere contreien gebruiken. Daarbij geldt ook dat de overheid waar dat mogelijk
				 is, een stap terug doet en meer overlaat aan de relatie van samenleving tot
				 samenleving. Dat is geen alles of niets, maar wel een ontwikkeling die wij nu
				 in willen zetten. De overheid faciliteert daarbij de samenwerking, de
				 uitwisselingen, de contacten en de kennisuitwisseling tussen die samenlevingen.
				 Ik denk dan bijvoorbeeld aan de twinning, waar verschillende woordvoerders naar
				 hebben gevraagd. Ik kom daar zo nog op terug.
 De uitgangspunten die de Nederlandse regering voor de relatie
				 met Suriname hanteert, zijn niet alleen uitgangspunten, maar ook ankerpunten.
				 Het is niet zomaar iets, zo van «daar beginnen we mee en dan zien wij wel».
				 Nee, het zijn ook ankerpunten. Die ankerpunten zijn op dit moment inderdaad de
				 vijf punten die in de brief staan. Voor een deel zijn die ook al aan de orde
				 gesteld. Nederland beoordeelt de Surinaamse regering op haar benoemingen,
				 beleidsvoornemens en beleidsdaden. De regering heeft duchtig gereflecteerd op
				 de formulering van dit ankerpunt. Wij zijn hierop uitgekomen en ik denk ook dat
				 het een goed ankerpunt is. Dat met president Bouterse contacten worden
				 onderhouden op basis van een functionele noodzaak, moge voor zichzelf spreken.
				 Het is niet minder, maar ook niet meer dan een functionele noodzaak. Dat dit op
				 allerlei fronten van de thema's waarop wij verder willen in de samenwerking met
				 Suriname, ook van overheid tot overheid, belemmeringen oplevert en dat dit,
				 niet in de laatste plaats, ook passen en meten vergt bijvoorbeeld op het punt
				 van rechtsstaat en veiligheid en op de andere punten, spreekt dacht ik ook voor
				 zichzelf. De woordvoerder van de Partij van de Arbeid vroeg daar ook naar.
 Een ander belangrijk ankerpunt is de verdere
				 vermaatschappelijking van de relatie tussen beide landen. Dat bedoelen wij in
				 alle opzichten. Er is veel te winnen in de betrekkingen tussen Nederland en
				 Suriname, bijvoorbeeld op het vlak van het midden- en kleinbedrijf, waar
				 mevrouw Ferrier naar vroeg. Er is een vibrerend midden- en kleinbedrijf aan
				 weerskanten. Het midden- en kleinbedrijf in Nederland kent een grote
				 betrokkenheid van mensen uit de Surinaamse gemeenschap; zij spelen daarbij een
				 belangrijke rol. Daar liggen dus ook kansen. Er zijn ook andere vormen van
				 vermaatschappelijking, zoals de relaties op het gebied van onderwijs, sport en
				 cultuur. Dat spreekt ook voor zichzelf.
 Voordat ik op de andere punten inga, wil ik iets zeggen over de
				 kernthema's die in de brief zijn gemarkeerd: rechtsstaat en veiligheid; handel
				 en economie; cultuur, onderwijs, volksgezondheid en sport; milieu, water en
				 klimaat.
 Eerst de rechtsstaat en veiligheid. Gelet op de vele problemen
				 die er op dat vlak zijn, willen wij de samenwerking op het gebied van politie
				 en justitie per se voortzetten. Die problemen zijn ook al door de woordvoerders
				 geduid. Ik hoef niet te herhalen wat in eerste termijn naar voren is gebracht.
				 Wij willen bijvoorbeeld ook samenwerken met de justitiële autoriteiten. Ik zal
				 niet in details treden, maar daarbij hebben wij natuurlijk te maken met een
				 aantal bijzondere aspecten. Die zijn ook door de heer Bontes naar voren
				 gebracht. Wij kunnen daar niet voor weglopen. Dat is ook duidelijk. Toch moeten
				 wij daarop inzetten en ik zeg daar meteen bij dat wij dat in de komende jaren
				 ook onverkort moeten doorzetten. Dat is immers van groot belang.
 
 De heer Bontes (PVV): De hele
				veiligheidsketen in Suriname is in handen van dubieuze personen die door
				Bouterse zijn aangesteld. Vindt de minister het nou realistisch om te denken
				dat die samenwerking constructief kan worden en dat daadwerkelijk zaken kunnen
				worden gedaan bij het bestrijden van drugshandel en wapenhandel?
 
 Minister Rosenthal: Ik heb al
				 gezegd dat de regering zich volop bewust is van het soort zaken dat door de
				 heer Bontes aan de orde wordt gesteld. Ik denk niet dat ik de absolutistische
				 termen die de heer Bontes gebruikt, wil overnemen, maar het moge duidelijk zijn
				 dat wij onze ogen natuurlijk wijd open hebben voor de problemen met het
				 Surinaamse politie- en justitieapparaat. Het is nu natuurlijk de kunst om
				 ervoor te zorgen dat wij door inspanningen aan onze kant en door de
				 samenwerking bijdragen aan de versterking van het Surinaamse politie- en
				 justitieapparaat en wel op een zodanig wijze dat het de toets der
				 rechtsstatelijke kritiek kan doorstaan. Dat is waar het om gaat, met alle
				 mitsen en maren die daaraan gekoppeld zijn. Dan hebben wij het over de
				 financiering van het sectorprogramma rechtsbescherming en veiligheid. Ik zeg
				 nogmaals dat wij onze ogen en oren wijd openhouden. Wij hebben het over
				 samenwerkingsverbanden tussen het Nederlandse en het Surinaamse OM, maar ook
				 andere Nederlandse en Surinaamse instellingen werken samen. En ik spreek
				 natuurlijk ook over de bestrijding van de illegale migratie en drugs. Ik zou
				 bijna zeggen: beoordeel ons op dit punt dan op de resultaten die wij daarmee
				 boeken. Ik kan niet anders dan het op die manier aan de orde stellen. Tot nog
				 toe – en nu denk ik ook aan hetgeen de heer Bontes heeft gezegd – hebben
				 wij geen reden om daar anders mee om te gaan.
 Misschien mag ik nog even wijzen op twee nieuwe projecten. Er
				 loopt een trainingsprogramma inzake opsporingsactiviteiten en er is een nieuw
				 project dat betrekking heeft op de problemen met drugssmokkel via de luchthaven
				 in Suriname.
 
 De heer Pechtold (D66): Als ik de
				minister goed beluister, zegt hij met name tegen de heer Bontes dat de minister
				ook ziet dat het echt slecht en erg is, dat hij zich daar volledig van bewust
				is en dat ook volgt. Vervolgens vraagt de minister echter om het kabinet te
				beoordelen op de daden. Ik ben dan reuze benieuwd wat de Kamer dan van die
				daden kan verwachten. De minister straalt in mooi diplomatiek taalgebruik een
				soort gelatenheid uit, zo van «ik het ook niet helpen, het is aan de andere
				kant van de plas en daar zitten nu eenmaal mensen met wie het misschien niet
				altijd goed kersen eten is». Maar wat zijn dan die resultaten? Ik ben dan heel
				benieuwd wat wij van deze regering, van deze minister, kunnen verwachten.
 Minister Rosenthal: Ik zal het zo
				concreet maken als het zijn kan. Wij gaan er in elk geval van uit dat wij de
				drugssmokkel, onder andere door de projecten op het gebied van drugssmokkel via
				de luchthaven in Suriname, door onze inspanningen kunnen terugbrengen naar een
				lager niveau dan nu. Verder gaan wij ervan uit dat wij door onze inspanningen
				toch kunnen helpen om de kwaliteit van het justitiële apparaat in Suriname te
				verbeteren, ondanks alle problemen die daaraan vastzitten. Dat is waar het om
				gaat. Wij hebben geen overtrokken verwachtingen, maar die hebben wij nooit als
				wij dergelijke projecten aangaan met landen die in een bepaalde context
				functioneren.
 De heer Pechtold (D66): Natuurlijk
				staat niet alleen de regering in Suriname voor het drugsprobleem. Welke
				regering er dan ook is, dit zal in veel van dit soort landen een probleem zijn.
				Wat mij echter uitermate dwarszit, is dat bij zo'n programma zoals dat van
				Peter R. de Vries blijkt dat hier gewoon meer dan tien Surinamers rondlopen die
				voor zware delicten, waaronder zelfs voor moord of doodslag, zijn veroordeeld.
				Bij de justitiesystemen over en weer is daarvoor geen enkele alertheid. De
				minister zegt dat wij het kabinet moeten beoordelen op de resultaten, maar mijn
				vraag is dan wat de stand van zaken is in al die dossiers. Is de minister van
				plan om daarin het komende jaar echt vorderingen te maken? Als de minister die
				vraag nu niet kan beantwoorden, ontvang ik graag een brief van hem en van de
				minister van Justitie met een update daarvan.
 Minister Rosenthal: De heer Pechtold
				heeft het nu over één, niet gering, probleem. Op al die punten proberen wij
				vorderingen te maken, juist door de samenwerking met Suriname. Wij hopen
				daarbij resultaat te boeken. Het is dan aan de Kamer om ons op die resultaten
				af te rekenen of om ons daarvoor ter verantwoording te roepen.
 De heer Pechtold (D66): Is dat een
				toezegging voor een update?
 Minister Rosenthal: Ik denk dat ik er
				het beste aan doe om mij in eerste instantie maar eens te verstaan met mijn
				collega van Veiligheid en Justitie. Dit is een dossier dat natuurlijk vooral op
				het terrein van veiligheid en justitie ligt. Ongetwijfeld zullen bepaalde zaken
				een rol spelen die ik op dit ogenblik niet aan de orde kan stellen.
				Waarschijnlijk spelen ook vertrouwelijke zaken een rol. Ik wil mij daar toch
				over verstaan voordat ik daarover een brief toezeg.
 De voorzitter: Dit is in ieder geval
				een toezegging om terug te komen op het verzoek van de heer Pechtold om een
				brief.
 Mevrouw Ferrier (CDA): In gesprekken
				die wij in de Kamer hebben gevoerd, is gebleken dat dit wordt bemoeilijkt door
				de wet- en regelgeving van de Caricom (Caribbean Community and Common Market).
				Ik verzoek de minister om ook daarop in die brief in te gaan.
 Minister Rosenthal: Ik hoorde van de
				voorzitter van deze commissie dat zij het zo heeft uitgelegd dat ik met mij met
				collega zal verstaan. Ik meen dat dit correct is. Op die basis zal ik bekijken
				hoe ik de Kamer kan informeren over dit punt. Het kan ook best zijn dat ik snel
				ter zake kan komen en dat ik de informatie met de Kamer bijvoorbeeld al kan
				uitwisselen bij de begrotingsbehandeling of anderszins.
 De voorzitter: Ik neem aan dat dit
				ook betrekking heeft op de vragen over het WOTS-verdrag en de uitlevering.
 
 Minister Rosenthal: Zeker.
 Voorzitter. Ik zal kort zijn over de drie thema's en voor de
				 rest ingaan op de specifieke vragen die daarover zijn gesteld. Ik maak nog een
				 paar korte algemene opmerkingen.
 Wat betreft handel en economie heb ik het al gehad over de
				 mogelijkheden van het midden- en kleinbedrijf. Op een aantal domeinen is er
				 veel te doen in de contacten tussen het Nederlandse en het Surinaamse
				 bedrijfsleven. Het staat ook in de brief, maar ik zeg het toch even voor alle
				 duidelijkheid. Voorbeelden kunnen niet alleen worden gegeven in de sfeer van de
				 infrastructuur, maar ook op het gebied van de landbouw, de irrigatie en wat
				 dies meer zij. Ik meen dat mevrouw Ferrier daar ook over sprak. Ik neem aan dat
				 staatssecretaris Knapen daar nog het zijne aan zal toevoegen.
 Ik voeg hier nog een punt aan toe, dat momenteel erg opspeelt
				 in de positieve zin van het woord. Dat betreft de toenemende rol van Suriname
				 in allerlei bedrijfsactiviteiten rond de outsourcing.
 Dan cultuur, onderwijs, volksgezondheid en sport. Natuurlijk
				 zijn samenwerking en uitwisseling belangrijke zaken voor de contacten van
				 samenleving tot samenleving, van gemeenschappen tot gemeenschappen. Milieu,
				 water en klimaat zullen zo meteen in goede handen zijn bij collega Knapen.
 Ik ga nog in op één punt waar wij niet omheen kunnen. Dat is
				 ook al door de Kamer gezegd. Het is de zeer complicerende factor van het
				 presidentschap van Desi Bouterse. Ons ankerpunt is dat wij de Surinaamse
				 regering op benoemingen en daden beoordelen en dat wij het contact met
				 president Bouterse zelf volledig vasthechten op functionele noodzaak. Dat
				 contact is dus niet meer dan strikt noodzakelijk. Voor de rest, wanneer het
				 gaat om de regering, is het waar mogelijk business as usual. Dat is toch iets
				 wat het hele verhaal over onze betrekkingen met Suriname doordesemt. Wij
				 hechten zeer aan de relaties van land tot land. Het verbreken van diplomatieke
				 betrekkingen, het terugroepen van de ambassadeur en dat soort zaken passen daar
				 in genen dele bij. Ik zeg het in alle duidelijkheid tegen de heer Bontes. De
				 afgelopen maanden heb ik al met zijn partij gesproken over het verschil van
				 opvatting dat zich bij een aantal landen op dit soort punten voordoet.
 
 De heer Bontes (PVV): Er blijft dan
				toch nog een vraag uit de eerste termijn hangen. De minister zegt dat het
				regime-Bouterse een complicerende factor is. Dat is heel voorzichtig
				uitgedrukt, want volgens mij is het veel en veel zwaarder dan een complicerende
				factor. Wat vindt de minister nu van het feit dat mevrouw Ferrier de partij van
				Bouterse heeft gefeliciteerd, die partij vergelijkt met de PVV en Bouterse
				vergelijkt met Geert Wilders? Neemt hij daar afstand van?
 De voorzitter: Die laatste conclusie
				is voor uw rekening, mijnheer Bontes. Daar heeft mevrouw Ferrier in haar
				antwoord al afstand van genomen.
 De heer Bontes (PVV): Ik vraag het
				aan de minister, voorzitter. Wat vindt hij daarvan?
 
 Minister Rosenthal: Laat ik daar
				 één opmerking over maken. Het is niet passend als iemand de heer Bouterse en
				 de heer Wilders op één lijn stelt. Ik heb echter geenszins de indruk dat
				 mevrouw Ferrier dat heeft gezegd. Daarmee is voor mij de kous af. De heer
				 Bouterse wordt verdacht van moord in december 1982. Een vergelijking met de
				 heer Wilders is natuurlijk een vergelijking tussen twee volstrekt
				 onvergelijkbare grootheden.
 Ik ga in op de zaken die specifiek aan de orde zijn gesteld.
				 Daarbij ga ik eerst in op de kwestie die door de heer Van Bommel aan de orde is
				 gesteld, namelijk op het voor en tegen van een nieuw verdrag met Suriname. De
				 vergelijking die de heer Van Bommel maakte met Indonesië is voor de regering
				 een moeilijke vergelijking. Die vergelijking gaat eigenlijk mank. Bij
				 Indonesië gaat het vooral om het regeringsniveau. Wij hebben daar een
				 uitvoerige discussie over gevoerd in de Kamer. Bij Suriname gaat het er juist
				 om dat wij de betrekkingen willen vermaatschappelijken. Wij denken dat wij de
				 beleidsdoelen ten aanzien van Suriname ook zeer goed kunnen bereiken door
				 middel van die vermaatschappelijking van de relaties. Wij menen dat wij voor de
				 samenwerking op regeringsniveau, voor zover die nodig is – bijvoorbeeld met
				 justitie op het gebied van drugs – geen verdrag nodig zullen hebben. Ik wil
				 alle kaarten zetten op die vermaatschappelijking. Ik voel dan ook niet direct
				 voor het openen van discussies over een nieuw verdrag. Dat staat nog los van de
				 complicerende factor van de huidige president.
 Vele leden van de commissie vroegen naar de
				 Toescheidingsovereenkomst. Ik ga niet herhalen wat we in de brief hebben
				 gezegd, dat is nodeloos tijdverlies. Laat ik in alle duidelijkheid zeggen dat
				 de regering-Bouterse zich niet heeft uitgesproken over het verdrag. Wat dat
				 betreft zitten we dus niet in een andere situatie dan het moment waarop de
				 brief werd gestuurd. Voor de Nederlandse regering is één ding volstrekt
				 duidelijk: pacta sunt servanda, afspraak is afspraak. Voor ons geldt dat ook
				 voor Suriname. In onze contacten met de Surinaamse autoriteiten dringen wij
				 daarom aan op de naleving van de Toescheidingsovereenkomst. Daarbij gaat het
				 vooral om de drie punten die de heer Van Bommel noemde en die ik inmiddels
				 volledig uit mijn hoofd ken: de visumvrijdom, de kwestie van grondverwerving
				 – en een aantal andere zaken die daar vlak tegenaan zitten en vaak worden
				 vergeten; in artikel 5, lid 2.3. zitten een aantal andere complicerende punten
				 – en de kwestie van het actief en passief kiesrecht. Mijn voorganger heeft al
				 eerder gezegd dat de Nederlandse regering begrip kan opbrengen voor de
				 opvatting van de vorige Surinaamse regering over het kiesrecht, maar niet die
				 over de andere twee zaken.
 Daarmee kom ik op een ander punt: wanneer hier niets van
				 terechtkomt, wanneer de rechten van Surinaamse Nederlanders met betrekking tot
				 visumvrijdom, kiesrecht en grondverwerving worden beknot, waarom vragen wij dan
				 niet om bemiddeling van het Internationaal Gerechtshof, door het Permanent Hof
				 van Arbitrage? Laat ik het zo zeggen: we moeten eerst de trap aflopen. Eerst
				 moeten wij voortdurend aandringen bij de autoriteiten in Suriname op het
				 nakomen van de verdragsverplichtingen krachtens de Toescheidingsovereenkomst.
				 Als dat niet werkt, als zij denken dat ze er de facto wel goed inzitten, moeten
				 wij nóg sterker aandringen op onderhandelingen. En als dat allemaal niet lukt,
				 wat dan? Volgens mij is er op dit moment geen animo om naar het Permanent Hof
				 van Arbitrage van het Internationaal Gerechtshof te gaan. Ik weet dat dit ruw
				 klinkt, maar ik heb mij laten voorhouden dat dit internationaalrechtelijk een
				 buitenproportioneel, veel te zwaar middel zou zijn, dat bovendien heel lang zou
				 duren en waardoor we jarenlang niets zouden opschieten. Laten we het dus maar
				 eerst met die andere modaliteiten proberen.
 
 De heer Van Bommel (SP): Het zou mijn
				voorkeur hebben om meteen dit soort stappen te zetten, om meteen met dit soort
				sterke, verregaande maatregelen te dreigen. Daarom heb ik bemiddeling
				gesuggereerd. We zijn nu vele jaren bezig met ambtelijk overleg en zelfs dat
				ambtelijk overleg is vastgelopen. Hoe je het ook wendt of keert, zo schieten we
				dus niets op. Wanneer rechten van Nederlanders met voeten worden getreden door
				een buitenlandse regering, moet er wel iets gebeuren; dan kunnen we niet
				volstaan met te zeggen dat we vinden dat de bepalingen moeten worden nageleefd,
				en als er vervolgens niets gebeurt, maar niets doen. Er moet aan de Nederlandse
				zijde dus echt iets gebeuren.
 Minister Rosenthal: Laat ik op dit
				punt meebewegen met de heer Van Bommel en anderen. Als zij, in hun ogen
				wellicht terecht, de indruk hebben dat Nederland vindt dat het op de handen kan
				blijven zitten omdat het geen vragende partij is, zouden wij kritisch
				zelfonderzoek moeten doen. Ik zal kijken naar mogelijkheden om deze zaak los te
				trekken. Geeft u ons de gelegenheid om langs deze lijn te werken, vervolgens
				zullen wij wel zien wat te zijner tijd noodzakelijk is.
 De heer Van Bommel (SP): Ik ben blij
				met deze verandering van opstelling. Daarmee komt de regering eigenlijk terug
				op hetgeen in de brief staat. Nederland wordt in die zin dan wel vragende
				partij: vragend om nieuw overleg of hervatting van het overleg. Moet ik het
				antwoord van de minister zo opvatten? Als de Nederlandse regering namelijk niet
				vraagt om een hervatting van het ambtelijk overleg, blijft zij immers wel op de
				handen zitten. In dat geval zal ikzelf met voorstellen komen. Als ik het
				antwoord van de minister zo mag uitleggen dat de Nederlandse regering zal
				vragen om een hervatting van het ambtelijk overleg en aan de Kamer meedeelt
				binnen welke termijn zij een antwoord kan verwachten, ben ik bereid om
				voorlopig niet zelf met voorstellen te komen. Maar ik wil van de minister wel
				een termijn horen.
 Minister Rosenthal: Laat ik het op de
				volgende manier formuleren. Wij zijn geen vragende partij bij een amendering
				van de Toescheidingsovereenkomst. Wij zijn wel vragende, of liever eisende
				partij met betrekking tot de naleving van de Toescheidingsovereenkomst. Met die
				inzet zal ik in mijn contacten met de Surinaamse autoriteiten deze discussie
				voortzetten.
 De heer Van Bommel (SP): Ik verzoek u
				een termijn te noemen; dit speelt namelijk al jaren. Zo niet, dan kom ikzelf
				met een voorstel. Ik wil graag van u horen wanneer wij het bericht krijgen dat
				het overleg is hervat. Anders gebeurt er namelijk niets.
 Minister Rosenthal: Gunt u mij op dit
				moment de ruimte om deze zaken aan te kaarten. Dwingt u mij niet tot het noemen
				van een termijn, want als ik dat doe, gebeurt er misschien helemaal niets
				totdat die termijn is verstreken. Dit is gewoon een kwestie van prudent
				handelen. Ik zou zeggen: wees prudent!
 De voorzitter: Ik acht de heer Van
				Bommel, en ook mevrouw Albayrak die hierover vragen wilde stellen, zeer goed in
				staat om zelf te bewaken of u deze toezegging binnen afzienbare tijd zult
				nakomen. Ook ik begreep namelijk uit uw opmerking dat Nederland weliswaar geen
				vragende partij is met betrekking tot het ongedaan maken van de afspraken, maar
				wel met betrekking tot het nakomen van de rechten die hieruit voortvloeien voor
				de Surinaamse Nederlanders. U gaat daarop actie ondernemen, wij zullen dat zelf
				bewaken.
 Minister Rosenthal: Ik kom bij een
				aantal specifieke vragen van de heer Van Bommel over het belastingverdrag. Wij
				hebben een belastingverdrag sinds 1975, ter voorkoming van dubbele belasting.
				Als ik hierover meer moet melden, zal ik mij eerst moeten verhouden met mijn
				collega De Jager van Financiën.
 De heer Van Bommel (SP): Ik vroeg
				hier expliciet naar omdat in het verleden is gebleken dat er bijvoorbeeld
				dubbele belasting kan worden betaald over AOW-uitkeringen.
 
 Minister Rosenthal: Dat soort
				 dingen moet ik echt bij mijn collega aan de orde stellen.
 Voorzitter. Ik kom bij de vragen over het vliegverkeer. Ik weet
				 dat dit een stevig issue is. In wezen betreft dit het Open Skies agreement. In
				 2009 bleek uit een rapport dat de tarieven tussen Suriname en Nederland niet
				 onevenredig hoog zijn en dat meer marktwerking weinig tot geen
				 welvaartseffecten voor de consument zou opleveren. Ik vind het overigens
				 opmerkelijk dat dit uit mijn mond moet komen! Op zich is er geen bezwaar tegen
				 een volledig Open Skies agreement, maar de reeds bestaande operationele
				 mogelijkheden worden tot op dit ogenblik slechts beperkt ingevuld en er is
				 ruimte genoeg voor verdere concurrentie en markttoegang zonder een dergelijke
				 verdragswijziging. Het lijkt alsof ik alles wil wegschuiven en dat is geenszins
				 mijn bedoeling, maar mijn collega Schulz van Haegen is bereid om met Suriname
				 te praten over een verbetering van de luchtvaartrelatie. Ik kan constateren dat
				 er tot op heden aan de Surinaamse zijde geen noodzaak is gebleken voor een Open
				 Skies agreement. Ik vermoed al wat de heer Van Bommel nu wil vragen, maar wacht
				 zijn vraag af.
 
 De heer Van Bommel (SP): Dan is het
				een inkoppertje, maar het gaat mij niet primair om een Open Skies agreement,
				want daarmee zitten we meteen aan de Surinaamse zijde. Het gaat mij om de
				positie van Nederland. Nederland kent nu namelijk de bepaling van twee extra
				maatschappijen, maar dit moeten wel Europese maatschappijen zijn. Wanneer dit
				zou worden verruimd tot maatschappijen van buiten Europa, zou de markt hier
				zijn werk kunnen doen. Op dit gebied geloof ik namelijk ook in de markt.
 
 Minister Rosenthal: Dat is voor mij
				 toch pure winst! Ik ga dit aan de orde stellen bij mijn collega Schulz van
				 Haegen.
 Ik kom bij de vragen over de situatie van studenten, over de
				 garantiestelling, werken enzovoort. Ik kan op dit moment geen toezegging doen,
				 van welke aard ook. Hierbij spelen zeer vele zaken. Laat ik vanuit een wat
				 algemener kader antwoorden. Ik erken dat de Nederlandse samenleving een
				 bijzondere relatie heeft met de Surinaamse samenleving. Als minister moet ik
				 echter rekening houden met alle mogelijke gevolgen van welke toezegging ook,
				 die een veel verdere reikwijdte zouden kunnen krijgen dan vermoed. Het toelaten
				 van stagiairs van buiten de EER betreft een bevoegdheid van de minister van
				 Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Voor stagiairs uit Suriname gelden dezelfde
				 regels als voor stagiairs uit andere landen buiten de EER. Ik kan dit iets
				 specificeren, maar het is wel een feit. Surinaamse studenten betalen een
				 collegegeld ter hoogte van dat voor een inwoner van de Europese Unie, dus
				 gelijk aan dat voor Nederlandse studenten. Zij betalen dus veel minder dan
				 studenten uit bijvoorbeeld China. Laat dit in ieder geval tot troost
				 strekken.
 Over de stages, de tewerkstelling voor stages in banen tot tien
				 uur per week, nog het volgende. De minister van Sociale Zaken is bevoegd met
				 betrekking tot de toelating van derdelanders op de arbeidsmarkt, ook van
				 stagiairs van buiten de Europese Unie en buitenlandse studenten met een
				 bijbaan. Ik kan nog het volgende mededelen, naar ik hoop het verlossende woord:
				 zij mogen maximaal tien uur per week werken. De norm is en blijft dat de studie
				 het hoofddoel van het verblijf is en dat de werkgever voor deze studenten een
				 tewerkstellingsvergunning dient aan te vragen. Als een student echt hard
				 studeert en snel klaar wil zijn, moet hij toch zeker 30 uur per week aan zijn
				 studie besteden, dus de combinatie met tien uur werken per week lijkt mij
				 optimaal.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik dank de
				minister voor zijn opmerkingen, maar veel van wat hij zei is de Kamer reeds
				lang bekend. De Kamer heeft zelf voor elkaar gekregen dat het collegegeld dat
				studenten uit Suriname betalen aan instellingen voor hoger onderwijs en
				wetenschappelijk onderwijs is gelijkgetrokken met het collegegeld voor
				studenten uit Nederland en de Europese Unie. Het punt is echter dat
				verschillende instellingen, los van het collegegeld, nog steeds aan studenten
				een garantiebedrag vragen van € 10 000. De Kamer is hier al jaren mee
				bezig. De vorige ministers van Buitenlandse Zaken en Onderwijs hebben gezegd
				dat zij dat wilden aanpakken. Het is nu allemaal een beetje willekeurig. Mijn
				fractie vindt het belangrijk dat die € 10 000 van tafel gaat en dat er een
				eenduidig beleid komt.
 Minister Rosenthal: Ik ga hierop koel
				reageren, mijn excuus hiervoor: de Kamervragen over dit onderwerp zijn
				beantwoord door de minister van OCW. Voor dit moment houd ik mij aan die
				antwoorden.
 Mevrouw Ferrier (CDA): Het antwoord
				op die Kamervragen was dat instellingen dat zelf kunnen bepalen. Wij hebben
				daarop duidelijk gezegd dat er op zijn minst een eenduidig beleid zou moeten
				zijn. Is er nu wel een eenduidig beleid ten aanzien van die garantstelling van
				€ 10 000?
 Minister Rosenthal: Ik mag aannemen
				dat dit eenduidige beleid er is, ik kan mij dat niet anders voorstellen.
 Mevrouw Ferrier (CDA): Nee, dat
				beleid is er niet. Er zijn instellingen die nog steeds € 10 000 vragen, er
				zijn instellingen die niets vragen. Laat ik het zo doen, nu wij het toch hebben
				over inhoud geven aan die bijzondere relatie vraag ik de minister hierbij om
				dit aan te pakken en voor eenduidigheid te zorgen. Het is overigens niet de
				inzet van mijn fractie dat die eenduidigheid erop neerkomt dat alle
				instellingen gaan vinden dat studenten die € 10 000 op de plank moeten
				hebben liggen.
 Minister Rosenthal: Ik zal dit
				opnemen met collega Van Bijsterveldt.
 Mevrouw Ferrier (CDA): Heel veel dank
				voor deze toezegging. Ook het probleem met betrekking tot die tien uur werken
				is bekend. Ik vraag begrip voor de situatie van veel Surinaamse studenten, die
				geen OV-jaarkaart hebben en geen studentenhuisvesting, die niet zwart willen
				werken ...
 De voorzitter: Ik moet nu even
				ingrijpen. Met deze minister komen we op dit punt niet verder. Hij heeft
				toegezegd dat hij contact zal opnemen met zijn collega's van Onderwijs en van
				Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Bij weer andere onderwerpen heeft hij
				toegezegd dat hij er nog op zal terugkomen, dus ik ga er nu zomaar van uit dat
				wij van hem een verzamelbrief zullen ontvangen met al die onderwerpen. Aan het
				eind zal ik opsommen welke onderwerpen dit precies betreft. Als de commissie
				hiermee akkoord gaat, wordt het debat hierover later voortgezet.
 
 Minister Rosenthal: Voorzitter.
				 Mevrouw Ferrier vroeg nog hoe de Nederlandse regering omgaat met kwesties rond
				 vrouwenrechten. Van verschillende kanten is gevraagd naar de problematische
				 positie van homoseksuelen in Suriname. De heer Bontes verwees naar de
				 uitspraken van een parlementslid. Ik laat dat soort uitspraken graag voor
				 rekening van zo'n parlementslid, wat ik ook zou doen als dit een Nederlands
				 parlementslid betrof. Het is de Kamercommissie gevoeglijk duidelijk dat de
				 positie van vrouwen in welk land ook een issue is voor de Nederlandse regering;
				 voor mij verschilt Suriname daarin niet veel van andere landen in de wereld.
				 Wij lopen voorop in het uitvoering geven aan, bijvoorbeeld, Resolutie 1 325
				 van de Verenigde Naties, doen daartoe alle mogelijke inspanningen. En juist in
				 een situatie van vermaatschappelijkte onderlinge relaties ga ik ervan uit dat
				 dergelijke kwesties niet geheel op de tafel van de regering hoeven te liggen;
				 zo kunnen non-gouvernementele organisaties in hun onderlinge contacten acties
				 ondernemen. Als ik daaraan kan bijdragen, zal ik dat niet nalaten.
 Het volgende in reactie op de vraag van de heer Van Bommel naar
				 aanleiding van de vragen en antwoorden over de zaken die zich hebben voorgedaan
				 in 1986–87. Het lijkt mij nutteloos om nu te herhalen wat al in de
				 beantwoording is gesteld, maar ik zal een paar zaken aanroeren die daartegenaan
				 liggen. Daarbij neem ik meteen de vraag van de heer Pechtold mee. Waarom heb
				 ik, samen met mijn collega Hillen, in de beantwoording van de zijde van de
				 regering gesteld dat het kabinet de Kamer anders zou hebben geïnformeerd als
				 het in 2007 op de hoogte was geweest van de feiten zoals deze nu bekend zijn
				 geworden uit de interviews in de Volkskrant met de oud-bewindslieden? Dit heeft
				 alles te maken met het feit dat de regering nader onderzoek heeft verricht naar
				 aanleiding van hetgeen met name in het Volkskrantartikel naar boven is gekomen.
				 Het aanvullende onderzoek betrof oud-bewindslieden, oud-fractievoorzitters en
				 anderen. Dat heeft dingen boven tafel gebracht die in 2007 niet bekend waren,
				 en die in 2007 ook niet aan de orde waren toen de heer Van Bommel zijn vragen
				 stelde. De vragen die de heer Van Bommel stelde, noopten naar het oordeel van
				 de regering toentertijd niet tot het soort onderzoek dat nu wel is verricht,
				 naar aanleiding van de mededelingen van oud-bewindslieden en
				 oud-fractievoorzitters. Dat is simpelweg het verhaal. Ik maak het niet mooier
				 of anders dan het is. Bij vragen naar een bepaald voorval doe je altijd
				 onderzoek naar bevind van zaken, om deze ordentelijk te kunnen beantwoorden. Ik
				 herhaal mijzelf: beschikten wij in 2007 over de informatie die via het
				 Volkskrantartikel naar boven kwam, dan zouden indertijd de vragen beantwoord
				 zijn zoals zij nu zijn beantwoord. Ik wil hieraan toevoegen dat wij van de
				 oud-bewindslieden en oud-fractievoorzitters hebben begrepen dat hierover nooit
				 politieke besluitvorming is geweest en dat toentertijd de plannen in genen dele
				 ten uitvoer zijn gebracht. Hiermee herhaal ik overigens wat in onze
				 beantwoording staat.
 
 De heer Van Bommel (SP): Naar mijn
				stellige overtuiging moeten er in de rijksarchieven toch echt stukken hebben
				gelegen en zullen ze er nog wel liggen. Er wordt niet voor niets gesproken over
				contingency planning. Dat is serieus plannen, militair plannen, om tot een
				inval te komen, tot de inzet van militairen. Ik heb verwezen naar gesprekken
				die ik heb gevoerd met een militair die in 1985 in Frans-Guyana was
				gestationeerd, zeer waarschijnlijk omdat rekening werd gehouden met die
				mogelijkheid. Maar er waren en zijn in de archieven kennelijk stukken die mede
				hebben geleid tot deze beantwoording. Waarom zegt de minister nu dat het beter
				was geweest als in een eerder stadium, namelijk in 2007, het bestaan van die
				plannen gewoon was erkend?
 Minister Rosenthal: Ik heb gezegd dat
				het beter ware geweest als wij toentertijd op de hoogte waren geweest van wat
				de oud-bewindslieden en oud-fractievoorzitters in hun gesprekken met de
				Volkskrant hebben verklaard. Ik voeg daaraan toe dat het aanvullend onderzoek
				niet alleen die oud-bewindslieden en oud-fractievoorzitters betrof, maar ook de
				archieven van AZ, Defensie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het is
				een kwestie van wegen. Ik heb niet veel toe te voegen of af te dingen.
				Overigens voel ik mij een beetje ongemakkelijk om deze kwestie nu helemaal uit
				te benen met de heer Van Bommel, zonder dat collega Hillen zijn bijdrage kan
				leveren.
 De heer Van Bommel (SP): Dat zullen
				we ook niet doen. Ik zal zeker op deze kwestie terugkomen, ook omdat bij mij nu
				nieuwe meldingen komen van mensen die hierbij betrokken waren. Nu stel ik vast
				dat de regering wel meer had kunnen weten. In mijn optiek had ze in 2007 meer
				moeten antwoorden op de vragen, want de informatie was wel degelijk beschikbaar
				in de archieven.
 Minister Rosenthal: Bij dit soort
				dingen geldt altijd: met de kennis van nu.
 De heer Van Bommel (SP): Dat werd
				toen ook gezegd.
 
 Minister Rosenthal: Wij verschillen
				 hierover dus van mening, laten wij elkaar niets anders voorhouden.
 Ik heb nog een vraag van de heer Ten Broeke vergeten te
				 beantwoorden: zijn vraag over de rechtszittingen met betrekking tot de
				 decembermoorden. Natuurlijk zijn wij bezorgd over de gang van zaken rond die
				 rechtszittingen; die slepen zich voort. Ik zal actuele informatie geven. Op
				 11 november heeft de laatste rechtszitting plaatsgehad. Voor zover mij bekend,
				 was dit een heel korte rechtszitting. Het schiet dus niet op. Wij willen
				 natuurlijk allemaal dat er zo spoedig mogelijk een einde komt aan dit proces,
				 met de daarbij behorende resultaten. Ik wil hier niet meer over zeggen. Het zou
				 mij wat ver gaan om te zeggen dat ik mij over deze zaak niet wil uiten omdat
				 hij sub judice is. Wel moet ik zeggen dat onze formele positie dient te zijn
				 dat dit op dit moment een interne Surinaamse aangelegenheid betreft, dat
				 Nederland niet zal treden in de rechtsgang van Suriname en het proces ook niet
				 kan versnellen. Maar men merkt dat wij deze zaak nauwlettend en accuraat
				 monitoren. Ook de rechtszitting van 11 november had onze volle aandacht.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Ik heb nog
				een vraag die in ieder geval wat mij betreft een tweede termijn zou kunnen
				voorkomen. De minister zei terecht dat hij een zekere mate van terughoudendheid
				betracht omdat de zaak sub judice is, maar hij heeft er wel iets over gezegd.
				Dat is in goede orde aanvaard. Het laat echter het probleem onverlet dat er nu
				mogelijk nog criminelen vrij rondlopen in Nederland. De heer Pechtold heeft
				deze kwestie ook aan de orde gesteld, Peter R. de Vries heeft hieraan een
				uitzending gewijd, mijn collega Van der Steur heeft hierover Kamervragen
				gesteld. Die vragen zijn maar zeer ten dele beantwoord. De VVD-fractie maakt
				zich hier grote zorgen over. Bij zijn overweging of hij de Kamer een brief wil
				sturen of niet, kan de minister onze vraag misschien wat specifieker opvatten:
				zijn er ondertussen uitleveringsverzoeken ingediend door Suriname, is er sprake
				van een dossieroverdracht tussen beide rechtsstelsels, zou Nederland eventueel
				zelf kunnen gaan vervolgen? Dit zijn zeer concrete vragen, die destijds ook aan
				de orde waren. Ik begrijp dat deze minister daar op dit moment misschien geen
				antwoord op kan geven, maar wil deze vragen wel ingelast zien in de vragen die
				zullen worden gesteld. Anders komen wij straks uit dit overleg en weten we
				slechts dat we misschien een brief zullen krijgen over waar we misschien een
				brief over zullen krijgen, en dat vind ik echt te weinig.
 Minister Rosenthal: Ik vind het echt
				zeer vervelend – en ik zeg hiermee gewoon wat ik voel – maar dit moet ik
				weer beleggen bij collega Leers. Het is niet anders, maar ik ga dat ook echt
				doen. Onderwijl moet het volstrekt duidelijk zijn dat het een groot probleem is
				als hier 70 criminele vreemdelingen rondlopen en dat wij daar niet de hand
				achter kunnen krijgen. Ik kan daar van alles en nog wat in algemene zin over
				melden, maar daarmee komen we in dit overleg niet verder. Sowieso is er bij dit
				soort zaken, bij welke vreemdelingen ook, vaak sprake van een gebrekkige
				medewerking. En vreemdelingen komen bijvoorbeeld steeds met nieuwe personalia
				binnen, waardoor het niet mogelijk is om tijdig hun identiteit en nationaliteit
				vast te stellen. Deze dingen duren altijd voort en voort, en het probleem
				blijft bestaan. Ik zal dit bespreken met collega Leers, zodat wij hiermee
				verder komen.
 De heer Ten Broeke (VVD): Ik vind het
				goed dat de minister zegt dat hij dit weer meeneemt naar het kabinet en zal
				bespreken met zijn collega's Leers en, naar ik vermoed, Opstelten. Maar laat
				het helder zijn dat de VVD-fractie in ieder geval concreet wil weten of er
				uitleveringsverzoeken zijn, of er sprake van dossieroverdracht is, of daarom is
				gevraagd, of dat mogelijk is. Daarin ligt natuurlijk ook de vraag besloten of
				er vervolging kan plaatsvinden in Nederland. Ik ben in ieder geval tevreden als
				deze vragen worden teruggenomen naar het kabinet. Met een antwoord hierop hoeft
				er van mij geen tweede termijn te volgen.
 Minister Rosenthal:
				Uitleveringsverzoeken komen in ieder geval ook altijd bij mij langs, dus ik heb
				daar weet van. Laat ik de heer Ten Broeke in alle duidelijkheid zeggen dat er
				bij mijn weten tot op dit moment geen uitleveringsverzoeken uit Suriname zijn
				geweest; dat kan hij dus in ieder geval nu al wegstrepen.
 
 Staatssecretaris Knapen:
				 Voorzitter. Dank voor de inbreng van de Kamer en voor alle opmerkingen. Voor de
				 zomer hebben Kamer en kabinet al van gedachten gewisseld over de mogelijke
				 beëindiging van de specifieke ontwikkelingsrelatie. In het geval van Suriname
				 houdt deze na het aflopen van het verdrag inderdaad op. Aan het adres van de
				 heer Bontes zeg ik dat dit uiteraard niet onmiddellijk gebeurt; het verdrag
				 loopt nog een jaar, het gaat om verdragsverplichtingen; die gelden, daar hebben
				 wij ons aan te houden en daar houden wij ons ook aan. Maar daarna stopt het,
				 misschien met nog wat beperkte kosten voor een fatsoenlijke
				 accountantsverklaring om de zaak af te sluiten. De heer Pechtold vroeg of
				 hiernaar nog een nieuwe studie moet worden verricht. Mevrouw Ferrier vroeg wat
				 er in de ontwikkelingsrelatie is bereikt. Als je de afgelopen 30 jaar de revue
				 laat passeren – dat hoeft nu niet – krijg je een gemengd beeld. Het is een
				 beeld van hulp die wordt gestart en gestopt, en weer gestart en gestopt. De
				 telefooncoup, de spanningen vijf jaar later, al deze zaken leverden
				 uiteindelijk een gemengd beeld op. Dat kwam ook doordat deze
				 ontwikkelingsrelatie tot stand was gekomen op basis van een verdrag, volgens
				 hetwelk de nieuwe Surinaamse staat rechten had; dat betrof dus middelen van
				 Suriname. In onze brieven verwijzen wij naar het IMF, dat vrij recent alles bij
				 elkaar heeft opgeteld, de laatste periode heeft bezien toen de relatie meer in
				 de richting van sectorbeleid ging en uiteindelijk een positief beeld gaf. Maar
				 voor eenieder die 35 jaar terugkijkt, is het beeld echt gemengd. De
				 leermomenten hebben slechts een betrekkelijke waarde, want het zal zich niet
				 meer voordoen dat Nederland een ontwikkelingsrelatie op deze manier aangaat,
				 met een ex-kolonie die een zelfstandige staat wordt. Er is inmiddels het nodige
				 over geschreven.
 De leden Van Bommel, Ferrier, Albayrak en Ten Broeke spraken
				 allen over de vermaatschappelijking van de relatie. De vraag is eigenlijk: hoe
				 verder, als het verdrag is afgelopen? Wij zijn in de unieke, waardevolle,
				 fraaie situatie dat tussen deze beide landen Nederland en Suriname een nauwe
				 personele verwevenheid bestaat. Natuurlijk is het veel waard om daarop te
				 kunnen kapitaliseren. Wij beschikken nog over de twinning-faciliteit, maar die
				 loopt binnenkort af. Die twinning-faciliteit is bij uitstek de vertaling van de
				 vermaatschappelijking van deze relatie. Wij hebben de Kamer laten weten dat wij
				 onderzoeken hoe deze tot nu toe is verlopen. Wij hebben de resultaten daarvan
				 nog niet, maar als er geen heel rare dingen uitkomen, lijkt het mij waardevol
				 om te bezien of wij die op enigerlei wijze kunnen continueren. Ik kan mij
				 voorstellen dat wij in de toekomst zullen moeten letten op het tegengaan van
				 versnippering; dat zie je eigenlijk al in één oogopslag. Het is misschien
				 zinvol om specifiek te kijken naar bepaalde grote sectoren, ook omdat er het
				 nodige te halen is uit de personele relaties en de kennis over en weer. Ik doel
				 op sectoren als de gezondheidszorg, het onderwijs en het mkb. Ik kom hier graag
				 op terug zodra de resultaten van het onderzoek beschikbaar zijn. Tot nader
				 order zie ik echter dat het zaak is om dit zo positief mogelijk te
				 benaderen.
 Er zijn ook vragen gesteld over de ACP-verdragsrelatie en de
				 EPA's, de Economische Partnerschapsakkoorden. Zoals bekend behelsde de
				 ACP-relatie een aantal specifiek gunstige voorwaarden voor de verdragspartners,
				 in dit geval voor Suriname vis-à-vis de Europese Unie. Daarover is een aantal
				 jaren geleden geklaagd bij de Wereld Handels Organisatie, omdat dit
				 ongelijkheid zou meebrengen voor landen als Guatemala en Bolivia. Die klacht is
				 gehonoreerd, waarop de Europese Commissie is gekomen met een aantal maatregelen
				 om tegemoet te komen aan de nadelen die zulks zou meebrengen voor de specifieke
				 ACP-landen. Een van de programma's die op de plank liggen zijn de Banana
				 Accompanying Measures; de «banaanbegeleidende maatregelen» zouden wij zeggen.
				 Dit gaat om een bedrag van 190 mln. Het door de Commissie geformuleerde
				 voorstel is nog hangende, het zit nog steeds in de mediatie tussen Raad en
				 Europees Parlement. Het is inmiddels aan deze Kamer om een finaal oordeel te
				 vellen over de EPA-akkoorden, maar in de praktijk wordt er al naar gehandeld;
				 dat wil zeggen dat tarieven en quotaregelingen zijn afgeschaft, en er is een
				 liberaliseringsprogramma voor een periode van 25 jaar om de wederkerigheid van
				 de relatie te bevestigen. Een en ander loopt dus nog.
 Mevrouw Ferrier had nog een tweetal specifieke vragen over het
				 natuurbeschermingsprogramma met betrekking tot deforestation. Het
				 REDD-plus-programma is een initiatief van de Verenigde Naties. Suriname zet
				 uitsluitend in op de multilaterale benadering, dus niet op de bilaterale
				 benadering. Op dit punt zijn er dus geen contacten. Wij werken wel samen met
				 het World Wildlife Fund Guianas. Dat fonds benadert de gehele regio. Bilateraal
				 is er op dit gebied dus geen relatie met Suriname, want Suriname doet dit
				 multilateraal. Suriname doet wel zelf veel, bijvoorbeeld aan de bestrijding van
				 illegale goudwinning, op zich ook niet onbelangrijk bij ontbossing.
 Mevrouw Ferrier vroeg verder naar het Guiana Shield initiative,
				 voor het ongerepte natuurgebied in Colombia, Venezuela, Brazilië, Frans-Guyana
				 en Suriname. Dat programma is geïnitieerd door een Nederlands comité, de
				 International Union for the Conservation of Nature is de uitvoerder en het UNDP
				 administreert vanuit Guyana. Hier is eerder aan gewerkt. Wij hebben enkele
				 jaren geleden de toezegging gedaan voor een tweede fase. Die toezegging heb ik
				 bevestigd, maar wij wachten op cofinanciering voor het Surinamedeel. Die
				 cofinanciering is wezenlijk, want zonder cofinanciering is er geen
				 eigenaarschap en geen draagvlak. Wij wachten daar dus nog op, maar wij hebben
				 dit toegezegd en de toezegging bevestigd bij de autoriteiten.
 Voorzitter, ik denk dat ik hiermee alle vragen heb behandeld
				 die mij regardeerden.
 
 
 De voorzitter: Zijn er nog
				 onbeantwoorde vragen? Dat is niet het geval. Bij dezen doe ik een
				 procedurevoorstel. Normaal volgt er een tweede termijn, maar deze minister kan
				 niet namens zijn collega's spreken; die gaan namelijk over de deelonderwerpen
				 die aan de orde zijn gekomen. Hij heeft een aantal malen toegezegd dat hij
				 contact zou opnemen met de vakministers.
 Ik verzoek de minister om de Kamer schriftelijk te informeren
				 over de justitie- en immigratieonderwerpen, zoals de uitleveringskwesties, de
				 overbrenging en tenuitvoerlegging van straffen tussen Nederland en Suriname en
				 vice versa, de criminele Surinamers voor wie de leden Pechtold en Ten Broeke
				 aandacht vroegen, en opsporing en eventuele vervolging in Nederland.
 
 De heer Bontes (PVV): Bij het
				justitieonderdeel zou ik graag ook de samenwerking op het gebied van
				drugsbestrijding betrekken. De minister heeft het ook daarover gehad.
 
 De voorzitter: De minister heeft
				 daar inderdaad iets over gezegd. Mocht hij daarover na contact met de minister
				 van Veiligheid en Justitie meer kunnen zeggen, dan zal hij dat in zijn brief
				 meenemen.
 De minister zal verder met zijn collega van Financiën
				 overleggen over de belastingkwesties. Hij zal met zijn collega-minister Schulz
				 van Haegen overleggen over het vliegverkeer. Met de minister van Onderwijs,
				 Cultuur en Wetenschap zal hij contact opnemen over de garantstelling in het
				 hoger onderwijs en de problemen van Surinaamse studenten. Met zijn collega van
				 Sociale Zaken en Werkgelegenheid zal hij overleggen over stages en de
				 werkmogelijkheden.
 Dit is nogal een lijstje. Wij besluiten daarom om nu geen
				 tweede termijn te houden. Ik schat in dat de brief binnenkomt na de
				 begrotingsbehandeling voor Buitenlandse Zaken. Ik stel voor om dit algemeen
				 overleg daarna op basis van de brief voort te zetten, maar dit hangt ervan af
				 of de Kamerleden dit willen als die brief eenmaal binnen is. Kunt u daarmee
				 instemmen?
 
 De heer Van Bommel (SP): Wij zijn
				gewend aan een tweede termijn, nu gaan we de tweede termijn verschuiven naar
				een ander moment. In dat geval wil ik wel zeker weten dat ik die tweede termijn
				op een ander moment krijg. Ik vind het onbevredigend als de voorzitter zegt dat
				we wellicht dat debat gaan vervolgen.
 De voorzitter: Dat was een
				procedurele must, omdat ik anders onze eigen procedures met voeten treed. Deze
				brief komt op de agenda van de procedurevergadering. Ik heb de commissieleden
				eerder even schriftelijk gepolst en u hebt allen ingestemd met een afronding
				van dit debat op een later moment.
 De heer Van Bommel (SP): Akkoord, dan
				is dat het besluit. Wij zullen die tweede termijn dus op een ander moment
				hebben.
 De voorzitter: Dat klopt.
 Mevrouw Ferrier (CDA): Over welke
				termijn hebben wij het? Er moet namelijk nogal wat worden afgestemd. Wanneer
				kunnen wij dus die brief verwachten en dit debat vervolgen?
 De voorzitter: Normaal zou dat zijn
				 binnen een week, maar over nogal wat onderwerpen zijn heel inhoudelijke vragen
				 gesteld. Welke termijn acht de minister mogelijk?
 Minister Rosenthal: Ik denk dat dit
				 niet lang hoeft te duren. Ik denk op alle vragen naar vermogen antwoord te
				 kunnen geven, maar de informatie die bij de collegae ligt, moet even worden
				 gelicht. Daarna komt er snel een reactie. Uiteraard is het dan aan de Kamer
				 zelf – maar wie ben ik om dat de zeggen – om te bepalen of en hoe zij op
				 basis van de brief verder wil.
 De voorzitter: Voor de duidelijkheid:
				in uw bijzijn is zonet uitdrukkelijk besloten dat dit debat zal worden
				voortgezet. Als de brief dus binnen is, zal dit debat op een later moment
				worden gepland. Ik ga ervan uit dat dit binnen enkele weken zal zijn.
 Minister Rosenthal: Ja.
 De voorzitter: Dan is aldus besloten.
				Ik dank de minister, de staatssecretaris en hun ondersteuners voor hun komst
				naar de Kamer en voor alle antwoorden. Alle belangstellenden dank ik voor hun
				betrokkenheid. Ik wens u allen een fijne avond.