Integriteitsbeleid bij het Rijk: stand van zaken; Rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24655, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

29-03-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24655 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoud SAMENVATTING1. Aanleiding tot het onderzoek2. Aanpak van het onderzoek3. Waarborgen ter voorkoming van aantasting van integriteit 3.1. Inleiding3.2. Nevenfuncties3.3. Geschenken of diensten3.4. Handelwijze bij fraude of corruptie3.5. Functieroulatie3.6. Vertrouwenspersoon3.7. Andere instrumenten4. Gevallen van aantasting van integriteit 4.1. Vermoedens van fraude en corruptie4.2. Disciplinaire maatregelen4.3. Strafrechtelijke vervolging5. Conclusies6. Aanbevelingen7. Reacties ministers en commentaar Rekenkamer
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24655Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 45 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 655Integriteitsbeleid bij het Rijk: stand van zakennr. 2RAPPORT Inhoud  Samenvatting5   1.Aanleiding tot het onderzoek7   2.Aanpak
van het onderzoek8   3.Waarborgen ter voorkoming van
aantasting van integriteit9   3.1.Inleiding93.2.Nevenfuncties9 3.3.Geschenken of diensten103.4.Handelwijze bij fraude of corruptie11 3.5.Functieroulatie113.6.Vertrouwenspersoon12 3.7.Andere instrumenten12   4.Gevallen van aantasting van integriteit134.1.Vermoedens van fraude en corruptie13 4.2.Disciplinaire
maatregelen13 4.3.Strafrechtelijke vervolging14    5.Conclusies15   6.Aanbevelingen16   7.Reacties ministers
en commentaar Rekenkamer17SAMENVATTINGDe Algemene Rekenkamer heeft bij alle ministeries onderzocht op welke
wijze zij vorm hebben gegeven aan een beleid ter voorkoming van aantasting
van integriteit en in welke mate deze aantastingen voorkomen.Uit het onderzoek bleek dat voor de Belastingdienst van het ministerie
van Financiën en voor de ministeries van Defensie en van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer zo'n beleid was ontwikkeld. Bij de andere
ministeries waren alleen richtlijnen van kracht voor bepaalde onderdelen,
zoals nevenfuncties (7 ministeries) en het aannemen van geschenken (6 ministeries).
Er waren te weinig cijfers bekend om een onderbouwde conclusie over het aantal
inbreuken in de afgelopen vijf jaar te trekken. De Rekenkamer beveelt aan
om, naast het treffen van een aantal maatregelen op ieder ministerie, de aandacht
voor de integriteit te integreren in de dagelijkse werkzaamheden van ambtenaren.De betrokken ministers reageerden in het algemeen positief op de conclusies
en aanbevelingen van de Rekenkamer.1. Aanleiding tot het onderzoekDe aandacht voor de integriteit van de openbare sector is de laatste jaren
sterk toegenomen. Belangrijke ontwikkelingen die hieraan een bijdrage leveren
zijn: de invoering van bedrijfsmatig gericht beleid, de versterkte aandacht
voor klantgerichtheid en vergaande samenwerkingsvormen tussen publieke en
private sector. De overheid komt dichter bij de burgers en bedrijven en is
in toenemende mate met ze gaan samenwerken. Dat kan risico's met zich meebrengen,
omdat de overheid minder afstand houdt en daardoor minder boven de partijen
staat1.In december 1994 heeft de minister van Binnenlandse Zaken twee circulaires
gestuurd aan zijn collega-ministers inzake het onderwerp integriteit2. Daarin wordt aantasting van de integriteit van de openbare
sector opgevat als een ernstig verschijnsel, dat de acceptatie van regelgeving
kan verminderen en daarmee de democratische rechtsorde in gevaar kan brengen.
In de circulaires wordt de ministers daarom het volgende verzocht:♦ een preventief beleid ter voorkoming van aantasting van de integriteit
te ontwikkelen;♦ een actief en voorlichtend beleid te voeren inzake nevenwerkzaamheden
en zorg te dragen voor een goede uitwerking en toepassing van de regelgeving
die over dit onderwerp bestaat.Een aantal taken en werkzaamheden van de rijksoverheid wordt aangemerkt
als potentieel integriteitsgevoelig. Het gaat hierbij om taken als onder andere
het sluiten van contracten, het toekennen van subsidies, het handhaven van
rechtsregels en het beslissen over vergunningen3.Corruptie en fraude vormen de twee sleutelwoorden als het gaat om inbreuken
op de integriteit. Onder corruptie wordt verstaan: het aannemen of opeisen
van giften of beloften door ambtenaren van of bij derden met het oog op een
voor die derden gunstig ambtelijk optreden. Essentieel hierbij is dat een
illegitieme ruiltransactie plaatsvindt tussen een ambtsdrager en een burger,
organisatie, bedrijf of instelling en dat sprake is van een ongeoorloofd belang,
bijvoorbeeld het eigenbelang van de ambtsdrager4.
Het begrip fraude sluit vooral aan bij de begrippen valsheid in geschrifte
en verduistering. Bij fraude is ook sprake van ongeoorloofde zelfverrijking.
Fraude onderscheidt zich evenwel van corruptie doordat het ruilelement ontbreekt;
bij bestuurlijke fraude profiteren de frauderende ambtenaren of politici,
zonder dat derden daarvan directe voor- of nadelen ondervinden5. 2. Aanpak van het onderzoekIn het rijksbrede onderzoek naar verlening en handhaving van vergunningen
is naast de aspecten doelmatigheid en rechtmatigheid ook het aspect integriteit
aan de orde geweest1. De waarborgen die de ministeries
hebben ontwikkeld ter voorkoming van aantasting van de integriteit hebben
niet uitsluitend betrekking op het verlenen en handhaven van vergunningen,
maar op alle potentieel gevoelige taken van een ministerie. Het onderhavige
onderzoek sluit aan op het onderdeel «Integriteit» in het rijksbrede
onderzoek naar vergunningen, maar het heeft een bredere probleemstelling.De probleemstelling luidde:Op welke wijze hebben de ministeries vorm gegeven aan een aantal waarborgen
ter voorkoming van aantasting van integriteit en in welke mate komt aantasting
van de integriteit voor?Het Rekenkameronderzoek vond medio 1995 plaats, een half jaar na het verschijnen
van de circulaires van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Dit onderzoek
dient opgevat te worden als een eerste peiling van de stand van zaken. Onderzocht
is in hoeverre er medio 1995 invulling is gegeven aan het door het Ministerie
van Binnenlandse Zaken geformuleerde beleid. Daarbij zijn personeelstechnische
waarborgen en de aanwezigheid van een risico-analyse buiten beschouwing gebleven.In totaal zijn 14 gesprekken gevoerd met directies Personeelszaken van
13 ministeries (op het Ministerie van Financiën vond een afzonderlijk
gesprek plaats met de directie Personeel en Organisatie van de Belastingdienst).2In de gesprekken stonden twee onderwerpen centraal:♦ welke waarborgen, vaak in de vorm van richtlijnen, ter voorkoming
van inbreuken op de integriteit van ambtenaren hebben de ministeries ontwikkeld;♦ hoeveel concrete vermoedens en daadwerkelijke gevallen van fraude
en corruptie hebben zich voorgedaan in de periode 1990 tot en met 1994. De werking van de waarborgen in de praktijk is uitsluitend nagegaan voor
de honderd vergunningstelsels die in het rijksbrede onderzoek naar verlenen
en handhaven van vergunningen aan de orde zijn gesteld.De Rekenkamer zond haar bevindingen in december 1995 naar de minister-president
en de ministers van Buitenlandse Zaken, van Justitie, van Binnenlandse Zaken,
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, van Financiën, van Defensie,
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, van Verkeer en
Waterstaat, van Economische Zaken, van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Zij reageerden in januari en februari 1996. De belangrijkste punten uit hun
reacties zijn in hoofdstuk 7 weergegeven. 3. Waarborgen ter voorkoming van aantasting van integriteit 3.1. InleidingDe Rekenkamer onderzocht de aanwezigheid en inhoud van de volgende waarborgen:♦ richtlijn over het melden van nevenfuncties;♦ richtlijn over het aannemen en melden van geschenken en diensten;♦ richtlijn over de handelwijze bij vermoedens of concrete aanwijzingen
van fraude of corruptie;♦ functieroulatiebeleid;♦ vertrouwenspersoon voor fraude en corruptie;♦ eventuele andere instrumenten ter voorkoming van aantasting van
de integriteit.Aan de in dit kader eveneens belangrijke waarborg «functiescheiding»
is uitsluitend voor het beleidsinstrument vergunningen aandacht besteed, omdat
onderzoek hiernaar uitsluitend op operationeel niveau uitgevoerd kan worden. 3.2. NevenfunctiesIn een in 1993 gepubliceerd Rekenkameronderzoek is aandacht besteed aan
het melden en registreren van nevenfuncties1.Nevenwerkzaamheden van ambtenaren dienen vanuit het oogpunt van eventuele
belangenverstrengeling van hoofd- en nevenfuncties, opgevat te worden als
belangrijk aandachtspunt in het kader van integriteit.In artikel 61 van het ARAR wordt het volgende gesteld over nevenfuncties:«De ambtenaar is verplicht zich te gedragen naar hetgeen voor hem
is bepaald ten aanzien van het aanvaarden van nevenbetrekkingen of het verrichten
van nevenwerkzaamheden dan wel het drijven van nering of handel.In elk geval is het de ambtenaar verboden een nevenbetrekking te aanvaarden
of nevenwerkzaamheden te verrichten of handel te drijven, indien dit:a. schadelijk kan zijn voor zijn dienstvervulling;b. niet in overeenstemming is met het aanzien van zijn ambt.»De ambtenaar heeft zelf de verantwoordelijkheid om te beoordelen of de
nevenwerkzaamheden die hij verricht of die hij van plan is te aanvaarden schadelijk
kunnen zijn voor de dienst. Het ARAR geeft echter de werkgever de mogelijkheid
om nadere regels hieromtrent te stellen. Op grond van het ARAR bestaat geen
expliciete plicht om (voorgenomen) nevenwerkzaamheden te melden bij de werkgever.
Wel dient voor het verrichten van nevenwerkzaamheden tijdens diensttijd buitengewoon
verlof aangevraagd te worden. Het verplicht melden van nevenwerkzaamheden
buiten dienstverband wordt opgevat als een beperking van de persoonlijke levenssfeer
en vereist als zodanig overeenkomstig de Grondwet een formele basis in de
wet. Dat is nu nog niet het geval. Een voorstel tot wijziging van de bepalingen
hieromtrent in de Ambtenarenwet ligt bij de Tweede Kamer (stand van zaken
februari 1996). Na de wijziging van de Ambtenarenwet zal het ARAR worden uitgebreid
met bepalingen over de melding en registratie van nevenwerkzaamheden.Onderzocht is in hoeverre de ministeries in aanvulling op het ARAR nadere
regels hebben gesteld voor het verrichten, het melden en het registreren van
nevenwerkzaamheden. Uit de gesprekken bleek dat zeven van de dertien ministeries richtlijnen
hebben opgesteld over het melden van nevenfuncties. Bij drie van deze zeven
ministeries is voorgeschreven dat zowel werkzaamheden binnen als buiten diensttijd
gemeld dienen te worden. Het betreft de ministeries van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen, van Financiën (inclusief de Belastingdienst) en van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Bij de andere vier ministeries betreft de
meldingsplicht uitsluitend nevenwerkzaamheden binnen diensttijd. Dit was het
geval bij de ministeries van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
van Verkeer en Waterstaat, van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. Voor één onderdeel van het ministerie van
Justitie, de centrale vestiging van de Dienst Justitiële Inrichtingen
(DJI), geldt een richtlijn waarin het melden van nevenfuncties wordt aanbevolen.Registratie en periodieke actualisatie van de aangemelde nevenwerkzaamheden
is niet altijd uitgewerkt in de richtlijnen. In de praktijk vindt registratie
volgens de directies Personeelszaken nauwelijks plaats. In de richtlijnen
van de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en van Verkeer
en Waterstaat is registratie wel voorgeschreven.In hun reactie op het in 1993 gepubliceerde Rekenkamer-onderzoek naar
nevenfuncties lieten destijds vijf ministeries weten dat het registreren van
nevenfuncties voorgeschreven zou gaan worden2.
Het betreft de ministeries van Justitie, van Financiën, van Verkeer en
Waterstaat, van Economische Zaken en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Uit het onderhavige onderzoek blijkt dat de ministeries van Justitie en
van Economische Zaken nog niet aan deze toezegging hebben voldaan.De Rekenkamer concludeert dat meer dan de helft van de ministeries een
richtlijn heeft voor het melden van nevenwerkzaamheden binnen diensttijd.
Het registreren van gemelde nevenwerkzaamheden komt echter nog nauwelijks
voor. 3.3. Geschenken of dienstenArtikel 64 van het ARAR bepaalt het volgende:«1. Het is de ambtenaar in zijn ambt verboden, anders dan met goedvinden
van het bevoegd gezag, vergoedingen, beloningen, giften of beloften van derden
te vorderen, te verzoeken of aan te nemen.2. Het aannemen van steekpenningen is onvoorwaardelijk en ten strengste
verboden.»De Rekenkamer stelt vast dat het ARAR op dit punt nadere uitwerking behoeft.
Het feit dat geschenken aangenomen mogen worden als hiervoor toestemming van
het bevoegd gezag is verkregen, impliceert dat dit per ministerie uitgewerkt
zou kunnen worden in een richtlijn.Zeven ministeries bleken niet te beschikken over een dergelijke richtlijn:
het betreft de ministeries van Algemene Zaken, van Binnenlandse Zaken, van
Verkeer en Waterstaat, van Economische Zaken, van Landbouw, Natuurbeheer en
Visserij (met uitzondering van de Rijksdienst voor keuring van Vee en Vlees),
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Het ministerie van Justitie beschikt voor een aantal dienstonderdelen over
verschillende richtlijnen voor het aannemen van geschenken. Alleen voor de
centrale vestiging van de Dienst Justitiële Inrichtingen geldt een maximumbedrag
(f 75 per jaar per relatie), een meldplicht en een registratieplicht.
Bij de ministeries van Defensie en van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer is eveneens een concreet bedrag genoemd voor attenties
die als toelaatbaar worden aangemerkt. Dat is in beide gevallen f 50. Door geen van de ministeries werd de zogenaamde «nullijn»,
waarbij geen enkele attentie mag worden aangenomen, wenselijk gevonden. Zij
vinden dat de ministeries zich hiermee buiten de werkelijkheid zouden plaatsen;
het weigeren en terugsturen van kleine attenties, zoals een agenda of een
fles wijn, is in de dagelijkse praktijk niet haalbaar.De Rekenkamer concludeert dat zes van de dertien ministeries een richtlijn
hebben vastgesteld voor het aannemen van geschenken, en dat in drie van de
zes richtlijnen een concreet grensbedrag wordt genoemd voor het accepteren
van attenties. 3.4. Handelwijze bij fraude of corruptieIn de artikelen 80 tot en met 84 van het ARAR wordt beschreven welke disciplinaire
straffen in geval van plichtsverzuim opgelegd kunnen worden. Plichtsverzuim
omvat zowel het overtreden van een voorschrift als het doen of nalaten van
iets, dat een goed ambtenaar in gelijke omstandigheden behoort te doen of
na te laten. Fraude en corruptie worden aangemerkt als plichtsverzuim.Het ARAR geeft geen duidelijkheid over de wijze waarop gehandeld moet
worden als vermoedens of concrete aanwijzingen van fraude of corruptie ontstaan.
Wel wordt in artikel 162 van het Wetboek van Strafvordering aangegeven dat
ambtenaren verplicht zijn aangifte te doen van misdrijven die zij in de uitoefening
van hun functie constateren.Aan de directies Personeelszaken is gevraagd hoe de ministeries handelen
in geval van vermoedens van fraude of corruptie en of daar interne richtlijnen
voor zijn opgesteld.Het bleek dat bij zeven ministeries een dergelijke richtlijn aanwezig
is, namelijk bij de ministeries van Binnenlandse Zaken, van Financiën
(de Belastingdienst), van Defensie, van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer, van Verkeer en Waterstaat, van Landbouw, Natuurbeheer en
Visserij en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Veelal gaat het om een
nadere uitwerking van het ARAR, waarbij is aangegeven wanneer welke stappen
gezet dienen te worden. 3.5. FunctieroulatieFunctieroulatie is een van de maatregelen om te voorkomen dat beslissingsbevoegde
ambtenaren in een te nauw contact raken met bedrijven, instellingen of burgers
(gevaar van belangenvervlechting). Zeker voor functies die te maken hebben
met verhandelbare goederen waaraan grote belangen zijn verbonden, is functieroulatie
essentieel. Onder verhandelbare goederen wordt onder andere begrepen het verstrekken
van subsidies, het sluiten van contracten en het beslissen over vergunningen.De ministeries van Buitenlandse Zaken, van Justitie, van Binnenlandse
Zaken, van Financiën (inclusief de Belastingdienst) en van Defensie gaven
aan dat functieroulatie plaatsvindt bij een deel van de medewerkers.Maar alleen volgens de directie Personeel en Organisatie van de Belastingdienst
gebeurde dit mede met de bedoeling de afstand tussen belastingplichtige en
ambtenaar groot te houden (integriteitsmotief).Desgevraagd antwoordden vrijwel alle ministeries dat functieroulatie een
goede bijdrage zou kunnen leveren aan het voorkomen van aantasting van integriteit,
zeker waar het kwetsbare functies betreft. Een eerste vereiste
is dan wel dat per ministerie duidelijk is welke functies als «kwetsbaar»
aangemerkt dienen te worden. 3.6. VertrouwenspersoonEen vertrouwenspersoon kan adviezen in het kader van voorkoming van aantasting
van de integriteit geven aan individuele ambtenaren en aan de organisatie.
Daarnaast kan een vertrouwenspersoon functioneren als meldpunt van vermoedens
en van concrete gevallen van aantasting van integriteit. Voordeel van melden
bij een centraal punt in een ministerie is dat de anonimiteit van de aanmelder
is gewaarborgd. Dit is niet het geval wanneer melden «in de hiërarchische
lijn» dient plaats te vinden. Bijkomend voordeel van een vertrouwenspersoon
is dat deze een goed overzicht kan opbouwen van de omvang van de problematiek
bij een bepaald ministerie.Desgevraagd gaven zeven ministeries aan het instellen van een vertrouwenspersoon
waardevol te achten. Het betreft de ministeries van Justitie, van Binnenlandse
Zaken, van Defensie, van Volkshuivesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
van Verkeer en Waterstaat, van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid. Bij drie ministeries functioneerde al een meldpunt.
Het betreft de ministeries van Defensie, van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer en van Verkeer en Waterstaat. Bij het Ministerie
van Verkeer en Waterstaat is voorgeschreven dat melding van onregelmatigheden
in eerste instantie «in de lijn» dient plaats te vinden. Als alternatieve
mogelijkheid wordt echter het hoofd van het Bureau van de secretaris-generaal
genoemd als onafhankelijk meldpunt. De overige zes van de dertien ministeries
vinden de voorzieningen zoals die tot nu toe bestaan, namelijk het melden
van vermoedens aan de hiërarchische chef, of indien gewenst, aan de naasthogere
chef, voldoende. Aan een aparte vertrouwenspersoon bestaat bij deze ministeries
geen behoefte.De Rekenkamer concludeert dat de helft van de ministeries kennelijk geen
behoefte heeft aan een vertrouwenspersoon voor het melden van aantasting van
integriteit. 3.7. Andere instrumentenDoor vrijwel alle ministeries zijn naast de in de vorige paragrafen genoemde
waarborgen diverse andere initiatieven genomen om aantastingen van integriteit
te voorkomen. Vier ministeries (Buitenlandse Zaken, Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen, Defensie en Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer)
hebben een brochure of richtlijn over algemene normen voor de ambtenaren van
het desbetreffende ministerie. Het gaat om normen voor onder andere geheimhouding
en uitnodigingen van het bedrijfsleven. Bij de Belastingdienst van het ministerie
van Financiën wordt integriteit opgevat als een onderdeel van de professionele
verantwoordelijkheid van de medewerkers en is als zodanig een vast aandachtspunt
bij de werkzaamheden. 4. Gevallen van aantasting van integriteit 4.1. Vermoedens van fraude en corruptieAan de ministeries is gevraagd hoe vaak sinds 1990 sprake is geweest van
concrete vermoedens van fraude en corruptie bij het ministerie en op welke
wijze deze vermoedens worden geregistreerd.Uit de gesprekken bleek dat er in de periode 1990 tot medio 1995 over
143 functionarissen dergelijke vermoedens waren geweest.In het merendeel van de gevallen betrof het fraude; een exacte uitsplitsing
naar aantal fraude- en corruptiezaken kan niet worden gegeven, omdat de ministeries
dit onderscheid niet in alle gevallen hebben aangebracht.In de cijfers over vermoedens van aantasting van integriteit zijn geen
gegevens verwerkt van het Ministerie van Defensie, omdat deze sinds 1991 niet
meer zijn bijgehouden.Vermoedens van aantastingen van de integriteit bleken bij slechts vijf
ministeries op centraal niveau te worden geregistreerd in de personeelsdossiers.
Het betreft de ministeries van Algemene Zaken, van Buitenlandse Zaken, van
Financiën (voor de Belastingdienst), van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Bij de overige negen ministeries worden vermoedens op decentraal niveau,
vaak bij de directie, afgehandeld. Pas wanneer sprake is van eventuele disciplinaire
bestraffing of van strafrechtelijke vervolging komt de zaak bij de directie
Personeelszaken terecht.De door de centrale directies Personeelszaken opgegeven aantallen vermoedens
zijn door de Rekenkamer niet gecontroleerd.Gezien de niet altijd adequate registratie moeten deze als een minimum
worden gezien. 4.2. Disciplinaire maatregelenWanneer uit onderzoek van vermoedens van fraude of corruptie blijkt dat
sprake is van een daadwerkelijke aantasting van de integriteit, leidt dit
tot het treffen van disciplinaire of strafrechtelijke maatregelen. Aan de
ministeries is in de eerste plaats gevraagd hoe vaak sinds 1990 in dit kader
disciplinaire maatregelen tegen ambtenaren zijn getroffen en waar deze maatregelen
uit bestonden.Bij het Ministerie van Algemene Zaken kwamen in de desbetreffende periode
geen vermoedens van fraude en corruptie voor.Bij het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij is in geen enkel
geval sprake geweest van disciplinaire bestraffing: alle vermoedens bleken
ongegrond te zijn. De ministeries van Justitie en van Defensie bleken niet
in staat de vraag over het aantal disciplinaire bestraffingen te beantwoorden.
Voor het Ministerie van Defensie is dit opmerkelijk, gezien het bestaan van
de zogenaamde Bureaus Bijzondere Opdrachten. Deze bureaus hebben tot taak
de integriteit van de medewerkers van het ministerie te beschermen. Het Ministerie
van Defensie voerde echter aan dat disciplinaire bestraffing decentraal plaatsvindt
en dat het verstrekken van gegevens daarover aan een centraal organisatie-onderdeel
niet wenselijk is met het oog op de persoonlijke levenssfeer van de betrokken
ambtenaren.De overige 10 ministeries hebben sinds 1990 in totaal 90 disciplinaire
bestraffingen toegepast. Het betrof:♦ 50 maal onvoorwaardelijk ontslag;♦ 8 maal voorwaardelijk ontslag; ♦ 17 maal bestraffing met financiële consequenties zoals een
boete, indeling in een lagere salarisschaal of vermindering van salaris;♦ 8 maal berisping;♦ 7 maal overplaatsing.De Rekenkamer merkt op dat zij de door de directies Personeelszaken gegeven
antwoorden op de vragen naar vermoedens en daadwerkelijke aantastingen van
de integriteit niet heeft gecontroleerd. 4.3. Strafrechtelijke vervolgingSinds 1990 is in 30 gevallen aangifte gedaan bij het Openbaar Ministerie.Slechts voor vier gevallen waarvoor aangifte is gedaan is bij de ministeries
bekend of tot strafrechtelijke vervolging is overgegaan. 5. ConclusiesDe Rekenkamer concludeert dat slechts drie ministeries onafhankelijk van
de circulaires van Binnenlandse Zaken of parallel daaraan een beleid ter voorkoming
van aantasting van integriteit hadden ontwikkeld. Het betreft de ministeries
van Financiën (voor de Belastingdienst), van Defensie en van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. Bij de andere ministeries waren richtlijnen
van kracht voor bepaalde onderdelen van «integriteit». Dit waren
voornamelijk richtlijnen over nevenfuncties (bij zeven ministeries) en over
het aannemen van geschenken (bij zes ministeries). Zes ministeries bleken
geen behoefte te hebben aan een vertrouwenspersoon voor het melden van aantastingen
van de integriteit.Een conclusie over het aantal inbreuken op de integriteit rijksbreed gezien
over een periode van bijna vijf jaar kan niet worden getrokken. Er zijn in
het algemeen zo weinig cijfers bekend over dergelijke aantastingen dat het
aantal van 90 disciplinaire bestraffingen sinds 1990 onvoldoende in een perspectief
geplaatst kan worden. Feit blijft dat iedere aantasting van de integriteit
het imago van de rijksoverheid schaadt en, sterker nog, een adequaat functioneren
van het rijk ondermijnt. 6. AanbevelingenDe Rekenkamer beveelt aan op alle ministeries richtlijnen op te stellen
voor:♦ het melden en registreren van nevenfuncties, zodra de wet hiertoe
de mogelijkheid biedt. Een voorstel tot wijziging van de bepalingen hierover
in de Ambtenarenwet ligt bij de Tweede Kamer. Zo'n registratie dient periodiek
geactualiseerd te worden;♦ het aannemen van geschenken of diensten. Overwogen kan worden
in een dergelijke richtlijn een grensbedrag op te nemen. Hiervoor kan aansluiting
worden gezocht bij de reeds gehanteerde grensbedragen van f 50 of f 75
per relatie per jaar;♦ de handelwijze bij aantasting van integriteit of vermoedens daarvan.
Aantastingen van de integriteit, de disciplinaire bestraffing en de eventuele
strafrechtelijke vervolging en de afloop daarvan dienen geregistreerd te worden.Naar de mening van de Rekenkamer dient functieroulatie, zeker waar het
kwetsbare functies betreft, bevorderd te worden.Om twee redenen pleit de Rekenkamer voor het aanstellen van een vertrouwenspersoon
voor meldingen van aantastingen van de integriteit of vermoedens daarvan op
alle ministeries. Ten eerste is hierdoor de anonimiteit van de aanmelder én
van de persoon op wie de melding betrekking heeft gewaarborgd. Ten tweede
geeft een centraal meldpunt de mogelijkheid om een volledige registratie van
aantastingen van de integriteit en de afloop daarvan bij te houden.Tenslotte beveelt de Rekenkamer aan «integriteit» niet als
een geïsoleerd thema te behandelen, maar de aandacht voor de ambtelijke
integriteit een normaal onderdeel te doen zijn van de dagelijkse werkzaamheden
van ambtenaren. 7. Reacties ministers en commentaar RekenkamerDe minister-president onderschreef de aanbevelingen van de Rekenkamer
en zegde toe:♦ de onderwerpen «nevenactiviteiten» en «melden
van geschenken» onder de aandacht te zullen brengen van de medewerkers;♦ het hoofd Personeel en Organisatie aan te zullen wijzen als vertrouwenspersoon;♦ nevenactiviteiten en aantastingen van de integriteit te zullen
gaan registreren.De minister van Binnenlandse Zaken onderschreef de aanbevelingen en was
van mening dat deze passen binnen het beleid zoals dat door Binnenlandse Zaken
in twee circulaires is vormgegeven. Wel merkte hij op dat het Rekenkameronderzoek
te kort na het verschijnen van deze twee circulaires in december 1994 is gedaan.
Hij miste in het Rekenkameronderzoek aandacht voor de risico-analyse en de
maatregelen met betrekking tot cultuurverandering.Hij schreef dat hij begin maart 1996 zelf een inventarisatie van de voortgang
bij de departementen een jaar na het verschijnen van de circulaires aan de
Kamer zou aanbieden, zoals toegezegd bij de presentatie van de twee circulaires.De minister merkte voorts op dat rijksbreed geen betrouwbare registraties
beschikbaar zijn over de aantasting van de integriteit.Bij zijn ministerie waren recent een richtlijn over nevenwerkzaamheden
en het besluit tot de aanstelling van een vertrouwenspersoon in werking getreden.
Door de Binnenlandse Veiligheidsdienst was onderzoek verricht naar de kwetsbaarheid
en de weerbaarheid van de organisatie. Daarnaast waren akties op gang gebracht
met betrekking tot het bewustwordingsproces ten aanzien van integriteit. In
de loop van 1996 zou een gedragscode worden opgesteld.De minister van Buitenlandse Zaken liet weten dat hij bezig was een integriteitsbeleid
voor te bereiden en dat hij de aanbevelingen van de Rekenkamer hierin zou
verwerken.Ook de minister van Justitie onderschreef de aanbevelingen van de Rekenkamer.
Er zou op haar ministerie een centrale circulaire met richtlijnen over nevenfuncties,
over aanvaarden van geschenken en over handelen bij aantasting van integriteit
verschijnen en er zou een vertrouwenspersoon worden aangesteld.De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen onderschreef het merendeel
van de aanbevelingen. Een grensbedrag voor het aannemen van geschenken achtte
hij echter arbitrair. Dit zou ertoe kunnen leiden dat geschenken beneden deze
grens als «normaal» worden beschouwd, terwijl nu juist in alle
gevallen een kritische houding ten aanzien van het aannemen van geschenken
nodig is.De minister van Financiën deelde mee zich in grote lijnen te kunnen
vinden in de conclusies van de Rekenkamer.De minister van Defensie stemde in beginsel in met de conclusies van de
Rekenkamer. Hij merkte daarbij op dat de Bureaus Bijzondere Opdrachten geen
registratie bijhouden omdat dit tot nu toe niet in de taakomschrijving van
de Bureaus was opgenomen. Dat zou wel het geval zijn wanneer de nieuwe aanwijzing
van de secretaris-generaal inzake integriteitsbescherming in werking treedt. De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
onderschreef de aanbevelingen van de Rekenkamer en zou zorgdragen voor integratie
ervan in de vervolgstappen in het integriteitsbeleid bij het ministerie.De minister van Verkeer en Waterstaat vond het door de Rekenkamer gepresenteerde
aantal vermoedens van aantasting van de integriteit (rijksbreed 143) beperkt.
In dat licht vond zij de conclusie dat er te weinig maatregelen worden genomen
om inbreuken op de integriteit te voorkomen nogal zwaar aangezet. Overigens
had de problematiek haar nadrukkelijke aandacht.De minister van Economische Zaken zegde toe de reeds bestaande afspraken
over nevenwerkzaamheden opnieuw bij de medewerkers onder de aandacht te brengen.De minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij zag geen aanleiding
voor opmerkingen over de bevindingen van de Rekenkamer.De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid onderschreef het belang
van de aandacht voor het thema «integriteit» en de door de Rekenkamer
geformuleerde aanbevelingen. Hij liet weten dat de Bestuursraad van zijn ministerie
onlangs een plan van aanpak had vastgesteld voor het integriteitsbeleid.De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport kon zich over het algemeen
vinden in de aanbevelingen van de Rekenkamer.De Rekenkamer is met de minister van Binnenlandse Zaken van mening dat
niet verwacht mag worden dat eind 1995 een integrale doorwerking van de nieuwere
maatregelen ter voorkoming van aantasting van integriteit in de cultuur van
de ministeries vastgesteld kan worden. Juist daarom is gekozen voor het inventariseren
van de stand van zaken met betrekking tot de meer institutionele waarborgen,
zoals de richtlijnen over het melden van nevenfuncties en over de handelwijze
bij vermoedens of concrete aanwijzingen van fraude of corruptie. De Rekenkamer
is overigens voornemens aandacht te besteden aan de door de ministeries te
verrichten risico-analyse en aan de getroffen maatregelen met het oog op verandering
van de cultuur ten aanzien van «integriteit».De door de minister toegezegde voortgangsrapportage was medio maart 1996
nog niet aan de Tweede Kamer aangeboden.De Rekenkamer heeft zich voor de gegevens over het aantal aantastingen
van de integriteit gebaseerd op de cijfers die hierover per ministerie zijn
opgevraagd. Omdat de registratie van de ministeries niet adequaat is, dient
het aldus verkregen cijfermateriaal opgevat te worden als een minimumschatting
van het aantal aantastingen van de integriteit. De Rekenkamer benadrukt het
belang van een adequate registratie door de ministeries teneinde meer duidelijkheid
te krijgen over de omvang van het probleem.De Rekenkamer is in tegenstelling tot de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen van mening dat het opnemen van een grensbedrag voor geschenken
en eventueel een bepaling over het maximaal aantal per jaar aan te nemen geschenken
zinvol is, omdat er anders geen enkel referentiekader is en de situatie onduidelijk
blijft.XNoot1Huberts, L. W. J. C., red., «Bestuurlijke corruptie en fraude in
Nederland», Gouda Quint, 1992. Ministerie van Binnenlandse Zaken, Integriteit
sector Rijk; systematisch ontwikkelen van een preventief beleid, Den Haag
6 december 1994.XNoot2Ministerie van Binnenlandse Zaken, Integriteit sector Rijk; systematisch
ontwikkelen van een preventief beleid, Den Haag 6 december 1994.XNoot3Koning, mr. H. E., toespraak gehouden op 27 november 1993 in Lelystad
onder titel «normvervaging en normverschuiving en waarom onze buren
frauderen», Nederlandse Staatscourant 29 november 1993, nr. 229.XNoot4Gebaseerd op de artikelen 362 en 363 van het Wetboek van Strafrecht.XNoot5Gebaseerd op de artikelen 359, 360, 361 van het Wetboek van Strafrecht.XNoot1Vergunningen, Tweede Kamer, vergaderjaar 1995–1996, nr. 24 656,
nrs. 1–2. XNoot2Niet bij alle ministeries wordt gebruik gemaakt van de term «centrale
directie Personeelszaken». Bij het Ministerie van Defensie worden integriteitsaangelegenheden
behandeld door het Directoraat-Generaal Materieel. Kortheidshalve wordt in
deze nota de term «centrale directie Personeelszaken» gebruikt.XNoot1Onderzoek naar het uitoefenen van nevenfuncties door van overheidswege
bezoldigde functionarissen, Tweede Kamer, vergaderjaar 1992–1993, nrs.
1–2, paragraaf 17.1.XNoot2Onderzoek naar het uitoefenen van nevenfuncties door van overheidswege
bezoldigde functionarissen, Tweede Kamer, vergaderjaar 1992–1993, nrs.
1–2, paragraaf 17.1. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24655-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl