Prenatale screening; Verslag van een Schriftelijk Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133684
 2008-2009
 
 29 323
 Prenatale screening
 
 
 
 
 Nr. 
 69
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 10 juli 2009
 In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, bestond er bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen
voor te leggen aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
over de brief van 16 februari 2009 inzake het planningsbesluit PGD (Kamerstuk
29 323, nr. 60).
 
 De op 7 april 2009 toegezonden vragen zijn met de door de staatssecretaris
bij brief van 9 juli 2009 toegezonden antwoorden hieronder afgedrukt.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Smeets
 Adjunct-griffier van de commissie,
 Sjerp
 
 Inhoudsopgave blz.
 I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties 2
 II. Reactie van de staatssecretaris 10
 I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
 – Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
 De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de Regeling preïmplantatie genetische diagnostiek (PGD). Het Academisch
Ziekenhuis Maastricht is het enige ziekenhuis dat vooralsnog een vergunning
zal krijgen voor het verrichten van PGD in de volle omvang. Er worden klinisch
genetische centra aangewezen van waaruit transport-PGD mag worden verricht.
Deze centra moeten een overeenkomst aangaan met Maastricht.
 Deze leden staan achter de kwaliteitsborging zoals verwoord in de regeling
met de daarbij behorende bijlagen. Zij begrijpen dat op het ogenblik één
centrum voldoende is voor de vraag en steunen dan ook het besluit in dezen.
Zij hebben met instemming kennisgenomen van het feit dat de samenwerking van
het Academisch Ziekenhuis Maastricht en de transportcentra wordt geformaliseerd
middels een overeenkomst. Wel vragen zij of, als in de toekomst de vraag beduidend
toe zou nemen, uitbreiding van het bestaande centrum de voorkeur verdient
of het openen van een tweede centrum. Geeft dan de bereikbaarheid van de PGD
de doorslag of de ervaring van het bestaande centrum?
 Uitbreiding van de capaciteit heeft plaatsgevonden door middel van de
transportcentra, eerst Utrecht en recent ook Groningen. De resultaten van
het Universitair Medisch Centrum Utrecht als centrum voor transport-PGD zijn
goed. Worden de resultaten in het Universitair Medisch Centrum Groningen vanaf
het begin ook nauwkeurig gevolgd? Hoe kan worden ingegrepen als deze resultaten
tegen zouden vallen?
 De (snelle) ontwikkeling van de wetenschap is van belang voor zowel de
afweging ten aanzien van het al dan niet behandelbaar zijn van de te voorkomen
aandoening als het zoeken naar embryosparende alternatieve voor PGD. De leden
van de CDA-fractie vinden beide van groot belang. Waar vindt op dit vlak onderzoek
plaats en wanneer kan de Kamer daar wat over vernemen?
 De richtlijncommissie is er nog niet en dus is er ook nog geen richtlijn
voor PGD. Die wordt thans door de beroepsgroepen voorbereid. Wanneer zal de
richtlijncommissie er zijn en wanneer wordt de richtlijn verwacht? Is er duidelijkheid
over wie het initiatief neemt voor het instellen van de richtlijncommissie?
Wordt de Kamer in de toekomst op de hoogte gesteld van veranderingen in de
richtlijn?
 De instellingen moeten jaarlijks rapporteren over de aard en de aantallen
van de genetische ziekten en aandoeningen waarvoor PGD wordt toegepast. Wordt
er, analoog aan de rapportages bij de Wet afbreking zwangerschap (Waz), ook
gerapporteerd over het succespercentage en de complicaties die zijn opgetreden?
 Door de rapportages, die met een beleidsmatige beschouwing aan de Kamer
worden gezonden, blijven kabinet en Kamer op de hoogte van de uitvoeringspraktijk.
Als de uitvoeringspraktijk daar aanleiding toe geeft, kan worden besloten
tot herijking van de regeling PGD. Wie besluit uiteindelijk of herijking aan
de orde is?
 In de toelichting wordt vermeld dat het nog niet duidelijk is of de in
vitro fertilisatie (IVF), noodzakelijk voor PGD, geen nadeel heeft voor het
toekomstige kind. Kan de staatssecretaris dit toelichten? Is er consensus
over de uitgebreidheid van de informatievoorziening over andere opties voor
paren met een erfelijke aandoening die graag kinderen willen en over de manier
waarop deze opties worden besproken? 
 – Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
 De leden van de fractie van de Partij van de Arbeid hebben met belangstelling
kennisgenomen van het planningsbesluit PGD en stellen naar aanleiding daarvan
de volgende vragen.
 Op welke overwegingen is het besluit dat behoefte is aan één
centrum gebaseerd? Is het waar dat de Gezondheidsraad in 2006 heeft aangegeven
dat op dat moment geen tweede centrum aangewezen hoefde te worden maar toen
wel heeft aanbevolen om de mogelijkheid voor een tweede centrum nadrukkelijk
open te houden? Zo ja, waarom wordt in bijlage 1 gesteld dat mede op advies
van de Gezondheidsraad is besloten dat één centrum voldoende
is? Kan worden aangegeven hoe de reacties van de Nederlandse Vereniging voor
Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) en de Vereniging Klinische Genetica Nederland
(VKGN) ten aanzien van de behoefteraming precies luidden?
 Kan de staatssecretaris uiteenzetten welke ontwikkelingen in IVF-procedures,
met name ten aanzien van PGD, zich hebben voorgedaan sinds 2006 en wat deze
ontwikkelingen betekenen voor de slaagkans van IVF?
 In hoeverre wordt de keuze tussen PGD en PND (prenatale diagnose) op dit
moment door wacht- en reistijden beïnvloed? Wat is op dit moment de wachttijd
voor PGD? In hoeverre komt PGD toerisme (gebruik maken van PGD in buitenlandse
klinieken) voor bij Nederlandse paren? Wat zijn de redenen hiervoor?
 In hoeveel gevallen werd in het jaar 2008 invasieve diagnostiek gedaan
vanwege een monogenetische aandoening of structurele chromosomale afwijking?
 Is het waar dat, ook wanneer de behoefte aan een tweede centrum zich binnen
twee jaar wel zou voordoen, het voorliggende planningsbesluit geen mogelijkheid
biedt voor een tweede centrum omdat gewacht moet worden op de evaluatie over
twee jaar? Hoe is dit te rijmen met de aanbeveling van de Gezondheidsraad
om de mogelijkheid voor een tweede centrum nadrukkelijk open te laten? Wat
zou het aanwijzen van een tweede centrum kosten? Zijn dit kosten die door
VWS worden opgebracht of door het ziekenhuis zelf? Welke gevolgen zou aanwijzing
van een tweede centrum hebben voor het BKZ?
 Vanuit het Academisch Medisch Centrum (AMC) en de Vereniging Samenwerkende
Ouder- en Patiëntenorganisaties (VSOP) is een wetenschappelijk onderbouwde
behoefteraming verricht in 2008. Op welke wijze is dit onderzoek meegewogen
in de beslissing in het voorliggende Planningsbesluit?
 Onderzoek door het AMC en de VSOP toonde aan dat de bekendheid van PGD
bij paren met kinderwens en een verhoogde kans op kinderen met een ernstige
genetische aandoening laag is, waardoor deze paren geen alternatief hebben
voor PND. Is het mogelijk dat de huidige capaciteitsraming is gebaseerd op
het feit dat paren met kinderwens en een verhoogde kans op kinderen met een
ernstige genetische aandoening onvoldoende op de hoogte zijn van de mogelijkheden
en dat de vraag naar PGD sterk zou toenemen wanneer deze paren wel over voldoende
informatie zouden beschikken? Heeft de mogelijke toename van de vraag een
rol gespeeld in de beslissing om de komende twee jaar geen tweede centrum
aan te wijzen?
 Onderzoek door het AMC en de VSOP geeft tevens aan dat na informatie 77%
van de ondervraagden de voorkeur geeft aan PGD boven PND. Uit dit onderzoek
blijkt dat als paren goed zijn voorgelicht, er naar schatting vraag is naar
ruim 900 PGD-behandelingen per jaar. Is de huidige capaciteit voldoende als
deze cijfers kloppen of zou aanwijzing van een tweede centrum dan nodig zijn?
 Is de huidige voorlichting en counseling zodanig dat alle paren met kinderwens
en een verhoogde kans op kinderen met een ernstige genetische
aandoening de mogelijkheid hebben te kiezen voor PGD? Zo nee, welke maatregelen
zouden genomen kunnen worden om er voor te zorgen dat paren een weloverwogen
beslissing kunnen nemen?
 Welke mogelijke nadelen heeft het beperken tot één centrum
ten aanzien van discussie over indicatiestelling, intercollegiale toetsing,
uitwisseling van kennis, ontwikkeling van expertise en garanderen van continuïteit?
Op welke wijze worden deze nadelen voorkomen?
 Is het waar dat het in de lijn der verwachting ligt dat het aantal veel
voorkomende erfelijke aandoeningen niet sterk zal toenemen, maar dat de groei
zich met name zal voordoen bij het aantal specifieke erfelijke aandoeningen
waarvoor nieuwe testen ontwikkeld zullen moeten worden?
 Op welke wijze wordt geanticipeerd op enerzijds de groeiende vraag naar
PGD maar anderzijds ook op de capaciteit om nieuwe testen te ontwikkelen?
Is het waar dat door te kiezen voor één centrum de tijd die
het kost om een nieuwe test te ontwikkelen zal toenemen zodat er wachttijden
zullen ontstaan voor nieuwe patiënten?
 Kan de staatssecretaris uiteenzetten in hoeverre op dit moment specifieke
PGD testen beschikbaar zijn voor paren die een verhoogde kans hebben op het
krijgen van een kind met een ernstige metabole ziekte. Is het waar dat deze
ziekten vooral voorkomen bij paren met een allochtone achtergrond? Is het
juist dat onder deze groep vaak onvoldoende kennis bestaat over de mogelijkheid
van PGD?
 Kan worden toegelicht hoe groot de kans is op een genetisch bepaalde ernstige
metabole ziekte binnen de verschillende allochtone bevolkingsgroepen in Nederland
en hoe groot deze kans is ten opzichte van autochtone paren? Kan tevens worden
aangegeven hoe deze allochtone bevolkingsgroepen verspreid zijn over Nederland
qua woonplaats?
 Op welke wijze wordt zorgaanbod gerealiseerd dat kan inspelen op de toenemende
vraag naar specifieke mutaties binnen één familie?
 Is bekend hoe veel paren met kinderwens en een verhoogde kans op kinderen
met een ernstige genetische aandoening zijn overgegaan tot zwangerschapsafbreking
en hoe vaak dit is gebeurd?
 – Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
 De leden van de SP-fractie hebben met instemming de regeling PGD bestudeerd.
Zij merken op dat de inhoud van de regeling overeenkomt met het eerder ontvangen
kabinetsstandpunt en de toezeggingen hierover in de Kamer. Zij hebben nog
wel een aantal vragen met betrekking tot de bijlagen.
 De leden van de SP-fractie stellen naar aanleiding van bijlage 1 vast
dat het Academisch Ziekenhuis Maastricht vooralsnog het enige centrum blijft
waar PGD uitgevoerd mag worden. Zij kunnen zich dit voorstellen gezien de
complexe en dure organisaties en om verlies van expertise te voorkomen. Anderzijds
kunnen zij zich voorstellen dat voor paren uit andere delen van het land veel
behoefte kan bestaan aan een meer bereikbare voorziening. Zo is er een aanvraag
voor een vergunning door het AMC gedaan onder meer op basis van onderzochte
behoefte. Deze leden kunnen zich voorstellen dat transport-PGD hier een goede
oplossing biedt. De expertise blijft geconcentreerd en de voorziening wordt
een stuk meer bereikbaar. Deze transport-PGD’s kunnen mogelijk ook een
capaciteitsprobleem oplossen, zo menen deze leden. Graag een reactie van de
staatssceretaris hierop. Kan de staatssecretaris ook nader ingaan op de ervaringen
in de praktijk met deze transport-PGD’s? Naast het Universitair Medisch
Centrum Utrecht is er nu ook een samenwerking met het Academisch Medisch Centrum
in Groningen. Zijn er ook plannen tot samenwerking wat betreft transport-PGD’s
voor Amsterdam en Rotterdam?
 Een nadeel van een centrum zou kunnen zijn dat zo’n centrum dan
te veel het beleid bepaalt zoals bijvoorbeeld het op eigen initiatief staken
van de voorbereidingen om paren met een verhoogd risico op een kind met erfelijke borstkanker te behandelen door het centrum in Maastricht.
Dat terwijl er weliswaar een standpunt van het kabinet was maar de politieke
besluitvorming hierover nog niet had plaatsgevonden. De leden van de SP-fractie
denken dat de landelijke commissie dit zou kunnen ondervangen en vragen de
mening van het kabinet hierover. Genoemde leden vragen voorts het kabinet
of deze denkt dat paren voldoende worden gewezen op de mogelijkheid van PGD.
Zijn de gynaecologen voldoende op de hoogte en informeren zij de mensen hierover?
 Naar aanleiding van bijlage 2 stellen de leden van de SP-fractie nogmaals
vast dat het beslissingskader overeenkomt met het in een eerdere brief van
het kabinet verwoorde standpunt. Het kader komt ook overeen met de gevoerde
praktijk in Maastricht, zo menen zij. Is het kabinet dit ook van mening?
 Genoemde leden zijn het ermee eens de mate van penetrantie niet het enige
doorslaggevende criterium te laten zijn maar een set van criteria te hanteren,
waarbij het altijd om individuele beoordeling gaat door een multidisciplinair
team en het betrokken paar. Dat bij paren met een individueel hoog risico
op een kind met een ernstige erfelijke ziekte of aandoening met onvolledige
penetrantie PGD niet categorisch wordt toegestaan maar gekeken wordt of door
een cumulatie van factoren in dit individuele geval qua ernst en risico sprake
is van vergelijkbaarheid met de ziekten en aandoeningen met (nagenoeg) volledige
penetrantie, heeft hun instemming. Deze leden merken op dat hieraan het voorbeeld
van borst- en eierstokkanker is toegevoegd. Zij vragen of ook darmkanker (Familiaire
adenomateuze polyposis/FAP en Hereditair Non-Polyposis Colorectaal Carcinoom/HNPCC)
hierbij hoort? In het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) heeft
een lijst van erfelijke kankersyndromen gestaan (Niermeijer), komt deze hele
lijst hiervoor in aanmerking, zijn er al aandoeningen zoals FAP waarvan de
penetrantie praktisch 100 procent is op jong volwassen leeftijd, waar PGD
voor wordt toegepast in Maastricht en/of elders?
 De leden van de SP-fractie begrijpen dat er niet twee commissies komen
maar dat de richtlijnencommissie wordt uitgebreid. Zij vragen de staatssecretaris
wanneer de richtlijn PGD en richtlijn voor transport-PGD gereed zijn en in
werking treden. Deze leden willen ook graag weten met welke leden de commissie
wordt uitgebreid, komen er zowel juristen en ethici als vertegenwoordigers
van patiënten zoals uit de VSOP en de NFK in? Wanneer gaat deze commissie
nu eindelijk aantreden? Zij moeten constateren dat de instelling en/of uitbreiding
van de commissie traag is verlopen.
 De leden van de SP-fractie stellen voorts vast dat indien het centrum
dat PGD uitvoert het toepassingsbereik van PGD wil uitbreiden naar een ziekte
of aandoening die niet eerder in aanmerking is gekomen voor PGD, zij dit moet
voorleggen aan de richtlijnencommissie. Deze leden vragen nogmaals hoe dat
zit met de eerder door hen genoemde lijst van erfelijke kankersyndromen uit
het NtvG, zijn deze allen hiervan uitgezonderd? Zo nee, welke wel en welke
niet? Voorts vragen deze leden of het centrum inmiddels al een aantal voorbeelden
heeft die zij wil voorleggen aan deze nog niet in werking (althans op dit
terrein) zijnde commissie? Zeker nu deze uitbreiding zo lang is uitgebleven.
 De leden van de SP-fractie vragen vervolgens in hoeverre medisch technische
zaken die een richtlijnencommissie bekijkt kan gaan knellen met de nieuwe
ethische taken die deze commissie krijgt opgedragen. Deze leden kunnen zich
ook nog moeilijk voorstellen hoe deze commissie grote lijnen (zoals percentages
penetrantie) kan vaststellen, immers het gaat om situaties waarin per individu
afwegingen worden gemaakt. Gaat het om een tweede toetsing, een second opinion
of zal het uiteindelijk gaan om reflectie op de zich ontwikkelende praktijk?
Is het kabinet van mening dat dit laatste ook wat betreft prenatale diagnostiek
zou moeten plaatsvinden?
 Deze leden vragen het kabinet nog eens duidelijk te stellen welke opdracht de landelijke richtlijnencommissie meekrijgt en in welke mate deze
commissie overeenkomt en afwijkt van de ethische commissie zoals ze dat in
Engeland kennen (Human fertilisation and embryology Authority) en zoals door
deze leden tijdens het debat werd gesuggereerd?
 Genoemde leden stellen vast dat er jaarlijks een rapportage komt zodat
het kabinet en Kamer in de gelegenheid zijn nauw betrokken te blijven bij
de uitvoeringspraktijk van PGD. Dat waarderen deze leden, zij vragen wel wanneer
zij de eerste rapportage kunnen verwachten. Komt er bijvoorbeeld binnenkort
een rapportage over 2008?
 – Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
 De leden van de VVD-fractie hebben met genoegen en belangstelling kennisgenomen
van het Planningsbesluit PGD. Genoemde leden vinden dat de staatssecretaris
met deze regeling en de uitwerking daarvan recht heeft gedaan aan de opvattingen
van de meerderheid in de Kamerdebatten die in juni en juli 2008 plaatsvonden.
De leden van de VVD-fractie hebben hier waardering voor, maar hebben nog wel
enkele vragen en opmerkingen.
 Verhouding richtlijncommissie/instellingscommissie
 Het eerste punt dat voor deze leden onduidelijkheid oproept is de verhouding
die de staatssecretaris voor ogen staat tussen de richtlijncommissie en de
instellingscommissie. In bijlage 2 op pagina’s 8 en 9 gaat de staatssecretaris
in op de richtlijncommissie PGD. De richtlijncommissie heeft volgens de staatssecretaris
als kader het beslissingskader zoals op pagina 5 e.v. wordt uitgewerkt. Maar
dit beslissingskader is volgens pagina 5 van dezelfde bijlage juist het beslissingskader
van de instellingscommissie. Hoe zijn volgens de staatssecretaris de verhoudingen
tussen de instellingscommissie en de Richtlijncommissie? In het debat op 2 juli
2008 gaf de staatssecretaris aan dat het zou gaan om intercollegiale toetsing.
Maar als men op basis van dezelfde criteria beslist, wat is op dat moment
de toegevoegde waarde van de richtlijncommissie?
 De ontwikkeling van de richtlijn door de Vereniging Klinische
Genetica Nederland en de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie
 Inmiddels hebben verschillende media bericht over de problemen in de verhoudingen
tussen de VKGN en de NVOG. Het lijkt er op dit moment op dat zij er niet samen
uit komen. Kan de staatssecretaris garanderen dat er op korte termijn gewerkt
wordt aan een oplossing en de staatssecretaris indien nodig hiertoe actief
zal meewerken? Kan de staatssecretaris uiteenzetten wat de rol is van de het
opgerichte regieorgaan richtlijnen?
 De psychische factoren
 Wat de leden van de VVD-fractie betreft is het goed dat er gekeken wordt
naar de psychische factoren met betrekking tot het ondergaan van de behandeling.
Een PGD-behandeling is niet het resultaat van een eenvoudige keuze. Er spelen
veel en ingrijpende beslissingen die zwaar ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer
van paren die een erfelijke ziekte in de familie te maken hebben. PGD is daarvoor
niet de beste oplossing, maar wel de minst slechte op dit moment. Wat nog
wel vragen oproept bij de psychische en morele factoren is dat deze door «behandelaars»
(pagina 7) worden meegewogen. De vraag is welke behandelaars hier precies
bedoeld worden. De behandelend arts, de instellingscommissie of de richtlijncommissie? 
 Additionele selectie op geslacht
 De leden van de VVD-fractie zijn verheugd dat de staatssecretaris nogmaals
benadrukt dat selectie op basis van geslacht niet toelaatbaar is. Deze leden
zijn hier geen voorstander van, omdat dit onmiskenbaar een stap te ver is.
 Jaarverslagen
 De leden van de VVD-fractie zijn verheugd dat de jaarverslagen van het
Academisch Ziekenhuis Maastricht jaarlijks naar de Kamer worden gestuurd,
zoals toegezegd was door de staatssecretaris in het debat op 2 juli 2008.
Daarbij is tevens gevraagd of de afgewezenen ook worden opgenomen in het jaarverslag.
Kan de staatssecretaris garanderen dat dit ook daadwerkelijk gebeurt? En dan
bedoelen deze leden niet enkel op de redenen waarom individuele paren worden
afgewezen (in het licht van het beslissingskader), maar ook op de ziektebeelden
die afgewezen worden. Dit omdat wat de leden van de VVD-fractie betreft het
primaat over de toepassing van PGD uiteindelijk bij de politiek ligt. Vanzelfsprekend
is de definitieve afweging in eerste instantie een zaak van de paren met een
ouderwens in overleg met de behandelaars. Maar de politiek stelt wel de kaders,
zoals bijvoorbeeld het al dan niet bepalen of selectie op basis van geslacht
is toegestaan. In feite is via deze procedure bepaald dat erfelijke vormen
van borst- en darmkanker binnen dit beslissingskader worden ondergebracht.
Dit is een politieke procedure geweest. Als de politiek geen zicht heeft op
afgewezen ziektebeelden, kan deze beslissing niet vallen. De staatssecretaris
leek in het debat hier ook voor te voelen, maar graag willen deze leden hierover
duidelijkheid.
 – Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
 De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met instemming kennisgenomen
van het planningsbesluit PGD. Met het planningsbesluit wordt een transparant
normerend kader voor PGD vastgesteld, waarmee het bestaande ruime wettelijke
kader wordt ingeperkt en voorkomen wordt dat de uitvoeringspraktijk zich ongemerkt
verder ontwikkelt en grenzen overschrijdt. De inkadering van het planningsbesluit
en het stellen van criteria beschouwen genoemde leden als stappen in de goede
richting. Dit neemt echter niet weg dat deze leden van mening zijn dat met
de mogelijkheden die de huidige Embryowet en de Wet bijzondere medische verrichtingen
(Wbmv) biedt al cruciale grenzen zijn overschreden. Het planningsbesluit PGD
vormt voor de leden van de ChristenUnie-fractie aanleiding tot het stellen
van de volgende vragen.
 In het planningsbesluit is leeftijd als afwegingselement onder het criterium
ernst en aard van de aandoening opgenomen. Leeftijd kan echter toekomstige
behandelmethoden potentieel sterk beïnvloeden en is zelfstandig bijzonder
bepalend voor de ernst van de aandoening. Genoemde leden vragen waarom het
kabinet er om die reden niet voor heeft gekozen om leeftijd als zelfstandig
criterium in het beslissingskader op te nemen.
 De leden van de ChristenUnie-fractie delen de mening van de staatssecretaris
dat aan autonomie alleen zinvol invulling kan worden gegeven als mensen goed
geïnformeerd zijn, maar willen hier graag aan toevoegen dat dit slechts
de ene kant van de medaille is. De andere kant is het recht op «niet
weten». Op welke wijze wordt aan het recht op «niet weten»
aandacht besteed in het wettelijk kader en de ontwikkeling van de richtlijn?
 Het kabinet heeft er niet voor gekozen een lijst op te stellen met erfelijke
ziekten en aandoeningen die in aanmerking zouden komen voor PGD. Deze leden
delen de mening van het kabinet dat een dergelijke lijst niet gewenst is,
vanwege de mogelijke stigmatiserende werking die daarvan uitgaat.
Daarnaast is het van belang dat kan worden ingespeeld op nieuwe wetenschappelijke
inzichten, methoden en alternatieven die ertoe kunnen leiden dat bepaalde
ziekten in de toekomst niet meer voor PGD in aanmerking komen. Welke initiatieven
neemt het kabinet om onderzoek naar embryobesparende alternatieven in brede
zin te stimuleren? Deze leden vragen daarbij specifiek in te gaan op enkele
recente doorbraken op het gebied van stamcelonderzoek, zoals bijvoorbeeld
het kweken van darmweefsel door het Hubrecht Instituut in Utrecht en innovatieve
technieken met behulp van celfuncties, waarbij het zelfs mogelijk is gebleken
om volwassen cellen in het lichaam te veranderen. Tot slot vragen zij of in
de jaarlijkse rapportages ook aandacht zal worden besteed aan de voortgang
van wetenschappelijk onderzoek op het gebied van bestrijding en genezing van
erfelijke aandoeningen.
 – Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
 De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de
regeling preïmplantatie genetische diagnostiek (PGD). Zij zijn van mening
dat de regeling de uitkomsten van het politieke debat goed weerspiegelt. Zij
vinden echter wel dat de brief de sfeer ademt dat PGD iets is wat eigenlijk
niet mag, of eigenlijk niet hoort. Ouders die van deze techniek gebruik maken
kunnen zich hierdoor onterecht gecriminaliseerd voelen. Gezien de belasting
van het IVF/PGD traject zullen mensen niet zo snel lichtzinnig gebruik maken
van deze techniek.
 Verder vinden deze leden dat er grenzen gesteld moeten worden aan in hoeverre
de overheid meebeslist wat er gebeurt in de spreekkamer. Mede om deze reden
willen genoemde leden het belang benadrukken dat zij hechten aan de onafhankelijkheid
van de nog in te stellen commissie. Daarnaast zijn deze leden van mening dat
deze commissie zo snel mogelijk moet worden ingesteld.
 De leden van de D66-fractie vragen wat er gebeurt als een ziekte in wisselende
ernst in verschillende embryo’s voorkomt. Is het acceptabel om PGD ook
te gebruiken om de risico’s op bepaalde aandoeningen te reduceren en
zo ja, wie bepaalt dit en op grond van welke criteria? Genoemde leden merken
op dat de staatssecretaris in haar brief schrijft dat de vraag of PGD gerechtvaardigd
is mede afhankelijk is van de mogelijkheden die er zijn om een erfelijke ziekte
of aandoening preventief te behandelen, dan wel deze te behandelen als deze
ziekte eenmaal is ontstaan. Zij willen vragen waarom deze afweging niet aan
de ouders en professionals wordt overgelaten?
 – Vragen en opmerkingen van de SGP-fractie
 De leden van de SGP-fractie vinden het pijnlijk en teleurstellend dat
het kabinet het besluit heeft genomen om de mogelijkheden voor embryoselectie
te verruimen. Bij de omgang met embryo’s moet naar de mening van deze
leden zeer zorgvuldig te werk worden gegaan. Hun leven is beschermwaardig.
Daarbij past naar hun mening niet het selecteren en vernietigen van embryo’s.
Het leven van een embryo met bepaalde defecten in de genen is niet minder
waard dan dat van een embryo dat niet op voorhand bekende genetische afwijkingen
heeft.
 Graag zouden deze leden zien dat de staatssecretaris ingaat op de waarde
en de kwaliteit van leven van mensen met een ernstige ziekte of handicap.
Zij zijn van mening dat het doden van embryo’s met een handicap of ernstige
genetische afwijking principieel niet anders is dan het doden van gezonde
embryo’s of kinderen na de geboorte. Deelt de staatssecretaris deze
mening? Heeft de gelijkwaardigheid van mensen niet juist ook betrekking op
de vraag of zij recht op leven hebben?
 Het is opmerkelijk dat bij een thema dat zo nauw samenhangt met leven en dood onduidelijkheid bestaat over de mogelijke schade van de methode
van PGD. De leden van de SGP-fractie vinden dat reden te meer om zeer terughoudend
te zijn met deze methode. Deelt de staatssecretaris deze mening?
 Op pagina 16 van de toelichting op het besluit wordt gesproken over de
afweging van autonomie tegenover beschermwaardigheid van het leven. Dat wordt
vervolgens vertaald als «het voorkomen van ernstig lijden van het kind»
tegenover het «uitselecteren van embryo’s». Dit vinden genoemde
leden een vreemde vertaalslag. Kan worden toegelicht op welke manier de autonomie
van het, zoals de staatssecretaris formuleert, toekomstige kind precies wordt
geschaad als het in leven blijft? Is de kern van het autonomieprincipe niet
juist dat de persoon in kwestie zelf zijn opvatting moet kunnen geven en daarnaar
moet kunnen handelen?
 Eén van de voorstellen is om niet langer te spreken over een «individueel
verhoogd risico», maar over een «hoog individueel risico».
Kan de staatssecretaris uiteenzetten wat deze verschillende benaming in concreto
voor betekenis heeft? Aan wat voor percentages moet ongeveer gedacht worden
bij beide begrippenparen?
 Deze leden hebben de indruk dat «hoog individueel risico»
niet voldoende mogelijkheden biedt om een steeds verdergaande uitbreiding
te voorkomen. Heeft dit vage begrip niet de mogelijkheid in zich om steeds
ruimer geïnterpreteerd te worden? Wat voor objectieve reden is er om
bijvoorbeeld een risico van 50 procent hoog te noemen en 40 procent laag?
 Transport-PGD
 De regeling biedt ruimte aan acht centra om klinisch genetisch onderzoek
uit te voeren. Kan de staatssecretaris toelichten waarom voor dit aantal is
gekomen? Betekent dit dat de mogelijkheden langzamerhand steeds verder verruimd
worden om embryoselectie toe te passen?
 Het transport zorgt altijd voor vertraging in het onderzoek. Is er ook
onderzoek verricht naar de kwaliteit van de selectie als er sprake is van
een transport-PGD?
 Beslissingskader
 Op pagina 5 van de brief wordt vermeld dat de leeftijd waarop de ziekte
of aandoening zich openbaart, wordt meegewogen. Kan worden toegelicht op welke
manier dat precies plaatsvindt? Ook moet er worden meegewogen of er nog behandelmogelijkheden
zijn. Kan dit nader worden toegelicht? Betreft het bij de behandelmogelijkheden
die afgewogen moeten worden de objectieve medische mogelijkheden of dat wat
mensen subjectief aanvaardbaar of draaglijk vinden? Verder vragen deze leden
of de beschikbaarheid van goede alternatieven betekent dat er per definitie
geen PGD mogelijk is? Is de mogelijkheid om de ziekte al dan niet voor de
geboorte preventief te behandelen een reden volgens de staatssecretaris om
PGD te weigeren? Wie weegt of het «redelijkerwijs aannemelijk»
is dat er geen alternatieven zijn? Hoe wordt dat bepaald? Alternatieven moeten
de kans krijgen om tot ontwikkeling te komen. Wat gebeurt er concreet aan
onderzoek naar embryosparende alternatieven voor embryoselectie? Wordt hier
door de rijksoverheid ook actief aan gewerkt door middel van bijvoorbeeld
subsidiëring?
 Terecht vraagt het beslissingskader aandacht voor de psychische belasting.
Wordt er bij PGD ook uitdrukkelijk rekening gehouden met de psychische belasting
van het gegeven dat er bij embryoselectie ook menselijk leven vernietigd wordt,
wat in de praktijk kan lijden tot ernstige psychische of emotionele schade
(pagina 7)?
 De leden van de SGP-fractie zijn blij met het standpunt dat additionele
selectie op geslacht niet toelaatbaar is. Wel vragen zij wat voor het kabinet de achterliggende gedachte is om deze vorm van discriminatie wel strafbaar
te stellen en die ten opzichte van kinderen met een ernstig handicap niet.
Kan hier een toelichting op worden gegeven?
 Bij moeilijke afwegingen moet volgens het kabinet een multidisciplinaire
benadering gekozen worden. Genoemde leden vragen waarom die benadering niet
altijd noodzakelijk geacht wordt. Er is toch bij PGD, zoals ook vorig jaar
in de brief over embryoselectie werd aangegeven, steeds sprake van complexe
ethische afwegingen?
 Richtlijncommissie
 In de paragraaf over de richtlijncommissie wordt gesteld dat zodra er
nieuwe inzichten komen over aard, ernst en behandelmogelijkheden van ziekten
de richtlijnen gewijzigd kunnen worden. Wie beslist of bepaalde ontwikkelingen
voldoende reden zijn om de richtlijn aan te passen? Wat is de politieke betrokkenheid
van de staatssecretaris daarbij?
 Deze leden zouden verder graag een nadere toelichting zien op het virtuele
karakter van de richtlijnencommissie na vaststelling van de richtlijnen. Is
het de verwachting dat er feitelijk niets te doen zal zijn voor deze commissie?
Heeft de staatssecretaris de indruk dat opheffing van deze commissie in de
lijn der verwachting ligt? Waarom wordt er niet gekozen voor een permanente
commissie?
 Evaluatie en jaarverslag
 Jaarlijks dienen instellingen die PGD toepassen een jaarverslag te maken.
Geldt die verslagplicht ook ten aanzien van de acht centra voor klinisch genetisch
onderzoek? Of wordt er gekozen voor een geïntegreerd verslag?
 Voorts vragen deze leden of er ook langetermijnonderzoek wordt gedaan
naar de eventuele negatieve gevolgen van de methode van selectie voor het
kind dat uiteindelijk geboren wordt? Is er reeds onderzoek beschikbaar over
de gevolgen voor de kinderen die na PGD vanaf 1995 zijn geboren?
 Parlementaire behandeling
 Genoemde leden vinden de stelling van de staatssecretaris dat de beleidsbrief
uit 2006 geen bindende werking had opmerkelijk. Hoe komt zij tot dit standpunt?
Maakt het daarvoor nog uit of het door de Kamer behandeld is? Is de consequentie
van dit standpunt dan dat de staatssecretaris van mening is dat ook dit nieuwe
standpunt nog geen bindende werking heeft, zolang de Kamer het nog niet heeft
behandeld? Geldt dat naar haar mening voor alle beleidsbrieven die naar de
Kamer worden gestuurd?
 II. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS
 Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
 De CDA-fractie vraagt mij, in het geval dat de vraag naar preïmplantatie
genetische diagnostiek (PGD) beduidend zal toenemen, of mijn voorkeur uitgaat
naar hetzij een uitbreiding van het bestaande centrum, hetzij naar het openen
van een tweede centrum. PGD is een topklinische voorziening die een grote
deskundigheid en een goede infrastructuur vergt. Concentratie van faciliteiten,
infrastructuur en deskundigheid is uit oogpunt van kwaliteit en doelmatigheid
van zorg noodzakelijk. Bereikbaarheid is geen zelfstandig criterium voor het
uitvoeren van PGD. Formeel kan elk centrum voor klinische genetica een vergunning
voor het uitvoeren van PGD aanvragen. Elke aanvraag vergt in het kader van
het bestuursrecht een zorgvuldige beoordeling, waarbij aspecten zoals de behoefte
en kwaliteit een belangrijke rol spelen. De huidige capaciteit van het academisch ziekenhuis Maastricht (azM) is de komende jaren voldoende toereikend
om de vraag naar PGD te kunnen beantwoorden, zeker in combinatie met transport-PGD.
 
 Met betrekking tot de vragen over transport-PGD is de afspraak dat de
resultaten van de transportcentra, het Universitair Medisch Centrum Utrecht
(UMCU) en het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), opgenomen worden
in het jaarverslag van het azM. Dit jaarverslag, eventueel voorzien van een
beleidsreactie, wordt aan de Tweede Kamer aangeboden. Op dat moment kan beoordeeld
worden wat de resultaten zijn. Het succes van transport-PGD is afhankelijk
van meerdere factoren. Ten eerste de in vitro fertilisatie (IVF), als onderdeel
van de PGD-behandeling, waardoor een aantal embryo’s verkregen worden.
De IVF vindt plaats in een transportcentrum. De transportcentra hebben hiermee
een ruime ervaring. Een andere factor betreft de genetische diagnostiek. Daar
gaat het om de afzonderlijke cellen die uit de verkregen embryo’s zijn
gehaald (één cel, soms twee, uit het dan acht- à tiencellige
embryo). De genetische diagnostiek van deze afzonderlijke cellen vindt plaats
in het azM. Een ieder doet dus waarin hij zich al ruimschoots heeft bekwaamd.
 
 De CDA-fractie vraagt vervolgens naar het behandelbaar zijn van aandoeningen
die in principe in aanmerking komen voor PGD, en voorts naar embryosparende
methodes. Bij PGD gaat het om een beperkt aantal zeer ernstige monogenetisch
bepaalde aandoeningen zoals hemofilie of de ziekte van Huntington. Daar zijn
nu bijgekomen zeer ernstige vormen van bijvoorbeeld erfelijke borstkanker.
In de brief aan de Kamer van 27 juni 2008 is hierover gesteld:
 
 «Toepassing van bovenstaande criteria (dat wil zeggen het afwegingskader
uit voornoemde brief, met in het verlengde daarvan de regeling PGD) moet er
toe leiden dat alleen voor PGD in aanmerking komen:
 – paren met een individueel hoog risico op een kind met een ernstige
erfelijke ziekte of aandoening met een (nagenoeg) volledige penetrantie;
 – danwel paren met een individueel hoog risico op een kind met een
ernstige erfelijke ziekte of aandoening waarbij PGD niet categorisch wordt
toegestaan, maar waarbij dient te worden vastgesteld of door een cumulatie
van factoren in het individuele geval qua risico en ernst sprake is van vergelijkbaarheid
met de ziekten en aandoeningen met (nagenoeg) volledige penetrantie;
 – in beide gevallen moet het gaan om een genetische aandoening die
met behulp van PGD is op te sporen, bij patiënten bij wie IVF voldoende
eicellen oplevert, en bij wie mogelijkheden tot preventie en/of een curatieve
behandeling geen reëel c.q. aanvaardbaar alternatief vormen.
 
 Onderzoek naar de behandeling van deze aandoeningen vindt op internationale
schaal plaats. Wat betreft embryosparende alternatieven voor PGD: bij PGD
wordt onderzocht of een embryo drager is van de betreffende genetische (ofwel
erfelijke) aandoening. Voor dit onderzoek is een aantal embryo»s nodig,
die verkregen worden door middel van IVF. Slechts een enkel embryo zal teruggeplaatst
worden. Voorlopig is daarvoor geen alternatief beschikbaar. Wel is er een
mogelijkheid – in de verdere toekomst – dat door stamcelonderzoek
zicht komt op behandeling van genetische aandoeningen. Dat zou dan in bepaalde
gevallen PGD overbodig kunnen maken. Zie ook mijn antwoord ten aanzien van
het stamcelonderzoek, bij de vragen en opmerkingen van de CU-fractie. Ik volg
de ontwikkelingen op bovengenoemde gebieden op de voet. Echte doorbraken zullen
ook hun invloed hebben op de daadwerkelijke PGD-behandeling,
in die zin zal het ook invloed hebben op de verslaglegging van het azM.
 
 De CDA-fractie vraagt naar de stand van zaken omtrent de richtlijncommissie
PGD. Omdat dit onderwerp ook bij de andere fracties naar voren komt, wil ik
er hier uitgebreider bij stil staan. Dit alles tegen de achtergrond van het
kabinetsstandpunt PGD dat ik op 27 juni 2008 aan u heb aangeboden. Hierin
werd onder meer over de richtlijncommissie gesteld:
 
 
 «Toetsing door richtlijnencommissie
 
 Zoals eerder gezegd is het van belang dat verdere ontwikkelingen op het
terrein van PGD met grote zorgvuldigheid plaatsvinden, zodat de uitvoeringspraktijk
zich blijft begeven binnen de grenzen van wat ethisch en maatschappelijk aanvaardbaar
wordt geacht. Dit speelt in het bijzonder indien overwogen wordt het toepassingsbereik
van PGD uit te breiden naar een ziekte of aandoening die niet eerder voor
PGD in aanmerking kwam. Met het oog daarop is het kabinet van mening dat indien
het klinisch genetisch centrum dat PGD uitvoert aan de hand van een concrete
casus een dergelijke stap overweegt, het centrum dit voornemen ter toetsing
moet voorleggen aan de eerder genoemde commissie van deskundigen (samengesteld
uit de beroepsgroepen) die de richtlijn voor PGD uitwerkt. De richtlijnencommissie
moet bij zijn oordeelsvorming over de betreffende casus uiteraard uitgaan
van de hierboven geschetste kaders. Ik ga er vanuit dat de richtlijncommissie
bereid zal zijn om ook na het opstellen van de richtlijn bij elkaar te komen
als dat voor de genoemde toetsing nodig mocht zijn. Op termijn kan bekeken
worden of deze werkwijze ook in de verdere toekomst wenselijk is.»
 
 Als nadere toelichting het volgende. Een richtlijncommissie wordt altijd
door het veld zelf ingesteld, met als doel het opstellen van een richtlijn
voor een bepaalde medische behandeling. Er zijn richtlijnen voor tal van aandoeningen
en/of behandelingen, zoals bloedtransfusie, hartfalen, perioperatieve voeding,
dementie etc. Zo’n richtlijn heeft praktisch nut voor de beroepsgroep,
omdat ze protocollen/aanwijzingen bevat hoe te handelen volgens de normen
van de beroepsgroep zelf. Verder wordt een richtlijn onder meer gebruikt bij
intercollegiale toetsing of toetsing door de Inspectie voor de Gezondheidszorg.
Initiatiefnemers tot het opstellen van een richtlijn zijn de wetenschappelijke
verenigingen. Een richtlijncommissie is dus een onafhankelijke commissie,
die niet gestuurd wordt door de overheid. Zodra de richtlijn voltooid is,
en door de beroepsgroep geaccordeerd, is ook de taak van de richtlijncommissie
voltooid.
 Ook voor PGD is sinds december 2008 een richtlijncommissie aan het werk.
Voor deze richtlijncommissie heb ik echter nog het bijzondere verzoek, op
grond van het standpunt PGD van 2008 en het daarop volgende overleg met de
Kamer, om ook na het tot stand komen van de richtlijn nog te willen aanblijven.
En wel als een commissie die bereid is te toetsen of eventuele nieuwe ziektes/aandoeningen
ook in aanmerking komen voor PGD. Het verheugt mij dat de voorzitters van
de betrokken beroepsgroepen, in dit geval de Vereniging voor Klinische Genetica
Nederland (VKGN) en de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie
(NVOG), zich bereid hebben verklaard hieraan mee te werken. Het gaat hier
om een bijzondere functie voor een richtlijncommissie, vandaar dat deze ook
een andere naam krijgt: niet langer richtlijncommissie PGD maar «Indicatiecommissie
Preïmplantatie Genetische Diagnostiek». De voorzitters van de VKGN
en NVOG hebben inmiddels een aantal representatieve vertegenwoordigers vanuit
beide beroepsgroepen, voorts twee ethici en een vertegenwoordiger van de patiëntenvereniging,
bereid gevonden zitting te nemen in deze indicatiecommissie. Er bleek overigens
een nieuwe bemensing noodzakelijk te zijn voor deze commissie
met een speciale taak: uitgangspunt van VKGN en NVOG was dat in deze commissie
geen mensen zitting moesten nemen die rechtstreekse bemoeienis met de PGD-behandeling
hebben. De commissie moet immers onafhankelijk zijn: onafhankelijk van de
overheid, het is een commissie van het veld, waarbij collega’s elkaars
werk toetsen (binnen de grenzen van de regeling PGD). Maar ook onafhankelijk
van het azM, de instelling immers die de «Indicatiecommissie Preímplantatie
Genetische Diagnostiek» om advies vraag in het geval het om voor PGD
nieuwe diagnostiek gaat.
 De werkwijze van de richtlijncommissie en van wat nu de indicatiecommissie
PGD heet, en de onafhankelijkheid daarvan (de overheid kijkt niet mee in de
spreekkamer), is tevens besproken tijdens het kamerdebat PGD 4 juli 2008,
en tijdens het vragenuur van 10 februari jongstleden.
 De indicatiecommissie PGD moet nog een voorzitter uit zijn midden benoemen.
Ik verwacht u binnenkort nader over de voortgang rond de indicatiecommissie
PGD te kunnen informeren.
 Het punt waar de overheid wèl directe invloed heeft, is het kader
waarbinnen PGD plaatsvindt. Voor het uitvoeren van PGD geldt immers op grond
van de Wet op bijzondere medische verrichtingen (WBMV) een vergunningsplicht.
Hiervoor gelden voorschriften zoals opgenomen in de regeling PGD. Vanzelfsprekend
werkt ook de indicatiecommissie PGD binnen het kader van de regeling PGD.
 Voorts kan ik meedelen dat de protocollen van het azM en de protocollen
voor transport-PGD (versie december 2008) gereed zijn. Samen met de regeling
PGD, die het wettelijk kader voor de toepassing voor PGD vormt, zijn zij de
basis voor de Richtlijn PGD.
 
 Kortom, er zijn meerdere commissies voor PGD relevant:
 1) de richtlijncommissie PGD, specifiek voor het opstellen van een richtlijn;
 2) een indicatiecommissie PGD, die nieuwe indicaties voor PGD zal toetsen,
binnen het kader van de regeling PGD;
 3) volledigheidshalve vermeld ik ook de PGD-commissie van het azM, die
elke afzonderlijke casus beoordeelt die in het azM wordt behandeld.
 Zie voor het onderscheid tussen de indicatiecommissie PGD en de PGD-commissie
van het azM de beantwoording van de vragen van de VVD.
 
 De jaarrapportage van het azM zal ik, inclusief de resultaten van de transportcentra,
en eventueel voorzien van een beleidsreactie, voortaan aan de voorzitter van
de Tweede Kamer aanbieden. Volgens informatie van het azM is de rapportage
over het jaar 2008 op afzienbare termijn gereed. Deze rapportage bevat tevens
cumulatieve gegevens over de voorgaande jaren, waaronder gegevens over zwangerschapscomplicaties
en gegevens van de pasgeborene.
 
 Wat betreft het mogelijke risico van de PGD-behandeling voor het eventuele
toekomstige kind: daarbij moet een onderscheid worden gemaakt tussen:
 1) Het risico van IVF. IVF is nodig om een aantal embryo’s te verkrijgen,
die vervolgens onderzocht en geselecteerd kunnen worden op hun genetische
eigenschappen.
 2) Het risico van de biopsie, noodzakelijk voor het genetisch onderzoek.
Bij biopsie wordt/worden uit het dan meestal achtcellige pre-embryo een of
twee cellen gehaald. Deze losse cel(len) worden vervolgens onderzocht.
 Ad 1) Inzake de gevolgen van IVF: recent zijn resultaten bekend geworden
van langlopend onderzoek in de Verenigde Staten en Zweden. Het blijkt dat
kinderen die via IVF geconcipieerd zijn een wat groter risico (4,5 procent)
hebben op aangeboren afwijkingen (zoals afsluiting van de slokdarm)
dan andere kinderen (3 procent). Volgens de onderzoekers zou de oorzaak echter
niet zijn de IVF-methode zelf, maar het feit dat de ouders vruchtbaarheidsproblemen
hebben. Bij ouders met vruchtbaarheidsproblemen die na langere tijd toch op
natuurlijke wijze zwanger raken, komen dit soort afwijkingen bij het kind
ook vaker voor.
 Ad 2) Het tweede mogelijke risico is voor PGD specifiek: de hierboven
genoemde methode van de biopsie. Omdat de populaties die voor PGD in aanmerking
komen veel kleiner zijn dan die voor IVF, zal het langer duren voordat de
veiligheid van de methode in kaart kan worden gebracht.
 
 Voor wat betreft de uitgebreidheid van de informatievoorziening over andere
opties voor paren met een erfelijke aandoening: zowel bij de eerste (geprotocolleerde)
gesprekken met de eerste verwijzer naar het azM of een van beide transportcentra,
als bij de uitgebreide counseling in deze centra, komen de alternatieven voor
PGD (zoals prenatale diagnostiek, of afzien van verder onderzoek) aan de orde.
 Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
 De PvdA-fractie stelt diverse vragen in het kader van de behoefte aan
PGD. Zoals uit de beantwoording van de vragen van de CDA-fractie blijkt is
uitbreiding van capaciteit alleen aan de orde indien de vraagontwikkeling
naar PGD daartoe aanleiding geeft. Ten behoeve van de voorbereiding van het
standpunt PGD en van de beoordeling van de vergunningsaanvraag van het AMC
voor een tweede PGD-centrum, heb ik diverse partijen, waaronder de NVOG en
de VKGN, gevraagd naar hun zienswijze omtrent de toekomstige vraagontwikkeling
naar PGD. Ook heb ik het behoefteramingsonderzoek van de VSOP in mijn afweging
meegenomen. Uitkomst van mijn afweging is dat één centrum voorlopig
volstaat om in de behoefte aan PGD te kunnen voorzien. Ik acht de huidige
capaciteit van het azM de komende jaren voldoende toereikend om de vraag naar
PGD te kunnen beantwoorden, zeker in combinatie met de mogelijkheid van transport-PGD.
Het azM wordt in staat geacht om een groei tot ten minste 350 behandelingen
op jaarbasis op te kunnen vangen. Ter vergelijking: in 2008 zijn er 142 PGD-behandelingen
gestart. Voorlopig zie ik derhalve geen aanleiding om een vergunning voor
een tweede PGD-centrum te verlenen. In de regeling PGD is daarom het azM aangewezen
als de instelling die PGD in volle omvang mag uitvoeren. Dit is in lijn met
het advies van de Gezondheidsraad uit 2006. Zoals in de regeling PGD is vermeld,
wil ik over twee jaar de ontwikkeling van transport-PGD evalueren, waarbij
ook de behoefteraming opnieuw wordt bezien. Dat vind ik het aangewezen moment
om te beoordelen of eventueel nog een tweede, volwaardig PGD-centrum noodzakelijk
is.
 
 U vraagt mij naar nieuwe ontwikkelingen bij IVF-procedures ten aanzien
van PGD. Sinds 2006 zijn bij IVF vooral vorderingen gemaakt op het gebied
van invriezen/ontdooien van embryo’s, waardoor meer embryo’s beschikbaar
zijn voor het verdere proces. Voorts kan inmiddels de keus worden gemaakt
tussen het terugplaatsen van één of twee embryo’s, mede
afhankelijk van de leeftijd van de vrouw en de kwaliteit van de ontstane embryo’s.
Steeds vaker besluiten paren om één embryo terug te laten plaatsen
om de kans op meerlingzwangerschappen en de complicaties die hiermee samenhangen
zo laag mogelijk te houden.
 
 Inzake de vraag over de keuze tussen PGD en prenatale diagnostiek (PND),
en de mogelijke beïnvloeding hiervan door wacht- en reistijden het volgende.
Door introductie van transport-PGD zijn de huidige reistijden beperkt. Volgens
informatie van het azM zijn er op dit moment geen wachttijden voor routine-indicaties
PGD. Moeten er echter speciale tests ontworpen/gemaakt worden,
dan is er een voorbereidingstijd nodig. De wachttijd daarvoor is conform met
wachttijden die in andere centra gelden.
 Wat betreft prenatale diagnostiek: zodra een paar zwanger is, kan de test
op korte termijn plaatsvinden. Volgens de ervaring van de centra wordt de
keuze tussen PGD en PND voornamelijk bepaald door persoonlijke factoren, zoals
een voorkeur voor een natuurlijke zwangerschap en de succeskans van IVF (20–30%
per IVF-behandeling). U vraagt mij in dit kader nog naar het aantal PGD-behandelingen
in het buitenland. Hierover bestaat geen aparte registratie. Mondelinge navraag
bij het azM wijst uit dat het bij behandelingen in Brussel slechts om enkele
gevallen zou gaan, rond de vijf gevallen per jaar.
 
 Wat betreft invasieve prenatale diagnostiek in verband met genetische
aandoeningen of chromosomale afwijkingen: de laatst bekende cijfers zijn die
uit 2005 (Jaarverslag Werkgroep Prenatale Diagnostiek en
Therapie van de NVOG en VKGN). Toen zijn in totaal 9552 ingrepen
(vruchtwaterpunctie en vlokkentest) uitgevoerd. Dit aantal is dalend (het
maximum was in het verleden in 1997, namelijk 12 574 ingrepen), wat vermoedelijk
toe te schrijven is aan een toenemend gebruik van prenatale screening (op
Downsyndroom en neuralebuisdefect).
 
 Ik onderstreep het belang van een goede voorlichting en counseling met
betrekking tot PGD. Inzake de voorlichting over PGD en het kennisniveau van
de gynaecologen hebben mij geen signalen bereikt die aanleiding zouden geven
tot zorg. Bij PGD-behandelaren is de indruk dat gynaecologen voldoende tot
goed op de hoogte zijn van PGD. De doelgroep voor PGD bestaat overigens vooral
uit paren die bekend zijn bij de betreffende klinisch genetische afdelingen.
 
 U noemt een aantal mogelijke nadelen van het aanwijzen van slechts één
PGD-centrum in Nederland. Deze nadelen herken ik niet. Het azM werkt nauw
samen met de internationale centra voor PGD (Brussel en Straatsburg). Uitwisseling
van kennis wordt ook bevorderd door onder meer deelname aan de European Society
of Human Reproduction and Embryology (ESHRE). Gezien de resultaten van het
azM ga ik er vanuit dat de kennis aldaar zich op internationaal peil bevindt.
 
 Inzake een mogelijke toename van de vraag naar PGD: de verwachting is
dat de vraag naar veel voorkomende erfelijke genetische aandoeningen op dit
moment duidelijk in beeld is. De toename zal daar beperkt zijn. Er zijn geen
wachttijden en, afhankelijk van de aandoening, geen of een beperkte ontwikkeltijd
van de test. De inschatting is dat een eventuele groei zich zal voordoen bij
een aantal specifieke, veel zeldzamere, erfelijke aandoeningen en specifieke
mutaties binnen één familie. Voor nieuwe aandoeningen c.q. nieuwe
mutaties moeten ook nieuwe testen worden ontwikkeld. Hiervoor kan ook, zo
nodig, een beroep worden gedaan op centra elders in Europa. De tijd die nodig
is voor het ontwikkelen van een nieuwe test (ofwel het ontwikkelen van nieuwe
protocollen daarvoor) is noodzakelijk om het genetisch materiaal van familieleden –
waarvan sommigen bijvoorbeeld buitenslands verblijven – te verzamelen,
en voor het ontwikkelen van de test zelf. Eventuele wachttijden bestaan voornamelijk
uit de tijd die daarvoor technisch gezien nodig is. Er zijn overigens nieuwe
ontwikkelingen, zoals de SNP-typering, die in de nabije toekomst het opzetten
van nieuwe protocollen zullen versnellen. Bij SNP’s (=single nucleotide
polymorphism) gaat het om zeer klein stukjes genetisch materiaal, die –
bijvoorbeeld bij erfelijke kankers – met de ziekte overerven, en die
invloed kunnen hebben op de mate waarin de ziekte zich zal manifesteren. Het
betreft een recente medisch-technische ontwikkeling. 
 
 Aangaande metabole aandoeningen: deze komen op dit moment niet in aanmerking
voor PGD. De regeling PGD stelt over nieuwe aandoeningen die eventueel in
aanmerking komen voor PGD het volgende: «Het is van belang dat verdere
ontwikkelingen op het terrein van PGD met grote zorgvuldigheid plaatsvinden,
zodat de uitvoeringspraktijk blijft binnen de grenzen van wat ethisch en maatschappelijk
aanvaardbaar wordt geacht. Dit speelt in het bijzonder indien overwogen wordt
het toepassingsbereik van PGD uit te breiden naar een ziekte of aandoening
die niet eerder voor PGD in aanmerking is gekomen. Indien het klinisch genetisch
centrum dat PGD uitvoert aan de hand van een concrete casus een dergelijke
stap overweegt, dient het centrum dit voornemen ter toetsing voor te leggen
aan de eerder genoemde richtlijncommissie PGD. (...) De richtlijncommissie
moet bij zijn oordeelsvorming over de betreffende casus uitgaan van de hierboven
(in de regeling PGD) geschetste kaders.»
 Met andere woorden: het azM legt een vraag over een voor PGD nieuwe aandoening
voor aan de, wat nu genoemd wordt, indicatiecommissie PGD. Die beoordeelt
of dit binnen het kader van de regeling PGD past. Pas als hierover duidelijkheid
zou zijn, komen de andere vragen die in het verlengde hiervan door de PvdA-fractie
gesteld zijn aan de orde.
 
 De PvdA-fractie vraagt mij naar het aantal zwangerschapsafbrekingen wegens
een verhoogde kans op kinderen met een ernstige genetische aandoening. Voor
het afbreken van een zwangerschap geldt de Wet afbreking zwangerschap (WAZ).
Die kent geen registratie naar mogelijke aandoeningen van de foetus.
 Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
 De SP-fractie vraagt om een reactie inzake transport-PGD. In aanvulling
op de beantwoording bij de CDA-fractie kan ik het volgende berichten. Met
transport-PGD wordt extra aanbod voor PGD-behandelingen in andere centra dan
het azM gerealiseerd. Op dit moment is het azM noch door Amsterdam, noch door
Rotterdam benaderd voor transport-PGD. De behandeling voor PGD vindt plaats
volgens strikte protocollen waarbij afstemming is tussen Maastricht, Groningen
en Utrecht. Het genoemde risico dat Maastricht in individuele gevallen op
eigen initiatief niet zou behandelen wordt hierdoor
uitgesloten, want elke patiënt wordt beoordeeld volgens dezelfde criteria.
 
 Voor wat betreft de voorlichting over PGD verwijs ik u naar mijn antwoord
aan de PvdA-fractie.
 
 Wat betreft lijsten van specifieke aandoeningen die voor PGD in aanmerking
komen: die acht ik niet gewenst. Dit is ook verwoord in het kabinetsstandpunt
PGD. PGD wordt uitgevoerd met inachtneming van een beslissingskader, zoals
neergelegd in de regeling PGD. Zie ook mijn antwoord aan de CDA-fractie. Wel
moet bij elk individueel geval – zoals dat in de praktijk ook bij elke
PGD-behandeling gebruikelijk is – gekeken worden of men inderdaad voor
PGD in aanmerking komt. Het azM heeft overigens nog geen casussen in behandeling
waarvoor een nieuw advies van de indicatiecommissie PGD nodig zou zijn. De
SP-fractie constateert dat het beslissingskader (zoals neergelegd in de regeling
PGD) overeenkomt met het kabinetsstandpunt PGD (van 27 juni 2008), en
stelt vast dat dit kader ook overeenkomt met de gevoerde praktijk in Maastricht.
De vraag van de SP-fractie is of het kabinet dit ook van mening is. Mijn antwoord
daar op is: dat is correct.
 
 Voor de beantwoording van uw vragen over de richtlijncommissie PGD en
de richtlijn PGD verwijs ik u naar mijn antwoord aan de CDA-fractie.
 Wat betreft de respectievelijke taken van de lokale PGD-commissie van
het azM enerzijds en de landelijke indicatiecommissie PGD anderzijds het volgende.
De PGD-commissie van het azM – waarin o.m. twee ethici zitting hebben –
beoordeelt de casussen vanuit verschillende perspectieven, waaronder het ethische.
Er is altijd een mix van medisch-technische, sociale, psychologische en ethische
factoren. De indicatiecommissie PGD zal beoordelen in hoeverre genetische
aandoeningen, die wel binnen het beoordelingskader van de regeling PGD passen,
maar die niet eerder voor PGD in aanmerking kwamen, voor PGD in aanmerking
komen. Veranderende wetenschappelijke inzichten kunnen leiden tot het bijstellen
van richtlijnen/protocollen.
 
 Overigens is het niet zo dat de indicatiecommissie PGD een opdracht van
de overheid meekrijgt. Zoals in antwoord op vragen van de CDA-fractie is aangegeven,
is het opstellen van richtlijnen een eigen verantwoordelijkheid van de beroepsgroepen.
Wat betreft uw vraag naar de taak van de Human Fertilisation and Embryology
Authority (HFEA) in vergelijking met die van de indicatiecommissie PGD: de
taak van de HFEA is veel omvangrijker. In hun eigen woorden gaat het om: «Dedicated
to licensing and monitoring UK fertility clinics and all UK research involving
human embryos, and providing impartial and authoritative information to the
public.», dus het vergunningen verlenen aan en toetsen van vruchtbaarheidsklinieken,
en van onderzoek etc.
 
 In mijn beantwoording bij de CDA-fractie ga ik nader in op de jaarlijkse
rapportage van het azM.
 Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
 U vraagt mij naar de verhouding tussen de instellingscommissie enerzijds,
en de indicatiecommissie PGD anderzijds, en wat de toegevoegde waarde van
deze tweede commissie is. Zie voor een toelichting over de verschillende commissies
mijn beantwoording van vragen van de CDA-fractie en de SP-fractie.
 Een meerwaarde van de indicatiecommissie PGD is die van een grotere afstand
van het onderwerp. Het gaat daarbij om een oordeel ook los van een individuele
casus. Daarbij komen tevens onder meer psychische en ethische factoren aan
de orde, die een rol spelen bij het diagnosticeren van een bepaalde aandoening
niet alleen in een individueel geval, maar in alle gevallen die daarvoor in
aanmerking kunnen komen. In de PGD-commissie van het azM – die elke
individuele casus toetst – hebben onder meer mensen zitting die dichtbij
de PGD-praktijk van Maastricht staan. In de indicatiecommissie PGD daarentegen
hebben geen mensen zitting die betrokken zijn bij de dagelijkse praktijk van
PGD. In beide commissies beslist men inderdaad op basis van dezelfde criteria,
maar bij nieuwe aandoeningen (zoals destijds bij erfelijke borstkanker) heeft
het een belangrijke meerwaarde als deskundigen die verderaf staan van de daadwerkelijke
behandeling en van de patiënt een weloverwogen oordeel geven of betreffende
aandoening binnen de criteria voor de toepassing van PGD past.
 In de indicatiecommissie PGD zullen beroepsbeoefenaren en twee ethici
zitting nemen die niet betrokken zijn bij het azM, plus een vertegenwoordiger
van de patiënten. Het gaat dus ook om een soort intercollegiale toetsing
in de zin zoals al met u besproken is. Overigens zie ik ook in de deelname
van een vertegenwoordiger van de patiënten een duidelijke meerwaarde.
 
 Wat betreft de vraag van de VVD-fractie over de ontwikkeling van de richtlijn
door de VKGN en NVOG verwijs ik naar mijn beantwoording bij de vragen van
de CDA-fractie. 
 De VVD-fractie vraagt naar de Regieraad kwaliteit van zorg. Deze heeft
een agenderende rol op het gebied van richtlijnontwikkeling en implementatie.
De daadwerkelijke ontwikkeling van richtlijnen blijft een verantwoordelijkheid
van de veldpartijen.
 
 In de beoordeling van de vraag of PGD daadwerkelijk kan worden toegepast
(dus in een concreet geval, voorafgaand aan de behandeling) worden door behandelaars
psychische en ethische factoren meegewogen. De VVD-fractie vraagt welke behandelaars
worden bedoeld. Deze behandelaar is de behandelend arts, dat wil zeggen, afhankelijk
van de fase van het PGD proces, een klinisch geneticus of een gynaecoloog.
Pas daarna wordt een casus beoordeeld door de PGD-commissie van het azM.
 
 In het PGD-jaarverslag van het azM van 2008 zullen de afgewezen ziektebeelden
worden genoemd, met een toelichting. Daarbij wordt vanzelfsprekend rekening
gehouden met het beschermen van de privacy van patiënten. Het kan natuurlijk
ook zijn dat een nieuw (nieuw in de zin van: nieuw voor een PGD-behandeling)
ziektebeeld eventueel in aanmerking komt, en dat dat wordt voorgelegd aan
de indicatiecommissie PGD. Zie verder mijn beantwoording bij de CDA-fractie.
 Vragen en opmerkingen van de CU-fractie
 De CU-fractie vraagt waarom leeftijd niet als zelfstandig criterium in
het beslissingskader van de regeling PGD is opgenomen. Leeftijd op zich is
geen zelfstandig criterium, omdat in individuele gevallen het tijdstip dat
een ziekte zich openbaart kan variëren. Zo is bijvoorbeeld juist bij
erfelijke borstkanker recent geconstateerd dat de kanker bij de jongere generaties
zich op jongere leeftijd gaat openbaren. Dit is een kwestie van voortschrijdend
inzicht, dat in individuele gevallen meegewogen moet worden.
 
 De CU-fractie vraagt op welke wijze het kabinet aandacht besteedt aan
het recht op «niet-weten». Aan het recht op «niet-weten»
is aandacht besteed in de standpunten PGD sinds 2006 bij het onderwerp «non-disclosure».
Met andere woorden: mensen uit een familie waar een ernstige genetische aandoening
voorkomt, vragen bijvoorbeeld om een PGD-behandeling, maar alleen als zij
niet hoeven te weten of zijzelf wellicht drager zijn van de ziekte. Dat is
afgewezen, aangezien het om een zeer intensieve behandeling gaat, met ook
morele aspecten, die bij het toepassen van «non-disclosure» ook
uitgevoerd zou kunnen worden bij paren die zelf géén drager
zijn. Vanzelfsprekend is het voor een ouder/drager een zware aangelegenheid
te weten dat hij of zij de aandoening mogelijk heeft doorgegeven aan zijn
of haar kind. Het gaat hier om moeilijke problemen en beslissingen van zeer
individuele aard, waarbij mensen ook de ruimte moeten krijgen om hier zelf
een afweging te maken.
 
 Wat betreft het behandelbaar zijn van aandoeningen die in principe in
aanmerking komen voor PGD en embryosparende methodes: zie mijn beantwoording
van de desbetreffende vragen en opmerkingen van de CDA-fractie. Inzake de
doorbraak op het gebied van stamcelonderzoek: voor PGD is in feite per definitie
het tot stand brengen van embryo’s noodzakelijk, die elk afzonderlijk
onderzocht moeten worden op aanwezigheid van genen die verband houden met
de betreffende ernstige erfelijke aandoening. Zou blijken dat via het werken
met (adulte) stamcellen bepaalde ziektes goed behandelbaar worden die dat
nu nog niet zijn, dan zou de behoefte aan PGD en dus aan de noodzaak om embryo’s
tot stand te brengen, kunnen afnemen. Maar vooralsnog is daarvan nog geen
sprake, het translationele (en klinische) stamcelonderzoek bevindt zich in
het algemeen nog in het beginstadium. Via het programma Translationeel Adult Stamcelonderzoek van ZonMW subsidieer ik onderzoek naar de toepassing
van adulte stamcellen.
 Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
 Ik deel de mening van de D66-fractie dat de onafhankelijkheid van de richtlijncommissie
PGD (of, in het verlengde daarvan, van de indicatiecommissie PGD) van belang
is. Ik hecht hier sterk aan, zoals ik heb benadrukt in het debat met de Kamer
in 2008. Zie verder mijn antwoorden hierover aan de CDA-fractie en aan de
SP-fractie.
 
 De D66-fractie stelt een vraag over de toepassing van PGD om risico’s
op bepaalde aandoeningen te reduceren. Volgens de regeling PGD is PGD alleen
toegestaan bij «een hoog individueel risico op een ernstige genetische
aandoening of ziekte» van het toekomstige kind. Bij genetisch bepaalde
ziektes die voorkomen in wisselende ernst (zoals bepaalde vormen van kanker)
wordt, in elk individueel geval, meegewogen hoe de ziekte in de betreffende
familie zich uit. In die gevallen spelen bovendien meerdere genetische factoren
een rol. Overwegingen van mogelijkheden van preventie en behandeling spelen
overigens altijd mee bij de besluitvorming inzake PGD. De besluitvorming of
wordt overgegaan tot een behandeling vindt plaats in de spreekkamer, tussen
arts en patiënt. Eén van de wettelijke kaders daarbij is de regeling
PGD.
 Vragen en opmerkingen van de SGP-fractie
 In verband met de embryoselectie behorend bij PGD, stelt de SGP-fractie
mij een vraag inzake de beschermwaardigheid van embryo’s. IVF, noodzakelijk
voor een PGD-behandeling, is in Nederland een gangbare behandeling. Bij IVF
komt een aantal embryo’s tot stand die niet alle gebruikt worden. Met
de regeling PGD is een zorgvuldig afwegingskader tot stand gekomen. Deze regeling
biedt duidelijkheid over de omstandigheden waarin PGD kan worden overwogen,
en ook de toepassing is nu helder omschreven. Wat betreft de status van een
embryo: daarover is consensus bereikt bij het vaststellen van de Embryowet.
 
 Wat betreft de afweging van «autonomie» tegenover «beschermwaardigheid
van het leven» (regeling PGD): het gaat om een afweging tussen de autonomie
van de toekomstige ouders en de beschermwaardigheid van embryo’s. Door
de PGD-behandeling hebben ouders de mogelijkheid te kiezen hun eventuele toekomstige
kind te behoeden voor een ernstig lijden, een lijden waarmee de ouders al
geconfronteerd zijn binnen de eigen familie en mogelijk ook bij henzelf. Er
is overigens sprake van een complexe afweging, waarbij de wensouders van te
voren uitvoerig geïnformeerd worden over de zwaarte en (mogelijke) nadelen
van de PGD-behandeling. De (ethische) problematiek van «niet bruikbare
of overtollige embryo’s» is overigens inherent aan de (meest gangbare)
IVF-procedure, en niet specifiek voor PGD.
 
 Inzake de mogelijke schadelijkheid van de PGD-methode: zie mijn desbetreffende
antwoord aan de CDA-fractie.
 
 Een toelichting op het verschil tussen verhoogd risico en hoogrisico:
bij «verhoogd» risico kan het ook gaan om een betrekkelijk gering
risico ( een «laag» risico is immers ten opzicht van «geen
risico» ook al een «verhoogd» risico), terwijl in de praktijk
van het azM alleen PGD werd en wordt toegepast bij de hoogrisico gevallen.
Die term is mede gekozen naar analogie met het medische gebruik bij bijvoorbeeld
vormen van kanker. Bij sommige van deze vormen – zoals erfelijke borstkanker –
spreekt men tegenwoordig van hoogrisico kanker. Bij de beslissing PGD toe te passen moeten ook allerlei andere factoren van uiteenlopende
aard meegewogen worden. Dat is neergelegd in het beslissingskader van de regeling
PGD. Het is niet mogelijk zo’n beslissing uit te drukken in absolute
percentages. Het gaat om een afweging van genoemde factoren in een individueel
geval.
 
 Gevraagd wordt waarom in de regeling PGD acht centra voor klinische genetica
worden genoemd. Vóór de inwerkingtreding van de nieuwe regeling
maakte PGD, als deelverrichting van klinisch genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering,
onderdeel uit van het Planningsbesluit klinisch genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering
uit 2003. In dit planningsbesluit is al bepaald dat maximaal acht centra klinisch
genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering kunnen uitoefenen. Echter,
de toepassing van preïmplantatie genetische diagnostiek was hiervan reeds
uitgezonderd, en aan het azM voorbehouden. De nieuwe regeling PGD brengt op
dit punt geen veranderingen met zich mee. Wel is door de beschrijving van
het beslissingskader, zoals neergelegd in de regeling PGD, expliciet gemaakt
op grond waarvan een aanvraag voor PGD beoordeeld wordt.
 
 Uw vraag is of het transport bij PGD op de behandeling vertragend werkt,
en of dit invloed heeft op de kwaliteit. Bij transport-PGD worden niet de
embryo’s vervoerd, maar alleen de uit de embryo’s gebiopteerde
cellen. Deze worden nog dezelfde dag per koerier naar Maastricht vervoerd.
Er is dus geen kwaliteitsverlies voor het embryo, en er is ook geen tot nauwelijks
tijdverlies voor de behandeling.
 
 Inzake de vraag over leeftijd als zelfstandig criterium verwijs ik naar
mijn antwoord aan de CU-fractie. Wat betreft de behandelmogelijkheden: hoe
een behandeling uitpakt kan een individuele zaak zijn. Bijvoorbeeld bij de
behandeling van kanker: bij de één «slaat de chemo aan» –
bij een ander (ogenschijnlijk in eenzelfde conditie) niet. Ten aanzien van
de huidige behandelmethode bij erfelijke borstkanker: amputatie van borsten
en eileiders en eventueel baarmoeder op vrij jonge leeftijd kan een vrij grote
zekerheid geven dat de gevreesde aandoening niet tot uiting komt. Of dat een
reëel en aanvaardbaar perspectief is, is ter beoordeling aan de patiënt
in samenspraak met de arts. Overigens zal het bij een verzoek om een PGD-behandeling
vooral gaan over de vraag of de wensouders deze ingrijpende behandeling een
aanvaardbaar perspectief vinden voor hun mogelijke toekomstige dochter(s).
In het verlengde hiervan: behandelbaarheid kan een alternatief zijn, dit wordt
ook meegewogen in het gesprek tussen behandelaar en ouders.
 
 Wat betreft embryosparende alternatieven voor PGD: zie hiervoor mijn antwoorden
aan het CDA en de CU.
 
 De vraag van de SGP-fractie is of bij PGD ook rekening wordt gehouden
met het mogelijk belastende weten dat bij deze methode embryo’s worden
vernietigd. In het standpunt van juni 2008 is aandacht geschonken aan dit
aspect. Vanzelfsprekend is het aan de wensouders om te overwegen waar men
aan begint (de IVF-behandeling, die zwaar is, en met een vrij lage kans op
slagen, bovendien worden er pre-embryo’s tot stand gebracht, die slechts
voor een deel gebruikt zullen worden etc.), en aan wat de alternatieven zijn
(zoals prenatale diagnostiek, met mogelijke uitkomst abortus, of een natuurlijke
zwangerschap, met als mogelijke uitkomst dat het toekomstige kind al dan niet
drager is van de genetisch bepaalde aandoening). Bij de counseling in het
azM en in de transport-centra worden al deze aspecten besproken.
 
 Gevraagd wordt waarom discriminatie wegens geslachtsselectie wel strafbaar
is, en discriminatie jegens kinderen met een ernstige handicap niet.
Geslachtsselectie is in Nederland verboden op grond van de Embryowet. Afbreken
van een zwangerschap is conform de Wet afbreking zwangerschap onder voorwaarden
in Nederland toegestaan. Het invullen van het begrip noodsituatie is voorbehouden
aan de vrouw en de arts. Beide situaties laten zich niet vergelijken.
 
 Wat betreft een noodzakelijke multidisciplinaire benadering bij de PGD-diagnostiek:
inderdaad hanteert de commissie van het PGD-centrum in het azM een multidisciplinaire
benadering voor elke individuele casus.
 
 Gevraagd wordt wie beslist bij aanpassingen van de richtlijn. De beroepsgroepen
zelf beslissen over richtlijnen, die in overeenstemming zijn met de dan geldende
stand van zaken van de wetenschap. In dit geval bestaat ook een wettelijke
regeling voor de behandeling, te weten de regeling PGD. Die regeling vormt
het wettelijke kader, waarbinnen de richtlijn zich dient te begeven. De indicatiecommissie
PGD bepaalt of er aanleiding is de richtlijn aan te passen, binnen het kader
van de regeling PGD. Daarbij is geen rol voor de staatssecretaris van VWS
of voor de politiek in bredere zin voorzien.
 
 Wat betreft de richtlijncommissie: zie mijn antwoord aan de CDA-fractie.
Verwacht wordt dat, gezien de ontwikkelingen op genetisch gebied, de indicatiecommissie
PGD een langer bestaansrecht heeft.
 
 De SGP-fractie vraagt of verslagplicht ook geldt voor de acht centra voor
klinisch genetisch onderzoek. Elke zorginstelling legt verantwoording af door
middel van het «Jaardocument zorginstellingen».
 
 Voor PGD geldt een bijzondere verslagplicht, zoals neergelegd in de regeling
PGD. Het azM draagt zorg voor een jaarverslag waarin ook de resultaten van
de twee transportcentra (Utrecht en Groningen) worden meegenomen. Dit jaarlijkse
verslag bied ik, eventueel voorzien van een beleidsreactie, aan de voorzitter
van de Tweede Kamer aan.
 
 Wat betreft de mogelijk negatieve gevolgen van de PGD-behandeling voor
de kinderen die uiteindelijk geboren worden: zie hierover mijn antwoord aan
de CDA-fractie.
 
 U stelt een vraag over de al dan niet «bindende werking» van
de beleidsbrief van 2006. Een beleidsbrief geeft weer hoe bepaalde zaken geregeld
kunnen worden. Dit wordt besproken met de Kamer. Vervolgens worden het beleidsstandpunt/beleidsvoornemens
zo nodig omgezet in wet- en regelgeving. Dan hebben de beleidsvoornemens bindende
werking gekregen. De parlementaire behandeling van de beleidsbrief van 2006
bleef uit. Aanpassen van het planningsbesluit klinische genetica – waardoor
de beleidsvoornemens bindende werking hadden gekregen – is daarom ook
uitgesteld. Vervolgens is, na het aantreden van het huidige kabinet en mede
op aandringen van de Kamer, besloten het standpunt van 2006 opnieuw te bezien,
vooral op het punt van erfelijke borstkanker. Het gaat dus om het wettelijk
kader dat bindende werking heeft, en dat om bovengenoemde redenen (eveneens
genoemd in de brieven over PGD aan de Kamer van oktober 2007 en van juni 2008)
in de tussentijd nog niet was aangepast.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van der Vlies (SGP), Kant (SP), Snijder-Hazelhoff (VVD), Ferrier
(CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), De Vries (CDA), Smeets (PvdA), voorzitter,
Van Miltenburg (VVD), Schippers (VVD), Smilde (CDA), Timmer (PvdA), Koşer
Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA), Van der Veen (PvdA), Schermers (CDA),
Van Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Zijlstra (VVD), Ouwehand (PvdD), Agema (PVV),
Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA), Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU), Sap
(GL) en De Roos-Consemulder (SP).
 Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Velzen (SP), Neppérus (VVD),
Atsma (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Ormel (CDA), Van Dijken (PvdA),
Verdonk (Verdonk), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Vietsch (CDA),
Arib (PvdA), Van der Ham (D66), Uitslag (CDA), Gill’ard (PvdA), Omtzigt
(CDA), Langkamp (SP), Vermeij (PvdA), De Krom (VVD), Thieme (PvdD), Bosma
(PVV), Luijben (SP), Heerts (PvdA), Ortega-Martijn (CU), Halsema (GL) en De
Wit (SP).
 
 
 Een voorbeeld van erfelijke kankersyndromen waarbij dit aan de orde kan
zijn is borst en eierstokkanker (BRCA1 en 2).