Wijziging Kieswet in verband met verlaging voorkeursdrempel voor de verkiezingen van leden van de Tweede Kamer; Voorstel van wet
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30418, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

28-12-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30418 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI ALGEMEEN DEEL1. Inleiding2. De huidige regeling in historische context3. Wenselijkheid van verlaging van de voorkeurdrempel
voor de verkiezing van de Tweede KamerI. AfwegingenVersterking band kiezers en gekozenenEvenwichtige fractiesOverige aspectenVerlaging maar geen afschaffing van de voorkeurdrempelII Het niveau de voorkeurdrempelIII Conclusies4. Wenselijkheid van verlaging van de drempel voor
de overige in de Kieswet geregelde verkiezingena. Algemeenb. Eerste Kamerc. Provinciale staten en gemeenteradend. Europees ParlementVoorlichtingII ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel IOnderdeel AOnderdeel BOnderdeel COnderdeel D en EArtikel IIOndertekeningBIJLAGEBijlage bij memorie van toelichtingTabel Aantal kandidaten dat de voorkeurdrempel heeft overschreden,
vetgedrukt getal tussen haakjes geeft aantal kandidaten weer dat verkiezing
dankt aan voorkeurstemmen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30418Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 43 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 418Wijziging van de Kieswet, houdende verlaging van de voorkeurdrempel
voor de verkiezing van de leden van de Tweede Kamernr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGI ALGEMEEN DEEL1. InleidingHet advies van de Raad van State wordt niet openbaar gemaakt, omdat het
zonder meer instemmend luidt/uitsluitend opmerkingen van redactionele aard
bevat (artikel 25a, vierde lid, onderdeel b, van de Wet op de Raad van State).Dit
wetsvoorstel strekt ertoe de mogelijkheden voor de kiezer om de personele
samenstelling van de Tweede Kamer te beïnvloeden te vergroten door het
gewicht van de voorkeurstem te verhogen. In ons kiesstelsel is de door politieke
partijen vastgestelde lijstvolgorde van grote invloed op de samenstelling
van de algemeen vertegenwoordigende organen. De stem van de kiezers bepaalt
vooral de verdeling van de zetels over de lijsten van de partijen. Kiezers
hebben echter ook de mogelijkheid te beïnvloeden welke kandidaat van
de partij van hun voorkeur wordt gekozen. Zij brengen een stem uit op een
kandidaat van een lijst, de voorkeurstem. Indien een kandidaat een bepaald
aantal stemmen haalt, de zogenaamde voorkeurdrempel, dan is hij rechtstreeks
op grond van dat aantal stemmen gekozen, eventueel vóór kandidaten
die boven hem op de lijst staan. Voorgesteld wordt de voorkeurdrempel voor
de verkiezingen van de Tweede Kamer vast te tellen op 12,5% van de
kiesdeler. Dat betekent dat afhankelijk van de opkomst ruim 7500 stemmen op
een kandidaat voldoende zijn voor de verkiezing van die kandidaat. Nu bedraagt
de drempel 25% van de kiesdeler.Over het voorstel tot verlaging van de voorkeurdrempel is op 21 september
2005 advies door de Kiesraad uitgebracht1. De
Raad spreekt geen oordeel uit over het voorstel, maar heeft gepoogd de mogelijke
effecten van het voorstel op een rij te zetten. In het vervolg van deze memorie
reageren wij daarop. Het voorstel brengt geen administratieve lasten met zich.Het voorstel dient ter uitvoering van het paasakkoord.2 Hierin maakten de voorzitters van de fracties van CDA, VVD en D66
in overleg met het kabinet de afspraak dat het voorstel voor een nieuw kiesstelsel
voor de verkiezing van de Tweede Kamer3 zal worden
ingetrokken omdat daarvoor onvoldoende draagvlak bestaat. Tevens werd de afspraak
gemaakt een wetsvoorstel in te dienen dat er toe strekt een groter gewicht
te geven aan voorkeurstemmen bij de verkiezing van de Tweede Kamer in 2007.
De regering ziet verlaging van de voorkeurdrempel voor de verkiezingen
van de Tweede Kamer als de enig mogelijke maatregel om de band tussen kiezer
en gekozene in het huidige kiesstelsel al bij
de komende verkiezingen te versterken. Zij is er echter niet van overtuigd
dat het huidige stelsel ook op langere termijn het beste stelsel is. De beperkingen
van de verlaging van de voorkeurdrempel zijn uiteengezet in de hoofdlijnennotitie «naar
een sterker parlement».1 Indiening van dit
voorstel is dan ook niet bedoeld als een voorlopig einde van de discussie
over het kiesstelsel. In de agenda voor democratische vernieuwing is aangegeven
dat een groep kiezers, verenigd in het Burgerforum, gevraagd zal worden zich
te buigen over het kiesstelsel.2 Het Burgerforum
zal zijn bevindingen aanbieden aan de regering en het kabinet zal hierover
te zijner tijd advies uitbrengen. De Kiesraad vindt het een bezwaar om in
afwachting van de resultaten van het Burgerforum met een tussentijdse wijziging
op het terrein van het kiesstelsel te komen. De regering deelt dit bezwaar
niet. Het instellen van het Burgerforum ontslaat de regering niet van haar
verplichting alles te doen dat kan bijdragen aan herstel van vertrouwen tussen
burger en overheid. Dit is de centrale drijfveer voor de gehele democratische
vernieuwingsagenda van het kabinet waarvan dit voorstel deel uitmaakt. Verlaging
van de voorkeurdrempel kan daaraan een bijdrage leveren omdat het kan leiden
tot verbetering van de band tussen kiezer en gekozene. Daaraan doet niet af
dat het achteraf een tijdelijke maatregel kan blijken, omdat de uitkomsten
van het Burgerforum aanleiding geven een andere weg in te slaan.In de volgende paragraaf van het algemeen deel van deze memorie van toelichting
komt in heel kort bestek de historie van de regeling van voorkeurstemmen aan
bod. Paragraaf 3 bevat de argumenten die hebben geleid tot het voorstel.
Deze argumenten hebben, ook als ze in meer algemene termen zijn vervat, betrekking
op de verkiezingen van de Tweede Kamer. Dit voorstel omvat namelijk niet een
verlaging van de voorkeurdrempel voor de andere in de Kieswet geregelde verkiezingen
(Eerste Kamer, provinciale staten, gemeenteraden en Europees Parlement). In
paragraaf 4 wordt deze keuze toegelicht.2. De huidige regeling in historische contextDe huidige regeling van voorkeurstemmen dateert van 1997. Zij houdt in
dat bij de verkiezing van de Tweede Kamer, provinciale staten en gemeenteraden
met meer dan negentien zetels kandidaten bij voorkeur worden gekozen die ten
minste 25% van de kiesdeler hebben behaald. Voor de verkiezing van
het Europees Parlement is de drempel 10% van de kiesdeler. Voor de
verkiezingen van de Eerste Kamer en gemeenteraden met negentien of minder
zetels werd de drempel in 1997 niet verlaagd. Voor die verkiezingen bleef
de hoogte van de drempel de helft van de kiesdeler zoals in 1989 was geregeld.De verlaging van de voorkeurdrempel in 1997 vloeide voort uit een toezegging
van toenmalig staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse Zaken tijdens een
nota-overleg over invoering van een gemengd kiesstelsel. Eerder in 1993 toonde
de Tweede externe commissie vraagpunten staatkundige, bestuurlijke en staatsrechtelijke
vernieuwing (commissie-De Koning) zich voorstander van verlaging van de voorkeurdrempel
tot 25% van de kiesdeler.3 Deze commissie
boog zich over de relatie kiezers en gekozenen op landelijk niveau.Bij de herziening van de Kieswet van 1989 werd voor het eerst sinds 1921
de mogelijkheid om op basis van voorkeurstemmen te worden gekozen vergroot.
Van 1917 tot 1921 gold het systeem dat eerst werden verkozen de kandidaten
die de kiesdeler behaalden, hetzij rechtstreeks, hetzij na overdracht
van stemmen. Vervolgens werden gekozen de kandidaten in de volgorde van het
aantal uitgebrachte stemmen. Bij de verkiezingen van 1918 bleek dat dit stelsel
ertoe leidde dat de door partijen vastgestelde lijstvolgorde veelvuldig werd
doorbroken. Bovendien bestond er ergernis over de wijze waarop werd gejaagd
op voorkeurstemmen. In 1921 werd de regeling van toewijzing van zetels aan
kandidaten daarom vervangen door de regeling die tot 1989 gold. Deze hield
in dat een kandidaat ten minste de helft van de lijstkiesdeler moet hebben
behaald op een lijst of een stel gelijkluidende lijsten van een partij. Deze
regeling werd in 1989 vervangen door de regeling dat een kandidaat voor een
verkiezing op basis van voorkeurstemmen een aantal stemmen van ten minste
de helft van de gewone kiesdeler moest hebben behaald. Dit vergrootte de mogelijkheid
om op basis van voorkeurstemmen te worden gekozen omdat de op de verschillende
lijsten op dezelfde kandidaat uitgebrachte stemmen voortaan bij elkaar werden
opgeteld. Bovendien werd bij deze herziening het stelsel van de overdracht
van de stem afgeschaft. Een amendement-Kohnstamm om de drempel te verlagen
tot 25% van de kiesdeler haalde het niet.1In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel dat leidde tot verlaging
van de voorkeurdrempel in 19972 en in de memorie
van toelichting bij de herziene Kieswet van 19893
is uitvoerig stilgestaan bij de geschiedenis van de regeling van de voorkeurstem.
Naar deze memories verwijzen wij daarom voor de precieze motivering voor de
destijds gemaakte keuzes. Kort gezegd is steeds geprobeerd de juiste balans
te vinden tussen het belang van evenwichtig samengestelde fracties en het
belang van beïnvloeding door de kiezer van de personele samenstelling
van de vertegenwoordigende organen. In de loop van de jaren is verschillend
geoordeeld over hoe die balans het best kan worden bereikt.3. Wenselijkheid van verlaging van de voorkeurdrempel
voor de verkiezing van de Tweede KamerI. AfwegingenVersterking band kiezers en gekozenenHet belangrijkste motief dat aan de afspraak in het paasakkoord ten grondslag
ligt om de voorkeurstem een groter gewicht te geven, is dat dit kan leiden
tot een versterking van de band van tussen kiezers en gekozenen. Een verzwaring
van dit gewicht – vormgegeven door een verlaging van de voorkeurdrempel –
vergroot de mogelijkheid van de kiezer om met succes een keuze voor een bepaalde
persoon te doen en niet alleen zijn partijvoorkeur tot uitdrukking te brengen.
Een verlaging van de voorkeurdrempel leidt daarom tot een versterking van
het persoonlijke element in de verkiezingen. Ook de Raad van State wijst er
in zijn advies over het voorstel voor een gemengd stelsel op dat personalisering
van het kiesstelsel kan worden bereikt door verlaging van de voorkeurdrempel.4 Een verlaging van de voorkeurdrempel stimuleert dat naast
de lijsttrekker ook andere kandidaten zich in een persoonlijke verkiezingsstrijd
tot de kiezer te wenden. Dat kan immers leiden tot rechtstreekse verkiezing.
Een verlaging van de voorkeurdrempel draagt zo bij aan meer kenbare en gekende
kandidaten en uiteindelijke gekozenen. De regering relativeert bij nader inzien
haar eerder naar voren gebrachte bezwaar tegen verlaging van de voorkeurdrempel,
namelijk dat dit zou kunnen leiden tot een onverkwikkelijke verkiezingsstrijd
binnen een partij. De Kiesraad vraagt in zijn advies aandacht voor dit aspect.
Er is geen aanleiding te vrezen dat kandidaten van een partij zich tegen elkaar
zullen afzetten. Deze situatie doet zich nu ook niet voor. De verbondenheid
die elke kandidaat van een partij met zijn partij en zijn medekandidaten zal
dat voorkomen. Dit kan anders zijn indien kandidaten worden gekozen in volgorde
van het aantal op hen uitgebrachte stemmen. De voorkeurdrempel
bestaat dan niet meer. Letterlijk elke stem doet er dan toe. Dat maakt het
wel erg aantrekkelijk om tegen elke prijs een stem binnen te halen.De Kiesraad vraagt aandacht voor het gevaar van regionalisme en cliëntalisme.
De kandidaat koopt dan als het ware met mooie beloftes stemmen van de kiezer.
Ook met de huidige regeling van de voorkeurstem zou dit verschijnsel zich
kunnen voordoen. Hiervan is echter geen sprake. Niet valt te verwachten dat
een enkele verlaging van de voorkeurdrempel dit verschijnsel wel in de hand
zal werken. Daarbij wordt opgemerkt dat er niets op tegen is dat een kandidaat
zich profileert als een regiokandidaat. Het algemeen belang wordt mede door
regionale belangen bepaald.Goede nota is genomen van de effecten van de verlaging van de voorkeurdrempel
in 1997. De Kiesraad wijst er in zijn advies op dat sindsdien in totaal maar
zes kandidaten dankzij die lagere voorkeurdrempel zijn gekozen, dat het overgrote
deel van de stemmen nog altijd op de lijsttrekker wordt uitgebracht en dat
de voorkeurstem niet zelden gaat naar de eerste vrouw op de lijst. Hoewel
het aantal verkiezingen onder de huidige regeling gering is, slechts drie,
constateert de regering toch dat de verlaging tot op heden onvoldoende heeft
geleid tot versteviging van de band tussen kiezers en gekozenen die niet de
lijst aanvoerden. De regering wil daarom een extra impuls geven door verlaging
van de drempel.Een groter gewicht voor de voorkeurstem en de daaruit voortvloeiende persoonlijke
campagnes van kandidaten doen de kans toenemen dat kiezers hun vertrouwen
geven aan een andere kandidaat dan de lijsttrekker zodat meer parlementariërs
dan thans hun legitimatie mede ontlenen aan op hem- of haarzelf uitgebrachte
stemmen. Dat kan als winst worden beschouwd in de relatie tussen kiezers en
gekozenen.De Kiesraad relativeert in zijn advies dat verlaging van de voorkeurdrempel
leidt tot meer kandidaten met een eigen kiezerslegitimatie. Slechts kandidaten
die een aantal stemmen hebben behaald dat groter is dan of gelijk aan de kiesdeler
hebben op eigen kracht een zetel verworven. De Kiesraad onderkent in zijn
advies dat deze argumentatie zich verzet tegen elke drempel die lager is dan
de kiesdeler. In de ogen van de regering is het volstrekt gerechtvaardigd
dat een kandidaat die er in slaagt zelf stemmen te trekken, terwijl andere
kandidaten van de lijst daar niet of in mindere mate in slagen, wordt verkozen
boven die andere kandidaten. Toch bepleit de regering niet dat kandidaten
in volgorde van het aantal op hen uitgebrachte stemmen worden gekozen. Zij
bepleit handhaving van een zekere drempel. Reden hiervoor is niet uitsluitend
dat het loslaten van de drempel aanleiding zou kunnen geven tot minder gelukkige
verkiezingscampagnes van de kandidaten van dezelfde partij ten opzichte van
elkaar. Belangrijker is echter bescherming van het belang van evenwichtig
samengestelde fracties.Evenwichtige fractiesVoor het goed functioneren van de Tweede Kamer is het belangrijk dat fracties
evenwichtig zijn samengesteld. Dit bepaalt vaak de volgorde van een partijlijst.
Op die volgorde kunnen kiezers desgewenst invloed uitoefenen als lid van een
politieke partij. De regering onderstreept het belang van de invloed van een
partij op de kwaliteiten van de te vormen fractie en op de kwaliteiten van
de leden daarvan. Het feit dat politieke partijen de kandidaten stellen, geeft
hen echter per definitie, ook bij een lagere drempel, een grote invloed op
de samenstelling van de fractie. De regering deelt dan ook niet de opvatting
van de Kiesraad dat verlaging van de drempel een substantiële verandering
in ons bestaande stelsel teweeg kan brengen doordat de invloed van politieke
partijen sterk vermindert.Overige aspectenNaast het belang van invloed van de kiezer op de personele samenstelling
van de Tweede Kamer enerzijds en het belang van evenwichtig samengestelde
fracties anderzijds heeft de regering de volgende aspecten in de overwegingen
voor dit voorstel betrokken.In de eerste plaats is onder ogen gezien dat het effect van de voorkeurdrempel
voor grote en kleine partijen verschillend is. Voor een partij met twee zetels
in de Tweede Kamer betekent een drempel van 25% van de kiesdeler dat
een kandidaat ongeveer 13% van het electoraat van die partij nodig
heeft voor zijn verkiezing op basis van voorkeurstemmen; een kandidaat van
een partij met 20 zetels heeft ongeveer 5% van het electoraat van zijn
partij nodig. Het absolute aantal te behalen stemmen is gelijk, maar een voorkeursactie
van een kandidaat van een grote partij heeft meer kans van slagen. De vijver
waarin wordt gevist is immers voller. Daar staat tegenover dat voor een kleine
fractie de gevolgen van doorbreking van de lijstvolgorde voor de samenstelling
van de fractie groter zijn. De «onverwacht» gekozen kandidaat
drukt immers een groter stempel op de fractie omdat die fractie kleiner is.In de tweede plaats speelt een rol dat het overgrote deel van de kiezers
zijn stem uitbrengt op een lijsttrekker. Ook al is in de loop der jaren het
aantal stemmen dat op anderen dan de lijsttrekkers wordt uitgebracht toegenomen,
bij de laatstgehouden verkiezingen ging toch nog ruim 80% van de stemmen
naar de eerste kandidaat op een lijst. Een deel van de stemmen op de lijsttrekker
kan worden gezien als stemmen op de lijst van een partij, waarmee de kiezer
impliciet instemt met de door de partij aangebrachte lijstvolgorde. Naarmate
de voorkeurdrempel lager is, neemt de invloed van de stem van kiezers die
instemmen met de lijstvolgorde af. De Kiesraad merkt hierover in zijn advies
op dat het voor een relatief kleine groep eenvoudig wordt om hun kandidaat
verkozen te krijgen, terwijl een relatief grote groep deze kandidaat wellicht
niet prefereert boven andere kandidaten die hoger op de lijst zijn geplaatst.
Aan een lijstenstelsel is echter inherent dat we nooit weten welke kandidaat
de voorkeur van de kiezers zou genieten indien zij zouden mogen kiezen tussen
hem en een andere kandidaat. Daaraan doet de precieze hoogte van de voorkeurdrempel
weinig toe of af. Ten slotte is meegewogen dat naarmate de drempel lager is
de kans groter wordt dat kandidaten die de voorkeurdrempel behalen, toch niet
worden gekozen omdat aan de partij onvoldoende zetels zijn toegewezen. Dit
speelt vooral bij kleine partijen.1Verlaging maar geen afschaffing van de voorkeurdrempelDe hier boven weergegeven elementen leiden tot de conclusie dat verlaging
van de voorkeurdrempel wenselijk is vanuit het oogpunt van versterking van
de band tussen kiezers en gekozenen, maar dat het helemaal loslaten van de
drempel niet wenselijk is. Los van de mogelijk ongewenste gevolgen van het
helemaal loslaten van de drempel voor de samenstelling van de fracties en
de verkiezingscampagne, kan met recht worden betoogd dat alleen een enigszins
omvangrijke aanhang van een kandidaat zijn verkiezing legitimeert met doorbreking
van de lijstvolgorde. Hiermee is de meest wenselijke hoogte van de drempel
nog niet bepaald.II Het niveau de voorkeurdrempelDe hoogte van de drempel blijft altijd enigszins arbitrair. Zo’n
vijf- tot tienduizend stemmen is echter wel nodig om te kunnen rechtvaardigen
dat een kandidaat met doorbreking van de lijstvolgorde wordt gekozen. Ook
de te verwachten gevolgen spelen een rol bij de keuze van de hoogte van de
drempel. Op basis van de verkiezingsuitslagen van 1998, 2002 en 2003 is het
effect van een lagere drempel op de uitslag berekend.Een weerslag van die berekeningen is in bijgevoegde tabellen opgenomen.
Dit cijfermateriaal heeft slechts een beperkte waarde. Zeker een forse verlaging
van de voorkeurdrempel kan een eigen dynamiek met zich brengen. Indien immers
de voorkeurdrempel verder wordt verlaagd en aan de kiezers bekend wordt dat
zij met een veel grotere kans op succes een voorkeurstem kunnen uitbrengen,
dan kan dit tot effect hebben dat meer voorkeurstemmen worden uitgebracht.
Bovendien zal een verlaging van de drempel naar verwachting leiden tot meer
persoonlijke verkiezingscampagnes. Uit kiesrechtelijk onderzoek blijkt dat
kiezers (en kandidaten) wel enige tijd nodig hebben om te wennen aan nieuwe
mogelijkheden die een kiesstelsel biedt. Uit de tabellen kan dan ook niet
met recht de conclusie worden getrokken dat slechts een zeer lage drempel
van bijvoorbeeld 5% ertoe leidt dan een enigszins omvangrijk deel van
de kandidaten op basis van voorkeurstemmen wordt gekozen.III ConclusiesAlles afwegende stelt de regering een halvering van de huidige voorkeurdrempel
voor. Dit betekent dat de drempel 12,5% van de kiesdeler zal bedragen.
Er zijn dan afhankelijk van de opkomst ruim 7500 stemmen nodig om bij voorkeur
te worden gekozen. De drempel is zodanig veel lager dan de huidige dat er
daadwerkelijk een extra impuls is voor kandidaten zich in een persoonlijke
verkiezingsstrijd tot de kiezers te wenden. Dat leidt naar verwachting tot
een Tweede Kamer die bestaat uit gekozenen die meer dan nu worden gekend (en
vertrouwd) door de kiezers.Om deze drempel te halen is echter wel een behoorlijke aanhang onder kiezers
nodig. De voorgestelde drempel is hoog genoeg om te voorkomen dat men wordt
gekozen zonder dat er sprake is van een mandaat van een enigszins omvangrijke
groep kiezers en rechtvaardigt een het behalen van de drempel doorbreking
van de volgorde van de lijst. Tevens is de drempel zo hoog dat zich niet of
maar zeer beperkt het verschijnsel zal voordoen dat meer kandidaten van een
partij de drempel halen dan de partij zetels heeft. Een drempel van 12,5 %
van de kiesdeler staat voorts niet in de weg aan evenwichtig samengestelde
fracties. De invloed van partijen op de samenstelling van de Tweede Kamer
blijft overigens hoe dan ook groot: zij bepalen immers welke kandidaten op
de lijst staan. Zij zullen er ook voor zorgen dat er alleen kandidaten op
staan die geschikt zijn als lid van de Tweede Kamer. Hier zij herhaald dat
de precieze hoogte van de drempel altijd enigszins arbitrair is. Het voorgaande
rechtvaardigt echter voldoende het voorstel voor een drempel van 12,5%
van de kiesdeler.4. Wenselijkheid van verlaging van de drempel voor
de overige in de Kieswet geregelde verkiezingena. AlgemeenIn de inleiding is al aangegeven dat dit voorstel is beperkt tot een verlaging
van de voorkeurdrempel voor de verkiezing van de Tweede Kamer. Voor de andere
verkiezingen gelden per verkiezing specifieke argumenten waarom voor die verkiezing
geen verlaging wordt voorgesteld. Deze argumenten worden hierna gegeven en
blijkens zijn advies onderschreven door de Kiesraad. Bovendien wijzen wij
er op dat dit voorstel direct samenhangt met de discussie over een nieuw kiesstelsel
voor (uitsluitend) de verkiezing van de Tweede Kamer. Op die verkiezingen heeft de analyse uit de hoofdlijnennotitie «Naar
een sterker parlement» betrekking. Die analyse heeft zijn gelding behouden
en noodzaakt onverkort tot een versterking van de band tussen kiezers en gekozenen
op nationaal niveau.b. Eerste KamerVoor de verkiezing van de Eerste Kamer gelden zonder uitzondering de argumenten
die er in 1997 toe hebben geleid de drempel te handhaven op 50% van
de kiesdeler en niet te verlagen tot 25%. De regering citeert met instemming
uit de memorie van toelichting bij het voorstel 25 221: «Het feit
dat de leden van de Eerste Kamer worden gekozen door de leden van provinciale
staten betekent al sinds lang niet meer dat er sprake is van een speciale
relatie tussen de Eerste-Kamerleden en de provincie. Inschakeling van de leden
van provinciale staten bij de Eerste-Kamerverkiezingen heeft geen andere zin
dan dat wordt voorzien in een verkiezing die indirect is en waarbij is verzekerd
dat de politieke voorkeuren van de bevolking – zij het indirect –
in de Eerste Kamer worden weerspiegeld. De statenleden hebben tot taak de
door het electoraat op hen uitgebrachte stemmen door te vertalen naar de samenstelling
van de Eerste Kamer. Dat impliceert in beginsel een keuze voor een bepaalde
lijst en niet voor een bepaalde kandidaat. Een lid van provinciale staten
kent immers niet de voorkeur van zijn kiezers voor een bepaalde kandidaat.
Hij kan alleen de eigen voorkeur volgen, maar die voorkeur doet in zijn functie
als kiesman weinig ter zake. Dit neemt niet weg dat een bevoegdheid van de
statenleden om van de door de partijen vastgestelde lijstvolgorde af te wijken
in bijzondere gevallen een nuttige correctiemogelijkheid kan zijn. Dit rechtvaardigt
echter geenszins een verlaging van de voorkeurdrempel voor de verkiezing van
de leden van de Eerste Kamer.»1 In die de
memorie van toelichting werd er nog op gewezen dat ook bij een voorkeurdrempel
van 50% als gevolg van het beperkte aantal kiezers een zeer klein aantal
statenleden al kan bewerkstelligen dat een kandidaat met doorbreking van de
lijstvolgorde tot lid van de Eerste Kamer wordt gekozen. Dit effect wordt
nog versterkt door de verlaging van het aantal statenleden na de verkiezingen
van 2007. Twee Zuid-Hollandse statenleden zijn dan voldoende aanhang om met
voorkeurstemmen te worden gekozen.De Kiesraad onderschrijft in zijn advies de argumenten om niet tot verlaging
van de voorkeurdrempel voor de verkiezingen van de Eerste Kamer over te gaan.
De raad bepleit zelfs verhoging van de voorkeurdrempel voor deze verkiezingen.
Het advies is op dit punt niet overgenomen. De huidige voorkeurdrempel biedt
als gezegd een nuttige mogelijkheid om in bijzonder gevallen van de door de
partij vastgestelde lijstvolgorde af te wijken.c. Provinciale staten en gemeenteradenVoor zowel de verkiezingen van provinciale staten als de gemeenteraden
geldt dat het aantal stemmen dat nodig is om bij voorkeur te worden gekozen
aanmerkelijk kleiner is dan bij de Tweede-Kamerverkiezingen. Voor gemeenteraden
varieert dat aantal van 40 tot 1500 en voor provinciale staten van 600 tot
4700, terwijl bij de Tweede-Kamerverkiezingen thans ongeveer 15 000 stemmen
nodig zijn. De regering erkent dat deze aantallen niet goed vergelijkbaar
zijn. Relatief is immers een even groot deel van de kiezers nodig voor een
voorkeurstem en voor gemeenten met niet meer dan negentien zetels is dit deel
zelfs 50 in plaats van 25%. Daar staat tegenover dat bij verkiezingen
voor provinciale staten en in nog sterkere mate de gemeenteraden, binnen een
betrekkelijk klein gebied slechts een gering aantal personen behoeft te worden
aangezet een voorkeurstem op een bepaalde kandidaat uit te brengen, om met
voorkeurstemmen te worden gekozen. Een deel van de Kiesraad pleitte er daarom
in zijn advies over het wetsvoorstel dat leidde tot de verlaging van de drempel
in 1997 al voor om voor alle gemeenten de drempel van 50% van de kiesdeler
te behouden.Voor provinciale staten is er nog een bijkomende reden nu niet tot verlaging van de voorkeurdrempel over te gaan, namelijk de al genoemde verkleining
van de omvang van provinciale staten na de verkiezingen van 2007. Het is minder
gelukkig deze maatregel nog voor ze goed en wel is ingevoerd te combineren
met een verlaging van de voorkeurdrempel.d. Europees ParlementDe kiesdeler voor de verkiezingen van het Europees Parlement is gemiddeld
genomen ruim twee keer zo groot als voor de verkiezingen van de Tweede Kamer.
Dit wordt veroorzaakt door een combinatie van een vrij lage opkomst bij de
verkiezingen voor het Europees Parlement en het geringe aantal leden dat wordt
gekozen (thans 28) In 1997 is door aanvaardig van het amendement De Graaf
de voorkeurdrempel voor deze verkiezingen op 10% bepaald.1 Dit betekent dat nu ongeveer 13 000 stemmen nodig zijn voor verkiezing
bij voorkeur. Voorstelbaar is de drempel voor de verkiezingen van het Europees
Parlement te laten «meeveren» met die voor de Tweede-Kamerverkiezingen.
Dat zou betekenen dat de drempel voor de verkiezingen voor het Europees Parlement
ongeveer twee keer zo laag is als die voor de verkiezingen van de Tweede kamer,
ongeacht de hoogte van de drempel voor laatstgenoemde verkiezingen. Even goed
kan echter worden verdedigd dat bij de verkiezingen voor het Europees Parlement
de verhouding tussen het aantal stemmen dat nodig is om een zetel te behalen
en het aantal stemmen dat nodig is om bij voorkeur te worden gekozen gelijk
moet zijn aan die voor de Tweede-Kamerverkiezingen. Het is daarom de vraag
of een forse verlaging van de voorkeurdrempel voor de kamerverkiezingen moet
leiden tot (een even grote) verlaging van de drempel voor de verkiezingen
voor het Europees Parlement. In de afwegingen moet ook worden betrokken dat
de onderscheiden Nederlandse fracties in het Europees Parlement tamelijk klein
zijn en de samenstelling dus eerder onevenwichtig kan zijn. Eerder in deze
memorie wees ik al op het verschijnsel dat naarmate de voorkeurdrempel lager
is vooral bij kleine fracties de kans groot is dat meer kandidaten de drempel
halen dan de partij zetels behaalt. De laatste twee verkiezingsuitslagen (1999
en 2004) laten zien dat bij een verlaging tot 5% (8 826 resp.
5 717 stemmen) een groot aantal kandidaten dat de voorkeurdrempel haalt
toch niet zou worden gekozen. Al met al is daarom voorgesteld de voorkeurdrempel
voor het Europees Parlement te handhaven op 10% van de kiesdeler.VoorlichtingIn de gebruikelijke voorlichtingscampagnes voor de verkiezingen zal aandacht
worden besteed aan de verlaging van de voorkeurdrempel en de betekenis daarvan.
Nadeel van de maatregel is immers, zoals het kabinet al eerder naar voren
bracht in de hoofdlijnennotitie «naar een sterker parlement» dat
zij voor de kiezers in het stemhokje niet zichtbaar is. Aan het stembiljet
verandert niets en aan de manier van stemmen ook niet. Voorlichting is daarom
nodig om de kiezers ervan te doordringen dat zijn stem op een bepaalde kandidaat
eerder nog dan nu kan leiden tot de verkiezing van die kandidaat.II ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel IOnderdeel ADit onderdeel bevat de verlaging van de voorkeurdrempel voor de Tweede-Kamerverkiezingen
naar 12,5% van de kiesdeler. Het eerste lid van het voorgestelde
artikel P 15 bepaalt dat vóór de overige kandidaten zijn gekozen
de kandidaten op wie een aantal stemmen is uitgebracht dat groter is dan 12,5%
van de kiesdeler, mits aan de desbetreffende lijst, het stel gelijkluidende
lijsten of lijstengroep voldoende zetels zijn toegekend. Het tweede lid bepaalt
dat voor verkiezingen van leden van provinciale staten of van de gemeenteraad
met negentien of meer zetels de voorkeurdrempel 25% van de kiesdeler
is. Het derde lid bepaalt dat voor verkiezingen van leden van de gemeenteraad
waarbij minder dan negentien zetels te verdelen zijn de voorkeurdrempel de
helft van de kiesdeler bedraagt.Gelet op artikel P 19, eerste lid, komen de op grond van artikel P 15
gekozen kandidaten bij de rangschikking van de lijst door het centraal stembureau
bovenaan te staan, in volgorde van het aantal op hen uitgebrachte stemmen.Onderdeel BDit onderdeel brengt artikel P 19, tweede lid, in overeenstemming met
de verlaging van de voorkeurdrempel voor de verkiezing van de Tweede Kamer
naar 12,5%. Het regelt de rangschikking van kandidaten die de voorkeurdrempel
hebben overschreden maar niet zijn verkozen, omdat onvoldoende zetels zijn
toegewezen aan de lijst, het stel gelijkluidende lijsten onderscheidenlijk
de lijstengroep.Onderdeel CDit betreft een aanpassing van de regeling van plaatsvervanging die voortvloeit
uit de verlaging van de voorkeurdrempel. In dit artikel moet onderscheid worden
gemaakt tussen enerzijds de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer, de
verkiezing van de leden van provinciale staten of van de gemeenteraad waarbij
het aantal bij de verkiezing te verdelen zetels negentien of meer bedraagt
en anderzijds de verkiezing van de Eerste Kamer en gemeenteraden met minder
dan negentien zetels. Dit onderscheid is nodig omdat er drie verschillende
voorkeurdrempels worden gehanteerd.Onderdeel D en EIn artikel Y 2 wordt geregeld dat tenzij afdeling Y anders bepaalt, voor
de verkiezing van de leden van het Europees Parlement de bepalingen over de
verkiezing van de leden van de Tweede Kamer van overeenkomstige toepassing
zijn. In de artikelen Y 23a en Y 27 wordt bepaald dat in afwijking van de
voorkeurdrempel voor de Tweede Kamer voor de verkiezing van de leden van het
Europees Parlement een drempel van 10% geldt. Deze artikelen verwijzen
naar de drempel voor verkiezingen voor de Tweede Kamer van 25%. Deze
verwijzing wordt aangepast aan de nieuwe drempel van 12,5%.Artikel IIOmdat gestreefd wordt naar inwerkingtreding van de wet voor de Tweede
Kamerverkiezingen van mei 2007, is gekozen voor een korte inwerkingtredingtermijn.
Dit geeft de politieke partijen ook voldoende tijd om rekening te houden met
de nieuwe drempel bij het opstellen van hun lijsten voor de verkiezingen.De Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties,A. PechtoldBIJLAGEBijlage bij memorie van toelichtingTabel Aantal kandidaten dat de voorkeurdrempel heeft overschreden,
vetgedrukt getal tussen haakjes geeft aantal kandidaten weer dat verkiezing
dankt aan voorkeurstemmen2003; 25% = 16 091 stemmen; 20% = 12 873; 15%
= 9655; 12,5% = 8046; 10% = 6437; 5% = 3219Partij (aantal zetels)25%20%15%12,5%10%5%0% CDA (44)466812 (1)18 (1)44 (8)PvdA (42)35710131842 (5)VVD (28)778 (1)10 (1)11 (1)21 (5)28 (8)SP (9)2222259 (3)LPF (8)2 (1)3 (1)3 (1)4 (1)5 (1)6 (1)8 (2)GL (8)222237 (2)8 (2)D66 (6)3333356 (1)SGP (2)1112222 CU (3)2 (1)2 (1)3 (1)3 (1)3 (1)3 (1)3 (1)2002; 25% = 15 836 stemmen; 20% = 12 669; 15%
= 9502; 12,5% = 7918; 10% = 6335; 5% = 3168Partij25%20%15%12,5%10%5%0%CDA (43)471011141943 (3)PvdA (23)8891012 (1)20 (5)23 (7)VVD (24)557 (1)8 (1)10 (3)19 (8)24 (11)SP (9)2222259 (2)LPF (26)45666626 (8)GL (10)3345 (1)5 (1)7 (2)10 (2)D66 (10)44444510 (3)SGP (2)1111222 CU (4)3 (1)3 (1)4 (1)4 (1)4 (1)4 (1)4 (1)LN (2)111112 (1)2 (1)1998; 25% = 14 347 stemmen; 20% = 11 478; 15%
= 8608; 12,5% = 7174; 10% = 5739; 5% = 2870Partij25%20%15%12,5%10%5%0%CDA (29)6 (3)9 (4)14 (6)15 (7)15 (7)29 (11)29 (11)PvdA (45)557 (1)9 (1)14 (2)21 (3)45 (9)VVD (38)556781738 (5)SP (5)112345 (1)5 (1)GL (11)345559 (2)11 (3)D66 (14)3345510 (2)14 (6)SGP (3)1111113 RPF (3)111223 (1)3 (1)GPV (2)1111122XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot2Brief van de minister-president van 26 maart 2005.XNoot3Kamerstukken II 2003/2004, 29 986.XNoot1Kamerstukken II 2003/2004, 29 356, nr. 1, blz. 11.XNoot2Brief van 8 juli 2005, Kamerstukken II 2004/2005, 30 184, nr. 1,
blz. 8 en 9.XNoot3Kamerstukken II 1992/1993, 21 427, nrs. 36–37. Bij de bespreking
van dit rapport werd met ruime meerderheid een motie aanvaard tot verlaging
van de drempel tot 25%.XNoot1Kamerstukken II 1988/1989, 20 264, nr. 24.XNoot2Kamerstukken II 1996/1997, 25 221, nr. 3, blz. 1–3.XNoot3Kamerstukken II 1987/1988, 20 264, nr. 3, blz. 56–61.XNoot4Kamerstukken II 2004/2005, 29 986, nr. 5, blz. 6.XNoot1Dit verschijnsel zou zich bij de verkiezingen van 1998, 2002 en 2003 overigens
maar in zeer beperkte mate hebben voorgedaan (in 1998 bij een drempel van
5% één kandidaat van de RPF, in 2002 één
kandidaat van de CU bij een drempel van 15% en twee kandidaten van
die partij bij een drempel van 10 en 5% en in 2003 één
kandidaat van de CU bij een drempel van 5%). Niet kan worden uitgesloten
dat een verlaging van de voorkeurdrempel leidt tot een groter aantal voorkeurstemmen
waardoor het effect groter wordt.XNoot1Kamerstukken II 1996/1997, 25 221, nr. 3, blz. 6 en 7.XNoot1Kamerstukken II 1996/1997, 25 221, nr. 8. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30418-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl