Arbeid en zorg; Verslag nota-overleg op 24 juni 1999 over de nota Arbeid en zorg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26447, nr. 13

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

13-09-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26447 nr. 13

12-07-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissie voor
Sociale Zaken en WerkgelegenheidEerste termijn van de zijde van de commissieEerste termijn van de zijde van de regeringTweede termijn van de zijde van de commissieTweede termijn van de zijde van de regering
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26447Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 179 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 447Arbeid en zorg nr. 13VERSLAG VAN EEN NOTAOVERLEGVastgesteld 12 juli 1999De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid1 heeft op 24 juni 1999 overleg gevoerd met staatssecretaris
Verstand van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de nota Arbeid en
zorg (26 447, nr. 2).Van het overleg brengt de commissie bijgaand verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,TerpstraDe griffier van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,Van DijkStenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissie voor
Sociale Zaken en WerkgelegenheidDonderdag 24 juni 1999 14.00 uurDe voorzitter: TerpstraAanwezig zijn 12 leden der Kamer, te weten:Terpstra, Schimmel, Bijleveld-Schouten, Kamp, Bussemaker, Örgü,
Van Gent, Blok, Van Middelkoop, Kant, Van der Staaij en Van der Vlies,alsmede mevrouw Verstand, staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.Aan de orde is:de nota Arbeid en zorg (26447, nr. 2).Eerste termijn van de zijde van de commissieMevrouwBussemaker(PvdA)Voorzitter! Het belang van het onderwerp van vanmiddag kan simpelweg geïllustreerd
worden met enkele voorbeelden. Iedereen kent wel verhalen van kennissen die
niet voor een ernstig zieke partner of moeder kunnen zorgen, omdat de vakantiedagen
op zijn; verhalen van collega's die een ziek kind thuis hebben en aan het
werk moeten, maar hun hoofd er niet bij hebben en zich dan maar een dagje
ziek melden of het liefst drie, want dat is voordeliger voor de werkgever;
verhalen van vrienden of vriendinnen die verder willen, maar geen tijd krijgen
om een opleiding te volgen en voor wie ontslag de enige oplossing is; verhalen
van moeders met jonge kinderen die de stap naar de arbeidsmarkt niet goed
durven te maken, omdat zij bang zijn dat arbeid en zorg voor een klein kind
moeilijk te combineren zijn; verhalen van mensen die afhankelijk zijn van
professionele thuiszorg, terwijl naasten graag een deel van die zorg zouden
willen overnemen, maar daar geen toestemming voor krijgen van hun werkgever.De nota is daarom van groot belang. Zij bevat een groot aantal voorstellen
om de combinatie arbeid en zorg te verbeteren. Over sommige voorstellen is
mijn fractie enthousiast, bijvoorbeeld over het sparen voor verlof. Over andere
voorstellen hebben wij nog veel vragen of zijn wij minder tevreden. Zo is
het vastleggen van een kortdurend zorgverlof van tien dagen weliswaar winst,
maar het onbetaalde karakter ervan teleurstellend. De vraag is wie, behalve
degenen met een goed inkomen en een zeer betrokken werkgever, van dat zorgverlof
gebruik kunnen gaan maken.Op een aantal punten vind ik de nota teleurstellend. Wordt het na de lange
Nederlandse traditie van kleine stapjes richting een evenwichtig geordende
samenleving geen tijd om iets voortvarender op te treden? Daarbij passen voorstellen
die de tegenstellingen bestrijden tussen degenen die betaalde en degenen die
onbetaalde zorg verrichten. Ik had gehoopt op een beter evenwicht tussen collectieve,
voor iedereen bereikbare arrangementen, en het erkennen van individuele verantwoordelijkheid.Een groot deel van mijn commentaar vind ik terug in de overigens zeer
waardevolle adviezen die wij hebben ontvangen. De staatssecretaris geeft in
een recente brief een feitelijk overzicht van de reacties op de nota, waarvoor
dank. Maar het levert ook een vraag op. Hoe beoordeelt de staatssecretaris
de adviezen in politieke zin? Beoordeelt zij de adviezen als een steun in
de rug voor het door haar voorgestelde beleid? Waar ziet zij knelpunten? Hoe
beoordeelt zij meer specifiek het rapport van de Stichting van de arbeid,
dat op een aantal essentiële punten, met name inzake kortdurend verlof,
sterk verdeeld is? De staatssecretaris heeft de vraag naar de betaling van
dit verlof in eerste instantie immers naar deze stichting doorverwezen.In veel adviezen en in de economentoets wordt veelvuldig verwezen naar
buitenlandse ervaringen en naar de positie van Nederland. Ik zal dat niet
herhalen, maar ik vind het van belang om er een enkele opmerking over te maken.
Het kan ons iets leren voor de toekomst. Wij moeten voortvarend te werk gaan
om een betere combinatie van arbeid en zorg mogelijk te maken. Nederland loopt
sterk achter bij de ons omringende landen. Weliswaar is een eind gekomen aan
de zeer lage arbeidsmarktparticipatie van vrouwen en zijn wij koploper geworden
als het om deeltijdarbeid gaat, maar die deeltijdarbeid is vaak ook weer uit
nood geboren, bij gebrek aan adequate voorzieningen om arbeid en zorg te combineren.Er is dus geen reden om onszelf op de borst te kloppen en genoegzaam achterover
te leunen over de zegeningen van het poldermodel. Sterker nog, op veel punten
bevindt Nederland zich nog steeds in de achterhoede van Europa. Ik geef daarvan
enkele voorbeelden. Ik noem de landen waar ouderschapsverlof niet betaald
is: Portugal, Spanje, Griekenland, Ierland en Nederland. Ik noem de landen
die geen wettelijk recht op betaald zorgverlof kennen: Spanje, Portugal, Griekenland,
Engeland en Nederland. Ik noem de landen waar slechts voor minder dan 10%
van de jonge kinderen kinderopvang beschikbaar is: Duitsland,
Italië, Portugal, Griekenland en Nederland. Ik noem de landen waar het
verschil tussen het bruto-uurloon van vrouwen en mannen het grootst is: Griekenland,
Portugal en Nederland. Ik noem de landen waar de ongelijkheid in de verdeling
van betaalde en onbetaalde arbeid in uren het grootst is: Spanje, Ierland,
Portugal en Nederland.Kortom, Nederland heeft veel in te halen, Nederland is langer dan alle
andere landen een kostwinnersland geweest. In veel andere landen werd dit
model met de mond beleden, maar bleek het in de praktijk voor grote groepen
niet haalbaar te zijn. In Nederland was dat wel het geval. De grote relatieve
welvaart, de hoge arbeidsproductiviteit en de gedrevenheid van met name katholieken
en protestanten hebben daartoe bijgedragen. Onder andere daardoor heeft Nederland
de huisvrouw heel lang thuis weten te houden.De uitdaging aan Paars is om daar een andere strategie tegenover te stellen.
Natuurlijk is er de afgelopen jaren veel gebeurd, onder andere op het terrein
van kinderopvang, inzake gelijke behandeling van deeltijders en op het gebied
van arbeidstijden. Maar het is nog niet genoeg. De demografische ontwikkeling
en de krapte op de arbeidsmarkt vragen om nieuwe impulsen.De Nederlandse strategie is tot nu toe vooral succesvol geweest in het
creëren van tijd om zelf te kunnen zorgen. In mindere mate is zij gericht
op het uitbesteden van zorg, hoewel Paars II onlangs ambitieuze plannen op
het terrein van kinderopvang heeft gelanceerd. Het is niet genoeg. Het is
thans nog te onevenwichtig, waardoor aanvullend beleid nodig is, bijvoorbeeld
via betaald zorgverlof. 80% van de werknemers geeft aan behoefte te hebben
aan een dergelijk verlof.De Nederlandse uitdaging ligt erin de relatieve achterstand om te bouwen
tot een voorsprong. Niet door beleid van andere landen te kopiëren, maar
door de kennis over ervaringen elders te gebruiken. In plaats van de wet van
de remmende voorsprong, moet het mijns inziens mogelijk zijn om de wet van
de inhalende achterstand te formuleren. Als wij niets doen, zitten wij in
de volgende eeuw met een land dat ik het best kan omschrijven als een land
van het poldermeisjesmodel, een land waar vrouwen nooit echt volwassen worden
en zich nooit op gelijkwaardige wijze kunnen ontplooien, waar vrouwen zijn
opgesloten in de polder. Een land dat, om Joke Smit te citeren, tot een nieuw
onbehagen zou leiden.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Ik vind dit erg gechargeerd. Het poldermodel heeft toch ook heel goede
dingen gebracht? Paars I en II profileren zich daar zelfs mee.MevrouwBussemaker(PvdA)Ik heb niet bedoeld het poldermodel in een kwaad daglicht te stellen.
Het poldermodel is op een heleboel terreinen succesvol geweest, maar op het
punt van de combinatie van arbeid en zorg hebben wij veel in te halen bij
andere landen. Binnen het poldermodel moeten wij daar hard aan werken.MevrouwÖrgü(VVD)Welke consequenties heeft dit voor Zweden gehad? Vrouwen komen daar niet
aan de bak, omdat zij veel gebruik maken van verlofregelingen.MevrouwBussemaker(PvdA)Het is niet de bedoeling om een van de modellen te kopiëren. Wij
moeten gebruiken datgene wat zinvol is voor de Nederlandse situatie. Zweden
heeft enorm genereuze ouderschapsverlofregelingen, maar alles is op uitbesteding
van zorg gericht. Er zijn weinig mogelijkheden om thuis te zorgen. Dat geldt
ook voor Denemarken, waar men vorig jaar is gaan staken om meer tijd te creëren.
Dat doen wij in Nederland weer wel goed. Wij creëren tijd om zelf te
zorgen. Wij moeten een evenwicht tot stand brengen. Er moet tijd worden gecreëerd
en er moeten voorzieningen zijn, waaraan financiële consequenties moeten
worden gekoppeld, bijvoorbeeld ten aanzien van zorgverlof. Het gaat mij om
het evenwicht tussen deze drie elementen.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Is mevrouw Bussemaker van mening dat Paars I een sociale achterstand heeft
laten ontstaan als het gaat om eigentijdse arbeidspatronen, deelname van vrouwen
aan de arbeidsmarkt en een evenwichtige verdeling van arbeid en zorg? Moet
Paars II dit ombuigen en moeten er dus betaalde regelingen komen? Ik wil wel
meteen zakendoen.MevrouwBussemaker(PvdA)Ik had al gezegd dat Paars I een aantal goede initiatieven had genomen.
Ik noem de gelijke behandeling van deeltijders en voltijders. Ik noem de regeling
van de arbeidstijden. Ik noem de uitbreiding van de kinderopvang. Wel heb
ik gezegd dat het niet voldoende is. Dat ligt niet aan Paars I; wij hebben
in Nederland sinds de jaren vijftig een bepaalde ontwikkeling gekend.Voorzitter! Het is noodzakelijk dat er een daadkrachtige aanpak komt,
een beleid dat uitgaat van heldere en haalbare criteria. Wij erkennen dat
het ook een kwestie van solidariteit is. Wij moeten rekening houden met flexibiliteit
en met toekomstige ontwikkelingen. Wij moeten ook denken over de uitvoerbaarheid,
zonder de verantwoordelijkheid eenzijdig te leggen bij bedrijven of bij een
groep van bedrijven, bijvoorbeeld het MKB. De voorstellen van de regering
voldoen aan de criteria van keuzevrijheid en flexibiliteit. Dat geldt niet
voor de solidariteit en het vinden van een evenwicht tussen voorzieningen,
geld en tijd.Ik kom op het tiendaagse zorgverlof. Daarbij gaat het zowel om de betaling
als om de organisatie. Over beide bestaan grote meningsverschillen. De regering
zegt te hechten aan een gedeeltelijk betaald verlof, maar in de nota laat
men de uitwerking over aan sociale partners. Van belang is dat het advies
van de Stichting van de arbeid scherp verdeeld is. Werkgevers hebben zich
uitgesproken tegen elk recht op betaald of onbetaald zorgverlof, terwijl werknemers
een betaald en ongeclausuleerd zorgverlof van tien dagen tegen 70% van het
loon willen. De bal ligt nu dus weer bij de politiek.Uit de recente economentoets komen diverse opties voor de betaling naar
voren. Er zijn diverse mogelijkheden, waarvan ik alleen de doorberekening
van de Duitse variant serieus neem. Zweden verschilt op essentiële punten
van Nederland als het gaat om betaalde en onbetaalde arbeid. De kosten van
verlof, uitgaand van het Duitse model, variëren van 20 mln. bij onbetaald
verlof tot 365 mln. bij 100% doorbetaald verlof. Dat zijn heel andere geluiden
dan wij eerder van de werkgevers gehoord hebben. Zij kwamen tot 15 mld. Het
is goed dat dit bedrag nu gerelativeerd en ontmythologiseerd wordt.MevrouwÖrgü(VVD)Biedt de economentoets in dit opzicht voldoende?MevrouwBussemaker(PvdA)De economentoets is bijzonder waardevol om ons een goed inzicht te bieden
in de kosten. Ik vind het wel jammer dat een aantal dingen niet doorberekend
is. Wat zou het bijvoorbeeld kosten als de uitkering gebaseerd zou worden
op een bepaald percentage van het wettelijk minimumloon, 70%, 80% of 100%?
De nota biedt in dit opzicht onvoldoende inzicht. Het is in dit soort berekeningen
bijzonder moeilijk om tot een juiste inschatting te komen. Dat wordt terecht
geconstateerd. Het gaat om veronderstellingen.De bal ligt weer bij de politiek. Ik ben benieuwd wat de staatssecretaris
in dit verband verwacht van de reactie van werknemers en werkgevers. Immers,
zowel over de betaling als over de organisatie hebben wij dankzij de economentoets
meer informatie. Biedt deze informatie mogelijkheden voor toenadering en wellicht
voor een bijdrage van de sociale partners?De betaling kan als percentage van het loon, als percentage van het wettelijk
minimumloon, maar zij kan ook achterwege blijven. Bij elke optie kunnen maatregelen
bedacht worden om misbruik en een aanzuigende werking tegen te gaan, bijvoorbeeld
door een gecombineerde aanpak van vijf dagen onbetaald en dan vijf dagen betaald,
door het eisen van een doktersverklaring en door het beperken van de aanspraak
tot kinderen onder de 12 jaar. Op dit soort kwesties zou ik graag een heldere
reactie ontvangen.Uit alle onderzoeken heb ik geconcludeerd dat onbetaald verlof niet werkt.
Mensen nemen het niet op en het vergroot uiteindelijk de verschillen tussen
mannen en vrouwen in de verdeling tussen betaalde en onbetaalde arbeid. Ik
benadruk dat betaalde verlofregelingen niet alleen kosten, maar ook baten
kennen. Er is een toename van het arbeidsaanbod, een toename van werkgelegenheid,
een daling van het grijze ziekteverzuim, een mogelijke toename van de arbeidsproductiviteit
door gemotiveerde werknemers, een afname van de kosten van professionele thuiszorg
en wellicht ook een stimulans voor een verantwoorde loonontwikkeling. Deze
baten zijn moeilijk in cijfers uit te drukken. Voordat wij een definitieve
beslissing nemen moeten wij wel beschikken over de berekeningen. Ik denk dan
zowel aan de kosten als aan de effecten op de arbeidsparticipatie bij bepaalde
uitkeringsniveaus. Het kan nogal wat uitmaken of je 70% van het wettelijk
minimumloon uitkeert of 70% van het salaris.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Mevrouw Bussemaker heeft een aantal varianten beschreven, maar ik ben
benieuwd naar haar ideale plaatje. Zij heeft nog niet gezegd wat de PvdA-fractie
wil. Voor welk percentage kiest de PvdA-fractie? Wenst zij een gedeelde verantwoordelijkheid
voor de betaling?MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Ik had dezelfde vraag en wilde tevens iets rechtzetten. Mevrouw Bussemaker
heeft gezegd dat de werkgevers helemaal niet voor betaling zijn, maar dat
staat niet in het advies van de Stichting van de arbeid. De werkgevers hebben
alleen gezegd dat nog gesproken moet worden over de financiering. Daarbij
valt te denken aan het inleveren van vakantiedagen.De heerVan Middelkoop(GPV)Mevrouw Bussemaker heeft een aantal landen op een rijtje gezet waaruit
moest blijken hoe achterlijk Nederland is. Nu hebben wij eindelijk eens een
debat over dit onderwerp, nu spreekt de grootste fractie in dit huis, en nu
horen wij niets over haar voorkeur. Er moet echt een zekere richtinggevende
voorkeur worden uitgesproken, al was het maar opdat de staatssecretaris weet
hoe zij moet reageren.MevrouwBussemaker(PvdA)De PvdA-fractie vindt dat er betaald verlof moet komen. Ik ben daar mijn
verhaal mee begonnen. Zo mogelijk moet er een substantiële betaling zijn.
Ik denk dat 70% van het wettelijk minimumloon een heel redelijk richtsnoer
is. Ik zeg daarbij dat het jammer is dat die optie in de berekeningen niet
is meegenomen. Het voorstel gaat slechts over het tiendaagse verlof. Ik vind
het belangrijk om dat te koppelen aan een langer durend verlof. Anders blijven
wij in Nederland nog achterlopen. De beslissing die ik wil nemen over de betaling
van het tiendaagse zorgverlof hangt ook af van de mogelijkheden die wij kunnen
creëren om langduriger verlof te betalen. Wellicht kan de betaling voor
de tien dagen niet al te hoog worden gemaakt om daarmee geld over te houden
voor de financiering van een langerdurend verlof. De PvdA-fractie is al jaren
voorstander van een gecombineerde verantwoordelijkheid. Wij vinden dat de
overheid minimumbepalingen moet scheppen en minimumverlofrechten moet vastleggen.
De sociale partners kunnen dat aanvullen. Dan kan een bepaling van 70% van
het wettelijk minimumloon worden opgehoogd tot 100% of nog meer. Werknemers
hebben een eigen individuele verantwoordelijkheid. Die krijgen zij in de nota
via het sparen van verlof.MevrouwÖrgü(VVD)Stel dat wij na de verkenning moeten constateren dat de lasten voor de
werkgevers veel hoger uitkomen dan wij dachten. Wat gaat de PvdA-fractie dan
doen?MevrouwBussemaker(PvdA)De PvdA-fractie vraagt de regering om een aantal varianten uit te werken
waarin de werkgevers niet alleen de lasten dragen. Wij vinden dat het niet
per individueel bedrijf geregeld kan worden en ook niet per CAO. Dan komen
alle lasten bij de werkgevers terecht, dan kan het MKB niet meer werken en
werkt het bovendien negatief uit op bedrijven die vrouwen in dienst nemen.
Het wordt een ramp voor sectoren waar veel vrouwen werken, bijvoorbeeld het
onderwijs en de gezondheidszorg. Wij willen naar een meer collectieve oplossing,
waardoor de kosten door iedereen gedeeld worden.Wij pleiten voor een verzekering waarvoor werknemers en werkgevers premie
kunnen afdragen en waaraan de overheid ook een bijdrage levert. Het kan door
aansluiting te zoeken bij het AWF. Het kan ook via een gezamenlijk CAO-fonds.
Zo'n collectieve vorm heeft niet de nadelen van een individuele oplossing.
Ik vraag de staatssecretaris om een en ander uit te werken.Resumerend stel ik dat wij graag betaald zorgverlof willen, collectief
georganiseerd. Is de staatssecretaris bereid om deze uitgangspunten bij de
verdere ontwikkeling van het beleid mee te nemen en de Kamer op korte termijn
nader te informeren over varianten met betaling van een percentage
van het wettelijk minimumloon, alsmede over de consequenties van collectieve
organisatievormen? Ik zeg alvast dat wij dit een belangrijk punt vinden. In
een later stadium zullen wij hierover wellicht een motie indienen.Ik kom op de relatie tussen kortdurend zorgverlof en vormen van langerdurend
verlof. Daarbij betrek ik ook de Wet financiering loopbaanonderbreking, alsmede
het ouderschapsverlof. Daarin ligt naar ons idee het cruciale punt om tot
een solidair, flexibel en verantwoord verlofstelsel te komen. Het tiendaagse
zorgverlof staat niet op zichzelf, maar moet passen in een geïntegreerd
stelsel. Die aansluiting tussen kortdurend en langerdurend verlof is cruciaal.
Wij hebben daarover bij de behandeling van de begroting van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid een motie ingediend. Er is niet over gestemd, omdat de
staatssecretaris de toezegging deed dat het punt in deze nota zou worden uitgewerkt.
Ik mis het echter. Er wordt wel gesproken van een eventueel onbetaald mantelzorgverlof,
maar dat is dan ook alles wat erover gezegd wordt. Er wordt helemaal niet
verwezen naar de Wet financiering loopbaanonderbreking, terwijl daarin eerder
een aantal mogelijkheden is gecreëerd om tegen vergoeding verlof op te
nemen. Ik vind dat een gemiste kans.Waarom zou de Wet financiering loopbaanonderbreking niet kunnen worden
uitgebreid, zodat zij minder ingewikkeld wordt en er minder stringente voorwaarden
aan worden verbonden, opdat meer mensen er gebruik van maken voor zorg- en
scholingsverlof? Thans wordt die mogelijkheid niet benut. Van 1 oktober 1998
tot 1 april 1999 zijn volgens een schatting 150 aanvragen gedaan. Het aantal
toekenningen is maximaal 120. De precieze gegevens heb ik niet kunnen achterhalen.
Voor dit jaar is 55 mln. voor dit verlof uitgetrokken. Waarschijnlijk gaat
er maar een fractie van op. Op de begroting voor 1998 stond 28 mln. geraamd
als rijksbijdrage loopbaanonderbreking. Dat is later veranderd. De raming
voor 1998 werd met 17,5 mln. verlaagd in verband met de late inwerkingtreding.Resteert 10,5 mln. Bij de financiële verantwoording over 1998 blijkt
dat er nul gulden is gerealiseerd. Als reden daarvoor wordt de trager verlopende
opstartfase genoemd. De uiterste datum voor de gegevens over de laatste drie
maanden van 1998 was 31 januari jl. Inmiddels moet de staatssecretaris naar
aanleiding van de declaraties een beeld hebben van het gebruik in 1998. Hoeveel
van die 10,5 mln. aan geraamde kosten is gerealiseerd? Om hoeveel personen
ging het en wat was de samenstelling van de groep? Wat gebeurt er met het
overschot, indien niet het volledige bedrag is gebruikt? Wordt dit bijgeschreven
op de begroting voor dit jaar? Wat is er met de 17,5 mln. gebeurd die is weg
gemuteerd? Wat zijn de verwachtingen voor de voor 1999 gereserveerde 55 mln.?
Als wij geld gereserveerd hebben voor een Wet financiering loopbaanonderbreking
en wij krijgen nu al het vermoeden dat maar een heel klein deel van het geld
wordt gebruikt, is de volgende vraag hoe wij het geld wél kunnen inzetten.
Wellicht kan het door een wetswijziging of via meer voorlichting. Misschien
kan het geld alvast voor het zorgverlof worden gereserveerd. Er zijn vele
mogelijkheden. Het mag niet zo zijn dat het weinige wat wij hebben, niet gebruikt
wordt.Mijn fractie vindt dat wij niet tot de evaluatie in 2000 moeten wachten.
Het is allang gebleken dat er grote behoefte is aan een verlofregeling. De
wet op de loopbaanonderbreking zou een heel mooie basis kunnen bieden voor
een integraal stelsel. Dan hoeven wij niet voor alles een aparte verlofregeling
op te stellen, maar zouden wij een echte kaderwet kunnen krijgen. De wet op
de loopbaanonderbreking zou dan gebruikt kunnen worden voor langdurig mantelzorgverlof,
palliatief verlof, bepaalde vormen van scholingsverlof en uiteindelijk ook
ouderschapsverlof.Mijn fractie vindt dat wij op termijn echt naar betaald ouderschapsverlof
toe moeten. Nyfer schat de kosten voor betaald ouderschapsverlof tegen 70%
van het brutominimumloon op 2 mld. Kan de staatssecretaris dat bedrag bevestigen?
Waar blijft overigens de al in 1997 door de vorige minister beloofde kosten-batenanalyse?
Het zou goed zijn daarbij de mogelijkheden aan te geven om op de wet op de
loopbaanonderbreking aan te sluiten. En waarom zouden wij eigenlijk tot 2000
moeten wachten voordat wij een verkenning krijgen van de mogelijkheden van
betaald langdurig verlof? De gegevens over kortdurend verlof hebben wij immers
ook op korte termijn ontvangen. Wij zouden gebaat zijn bij iets meer inzicht.
Dan zouden wij gemakkelijker kunnen beslissen over de vormgeving van het kortdurend
verlof.Voorzitter! Op korte termijn zouden wij graag een aantal meer uitgewerkte
varianten van langduriger betaald verlof krijgen voorgelegd. De ervaringen
en mogelijke aanpassingen van de wet op de loopbaanonderbreking zouden daarbij
moeten worden betrokken. Is de staatssecretaris bereid om dit toe te zeggen?
Wij achten dit een zeer belangrijk punt en overwegen hierover in een later
stadium een motie in te dienen.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Mevrouw Bussemaker begon met een interessant betoog over het gebruik van
de Wet financiering loopbaanonderbreking voor langerdurend zorgverlof. Van
mij is een wet over deeltijd en zorg in behandeling waarin die systematiek
wordt gevolgd. Stel dat ik deze wet in de wet van de staatssecretaris zou
amenderen. Zou dat de hartelijke steun van mevrouw Bussemaker hebben?MevrouwBussemaker(PvdA)Ik meen dat uw wetsvoorstel betrekking heeft op langdurige zorg voor naasten.
Dat is een van de onderdelen van mijn voorstel, want ik heb het ook over ouderschapsverlof
en bepaalde vormen van scholing. Daarnaast heb ik gesproken over aanpassing
van de Wet financiering loopbaanonderbreking.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Ik zou graag een expliciet antwoord krijgen. Stel dat ik een amendement
opstel op de wet van de staatssecretaris. Zou dat de hartelijke steun van
mevrouw Bussemaker hebben?MevrouwBussemaker(PvdA)U stelt daar een heleboel vragen bij. Het gaat dan ook om de afbakening
van wie recht heeft op verlof. Ik zou het graag breder formuleren, maar het
is duidelijk waar ik naartoe wil. De Wet financiering loopbaanonderbreking
biedt een goede basis voor een integraal verlofstelsel.Ik heb al eerder gezegd dat het bij al deze kwesties gaat om een combinatie
van verantwoordelijkheden. De overheid bepaalt minimumrechten,
de sociale partners vullen dat aan en individuele werknemers hebben een eigen
verantwoordelijkheid. Ik hoop dat wij daarin vandaag een stap verder kunnen
komen: collectief geregelde minimumverlofrechten, sociale partners die voor
een aanvulling in tijd en geld zorgen en individuele werknemers die bijdragen
door sparen. Dat is simpel, overzichtelijk en rechtvaardig. Ik hoop dat wij
daar verder in komen.Voorzitter! De regering wil een aparte algemene wet arbeid en zorg (AWAZ).
Die afkorting doet mij gelijk aan afwas denken. Al eerder hebben wij hier
geconstateerd dat wij niet enthousiast waren voor het pleidooi van de Duitse
groenen om een afwasplicht voor mannen in te voeren. Het is de vraag of zo'n
aparte wet wel wenselijk en nodig is. Wat moet er precies in komen te staan?
Vakantie heeft met arbeid en zorg te maken, maar ook met andere kwesties.
Politiek verlof heeft met verlof te maken, maar ook met andere kwesties. Kinderopvang
valt in eerste instantie onder VWS. Ligt het niet meer voor de hand om in
het Burgerlijk Wetboek een apart hoofdstuk over verlofregelingen op te nemen?
Volgens mij hoeft dat aan de kracht van het betoog niets af te doen. Ik denk
aan de Wet flexibiliteit en zekerheid, die ook een apart hoofdstuk in het
Burgerlijk Wetboek is en al snel bekend en ingeburgerd is geraakt.Ik kom op de kring van rechthebbenden. Ik ben blij dat de staatssecretaris
niet alleen zorgverlof voor zieke kinderen mogelijk wil maken, maar ook voor
partners en naasten. In de diverse Nederlandse samenleving bestaan echter
ook andere relaties die vragen om zorg. Veel allochtonen hebben bijvoorbeeld
een breder familieverband. Het kan voor veel mensen ook gaan om zussen en
broers. Ik denk ook aan met name oudere alleenstaanden, die kinderen noch
ouders meer hebben, maar wel behoefte aan zorg. Kan in dat geval een vriend
of vriendin zorgverlof krijgen? Vanuit het oogpunt van diversiteit van de
samenleving acht mijn fractie het gewenst de kring van rechthebbenden niet
al te nauw te definiëren. Ik besef dat een ruime definiëring de
kosten kan opvoeren, maar ik zou erop willen aandringen dat er wel degelijk
rekening wordt gehouden met de maatschappelijke diversiteit. Immers, wij willen
een voorziening die alle lagen en groepen kan helpen om arbeid en zorg te
combineren.Ik kom op het zwangerschaps- en bevallingsverlof. Het voorstel voor het
wettelijk vastleggen van 16 weken heeft onze instemming, maar wij zijn tegen
het splitsen van het verlof. 16 weken is gewoon 16 weken. In voorkomende gevallen
dat een kind in het ziekenhuis ligt, mag men verwachten dat werkgever en werknemer
onderling tot afspraken komen. Wij zijn evenmin voor het opknippen van een
deel van het verlof in de AWAZ en de Ziektewet. Wij zien liever onderbrenging
in één wet. Als ziekte of arbeidsongeschiktheid ontstaat als
direct gevolg van zwangerschap, moet dat ook als zodanig tellen. Wij zouden
graag zien dat de gehele vrouwelijke beroepsbevolking recht krijgt op deze
voorzieningen, dus ook alfahulpen, Kamerleden en wellicht ook gastouders.
Over de alfahulpen heb ik onlangs een motie ingediend. Is de hierin gevraagde
informatie beschikbaar als wij over zwangerschaps- en bevallingsverlof komen
te spreken? Ik begrijp dat die stukken snel na het reces zullen verschijnen.Ik wil van de gelegenheid gebruik maken om de staatssecretaris te vragen
naar de voortgang rond zwangerschap en vakantie bij leerkrachten. De commissie
gelijke behandeling heeft vastgesteld dat zwangerschapsverlof dat in de vakantie
valt, niet gelijkgesteld mag worden aan vakantie en gecompenseerd moet worden.
Een volledig antwoord op de eerder gestelde vragen ontbreekt nog immer.Wij hebben al lange tijd de wens dat bindingsverlof wordt ingesteld. Met
de hoofdlijnen van het voorstel van de regering zijn wij tevreden, maar wij
vragen ons wel af waarom niet beide ouders van de voorziening gebruik kunnen
maken, bijvoorbeeld ieder vier weken. Adopteren kost veel tijd. Papieren moeten
in orde worden gemaakt, etc. Het aan beide partners toekennen van dit verlof
zou mannen stimuleren om ook te zorgen. Dan zou het nog altijd slechts om
de helft van het bedrag gaan dat wij nu kwijt zijn aan de uitkering bij een
normaal zwangerschapsverlof. De meeste mensen die een kind adopteren, doen
dat omdat zij geen kinderen kunnen krijgen of omdat zij in aanvulling op de
eigen kinderen graag nog een ander kind willen. Zou het dan niet redelijk
zijn om beide partners vier weken toe te staan? Zouden ook pleegouders niet
tot de rechthebbenden moeten behoren? Deze vraag stel ik ook ten aanzien van
kortdurend verlof en ouderschapsverlof.Er wordt twee dagen kraamverlof voorgesteld. Een bevalling duurt al snel
een dag en dan kan iemand nog rennen naar de burgerlijke stand. Van feitelijk
kramen komt dan niet zoveel, maar het is natuurlijk beter dan niets. Wel zou,
conform het advies van de Stichting van de arbeid uit 1997, toegevoegd kunnen
worden dat een werknemer het ongeclausuleerde recht heeft om aanvullend een
aantal dagen vakantie op te nemen. Dat moet dan wel in de wet gegarandeerd
worden. Overwogen zou ook kunnen worden om het tiendaagse verlof aan partners
toe te kennen, zodat zij tien dagen extra kunnen opnemen.Wij hebben het onlangs al uitgebreid gehad over verlof- en vakantiedagen.
Ik heb bij die gelegenheid een amendement ingediend waarmee wordt voorkomen
dat calamiteitenverlof van vakantiedagen wordt afgetrokken. Ik moet zeggen
dat ik mij gesterkt voel door de adviezen die wij hierover hebben gekregen.
De meeste organisaties vinden met de Kamer dat calamiteiten geen vakantie
zijn. Ik heb de regering gevraagd om bij de SER advies te vragen over de wetstechnische
formulering van de instemming van de werknemer bij het aftrekken van verlof
van vakantiedagen. In de stukken lees ik dat slechts een verzoek aan de Stichting
van de arbeid is gedaan. In het advies van de stichting is hiervan weinig
terug te vinden, behalve verdeelde meningen. Wil de staatssecretaris alsnog
een aanvraag aan de SER richten?Over het sparen van verlof zijn in de afgelopen jaren enkele malen moties
aangenomen. De PvdA wil deze mogelijkheid om "social miles" te sparen, vergroten.
Werknemers kunnen zo maximaal 10% van hun inkomen opzijzetten om later tijdens
het verlof op te nemen. Zij creëren eigenlijk hun eigen verlofrugzak
voor scholingsverlof, voor sabbatsverlof of voor aanvullend zorgverlof. In
dat laatste geval is betaald zorgverlof natuurlijk wel een conditie. Ik vraag
de staatssecretaris om in te gaan op de unanieme opmerking van de Stichting
van de arbeid over het van de verlofspaarregeling uitzonderen
van de tijd-voor-tijdregeling. Er moet negen in plaats van zes maanden verlof
kunnen worden opgenomen. De stichting plaatst vraagtekens bij het uitzonderen
van verlofsparen bij loopbaanbeëindiging en heeft kritiek op de voorstellen
over pensioen en verlof, met name ten aanzien van de aangekondigde wetgeving,
die zij voorbarig acht. Wanneer kunnen wij een definitief voorstel voor sparen
voor verlof in de Kamer verwachten? De maatschappelijke organisaties en mijn
fractie zijn daar heel enthousiast over. Dat moet niet al te lang hoeven te
duren.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Wat vindt mevrouw Bussemaker zelf van het vraagstuk van de pensioenen?MevrouwBussemaker(PvdA)De Stichting van de arbeid heeft hier wel op een fundamenteel probleem
gewezen. Het moet goed geregeld worden, maar ik zou de reactie van de staatssecretaris
even willen afwachten. Natuurlijk zou idealiter langer dan zes maanden verlof
kunnen worden opgenomen.Ik kom op de positie van uitkeringsgerechtigden. De uitkeringsgerechtigden
komen er in de nota wat bekaaid af. Als zij aandacht krijgen, gaat het om
alleenstaande ouders, maar ook andere uitkeringsgerechtigden kunnen zorgverplichtingen
hebben. Dat zou simpelweg opgelost kunnen worden door bijvoorbeeld de sollicitatieplicht
in tijden van kortdurend of langdurend zorgverlof op te heffen. Hoe denkt
de staatssecretaris daarover?Er is ook weinig aandacht voor migranten, terwijl er vaak behoorlijk wat
alleenstaande ouders en werklozen onder deze groep schuilen. Voor hen is het
hoofdprobleem vaak niet zozeer de combinatie van arbeid en zorg, als wel de
zorg om arbeid. Het is van belang dat wij die kant in de gaten houden. Er
moeten voorwaarden worden gecreëerd en er moet bij dat traject begeleiding
worden geboden. Ook voor hen moet rekening worden gehouden met zorgverantwoordelijkheden.Wel veel aandacht krijgen de alleenstaande moeders. Ik heb er moeite mee
dat alleen over de arbeidsplicht wordt gesproken, zonder dat andere problemen
van deze groep worden meegenomen. Ik noem scholing en toegang tot werk. Waarom
is niet de optie overwogen om ouders met kinderen tot 5 jaar vrij te stellen
van de arbeidsplicht en daarnaast een partiële arbeidsplicht op te stellen
voor vrouwen met kinderen tot 12 en liefst tot 16 jaar? Dat heeft onze voorkeur.
Een partiële arbeidsplicht voor alleenstaande ouders met kinderen van
5 tot 12 of liever 16 jaar zou een verbetering zijn. Voor ouders met jongere
kinderen en voor de groep daarboven is het van het grootste belang dat intensivering
en uitbreiding van het huidige beleid plaatsvindt. Een partiële arbeidsplicht
mag niet bij voorbaat worden ingevoerd. Als zo'n arbeidsplicht er al zou komen,
dan zou dat voor ouders met jonge kinderen ook de mogelijkheid moeten betekenen
om 20 uur te werken. Deeltijd moet dan niet onmiddellijk worden ingevuld als
32 uur.Vooralsnog is onze conclusie dat de invoering van een partiële arbeidsplicht
op lange termijn eventueel het sluitstuk kan zijn van maatwerk en intensivering
van huidig beleid. Wel kan op korte termijn overwogen worden sociale diensten
meer ruimte te bieden om andere vormen van werk te zoeken dan alleen fulltime.
Zij moeten gestimuleerd worden om in hun verslagen aan te geven wat zij doen
voor deze groep van vrouwen. De overgang van onbetaald naar betaald werk moet
worden vergemakkelijkt.De positie van alleenstaande ouders vraagt ook om een andere reden de
aandacht. Zij passen niet in het combinatiescenario, want met wie moeten zij
combineren? Zij hebben niemand anders die ouderschapsverlof of zorgverlof
kan opnemen. Bij het debat over de vakantiewetgeving en de uitbreiding van
ouderschapsverlof heb ik al gevraagd of het ouderschapsverlof voor alleenstaande
ouders niet verdubbeld zou moeten worden. Ik werd toen doorverwezen naar de
nota Arbeid en zorg. Ik vraag opnieuw om een reactie. Daarbij gaat het zowel
om ouderschapsverlof als om kortdurend zorgverlof.Alleenstaande ouders zijn vaak herintreders. In 1986 is een conceptnota
uitgebracht over de voorwaarden waaronder herintredende vrouwen hun wens om
meer betaald werk te gaan doen zouden kunnen realiseren. Ik gebruik de gelegenheid
om te vragen of hier nog een vervolg op komt.MevrouwKant(SP)De PvdA-fractie is dus tegen een sollicitatieplicht voor alleenstaande
ouders in de bijstand met kinderen jonger dan 5 jaar. Zij is voorstander van
een partiële arbeidsplicht voor alleenstaande ouders met kinderen boven
de 5 jaar. Wat is het verschil tussen een alleenstaande ouder met een kind
van 5 jaar en een alleenstaande ouder met een kind van 6, 7 of 8 jaar?MevrouwBussemaker(PvdA)Voor alleenstaande ouders met kinderen van 5 jaar en ouder zou de partiële
arbeidsplicht een stap vooruit zijn. In de huidige situatie hebben deze mensen
namelijk een fulltime sollicitatieplicht. Deze mensen moeten ook een deeltijdarbeidsplicht
kunnen hebben. Voor de groep van alleenstaande ouders met kinderen van 0 tot
5 jaar zou dat ook kunnen, maar vooral bij hen moet intensivering voorop staan.
Voor hen moet helder zijn dat sociale diensten en andere organisaties serieus
rekening houden met de combinatie van arbeid en zorg. Er moet rekening worden
gehouden met wat vrouwen kunnen en willen. In de huidige situatie gebeurt
vaak het volgende. De vrouwen hoeven niet te werken en voor hen wordt ook
niet geprobeerd een deeltijdbaan te vinden die past bij school- of crèchetijden
of bij scholingsbehoefte. Soms wordt hun ook een 32- of 40-urige baan aangeboden.MevrouwKant(SP)Dit is een zeer uitgebreid antwoord op een heel simpele vraag. Bent u
voor een plicht of niet?MevrouwBussemaker(PvdA)Ik heb gezegd dat een partiële arbeidsplicht uiteindelijk het sluitstuk
zou kunnen zijn van een beleid waarin eerst verbetering van de huidige situatie
moet plaatsvinden.MevrouwÖrgü(VVD)Voor de PvdA-fractie lijkt scholing en toegang tot werk voor vrouwen centraal
te staan. Dat staat in tegenstelling met het ontbreken van een arbeidsplicht
voor alleenstaande ouders met kinderen onder de 5 jaar. Moet het niet worden
omgedraaid? Alleenstaande ouders met kinderen jonger dan 5 jaar krijgen een
partiële arbeidsplicht onder de voorwaarde dat zij toegang
hebben tot kinderopvang en dergelijke zaken.MevrouwBussemaker(PvdA)Ik heb gezegd dat het beleid eerst moet worden aangepast. Dat betekent
dus dat er opvang en andere voorzieningen moeten zijn. Dan nog kunnen wij
ons de vraag stellen of deze alleenstaande ouders een plicht moeten krijgen
opgelegd. In het beleid moet veel meer worden uitgegaan van wat vrouwen kunnen
en willen. Er zijn een heleboel vrouwen met kinderen onder de 5 jaar die graag
de arbeidsmarkt op willen. Sociale diensten doen daar vaak niet veel mee.
Uit recent verschenen onderzoeken blijkt dat sociale diensten in hun beleid
onvoldoende aansluiten bij wat deze groep wil. Dat moet eerst verbeterd worden.De heerVan der Vlies(SGP)Dit is voor ons een zeer aangelegen punt. Ik vind de positie van mevrouw
Bussemaker niet helder. Wij hebben het over een nota voor deze kabinetsperiode
met uiteraard een uitloop naar de komende jaren. Komt er in deze kabinetsperiode
nu wel of geen sollicitatieplicht voor alleenstaande ouders met kinderen onder
de 5 jaar?MevrouwBussemaker(PvdA)Wij praten over een arbeidsplicht. Als zo'n plicht er komt, dan kan dat
alleen onder stringente voorwaarden. Wij willen eerst die voorwaarden goed
ingevuld zien. Het gaat om een goed beleid, om kleine deeltijdbanen, om kinderopvang,
enz. Daar moet eerst veel en veel meer over nagedacht worden.De heerVan der Vlies(SGP)Pas als aan die voorwaarden is voldaan, komt zo'n plicht dus aan de orde.MevrouwBussemaker(PvdA)Dat is de juiste conclusie.De heerVan Middelkoop(GPV)Het is vaak in het belang van de vrouwen om te solliciteren naar een deeltijdfunctie.
Het gaat echter om de vraag of wij hun die plicht willen opleggen. Op verzoek
van de Kamer via de motie-Schutte heeft staatssecretaris Wallage dit indertijd
in de wet opgenomen. Vandaar mijn engagement met dit onderwerp. Kan mevrouw
Bussemaker mij uitleggen waarom, als aan de voorwaarden is voldaan, als vrouwen
zelf inzien dat het verstandig is om toch maar een baantje te zoeken met het
oog op later, als de sociale diensten hun best doen, het dan nog nodig is
om een plicht op te leggen?MevrouwBussemaker(PvdA)Dan is het geen plicht. Je kunt het dan formuleren als de uitkomst van
het recht van deze groep van vrouwen om de arbeidsmarkt op te gaan. Als je
het nu oplegt, met het huidige beleid van de sociale diensten, komt er niets
van terecht. Dan wordt de groep vrouwen waarom het gaat er alleen maar slechter
van. Ik zie er het nut niet van in om de wetgeving op dit punt te veranderen.
Ik pleit ervoor om verbeteringen aan te brengen in datgene wat wij opgezet
hebben.Ik kom op de relatie tussen wetgeving en cultuurverandering. Wij praten
hier altijd over wetgeving, maar wetgeving is één ding. Het
bevorderen van de implementatie ervan op de werkplek, in de bedrijven en organisaties,
is een ander punt. Dit kan niet zonder de betrokkenheid van werkgevers en
werknemers. Werkgevers zien vaak vooral de last van verlofregelingen. Het
kost tijd en geld. Mensen gaan een tijdje weg. De roosters moeten worden aangepast.
De baten zijn de werkgevers op het eerste gezicht niet altijd duidelijk, terwijl
er wel degelijk baten zijn. Het combineren van arbeid en zorg vraagt om het
zoeken naar creatieve oplossingen om de tijdelijke afwezigheid van werknemers
op te vangen. Dat kan via de vormgeving van arbeidspools, het verbeteren van
de mogelijkheden van job rotation en het aanpassen van roosters en andere
vormen van interne en externe flexibiliteit. Er is nu al een aantal organisaties
die op regionaal niveau actief zijn en bedrijven aanspreken op en helpen bij
het vorm geven van verlof. Op termijn zouden zij zichzelf kunnen terugverdienen;
nu is dat nog niet zover. Zou de staatssecretaris willen overwegen om dergelijke
organisaties tijdelijk te subsidiëren? Naar mijn idee zijn zij onmisbaar
om de wetgeving die wij hier maken, vertaald te krijgen in de concrete praktijk
van organisaties. Dit zou wellicht kunnen uit de fondsen voor de commissie
dagindeling. Het is naar mijn idee van groot belang dat de overheid initiatieven
ondersteunt. Als de staatssecretaris zou kunnen bevestigen dat het –
anders dan ik heb vernomen – voor dergelijke organisaties geen enkel
probleem is om een verzoek in te dienen bij de commissie dagindeling, dan
ben ik gerustgesteld.In de afgelopen jaren is al het nodige verbeterd op het terrein van arbeid
en zorg, maar het is nog niet genoeg. De PvdA wil forse stappen voorwaarts
maken. Dat is noodzakelijk om het sociale stelsel bij de tijd te houden, om
ook op langere termijn een hoge arbeidsmarktparticipatie en productiviteit
te garanderen, om oplossingen te formuleren voor de toenemende behoefte aan
zorg in de samenleving, om emancipatie te bevorderen en ongelijkheid tussen
mannen en vrouwen tegen te gaan, en vooral om te investeren in de kwaliteit
van het bestaan. Zorg is niet alleen een last, maar heeft ook vele leuke kanten.
De leus van Paars I was "werk, werk, werk". Paars II is vaak bekritiseerd
vanwege het gebrek aan een nieuwe leus. Voor mij zou deze leus mogen zijn:
"werken, leven en genieten".De heerVan Middelkoop(GPV)Ik moet er niet aan denken dat de overheid garant zou staan voor mijn
genieten.MevrouwBussemaker(PvdA)Misschien voelt de heer Van Middelkoop zich meer aangesproken door de
titel van een KVP-rapport uit de jaren vijftig, "welvaart, welzijn en geluk"?MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Voorzitter! Het is goed dat wij over het delen van arbeid en zorg spreken.
Mijn fractie vindt dit namelijk een van de belangrijkste actuele thema's.
Voordat ik op de inhoud van de nota inga, zeg ik eerst iets over de door de
staatssecretaris gevolgde procedure. Vervolgens zal ik in hoofdlijnen onze
visie geven op de verdeling van zorg en arbeid. Die visie leg ik naast de
visie die aan de nota ten grondslag ligt. Tot slot zal ik alle afzonderlijke
voorstellen van de staatssecretaris langslopen.De staatssecretaris heeft ervoor gekozen om een hoofdlijnennotitie te
produceren en deze als discussienota het veld in te sturen voor commentaar.
Daarna komen voor mij de problemen. In haar brief van 17 juni die wij uiteindelijk
deze week hebben gekregen, staat namelijk: "de adviezen en het
overleg met uw Kamer markeren het einde van het consultatieproces dat aan
de concrete uitwerking van de nota vooraf gaat". Het moet mij van het hart
dat de Kamer er niet is voor een consultatieproces. De normale gang van zaken
is dat het kabinet een standpunt inneemt en dat wij dat vervolgens beoordelen.
Het ware mij dan ook veel liever geweest dat het kabinet duidelijke standpunten
had ingenomen die wij hier hadden kunnen beoordelen, omdat het dan wellicht
mogelijk was geweest om nu al enkele concrete stappen te zetten. Het gevolgde
traject en de procedure waarvoor is gekozen, zijn er nu wellicht de oorzaak
van dat het allemaal heel erg lang gaat duren.Alvorens inhoudelijk op de nota in te gaan, wil ik aan hand van een aantal
punten duidelijk maken hoe wij het vraagstuk van het combineren van arbeid
en zorg beoordelen. Mijn fractie benadert het debat van vandaag vanuit de
maatschappelijke erkenning die er voor zorg moet zijn. Ik ben ook blij dat
de Emancipatieraad aan het einde van zijn bestaan in 1997 het debat heeft
gestimuleerd over de vraag hoe de zorg maatschappelijke erkenning zou moeten
krijgen. Dit debat is uiteindelijk politiek nauwelijks van de grond gekomen,
maar ik hoop dat dit na vandaag alsnog zal gebeuren.Ik vind dat economische zelfstandigheid – hoe belangrijk die ook
is, want dat beleid is gericht op vrouwen en niet op mannen – niet voorop
moet staan. De emancipatie van vrouwen is namelijk niet onvoltooid, omdat
zij nog niet economisch zelfstandig zijn, maar omdat vrouwen wel meer zijn
gaan werken, maar mannen niet meer zijn gaan zorgen. Wie weet, komt daarin
vanaf nu verandering; ik hoop dat in ieder geval van harte. Mijn fractie is
zich zeer bewust dat het regelen van arbeidstijden en verlof vooral het terrein
is van de sociale partners. Zij zijn hiervoor primair verantwoordelijk en
hebben ook de deskundigheid. De overheid krijgt pas een rol als het maatschappelijk
belang in het geding komt of als er stimulansen moeten worden gegeven. Voor
die laatste afweging staan wij nu.Ik kom bij mijn algemene oordeel over de nota. De CDA-fractie stelt voorop
dat zorg voor elkaar en niet alleen zorg in combinatie met werk waardering
dan wel herwaardering behoeft. Wij missen in de nota een bredere erkenning
van het maatschappelijk belang van zorg, zonder dat daarbij onmiddellijk het
streven naar economische zelfstandigheid wordt betrokken. Zorgtaken zijn geen
taken die je naar willekeur kunt uitbesteden of economisch kunt waarderen.
Dat neemt niet weg dat het van groot belang is om ook te kunnen zorgen als
er betaalde arbeid wordt verricht. Het vergroten van de mogelijkheden van
het combineren van arbeid en zorg is dan ook maatschappelijk van zeer groot
belang.Het moet mij van het hart dat zorgarbeid nog steeds voor het merendeel
door vrouwen wordt verricht. In de nota worden ook niet zoveel voorstellen
gedaan om mannen meer aan het zorgen te krijgen. Zelf zorgarbeid verrichten
door mannen en vrouwen is voor het CDA het uitgangspunt. Ik vind daarom de
SIRE-reclame waarin kinderen aan de werkgever van hun vader vragen om hem
meer tijd te geven om met hen te spelen, niet erg indrukwekkend. Zorg echt
delen, is niet dat uurtje spelen op woensdagmiddag. Het is meer en het moet
ook meer zijn; dat geldt zeker voor mannen.Gedurende de periode dat iemand in zijn of haar leven arbeid verricht,
doen zich verschillende levensfasen voor waarin de behoefte aan meer of minder
werken, gedurende kortere of langere tijd, verandert. Zorgtaken, maar ook
scholing en de behoefte om afstand te nemen kunnen hiervoor de redenen zijn
en daarvoor moet ruimte zijn binnen de arbeidsorganisaties. Het combinatiescenario
is het uitgangspunt van de nota, maar het is nog steeds niet de keuze van
de meerderheid van de huishoudens met kinderen. Het is geen realiteit en het
is ook de vraag of de overheid deze economische arbeidsverdeling zou moeten
opleggen. Wij vinden van niet. Keuzevrijheid dient naar onze mening het uitgangspunt
te zijn bij de verdeling van de taken binnen huishoudens. Werkelijke keuzevrijheid
moet dan wel mogelijk zijn. Daarvoor dient het vergroten van de mogelijkheid
om arbeid en zorg te combineren. Ik nodig de staatssecretaris uit om expliciet
in te gaan op de kanttekening van de Stichting van de arbeid dat de keuze
voor het combinatiescenario de keuzevrijheid van mannen en vrouwen niet in
de weg mag staan. Zij vindt verder dat de mogelijkheden tot uitbesteding niet
mogen worden belemmerd.MevrouwSchimmel(D66)Mevrouw Bijleveld vraagt expliciet naar het uitbestedingsscenario. Maakt
het CDA zich er sterk voor dat de zorg voor kinderen en naasten uitbesteed
kan worden?MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Absoluut niet, mevrouw Schimmel heeft gehoord dat het mijn uitgangspunt
is dat zelf zorgen in combinatie met werk mogelijk moet zijn. Ik vraag de
staatssecretaris te reageren op de kanttekeningen die de Stichting van de
arbeid heeft gemaakt. Eerlijkheidshalve moet ik toegeven dat zij twee kanttekeningen
heeft gemaakt. De eerste betrof de vraag of het combinatiescenario de keuzevrijheid
niet belemmert. De tweede kanttekening betrof de vraag of het uitbesteden
niet te veel beperkt wordt door de keuze voor het combinatiescenario. Mij
is het vooral te doen om de kanttekening over de keuzevrijheid. Het is echter
wel zo netjes om beide kanttekeningen naar voren te brengen.MevrouwSchimmel(D66)In de huidige samenleving zijn de regelingen heel erg gericht op de specialisatie
van mannen op werk en van vrouwen op zorg. Is de keuzevrijheid in zo'n samenleving
wel zo groot?MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Je kunt je afvragen of die keuzevrijheid nog wel zo groot is na de wijzigingen
die Paars I in het stelsel van sociale zekerheid heeft aangebracht. Na de
afschaffing van enkele volksverzekeringen moet je wel betaalde arbeid verrichten
om nog rechten te hebben. Wij kunnen nog wel eens een debat voeren of die
keuzevrijheid nog wel zo groot is, omdat sociale zekerheid en zorgfaciliteiten
nauw met elkaar samenhangen. Op dit moment is zorg echter vooral een taak
van vrouwen en het zou het beter zijn als het in combinatie kon.MevrouwBussemaker(PvdA)Wat verstaat mevrouw Bijleveld onder keuzevrijheid? Toen er nog bijna
geen vrouwen werkten, zei men ook dat dit de eigen keuze van vrouwen was.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Keuzevrijheid betekent dat mensen hun leven naar eigen keuze kunnen inrichten.MevrouwBussemaker(PvdA)De overheid moet in haar beleid een zekere richting aangeven, zij kan
niet alle keuzes openhouden. Zo was onder het kostwinnersmodel het combinatiescenario
niet mogelijk. Waarop moet, volgens mevrouw Bijleveld, het beleid worden gericht?MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)De overheid hoeft niet normatief te sturen, zij kan ook kiezen voor keuzevrijheid.
Ik vind dat de overheid moet stimuleren en ervoor moet zorgen dat mensen de
mogelijkheid hebben om betaald werk met zorgarbeid te combineren. Ik vind
de mogelijkheden daarvoor nu te beperkt. Ik zie niets in een sturende overheid
die voorschrijft dat de één thuis moet zijn en de ander moet
werken.Voorzitter! Ik kom bij de verantwoordelijkheidsverdeling. Het kabinet
geeft in zijn notitie geen duidelijk visie op de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen overheid, sociale partners en individuen met betrekking tot het combineren
van arbeid en zorg. Respect voor de afspraken die sociale partners onderling
maken, ontbreekt in de notitie, terwijl zij toch de eerstverantwoordelijken
zijn voor het arbeidsvoorwaardenbeleid. Ik kom hierop terug als ik de afzonderlijke
voorstellen bespreek. Een adstructie van het ontbreken van een dergelijke
duidelijke visie is het volgende. Het wetsvoorstel aanpassing arbeidsduur
gaat verder in het vastleggen van eenzijdige wettelijke rechten dan enig ander
voorstel dat hiervoor bij de Kamer is ingediend, maar de verantwoordelijkheid
voor de betaling wordt tegelijkertijd wel bij de sociale partners neergelegd.Naar de mening van de CDA-fractie dient bij het combineren van arbeid
en zorg het uitgangspunt te zijn dat de sociale partners in de betreffende
arbeidsvoorwaarden het voortouw moeten nemen. Er is al veel vastgelegd in
CAO's. Waarom respecteert men dat niet en creëert men een vangnet voor
situaties waarin werknemers bescherming behoeven? Daarvoor is ons arbeidsrecht
bedoeld. Maatwerk met oog voor de realiteit kan het beste in de CAO's en in
de bedrijven zelf worden gerealiseerd. De overheid moet natuurlijk soms stimuleren
en basiswaarborgen neerleggen. Zij moet er verder voor zorgen dat de onderhandelaars
niet stil gaan zitten aan de onderhandelingstafels, want daar moet het immers
in eerste instantie gebeuren.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Hoeveel tijd geeft mevrouw Bijleveld de sociale partners nog om dit in
CAO's te regelen? Hoe geduldig is zij, want het wil nog wel eens even duren
voordat de sociale partners dit soort regelingen tot stand hebben gebracht.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Ik ga er – gezien haar achtergrond – maar van uit dat Mevrouw
Van Gent het met mij eens is dat het primaat bij de arbeidsvoorwaarden bij
de sociale partners ligt. Dit neemt niet weg dat zij dan wel stappen moeten
zetten. Daarvoor zijn stimulansen en prikkels nodig. Als ik de afzonderlijke
voorstellen behandel, zal ik aangeven waaruit die zouden kunnen bestaan.Voorzitter! Naar de mening van het CDA ontbreekt door het gefaseerde proces
een samenhangende visie op arbeid en zorg. Deeltijd, aanpassing van de arbeidsduur
en verlofregelingen liggen in elkaars verlengde en moeten daarom in samenhang
worden geregeld. Het kabinet wil de regelingen uiteindelijk gefaseerd in één
wet neerleggen. Juist de mogelijkheid voor werkgevers en werknemers om in
samenhang iets te regelen, zal een draagvlak voor deze maatregelen creëren.
Werkgevers en werknemers moeten samen zorgen voor maatwerk op de werkvloer,
waarbij financiering, verlofbehoefte en de aanpassing van de arbeidsduur moeten
worden afgestemd op de behoefte van de werknemers en de mogelijkheden van
de werkgevers. Door de fasering van de verschillende voorstellen is het de
vraag of werkgevers en werknemers dit zal lukken.Het kabinet heeft een staatssecretaris speciaal aangesteld voor arbeid,
zorg en emancipatie. Dat wekt de verwachting dat er met ambitie en voortvarendheid
aan dit dossier zal worden gewerkt. Ik ben het met mevrouw Bussemaker eens
dat de staatssecretaris met erg weinig nieuwe voorstellen is gekomen. Zij
wil een aantal voorstellen die al langer op stapel stonden, nu eindelijk eens
invoeren. Te denken valt daarbij aan het adoptieverlof. Ze wil verder alle
voorstellen in één aparte wet zetten. Een aantal zaken was echter
al voor een belangrijk deel geregeld, denk aan het zwangerschaps- en bevallingsverlof.
Ik vraag me af of een voorlichtingsbrochure niet meer voor de hand had gelegen.
Verder is er nauwelijks geld beschikbaar en zal de financiering fiscaal of
door de sociale partners moeten worden geregeld. Voor de kinderopvang is wel
geld beschikbaar, maar daar gaat deze staatssecretaris niet over. Dat vind
ik ook het grote dilemma in deze consultatieronde met de Kamer.De staatssecretaris kiest voor onderbrenging in de algemene wet arbeid
en zorg van alle verschillende onderdelen van de notitie. Mijn fractie vindt
dat niet zo'n goede systematiek. Een heleboel van die zaken is al geregeld
in het arbeidsrecht – mevrouw Bussemaker merkte dat al op – en
wij vinden dat het Burgerlijk Wetboek hier nu juist voor is bedoeld. Wij zien
dus niet zoveel in onderbrenging in een aparte wet van alle voorstellen. Onze
voorkeur gaat uit naar onderbrenging in het Burgerlijk Wetboek, zoals blijkt
uit ons initiatiefwetsvoorstel voor het combineren van arbeid en zorg, waarin
wij gekozen hebben voor de systematiek van het Burgerlijk Wetboek.Ik had mij kunnen voorstellen dat er speciale aandacht zou zijn voor het
midden- en kleinbedrijf en in het bijzonder voor de meewerkende partner. De
problematiek is daar behoorlijk groot en uit het MKB is veel commentaar gekomen.MevrouwBussemaker(PvdA)Het MKB heeft een advies uitgebracht over verlof dat enorm afwijkt van
zowel de voorstellen van de staatssecretaris als van het initiatiefwetsvoorstel
van het CDA. Hoe denkt mevrouw Bijleveld over het advies van het MKB? Ik denk
verder dat wij het er allemaal over eens zijn dat er iets moet gebeuren voor
de meewerkende echtgenotes in deze sector.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Het is goed te horen dat wij het over deze meewerkende partners eens zijn;
dan hebben wij dat alvast geregeld. Ik ben op de hoogte van het commentaar van het MKB. Ik deel hun standpunt
niet en ik zal dit commentaar ook niet gebruiken als ik de afzonderlijke voorstellen
behandel. Ik vind wel dat er bij de uiteindelijke uitwerking van de voorstellen
aandacht moet zijn voor de specifieke en lastige positie van met name het
kleinbedrijf.MevrouwSchimmel(D66)Mevrouw Bijleveld geeft geen antwoord op de vraag in hoeverre de CDA-fractie
rekening heeft gehouden met het commentaar van het MKB bij het opstellen van
een regeling voor het betaald verlof in haar eigen wetsvoorstel.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Wij hebben een aparte regeling voor het MKB opgenomen. Mevrouw Schimmel
kan dat in het wetsvoorstel nalezen.Voorzitter! De CDA-fractie is geen voorstander van het aanpassen van de
arbeidsplicht van alleenstaande ouders door de invoering van een partiële
arbeidsplicht. Integendeel, wij zijn er voorstander van om helemaal geen arbeidsplicht
op te leggen aan alleenstaande ouders, meestal moeders, met kinderen onder
de 12 jaar. Ik wil de leeftijdsgrens dus opschuiven van 5 naar 12 jaar. Men
moet ervoor kunnen kiezen om de kinderen zelf te verzorgen. In bijzondere
gevallen zouden wij nog verder willen gaan en wel tot een leeftijdsgrens van
18 jaar. Er is natuurlijk wel een recht op arbeid voor degenen die willen
werken, wat inhoudt dat zij recht hebben op bemiddeling en scholing. Ik ben
het met mevrouw Bussemaker eens dat hieraan daadwerkelijk aandacht moet worden
geschonken. Er is veel meer flankerend beleid – kinderopvang en scholing –
nodig voor deze groep mensen.Het voorstel om een betaald kraamverlof van twee dagen met loondoorbetaling
in de AWAZ op te nemen is niet echt iets nieuws. In het BW is namelijk al
geregeld dat van loondoorbetaling kan worden afgeweken en dat uitruil tegen
vakantie mogelijk is. Het CDA kan zich echter voorstellen dat er meer dan
twee dagen nodig kunnen zijn om een vader aan zijn kind te laten hechten en
om hem aan de nieuwe situatie te laten wennen. Waarom is er niet gekozen voor
een week? De systematiek kan dan dezelfde zijn als de huidige in het BW, inclusief
de uitruil van vakantiedagen.Ik ben positief over het instrument van het verlofsparen door tijd of
geld te reserveren. Er moet echter wel rekening worden gehouden met wat er
in het veld is geregeld. Volgens de Stichting van de arbeid is er nog een
probleem met het klassieke tijd voor tijd sparen. In feite zou het onder de
fiscale "verlofparaplu" brengen van gespaarde tijd betekenen dat het fiscale
regime van toepassing wordt op een verschijningsvorm van verlofsparen zonder
financiële consequenties. De mogelijkheden worden hierdoor niet verruimd,
maar juist beperkt. De Stichting van de arbeid wijst erop dat hierdoor een
tegengesteld effect wordt bereikt van hetgeen wordt beoogd met de voorgestelde
wettelijke verruiming van de verjaringstermijn van vakantiedagen tot vijf
jaar. Ik denk dat dit niet de bedoeling is.Wij hebben onlangs al een wetsvoorstel behandeld dat het mogelijk moet
maken om verlof in mindering te brengen op het bovenwettelijke deel van de
vakantiedagen. Wij hebben het amendement op dit wetsvoorstel gesteund. Ik
heb geen behoefte om de destijds gevoerde discussie nu te herhalen. Wij wachten
met belangstelling het door de staatssecretaris aan de Stichting van de arbeid
gevraagde advies af.Het hoofdpunt uit de nota waarop iedereen zich focust, is het geclausuleerde
recht op een termijngebonden onbetaald zorgverlof van tien dagen. Dit voorstel
is niet bepaald een wereldschokkende gebeurtenis. Mijn fractie is voor dit
zorgverlof van tien dagen. Over het aantal dagen is het kabinet het uiteindelijk
eens geworden, maar over de betaling niet. De staatssecretaris heeft op dit
punt een nederlaag geleden in het kabinet. Zij verplaatste het probleem vervolgens
naar de consultatieronde. Ik vind het wat gemakkelijk dat het kabinet zegt
dat het hecht aan een gedeeltelijke inkomensvoorziening tijdens het verlof,
terwijl het tegelijkertijd de sociale partners verantwoordelijk acht voor
de afspraken hierover.Er is al een goede regeling in het BW voor een doorbetaald calamiteitenverlof
van enkele uren tot enkele dagen. Feitelijk is dit tiendaagse zorgverlof niet
veel meer dan een verlengd calamiteitenverlof. Voor de echte zorgbehoefte
is echter vaak een langer verlof nodig. Mijn fractie beschouwt deze tien dagen
als een leuk beginnetje en ziet dit verlof graag betaald. Hoe ziet de staatssecretaris
dat? Wat moeten wij met de economentoetsen? De aannames daarin waren heel
verschillend. De financiering kan wat mij betreft collectief worden geregeld
via het AWF, de CAO, het verlofsparen of de Wet financiering loopbaanonderbreking.
Ik vraag de staatssecretaris waar haar voorkeur eigenlijk naar uitgaat, want
het signaal dat zij heeft gegeven, is diffuus. In de nota staat dat het kabinet
geen betaling wil. Wij willen een betaald zorgverlof van tien dagen. Over
de financiering daarvan moet wij het later nog maar eens hebben. De lasten
hiervoor mogen echter niet eenzijdig bij de werkgever worden neergelegd.Erg belangrijk voor het CDA is het mantelverlof: het langerdurend zorgverlof.
Veel mensen worstelen met een behoefte aan een langerdurend zorgverlof. Mijn
fractie vindt dat hier echt een stap moet worden gezet. Ik verwijs kortheidshalve
naar mijn wetsvoorstel. Wij pleiten voor een geclausuleerd zorgverlof van
drie maanden met een duidelijke financiële tegemoetkoming en met een
mogelijke verlenging van nog eens drie maanden. Mijn fractie is inderdaad
voorstander van een brede kring van zorgbehoevenden. Bedrijven kunnen toepassing
in overleg met het personeel uitsluiten. Betaling kan conform de Wet financiering
loopbaanonderbreking worden geregeld. De eis op vervanging laten wij echter
wel vervallen, omdat je anders geen werkelijk recht op verlof creëert.MevrouwBussemaker(PvdA)Kan mevrouw Bijleveld een toelichting geven op de verhouding tussen de
overheid en de sociale partners in dit kader. Zij heeft eerder gezegd dat
de verantwoordelijkheid bij de sociale partners ligt en dat zij eventueel
door de overheid kunnen worden gestimuleerd. Nu zegt zij echter dat zij voor
een betaald verlof van tien dagen is. Zegt zij dat om de CAO-partners te prikkelen?MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Wij vinden dat er een wettelijke regeling moet komen voor het betaalde
zorgverlof van tien dagen. Ik heb al gezegd dat ik voor een prikkel ben op
dit onderdeel. Over de manier van betalen moeten wij later nog maar eens discussiëren.
 Ik vind dat niet alle lasten eenzijdig bij de werkgever moeten
worden gelegd. In de redenering van mevrouw Bussemaker moet een deel collectief,
een deel door de sociale partners en een deel individueel worden gefinancierd.
Dat is een "cappuccinomodel" en zoals zij weet, is het CDA er altijd voor
om goed te kijken naar de verantwoordelijkheidsverdeling. Het lijkt mij dan
ook dat deze methode het zeker verdient om te worden onderzocht. Ik kan mij
echter ook andere methodes voorstellen.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Aan welke bedragen denkt mevrouw Bijleveld bij dat betaalde tiendaagse
zorgverlof? Dat is een belangrijke vraag, want dat zorgverlof moet natuurlijk
ook voor mensen met lage inkomens een optie zijn. Zij spreekt verder over
een geclausuleerd langdurig verlof. Dat "geclausuleerd" is een probleem, want
zij geeft niet aan welke redenen de werkgever moet aanvoeren om dat verlof
niet te geven.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Op de laatste vraag kan ik zeggen dat wij dan denken aan zwaarwegende
bedrijfsomstandigheden. De staatssecretaris doet dat in haar voorstellen ook.Bij het tiendaagse zorgverlof is volledige betaling minder belangrijk
dan bij het langerdurend verlof, want dat moet zeker voor iedereen bereikbaar
zijn. Wij hebben nog geen afgerond standpunt over de hoogte van de betaling.
Ik kan mij echter voorstellen dat het een gewone doorbetaling van het loon
zou zijn.De heerVan Middelkoop(GPV)Ik heb nu mevrouw Bijleveld en mevrouw Bussemaker op dit punt gehoord
en ik begin mij af te vragen waar wij op dit cruciale punt willen uitkomen.
Mevrouw Bijleveld vraagt de staatssecretaris hoe zij over dit punt denkt.
Dat weten wij; zij heeft een nederlaag in het kabinet geleden. Is het niet
verstandig dat de Kamer aan het eind van deze vergadering of volgende week
door het indienen van moties de duidelijkheid verschaft waar de samenleving
om vraagt en die de staatssecretaris niet kan geven. Er bestaat een ruime
variatie aan modaliteiten en ik denk dat het verstandig is – ik wil
daar ook zelf een bijdrage aan leveren – om te proberen een stap voorwaarts
te doen. Wellicht helpen wij daarmee ook de staatssecretaris.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Dit is meer een opmerking dan een vraag. Ik ben het met de heer Van Middelkoop
eens dat wij ergens moeten uitkomen. Ik wil het de staatssecretaris echter
niet te gemakkelijk maken, want het is haar taak om met voorstellen te komen.
Aan het begin van mijn bijdrage zei ik al dat wij er niet zijn voor een consultatieprocedure.
Ik zag de heer Van Middelkoop toen instemmend knikken. Ik ben niet van plan
om in mijn eerste termijn allerlei moties aan te kondigen, maar ik zie liever
dat er vandaag dan morgen een stap wordt gezet.MevrouwÖrgü(VVD)Waarom wacht mevrouw Bijleveld niet op de verkenning van de financiële
onderbouwing als zij zo'n waarde hecht aan de rol van de sociale partners?
Vindt zij dat een regeling ten koste mag gaan van de werkgevers?MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Een werkgever heeft ook belang bij een gemotiveerde werknemer. Als een
werknemer in de problemen komt doordat de vereiste zorgarbeid niet kan worden
verricht, beseffen de meeste werkgevers ook wel dat daarvoor een oplossing
moet worden gevonden. Wij moeten op dit terrein een stap zetten. Ik teken
daar wel bij aan dat de werkgevers niet voor de betaling moeten opdraaien.
Ik vind dat het kabinet daar in eerste instantie veel te gemakkelijk mee omging.
Er moet in collectief verband naar een oplossing worden gezocht en iedereen
moet daar zijn deel aan bijdragen. Uit berichten uit de pers heb ik begrepen
dat mevrouw Örgü daar anders over denkt, maar dat hoor ik dan wel
in haar bijdrage.Voorzitter! Het voorstel van het kabinet voor een zwangerschaps- en bevallingsverlof
is natuurlijk niet nieuw. Het is een oud voorstel met een andere strik eromheen.
Dit verlof zal nu in de AWAZ worden geregeld, terwijl het tot nu toe in de
Ziektewet was geregeld. Wat ons betreft hoeft het niet gewijzigd te worden.
Ik ben er ook niet voor om het te splitsen.Ik kom op het betaalde bindingsverlof van vier weken, het zogenaamde adoptieverlof.
Voor dit bindingsverlof wordt al jaren door de Vereniging voor adoptiebelangen
gevochten. Mijn fractie vindt dat het er snel moet komen. Wij hebben dat in
het verleden ook steeds laten weten. Wat ons betreft hoeft men niet te wachten
op de AWAZ. Omdat hechting bij adoptiekinderen erg belangrijk is, bepleit
mijn fractie een niet overdraagbaar verlof voor beide ouders. Wij hebben veel
brieven ontvangen over de problemen van pleegouders. Mijn fractie vindt dit
een andere vorm van zorg voor kinderen, omdat die zorg vaak korter duurt.
Alleen langdurige pleegzorg is wellicht vergelijkbaar met adoptie. Mijn fractie
wijdt aan de pleegzorg liever een debat met de minister van VWS.Het voorstel voor een geclausuleerde mogelijkheid van splitsing van het
ouderschapsverlof is niets nieuws. Die splitsing lijkt ons redelijk, maar,
zoals bekend, is mijn fractie voorstander van een langer ouderschapsverlof
dan tot op heden mogelijk is. Wij pleiten voor een fulltime verlof van vierenhalve
maand. Een dergelijk verlof maakt het ouders mogelijk om helemaal zelf voor
hun kind te zorgen als zij naast dat verlof ook hun vakantiedagen daarvoor
gebruiken. Mijn oud-fractievoorzitter, de heer Heerma, heeft in een van zijn
algemene politieke beschouwingen al eens gepleit voor het betaald maken van
ouderschapsverlof, juist omdat dit een van de weinige mogelijkheden is om
meer mannen gebruik te laten maken van ouderschapsverlof. Onderzoek van onder
andere de Emancipatieraad heeft dat uitgewezen. Kan de staatssecretaris aangeven
hoe het met de destijds toegezegde onderzoeken hiernaar staat?Mijn fractie vindt het, evenals de Stichting van de arbeid, prematuur
dat het kabinet wetgeving voorbereidt om de pensioenwetgeving zo te wijzigen
dat pensioenregelingen door kunnen lopen tijdens het verlof. Pensioenen zijn
bij uitstek het terrein van de sociale partners; zo is de verantwoordelijkheidsverdeling
nu eenmaal. De voorstellen van het kabinet zijn ook volledig in strijd met
het gesloten pensioenconvenant. Ik stel dan ook voor dat het kabinet op dit
terrein niets onderneemt.Ik ben op zichzelf positief over het politiek verlof, ofschoon ik mij
afvraag of de mensen die hiervan gebruik zullen maken, ook zorgarbeid zullen verrichten. Je kunt je wel afvragen of dit verlof in de wet
arbeid en zorg moet worden geregeld. Het komt enigszins gekunsteld over, maar
het kleedt de voorstellen wel leuk aan.Het voorstel voor extra kinderopvang voor uitkeringsgerechtigden vind
ik op zichzelf positief. Je kunt je echter wel afvragen of deze extra opvang
niet onder de nota Kinderopvang van het ministerie van VWS valt.Ik heb geen behoefte in te gaan op alle andere voorstellen die zijdelings
zijn genoemd, maar niet zijn opgenomen in de samenvatting. Ik concludeer dat
er, alle voorstellen overziend, maar een beperkt aantal echt nieuwe voorstellen
is gedaan en dat die ook nog eens in de kinderschoenen staan. Mijn fractie
vindt dat er op het terrein van het echt delen van zorg sneller iets kan gebeuren
dan nu is voorgenomen door het kabinet. Wij maken ook de nodige kanttekeningen
bij de manier waarop een en ander wordt geregeld. Waarom is er niet gekozen
voor de systematiek van het Burgerlijk Wetboek? Voor het CDA staat de maatschappelijke
erkenning van zorgarbeid voorop.MevrouwÖrgü(VVD)De VVD-fractie is verheugd dat het kabinet invulling heeft gegeven aan
de afspraken die in het regeerakkoord zijn gemaakt. Bovendien is de VVD-fractie
blij met de inspanningen van de staatssecretaris om een zo breed mogelijk
draagvlak te creëren. Ik ben ervan onder de indruk dat de staatssecretaris
met zoveel verschillende organisaties in contact is getreden. Wat mij daarbij
persoonlijk opviel – want ik heb zelf ook een flink aantal van deze
organisaties gesproken – is dat het nog steeds hoofdzakelijk vrouwen
zijn die de verantwoordelijk nemen om een bijdrage te leveren aan deze discussie.
Wij spreken vandaag over bestaande verlofregelingen, waarover bijna iedereen
een mening heeft. Alle punten in de nota zijn nieuw, behalve de discussies
over betaald dan wel onbetaald zorgverlof en verlofsparen.De VVD-fractie is van mening dat een goede balans gevonden moet worden
tussen aan de ene kant de kwalitatieve verbetering van de mogelijkheden om
arbeid en zorg te combineren en aan de andere kant de kosten die deze verbetering
met zich brengen. Het is belangrijk dat bestaande en nieuwe regelingen op
elkaar worden afgestemd, maar tegelijkertijd moet er voldoende ruimte worden
gecreëerd voor de sociale partners om, volgens de goede Nederlandse poldertraditie,
afspraken met elkaar te kunnen maken.Er is een samenhangend en effectief beleid nodig, gericht op de emancipatorische
aspecten van de samenleving. Dit beleid moet er tegelijkertijd voor zorgen
dat ondernemers zoveel mogelijk in vrijheid kunnen ondernemen en niet meer
dan noodzakelijk met wettelijke regelingen worden belast. De VVD vindt dat
rekening gehouden moet worden met de positie van het midden- en kleinbedrijf.
Wij zijn ook onder de indruk van het feit dat de laatste jaren steeds meer
vrouwen een eigen bedrijf beginnen. Lastenverzwaring voor deze sector leidt
uiteindelijk tot banenverlies. De VVD vindt dat dit moet worden voorkomen.
Voor het MKB is het van belang dat er in de praktijk goede aanpassingen van
de arbeidsduur van werknemers kunnen worden gevonden als er verlof wordt opgenomen.
Vrijgekomen arbeidsplaatsen moeten snel kunnen worden opgevuld.Cruciaal bij de nieuwe algemene wet arbeid en zorg is de cultuuromslag;
zorg is niet alleen een zaak van vrouwen, maar ook van mannen. De nota zoekt
de oplossing hiervoor in het combinatiescenario. Hierbij wordt over het algemeen
uitgegaan van twee personen die samen anderhalve baan bezetten. Mijn collega
van het CDA benadrukte het al, maar ook voor de VVD-fractie staan keuzevrijheid
en de eigen verantwoordelijkheid centraal. Keuzevrijheid betekent voor de
VVD dat als een vrouw wil werken, het mogelijk moet zijn dat haar partner
de zorgtaken op zich neemt. Keuzevrijheid impliceert ook dat het een man volledig
vrij staat om te werken wanneer zijn vrouw ervoor kiest om thuis voor de kinderen
te zorgen. Wij zien de laatste tijd steeds vaker dat alleenstaanden –
bijvoorbeeld mensen die gescheiden zijn of voor een lat-relatie hebben gekozen –
de zorg voor een kind op zich nemen. Eigen verantwoordelijkheid betekent ook
dat zorg en opvoeding in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de ouders
zijn. Zij kiezen immers zelf voor kinderen. Men heeft voor het combinatiescenario
gekozen, omdat de maatschappij zich zo ontwikkelt dat het combinatiescenario
het kostwinnersmodel inhaalt. De vraag van de samenleving is dan ook of de
regelingen hierop afgestemd kunnen worden. De overheid speelt hier in de nota
op in.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Mevrouw Örgü zegt dat lastenverzwaring in het MKB tot banenverlies
leidt. Dit klinkt een beetje als een afgedraaide grammofoonplaat. Het is erg
moeilijk om de vacatures in het MKB op te vullen. Is zij het met mij eens
dat dit probleem alleen kan worden opgelost door meer eigentijdse arbeidspatronen
mogelijk te maken? Zij zegt verder dat de keuzevrijheid voor mannen en vrouwen
vooropstaat. Ik kan daarin meegaan, maar als men die keuzevrijheid vooropstelt,
moeten er ook voorzieningen worden gecreëerd die het mensen mogelijk
maken om bepaalde keuzes te maken. Is mevrouw Örgü bereid om aan
deze collectieve voorzieningen mee te betalen?MevrouwÖrgü(VVD)Wij draaien hier zeker geen oude grammofoonplaat af. Ik benadruk de positie
van het MKB, omdat de voorstellen waaraan vooralsnog een financiële onderbouwing
ontbreekt, er toch op neer lijken te komen dat de lasten voor het MKB verder
zullen toenemen. Hierdoor wordt het voor bedrijven in het MKB onmogelijk om
mensen in dienst te nemen en dat betekent dat minder mensen een baan zullen
kunnen vinden. In het vervolg van mijn betoog zal ik ingaan op de vraag van
mevrouw Van Gent over de keuzevrijheid.MevrouwBussemaker(PvdA)Ik ben het met mevrouw Örgü eens dat de lasten voor wat voor
verlof dan ook niet eenzijdig bij het MKB terecht mogen komen. Hoe denkt zij
in dit verband over collectieve financiering? Als men daarvoor kiest, wordt
het MKB niet zwaar belast.MevrouwÖrgü(VVD)De VVD kiest op dit punt voor een andere route dan de PvdA. Wij vinden
dat eerst de financiële verkenning moet plaatsvinden. Dat hebben wij
ook in het regeerakkoord afgesproken. Als er duidelijkheid is over de financiële
onderbouwing, zullen wij een keuze maken.MevrouwKant(SP)Mevrouw Örgü zegt dat voor haar de keuzevrijheid vooropstaat.
Zij noemt daarbij ook de keuzevrijheid van alleenstaande ouders om hun eigen
kind te verzorgen. Logischerwijs betekent dit dat zij voor het afschaffen
is van de sollicitatieplicht van alleenstaande ouders in de bijstand met kinderen
boven de 5 jaar en dat zij dus ook tegen de invoering is van een partiële
sollicitatieplicht voor ouders met kinderen onder de 5 jaar.MevrouwÖrgü(VVD)Ik zal daarop een antwoord geven als ik de positie van alleenstaande ouders
behandel. Als mevrouw Kant vindt dat ik mezelf dan tegenspreek, kan zij die
vraag nogmaals stellen.De heerVan Middelkoop(GPV)Ik stel toch maar een algemene vraag over het punt van die keuzevrijheid,
want ik heb inmiddels geen vertrouwen in wat wij op dit punt verder nog te
horen zullen krijgen. Mevrouw Örgü zegt terecht dat het combinatiescenario
het kostwinnersmodel inhaalt. Om misverstanden te voorkomen, zeg ik er maar
meteen bij dat dit in een aantal opzichten een goede zaak is. Vervolgens zei
zij dat de overheid haar regelingen daarop moet afstemmen. Wat is dan nog
de waarde van haar prevelementen over keuzevrijheid?MevrouwÖrgü(VVD)Ik zal op die vraag een antwoord geven als ik mijn kanttekeningen plaats
bij de discussienota.MevrouwSchimmel(D66)Mevrouw Örgü zei dat het eigenlijk aan het MKB zelf moet worden
overgelaten. Juist in de kleine en middelgrote bedrijven werken veel vrouwen
en daar zullen de kosten dus het zwaarst drukken. Is het dan niet voordeliger
voor het MKB om te kiezen voor een collectieve regeling?MevrouwÖrgü(VVD)Nogmaals, wij willen op dit moment nog niet discussiëren over de
vraag of er wel of niet voor een collectieve regeling moet worden gekozen.
Wij willen eerst de financiële onderbouwing zien. Voor de VVD-fractie
staat echter voorop dat de sociale partners dit zelf moeten regelen.Voorzitter! De VVD-fractie plaatst wel enige kritische kanttekeningen
bij het combinatiescenario. In de praktijk gaat dit combinatiescenario niet
op voor het overgrote deel van de mannen, vrouwen, laagbetaalden, alleenstaanden
en allochtonen, omdat men nog niet bereid of in staat is zorgtaken op zich
te nemen en/of arbeid te verrichten. Vooral vrouwen ondervinden door hun zorgtaken
problemen om deel te nemen aan het arbeidsproces.Voor de VVD-fractie is de economische zelfstandigheid van vrouwen onlosmakelijk
verbonden met de discussie over het combineren van arbeid en zorg. Om een
mentaliteitsverandering tot stand te brengen, moet er vooral worden geïnvesteerd
in maatregelen die ertoe leiden dat mannen meer zorgtaken op zich nemen. Er
moeten in de kaderwet maatregelen opgenomen worden, opdat iedereen –
mannen, vrouwen, laagbetaalden, alleenstaanden, allochtonen, zelfstandigen,
enz. – de ruimte krijgt om arbeid en zorg te combineren. Zoals eerder
gezegd, gaat het de VVD om een mentaliteitsverandering. Hoe wil de staatssecretaris
deze mentaliteitsverandering tot stand brengen? Wat moet er volgens haar gedaan
worden om de toekomstige generatie mannen, de jongens die nu naar school gaan,
bewust te maken van hun mogelijke rol in het zorgproces?De VVD hecht veel waarde aan de stimuleringsmaatregel dagindeling. De
experimenten die worden gestart op het terrein van werktijden op maat, beter
afstemming van arbeids- en openingstijden en bereikbaarheid van voorzieningen,
zullen een aanzienlijke bijdrage leveren aan de mentaliteitsverandering en
tegelijkertijd aan de flexibilisering van de combinatie van arbeid en zorg.
Dat is in beginsel het doel van de VVD. In de praktijk is al gebleken dat
de verruiming van de winkelsluitingstijden mensen de ruimte geeft om hun georganiseerde
bestaan in goede banen te leiden. Welke invloed hebben volgens de staatssecretaris
de openingstijden op het combineren van arbeid en zorg? Wil de staatssecretaris
zich er binnen het kabinet sterk voor maken dat men het niet bij experimenten
zal laten?Om te komen tot een goede combinatie van arbeid en zorg is een effectieve
zorginfrastructuur noodzakelijk. Demografische ontwikkelingen, veranderingen
in de samenstelling van huishoudens en de toegenomen arbeidsparticipatie van
vrouwen dwingen ons de huidige zorginfrastructuur kritisch te bekijken. Voor
de VVD-fractie staat de economische zelfstandigheid in combinatie met voldoende
mogelijkheden voor zorgtaken centraal. Ik heb al eerder gezegd dat het combinatiescenario
een geschikt model is om deze combinatie vorm te geven. Er is behoefte aan
een zorginfrastructuur die uitgaat van de eigen zorgtaken, het uitbesteden
van zorgtaken en de afstemming tussen werk, thuissituatie en omgeving. Mensen
hebben tijd nodig om hun zorgtaken te vervullen. Flexibele arbeidstijden en
verlofregelingen kunnen hiervoor ruimte creëren.Het begrip "zorg" wordt in de nota breed gedefinieerd en er worden ongelijksoortige
verlofregelingen opgesomd, zoals zorgverlof, ouderschapsverlof, zwangerschapsverlof,
kraamverlof, politiek verlof, studieverlof en het sabbatical year. De VVD-fractie
mist de inbedding en de afstemming van deze vormen van verlof. Er ontbreekt
een opvatting over de zorginfrastructuur, waarbij een onderscheid gemaakt
wordt tussen eigen zorgtaken, het uitbesteden van zorgtaken en de afstemming
hiervan. In de nota ontbreekt een duidelijke visie op de samenhang van arbeid
en zorg enerzijds en kinderopvang en thuiszorg anderzijds. De VVD hecht aan
een dergelijke visie, want het combinatiescenario mag er niet toe leiden dat
de keuzevrijheid en de mogelijkheden om zorgtaken uit te besteden, worden
belemmerd. Wij hebben gemerkt dat deze kanttekening ook door maatschappelijke
organisaties wordt gemaakt.Voor de VVD-fractie ligt de prioriteit bij maatregelen die de combinatie
van arbeid en zorg bevorderen. Verlofregelingen, zoals studieverlof, sabbatical
year en dergelijke, zijn evenzeer van belang. Dit zijn echter verlofmogelijkheden
die werknemers en werkgevers onderling kunnen regelen.De nota verwijst naar demografische ontwikkelingen, zoals de vergrijzing
van de samenleving. De VVD-fractie vindt echter dat men bij de onderbouwing
van de nota onvoldoende rekening heeft gehouden met deze demografische ontwikkelingen.
Er is sprake van vergrijzing, een daling van het aantal jongeren, uitgestelde
zwangerschappen, een toename van het aantal allochtonen in de grote steden
en steeds meer alleenstaanden die de zorg voor een kind dragen. Welk effect
hebben deze ontwikkelingen op de problematiek van het combineren
van arbeid en zorg?De staatssecretaris wil dat de algemene wet arbeid en zorg ruimte biedt
voor maatwerk voor individuele werknemers en werkgevers. Maatwerk kan worden
bereikt door het recht op verlof en de duur van het verlof in de wet vast
te leggen, maar de vormgeving en de betaling ervan over te laten aan werkgevers
en werknemers. De CAO-partners hebben een belangrijke rol bij het tot stand
brengen van afspraken over maatwerk. De VVD hecht zeer aan de rol van de sociale
partners. Kan de staatssecretaris aangeven wat de rol van de sociale partners
is bij het bereiken van maatwerk?MevrouwBussemaker(PvdA)Wat is eigenlijk de visie van mevrouw Örgü op maatschappelijke
ontwikkelingen als de vergrijzing? Niemand kan om de constatering heen dat
de demografische ontwikkelingen in de nabije toekomst zullen leiden tot een
enorme behoefte aan zorgvoorzieningen en betaald zorgverlof.MevrouwÖrgü(VVD)Dat ontkennen wij ook helemaal niet. Bij ons staat voorop dat zorgverlof
mogelijk moet zijn en in de praktijk blijkt het ook mogelijk te zijn.MevrouwBussemaker(PvdA)Uit het rapport van de Arbeidsinspectie blijkt dat slechts in 14% van
de CAO's regelingen voor betaald verlof zijn opgenomen. Dat lijkt mij niet
zo heel veel.MevrouwÖrgü(VVD)Ik sprak ook niet over betaald verlof, maar over zorgverlof in het algemeen.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Mevrouw Örgü zegt dat werkgevers en werknemers zorgverlof onderling
moeten regelen en dat het geen geld mag kosten. Wat moet er volgens de VVD-fractie
worden gedaan als blijkt dat werkgevers en werknemers er niet uitkomen? Leunt
de VVD-fractie dan achterover en wacht zij af totdat er over een jaar of tien
eindelijk eigentijdse arbeidspatronen mogelijk worden? Ik vind dat mevrouw
Örgü een wel heel defensieve houding aanneemt. Is de VVD werkelijk
zo'n conservatieve partij?MevrouwÖrgü(VVD)Wij zijn een vooruitstrevende en liberale partij.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Dat meent u werkelijk?MevrouwÖrgü(VVD)Wij zijn ook een partij die secuur haar werk doet. Wij zullen de zaak
daarom stap voor stap behandelen. Wij nemen de rol van werkgevers en werknemers
serieus. De primaire verantwoordelijkheid voor dit soort regelingen ligt niet
bij de overheid. Dat neemt niet weg dat de overheid bij sommige ontwikkelingen
het voortouw moet nemen en dat zij besluiten moet nemen, als de tijd daarvoor
rijp is.MevrouwKant(SP)Erkent de VVD dat onbetaald zorgverlof niet voor iedereen uitkomst biedt?
Mensen met lagere inkomens kunnen immers niets van hun inkomen missen.MevrouwÖrgü(VVD)Mensen met lage inkomens kunnen gewoon gebruik maken van zwangerschapsverlof
en er zijn ook regelingen voor andere soorten verlof. Ik begrijp niet over
welke verlofregelingen mevrouw Kant het precies heeft.MevrouwKant(SP)Ik sprak over zorgverlof. Mensen die geen geld van hun inkomen kunnen
missen, zullen geen onbetaald zorgverlof kunnen opnemen.MevrouwÖrgü(VVD)Wij vinden dat aan de behoefte van die groep tegemoetgekomen kan worden
door een uitbreiding van het verlofsparen. Iedereen moet uiteindelijk gebruik
kunnen maken van de mogelijkheid om verlof te sparen.MevrouwKant(SP)Mevrouw Örgü vindt het dus eerlijk dat mensen met lagere inkomens
minder vakantie krijgen?MevrouwÖrgü(VVD)Wij zullen ervoor moeten zorgen dat iedereen gebruik kan maken van verlofspaarregelingen
die bedoeld zijn voor kortdurend zorgverlof.MevrouwSchimmel(D66)Welke oplossing ziet mevrouw Örgü voor mensen met een laagbetaalde
baan die beslist enige dagen thuis moeten zijn om hun zieke kind te verzorgen?MevrouwÖrgü(VVD)Ook voor die mensen moet een mogelijkheid voor zorgverlof worden gerealiseerd.
Op grond van de gegevens die wij nu hebben, vinden wij echter dat dit onbetaald
zorgverlof moet zijn.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Vergeet mevrouw Örgü geen rekening te houden met de maatschappelijke
kosten die ziekteverzuim met zich brengt? Is zij, gezien deze kosten, toch
niet voor een betaalde vorm van zorgverlof, zeker voor de mensen aan de onderkant
van de arbeidsmarkt?MevrouwÖrgü(VVD)Ik vraag dan op mijn beurt aan mevrouw Bijleveld of zij er rekening mee
houdt dat er minder vrouwen aan de bak zullen komen in de welzijnssector of
het MKB, als je zoveel betaalde verlofregelingen in het leven roept.Voorzitter! De VVD is een voorstander van verlofsparen. Er is nog geen
wettelijke regeling, maar sommige bedrijven passen het al wel toe. Er wordt
gediscussieerd over de mogelijkheid dat iedereen 10% van zijn jaarinkomen
belastingvrij opzij mag zetten om dat later in verlof om te zetten. Uiteindelijk
mag men, in overleg met de werkgever, maximaal zes maanden verlof opnemen.
Er zijn al verlofovereenkomsten tussen werknemers en werkgevers die het mogelijk
maken om meer dan zes maanden verlof te sparen. Als hierover in de praktijk
overeenstemming tussen werkgever en werknemer kan worden bereikt, moet dat
kunnen. In de uiteindelijke regeling moeten flexibele oplossingen mogelijk
blijven.Een aantal vragen behoeft nog een antwoord. Het is niet duidelijk op welke
wijze de berekeningen zullen worden gemaakt. Er zal immers rekening moeten
worden gehouden met het verschil tussen mensen die voltijds en mensen die
in deeltijd werken. Wat zullen de gevolgen zijn van de wijziging van het belastingstelsel?
Kan het gespaarde verlof meegenomen worden naar een ander bedrijf? Hoe stel
je verlofsparen veilig? Kunnen laagbetaalden en zelfstandigen ook gebruik
maken van het verlofsparen? Verlofsparen is een mogelijkheid om in je financiële
behoefte te voorzien als je op enig moment van een verlofregeling gebruik
wilt maken. Voor de werknemer die ouderschapsverlof wil opnemen, zullen de
bestaande spaarloonregelingen en aanverwante regelingen moeten worden aangepast.
De deblokkeringsregeling zal moeten worden verruimd met de mogelijkheid
voor de spaarder om het gespaarde geld aan te wenden voor de bekostiging van
ouderschapsverlof. Dit zal uiteindelijk ook voor andere vormen van verlof
moeten gelden, zoals zorgverlof, sabbatical year en studieverlof.Volgens de voorstellen uit de nota zou het gespaarde binnen een bepaald
tijdsbestek opgemaakt moeten worden. De VVD vindt dat mensen al rond hun 20ste
gebruik moeten kunnen maken van een zo groot mogelijke variatie aan vormen
van verlofsparen. Het zo gespaarde verlof moet je uiteindelijk kunnen gebruiken
voor het verzorgen van je kind. Als je het gespaarde verlof niet gebruikt
voor de verzorging van je kind, omdat je geen kinderen hebt, moet het gespaarde
verlof ook voor vervroegde pensionering kunnen worden gebruikt.Zwangerschapsverlof- en bevallingsverlof valt onder de Ziektewet en wordt
betaald uit het Algemeen werkloosheidsfonds. Men heeft recht op een uitkering
van 16 weken. Dit verlof wordt overgeheveld naar de algemene wet arbeid en
zorg. Dat is een goede zaak, want zwangere vrouwen zijn immers niet ziek.
De mogelijkheid om vier weken van het verlof later op te nemen, zou volgens
de staatssecretaris kunnen zorgen voor flexibiliteit. Het is de VVD-fractie
niet duidelijk wanneer je die vier weken kan of moet gebruiken. Moet dat binnen
een halfjaar, één jaar of twee jaar worden opgenomen?De VVD is tegen opsplitsing, want dat creëert extra organisatorische
problemen voor werkgevers. Bovendien is het uit gezondheidsoverwegingen beter
dat vrouwen dit verlof aaneengesloten opnemen. Vrouwen hebben overigens lang
moeten strijden voor een uitbreiding van dit verlof van 12 naar 16 weken.
Wij vragen ons ook af of je nog wel over zwangerschaps- en bevallingsverlof
kunt spreken als vrouwen het verlof splitsen en die 4 weken een jaar ná
de bevalling opnemen. Wij kunnen ons wel goed voorstellen dat werkgever en
werknemer onderling afspreken dat een vrouw na 12 weken één
of twee dagen in de week gaat werken. Ik wil de staatssecretaris nog een andere
vraag over de splitsing stellen. Volgens de nota dient die geclausuleerd te
worden, dat wil zeggen dat op het moment dat de werknemer verlof wil opnemen,
een afweging moet worden gemaakt tussen het recht van de werknemer om verlof
op te nemen en eventuele zwaarwegende bedrijfsbelangen. Wat bedoelt de staatssecretaris
hiermee en kan zij dit begrip concretiseren door middel van voorbeelden?Het kabinet stelt verder voor om het de vader mogelijk te maken een kortdurend
betaald kraamverlof van twee dagen op te nemen na de geboorte van zijn kind.
Deze regeling wordt onderdeel van de algemene wet arbeid en zorg. De VVD vindt
deze wettelijke regeling onnodig, want in de praktijk is dit al in vele CAO's
geregeld. Het is overigens aan de partijen die betrokken zijn bij het decentrale
arbeidsvoorwaardenoverleg om zo nodig nadere afspraken te maken over kraamverlof.
De VVD pleit voor overeenkomsten tussen werkgever en werknemer. Tussen werkgevers
en werknemers moeten tevens afspraken kunnen worden gemaakt over het aanvullen
van gespaarde uren en dagen met vakantiedagen.Iedereen met een kind onder de leeftijd van 8 jaar heeft het recht om
dertien keer de duur van haar of zijn werkweek op te nemen als onbetaald verlof.
Dit ouderschapsverlof moet in een aaneengesloten periode worden opgenomen.
Enkele CAO's kennen een betaalde variant. De mogelijkheid om verlof gespreid
op te nemen zou in overeenkomsten tussen werkgever en werknemer kunnen worden
opgenomen. De VVD is er in principe voor om dit recht te clausuleren, want
het mag niet leiden tot ernstige organisatorische problemen voor de werkgever.
Ook in dit geval horen wij graag een meer concrete definiëring van het
begrip "bedrijfsbelangen". De VVD-fractie vindt dat dit verlof niet overdraagbaar
mag zijn, omdat dit er in de praktijk toe kan leiden dat mannen hun verlof
overdragen aan hun vrouw.MevrouwBussemaker(PvdA)U wilt ouderschapsverlof geclausuleerd maken, waarschijnlijk vanwege de
geclausuleerde regelingen bij de deeltijdwet en bij zorgverlof. Dat betekent
wel dat de werkgever verlof kan weigeren als dit hem op een bepaald moment
niet uitkomt. Wilt u dat? En zou een werknemer in een dergelijk geval geen
zwaarwegende belangen kunnen aanvoeren, bijvoorbeeld als hij of zij geen ruimte
voor kinderopvang kan vinden?MevrouwÖrgü(VVD)Misschien kunnen wij beide vragen gecombineerd aan de staatssecretaris
stellen: kunnen de zwaarwegende belangen voor het bedrijf en voor de werknemer
worden geconcretiseerd?De huidige calamiteitenregeling geeft werknemers voor een korte, naar
billijkheid te berekenen tijd aanspraak op loondoorbetaling als de werknemer
door zeer bijzondere, buiten zijn schuld ontstane omstandigheden niet kan
werken. Het calamiteitenverlof is dus een kortdurend verlof voor problemen
waarvoor daadwerkelijk geen andere regelingen kunnen worden getroffen. Dit
verlof wordt ook overgeheveld naar de algemene wet arbeid en zorg. In aanvulling
daarop komt er een geclausuleerd recht van ten hoogste tien dagen per jaar
onbetaald zorgverlof, zodat mensen zelf kunnen zorgen voor ernstig zieke kinderen
en naasten. De VVD is geen voorstander van het overhevelen naar de AWAZ en
vindt dat regeling van het calamiteitenverlof in het Burgerlijk Wetboek in
principe voldoende is. Dit geldt overigens ook voor een aantal andere punten
die door de collega's werden genoemd. In het Burgerlijk Wetboek zijn de betrekkingen
tussen werkgever en werknemer geregeld. Voor een heldere en eenduidige wetgeving –
en die willen wij uiteindelijk met de AWAZ – pleit de VVD voor het handhaven
van het calamiteitenverlof in het Burgerlijk Wetboek. Overigens hebben de
Raad van State en de Stichting van de arbeid geadviseerd om verbrokkeling
te voorkomen. Wat denkt de staatssecretaris hiervan?In sommige CAO's is het bindingsverlof al geregeld. Zo hebben ambtenaren
recht op vier weken betaald verlof. Het kabinet stelt een recht op uitkering
voor een bindingsverlof van vier weken voor. Verder wil het kabinet dat adoptieouders
deze dagen aan elkaar kunnen overdragen en dat het verlof gespreid kan worden
opgenomen. De VVD is tegen spreiding, omdat die kan leiden tot ernstige organisatorische
problemen voor de werkgever. Mochten werkgevers en werknemers samen tot afspraken
komen, dan staat dit hun natuurlijk altijd vrij. De VVD is ook tegen overdracht,
want daardoor wordt een verkeerd signaal gegeven. Onderzoek in het buitenland
heeft aangetoond dat verlof, wanneer het overdraag baar is, met
name door vrouwen wordt opgenomen. Bindingsverlof moet daarom bij voorbaat
niet overdraagbaar zijn. Mannen en vrouwen hebben dezelfde rechten en plichten.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Bent u ervoor dat zowel de man als de vrouw vier weken bindingsverlof
kunnen opnemen? U voerde hechting aan als heel relevant argument; hechting
moet toch zowel met de vader als met de moeder plaatsvinden?MevrouwÖrgü(VVD)Vooralsnog gaan wij uit van de vier weken die de staatssecretaris heeft
voorgesteld.Ik ga verder over de arbeidsplicht voor alleenstaande ouders in de bijstand.
De staatssecretaris stelt, naast de optimalisering van het bestaande beleid,
twee opties voor. De eerste is de geleidelijke afschaffing van de vrijstelling
van arbeidsverplichting voor alleenstaande ouders in de bijstand met een kind
jonger dan 5 jaar en een omzetting daarvan in partiële arbeidsverplichting
op termijn. Voorgesteld wordt om deze partiële arbeidsplicht ook te laten
gelden voor alleenstaande ouders met een kind onder de 12 jaar; voor hen geldt
thans geen volledige arbeidsplicht. De tweede optie is de invoering van de
partiële arbeidsverplichting voor alleenstaande ouders met een kind onder
de 5 jaar. Voor alleenstaande ouders met een jongste kind ouder dan 5 jaar
blijft de volledige arbeidsplicht van kracht. De VVD pleit voor de optie waarin
gekozen wordt voor de invoering van de partiële arbeidsverplichting voor
alleenstaande ouders met een kind onder de 5 jaar. Voor alleenstaande ouders
met een jongste kind ouder dan 5 jaar blijft de volledige arbeidsplicht van
kracht. Voor de VVD staat de economische zelfstandigheid centraal. De alleenstaande
bijstandsouder moet daarom in een zo vroeg mogelijk stadium worden betrokken
bij het arbeidsproces. Hierdoor kan worden voorkomen dat deze allerlei problemen
ondervindt wanneer hij of zij moet herintreden. De VVD plaatst daar wel een
aantal kritische kanttekeningen bij. Het is namelijk in onze huidige samenleving
niet reëel om van een alleenstaande ouder te verwachten dat die in alle
omstandigheden zijn of haar zorgtaken kan regelen. Het is van belang dat kinderopvang
en buitenschoolse opvang worden uitgebreid, zodat een alleenstaande ouder
kan werken en alle zorgtaken kan regelen. Hoe denkt de staatssecretaris dit
op korte termijn te kunnen realiseren, zeker in het licht van de huidige stagnatie
in de uitbreiding van de kinderopvangplaatsen?MevrouwKant(SP)Wij zijn het allemaal eens over voorwaarden zoals de kinderopvang. Toch
wil ik terugkomen op de vraag die ik zojuist stelde: hoe rijmt u de arbeidsplicht
voor alleenstaande ouders in de bijstand met de keuzevrijheid waarover u het
in het begin van uw betoog had?MevrouwÖrgü(VVD)De VVD heeft goed nagedacht over de oplossing voor dit probleem. Voor
ons staat de economische zelfstandigheid van de vrouw voorop. Wij hebben geprobeerd
om te kijken naar wat in de praktijk gebeurt: je ziet veel vrouwen met kinderen
die als herintreedster zeer veel problemen hebben om na een groot aantal jaren
weer in het arbeidsproces terug te komen. Wij willen die vicieuze cirkel doorbreken
door een partiële arbeidsplicht voordat het kind 5 jaar wordt, zij het
uiteraard onder de voorwaarden die ik zojuist heb geschetst. Er bestaat een
maatschappelijk probleem, namelijk de problemen waarmee herintreedsters te
kampen hebben en die wegen voor ons zwaarder dan de eventuele voorwaarden.
Wij willen dus eerst de invoering van de partiële arbeidsplicht; als
vrouwen daarvoor geldige redenen kunnen aanvoeren, dan bestaat onder voorwaarden
de mogelijkheid tot vrijstelling.De heerVan Middelkoop(GPV)Deze discussie loopt al jaren. Weet u dat de groep vrouwen waarover u
spreekt, dus vooral vrouwen in de bijstand, dit voorstel als buitengewoon
bevoogdend en dwingend ervaren? Hoe kunt u dit als liberaal voor uw rekening
nemen, terwijl u eerst vrome en stichtelijke woorden over keuzevrijheid sprak?MevrouwÖrgü(VVD)Nogmaals, de problemen voor herintredende vrouwen, die soms pas na tien
of twaalf jaar weer in het arbeidsproces kunnen meedraaien, wegen voor ons
zwaarder. Daarom kiezen wij voor deze route.De heerVan der Vlies(SGP)Ik wil een ander aspect introduceren. Stel dat je moeder van een kind
van 3 jaar bent en fulltime voor je kind beschikbaar wilt zijn. En stel dat
je alle bezwaren die de VVD schetst, niet ervaart of je aanvaardt de consequenties
ervan. Moet deze vrouw volgens de VVD vrij zijn om te kiezen of niet?MevrouwÖrgü(VVD)Die vraag is heel concreet. Nogmaals, wij vinden dit een maatschappelijk
probleem en wij hebben hier heel goed over nagedacht. Er bestaan ook heel
veel alleenstaande ouders die wel in staat zijn om hun werk met de zorg voor
kinderen te combineren. Als de moeder uit uw voorbeeld geen fulltime kinderopvang
kan regelen, dan krijgt zij in ons voorstel vrijstelling en anders niet.MevrouwBussemaker(PvdA)U bent voorstander van een partiële arbeidsplicht. Wilt u ook overwegen
dat alleenstaande ouders bijvoorbeeld een dubbel recht op ouderschapsverlof
krijgen? Zij hebben immers niemand anders die de zorgtaken van hen kan overnemen.MevrouwÖrgü(VVD)Nee, daar ben ik geen voorstander van.Ik ga door met het kortdurend en langdurend zorgverlof. Het voorstel van
de staatssecretaris is een wettelijk recht van tien dagen onbetaald zorgverlof.
De VVD vindt dat het primaat voor de totstandkoming van afspraken op dit terrein
bij de sociale partners ligt. Het wettelijk recht op tien dagen kortdurend
onbetaald zorgverlof geeft werknemers en werkgevers de ruimte om op een verantwoorde
wijze arbeid en zorg te kunnen combineren. De sociale partners zijn verantwoordelijk
voor het regelen van de financiering hiervan. De VVD is tegen een wettelijk
recht op betaald kortdurend zorgverlof van tien dagen. Wij vinden de financiële
onderbouwing hiervan – en overigens van de nota als geheel – onvoldoende.
Dit maakt het lastig om goed over de plannen te discussiëren, omdat de
financiële consequenties ervan onduidelijk zijn. In de economentoets,
die wij deze week hebben ontvangen, staan een aantal berekeningen. Wij hadden
deze stukken ten eerste veel eerder moeten ontvangen; ten tweede vormt de
toets niet een voldoende onderbouwing. Voor een financiële onderbouwing
zijn de volgende vragen voor de VVD van eminent belang. Wat zijn de consequenties
van verlofregelingen voor bedrijfsleven en werkgelegenheid, gezien de opwaartse
druk op arbeidskosten? Welke administratieve lasten veroorzaken de voorstellen?
Kan de commissie-Slechte, die zich met de vermindering van administratielasten
bezighoudt, hierover wellicht een advies geven? Wat zijn de budgettaire gevolgen
voor de overheid, gezien de fiscale begunstiging van verlofsparen en de rol
van de overheid als werkgever? De VVD dringt er bij de staatssecretaris op
aan om geen onomkeerbare besluiten te nemen voordat de financiële consequenties
duidelijk zijn. Kan de staatssecretaris een financiële onderbouwing toezeggen
waarin de zojuist genoemde aandachtspunten zijn verwerkt? Over dit onderwerp
dien ik zo nodig een motie in.De afgelopen dagen ben ik door verscheidene bedrijven benaderd die grote
problemen met de voor hen steeds toenemende lasten hebben en zelfs serieus
overwegen om naar het buitenland te gaan. Zijn de staatssecretaris dit soort
geluiden ook ter ore gekomen? Verder denken wij dat deze regeling ervoor zal
zorgen dat werkgevers groepen die veel gebruik van deze regeling maken, niet
zullen aannemen. In de economentoets – vergelijk hiervoor bijlage 2 –
wordt vrouwen daarom geadviseerd om informele opvang te regelen en geen gebruik
te maken van zorgverlof. Kortom, het betaalde zorgverlof kan ervoor zorgen
dat de bestaande zorginfrastructuur voor vrouwen versterkt wordt, waardoor
vrouwen zelf opnieuw excuses hebben om zorgtaken op zich te nemen. Dit is
bijvoorbeeld in Zweden gebeurd. Bovendien leidt dit, nogmaals, tot lastenverzwaring
voor de werkgever, wat weer tot minder werk kan leiden.Langdurend mantelzorgverlof is in sommige CAO's geregeld. De overheid
en de sociale partners moeten op korte termijn in overleg treden om langdurend
zorgverlof in meer CAO's mogelijk te maken.MevrouwBussemaker(PvdA)U vindt de economentoets niet voldoende onderbouwd en noemt drie punten.
Gaat het u alleen om die drie punten en vindt u dat de economentoets voor
de rest wel voldoende informatie biedt?MevrouwÖrgü(VVD)Het gaat ons in eerste instantie om de verkenning van die drie punten.
Wij wachten het resultaat daarvan af. Daarna hoort u weer van ons.MevrouwKant(SP)Ik hoorde u zeggen dat bij een betaald zorgverlof het risico ontstaat
dat werkgevers vrouwen minder zullen aannemen. Ik wil erop wijzen dat het
betaald zorgverlof ook voor mannen zal gelden, wat betekent dat mannen ook
minder zouden kunnen worden aangenomen. Overigens zou je dit probleem kunnen
oplossen door een collectieve regeling.MevrouwÖrgü(VVD)Een collectieve regeling sluiten wij in dit geval echt uit. Wellicht is
die in een veel later stadium mogelijk, nadat de verkenning is uitgevoerd.
Overigens worden vrouwen in de praktijk nog steeds de dupe van door de overheid
gereguleerde betaald verlofregelingen. Wij moeten dus realistisch zijn; kijkt
u naar de voorbeelden uit het buitenland.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Ik begrijp dat u het belangrijk vindt dat ook mannen zorgarbeid verrichten.
Uit onderzoek blijkt dat er maar één methode is om mannen aan
het zorgen te krijgen: betaling. Bent u dat met mij eens?MevrouwÖrgü(VVD)Wij zouden natuurlijk kunnen zeggen dat mannen in het algemeen meer zorgtaken
op zich zouden moeten nemen, of dat mannen adoptie- of alleenouderschapsverlof
moeten krijgen en vrouwen niet. Maar daar wil ik niet naar toe; alles moet
gelijk zijn. Wellicht is het nu een feit dat mannen minder gebruik van zo'n
regeling maken, maar ik geloof dat daarin in de toekomst, met mensen van mijn
generatie, met de combinatiescenario's en de te verwachten mentaliteitsverandering,
verandering zal komen.Ik ga verder met politiek verlof en educatief verlof. Het kabinet is voornemens
het terugkeerrecht van ambtenaren af te schaffen, tenzij het door de minister
van Binnenlandse Zaken aan de Tweede Kamer toegezegde onderzoek daartegen
zwaarwegende argumenten oplevert. De VVD-fractie kan zich hierin vinden. Het
kabinet vindt dat de sociale partners verantwoordelijk zijn voor het maken
van afspraken over educatief verlof. De VVD-fractie is het hiermee eens en
wijst nogmaals op het belang van verlofsparen voor deze vorm van verlof.Een aantal overige kanttekeningen. De VVD-fractie vindt het van groot
belang dat werknemers in staat worden gesteld om tijdens onbetaald verlof
zelf de pensioenkosten te dragen. Ik vraag de staatssecretaris echter wat
de rol van de werkgever hierin moet zijn.De Wet financiering loopbaanonderbreking is niet van toepassing op zelfstandigen.
Bij de behandeling van dit wetsvoorstel in de Eerste Kamer is toegezegd dat
de mogelijkheid van toepassing op zelfstandigen wordt bezien. In de nota zegt
de staatssecretaris dat daarom zal worden onderzocht welke belemmeringen zich
voordoen bij het combineren van arbeid en zorg en educatie bij zelfstandigen.
Hoe ver is de staatssecretaris hiermee?De VVD is een voorstander van de gelijkstelling van ouders met pleegkinderen
bij de verschillende verlofregelingen, zoals bindingsverlof, zorgverlof en
ouderschapsverlof. Ook ons gaat het met name om langdurig verlof voor pleegouders
die werken. De nota gaat hier niet op in. Wat denkt de staatssecretaris van
het openstellen van verschillende regelingen voor ouders met pleegkinderen?Ik rond af. Veel van de vormen van verlof waarover wij vandaag spreken,
zijn niet nieuw. De VVD-fractie vindt het uitermate belangrijk dat deze punten
opnieuw op de agenda staan.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Ik ben verrast door het feit dat u pleit voor openstelling van verlof
voor pleegouders, terwijl u alle andere zaken een beetje marginaliseerde.
Zelf had ik de nodige aarzeling bij de openstelling voor pleegouders. Ik heb
hier juist niet voor gepleit; ik zei dat de enige vergelijking die ik mij
kon voorstellen langdurige pleegzorg was, maar daarover wilde ik nu in ieder
geval niet spreken. Hoe komt u hierbij?MevrouwÖrgü(VVD)Als mijn collega van het CDA goed naar mij had geluisterd, dan had zij
deze vraag niet hoeven stellen. Ik heb dit bij het vakantieverlof zeker naar
voren gebracht. Misschien had u die vraag toen moeten stellen.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Voorzitter! Vandaag bespreken wij de denkrichtingen van het kabinet ten
aanzien van arbeid en zorg. Aan het begin van mijn verhaal wil ik enige denkrichtingen
van GroenLinks aangeven. Sleutelwoorden zijn voor ons participatie in de samenleving
en de kwaliteit van het bestaan. leder mens moet een zinvolle rol kunnen vervullen
in de samenleving en daarvoor een fatsoenlijk inkomen ontvangen. Daarbij is
regulier, fulltime werk net zo zinvol als deeltijdwerk, zorg of vrijwilligerswerk.
Daadwerkelijke participatie vraagt om herverdeling van arbeid, zorg en welvaart
en om modernisering van het arbeidsbestel. Individuele keuzen en behoeften
van mensen zijn van belang en kunnen per levensfase sterk verschillen. Een
modern, flexibel en eigentijds arbeidsbestel maakt het mogelijk om aan die
keuzen gestalte te geven. Herverdeling van arbeid, zorg en welvaart vraagt
grote veranderingen in de samenleving en volgens ons mogen de diverse spelers
in het veld daarvoor worden aangesproken. Werkgevers, werknemers en overheid
zullen daarvoor hun verantwoordelijkheid moeten nemen en randvoorwaarden moeten
creëren. Ook de initiatiefwetgeving van GroenLinks rond het wettelijk
recht op deeltijd past hierin. Een sterke overheid is nodig om deze veranderingen
te bewerkstelligen; niet met blauwdrukken, maar met randvoorwaarden en ondersteunende
wetgeving. Het moet mogelijk worden gemaakt om de omvang van de betaalde arbeid
aan te passen aan de behoeften in verschillende fases van het leven. Te denken
valt aan ouderschapsverlof, zorgverlof, scholing en maatschappelijke activiteiten.
Het begrip "zorg" willen wij heel uitdrukkelijk zo breed interpreteren.Ik kom te spreken over de denkrichtingen van het kabinet. Deze zijn toegespitst
op de herverdeling van betaalde arbeid en onbetaalde zorg. In het regeerakkoord
is afgesproken dat de bestaande wettelijke verlofregelingen in één
wettelijk kader zullen worden opgenomen, namelijk de kaderwet arbeid en zorg,
de AWAZ. Ik zou het eerder als volgt willen interpreteren: de flexibiliteit
van de arbeidspatronen is van belang, afhankelijk van de persoonlijke omstandigheden.
De wet kan dan ook beter worden omgedoopt in de AFWAZ, de "algemene flexibele
wet arbeid en zorg", maar mevrouw Bussemaker was mij hierin voor. Maar het
is de vraag of zo'n nieuwe wet er wel moet komen. Ook ik vraag mij af of dit
niet via het Burgerlijk Wetboek kan, waarin dan ook alle afzonderlijke regelingen
kunnen worden gezet. Het moet geen bureaucratische exercitie worden, maar
een exercitie waar mensen echt iets aan hebben.Verder is de verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid, sociale partners
en werkenden een belangrijk thema in de "bijeengeveegde" verlofregelingen.
Uitgangspunt is de creatie van voorwaarden voor het combinatiescenario. Herverdeling
van betaalde arbeid en onbetaalde zorg is in onze ogen een te beperkte zienswijze;
deze insteek van Paars is ook niet echt vernieuwend te noemen. GroenLinks
zou het meer willen zoeken in een mix van mogelijkheden: het combinatiescenario,
het bereikbaarheidsscenario, dus mogelijkheden voor thuiswerk, het uitbestedingsscenario,
dus het inhuren van betaalde zorg en het verleidingsscenario, waarmee grote
groepen, met name mannen, door aantrekkelijke maatregelen tot zorg worden
verleid. Er moeten keuzemogelijkheden zijn voor individuele wensen, waarvoor
diverse randvoorwaarden worden gecreëerd, bij wet en met een gedeelde
verantwoordelijkheid voor de financiering. De herverdeling van de onbetaalde
zorg ondersteunen wij, maar niet als die in de plaats komt van de betaalde
zorg en collectieve voorzieningen. Door wachtlijsten bij thuiszorg, instellingen
en opvang ontstaat nu een groter beroep op informele gratis hulp. Bovendien
mag ook wel eens aan de zorgontvangers worden gevraagd of zij wel zitten te
wachten op deze vorm van mantelzorg. Van de staatssecretaris hoor ik graag
of zij bereid is om hiernaar onderzoek te doen.Zorg is secundair in de voorstellen, betaalde arbeid staat voorop. Werk
is leuk en zorg is lastig, je moet er veel voor organiseren en schipperen.
Dat beeld moet worden doorbroken. Daarvoor is ook een cultuuromslag en een
mentaliteitsverandering noodzakelijk. Het onderwijs speelt daarbij natuurlijk
een belangrijke rol. Zorg besteden aan anderen en aan jezelf kan de kwaliteit
van het bestaan vergroten, omdat het van belang is om, als gever en als ontvanger
van zorg, aandacht te besteden aan jezelf en aan de mensen om je heen. Dat
geldt echter niet voor gedwongen zorg, uit pure noodzaak doordat voorzieningen
en een optimale zorginfrastructuur ontbreken. De samenleving hoeft zeker niet
geheel te worden geprofessionaliseerd. Wij willen toe naar een evenwichtige
samensmelting van betaalde en onbetaalde arbeid en zorg. Medemenselijkheid
en solidariteit zijn daarbij sleutelbegrippen.MevrouwBussemaker(PvdA)Ik ben benieuwd naar wat mevrouw Van Gent bedoelt met het brede begrip
"zorg". Ik ben het niet op voorhand met haar oneens, maar de vraag is natuurlijk
welke consequenties hieraan verbonden zijn. Gaat het hierbij bijvoorbeeld
ook over het opknappen van je huis of over vrijwilligerswerk en wat betekent
dit voor het zorgverlof? Ik ben overigens blij dat u de kwaliteit van het
bestaan vooropstelt. Ikzelf eindigde mijn bijdrage daar niet voor niets mee;
deze leus gebruikt de PvdA al heel lang en ik ben blij dat GroenLinks die
nu overneemt.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Misschien wordt het dan nog wel eens wat tussen onze partijen, je weet
maar nooit welke verleidingsscenario's in de toekomst aan de orde zullen zijn.Bij het bredere begrip van zorg gaat het om zorg voor kinderen en voor
naasten – de laatste groep moet daarbij ruim worden opgevat –
en om verlof voor scholing, educatie en maatschappelijke activiteiten. Als
je daaronder het schilderen van je huis verstaat of het opknappen van je tuin,
dan kan ik mij de mogelijkheid voorstellen dat mensen voor vrije tijd kunnen
sparen. Wij zijn niet zo paternalistisch dat wij dit tot op de punt en de
komma voor mensen willen invullen.Wij zijn enigszins teleurgesteld in deze nota. Het blijft te veel bij
een opsomming van de bestaande wettelijke verlofregelingen met wat nieuwe
punten: het bindingsverlof, het onbetaalde geclausuleerde kortdurend zorgverlof
en het langdurige mantelzorgverlof. Vergeleken met andere landen loopt Nederland achter en dat moeten wij ons aantrekken. Een offensiever
beleid zouden wij daarom van harte toejuichen. Ik zal later terugkomen op
de afzonderlijke regelingen.Eerst een aantal algemene punten. Opvallend is het ontbreken van een visie
op de positie van zwarte vrouwelijke migranten en vluchtelingen. Waarom is
ervoor gekozen om zo weinig rekening te houden met de diversiteit in onze
samenleving? De toegang tot de arbeidsmarkt is in veel gevallen voor deze
vrouwen een probleem, laat staan het gebruik van verlofregelingen. Wij vinden
extra aandacht hiervoor op zijn plaats. Graag horen wij hierop een reactie
van de staatssecretaris.Een ander algemeen punt is de toegankelijkheid van verlofregelingen voor
de lagere inkomensgroepen. De bestaande regelingen hebben een enigszins elitaire
uitstraling. Hoe meer reserve of hoe hoger het inkomen, des te gemakkelijker
het is om in deeltijd te gaan werken of om verlof te sparen. Is de staatssecretaris
bereid tot een nadere analyse van de bereikbaarheid van de voorstellen voor
lagere-inkomensgroepen? Kan zij aangeven in welke mate lagere-inkomensgroepen
en lageropgeleiden gebruik maken van de bestaande regelgeving? Voor GroenLinks
is het van belang dat naast een breed draagvlak voor de voorstellen ook een
breed gebruik van de maatregelen wordt gerealiseerd. Wij voelen veel voor
een inkomenseffectentoets. Als mensen een groot deel van hun inkomen kwijt
zijn aan het opnemen van zorgverlof, dan komt hun economische zelfstandigheid
in gevaar. Betaald verlof is dan ook noodzakelijk voor een brede toegankelijkheid.
Voor de nadere uitwerking zijn dit cruciale zaken. Deze voorstellen mogen
niet slechts aantrekkelijk zijn voor een bevoorrechte groep die financieel
en maatschappelijk in staat is om keuzen te maken in de combinatie van arbeid
en zorg.De toegankelijkheid van bestaande regelingen en het gebruik daarvan door
mannen stemmen ook niet optimistisch. Van de bestaande regeling voor calamiteitenverlof,
geregeld in het BW, wordt bijvoorbeeld nauwelijks gebruik gemaakt: 2,4% vrouwen
en 1,5% mannen. Hoe komt dat? Is dat nader onderzocht? Misschien moet er wel
een aansprekende voorlichtingscampagne worden opgezet om mensen te wijzen
op hun huidige rechten. Ook nader overleg met de sociale partners is gewenst,
want in veel CAO's is ten aanzien van calamiteiten niets geregeld.Ook ontbreekt een visie op de manier waarop meer mannen moeten worden
verleid tot het verlenen van zorg. Uit onderzoek naar het gebruik van ouderschapsverlof
blijkt dat, indien het verlof onbetaald is, slechts 24% van de mannen hiervan
gebruik maakt en 60% van de vrouwen. Bij de betaalde variant zien wij een
omgekeerd beeld: 76% mannen en 40% vrouwen. Ervaringen uit andere landen,
te weten Duitsland en Denemarken, bevestigen dit beeld. Alleen betaalde regelingen
dragen dus bij aan een grotere participatie van mannen in het onbetaalde verlof.
Er moeten meer beleidsdoelen worden geformuleerd om juist ook mannen te stimuleren
om een evenredig deel van de zorg op zich te nemen. Kortom, wij willen graag
een nadere uitwerking van ons verleidingsscenario. De kring waarvoor zorg
verricht mag worden, moet ruim worden geïnterpreteerd; wij verwijzen
daarbij ook naar de opmerkingen van de commissie gelijke behandeling. Zorg
moet wel nader worden gedefinieerd en ook het overleggen van bijvoorbeeld
een doktersverklaring is acceptabel. Het traditionele gezin moet niet als
uitgangspunt dienen. Verder wil ik aandacht vragen voor de positie van pleeggezinnen.Samenvattend, wij onderschrijven de noodzaak van herverdeling, wij pleiten
voor een combinatie van diverse, flexibele modellen, voor toegankelijke regelingen
die rekening houden met de diversiteit van de samenleving, verschillende inkomensgroepen
en opleidingsniveaus. Ook pleiten wij voor een gedeelde verantwoordelijkheid
van overheid en sociale partners, voor een ruime interpretatie van de kring
waarvoor mag worden gezorgd en voor aandacht voor de positie van pleeggezinnen.Voorzitter! Ik kom bij de afzonderlijke regelingen. Ik begin met de arbeidsplicht
voor alleenstaande ouders. GroenLinks is uiteindelijk voor een partiële
arbeidsplicht voor alleenstaande ouders met kinderen van 0 tot 16 jaar, met
individuele mogelijkheden voor vrijstelling vanwege bijzondere omstandigheden.
Overigens gebruik ik het woord "uiteindelijk", omdat ik liever spreek van
een arbeidsrecht. Wij maken ons zorgen over de positie van alleenstaande ouders
in de bijstand. Wij kunnen wel spreken van keuzevrijheid hierin, maar de meerderheid
in de Kamer is niet bereid om voor deze groep nu en in de toekomst een betere
inkomenspositie te garanderen. Daarom wil ik nu spreken van een arbeidsrecht,
voor een bredere groep. Voor een uiteindelijke arbeidsplicht zijn echter wel
een aantal randvoorwaarden noodzakelijk: de sociaal-economische positie van
die groepen moet verbeteren en er moet worden gewaakt voor de armoedeval.
Wij vinden het uitermate belangrijk dat er wordt geïnvesteerd in opleiding
en scholing voor mensen die dat willen. Daarbij moet ook HBO- en universitair
onderwijs voor deze groep vrouwen mogelijk worden gemaakt, zodat zij een goede
positie op de arbeidsmarkt kunnen krijgen. Waarom mogen zij zich maar tot
MBO-niveau scholen? Een goede, betaalbare en toegankelijke kinderopvangregeling
lijkt ons zeer logisch; als die niet wordt geregeld, dan wordt het allemaal
heel problematisch. Nu bestaat een kinderopvangregeling voor alleenstaanden
die vallen onder de arbeidsplicht. Die regeling moet in alle gemeenten gratis
zijn. In 1998 maakten 472 van de 546 gemeenten gebruik van de regeling. In
90% van de gevallen is de regeling gratis, in 10% is sprake van een eigen
bijdrage. 70% van de gebruikers van de regeling volgt een opleiding of heeft
betaald werk aanvaard. Dat schetst het succes van de regeling. Waarom maken
74 gemeenten geen gebruik van deze regeling? Is de staatssecretaris met mij
van mening dat de regeling geheel gratis moet zijn? En als wij spreken van
een partieel arbeidsrecht voor deze groep, moet de vrijstellingsregeling voor
bijverdienen, die nu geldt voor alleenstaande ouders met kinderen jonger dan
5 jaar, niet voor de gehele groep toegankelijk zijn?MevrouwBussemaker(PvdA)Volgens mij zijn wij het voor een groot deel eens over de formulering
van beleid voor de positie van alleenstaande ouders. U zegt dat u uiteindelijk
wel voor een partiële arbeidsplicht bent. Wat bedoelt u met "uiteindelijk"?MevrouwVan Gent(GroenLinks)Ik begrijp dat u mij die vraag stelt, want u kreeg er zelf
ook moeilijke vragen over. Ik heb duidelijk aangegeven dat ik vind dat eerst
aan de door mij geformuleerde voorwaarden moet zijn voldaan en dat er altijd
vrijstelling mogelijk moet zijn. Zolang daarvan geen sprake is en er ook geen
sprake is van volledige werkgelegenheid, vind ik dat wij er redelijk relaxed
mee moeten omgaan. Maar laten wij er eerst keihard aan werken dat aan de voorwaarden
wordt voldaan; als wij dat in de komende drie jaar regelen, dan moeten we
er daarna maar verder over praten.MevrouwKant(SP)Ik heb een heel principiële vraag: stel dat aan alle voorwaarden,
zoals voldoende kinderopvang, is voldaan. Als dat het geval is, dan vindt
de fractie van GroenLinks dus dat alleenstaande ouders in de bijstand verplicht
de arbeidsmarkt op moeten en ook verplicht gebruik moeten maken van kinderopvang.
Als die voorziening dus bestaat, dan is de fractie van GroenLinks voor de
verplichting om kinderen onder te brengen op een kinderdagverblijf.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Er zijn wellicht andere mogelijkheden denkbaar voor de opvang van kinderen.
Ik heb het over partiële arbeidsplicht gehad; daarmee bedoel ik ook 20
of nog minder uur per week. Alles is bespreekbaar, maar ik vind het uitermate
belangrijk dat er keihard wordt gewerkt aan de sociaal-economische positie
van alleenstaande vrouwen met kinderen. Wij zullen de SP-fractie aan onze
zijde vinden als wij het uitkeringsniveau voor deze groep drastisch willen
verhogen, maar u weet dat andere mensen aan deze tafel niets aan de sociaal-economische
positie van deze mensen willen doen. Voor mij gaat het dus om een mix. Ik
vind dat er heel veel moet worden verbeterd voordat wij van een arbeidsplicht
kunnen spreken; die is nu dan ook niet aan de orde. Nu wil ik voor de groep
met kinderen van 0 tot 12 jaar het partiële arbeidsrecht invoeren, vrijstellingsregelingen
verbeteren, gratis kinderopvang regelen en scholing tot universitair niveau
mogelijk maken. Ik kom dus al met heel wat voorstellen en die kunt u volgens
mij wel steunen.MevrouwKant(SP)Mijn fractie is het daar allemaal mee eens, maar mijn vraag was of er
een keus tussen arbeidsmarkt of zorgen voor kinderen wordt geboden als aan
alle voorwaarden is voldaan.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Ik heb al mijn voorwaarden aangegeven. Uiteindelijk – en dat woord
zeg ik met nadruk – is een partiële arbeidsplicht voor mij niet
onbespreekbaar.In verband met de tijd zal ik al mijn andere punten kort behandelen. Het
bindingsverlof moet twee maal vier weken worden en niet overdraagbaar. Het
kraamverlof willen wij niet opsplitsen.Tot slot het kortdurend zorgverlof. Het onbetaald en geclausuleerd kortdurend
zorgverlof dat wordt voorgesteld, vinden wij een dooie mus. Wij kunnen er
met ons verstand ook niet bij. Ook hierbij vraag ik de staatssecretaris wat
zij nu eigenlijk zelf wil. Volgens mij kan er een breed gedragen, prachtige
deal worden gesloten voor betaald zorgverlof. Laten wij ons daar dus sterk
voor maken. Wij zouden het als volgt willen regelen: het wordt een individueel,
ongeclausuleerd recht op tien dagen betaald zorgverlof. Alleenstaande ouders
krijgen hierbij recht op 20 dagen, omdat zij de zorg niet met een partner
kunnen delen; bovendien wordt op die manier de arbeidsmarktparticipatie vergroot.
De betaling van het verlof is een gedeelde verantwoordelijkheid van overheid
en sociale partners; een collectieve regeling dus. Onze insteek is 70% van
het laatst verdiende loon, eventueel binnen CAO's aangevuld tot 100%. Wij
spreken van het laatst verdiende loon, omdat dit soort regelingen voor de
verschillende inkomensgroepen toegankelijk moeten blijven. Het kan toch niet
zo zijn dat wij straks door een lobby van de werkgevers en wellicht van de
VVD-ministers in het kabinet, blij moeten zijn met die dooie mus van tien
dagen onbetaald zorgverlof.Omdat ik niet veel tijd meer heb, laat ik het hierbij. Het zal overigens
niemand verbazen dat de GroenLinks-fractie het langdurend zorgverlof zeer
goed geregeld wil hebben.MevrouwSchimmel(D66)Mevrouw de voorzitter! Tot nu toe zijn vrouwen in het beleid te veel als
toevallige bijverdieners beschouwd, die voorwaardelijk buitenshuis kunnen
werken; daarop is nog steeds ons belastingstelsel gebaseerd, maar ook vele
andere regelingen in deze samenleving en het ontbreken daarvan. Met plezier
heb ik het verslag van de expertmeeting over arbeid en zorg, die op 19 mei
op het ministerie is gehouden, gelezen. Prof. Bomhoff zei daarin dat de ontwerpers
van CAO's veelal mannelijke werknemers zijn van middelbare leeftijd met een
vrouw thuis, die denken in termen van een voltijdse werkweek van maandag tot
en met vrijdag. Daaruit verklaarde hij het gebrek aan zorgverlofregelingen.
De nota van de staatssecretaris geeft een aanzet om vrouwen niet meer als
toevallige bijverdieners te beschouwen, maar probeert een combinatie mogelijk
te maken.De nota gaat uit van een driekwartmodel en stapt daarmee af van het kostwinnersmodel.
Volgens de WRR kost het 19 mld. om de splitsing van taken tussen mannen en
vrouwen te handhaven, terwijl op dit ogenblik het merendeel van de mensen
in de samenleving volgens het anderhalfverdienersmodel leeft. De keuze voor
het driekwartmodel als uitgangspunt voor beleid heeft zijn nadelen. Het gaat
te veel uit van twee partners en heeft daarmee met name negatieve consequenties
voor alleenstaanden, werkend, bijstandsgerechtigd of anderszins uitkeringsgerechtigd.
De verlofregelingen zijn voor hen wat aan de magere kant. Graag hoor ik hierop
een reactie van de staatssecretaris.Een tweede punt is: moet zorg zo breed zijn gedefinieerd dat daaronder
ook het volgen van scholing en het vervullen van maatschappelijke functies
vallen? Mij lijkt het beter om het begrip "zorg" zuiver te houden, in de zin
van feitelijke en emotionele zorg voor kinderen en naasten; de betekenis ervan
moet niet zo verwateren. Het vervullen van maatschappelijke functies en het
volgen van scholing vind ik zeer nuttig, maar dat is van een andere orde dan
het zorgen voor kinderen en naasten; daarbij gaat het meer over verlof dan
over zorg. Graag ook hierop een reactie van de staatssecretaris.Ik bespreek nu de afzonderlijke voorstellen van de staatssecretaris. Het
recht op zwangerschaps- en bevallingsverlof moet wettelijk worden vastgelegd.
Dat lijkt mij niet opzienbarend, maar wel verstandig, want het biedt tegelijkertijd
de mogelijkheid om nog eens goed na te denken over de positie
van alfahulpen, gastouders en zelfstandigen. Weliswaar biedt de WAZ zelfstandigen
een zwangerschaps- en bevallingsuitkering – wat ik toch nog even wil
noemen als een verworvenheid van Paars I – maar die blijkt nog steeds
niet die minimumuitkering te zijn waarop wij zitten te wachten. Het gaat er
niet om dat je zelfstandig ondernemer bent, maar het gaat erom dat je vrouw
bent, zwanger geweest bent en bent bevallen van een kind. Dat is het onderscheidende
criterium; het verlof moet niet afhangen van de winst die je onderneming heeft
gehaald. Hetzelfde geldt uiteraard voor alfahulpen, die ook niet snel tot
een volledige minimumuitkering zullen komen. Ik wijs er ook op dat het vastleggen
van het recht op een zwangerschaps- en bevallingsuitkering andere problemen
kan oplossen, zoals de positie van onderwijsgevenden, rechten rond zwangerschap
en vakantie en de ingewikkelde problemen rond het meetellen van de zwangerschaps-
en bevallingsperiode in het wachtjaar van de WAO.Ik ben ook niet erg enthousiast over de geclausuleerde mogelijkheid om
het bevallingsverlof te splitsen, omdat er in de eerste plaats rekening moet
worden gehouden met de bedoeling van dit verlof, namelijk herstel van zwangerschap
en kraambed. De staatssecretaris noemt een aantal voorbeelden, maar ik neem
aan dat die ook wel in goed overleg kunnen worden geregeld. De vraag is of
het zo moet worden uitgebreid dat het eigenlijk een algemene voorziening wordt.De staatssecretaris introduceert een recht op bindingsverlof voor adoptieouders
voor één van de ouders. Wij vinden dit nogal karig en gezien
de kosten, 1,9 mln., vraag ik mij af waarom dit zo karig is. Dit is niet bepaald
bevorderlijk voor het combinatiescenario, waarvan de bedoeling toch is dat
mannen en vrouwen zorgtaken op zich nemen. De vereniging van adoptieouders
heeft erop gewezen dat veel tijd opgaat aan het ophalen van het kind en het
afhandelen van procedures. Ook in dat opzicht zou het allemaal wel wat meer
kunnen zijn: twee maal vier weken voor beide partners. Een ander bezwaar vind
ik dat dit verlof niet geldt voor pleegkinderen. De Nederlandse gezinsraad,
de vereniging van pleeggezinnen, heeft hierover opmerkingen gemaakt. Ik voel
ervoor om te bezien of het zorgverlof, ouderschapsverlof, kinderopvang en
het bindingsverlof meer beschikbaar kan komen voor pleegouders. Wellicht kan
hierbij een onderscheid worden gemaakt in crisisopvang, korte opvang en langdurige
opvang, maar dat vind ik een uitvoeringskwestie. Wat betreft de langdurige
opvang is het vooral van belang eraan te herinneren dat in Nederland een groot
tekort aan pleeggezinnen bestaat.De staatssecretaris wil graag een doorbetaald kraamverlof voor vaders
van twee dagen. Mijn fractie heeft zich in het verleden altijd sterk gemaakt
voor kraamverlof voor vaders. Mevrouw Van Vliet pleitte altijd voor vijf dagen,
dus meer dagen voor hechting. Die twee dagen zijn wel erg karig, zeker omdat
het in de praktijk al vaak zo is geregeld dat vaders twee dagen kunnen opnemen.
Vindt de staatssecretaris ook niet dat er tenminste vijf dagen moeten worden
geregeld? Ik meen mij te herinneren dat Equality twee keer vijf dagen heeft
georganiseerd, met als beweegreden dat vaders zo snel mogelijk moeten worden
betrokken bij het verzorgen van kinderen, zodat zij ook voelen wat die verzorgingstaken
inhouden.De heerVan Middelkoop(GPV)Ik moet hierbij aan lang geleden denken, aan mijn eigen kinderen. Ik wil
het best eens zijn met het voorstel om het kraamverlof naar vijf of zeven
dagen te brengen, maar ik vind dat argument van hechting zo gezocht. Kunt
u geen ander argument bedenken?MevrouwSchimmel(D66)Heb ik het woord "hechting" gebruikt? In ieder geval gaat het erom dat
mannen ontdekken wat het betekent als een kindje 24 uur per dag in huis is
en hoeveel moeite het kost om alles goed te organiseren. De belangrijkste
boodschap is dus die gewenning. Ik neem het combinatiescenario ontzettend
serieus en ik vind dat alle pogingen om dit te organiseren de moeite waard
zijn.Er wordt een geclausuleerde mogelijkheid ingevoerd om het ouderschapsverlof
te splitsen over enkele aangesloten perioden. Dit ondersteunen wij, met dien
verstande dat wij graag zien dat de splitsing op verzoek van de werknemer
kan en dat de mogelijkheid wordt gecreëerd tot opschorting wegens onverwachte
omstandigheden.Over het ouderschapsverlof heb ik nog een vraag. De staatssecretaris wil
mannen verleiden tot zorgen. In dit licht verbaast het enigszins dat er weinig
opties voor betaling van het ouderschapsverlof worden genoemd. Er wordt wel
gewezen op mogelijkheden. Verlofsparen biedt ook een mogelijkheid om voor
ouderschapsverlof te sparen, maar als blijkt dat slechts 4% van de mannen
ouderschapsverlof opneemt als het onbetaald is en 24% als het betaald wordt,
dan is een dergelijke vermeerdering van het aantal mannen dat gaat zorgen
toch wel het overwegen waard. Graag hoor ik hierop een reactie van de staatssecretaris.Dan kom ik op het geclausuleerde wettelijk kortdurend verlof voor de zorg
voor zieke kinderen en naasten. Daar vallen verschillende dingen over te zeggen.
Het belangrijkste is de inkomensvoorziening tijdens dit kortdurend verlof.
Het kabinet hecht aan een inkomensvoorziening, maar acht de sociale partners
verantwoordelijk voor de totstandkoming van de afspraken daarover. Wij vinden
het jammer dat daarop het zwaartepunt wordt gelegd. Ik citeerde zojuist prof.
Bomhoffs visie op de ontwerpers van de CAO-regelingen. Wij mogen aannemen
dat dit in de toekomst zal veranderen, maar op korte termijn valt niet veel
te verwachten van regeling via de CAO. Naar mijn opvatting hoort bij wettelijk
kortdurend zorgverlof sprake te zijn van een collectieve verantwoordelijkheid
en niet van een verantwoordelijkheid van de diverse CAO-partners, want dat
betekent dat je de verantwoordelijkheid bij zo'n 500 partijen legt. Ik vind
dat er een algemene toegang tot zorgverlof moet komen; de overheid kan die
creëren via een collectieve verantwoordelijkheid. Bovendien, als je dit
overlaat aan CAO-onderhandelingen, dan plaats je vrouwen in een slechtere
positie: immers, in sectoren waar veel vrouwen werken, moet veel geld voor
zorgverlof worden vrijgemaakt, wat betekent dat er minder loonruimte overblijft,
vrouwen lagere lonen krijgen en daarmee in een economisch slechtere positie
komen. Bovendien houdt dit de segregatie op de arbeidsmarkt in stand. Uit
de economentoets blijkt dat de kosten geen 15 mld. zullen bedragen;
in het allerhoogste scenario komt men tot 12 mld., maar dan maakt iedereen
er altijd maximaal gebruik van. Dat lijkt mij niet aan de orde. Ik ben het
ermee eens om hiervoor Duitsland als voorbeeld te kiezen, omdat het arbeidsaanbod
van vrouwen in Duitsland en Nederland en de wijze waarop vrouwen en mannen
aankijken tegen het verzorgen van kinderen ongeveer overeenkomt.Kortom, mijn fractie is voorstander van een kort betaald zorgverlof voor
zieke kinderen en naasten. Graag horen wij een reactie van de staatssecretaris
op de berekeningen in de economentoets. Vergelijkingsmateriaal uit Duitsland
leert dat het bedrag dat ermee is gemoeid 0,076% van de collectievelastendruk
betreft. Toch hebben wij het hier over vergelijkingsmateriaal en het is natuurlijk
belangrijk om dit ook voor Nederland uit te zoeken. Ik voel voor een algemene
financiering. Ik vind het Algemeen werkloosheidsfonds hiervoor wel geschikt,
omdat de werkloosheidspremie gedeeld wordt door werkgever en werknemer en
beiden op die manier een zekere verantwoordelijkheid dragen voor de financiering.Ik heb nog een aantal opmerking over het recht als zodanig. Hoe zit het
met alleenstaanden? Alleenstaanden hebben toch meer behoefte aan zorgverlof
dan niet-alleenstaanden? Uiteraard zijn de voorwaarden belangrijk; het recht
moet werkelijk waargemaakt kunnen worden en de ernst van de zorgbehoefte mag
niet worden overschaduwd door allerlei andere belangen. De doktersverklaring
is hiervoor een geschikt middel. Overigens heeft de commissie gelijke behandeling
gevraagd in hoeverre de zwaarwegende bedrijfsbelangen strijden met een objectieve
rechtvaardigingstoets, omdat er gemakkelijk sprake zou kunnen zijn van indirecte
discriminatie.De staatssecretaris introduceert ook een geclausuleerd recht op langer
durend verlof. Dit is bedoeld voor ernstig zieke familieleden, in de voorstellen
ook onbetaald. De omvang en de duur worden nog niet in een minimumaanspraak
vastgelegd, er komt nog een afbakening van de kring van personen en ernst
van de zorgbehoefte. De overheid facilieert dit door de fiscale faciliteiten
van verlofsparen en de Wet financiering loopbaanonderbreking. Bij het onbetaalde
mantelzorgverlof is het erg belangrijk om een goede infrastructuur van zorg
in de formele sfeer tot stand te brengen. De Raad voor maatschappelijke ontwikkeling
stelt dat de beste manier om combinatie van arbeid en zorg te bevorderen,
het creëren en onderhouden van een goede infrastructuur van zorg is,
zowel voor de opvang van kinderen tussen 0 en 16 jaar, als voor de professionele
zorg voor zieken en gehandicapten. De raad adviseert om bij het onderzoek
naar de mogelijkheden voor langdurig betaald zorgverlof, de benodigde middelen
af te wegen tegen mogelijkheden om met dezelfde middelen de professionele
zorg uit te breiden. Ik vind het verstandig om eerst eens goed na te gaan
of de formele sector, zowel de instellingen als de thuiszorg, over voldoende
capaciteit beschikken, voordat de mantelzorg echt wordt gebruikt als een soort
substituut daarvoor. Overigens ben ik het eens met de organisaties die zeggen
dat de clausulering van het mantelzorgverlof moet vervallen bij palliatief
verlof en bij zorg voor naasten die op een wachtlijst voor een instelling
of voor thuiszorg staan. Dat betekent dat de Wet financiering loopbaanonderbreking
hiervoor moet worden opengesteld.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Ik deel de redenering van mevrouw Schimmel over de formele zorginstellingen,
maar er zijn ook veel mensen die gewoon zelf willen zorgen en daarvoor zijn
er toch wel de nodige belemmeringen.MevrouwSchimmel(D66)Je moet ervoor oppassen dat de formele zorg minder wordt omdat er inmiddels
betaald mantelzorgverlof is. Dat lijkt mij geen goede ontwikkeling. Ik ben
het wel met mevrouw Bijleveld eens dat er een recht op mantelzorgverlof zou
moeten komen waar een vorm van betaling tegenover staat. Mijn prioriteit ligt
echter bij het kortdurende zorgverlof. Daarna kan uitbreiding plaatsvinden.
Ik begrijp ook niet goed waarom ouderschapsverlof niet hoger op het lijstje
staat.Met mevrouw Bussemaker ben ik het eens dat uitkeringsgerechtigden ook
onder de verlofregeling moeten vallen. Daarbij gaat het dan om een verlof
van allerlei verplichtingen, zoals de sollicitatieplicht. Het zou een manier
zijn om mensen met een uitkering een tijdje van allerlei verplichtingen vrij
te stellen.Wij zijn voorstander van een partiële arbeidsplicht voor maximaal
20 uur per week voor bijstandsgerechtigden met kinderen tussen de 0 en 16
jaar. Daarbij moet rekening worden gehouden met het van toepassing verklaren
van allerlei regelingen op het gebied van zorg.Tijdens de laatste sociale conferentie is als een van de aanbevelingen
naar voren gekomen om vooral in de bijstand zorgtaken goed te formuleren en
definiëren. Als je dat hebt gedaan, zou je afgeleid daarvan, kunnen stellen
dat een beschikbaarheid bestaat voor reïntegratie, trajectbegeleiding
en bemiddeling. Ik zou de zaak van een andere kant willen benaderen. Probeer
eerst met de mensen te formuleren wat zorgtaken zijn. Als afgeleide daarvan
moet je de beschikbaarheid aangeven om via scholing, trajectbegeleiding of
bemiddeling een plaats te veroveren op de arbeidsmarkt. Dat is voor ons de
te volgen handelwijze. Daarbij moet natuurlijk aan een aantal voorwaarden
worden voldaan. Er moet voldoende kwalitatief goede kinderopvang zijn, hoe
deze ook wordt georganiseerd. Het kan in de vorm van een kinderdagverblijf,
maar er zijn ook andere mogelijkheden. De ouder moet het soort kinderopvang
kunnen kiezen dat het meeste bij hem of haar past. Voor het volgen van een
HBO-WO-opleiding moeten daarnaast de eisen versoepeld worden.De heerVan Middelkoop(GPV)Hoe ik over deze materie denk, mag inmiddels bekend zijn, maar ik begrijp
het gezwalk van D66 niet. Het was uitgerekend de heer Bakker van D66 die in
de afgelopen jaren een heel andere kant opging. Ik herinner mij een motie
waarin gepleit werd om de sollicitatieplicht voor gezinnen met kinderen ouder
dan 5 jaar partieel te maken. De grens van 5 jaar is door de fractie van D66
altijd volledig gehonoreerd. Waar is de consistentie?MevrouwSchimmel(D66)De grens van 5 jaar is vrij willekeurig. Het is moeilijk vol te houden
dat je met een kind van 6 opeens volledig voor de arbeidsmarkt beschikbaar
bent. Dat was de achtergrond van de motie van Bakker en Van Dijke. Op de sociale conferentie is ervoor gepleit om in de bijstand zorgtaken
te onderscheiden van andere mogelijkheden die mensen willen ontwikkelen om
hun positie sterker te maken. Dat uitgangspunt moet worden gewaardeerd. Het
gaat er niet om of je kind op dat moment 0, 5 of weet ik hoe oud is. Het gaat
om het voor mensen creëren van mogelijkheden om op allerlei tijdstippen
hun positie te verbeteren.De heerVan Middelkoop(GPV)Misschien heb ik mevrouw Schimmel onrecht gedaan. Als ik haar goed begrijp,
zit zij thans op de lijn van mevrouw Bussemaker. Zij wil het récht
meer body geven. Dat is iets anders dan een van bovenaf opgelegde plicht.MevrouwSchimmel(D66)Wij zijn voor een verplichting voor maximaal 20 uur per week. Het spijt
mij, maar ik deel de opvatting van de heer Van Middelkoop niet. Hij zegt:
blijf maar thuis zitten, kom op je 50ste maar in een vreselijke armoedeval
terecht. Vrouwtjes, jullie zijn niet in staat om in je eigen inkomen te voorzien.De heerVan Middelkoop(GPV)Dit hoef ik niet te accepteren; dit is echt een karikatuur. Sterker nog,
mijn eerste interruptie in het betoog van mevrouw Bussemaker begon ik met
te zeggen dat het in het belang van de vrouwen zelf is om, ook wanneer zij
jongere kinderen hebben, een deeltijdbaan te zoeken. Dat wil ik wel gehonoreerd
krijgen. Als mevrouw Schimmel van "vrouwtjes" wil spreken, is dat haar zaak,
maar dat moet zij niet op mij projecteren.MevrouwSchimmel(D66)Voorzitter! Ik kom op de pensioenopbouw tijdens een verlofregeling. Ik
vind het goed als er wettelijke regelingen worden getroffen om de risicodekking
van overlijden en arbeidsongeschiktheid tijdens de verlofperiode te laten
doorlopen, net als de voortzetting van volledige pensioenopbouw bij langdurig
verlof. Fiscaal is dit overigens al mogelijk gemaakt. Het gaat er nu om het
in de Pensioen- en spaarfondsenwet te regelen. Het is een belangrijk punt,
omdat verlof vaak door vrouwen wordt opgenomen, terwijl hun pensioenpositie
doorgaans toch al slechter is dan die van mannen. Als dit voor de verlofperiodes
niet goed wordt geregeld, lopen de vrouwen een dubbele achterstand op. Dat
is natuurlijk ongewenst.Het verlofsparen hebben wij al eerder ondersteund. Het maakt zaken mogelijk
die tot nu toe niet mogelijk waren. Voor laagbetaalden is het niet al te interessant,
maar daarom vinden wij betaalde zorgregelingen daarnaast ook zo belangrijk.
Wel vraag ik wat er gebeurt bij verandering van dienstbetrekking. Kan het
negen in plaats van zes maanden duren? Is het mogelijk om het sparen van tijd
af te zonderen van het sparen van geld? Het fiscale kader dreigt het namelijk
een stuk beperkter te maken, hetgeen natuurlijk jammer zou zijn.In 1989 hebben wij reeds gepleit voor een regeling voor zwangerschaps-,
bevallings- en kraamverlof voor vaders, en calamiteiten- en ouderschapsverlof,
zowel voor werknemers als voor zelfstandigen, te betalen uit een volksverzekering.
Wij vinden het ontzettend belangrijk dat zelfstandige ondernemers bij regelingen
omtrent verzorging betrokken worden. Volgens mij wordt het draagvlak daarmee
voor het MKB groter, omdat men gebruik kan gaan maken van regelingen om tot
een combinatie te komen.MevrouwKant(SP)Voorzitter! De titel van de nota is "Arbeid en zorg". Mijn fractie had
liever zorg voorop geplaatst om daarmee de prioriteit aan te geven. Gisteren
las ik in de Volkskrant een interview dat mij heel erg aansprak. De kop erboven
luidde: "Zorg en vrijwilligerswerk zijn ook economie". Het was een interview
met een promoverende econome, mevrouw Van Staveren. De zorg is bij dit kabinet
erg ondergewaardeerd. Misschien is het een goed idee om mevrouw Van Staveren
eens uit te nodigen voor een kabinetsberaad.Bij een discussie over zorg en arbeid gaat het natuurlijk over heel veel.
Ik noem de zorg voor kinderen, voor ouderen en voor andere naasten. Bij de
meeste regelingen gaat het natuurlijk om de zorg voor kinderen. Eén
ding moet daarbij vooropstaan, namelijk het belang van het kind. In de afwegingen
die wij op dit terrein maken, speelt dit steeds de belangrijkste rol. Daarnaast
speelt natuurlijk ook het stimuleren van het verdelen van arbeid en zorg over
mannen en vrouwen.De SP is voor betaald zorgverlof, voor een recht op deeltijdarbeid, voor
betaald ouderschapsverlof, voor een recht op studieverlof, voor kinderopvang
als basisvoorziening, maar ook voor vrijheid om te kiezen voor het geheel
zelf verzorgen en opvoeden van kinderen.In de nota wordt duidelijk gekozen voor het combinatiemodel. Voor grote
groepen in onze samenleving geldt deze keuze. Als het echter gaat om de uitwerking
van voorwaarden en voorstellen, moeten andere keuzes mogelijk blijven. Over
de rol van de overheid wordt gezegd dat deze minimale voorwaarden scheppend
moet zijn. Mijn fractie vindt dat de overheid maximale voorwaarden moet scheppen
om iedereen de mogelijkheid te geven om zorgtaken uit te voeren en om mogelijkheden
te bieden om zorg en arbeid te combineren.Na lezing van de nota had ik niet de indruk dat zorg een belangrijk onderdeel
van beleid is. Economische belangen en arbeid lijken nog steeds bepalend te
zijn. Ik ben het erg eens met de directeur van Equality, een onderzoekscentrum
inzake emancipatievraagstukken, die zegt dat zorg in de nota vooral een last
lijkt te zijn, iets waar de baas geen hinder van mag ondervinden.Het kabinet kiest voor minimale voorwaarden. Voor het leveren van maatwerk
is een belangrijke rol weggelegd voor de CAO-partijen, maar welke maat is
dan bepalend? Hoe kunnen wij erop vertrouwen dat gekozen zal worden voor maatwerk
voor iedereen, terwijl de afgelopen decennia hebben bewezen dat de resultaten
van CAO-onderhandelingen op dit gebied volstrekt onvoldoende zijn? Als het
gaat om de zorg voor en de opvoeding van kinderen moet de overheid meer zijn
dan alleen voorwaardenscheppend om arbeids- en zorgtaken beter te verdelen
over mannen en vrouwen. Dat raakt aan de belangen die spelen tussen werkgevers
en werknemers en overstijgt deze in feite.Ik kom op het betaald zorgverlof. Datgene waar het kabinet mee komt, is
zeer teleurstellend. De maatschappelijke context van dit moment beziend, is
het eigenlijk onbegrijpelijk dat wij in Nederland geen regeling hebben voor
betaald zorgverlof. Ik ben moeder van twee kinderen. Als een van mijn kinderen
ziek is, wil ik daarvoor thuisblijven. Als een kind je nodig heeft, dan ben
je er. Vaak vinden belangrijke debatten plaats waaraan ik wil
meedoen, maar als mijn kind ziek is, blijf ik daarvoor thuis. Dat geldt voor
bijna alle ouders in Nederland. Het is onbegrijpelijk dat daarvoor geen regeling
bestaat. De staatssecretaris heeft de strijd in het kabinet verloren. De overwinning
is voor de VVD en de werkgevers. Nogmaals, ik vind het zeer teleurstellend.
Waar gaat het nu helemaal over? Tien dagen zorgverlof, wat ons betreft tien
dagen betaald zorgverlof. Ik ben heel benieuwd of de staatssecretaris zelf
nog steeds wel voorstander is van betaald zorgverlof. Zij is in de eerste
ronde in het kabinet knock-out gegaan. Is zij bereid om voor een tweede ronde
te gaan?MevrouwVan Gent(GroenLinks)Gaat het bij het betaald zorgverlof in de optiek van de SP om iets breders
dan alleen de zorg voor kinderen? Ik neem aan dat de SP een ruimere blik heeft.MevrouwKant(SP)Wij hebben een zeer ruime blik, zeker als het gaat om zorgtaken in onze
samenleving. Ik gaf het voorbeeld van de zorg voor kinderen, omdat iedereen
begrijpt dat dat een reden is waarvoor mensen willen thuisblijven en zich
in de huidige situatie vaak ziek melden. Natuurlijk zien wij het zorgverlof
zeer breed.Ik vroeg de staatssecretaris of zij voor een tweede ronde in het kabinet
wil gaan. Als zij dat niet wil, moet de Kamer haar een suggestie meegeven.
Volgens mij is er een duidelijke Kamermeerderheid voor betaald zorgverlof.Ik kom op het recht op deeltijdarbeid. Er ligt een wetsvoorstel aanpassing
arbeidsduur. Het is prima dat er op dit terrein in ieder geval iets gebeurt,
maar wij hebben twijfels of het wetsvoorstel niet te beperkt is. Er zitten
nogal wat clausules in. De werkgever kan een verzoek afwijzen op grond van
gewichtige redenen. Wij zullen er de degens nog over kruisen.Kinderopvang dient een basisvoorziening te zijn voor iedereen die er gebruik
van wil maken. Het is goed dat er een behoorlijke uitbreiding komt, maar kwaliteitsbewaking
blijft van groot belang.Er moet keuzevrijheid zijn; iedereen mag kiezen voor het geheel zelf verzorgen
en opvoeden van kinderen. De SP is al jaren fel tegen een sollicitatieplicht
voor alleenstaande ouders in de bijstand met kinderen tot en met 16 jaar.
Kinderopvang is belangrijk, maar emancipatie is niet hetzelfde als arbeidsparticipatie.
Emancipatie is een verworvenheid, die heeft geleid tot keuzevrijheid. De mogelijkheid
van kinderopvang gebruiken om alleenstaande ouders te dwingen tot arbeid en
hun niet de vrijheid van keuze te geven, is misbruik van een verworvenheid
van de emancipatie. Dat is onjuist, temeer daar het hierbij vooral om alleenstaande
bijstandsmoeders gaat.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Volgens mij wordt deze opvatting in de Kamer breed gedeeld. Mevrouw Kant
windt zich enorm op, maar niemand wil het.MevrouwKant(SP)Voor alleenstaande ouders in de bijstand met kinderen boven de 5 jaar
geldt een sollicitatieplicht.MevrouwVan Gent(GroenLinks)U weet dat er een uitgebreide vrijstellingsregeling is.MevrouwKant(SP)In de wet staat een sollicitatieplicht, maar daarmee wordt gelukkig redelijk
zorgvuldig omgegaan. Een van de voorwaarden die een aantal gemeenten stellen,
is de beschikbaarheid van kinderopvang. Wij vinden het voldoen aan die voorwaarde
geen reden om een sollicitatieplicht op te leggen. Wij hebben het vandaag
over een nota waarin deze discussie opnieuw aangezwengeld wordt.MevrouwÖrgü(VVD)Ik sprak over het sociale probleem van herintredende vrouwen. Zij zijn
vaak jarenlang weg van het arbeidsproces geweest. Wat doet mevrouw Kant met
dat probleem?MevrouwKant(SP)Dat probleem onderkennen wij allen. Daar moet veel in geïnvesteerd
worden, bijvoorbeeld via scholing. Dat is iets anders dan het opleggen van
een plicht. Het is onjuist om mensen de mogelijkheid te ontzeggen om zelf
hun kinderen te verzorgen en op te voeden. Ik wil ouders daarin een keuzevrijheid
geven. Dat is een principieel andere houding. Als mevrouw Örgü haar
redenering doortrekt, zou zij getrouwde vrouwen die thuis zorgtaken verrichten,
ook verplicht de arbeidsmarkt op sturen.Wij vinden een sollicitatieplicht voor alleenstaande ouders een miskenning
en onderwaardering van een belangrijke maatschappelijke taak, het zorgen voor
en opvoeden van kinderen. Overigens geldt iets dergelijks voor de uitkering
waarvan deze alleenstaande ouders met kinderen moeten rondkomen. Er moet voldoende
inkomen zijn om deze keuze te kunnen maken. Kinderen opvoeden in armoede,
hetgeen voor veel alleenstaande ouders in de bijstand geldt, kan niet gezien
worden als een vrije keuze. Een fatsoenlijk inkomen waar ook deze gezinnen
een volwaardig bestaan van kunnen hebben, dát is pas emancipatie. Als
zorg in onze samenleving voldoende gewaardeerd zou worden, zou hier echt iets
aan gedaan moeten worden. Wat mijn fractie betreft wordt de volgorde dus omgedraaid:
zorg en arbeid.De heerVan der Staaij(SGP)Mevrouw de voorzitter! De discussie over de afstemming van arbeids- en
zorgtaken wil de SGP-fractie inkaderen in de bredere ontwikkeling van individualisering
en emancipatie. De gedachte dat gezinnen de bouwstenen zijn van de samenleving,
waarin ieder zijn eigen taak en functie vervult, is verwaterd. De nadruk is
meer komen te liggen op economische zelfstandigheid en zelfontplooiing. Die
veranderde opvatting heeft allerlei gevolgen voor de organisatie van arbeidsdeelname.
Het toenemend aantal tweeverdieners maakte tal van voorzieningen noodzakelijk
om tegemoet te komen aan de belangen van het kind, om ruimte te creëren
voor bijvoorbeeld educatie, om zorg te verlenen aan behoevende verwanten.
Deze zaken heeft de regering in de nota benoemd met het containerbegrip "zorg".De SGP-fractie heeft zich altijd teweergesteld tegen de vanzelfsprekendheid
waarmee de traditionele taken van het gezin langzamerhand terzijde zijn geschoven.
Niet alleen, maar wel allereerst vanwege onze principiële opvattingen
dienaangaande, ontleend aan bijbelse waarden en normen. Daarin ligt besloten
dat zowel de arbeids- als zorgtaken worden uitgevoerd binnen het verband van
het gezin. Ouders zijn als eerste verantwoordelijk voor de materiële
en normatieve opvoeding van hun kinderen. Wij hebben echter
ook andere redenen aangedragen. Zo rechtvaardigt het belang van het kind de
beschikbaarheid van een van beide ouders. Zo kan een evenwichtige verdeling
van beschikbare arbeid bereikt worden over alle huishoudens in ons land. Kortom,
voor zaken die inherent waren aan het zogenaamde kostwinnersmodel, moeten
nu allerlei afzonderlijke regelingen worden getroffen.Mijn fractie heeft om twee redenen moeite met de vanzelfsprekendheid waarmee
de nota uitgaat van de situatie van twee werkende ouders. In de eerste plaats
doet het geen recht aan de positie van velen die hun leven willen inrichten
binnen het kader van het kostwinnersmodel. In de tweede plaats wordt voorbijgegaan
aan de vele situaties waarin alleenstaande ouders voor de opdracht staan arbeid
en zorg te combineren. De positie van beide groepen wordt in de nota te gemakkelijk
over het hoofd gezien. Bij de uitwerking van verschillende vormen van verlof
kan dan ook de vraag worden gesteld of zij ooit binnen handbereik zullen komen
van degenen die dit het meest nodig hebben.Over alleenstaande ouders in de bijstand worden in de nota enkele voorstellen
gedaan die de SGP-fractie niet aanspreken. Ik denk met name het voorstel om
voor alleenstaande ouders met kinderen jonger dan 5 jaar een al dan niet partiële
arbeidsplicht te introduceren. Soms worden activeringsmogelijkheden voor deze
ouders door de gemeenten onbenut gelaten, zo stelt de regering. Waaruit blijkt
dat? Is er onder deze categorie wel de permanente behoefte om een baan op
de arbeidsmarkt te vervullen? Immers, indien men aangeeft te willen werken,
dan is de mogelijkheid er vaak. De ABW voorziet in ontheffing van de arbeidsverplichting.
De nota heeft op dit punt vooral met arbeid en veel minder met zorg te maken.Het komt de SGP-fractie voor dat het niet meer dan normaal is dat kinderen
de verzorging, zeker tot de leerplichtige leeftijd, van hun ouders ontvangen.
Deze mogelijkheid wordt voor alleenstaande bijstandsgerechtigden moeilijker
gemaakt. Het afzwakken van de arbeidsverplichting voor alleenstaande ouders
met kinderen tussen 5 en 12 jaar kan de SGP-fractie zonder meer onderschrijven.
Wij hebben er altijd voor gepleit om ouders met kinderen tot 12 jaar en liefst
16 jaar geheel vrij te stellen van de sollicitatieverplichting. Daarop wordt
overigens van meerdere kanten aangedrongen. Diverse organisaties hebben erop
gewezen dat 13- tot 15-jarigen vaak behoefte hebben aan naschoolse opvang.
Daarvoor moet dan wel een ouder beschikbaar zijn. Wat is de reactie van de
staatssecretaris op deze signalen? Is zij bereid deze serieus in het vervolg
van de uitvoering van haar beleidsvoornemens te betrekken? Hoe oordeelt zij
over de suggestie om de arbeidsverplichting voor alleenstaande bijstandsgerechtigde
ouders gestaffeld te laten verlopen met de leeftijd van te verzorgen kinderen?Ik kom op het zorgverlof. De SGP-fractie heeft altijd gepleit voor de
introductie van zorgverlof. Ik verwijs daarvoor onder meer naar een motie
uit het parlementaire jaar 1992-1993. Een heikele vraag is of het zorgverlof
betaald of onbetaald moet zijn. Het eerste wilde de staatssecretaris, maar
het kabinet was ertegen. Wat is haar inzet thans en wat denkt zij binnen het
kabinet op korte termijn te kunnen bereiken? De SGP-fractie pleit voor een
betaald zorgverlof. De cijfers die ons bij brief van 17 juni 1999 zijn aangereikt,
leren dat de aanvankelijke schattingen van de kosten van betaald zorgverlof
veel te hoog zijn geweest. Onbetaald zorgverlof heeft als nadeel dat minimuminkomens
daarvan in mindere mate gebruik lijken te kunnen maken, vanwege een verlies
aan onmisbare inkomstenderving. Voor alles moeten wij voorkomen dat wij van
deze vorm van verlof een eliteregeling maken, waarvan alleen de hogere inkomens
gebruik kunnen maken. De SGP-fractie geeft de staatssecretaris in overweging
om desnoods een inkomensgrens vast te stellen, waaronder mensen betaald zorgverlof
kunnen opnemen en waarboven onbetaald zorgverlof kan worden verleend. Hoe
staat de staatssecretaris hiertegenover?Veel punten omtrent het zorgverlof moeten nog nader worden ingevuld. Zo
moeten de kring van personen in verband waarmee zorgverlof kan worden opgenomen
en de ernst van de zorgbehoefte nader worden gedefinieerd. Als deze elementen
eenmaal zijn bepaald, kunnen er naar het oordeel van de SGP-fractie niet al
te veel voorwaarden meer worden verbonden aan opname van dit verlof. In de
voorstellen wordt gesproken van een geclausuleerd recht, maar is dat wel in
overeenstemming met de aard van het verlof? Is vaststelling van de mate van
verwantschap en de ernst van de zorgbehoefte niet voldoende om werknemers
in aanmerking te laten komen voor dit verlof? In welke verhouding tot het
calamiteitenverlof staat het kortdurend zorgverlof overigens? Blijft sprake
van twee afzonderlijke verlofvormen? Het verdient in onze ogen aanbeveling
om beide verloven te integreren tot een vorm van zorgverlof. In veel gevallen
zal het een namelijk door het ander gevolgd worden.De overgang naar een onbetaald recht op langdurend zorgverlof wordt beoordeeld
naar de ernst van de situatie. Dat is begrijpelijk, maar het gaat de SGP-fractie
te ver om in dit stadium te spreken van een geclausuleerd recht. Welke zwaarwegende
belangen van de werkgever zou de staatssecretaris willen aanwijzen om een
beroep op een langdurig onbetaald verlof, dat getoetst is aan de ernst van
de situatie, niet te honoreren?Wat het zwangerschaps- en bevallingsverlof betreft stelt de staatssecretaris
de mogelijkheid voor van een knip in de opname van het verlof. De SGP-fractie
ondersteunt dat niet. De verschillende vormen van verlof dienen gerelateerd
te blijven aan de oorzaak die ten grondslag ligt aan de opname van het verlof.
Het nut van flexibilisering van dit verlof ontgaat ons voorshands.Het bindingsverlof voor adoptieouders wordt gesteld op vier weken voor
één ouder, met de mogelijkheid van splitsing van deze periode
over beide ouders. Deze splitsing is in de ogen van de SGP-fractie niet zinvol,
alleen al vanwege de toch al beperkte duur van het verlof. Overigens is het
maar zeer de vraag of de periode van vier weken ruimte biedt om die binding
tot stand te brengen die nodig is in de ouder-kindrelatie. De SGP-fractie
ziet juist bij adoptie de oplossing meer in een fundamentele herschikking
van de taken van beide ouders. Het grote voordeel van het kostwinnersmodel,
waarin een van beide ouders de zorgtaak vooral op zich neemt, komt bij adoptie
in het bijzonder tot zijn recht. De SGP-fractie investeert dan ook
liever in het creëren van betere mogelijkheden voor beide ouders om de
reis- en verblijfperiode inherent aan de meeste adoptieprocedures op een goede
manier te regelen. Daar is ook wel aanleiding toe, omdat het in de praktijk
niet altijd even gemakkelijk is om op dit punt overeenstemming te bereiken.MevrouwBussemaker(PvdA)Wat bedoelt u met die fundamentele herschikking van taken?De heerVan der Staaij(SGP)Voor adoptiekinderen geldt nog sterker het belang van verzorging in het
gezin. Uitbesteding of opvang op jonge leeftijd kan voor hen extra problematisch
zijn. Vaak dragen de kinderen al een rugzak met problemen bij zich. Hechting
is van essentieel belang. In het voorlichtingsmateriaal dat de overheid hierover
verzorgt, wordt gewezen op het grote belang van een goede hechting. Er moet
echt veel tijd worden geïnvesteerd om een goede band met het kind op
te bouwen.De positie van pleegouders komt in de nota niet ter sprake, maar juist
bij het pleegouderschap kan behoefte aan bepaalde vormen van verlof aanwezig
zijn. Hoe ziet de staatssecretaris de positie van pleegouders in haar plannen?
Is er gelet op recente berichten over een dreigend tekort aan pleegouders
voor haar aanleiding om mede via het spoor van verlofmogelijkheden mee te
werken aan oplossingen om ongewenste tekorten tegen te gaan?De heerVan Middelkoop(GPV)Voorzitter! Ik spreek mede namens de fractie van de RPF. Met de zaken
waar wij vandaag over spreken, raken wij aan een van de lastig paradoxen van
ons type maatschappij: bij een gestegen welvaart is er erosie van zorg en
een toenemende tijdsdruk. De uitdaging voor economie en beleid is het geven
van goede aandacht aan wat vanuit zichzelf geen prijs draagt of een lage marktwaarde
heeft, te weten de maatschappelijke voorwerpen van zorg. Ik benadruk dit omdat
de nota het probleem wat anders benadert. Daarin staat namelijk centraal de
economische zelfstandigheid van eenieder.Het nieuwe evenwicht tussen arbeid en zorg dat de staatssecretaris voor
ogen staat, wordt gevonden in een model waarin mannen en vrouwen allebei voor
drie kwart werken. Vrouwen moeten zorgtaken overhevelen naar hun man of, als
dat niet gaat, maar uitbesteden, zodat hun deelname aan het arbeidsproces
zal stijgen. Een steeds groter deel van de zorg voor kinderen komt daardoor
bij professionele beroepskrachten te liggen. Daar trekt het kabinet dan ook
een substantieel bedrag voor uit. Ik heb daar niks op tegen, met dien verstande
dat ik denk dat de keuzevrijheid van gezinnen het meest recht zou worden gedaan
als ook echt zelfstandig zou kunnen worden gekozen tussen arbeid en zorg door
het rechtstreeks verdelen van het budget voor kinderopvang, bijvoorbeeld in
de vorm van kindgebonden budgetten. Daarmee wordt tevens zichtbaar gemaakt
dat er maatschappelijke waardering bestaat voor hen die zorgtaken op zich
nemen. Ik mag bij deze staatssecretaris toch op een willig oor rekenen als
ik daarvoor pleit, omdat zij in haar emancipatienota zo mooi sprak over de
eigenwaarde van zorg. Welnu, dit is een vorm van invulling daarvan.Nu het juk van de arbeidsmarkt, mede door gericht overheidsbeleid, door
steeds meer mensen wordt gevoeld, rust op de overheid in samenspraak met de
sociale partners een inspanningsverplichting om meer mogelijkheden tot zorgverlof
te bieden. Met betrekking tot dit laatste kan de nota natuurlijk positief
worden onthaald. Maar er blijven vragen en er worden ook kansen gemist.Ik ben nog niet overtuigd van de noodzaak en wenselijkheid om alle wettelijke
verlofregelingen in een aparte algemene wet arbeid en zorg onder te brengen.
Ik heb daarvoor nog een toegevoegd argument. Artikel 107 van de Grondwet verplicht
tot codificatie zoveel mogelijk in algemene wet- en regelgeving, in dit geval
dus het BW. Nergens in de overigens zeer uitvoerige nota kom ik een rechtvaardiging
tegen om dit grondwettelijk vereiste links te laten liggen.Uit de nota begrijp ik dat wij binnenkort een concreet wetsvoorstel voor
bindingsverlof kunnen verwachten, waardoor adoptieouders eindelijk de wettelijke
mogelijkheid krijgen om bindingsverlof op te nemen. Waarom is gekozen voor
de uniforme termijn van vier weken? Het maakt nogal wat uit of het geadopteerde
kind bijvoorbeeld uit Latijns-Amerika komt of dat het al in Nederland verblijft.
Bij adoptie uit het buitenland is vaak alleen al met het ophalen van het kind
minimaal vier weken gemoeid. Wij stellen voor interlandelijke adoptie voor
om het bindingsverlof op minimaal zes weken te stellen.Op bladzijde 21 lees ik dat de rechtspositie van alfahulpen opnieuw zal
worden bezien. Wij hebben er al zo vaak over gesproken, dat ik graag zou horen
wat dat dan betekent. Wat mogen de alfahulpen verwachten?MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Wilt u voor beide ouders een bindingsverlof van zes weken?De heerVan Middelkoop(GPV)Ik denk dat ik het beste kan zeggen dat ik het voor beide partners wil.
Als ik dan halverwege uitkom, heb ik wat. Maar ik moet natuurlijk realistisch
blijven. Het voorstel van de staatssecretaris is bepaald niet onredelijk.
Wij hebben er in de Kamer vaak om gevraagd. Ik meen argumenten te hebben om
een zekere differentiatie te bepleiten. Het is vrij bescheiden, maar ik ken
de marges van de staatssecretaris.Ik kom daarmee op het verlengde calamiteitenverlof. De voorgestelde aanvulling
op het calamiteitenverlof wordt door ons positief benaderd. Er moet een recht
op termijngebonden zorgverlof komen van ten hoogste tien dagen. De discussie
gaat vervolgens over wie dat betaalt. De bezwaren van de werkgevers tegen
loondoorbetaling zijn bekend, zeker in kringen van het kabinet, en mogen natuurlijk
best serieus worden genomen, maar er zijn goede argumenten om in elk geval
een deel van de loonkosten bij de werkgever te leggen. Ook van de werknemer
mag echter iets gevraagd worden. Dat brengt mij tot het volgende concrete
voorstel, te weten een wettelijke loondoorbetalingsplicht van de werkgever
voor de eerste vijf dagen met een mogelijkheid voor de werknemer om de tien
dagen vol te maken via verlofsparen. Wat de hoogte van de loondoorbetalingsplicht
betreft gaan mijn gedachten uit naar het wettelijk minimumloon. De eventuele
rest is een zaak van de sociale partners. Ik voeg daar nog aan toe dat dit
type verlof ongeclausuleerd kan worden gegeven. Om misverstanden te vermijden,
als er een mooie consensus dreigt te ontstaan tussen in elk geval mevrouw
Bussemaker en mevrouw Bijleveld, dan sluit ik mij daar graag bij aan. De positie
van de staatssecretaris in het kabinet kennend, is dit misschien een way-out.MevrouwBussemaker(PvdA)Waar verwijst de heer Van Middelkoop naar?De heerVan Middelkoop(GPV)Ik heb begrepen dat u een voorstander bent van een betaald verlof voor
die tien dagen.MevrouwBussemaker(PvdA)Mevrouw Schimmel en mevrouw Van Gent hebben zich daarbij aangesloten.De heerVan Middelkoop(GPV)Ik heb even alleen naar de grootte van de fracties gekeken. Als ik dit
debat zou zijn ingegaan in het volste vertrouwen dat u het niet met de VVD,
maar wel met anderen zou regelen, dan had ik dit allemaal niet bedacht. Maar
ik moet het nog zien en ik daag u dus uit om de staatssecretaris de steun
te geven die zij in het kabinet niet heeft gekregen. Lukt dat niet, dan vraag
ik u te kijken naar deze second-bestoptie.MevrouwBussemaker(PvdA)Ik heb die 50/50-verdeling ook genoemd.De heerVan Middelkoop(GPV)Voorzitter! In aanvulling op het termijngebonden verlof wordt een geclausuleerd
recht op mantelzorg voorgesteld. Ik sta daar sympathiek tegenover, maar ik
zou het op prijs stellen om te horen wat daaronder nu precies moet worden
verstaan.Op pagina 80 van de nota staat over het verlofsparen dat het van belang
is dat tijdens de spaar- en verlofperiode de dienstbetrekking tussen werkgever
en werknemers in stand blijft. Betekent dit dat de werknemer het gespaarde
kwijt is bij wisseling van werkgever? Welke gevolgen heeft deze vorm van verlofsparen
voor de pensioenopbouw en voor bijvoorbeeld de arbeidsongeschiktheidsverzekering
van de desbetreffende werknemer?Voorzitter! Ik had nog een mooi stuk tekst over de sollicitatieplicht
van alleenstaande ouders, maar na een aantal interrupties van mijn kant moge
duidelijk zijn dat ik er zeer ongelukkig mee ben dat de discussie herleeft,
terwijl wij deze een paar jaar geleden keurig hadden gefinaliseerd op het
punt van het niet opleggen van deze plicht aan alleenstaande ouders met kinderen
onder de 5 jaar. Sterker nog, met steun van de VNG bepleit ik een partiële
plicht voor alleenstaande ouders met kinderen tot 16 jaar. Ik steun de bijdrage
van mevrouw Bussemaker op dit punt. Zij wil allereerst meer inhoud geven aan
het recht op arbeid van deze categorie. Er is nog een lange weg te gaan.De vergadering wordt van 18.00 uur tot 19.00 uur geschorst.Eerste termijn van de zijde van de regeringStaatssecretarisVerstandVoorzitter! Dit overleg met de Kamer is het einde van het consultatietraject.
Dat wil natuurlijk niet zeggen dat dit gesprek hetzelfde karakter heeft als
de gesprekken die wij met het veld hebben gevoerd. De procedure die wij hebben
gevolgd, is niet ongebruikelijk. Bij de SUWI die deze week is behandeld, heeft
men ook eerst overleg gevoerd over de nota, voordat men besloot hoe verder
te gaan met het wetgevingstraject.Ik ben zeer content over alle adviezen die wij gevraagd en ongevraagd
hebben gekregen. De kwaliteit ervan is buitengewoon hoog, hetgeen een signaal
is dat het thema in de samenleving leeft. Ook de conferentie, de expertmeeting
en de economentoets hebben waardevol materiaal opgeleverd en geleid tot verscherping
en verbreding van mijn inzicht in dit dossier. In die zin is er sprake van
voortschrijdend inzicht en ik heb het idee dat dit niet alleen voor mij, maar
ook voor de Kamer geldt.Daarmee zeg ik niet dat ik vanavond een definitief oordeel zal vellen
over alle adviezen en onderzoeksresultaten. Wij zijn gekomen aan het einde
van een traject dat gericht was op politieke aftasting van de meningen over
dit onderwerp. Een en ander zal nu worden verwerkt in het definitieve kabinetsstandpunt.
Dat ik nog geen definitief oordeel heb, heeft ook te maken met de integrale
samenhang tussen de voorstellen in de nota. Deze integrale samenhang moet
bewaard blijven als je de adviezen op een goede manier wilt verwerken.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Voorzitter! De staatssecretaris zegt dat zij geen definitief oordeel zal
geven. Ik hoop wel dat zij in ieder geval op een aantal onderdelen een standpunt
zal innemen. Stelt zij het echter wel op prijs dat de Kamer een definitief
oordeel geeft?MevrouwVan Gent(GroenLinks)Wij hebben een aantal dingen gezegd die een steun in de rug van de staatssecretaris
zijn. Zij is immers ook een voorstandster van betaald kortdurend zorgverlof.De voorzitter:Dit zijn vragen en opmerkingen die de staatssecretaris aan het eind van
haar betoog moet hebben beantwoord en niet in de eerste twee minuten. Ik vind
dat de staatssecretaris ontslagen is van de plicht om nu al op de opmerking
van mevrouw Van Gent te reageren. De vraag van mevrouw Bijleveld is wel relevant,
maar het is aan de staatssecretaris om te beslissen of zij die vraag nu al
wil beantwoorden.StaatssecretarisVerstandIk versta de vraag van mevrouw Bijleveld zo dat zij mij vraagt of ik het
op prijs stel om het oordeel van de Kamer te horen. Het is vanzelfsprekend
dat ik dat wil, want daar is dit overleg voor bedoeld. Het is ook niet zo
dat ik in mijn bijdrage helemaal niets kan zeggen, omdat het kabinetsstandpunt
nog moet worden voorbereid. Ik ben natuurlijk bereid om met de Kamer van gedachten
te wisselen over de pro's en contra's van de inbreng van de Kamer en de adviezen
uit het veld.Men zal mij het komende uur uitdagen om toch wat meer te zeggen, maar
ik herinner eraan dat het de goede procedurele gang van zaken is om eerst
het standpunt van het kabinet af te wachten. Dat standpunt moet op een gedegen
wijze worden voorbereid. Ik zal wel ingaan op de vragen om aanvullende informatie.
Mijn bijdrage zal dus geen definitief oordeel bevatten, maar ik zal wel ingaan
op de pro's en contra's van een aantal voorstellen. Ik zal in mijn bijdrage
verder voortdurend in het oog houden dat in de titel van de nota niet voor
niets het woord "evenwicht" is opgenomen. Met dat woord wordt gedoeld op evenwicht
tussen arbeid en zorg, tussen maatschappelijke en individuele belangen, tussen
de belangen van werkgevers en van werknemers, tussen kosten en baten en tussen economische en maatschappelijke belangen.MKB Nederland heeft de nota ten onrechte het berijden van een politiek
stokpaardje genoemd. Het gaat hier om een noodzakelijke vernieuwing van de
sociale en economische infrastructuur. Dat hebben de leden van de commissie
in hun bijdragen bevestigd. De nota is enerzijds een sluitstuk van de ontwikkelingen
in de periode die is begonnen met de tweede emancipatiegolf. Anderzijds willen
wij met deze nota een goede fundering leggen voor toekomstige ontwikkelingen.
Ik zie deze sociale innovatie als een ontwikkeling die parallel loopt aan
de infrastructurele en technologische innovatie. Ik onderschrijf de opvatting
dat wij hiermee investeren in de kwaliteit van onze samenleving.De ontwikkelingen die tot de huidige situatie hebben geleid, zijn uitvoerig
in de nota beschreven. Daar is met name ingegaan op de ontwikkeling van de
arbeidsparticipatie van vrouwen die nu gemiddeld op 47% ligt. Deze arbeidsparticipatie
is onder te verdelen in een arbeidsparticipatie onder hogeropgeleiden van
85%, onder middelbaar opgeleiden van 50% en onder lageropgeleiden van 25%.
Die geringe arbeidsparticipatie aan de onderkant van de arbeidsmarkt baart
mij zorgen, omdat het hier overwegend kleine banen betreft van minder dan
12 uur. Deze groep verdient zeker aandacht.Er is door een aantal sprekers naar voren gebracht dat er de afgelopen
jaren toch al het nodige is gebeurd. In de Emancipatienota uit 1985 is heel
uitdrukkelijk de bevordering van de economische zelfstandigheid door arbeidsparticipatie
als uitgangspunt van het kabinetsbeleid genoemd. Dat is ook het uitgangspunt
van het huidige regeerakkoord. Ik vind het schrijnend te moeten constateren
dat slechts 20% van de vrouwen met kinderen onder de 12 jaar economisch zelfstandig
is.Mevrouw Bijleveld heeft gevraagd of er eigenlijk wel nieuwe punten in
de nota zijn opgenomen. Ik denk dat het kabinetsbeleid een forse impuls zal
geven aan het invullen van het uitgangspunt waarover ik zojuist sprak. Dat
uitgangspunt wordt niet alleen ingevuld in de nota Arbeid en zorg. Er is ook
60 mln. uitgetrokken voor het stimuleren van een nieuwe dagindeling. De experimenten
waarover mevrouw Bussemaker sprak, kunnen hieruit worden gefinancierd. Het
wordt verder ingevuld door het "mainstreamen" bij alle departementen van het
emancipatiebeleid – mevrouw Van Gent heeft hierover een opmerking gemaakt –
via het bereikbaarheidsscenario.Vanavond spreken wij specifiek over de algemene wet arbeid en zorg. Mevrouw
Kant heeft opgemerkt dat zij de titel van de nota liever omgedraaid had gezien.
Het Clara Wichmanninstituut, Equality en de Vrouwenalliantie hebben ook een
pleidooi gehouden voor het omdraaien van de titel, zodat de zorg als eerste
wordt genoemd. Dat past echter absoluut niet bij het uitgangspunt van het
kabinetsbeleid om de economische zelfstandigheid en de arbeidsparticipatie
te bevorderen.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)De staatssecretaris richt zich hiermee wederom vooral op vrouwen. Ik vind
haar redenering niet juist, omdat het probleem daarin is gelegen dat er niet
meer mannen zijn gaan zorgen, terwijl er wel steeds meer vrouwen zijn gaan
werken. Wij vinden daarom dat de maatschappelijke erkenning van zorg voorop
moet staan. De staatssecretaris gaat aan dit punt helemaal voorbij.StaatssecretarisVerstandIk heb in het begin van mijn bijdrage gezegd dat ons doel een evenwicht
tussen arbeid en zorg is. Ik kan dat uitbreiden naar de stelling dat wij moeten
streven naar de herverdeling van de arbeids- en de zorgparticipatie tussen
mannen en vrouwen. Ik heb dit verhaal al zo vaak verteld dat ik meende dat
mijn ideeën hieromtrent intussen wel bekend zouden zijn, maar het is
kennelijk nodig om het nog eens te herhalen. Het uitgangspunt van het kabinetsbeleid
is inderdaad het streven naar een evenwichtiger verdeling van zorg en arbeid
tussen mannen en vrouwen. Met dit uitgangspunt in het achterhoofd lijkt het
mij weinig vruchtbaar om te discussiëren over de vraag of "arbeid" of
"zorg" het belangrijkste woord in de titel is. Je moet niet over die rangorde
praten, hetgeen niet wegneemt dat er wel een herwaardering van de zorg moet
komen. De Raad voor maatschappelijke ontwikkeling heeft in een advies gesteld
dat het voor de combinatie arbeid en zorg en voor een goede ontwikkeling van
de mantelzorg essentieel is dat een goede infrastructuur in de gezondheidszorg
wordt opgebouwd. Het kabinet heeft daarin ook geïnvesteerd. De percentages
voor de thuiszorg zijn toegenomen en er wordt 5,6 mld. extra in de zorg en
de thuiszorg geïnvesteerd. Ik heb de intentie van het kabinet om te investeren
in de gezondheidszorg vanavond bevestigd.Een aantal sprekers meent dat het probleem in de formele zorg door investeringen
kan worden opgelost. Daarbij zal echter toch een onderscheid moeten worden
gemaakt tussen enerzijds de professionele "onderlegger" en anderzijds de positieve
consequenties van investeringen in de mantelzorg. Met onze bijdrage aan de
care in plaats van aan de cure proberen wij zeker niet een bijdrage te leveren
aan de bezuinigingen in de formele gezondheidszorg. Ik heb ook horen zeggen
dat degene die om zorg vraagt, centraal moet staan. Ik ben het daarmee eens
en daarom benadruk ik ook het belang van goede care. Sommige mensen kunnen
behoefte hebben aan een emotionele band die je met familie of vrienden hebt,
maar andere mensen willen door middel van vrijwilligerswerk inhoud geven aan
wat je de sociale zorg kunt noemen.MevrouwSchimmel(D66)Wij gaan nu met een brede blik over de gehele nota heen en bespreken de
vraag of zorg of arbeid de meeste aandacht verdient. Ik meende echter dat
het vooral de bedoeling van de nota was om mannen te bewegen om zorgtaken
op zich te nemen. Vindt de staatssecretaris dat zij daarin voldoende is geslaagd?StaatssecretarisVerstandIk kom daarop terug, wanneer ik de opmerking van mevrouw Van Gent over
het verleidingsscenario en van mevrouw Bussemaker over de cultuuromslag bespreek.Ik ben het ermee eens dat de zorg herwaardering verdient. Op de conferentie
van Equality heb ik gezegd dat de zorg van zijn tobberige imago af moet zien
te komen. Mevrouw Bussemaker heeft gezegd dat zorg leuk is. Het is natuurlijk
niet altijd leuk, maar ik vind desalniettemin dat de zorg van zijn tobberige
imago af moet zien te komen. Ik denk daarbij niet alleen aan
de zorg voor zieken en kinderen.Wij hebben met opzet gekozen voor een breed concept van zorg, waaronder
ook de zorg voor jezelf – studeren of een sabbatical year – en
de zorg voor je omgeving vallen. Iemand heeft gevraagd of het opknappen van
een huis ook binnen dit concept past. Joan Tronto heeft een moderne, brede
invulling van het begrip zorg gegeven waarover wij zeker verder moeten praten.
Wij werken er dus aan om vorm en inhoud te geven aan de herwaardering van
de zorg. Dat is ook het thema van het Emancipatiejaarboek 1999 waarin men
interessante artikelen kan vinden over de vraag wie er zorgt in de 21ste eeuw.
Wij hebben een subsidieregeling in het leven geroepen voor projecten voor
zorg en arbeid en niet voor arbeid en zorg. Samen met het ministerie van VWS
zullen wij een debat over zorg en arbeid voorbereiden waarbij het uitgangspunt
zal zijn dat er geen tegenstelling is tussen arbeid en zorg.MevrouwBussemaker(PvdA)Ik zit nog een beetje met de definitie van arbeid en zorg in mijn maag.
Het wordt wel een beetje een academische kwestie, maar dat ligt wellicht aan
mij, want behalve aan de politiek ben ik ook aan de universiteit verbonden.
De staatssecretaris noemt nadrukkelijk Joan Tronto en pleit met haar voor
een bredere opvatting van het begrip zorg. Hoe vertaalt zij een en ander echter
in beleid? Dat is een ingewikkelde vraag, maar wij mogen niet vergeten dat
wij hier moeten beslissen voor wie de zorg bedoeld is. Ik vind zorg voor kinderen
en naasten toch iets anders dan zorg voor je maatschappelijke omgeving of
voor je huis.StaatssecretarisVerstandWij willen aandacht schenken aan de herwaardering van het begrip "zorg".
Dat proces hebben wij nu, onder andere met VWS, ingezet. Ik kan nog niet precies
aangeven hoe het eruit zal gaan zien, omdat het zo'n uitdrukkelijke relatie
heeft met de gezondheidszorg. Zie in dit verband ook het advies van de RMO.
Wij proberen er ook vorm aan te geven door de projecten die nu worden opgestart.
In de nota is hiervan al wel iets terug te vinden, omdat er een accent ligt
op de zorg voor kinderen en naasten. Om een iets bredere invulling van het
begrip "zorg" te geven, hebben wij er echter voor gekozen om ook voorstellen
voor educatief verlof, sabbatical leave en politiek verlof in de nota op te
nemen. Wij geven daarmee uitdrukking aan onze opvatting dat het niet alleen
om zorg voor anderen, maar ook om zorg voor jezelf gaat. Uit onderzoeken naar
tijdsbesteding blijkt steeds weer dat mensen vinden dat ze te weinig tijd
voor zichzelf, bijvoorbeeld sport of ontspanning, hebben. De verbreding van
het begrip "zorg" is dus zeker terug te vinden in de nota.Ik heb zojuist al gezegd dat de wens om de arbeidsparticipatie van vrouwen
en de zorgparticipatie te vergroten, zeker niet gezien mag worden als een
stokpaardje. Er is een economische en maatschappelijke noodzaak om hier verdere
vorm en inhoud aan te geven. Verder is het ook noodzakelijk om de sociale
infrastructuur voor te bereiden op de komende jaren. Je doet dat op basis
van inschattingen van de maatschappelijke ontwikkelingen. Op dit moment is
er een kloof tussen feiten en wensen. Uit onderzoek blijkt dat in de samenleving
de wens leeft om gebruik te kunnen maken van zorgverlof. Iemand heeft de percentages
genoemd die worden gegeven in het onderzoek van Nyfer. Het MHP heeft hier
onderzoek naar gedaan, maar het blijkt ook uit onze eigen onderzoeken.De ontgroening en de vergrijzing dwingen ons na te denken over de toekomstige
sociale infrastructuur. Als je niet anticipeert op de vergrijzing en de ontgroening
ontstaan er op een gegeven moment problemen met het draagvlak voor de collectieve
voorzieningen. Je krijgt dan ook te maken met knelpunten op de arbeidsmarkt
en in de zorg.Mevrouw Örgü en mevrouw Van Gent hebben er op gewezen dat er
op dit moment 140.000 moeilijk vervulbare vacatures in het MKB zijn. Juist
in deze sector moeten de vacatures worden opgevuld met lageropgeleiden. Ik
heb onlangs een onderzoek naar de Kamer gestuurd met de titel "Investeren
in kwaliteit". Uit dit interessante onderzoek naar een aantal good practices
komt prominent naar voren dat veel lageropgeleide vrouwen die miniem –
nog niet eens 25% met hele kleine banen – op de arbeidsmarkt participeren,
heel graag aan hun economische zelfstandigheid willen werken. Dit onderzoek
bevestigt eens temeer dat grotere economische zelfstandigheid van vrouwen
niet alleen een wens van de overheid is, maar dat die wens ook in de samenleving
leeft. Verder blijkt uit dit rapport dat een goede combinatie van zorg en
arbeid essentieel is om deze vrouwen terug te laten keren naar of te laten
blijven op de arbeidsmarkt.Ik constateer dat steeds meer bedrijven investeren in de combinatie van
arbeid en zorg. Deze bedrijven beseffen de economische noodzaak hiervan, omdat
zij te maken hebben met het gegeven dat veel vrouwen, vaak na de geboorte
van hun tweede kind, afhaken. Dit dwingt deze bedrijven om mensen te zoeken
en dat confronteert ze met het probleem dat de arbeidsmarkt op dit moment
krap is en dat de investeringen die ze in deze vrouwen hebben gedaan, verloren
gaat. Mevrouw Örgü vraagt terecht aandacht voor de lastenverzwaring,
maar uit hetgeen ik zojuist opmerkte, blijkt wel dat je niet alleen naar de
lastenkant moet kijken. Voorzieningen die het mogelijk maken om een evenwicht
tussen arbeid en zorg te bereiken, kosten geld, maar aan deze voorzieningen
kleeft ook een batenkant. Deze zakelijke benadering staat los van de maatschappelijke
baten. Er zijn steeds meer aanwijzingen en bewijzen dat er van investeringen
in deze voorzieningen, naast maatschappelijke, ook economische baten zijn
te verwachten. Wij moeten verder zodanige randvoorwaarden creëren dat
mensen zich op meerdere wijzen kunnen ontplooien. Dat is in het belang van
de kwaliteit van de samenleving op macro- en op microniveau. Maatschappelijke
participatie, niet alleen arbeidsparticipatie, is verder van belang, omdat
het mensen invloed geeft op de inrichting van de maatschappij.In Nederland loopt de gemiddelde leeftijd waarop een vrouw haar eerste
kind krijgt, op naar 30 jaar. Men stelt het krijgen van kinderen steeds vaker
uit omwille van de carrière. In Noorwegen heeft men goede voorzieningen
en daar ligt die leeftijd op 24 jaar. Het uitstellen van het eerste kind brengt
vruchtbaarheidsproblemen met zich die invloed hebben op de gezondheidszorg.Ik kom nu op de vragen en opmerkingen over het verleidingsscenario en
de cultuuromslag. Er is opge merkt dat mensen keuzevrijheid moeten
hebben. Ik ben van opvatting dat het combinatiescenario geen keurslijf is.
Politiek is – ik heb het een aantal sprekers terecht horen zeggen –
het maken van keuzes. Jarenlang heeft men gekozen voor het kostwinnersmodel.
De veranderde samenleving en het uitgangspunt dat je mensen keuzemogelijkheden
moet bieden, impliceren dat je de lijnen voor een nieuw model moet uitzetten.
Dat is het combinatiemodel geworden. Mevrouw Van Gent heeft terecht opgemerkt
dat dit model zodanige voorwaarden moet creëren dat het mogelijk is om
per levensfase een keuze te maken. Het model moet niet worden gebaseerd op
de verwachting dat mensen vanaf het moment dat zij hun intrede maken op de
arbeidsmarkt totdat zij 65 jaar worden, 32 uur werken en 8 uur zorgen. Er
is niets op tegen om fulltime te werken als je net een opleiding hebt afgerond,
maar in een volgende fase van je leven kan dat weer anders zijn, bijvoorbeeld
omdat je een studie wilt doen. Het is mogelijk dat mensen zorg en arbeid combineren
door een beroep te doen op de wet aanpassing arbeidsduur, maar het is evengoed
mogelijk dat zij een beroep op die wet doen voor andere doeleinden.Ik maak mij er soms zelf ook schuldig aan dat ik het combinatiemodel beperk
tot de situatie van een man en een vrouw met kinderen die 32 uur werken, 8
uur zorgen en de verdere zorg opvullen met kinderopvang. Dat is een val waar
wij niet in moeten trappen. In essentie gaat het om het combineren van arbeid
en zorg, waarbij het niet de bedoeling is dat de één altijd
fulltime werkt en de ander per definitie zorgt. Wij zijn dat aan het uitwerken.
De Stichting van de arbeid zegt dat het uitbestedingsmodel ook mogelijk moet
zijn. Of je daar wel of niet voor kiest, is mede afhankelijk van de levensfase
waarin je je bevindt. Politiek is echter keuzes maken en wij hebben voor het
combinatiemodel gekozen.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Ik ben het ermee eens dat politiek het maken van keuzes is. Ik begrijp
echter de dogmatische keuze voor één enkel model niet. De staatssecretaris
zegt immers zelf dat mensen in de verschillende fases van hun leven verschillende
keuzes maken. Je kunt hieruit ook concluderen dat het de taak van de overheid
is om die voorwaarden te creëren die het mensen mogelijk maakt om uit
de verschillende modellen te kiezen.StaatssecretarisVerstandIk meen dat je toch voor één bepaalde lijn moet kiezen.
De Wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid heeft onderzocht hoeveel
wij in 1997 hebben uitgegeven aan kostwinnersvoorzieningen. Mevrouw Van Gent
kent dat rapport ongetwijfeld. Dat onderzoek was gebaseerd op het denkbeeld
dat de man werkt en de vrouw thuis is. Aan dat model kleefden risico's die
moesten worden verzekerd en daar gaven wij dan ook geld aan uit. Vanwege een
aantal demografische ontwikkelingen en omwille van de arbeidsparticipatie
van vrouwen en de zorgparticipatie van mannen – ik hoop dat ik dat laatste
niet de hele avond hoef te herhalen – kiest het kabinet ervoor om de
arbeidsparticipatie van vrouwen te bevorderen. Een soortgelijke keuze hebben
wij ook gemaakt toen wij ervoor kozen om ouderen op de arbeidsmarkt te houden.
Een en ander impliceert dat je het beleid een bepaalde kant op moet sturen,
omdat er enerzijds minder behoefte is aan kostwinnersvoorzieningen en anderzijds
omdat je de arbeidsparticipatie van vrouwen wilt stimuleren. Dit alles laat
onverlet dat je in verschillende fases van je leven – het is geen keurslijf –
verschillende beslissingen kunt nemen. Je kunt ook beslissen om je kind de
hele week uit te besteden. Dat mag, maar je mag ook de hele week thuis blijven.
Men moet zich wel goed de consequentie daarvan realiseren, namelijk het loslaten,
gedurende een bepaalde periode van de arbeidsmarkt, hetgeen betekent dat men
een achterstand in verdiencapaciteit oploopt. Ik hoef hier niet de consequenties
van alle modellen uit de doeken te doen. Ik wil nu duidelijk maken dat de
politieke keuze voor een zorg-en-arbeidmodel mensen niet belemmert om in een
bepaalde fase van hun leven een andere keuze te maken.MevrouwKant(SP)De staatssecretaris zegt dat ouders de keuzevrijheid moeten hebben om
thuis te blijven en de kinderen zelf op te voeden. Ik wijs haar er dan wel
op dat er een sollicitatieplicht is voor alleenstaande ouders in de bijstand.
Dat laatste strookt toch niet met hetgeen zij over die keuzevrijheid heeft
gezegd?StaatssecretarisVerstandVoorzitter! Ik kom daar later op terug.De heerVan Middelkoop(GPV)Ik veronderstel dat de staatssecretaris het algemene gedeelte van haar
betoog nu heeft afgerond en daarom wil ik nu een fundamenteel punt aan de
orde stellen dat samenhangt met hetgeen zij heeft gezegd over de toenemende
zorgbehoefte ten gevolge van ontgroening en vergrijzing. Wij onderkennen onvoldoende
de spanning die in de samenleving ontstaat doordat wij mensen enerzijds stimuleren
om de arbeidsmarkt op te gaan – wij doen dat om de oudedagsvoorziening
op een zo hoog mogelijk niveau te houden – en anderzijds mensen stimuleren
om tijd vrij maken voor zorgfuncties. Ik weet zelf ook geen oplossing voor
dit dilemma, maar ik vind het belangrijk dat wij die spanning onderkennen,
zeker omdat de staatssecretaris spreekt over arbeid en zorg als gelijkwaardige
zaken.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Ik wijs de staatssecretaris erop dat zij niet is ingegaan op mijn opmerking
dat alleenstaanden in het combinatiescenario worden verwaarloosd.StaatssecretarisVerstandIk meen nu juist dat wij met elkaar overleggen over de vraag hoe wij tot
nieuwe vormen kunnen komen die de spanning waarover de heer Van Middelkoop
spreekt, kunnen wegnemen. Ik onderken wel degelijk dat die spanning er is.
Bevordering van de arbeidsparticipatie is met het oog op de toekomst noodzakelijk.
Minder geboorten, ontgroening, en het bereiken van de 65-jarige leeftijd door
de babyboomgeneratie veroorzaken problemen die alleen zo kunnen worden opgelost.
Vergroting van de arbeidsparticipatie leidt echter ook tot problemen voor
de zorg, het zogenaamde zorgvacuüm. Ik probeer in de nota die spanning
in de werkrelatie op te heffen, maar ik probeer met mevrouw Borst tegelijkertijd
te komen tot herwaardering en bevordering van de zorg.Ik heb al gewaarschuwd dat wij niet in de val moet trappen dat wij het
combinatiescenario beperken tot het model van man, vrouw en twee kinderen.
Wij moeten ook aandacht besteden aan de alleenstaanden. Deze mensen moeten
ook in staat worden gesteld om voor een naast familielid te
zorgen, een studie te volgen of een sabbatical year te genieten. Wij moeten
aan die groep, net als aan de mensen in de bijstand, de nodige aandacht besteden.Ik kom toe aan de vragen en opmerkingen over de rol van de overheid, het
individu en de CAO-partners. Mevrouw Bijleveld heeft gezegd dat uit de nota
niet blijkt dat wij over een visie hierop beschikken. Ik ben het daar helemaal
niet mee eens. De visie die wij in de nota hebben neergelegd, is volstrekt
helder. Het uitgangspunt van de nota – ik heb mevrouw Örgü
het tegenovergestelde horen zeggen – is dat combineerbaarheid van arbeid
en zorg het privé-belang overstijgt. Er ligt hier, mijns inziens, wel
degelijk een verantwoordelijkheid voor andere partijen. Het is namelijk niet
vol te houden dat het een puur individueel belang is. De overheid heeft ook
ten tijde van het kostwinnersmodel een deel van de verantwoordelijkheid op
zich genomen. In de nota wordt ervan uitgegaan dat er hier ook een verantwoordelijkheid
ligt voor werkgevers en werknemers.De Raad voor het overheidspersoneel heeft, in tegenstelling tot de Stichting
van de arbeid, een unaniem advies over de nota uitgebracht. Ik ga nu wat dieper
in op het advies van de Stichting van de arbeid, omdat wij de CAO-partijen
in de nota Arbeid en zorg een bijzondere rol hebben toegekend. Men mag daaruit
echter niet afleiden dat de andere adviezen minder worden gewaardeerd. De
Stichting van de arbeid verwijst in haar advies naar het referentiekader dat
in 1997 is vastgelegd in de destijds voor het decentrale arbeidsvoorwaardenoverleg
uitgebrachte aanbeveling over arbeid en zorg. In dat referentiekader wordt
het standpunt van het kabinet onderschreven dat de modernisering van de arbeidsvoorwaarden
een taak van werkgevers en werknemers is.In de nota Arbeid en zorg hebben wij op dat uitgangspunt aangesloten,
overigens wel onder behoud van onze ordenende en beschermende taak, door te
stellen dat wij hechten aan een inkomensvoorziening. Omdat de sociale partners
primair verantwoordelijk zijn voor het invullen en moderniseren van de arbeidsverhoudingen,
hebben wij hen gevraagd hoe zij dat willen doen. Het heeft mij in dit verband
wel bevreemd dat mevrouw Bijleveld eerst aangeeft dat er een belangrijke rol
voor de sociale partners ligt, maar vervolgens daarvan afwijkt als zij komt
te spreken over een collectieve voorziening voor het tiendaagse zorgverlof.
De taak voor het regelen van de pensioenrechten legt zij vervolgens wel weer
primair bij de sociale partners. Ik kan dat niet helemaal goed duiden.Het is opvallend dat de standpunten in het advies van de Stichting van
de arbeid tussen aan de ene kant de vakcentrales en aan de andere kant de
werkgevers diametraal tegenover elkaar staan. Ik was daarover niet alleen
verbaasd, maar ook teleurgesteld. Ik waande mij zelfs even terug in de tijd,
want de stichting is er recentelijk op enkele andere belangrijke dossiers
wel in geslaagd om met een unaniem advies vorm te geven aan de verdere modernisering
van de arbeidsverhoudingen. Daarbij moet men denken aan het dossier flexibiliteit
en zekerheid, een heel lastig dossier, en aan het heel recentelijk uitgebrachte
advies over de CAO à la carte. Het is verbazingwekkend dat in een tijd
waarin maatwerk en flexibilisering – zie de CAO à la carte –
aanvaardbare elementen zijn of in een hoog tempo aan het worden zijn van de
moderne arbeidsverhoudingen, de standpunten binnen de stichting zo diametraal
tegenover elkaar kunnen komen te staan.De vakcentrales wenden zich op een aantal punten niet alleen af van de
uitgangspunten van de CAO à al carte, maar ook van de uitgangspunten
van de nota, zoals het voorkomen van onnodige stapeling, uitruil en clausulering
in verband met de belangen van de werkgevers. De vakcentrales kiezen zelfs
voor een collectieve voorziening, waarmee men afwijkt van het referentiekader.
Waar de vakcentrales kiezen voor een collectieve financiering van het tiendaagse
zorgverlof, willen de werkgevers helemaal geen wettelijk recht op een zorgverlof.Ik ben ook geschrokken van het argument van de werkgevers dat de partijen
op de werkvloer in voorkomende gevallen zelf wel een oplossing kunnen vinden.
De werkgevers hebben verder op de vraag van het kabinet over de inkomensvoorziening
gereageerd door te verwijzen naar de mogelijkheid van uitruil met vakantiedagen,
de arbeidsduurverkorting, de Wet financiering loopbaanonderbreking en een
aantal mogelijkheden voor flexibilisering die zijn aangebracht in het belang
van de werknemers. De werkgevers lijken daarmee terug te willen naar de situatie
waarin er helemaal geen sprake was van flexibilisering. Ik verbaas mij daarover
in hoge mate. Ik vind het ook geen serieus antwoord op een vraag van het kabinet.
Het is moeilijk voorstelbaar dat de werkgevers niet lijken in te willen zien
dat het niet alleen om de belangen van de werknemers gaat, maar dat hiervoor
ook macro- en bedrijfseconomische redenen aan te voeren zijn.Ik heb mede op basis van de economentoets en de samenvatting van de hoofdlijnen
van de adviezen begin deze week nog een keer gesproken met zowel de vakcentrales
als met de werkgeversorganisaties. Ik had de hoop dat die informatie tot voortschrijdend
inzicht bij werkgevers en werknemers zou kunnen leiden, maar ik heb geen enkele
beweging in de standpunten kunnen waarnemen. Gezien het advies en de aanvullende
gesprekken ben ik er bepaald niet gerust op dat de sociale partners het dossier
arbeid en zorg met voortvarendheid en serieus ter hand zullen nemen. Ik betrek
daar toch ook de gang van zaken van de afgelopen jaren bij. Het advies arbeid
en zorg stamt uit 1997, maar ik zie daarvan maar weinig terug in de CAO's
die recentelijk zijn afgesloten. Arbeid en zorg heeft of niet op de agenda
gestaan of is er bijzonder snel afgehaald als het er al op stond.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Ik wil eerst reageren op de opmerking over mijn houding tegenover het
pensioenconvenant. Over de pensioenen is een convenant gesloten. Dat is de
reden waarom wij vinden dat de sociale partners primair verantwoordelijk zijn
voor de regelingen rond de pensioenrechten. Omdat er bij het verlof een stap
moet worden gezet, zie ik daar wel een taak voor de overheid.De staatssecretaris heeft veel weggeschoven naar de werkgevers. Ik ben
echter vooral geïnteresseerd in het voortschrijdend inzicht van het kabinet.
Ik hoor graag de opvatting van de staatssecretaris, gehoord de Kamer, over
het betaalde zorgverlof.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Volgens de staatssecretaris overstijgt de combinatie van
arbeid en zorg de privé-verantwoordelijkheid. Ik wil nu klip en klaar
horen wat dat voor de staatssecretaris betekent en waaruit de financiële
verantwoordelijk van de overheid bestaat. Ik vind het onvoorstelbaar dat het
nu wordt afgeschoven op de sociale partners. Dat kan toch echt niet de bedoeling
zijn.MevrouwBussemaker(PvdA)Het verbaast mij dat mevrouw Bijleveld nu opeens vindt dat de verantwoordelijkheid
hiervoor niet bij de sociale partners ligt, omdat zij altijd zoveel aandacht
voor hen heeft.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Ik heb in eerste termijn een aantal punten genoemd waar iets aan moet
worden gedaan. Ik vraag de staatssecretaris om die punten op te pakken. Het
is haar taak om dat te doen, want zij regeert en ik niet.MevrouwBussemaker(PvdA)Het is inderdaad geen goed teken dat er geen beweging in de standpunten
van de sociale partners zit. Ik hoopte dat de gegevens van de economentoets
en het advies van de Stichting van de arbeid enige beweging hadden veroorzaakt.
Hebben de voorgelegde cijfers ook tot geen enkele verandering in het standpunt
van de werkgevers geleid? Welke consequenties heeft dit? Wordt de rol van
de politiek nu belangrijker, omdat er van de sociale partners zo weinig lijkt
te mogen worden verwacht?MevrouwÖrgü(VVD)Is er na het advies van de Stichting van de arbeid en de economentoets
door de sociale partners gevraagd om extra doorberekeningen? Ik heb zelf in
eerste termijn om een nadere financiële onderbouwing van de plannen gevraagd.
Hebben zij daar ook om gevraagd?StaatssecretarisVerstandTijdens de gesprekken met de sociale partners heb ik inderdaad geen enkele
verandering in hun standpunt bespeurd. Ik heb niet voor niets gezegd dat mijn
ongerustheid dat deze problematiek niet voortvarend en serieus zal worden
opgepakt, is toegenomen. Ik ben daarover zo ongerust, omdat wij de sociale
partners bij dit dossier een belangrijke rol toekennen.In mijn inleiding heb ik al voorspeld dat mevrouw Bijleveld mij zou uitdagen
om een definitief oordeel dan wel een conceptkabinetsstandpunt te geven. Er
is echter nog geen kabinetsstandpunt en ik zal consequent vasthouden aan de
gekozen procedure. Wij volgen een proces dat verdeeld is in een aantal ronden.
Ik heb mijn oordeel gegeven over het advies van de Stichting van de arbeid
en met de Kamer over een aantal zaken van gedachten gewisseld. Mede op grond
van die gedachtewisseling zal een kabinetsstandpunt worden voorbereid. Ik
vind dat de Kamer er begrip voor moet kunnen opbrengen dat voor deze procedure
is gekozen. Het kabinet heeft een discussienota uitgebracht en daar discussiëren
wij over. De uitkomsten van deze discussie zullen worden gebruikt bij de voorbereiding
van het kabinetsstandpunt.De voorzitter:Ik zie dat een aantal leden wil interrumperen. Ik sta dat niet toe. De
staatssecretaris heeft aangegeven dat zij op sommige vragen niet kan antwoorden.
Ik wil nu alleen degene het woord geven die met een punt van orde komt en,
bijvoorbeeld, wil voorstellen dit algemeen overleg te sluiten. Als niemand
dat doet, stel ik voor dat de staatssecretaris verdergaat met haar beantwoording.StaatssecretarisVerstandIk meen dat ik nog op de interruptie van mevrouw Örgü moet reageren.
Ik moet op haar vraag antwoorden dat ik mij niet kan herinneren dat een van
beide sociale partners om een nadere financiële onderbouwing heeft gevraagd.MevrouwKant(SP)De staatssecretaris is er niet gerust op, want zij kan geen enkele beweging
constateren. Ik kan mij voorstellen dat zij vandaag geen definitief kabinetsstandpunt
kan geven, maar zij moet toch kunnen begrijpen dat de Kamer buitengewoon geïnteresseerd
is in de persoonlijke opvatting van de staatssecretaris. Is zij wel of niet
bereid te strijden voor het betaalde zorgverlof?De heerVan Middelkoop(GPV)De voorzitter reikte de suggestie aan om er een punt van orde van te maken.
Ik zal dat niet doen, maar ik vind dat dit overleg niet goed verloopt. Het
is namelijk een beetje beneden mijn waardigheid als parlementariër om
te discussiëren met een staatssecretaris die geen standpunten wil innemen.
Ik doe dat toch maar wel, omdat het zo'n belangrijk onderwerp is. Ik wijs
er wel op dat het kabinet wel degelijk standpunten heeft ingenomen. Over het
meest vitale punt, de tien dagen, stelt het kabinet in de nota dat men hecht
aan een inkomensvoorziening en dat men vindt dat de sociale partners hiervoor
verantwoordelijk zijn. Een van de sociale partners, de werkgevers, beweegt
echter niet, terwijl het het standpunt van de staatssecretaris is dat die
inkomensvoorziening de verantwoordelijkheid van de sociale partners is. De
staatssecretaris moet daar niet over piepen of zij moet daar iets aan doen.MevrouwSchimmel(D66)Ik sluit mij volledig aan bij de woorden van de heer Van Middelkoop.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Dat geldt ook voor mij.StaatssecretarisVerstandWij komen echt wel ergens uit, zeker in september. Ik wijs er wel op dat
een staatssecretaris geen persoonlijke opvattingen heeft. Ik zit hier namens
het kabinet en ik spreek namens het kabinet.Ik denk dat ik nu de overstap moet maken naar het tiendaagse zorgverlof,
want dat is het hete hangijzer. Het denken over dit verlof is beïnvloed
door de berekening van VNO-NCW dat dit 15 mld. kost. Ik heb drie economen
en mijn eigen afdeling gevraagd om dit nog eens te onderzoeken. Zij hebben
goed en gedegen werk afgeleverd. Mevrouw Schimmel vergiste zich toen zij zei
dat het niet om 15 mld. maar om 12,5 mld. gaat. In het "top-top-topscenario"
kom je uit op maximaal 2,5 mld.Mevrouw Örgü heeft gelijk dat de berekeningen nog niet helemaal
compleet zijn. Zij zijn gedegen en voldoen voor een eerste gedachtebepaling,
maar er moet zeker nog onderzoek worden gedaan naar de administratieve lasten
die het met zich brengt. Wij hebben ook nog niet onderzocht wat de opbrengsten
zullen zijn. Het zal immers ook leiden tot veranderingen op het terrein van
belastingen en premies en tot een minder groot beroep op de bijstand en de
WAO. Dat is lastig om in beeld te brengen, want je moet ook
hier werken met aannames. Er is gedegen werk geleverd en men heeft zeker niet
krap gerekend. Zo heeft men gerekend met 100% herbezetting, terwijl het MKB
in zijn berekening werkt met een herbezetting van 10%. Een en ander betekent
dat de berekeningen een goede basis voor verdere discussie zijn.Het kabinet heeft de drie economen gevraagd zich in hun toets te concentreren
op het tiendaagse zorgverlof. Wij hebben daarbij aangegeven dat het kabinet
hecht aan een inkomensvoorziening en dat er een overeenkomst ligt met de sociale
partners over de arbeidsvoorwaarden. De economen hebben onderzocht wat de
macro-economische effecten van de voorstellen, de kosten voor de werkgevers,
zijn. Alledrie de economen hebben nadrukkelijk en uit eigen beweging aangegeven
dat deze voorstellen behoorlijke gevolgen kunnen hebben voor de positie van
vrouwen op de arbeidsmarkt. Risicoselectie en horizontale segregatie kunnen
namelijk consequenties hebben voor de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt
en uiteindelijk ook voor het loon dat vrouwen verdienen. Verder hebben de
economen nadrukkelijk de positie van de kleine werkgevers aan de orde gesteld,
want die worden behoorlijk belast door een betaald tiendaags zorgverlof.De uitkomsten van de economentoets dragen heel nadrukkelijk bij aan het
voortschrijdend inzicht op dit dossier en zullen daarom zeker bij de verdere
standpuntbepaling moeten worden betrokken. Ik geef daarmee geen definitief
oordeel, maar het is nu eenmaal informatie waar je niet omheen kunt, vooral
omdat er zo'n duidelijk verband wordt gelegd met de positie van vrouwen op
de arbeidsmarkt.Er is gesuggereerd om te onderzoeken wat de gevolgen zijn van een collectieve
voorziening die doorbetaling van 70% van het minimumloon garandeert. Deze
uitkering zou dan aangevuld moet worden met een bijdrage van de sociale partners
en een eigen bijdrage van de werknemer. Mevrouw Schimmel sprak over 70% van
het laatst verdiende loon en er is ook geopperd om uit te gaan van 50% van
het laatst verdiende loon plus een bijdrage van de sociale partners, waarbij
een gedeelte door de werknemer zelf zou kunnen worden gespaard. Ik kan geen
definitief oordeel geven, maar ik vind dat terdege rekening moet worden gehouden
met deze waardevolle informatie. Ik zeg toe dat ik de door de Kamer gedane
suggesties zal laten doorrekenen. De inzichten die ons dat oplevert, kunnen
wij gebruiken bij ons eindoordeel. Bij al deze modellen zal worden onderzocht
of zij ertoe leiden dat mannen meer gaan zorgen, want uiteindelijk zullen
wij voor een model moeten kiezen dat leidt tot grotere zorgparticipatie door
mannen.De heerVan Middelkoop(GPV)De staatssecretaris heeft mijn vraag niet beantwoord en ik voel wel aan
dat dit ook niet zal gebeuren. Ik zou willen dat ik een burger was die gebruik
maakt van zijn petitierecht, want die krijgt tenminste antwoord.De staatssecretaris moet er begrip voor hebben dat wij een kabinetsstandpunt
willen hebben. Er zullen nu weer een aantal zaken worden doorberekend. Ik
wil dat welwillend bejegenen, omdat de problematiek erg complex is, maar een
en ander neemt niet weg dat ik wil weten wanneer het kabinet met een definitief
standpunt komt. Als ik de kranten mag geloven, is er al een kabinetsstandpunt
over het tiendaagse zorgverlof. De staatssecretaris krijgt in het kabinet
en bij de werkgevers niemand meer om. Ik wil dat wij over een paar maanden
een stuk hebben waarover wij een oordeel kunnen geven, want ik voel nu al
aan dat niemand volgende week nog de durf zal hebben om moties in te dienen.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Er is in de Kamer een meerderheid voor verschillende varianten van het
betaald kortdurend zorgverlof. Is de staatssecretaris blij met deze steun?
Vindt zij die steun een goed signaal of neemt zij een en ander voor kennisgeving
aan? Wij doen de staatssecretaris toch een verleidelijk aanbod.De voorzitter:Misschien moet mevrouw Van Gent een kijkje nemen in het staatsrecht. Een
staatssecretaris heeft namelijk geen persoonlijke mening.MevrouwBussemaker(PvdA)Dan wil ik de staatssecretaris toch haar mening vragen over het volgende.
De economentoets vermeldt kosten en baten, zoals een toename van het arbeidsaanbod
van vrouwen, de afname van grijs ziekteverzuim, de toename van de arbeidsproductiviteit.
Wijst dit er volgens haar op dat een betaalde regeling van belang is? Dat
is in ieder geval de conclusie die ik aan de hand van de economentoets heb
getrokken toen ik kosten en baten afwoog.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Een bewindspersoon heeft inderdaad nooit een persoonlijke stellingname,
het kabinet heeft een standpunt. Dat respecteer ik, maar wij kunnen in de
Kamer natuurlijk wel tot een bepaalde stellingname komen en daarmee een politiek
feit creëren. Zou de staatssecretaris er niet blij mee zijn als de Kamer
volgende week met een motie een politiek feit in de vorm van betaald zorgverlof
zou creëren?StaatssecretarisVerstandVoorzitter! Ieder heeft zijn eigen verantwoordelijkheid.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Wacht even, gaat u die motie nu ontraden?StaatssecretarisVerstandIk weet niet of je in functie een emotie als blijheid of verdriet kunt
tonen. Als persoon kun je zo'n emotie wel hebben, maar aan een functie zijn
geen emoties verbonden.De Kamer heeft daar dus een eigen bevoegdheid in. Ik heb geprobeerd om
helder aan te geven dat er belangrijke informatie op tafel is gekomen. Wij
hebben geconstateerd dat het bedrag van 15 mld. van VNO-NCW nergens op sloeg;
dat bedrag valt aanmerkelijk lager uit. Als je alles serieus berekent, het
Duitse model en eventueel een mengeling met het Zweedse model in aanmerking
neemt, dan ligt het bedrag daar zeer substantieel onder. De informatie over
de gevolgen voor de arbeidsmarktpositie van vrouwen, voor het MKB en voor
de arbeidsproductiviteit is natuurlijk buitengewoon relevant. Volgens mij
heb ik klip en klaar gezegd dat je daar niet omheen kunt. Inmiddels is de
discussienota van het kabinet besproken en zijn er een aantal andere dingen
gebeurd, maar die informatie moet toch in het verdere proces worden meegeno men. Volgens mij kan ik mij niet duidelijker uitspreken dan dit.De heerVan Middelkoop(GPV)In het kabinet is toentertijd gesproken op basis van die verwachting van
15 mld. Wij beschikken nu over andere cijfers en dat is winst. Bent u bereid
om, nu u de Kamer hebt gehoord, op basis van de nieuwe cijfers een nieuw pleidooi
in het kabinet te houden voor betaald verlof voor tien dagen, in enigerlei
vorm? Wilt u zich daar nu aan committeren?MevrouwBussemaker(PvdA)Kan de staatssecretaris dan tegelijk een antwoord geven op mijn vraag
of zij uit de baten die in de economentoets worden geschetst, concludeert
dat betaald verlof de voorkeur heeft boven onbetaald verlof, dat die baten
niet oplevert?StaatssecretarisVerstandIk vind dat je niet alleen naar de kosten, maar ook naar de baten moet
kijken. Daarover hebben wij nu duidelijke informatie. Ik heb geprobeerd om
op een andere manier aan te geven dat er ook economische baten zijn. In de
nota heeft het kabinet duidelijk aangegeven dat het hecht aan een inkomensvoorziening.
Daaraan is een bepaalde invulling gegeven. Wij nemen nu de stand van zaken
op en constateren dat het niet is gelukt. Nu hebben wij informatie die tot
voortschrijdend inzicht kan leiden. Natuurlijk neem ik die mee naar het kabinet
en natuurlijk luister ik goed naar de mening van de Kamer, want daarvoor dient
dit overleg. Ik denk dus dat ik heel helder ben over de benadering, maar ik
vind dat je voor een volledig beeld ook moet kijken naar de lastenverzwaring.
Mevrouw Örgü heeft al aangegeven dat die tegen de baten moeten worden
afgewogen. Ook heeft zij de kwestie van de gevolgen voor ijklijnen en budgetdiscipline
opgeworpen; de minister van Financiën zal daarin buitengewoon geïnteresseerd
zijn. Ik moet over al deze zaken nog even nadenken. Maar over mijn beoordeling
ben ik volgens mij voldoende helder geweest.Ik kom nu te spreken over het langdurig betaald zorgverlof, dus het verlof
na tien dagen. Ik zal bij het begin beginnen. Het calamiteitenverlof is bedoeld
voor de paar uur of soms de dag die je nodig kunt hebben om een bepaald probleem
op te lossen, zoals een kapotte waterleiding of een kind dat ziek uit de crèche
komt. Het verlof voor tien dagen sluit daarop aan. Er zijn wel nadelen; zo
heeft Nyfer geadviseerd om beide typen verlof omwille van de eenvoud in elkaar
over te laten gaan. Toch zitten in het calamiteitenverlof een aantal andere
waardevolle elementen. Mevrouw Bussemaker vroeg hoe het zit met de motie van
mevrouw Noorman, die uiteindelijk is ingetrokken. Volgens mij ging die over
de periode tussen de tien dagen van het calamiteitenverlof en de verlofperiode
van de Wet financiering loopbaanonderbreking, die pas na twee maanden ingaat.
Welnu, de periode daartussen kan worden opgevangen met het langduriger zorgverlof.
Het kabinet heeft dit geformuleerd als een wettelijk recht op onbetaald langdurig
zorgverlof. Er is een vorm van financiering voor, namelijk de Wet financiering
loopbaanonderbreking. Als je dus een beroep doet op het recht op onbetaald
langdurig zorgverlof, dan kun je ook een beroep op de Wet financiering loopbaanonderbreking
doen. Volgens mij zit hier het misverstand. Wellicht is op deze manier een
wat steviger fundament onder die wet gelegd.Zoals bekend zal er een verkenning plaatsvinden naar de betaling van het
langdurig betaald zorgverlof. Zo'n verkenning is heel lastig, omdat er bijna
geen empirisch materiaal is en er nauwelijks gegevens uit het buitenland beschikbaar
zijn. Het zal dus enige tijd kosten voordat de budgettaire consequenties op
een verantwoorde wijze zichtbaar zijn gemaakt. Uit de inbreng van de Kamer
in eerste termijn maakte ik op dat een aantal leden de evaluatie van het ouderschapsverlof
wil bespoedigen. Het was de bedoeling om die te betrekken bij het langdurig
betaald zorgverlof, maar als de Kamer anders wil, dan hoor ik dat graag in
tweede termijn. Mevrouw Bijleveld refereerde aan het CDA-voorstel over het
langdurig zorgverlof. Ook hierbij leg ik een verband met de Wet financiering
loopbaanonderbreking. Hierin is een evaluatiebepaling afgesproken. De cijfers
heb ik op dit moment niet paraat, maar ik denk dat de aantallen heel laag
zijn. Het geld voor de Wet financiering loopbaanonderbreking komt uit het
AWF en kan dus niet zomaar voor andere doeleinden worden overgeheveld; het
geheel moet zichzelf namelijk binnen de bijstandswet bedruipen. De ideeën
van mevrouw Bussemaker hieromtrent zijn dus niet haalbaar.In zijn wetsvoorstel heeft het CDA gekozen voor een verlenging van het
ouderschapsverlof met vierenhalve maand. Uit onderzoeken blijkt echter dat
er niet zozeer behoefte is aan een verlenging van het ouderschapsverlof, maar
eerder aan betaling daarvan. Als de kosten hiervan in beeld worden gebracht,
dan kom je weer uit bij de koppeling van deze kosten aan de baten, zoals de
zorgparticipatie van mannen.MevrouwBussemaker(PvdA)Ik ben ontevreden met uw antwoord. De motie-Noorman-den Uyl is toentertijd
ingetrokken, omdat u had toegezegd dat de nota een berekening en een tijdpad
met betrekking tot het gat tussen de tien dagen en de twee maanden zou leveren.
In de nota heb ik hier helaas heel weinig over teruggevonden. Ik wilde met
mijn suggesties voor uitbreiding of aanpassing van de Wet financiering loopbaanonderbreking
uw bereidheid tot aanpassing van de basis van die wet taxeren, zodat die wet
voor meer doeleinden kan worden gebruikt. Wellicht kunt u toezeggen om mijn
vragen over de cijfers en de onderbesteding schriftelijk te beantwoorden,
het liefst met enige spoed. Ik maak me er namelijk zorgen over dat de enige
wet die wij op dit gebied hebben, niet wordt gebruikt.StaatssecretarisVerstandIk zeg u toe dat u die informatie per brief zult ontvangen. Maar toch
is mij niet geheel duidelijk wat uw bedoeling is. Wilt u de verlofperiode
uit de motie toepassen op de Wet financiering loopbaanonderbreking, of wilt
u de mogelijkheden tot uitbreiding van de wet onderzocht hebben?MevrouwBussemaker(PvdA)Die twee zaken hangen samen. Er zit een duidelijk gat tussen de tien dagen
en de twee maanden. Kunnen wij niet wat creatiever nadenken over de Wet financiering
loopbaanonderbreking? Misschien kunnen wij de twee maanden of de vervangingseis
minder strikt hanteren, zodat dit instrument veel meer voor langdurig verlof
kan worden gebruikt.StaatssecretarisVerstandVoorzitter! Nu heb ik de vraag van mevrouw Bussemaker echt scherp op mijn netvlies. Ik begrijp haar argumentatie, maar ik heb er wel
een probleem mee. Zoals ik net heb gezegd: het SCP en het CPB zijn bezig met
een verkenning van langdurig betaald verlof. Volgens de redenering van de
nota hoort dit bij het langdurig betaald zorgverlof; het komt dus bovenop
de tien dagen. Mijn redenering is als volgt: na het calamiteitenverlof begint
eventueel het langduriger betaald zorgverlof. Volgens mij introduceert mevrouw
Bussemaker nu een soort tussenvorm van verlof, een verlof tussen de tien dagen
en het langdurig verlof. Volgens mij vraagt zij of, vooruitlopend op de verkenning
naar het langduriger zorgverlof, kan worden bezien of de Wet financiering
loopbaanonderbreking voor die tussenperiode geschikt kan worden gemaakt. Naast
alle financiële consequenties zitten hier natuurlijk ook andere gevolgen
aan vast, zoals uitvoeringstechnische en administratieve lasten. Ik zal haar
suggestie meenemen en de Kamer laten weten hoe hieraan eventueel invulling
kan worden gegeven.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Mijn vraag naar de betaling van het ouderschapsverlof en de ooit toegezegde
onderzoeken is nog niet beantwoord.StaatssecretarisVerstandIk weet dat in 1997 een toezegging is gedaan. Het was de bedoeling om
een en ander mee te nemen in de verkenning van het langdurig betaald zorgverlof.
Ik ben bereid – want ik voel die behoefte ook zelf – om dit in
kaart te brengen. Maar helaas moet ik ook hierover eerst overleg voeren voordat
ik concrete toezeggingen kan doen. Overigens vindt de evaluatie van het ouderschapsverlof
na de zomervakantie plaats. De Kamer zal hierover nog worden geïnformeerd.Ik kom toe aan de vraag van mevrouw Örgü over de flexibilisering
van het ouderschapsverlof. Ouderschapsverlof is een absoluut recht. Ik vind
dat een splitsing van dit recht geclausuleerd moet zijn, in die zin dat die
met de werkgever moet worden besproken. Op een aantal punten is er echt voor
gekozen om de bedrijfsbelangen mee te laten wegen. Wij zoeken natuurlijk naar
een evenwicht tussen de belangen van de werkgevers en de werknemers; de ernst
van de situatie voor het individu moet betrokken kunnen worden bij de mogelijke
problemen voor het bedrijf. Wanneer het bijvoorbeeld gaat om een kind dat
acuut naar het ziekenhuis moet, dan is de afweging niet moeilijk, maar in
andere gevallen is de zaak wellicht discutabeler.De essentie van de sociale verzekeringen is dat het ontvangen van een
uitkering verplichtingen schept: je moet ervoor zorgen dat je zo snel mogelijk
uit de uitkeringssituatie komt. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen heel graag
uit een uitkeringssituatie willen en een onafhankelijk leven willen leiden.
De reden achter de partiële arbeids- of sollicitatieplicht is dat men
gemakkelijker op de arbeidsmarkt komt als men daar een bepaalde band mee houdt;
voorkomen moet worden dat een gat in het arbeidsverleden van bijvoorbeeld
tien jaar ontstaat. Het idee achter de volledige sollicitatieplicht voor ouders
met kinderen boven de 5 jaar is dat maatwerk altijd mogelijk moet blijven;
als je vijf kinderen hebt of een gehandicapt kind, dan zit je in een andere
situatie dan wanneer je één volledig gezond kind hebt. Ik heb
een aantal voors en tegens van de Kamer gehoord. Ik vind dat de optie van
helemaal geen sollicitatieplicht, of geen voor ouders van kinderen tot 16
jaar, echt strijdig is met het belang van vrouwen. Zij verdraagt zich ook
niet met het karakter van de sociale verzekeringen om aan rechten bepaalde
plichten te koppelen. Ik vind dat er terecht aandacht is gevraagd voor een
optimaal gebruik van activeringsinstrumenten. Zoals bekend verschijnt er binnenkort
een onderzoek hiernaar. Inderdaad moet worden gezorgd voor voldoende kinderopvang,
maar ook kan worden overwogen of het formuleren van een sollicitatieplicht
niet een extra aansporing is voor verschillende partijen, bijvoorbeeld voor
gemeentelijke sociale diensten, om in vrouwen te investeren; dan zie je het
niet als een negatief, maar als een heel positief instrument dat ertoe bijdraagt
dat meer vrouwen uit de bijstand komen. Bij de definitie van mevrouw Kant
van het begrip "emancipatie" moest ik denken aan de uitspraak van de heer
Terlouw, die een aantal maanden geleden zei dat iedere Nederlander recht heeft
op dezelfde plichten; misschien is dat wel emancipatie. Voor mij is het een
principiële zaak dat vrouwen en mannen, als het gaat om uitkeringen,
op een gelijke manier worden benaderd. Overigens werd in de bijdragen van
de Kamer opvallend vaak van "bijstandsmoeders" gesproken, terwijl wij beter
van "alleenstaande ouders in de bijstand" kunnen spreken. Maar ik ben het
eens met degenen die zeggen dat het van belang is dat eerst alle instrumenten
beschikbaar zijn. Mevrouw Van Gent wees erop dat 90% van de gemeenten een
kinderopvangregeling heeft en 10% dus niet. Dat klopt, maar niet iedere gemeente
heeft evenveel alleenstaande ouders.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Het ging mij erom dat in 90% van de gemeenten de regeling gratis is en
dat in de overige 10% moet worden bijbetaald. Ik wil een gratis regeling in
100% van de gemeenten.StaatssecretarisVerstandEen aantal leden vond dat de systematiek van het Burgerlijk Wetboek en
het ambtenarenrecht niet moest worden verlaten; de heer Van Middelkoop wees
zelfs op artikel 107 van de Grondwet. Er zijn een aantal redenen geweest voor
de keuze voor deze systematiek. Zo streeft men in het regeerakkoord naar een
bundeling in een kaderwet arbeid en zorg die geldt voor alle soorten werknemers
in Nederland, ook voor zelfstandigen. Hiermee krijg je naast het BW en het
ambtenarenrecht een derde soort wetgeving. Ook is een reden voor koppeling
de ontwikkeling dat de positie van ambtenaren steeds meer op die van gewone
werknemers lijkt. Hiervan zijn al voorbeelden te vinden in de Wet op de ondernemingsraden,
de Arbeidstijdenwet en de Arbowet. De bundeling maakt overzichtelijk, voorkomt
dat verschillende ambtenaren in verschillende rechtspositieregelingen vallen
en gaat dus versnippering tegen. Voor mij zijn dit belangrijke argumenten
voor één duidelijk en helder kader, waarbinnen alles kan worden
afgewogen. Overigens heeft de Raad van State zijn opmerkingen over de WAA
niet gemotiveerd, dus ik kan er niet verder op ingaan.Een Kamermotie is de reden voor het adoptieverlof van vier weken: hierin
was sprake van een bindingsverlof van vier weken voor de meest verzorgende
ouder. Het inzicht schrijdt echter ook op dit terrein voort en de bedoeling
is dat dit onderdeel van de wet volgende week weggaat, dus naar
het kabinet en daarna naar de Raad van State. Laat ik het zo formuleren: ik
ben zeer vatbaar voor de argumenten die de Kamer hierover heeft genoemd, zeker
als het gaat om buitenlandse adoptie.De heerVan Middelkoop(GPV)Wat betekent dit? Misschien levert dit debat dan toch iets op: wilt u
zeggen dat u, voordat u naar het kabinet gaat, dit onderdeel nog bekijkt?
Kijkt u dan bijvoorbeeld ook naar mijn differentiatievoorstel?StaatssecretarisVerstandWij zullen daar serieus naar kijken. Als ik het goed heb begrepen, is
er gesproken over een koppeling aan beide ouders, wat weer met de zorgparticipatie
van mannen te maken heeft. Dat vind ik een belangrijk argument. Ook belangrijk
vind ik de mogelijke versnippering, die voor werkgevers bijna onacceptabele
uitvoeringslasten met zich brengt. Wel vind ik dat de koppeling met bevallings-
en zwangerschapsverlof moet worden behouden: die is 16 weken, waarbij voor
10 weken een arbeidsverbod geldt vanwege gezondheidsredenen en 6 weken op
een andere wijze kunnen worden ingezet. Misschien kan daarmee op een of andere
manier een koppeling worden gemaakt. Maar ik heb de Kamer gehoord en ik zal
alle argumenten bij de nadere formulering van het wetsvoorstel overwegen.Tweede termijn van de zijde van de commissieMevrouwBussemaker(PvdA)Het kortdurende verlof van tien dagen is volgens mij het meest beladen
onderdeel van vanavond. Hierover heb ik nog een aantal vragen en ik vind het
buitengewoon belangrijk dat daar een antwoord op komt, omdat de Kamer mede
op grond daarvan haar positie zal kiezen. De staatssecretaris zegt dat het
kortdurend verlof belangrijk is vanuit economische en maatschappelijke overwegingen,
de kosten en baten die ermee zijn gemoeid en de verdeling van arbeid en zorg.
Ik ben het er met haar over eens dat bepaalde ontwikkelingen op de langere
termijn, zoals vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt, om een goede regeling
vragen. Daarom wil ik horen wat de uiteindelijke conclusie van de staatssecretaris
is over de baten en de kosten die in de economentoets zijn genoemd. Mijn conclusie
hierover is namelijk dat er veel meer baten dan kosten zijn, zowel in economische
als maatschappelijke zin.Ook wil ik de staatssecretaris vragen hoe zij de kwestie van betaald of
onbetaald verlof ziet in het perspectief van de afspraken in het regeerakkoord.
Daarin is een aantal criteria voor de kaderwet arbeid en zorg geformuleerd,
zoals de effectieve vergroting van het arbeidsaanbod, de verdeling van zorg
en de vergroting van de mogelijkheden voor mannen en vrouwen om arbeid en
zorg te combineren en de mate waarin rekening wordt gehouden met gevolgen
voor de bedrijfsorganisatie, in het bijzonder het MKB. Na lezing van de economentoets
kon ik niet anders dan concluderen dat betaald verlof en collectief georganiseerd
verlof in ieder geval beter dan onbetaald verlof aan die drie criteria tegemoetkomen.
Een eerste reactie van de staatssecretaris hierop brengt ons een stap verder,
als wij concluderen dat betaald verlof beter bij de afspraken in het regeerakkoord
aansluit.MevrouwÖrgü(VVD)Heel concreet: vindt de PvdA-fractie de economentoets voldoende en heeft
zij geen behoefte aan verdere berekeningen?MevrouwBussemaker(PvdA)Nee, ik heb gezegd dat de informatie uit de economentoets voor mij voldoende
is voor een eerste conclusie: het verlof moet betaald worden en collectief
worden georganiseerd, om aan de criteria in het regeerakkoord te voldoen.
Maar ik heb ook gevraagd om de berekening van een aantal varianten. Naar mijn
mening heeft de staatssecretaris die toegezegd. Ook heb ik in mijn bijdrage
mogelijkheden aangegeven voor kostenbesparingen en een verhoging van de drempel.
Daarnaast heb ik gevraagd om een nadere duiding van verschillende organisatievormen:
wat zijn de economische en organisatorische gevolgen van de verschillende
wijzen van financiering? Ook die informatie ontvang ik graag op korte termijn.
Bovendien heb ik gezegd dat ik de consequenties van de verschillende varianten
op het gedrag van vrouwen op de arbeidsmarkt enorm belangrijk vind, ook omdat
de criteria van het regeerakkoord hiermee samenhangen. Ik hoop dat deze gegevens
niet al te lang na het zomerreces voor de Kamer beschikbaar komen, zodat een
en ander bij de begrotingsbehandeling kan worden besproken.Zoals ik al zei, heeft de PvdA bij de begrotingsbehandeling de motie-Noorman-den
Uyl ingetrokken, omdat het probleem van het gat tussen de wet op de loopbaanonderbreking
en het voorstel van de tien maanden in de nota zou worden gedicht. Ik ben
wat teleurgesteld over de weinige aandacht die hieraan in de nota wordt besteed:
er staat alleen dat de mogelijkheid kan worden geïntroduceerd voor een
langdurig verlof en daarnaast wordt er iets gezegd over een ziekte bij een
naaste of een gehandicapt kind. Dit laatste is op zich een belangrijke toevoeging,
maar in de nota staat te weinig over de manier waarop bestaande mogelijkheden
kunnen worden benut voor de financiering van het langerdurend verlof. Hoe
zit het daar nu mee? Ik vind niet dat wij hiervoor moeten wachten tot de verkenning
van het CPB en het SCP, want dat duurt allemaal nog te lang. Ik ga ervan uit
dat het kabinet, los van dergelijke berekeningen, hierover wel een aantal
ideeën heeft. Welke vragen zijn bijvoorbeeld aan het CPB en het SCP gesteld?
De Kamer weet dus eigenlijk niet waar de verkenning over gaat, maar moet wel
anderhalf jaar wachten voordat erover kan worden gediscussieerd. Graag wat
meer spoed dus. Mijn heel concrete voorstel was om te bezien hoe wij de bestaande
regeling van de financiering van de loopbaanonderbreking kunnen inzetten voor
de financiering van bepaalde vormen van verlof, zoals het langdurig zorgverlof
of het ouderschapsverlof. Wellicht ten overvloede wijs ik erop dat de wet
op de loopbaanonderbreking voor een groot deel is gebaseerd op ervaringen
in België en Denemarken, maar daar is een dergelijke wet veel minder
strikt geformuleerd dan in Nederland. Kunnen wij die wet dus niet wat aanpassen
om de mogelijkheden te verruimen? Een belangrijk voordeel zou zijn dat het
daardoor niet meer nodig is om voor elk onderdeel een nieuwe wet te maken;
straks zien de mensen namelijk door de bomen het bos niet meer. Transparantie
is van groot belang en ik zie goede mogelijkheden om die via
de loopbaanonderbreking te bevorderen. Als het tegenargument is dat die wet
betaald wordt uit het AWF en dat de financiering niet zomaar kan worden overgeboekt,
dan stel ik voor om alle mogelijkheden te onderzoeken. Zo bestaat er een budget
van 55 mln. Wat doen wij daar dit jaar mee? Laten wij dit bedrag zoveel mogelijk
investeren in arbeid en zorg en als dat niet mogelijk is, het geld in ieder
geval besteden aan een voorlichtingscampagne. Het zou doodzonde zijn als de
maatregelen die in voorgaande jaren zijn genomen, onvoldoende werden benut.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Mevrouw Bussemaker zei in eerste termijn dat onbetaald verlof niet werkt
en dat je verantwoordelijkheden moet combineren, dus dat de overheid aan dit
soort regelingen zou moeten meebetalen. Geldt dit voor haar ook voor het kortdurend
zorgverlof?MevrouwBussemaker(PvdA)Ik heb gevraagd naar de berekening van een aantal varianten en in sommige
daarvan kent de overheid een bijdrage. Ook heb ik gezegd dat de overheid bij
de AWF-constructie een storting zou kunnen doen.De staatssecretaris heeft uitgebreid gesproken over zorg vanuit het perspectief
van de gezondheidszorg. Ik denk dat op dat gebied in de toekomst een aantal
grote problemen te verwachten zijn. Het is daarom van groot belang dat verkokering
van ministeries wordt tegengegaan; dit geldt voor VWS-thema's bij mantelzorg,
thuiszorg en kinderopvang, maar ook voor andere departementen, onder andere
OCW. De afstemming tussen verschillende ministeries is naar mijn idee nog
onvoldoende en moet worden verbeterd. Hetzelfde geldt voor het denken over
de verhouding tussen professionele zorg en vrijwillige zorg of mantelzorg.
Ik ben het helemaal eens met degenen die zeggen dat de mantelzorg de professionele
zorg nooit geheel kan vervangen. Dat zullen wij in de toekomst dus ook niet
moeten willen. Maar het gaat hierbij niet om een zero sum game, waarbij alles
wat er aan de ene kant bijkomt, er aan de andere kant weer afgaat. Er bestaan
wel een aantal commissies, maar kan het beleid niet meer interdepartementaal
worden afgestemd? In dit verband vraag ik ook naar de stand van zaken rond
het zorgdebat.Bij dagindeling en cultuurverandering hoort ook persoonlijke dienstverlening.
De Stichting van de arbeid vraagt om de stimulering van het ondernemerschap
in de persoonlijke dienstverlening via gebruikmaking van een verlaagd BTW-tarief.
Mijn fractie heeft al eens gevraagd of deze regeling kan worden aangemeld
voor de voorstellen voor Europese coördinatie. Hoe staat het hiermee,
mede in het licht van het feit dat hiermee in Frankrijk en België al
wordt geëxperimenteerd?Voorzitter! Op de volgende vragen heb ik nog geen antwoord gekregen. Nyfer
beweert dat betaald ouderschapsverlof tegen 70% van het wettelijk minimumloon
neerkomt op 2 mld. aan kosten. Kan de staatssecretaris deze cijfers bevestigen?
Bedoelt de staatssecretaris met haar opmerkingen over bindingsverlof dat het
bij toekenning aan beide partners om twee maal vier weken of twee maal drie
weken moet gaan? Wat is de reactie van de staatssecretaris op mijn algemene
opmerking over de kring van mensen die aanspraak op verlof kunnen maken in
relatie tot diversiteit? Kan de staatssecretaris nog iets zeggen over de alfahulpen,
over zwangerschap bij leerkrachten die samenvalt met vakantie, over pleegouders
en over het kraamverlof? Overigens, als het om gedetailleerde informatie gaat,
hoef ik hierop nu geen antwoord te krijgen; schriftelijke beantwoording op
korte termijn is ook mogelijk.MevrouwBijleveld-Schouten (CDA)Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor haar antwoorden, maar u zult
begrijpen dat ik niet tevreden ben. De staatssecretaris zei dat is gekozen
voor een gebruikelijke procedure, maar uit het feit dat zij in de stukken
aan de Kamer duidelijk maakt dat wij ons nu aan het eind van een consultatieproces
bevinden, spreekt het tegendeel. De gebruikelijke procedure is dat er in de
Kamer een hoofdlijnendebat wordt gevoerd over een standpunt, maar niet dat
dit overleg het sluitstuk vormt van een consultatieproces. Over die uitspraak
van de staatssecretaris ben ik gevallen; net als de heer Van Middelkoop vind
ik niet dat deze bespreking een eindpunt van een consultatieproces vormt.
De Kamer is er om stelling te nemen en de staatssecretaris moet bepalen wat
zij daarmee doet. De staatssecretaris heeft mijn stellingen kunnen horen en
daarom ben ik niet tevreden met haar antwoorden, want ik vind dat zij op een
aantal punten verder kan gaan.Op mijn vraag naar wat er nieuw is, antwoordde de staatssecretaris dat
er een forse impuls is gegeven. Ik moet het nog zien of er uiteindelijk een
forse impuls wordt gegeven, want er moeten nog heel wat dingen gebeuren. Mijn
kwalificatie is dat wij een beginnetje hebben gemaakt, meer niet. Ik ben blij
dat het debat over de herwaardering van zorg wordt voorbereid. De staatssecretaris
beweerde dat de verantwoordelijkheidsverdeling in de nota wel degelijk aan
de orde komt: uitgangspunt is dat het privé-belang alle andere belangen
overstijgt. Maar daarmee begint mijn vraag pas. Het uitgangspunt is geheel
correct, maar de vraag is: wat zijn de verantwoordelijkheden van het individu,
van de overheid en van de sociale partners? Op die vraag is geen antwoord
gegeven. Nu verwacht ik hierop niet een direct antwoord, maar ik wil toch
gezegd hebben dat mijn vraag pas begint bij het antwoord van de staatssecretaris.De staatssecretaris probeert de evaluatie van het ouderschapsverlof naar
voren te halen. Ik neem hier nota van en hoop dat dit lukt. Hetzelfde geldt
voor de uitspraken van de staatssecretaris over het bindingsverlof. Toch zit
er een heel vreemde kronkel in haar redenering: zij zegt dat zij vatbaar is
voor de argumenten van de Kamer over het bindingsverlof, maar voor de argumenten
die bijna kamerbreed worden gedragen rond het betaald zorgverlof is zij dat
niet. Dat is heel vreemd: zij kan toch niet op het ene punt wel vatbaar zijn
voor argumenten en op het andere niet. Mijn grootste bezwaar is echter dat
de staatssecretaris ten aanzien van het betaald zorgverlof, nadat zij alle
argumenten had gehoord, een stapje verder had kunnen gaan. Dat doet zij kennelijk
niet en dat spijt mij zeer. Wat mij overigens nog meer speet, was dat de staatssecretaris
de zaak afschoof naar de werkgevers. Zij kan zich niet achter de werkgevers
verschuilen; misschien willen die wel niets. In ieder geval hebben zij in
het advies van de Stichting van de arbeid gezegd dat zij het
recht op zorgverlof wel willen.Voorzitter! De staatssecretaris is dus op het ene punt wel vatbaar voor
argumenten, maar op het andere niet. Nu verwacht ik niet dat zij in tweede
termijn vatbaar is voor onze argumenten, maar misschien kunnen wij hier volgende
week met een motie wel iets aan doen.MevrouwÖrgü(VVD)Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor haar zorgvuldige beantwoording.
Een aantal vragen zijn blijven liggen, maar die kan ik eventueel later schriftelijk
doorgeven. Ik wil nog een aantal punten langsgaan.Over verlofsparen is te weinig gezegd. Ik wil nogmaals de bijzonderheid
en het belang van dit onderwerp naar voren halen. De VVD vindt het ook belangrijk
om de opties bij het verlofsparen te bekijken en te bezien hoe dit voor de
toekomst veilig kan worden gesteld. Ik vraag de staatssecretaris om hierop
in te gaan.De VVD is verheugd dat de kwestie van het ouderschapsverlof wordt onderzocht.
Over de opstelling van de staatssecretaris ten opzichte van de overheveling
van calamiteitenverlof hoor ik graag nog een toelichting. Verder zijn wij
verheugd dat de staatssecretaris tegen spreiding van het bindingsverlof is.
Ook zijn wij verheugd dat de staatssecretaris benadrukte dat het met name
voor de alleenstaande bijstandsouder zelf van belang is dat deze uit de vicieuze
cirkel komt, al begrijp ik niet hoe zij dit concreet wil invullen.Wij zijn blij met de toezeggingen met betrekking tot de verkenning van
het betaald zorgverlof, met name dat de consequenties van verlofregelingen
voor het bedrijfsleven en de overheid zullen worden bezien. Zoals mevrouw
Bussemaker zei, sluit dit volledig aan bij de afspraken in het regeerakkoord.
De economentoets is hiervan een begin, maar dit onderzoek is een welkome voortzetting.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Voorzitter! Ik wil de geringe tijd die ik nog heb, gebruiken voor het
schetsen van het politieke realiteitsscenario. Mijn conclusie is dat er een
Kamermeerderheid bestaat voor een collectief gefinancierd, betaald kortdurend
zorgverlof, waarbij de financiering van overheid, sociale partners en individuen
zelf komt. Het lijkt mij goed dat hierover een motie wordt ingediend. Ik zal
dat in ieder geval zelf zeker overwegen, maar ik zou het prachtig vinden als
de staatssecretaris zich nu laat overtuigen door de argumenten van een Kamermeerderheid.
Verder wil ik wat meer informatie over de inkomenseffectentoets. Ook moet
de positie van alleenstaande ouders worden verbeterd door gratis kinderopvang.
Over de bijverdienregeling en de scholing voor HBO en hoger hoor ik graag
ook nog wat meer informatie.MevrouwSchimmel(D66)Zorgverlof is voor ons een collectieve verantwoordelijkheid, maar de sociale
partners zijn niet in staat om die op een bevredigende manier te regelen.
Uit het advies van de Stichting van de arbeid en uit de CAO-onderhandelingen
blijkt dat men niet op grote schaal tot een oplossing heeft kunnen komen.
Werknemers mogen overigens niet vanwege het al dan niet hebben van kinderen
in een ongelijke positie komen. Hierbij is een rol voor de overheid weggelegd.
Ik vind dit heel belangrijk; kinderen worden aan alle kanten gemarginaliseerd,
eerst verliezen zij de openbare ruimte, nu verliezen zij tijd. Het is bijna
onuitstaanbaar dat wij niet op een gegeven moment onze verantwoordelijkheid
nemen en tegengas geven. Ook vrouwen en mannen moeten niet tegenover elkaar,
in een ongelijke positie worden geplaatst. Op basis van de Wet gelijke behandeling
en het non-discriminatiebeginsel zijn er tal van argumenten voor een zeer
actieve rol van de overheid; zo mogen loonverschillen tussen mannen en vrouwen
niet toenemen doordat binnen sommige CAO's meer vrouwen werken dan mannen
en daar meer geld moet worden uitgetrokken voor zorgverlofregelingen, waardoor
de lonen dalen. Bovendien mag de beroepssegregatie niet worden vergroot. Hierbij
heb ik het overigens niet eens over de economische berekeningen waaruit blijkt
dat de 15 mld. van de werkgevers alleen maar is gebaseerd op de aanname dat
6,8 mln. werknemers in Nederland voor tien dagen 100% doorbetaald verlof zouden
opnemen. Het mooie van de economentoets is dat hierin een nuancering wordt
aangebracht: men kijkt naar Duitsland – let wel: waar 10 tot 25 dagen
gelden – en stelt vast dat de kosten anders zijn verdeeld dan wij zouden
denken. Ik ben blij met de toegezegde nadere berekening. De verkenning hebben
wij al, nu komt de berekening van de daadwerkelijke kosten bij doorbetaling
van 70% van het wettelijk minimumloon. Het gaat erom wat de betekenis voor
de WW-premie is. Ik verwacht heel veel van de berekening. Maar afgezien van
alle argumenten, voor mij is het belangrijk dat mannen en vrouwen niet louter
vanwege kinderen ten opzichte van elkaar in een ongelijke positie mogen komen
te staan.Ik ben blij met de evaluatie van het ouderschapsverlof. Ik deel de mening
van mevrouw Bussemaker dat de Wet financiering loopbaanonderbreking als vehikel
kan dienen door minder stringente eisen aan vervanging. Verder ben ik van
mening dat uit een definiëring van zorgtaken voor iedereen kan worden
afgeleid in hoeverre hij in staat is om zelfstandig in zijn inkomen te voorzien,
ook als hij als alleenstaande voor kinderen moet zorgen.MevrouwKant(SP)Het betaald zorgverlof lijkt mij hét onderwerp van vandaag. Hiervoor
lijkt een duidelijke politieke meerderheid te bestaan, maar de staatssecretaris
wil nog niet zeggen wat haar inzet in het kabinet zal zijn. Dat is jammer,
maar de Kamer moet natuurlijk een klein beetje begrip hebben voor de verhoudingen.
Ook is het jammer dat de staatssecretaris niet aangeeft of zij een signaal
van de Kamer op prijs stelt. Misschien moet de Kamer dit signaal maar gewoon
geven, dan is het voor de staatssecretaris in ieder geval duidelijk. Uit haar
lichaamstaal meende ik te kunnen opmaken dat zij het best op prijs zou stellen.
Laten wij het dus maar gewoon doen. Ik denk dat wij daar ook een hoop tijd
mee kunnen besparen.Ik kom terug op de sollicitatieplicht. Volgens de staatssecretaris willen
veel vrouwen uit de bijstand. Volgens mij heeft dat te maken met de hoogte
van de bijstand: veel vrouwen willen uit de bijstand, omdat zij uit de armoede
willen. De staatssecretaris wil geen sollicitatieplicht die strijdt met het
belang van de vrouwen. Misschien is het beter om aan te geven waarover wij
het eens zijn. De vrouwen moeten volledige, volwaardige kansen krijgen om
inderdaad te kunnen participeren op de arbeidsmarkt. Een sollicitatieplicht
voegt daar niets aan toe.De heerVan der Staaij(SGP)Voorzitter! De staatssecretaris heeft gezegd dat het niet vruchtbaar is
om te discussiëren over de volgorde van de woorden "arbeid" en "zorg".
Op ideologische en economische gronden achtte zij het vooropstellen van arbeid
evenwel reëel. Ik vind dat jammer. Er zijn evengoed argumenten te vinden,
ook in het regeringsbeleid, om de zorg te beklemtonen. Datgene wat de staatssecretaris
daarover heeft gezegd, onderstreep ik graag.Ik zal niet met andere woorden herhalen waarom ik de uitkomst inzake het
zorgverlof niet bevredigend vind. Is de staatssecretaris met mij van mening
dat het de sociale ongelijkheid zou bevorderen als er geen betaald verlof
komt? Is zij ook voor dat gezichtspunt ontvankelijk?Voor de partiële arbeidsplicht worden opties onderzocht. Het lijkt
erop dat de staatssecretaris inmiddels een voorstander is van het opheffen
van de vrijstelling van de arbeidsverplichting voor alleenstaande ouders met
kinderen jonger dan 5 jaar. Dat zou ik jammer vinden. De staatssecretaris
zei dat iedereen recht op plichten heeft. Ik hoop dat zij ook erkent dat mensen
het recht hebben om te doen wat zij in een gegeven situatie als hun plicht
ervaren en het zwaartepunt in hun situatie te zoeken in de zorg.Ik sluit af met een positieve opmerking over het adoptieverlof. Ik ben
blij met de erkenning dat een ruimhartige regeling op dit punt geboden is,
ook met het oog op de moeilijkheden rond reis en verblijf.De heerVan Middelkoop(GPV)Mevrouw de voorzitter! Ik was al tegen het consultatief referendum, maar
als het parlementaire vormen begint aan te nemen, heb ik er nog meer bezwaar
tegen. De Kamer moet het misschien zichzelf verwijten dat zij zich in deze
situatie heeft begeven. De workshop arbeid en zorg van vandaag is zeker de
moeite waard geweest. Waar het nu om gaat, is hoe wij verder komen. Wat heeft
de Kamer aan deze dag gehad? Als wij het nog een keer gaan overdoen op het
moment dat een echt kabinetsstandpunt voorligt, is deze dag echt voor niets
geweest. Ik doe de staatssecretaris het voorstel om ons voor aanstaande dinsdag
te dienen met een brief waarin zij op een rijtje zet welke suggesties en varianten
zij als winst wil meenemen in de verdere discussie. Ik denk dan aan de zaken
die de staatssecretaris de moeite van het exploreren waard vindt. Dan wordt
de inbreng van de Kamer bij de bespreking van deze discussienota gehonoreerd.
Dat mag een eenvoudig burger die gehoord is toch wel vragen.Tweede termijn van de zijde van de regeringStaatssecretarisVerstandVoorzitter! De formulering in het regeerakkoord over het zorgverlof is
dat er een termijngebonden aansluiting moet komen op het calamiteitenverlof
zoals dat in het Burgerlijk Wetboek is geregeld. Het is bekend dat het calamiteitenverlof
betaald wordt. Daarom wordt ook voor het tiendaags zorgverlof gehecht aan
betaling.Wat leert de economentoets? Ten eerste dat de kosten aanmerkelijk lager
zijn dan de werkgevers een paar maanden geleden aangaven. Ten tweede dat het
kabinet gelijk heeft met zijn standpunt dat het van belang is een inkomensvoorziening
te hebben. Ten derde dat het argument van de arbeidsaanbodvergroting wat lastig
is. Het CPB heeft hierover gezegd dat er zowel positieve als negatieve effecten
zijn. Het effect van het oplopen van het arbeidsaanbod kan weer teruglopen.
Het aantal arbeidsjaren kan teruglopen, terwijl het aanbod in personen toeneemt.
Al met al is er een vermoeden van een positieve invloed op het arbeidsaanbod.Na alle aanvullende informatie gaat de discussie in het kabinet verder
over de vormgeving van de inkomensvoorziening. Ik ben bereid om positief in
te gaan op het verzoek van de heer Van Middelkoop om vóór aanstaande
dinsdag aan te geven welke opties ik zal gaan uitwerken. Bij alle varianten
zal in de toekomst worden gekeken naar het effect op het arbeidsaanbod en
op de sociale en economische gelijkheid.De opmerking van mevrouw Bussemaker over het vereiste van een doktersvoorschrift
is natuurlijk ook een kwestie van uitwerking. Het blijkt in Duitsland een
effectief middel te zijn om het ongewenst uitdijen van de regeling te voorkomen.
Ook aan de andere kant zit een risico. Als het verlof collectief wordt gefinancierd,
kan het voor ondernemers wel eens aantrekkelijker worden om werknemers te
vragen om verlof voor een kind op te nemen als zij zélf ziek zijn.
Immers, ziekteverzuim wordt betaald door de werkgever. Dat aspect moet zeker
in de beschouwingen worden betrokken.De Wet financiering loopbaanonderbreking kent een termijn van twee maanden.
Voor de periode tussen de tien dagen zorgverlof en die twee maanden zal ik
een interne analyse laten uitvoeren. In het najaar zal enig inzicht kunnen
worden geboden in de effecten. Het valt natuurlijk te overwegen om de evaluatie
van de wet naar voren te halen; een toezegging wil ik in dezen niet doen,
mede gezien de belasting van de desbetreffende afdeling. Willen wij overgaan
tot een langdurig betaald zorgverlof, dan moet daarin worden meegelopen met
het algemeen voorzieningenonderzoek. TNO is op dit moment bezig met een vooronderzoek,
ook met betrekking tot de zelfstandigen.Mevrouw Bussemaker heeft een argument aangedragen waarom het belangrijk
is om de regelingen in één wet te bundelen. Drie regelingen
met een aantal materiewetten eromheen leiden er echt toe dat de mensen door
de bomen het bos niet meer zullen zien.Deze week is een begin gemaakt met de afstemming met andere departementen.
Met mevrouw Adelmund heb ik afgesproken om eens over de openingstijden van
scholen van gedachten te wisselen.Equality heeft opmerkingen gemaakt over de diversiteit. Het is een lastig
onderwerp, want het gaat om groepen van verschillende herkomst. Bij Marokkaanse
vrouwen ligt het bijvoorbeeld heel anders dan bij Antilliaanse vrouwen. Wij
doen er goed aan om Equality verder te laten nadenken over de mogelijkheden
in dezen.Met staatssecretaris Vliegenthart vindt overleg plaats over de alfahulpen.
Er wordt gewerkt aan de uitwerking van de motie.Rond adoptieouders en pleegouders spelen lastige problemen. Ik denk onder
meer aan de uitvoerbaarheid. Wie komt wel en wie komt niet voor verlof in
aanmerking? Bovendien kunnen er budgettaire consequenties voor VWS optreden.
Ook hierover vindt overleg plaats. Er kunnen discussies ontstaan op het moment dat je een verkeerd woord
als "consultatieprocedure" gebruikt. Het gaat vandaag gewoon om een notaoverleg
met de Kamer. Dat gebeurt echt vaker.Het is onjuist om te zeggen dat er weinig nieuws wordt geboden. Ik herhaal
het nog maar eens. Er komt 60 mln. voor dagindeling. Er wordt een forse impuls
gegeven aan de emancipatietaakstelling. Het gaat om het totaal aan sporen
dat wij volgen om op dit terrein verder te komen. Er komt 400 mln. voor kinderopvang.
Er vindt versterking plaats van de zorginfrastructuur. Er komt in ieder geval
al een onbetaald recht op tien dagen zorgverlof. Er komt een recht op mantelzorg.
Verlofsparen, waar alle leden zo enthousiast over zijn, wordt mogelijk.Mevrouw Bijleveld heeft gevraagd waarom ik wel ben ingegaan op de argumenten
over het bindingsverlof en niet op de inbreng over het adoptieverlof. Ik heb
gezegd dat ik gevoelig ben voor de argumenten. Ik neem het mee in de uitwerking.Over het advies van de Stichting van de arbeid heeft mevrouw Bijleveld
gezegd dat ik de materie wel heel erg naar de werkgevers toe schuif. Dat heb
ik dus niet gedaan. Ik heb gewezen op het referentiekader, op de afspraken
uit 1997. Tot mijn verbazing wijken beide partijen van het eigen referentiekader
af.Aan het verlofsparen zitten enige problemen vast, bijvoorbeeld tijd voor
tijd en de sociale verzekeringen. In het advies van de Stichting van de arbeid
heeft mij zeer teleurgesteld dat men toch weer spreekt over het inzetten van
het saldo voor het prepensioen. Daar is de regeling niet voor bedoeld.Er is gesproken over de kring van degenen die gebruik kunnen maken van
het langdurig verlof. Ik heb al gezegd dat ik op het punt van de diversiteit
advies zal vragen aan Equality. Voor de uitvoering en de kostenbeheersing
lijkt het mij helder om dichtbij de lijn van de eerste graad te blijven, inclusief
partner en degene met wie duurzaam een huishouding wordt gevoerd.Het is een punt van zorg dat de regeling te elitair wordt. Er is aangegeven
hoe gering de arbeidsparticipatie is van vrouwen met een lage opleiding. Degenen
met weinig inkomen, hebben natuurlijk altijd minder te besteden dan mensen
met een hoger inkomen. Verlofsparen kan echter ook voor mensen met een laag
inkomen aantrekkelijk zijn, omdat ADV, bedrijfstijdverlenging, overuren en
vakantie kunnen worden gespaard. Dat het beeld misschien toch wat minder somber
is, leid ik af uit het feit dat tot modaal 45% gebruik maakt van een spaarloonregeling
en daarmee gemiddeld ƒ 1500 spaart. Binnen de voorstellen zijn er ook
voor deze groep echt mogelijkheden.MevrouwVan Gent(GroenLinks)Wil de staatssecretaris toezeggen dat bij de verschillende regelingen
nog eens expliciet wordt gekeken naar de inkomenseffecten?StaatssecretarisVerstandNatuurlijk zullen wij daarnaar kijken. Op ons ministerie loopt dit automatisch
mee.Mevrouw Schimmel heeft gesproken van de marginalisering van de positie
van het kind. Het gevoel dat onder dit betoog lag, kon ik zeer goed volgen.Formeel is nergens sprake van discriminatoire regelingen, maar materieel
kunnen regelingen verschillend uitpakken voor mannen en vrouwen.Ik ben blij met het begrip dat mevrouw Kant heeft voor mijn staatsrechtelijke
positie. Wij moeten elkaar vaker ontmoeten voordat zij mijn lichaamstaal echt
goed begrijpt.>Sluiting 21.22 uur.XNoot1 Samenstelling: Leden: Terpstra (VVD), voorzitter, Biesheuvel (CDA), Schimmel (D66), Kalsbeek-Jasperse
(PvdA), Rosenmöller (GroenLinks), Van Zijl (PvdA), Bijleveld-Schouten
(CDA), Noorman-den Uyl (PvdA), ondervoorzitter, Kamp (VVD), Essers (VVD),
Van Dijke (RPF), Bakker (D66), Van Blerck-Woerdman (VVD), Visser-van Doorn
(CDA), De Wit (SP), Harrewijn (GroenLinks), Balkenende (CDA), Smits (PvdA),
Verburg (CDA), Bussemaker (PvdA), Spoelman (PvdA), Örgü (VVD), Van
der Staaij (SGP), Santi (PvdA) en Wilders (VVD). Plv. leden: E. Meijer (VVD), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), Giskes
(D66), Hamer (PvdA), Van Gent (GroenLinks), Van der Hoek (PvdA), Dankers (CDA),
Kortram (PvdA), Blok (VVD), Hofstra (VVD), Van Middelkoop (GPV), Van Vliet
(D66), Klein Molekamp (VVD), Stroeken (CDA), Marijnissen (SP), Vendrik (GroenLinks),
Mosterd (CDA), Schoenmakers (PvdA), Eisses-Timmerman (CDA), Wagenaar (PvdA),
Middel (PvdA), Weekers (VVD), Van Walsem (D66), Oudkerk (PvdA) en De Vries
(VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26447-13.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl