Openbaar vervoer; Verslag algemeen overleg van 29 september 2009 over de tarieven van de nationale vervoerbewijzen (strippenkaart)
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een algemeen overleg
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136082
 2009-2010
 
 23 645
 Openbaar vervoer
 
 
 
 
 Nr. 
 324
 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
 Vastgesteld 27 oktober 2009
 De vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat
heeft op 29 september 2009 overleg gevoerd met staatssecretaris Huizinga-Heringa
van Verkeer en Waterstaat over:
 
 – de brief van de staatssecretaris van Verkeer
en Waterstaat d.d. 8 september 2009 over de tarieven nationale vervoerbewijzen
(strippenkaart) (23 645, nr. 309).
 
 
 Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
 Jager
 De griffier van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
 Sneep
 
 Voorzitter: Jager Griffier: Tijdink
 Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Roefs, Van Gent, Aptroot,
Roemer, Jager en Mastwijk
 
 en staatssecretaris Huizinga-Heringa, die vergezeld is van enkele ambtenaren
van haar ministerie.
 
 De voorzitter: Ik heet iedereen en in het
bijzonder de staatssecretaris van harte welkom bij deze vergadering van de
vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat. Aan de orde is een algemeen overleg
over de tarieven nationale vervoerbewijzen, de strippenkaart. Ik stel voor
spreektijden van maximaal drie minuten per fractie te hanteren en één
interruptie in deze ronde toe te staan, ook omdat wij slechts één
uur voor dit overleg hebben uitgetrokken.
 
 De heer Roemer (SP): Voorzitter. Een dalend
aantal reizigers in het openbaar vervoer, in het stad- en streekvervoer, en
toch maar weer een forse tariefstijging van maar liefst van 4,3%. En
dat, omdat wij ooit rekenmodelletjes hebben afgesproken en niet omdat er verder
enige logica in zit.
 Het moet niet gekker worden. De portemonnee zal dit jaar, als wij een
beetje geluk hebben, vermoedelijk met 2% groeien, als er al sprake
is van groei, maar de strippenkaart uit diezelfde portemonnee wordt in een
keer wel 4,3% duurder. Dan kun je toch niet spreken van een beperking
van de tariefstijging zoals het nu wordt gebracht? Dit is gewoon een extra
vette verhoging van de prijs van de strippenkaart.
 De staatssecretaris schrijft in haar brief dat de tarieven volgens de
beroemde rekenmodelletjes nog verder hadden mogen stijgen. Waar elke sector
ongeveer last heeft van de economische crisis, worden de busbedrijven hiervoor
immuun gemaakt. Met de Wet personenvervoer beschouwt de staatssecretaris deze
sector als een markt, maar zij erkent toch dat dit een beschermde markt dient
te zijn door die geheel immuun te maken voor de inflatie, de stijging van
de dieselprijzen en de vraaguitval?
 
 Mevrouw Roefs (PvdA): Mijn enige interruptie
gebruik ik om aan de heer Roemer te vragen: hoeveel is een vette prijsverhoging
van 4,3% in absolute termen, dat wil zeggen in geld?
 
 De heer Roemer (SP): Je kunt dit brengen met
de boodschap dat het maar een paar centen of een paar dubbeltjes zijn, maar
als je elke dag de bus gebruikt, zijn het er behoorlijk wat. Een dubbeltje
keer hoeveel per week, keer hoeveel per maand, keer hoeveel per jaar en dat
zo veel jaren op rij, mevrouw Roefs. Sinds de invoering van de marktwerking
in het openbaar vervoer heeft de reiziger 37% meer betaald voor zijn
strippenkaart.
 Tussen 2002 en 2009 steeg de prijs van een strippenkaart 17% meer
dan de inflatie. Waar is al dat geld gebleven? De marktwerking zou het toch
juist goedkoper maken? Veel slecht gevulde en daardoor dure bussen werden
geschrapt, het aantal reizigers nam per saldo toe en de klant ging fors meer
betalen. Dan moet er toch wel ergens meer winst worden gemaakt? Kan de staatssecretaris
dat voor mij in kaart brengen? Ofwel: waar gaat het geld van al die tariefstijgingen
heen? Het lijkt er sterk op dat vooral de winstrekening van de busbedrijven
hiervan zal profiteren of steken de provincies al dat geld in hun zakken?
 Nu moeten de reizigers niet alleen fors meer betalen, het perspectief
op goedkoper of zelfs gratis openbaar vervoer op termijn wordt hun ook nog
ontnomen. Dit was een van de successen die de PvdA in dit kabinet wist in te brengen, maar dat wordt nu dus uitgekleed. Ook dit potje voor
gratis openbaar vervoer wordt leeggehaald. Ondanks de positieve resultaten
van menige proef is de reiziger ook hier wederom de klos. Kan de staatssecretaris
uitleggen waarom zij hier nu juist weer het mes in zet en hoe zij, ondanks
deze forse stijging, extra mensen naar het openbaar vervoer wil trekken, bijvoorbeeld
ouderen? Of laat zij hen hierdoor ook in de steek?
 Kortom, de SP wil dat de busbedrijven openheid van hun boeken geven. Ik
wil namelijk weten waar de centen gebleven zijn zodat ik ook weet of zij meer
geld krijgen dan zij werkelijk nodig hebben. Bezuinigingen op gratis openbaar
vervoer zijn onverstandig en een tariefverhoging ruim boven de inflatie is –
zeker in deze economische tijden – onverantwoord.
 Mijn vraag aan de staatssecretaris is of zij – nu zij dit overtuigende
verhaal heeft gehoord – bereid is om deze tariefstijging te voorkomen.
Ik help haar dan bij de begrotingsbehandeling graag bij het zoeken naar de
benodigde middelen hiervoor.
 
 De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. Mijn fractie
is behoorlijk geschrokken. Het blijkt dat de tariefstijging eigenlijk 6,6%
zou moeten zijn. Nu wordt er gezegd: wij doen maar 4,3% want er is
een kostenstijging van 4,3%. Ik weet niet anders dan dat de inflatie
dit jaar ongeveer 1% is en de tariefstijging is aanmerkelijk hoger.
Voordat ik überhaupt een oordeel kan hebben, laat staan instemmen met
die forse verhoging, wil ik weten hoe die prijsverhoging in elkaar steekt.
De dieselprijs is ten opzichte van vorig jaar bijvoorbeeld aanzienlijk gedaald.
Misschien wordt die prijsverhoging wel veroorzaakt door de heel dure aardgasbussen
die sommige maatschappijen hebben gekocht met verkeerd aanbesteden. Misschien
is dit vooral een prijsstijging voor het vervoer in de grote steden waar niet
is aanbesteed. Ik weet het niet. Het is heel belangrijk dat de staatssecretaris
een goede becijfering geeft. Welke kosten zijn zo extreem gestegen? Zit hem
dit in een rare cao, in verkeerde bussen of wat dan ook?
 Compensatie voor de vraaguitval is een gevaarlijke redenering. Ik begrijp
het wel, maar die redenering is gevaarlijk. Als je een dalend aantal klanten
hebt en je gaat de prijs extra verhogen, neemt het jaar daarop het aantal
klanten waarschijnlijk nog verder af en dan moet je weer extra verhogen. Straks
zitten er geen 20 mensen in de bus die €5 betalen, maar nog maar twee
mensen die € 50 moeten betalen. Ik weet zeker dat het dan afgelopen
is met het openbaar vervoer.
 Ik ben dus uiterst ongelukkig. Ik overweeg om een second opinion te vragen
als wij over de cijfers beschikken. Wij kunnen bijvoorbeeld de Algemene Rekenkamer
vragen kritisch te bekijken wat er met de kostenontwikkeling in het stad-
en streekvervoer aan de hand is.
 
 De heer Mastwijk (CDA): Voorzitter. Ik kan
betrekkelijk kort zijn. Mijn fractie stemt in met de lijn die de staatssecretaris
in haar brief uitstippelt. Ik wijs er nog eens op dat er wordt uitgegaan van
de cijfers in het Centraal Economisch Plan en voor de brandstofkosten van
de gegevens van het CBS. Ik heb geen reden om aan de juistheid van die cijfers
te twijfelen. Ik heb het idee dat wij enigszins achterlopen bij het volgen
van de brandstofprijzen.
 Het is een goede suggestie van de staatssecretaris om die 2,3%
uit het potje te halen dat haar nog ter beschikking staat en dat overigens
ook is bedoeld voor het openbaar vervoer.
 Ik wijs nog wel op de brief van de Federatie Mobiliteitsbedrijven Nederland
waarin staat dat er, als wij deze lijn volgen, mogelijkerwijs een achterstand
dreigt in de tariefverhoging in de komende jaren. Hoe oordeelt de staatssecretaris
hierover?
 
 De heer Aptroot (VVD): Het is heerlijk voor
de regering dat het CDA meteen instemt, maar kan de heer Mastwijk een kostenstijging
van 4,3% in een jaar direct doorgronden en ook goedkeuren
als de inflatie nauwelijks 1% is? De laatste maanden is de inflatie
bijna nul, maar zeg toch maar 1%.
 
 De heer Mastwijk (CDA): Bij het openbaar vervoer
speelt niet zozeer de ontwikkeling van de inflatie een rol als wel de ontwikkeling
van de brandstofkosten. Ik herinner mij nog een debat over de bevindingen
van de commissie-Kist en alles wat daaraan annex is en toen speelden de brandstofkosten
ook een belangrijke rol. Toen hebben de ov-bedrijven al aangegeven dat ze
wat dit betreft al op achterstand staan. Als wij ons conformeren aan de cijfers
van het CBS, zitten wij naar mijn mening op een goede, objectieve en neutrale
lijn.
 
 De heer Roemer (SP): Ik vind dit verhaal wel
erg snel door de bocht. In zeven jaar tijd is het voor de reiziger 37%
duurder geworden. Provincies klagen inmiddels steen en been over de nieuwe
aanbestedingen die fors duurder zijn. De bedrijven zeggen allemaal dat zij
gruwelijk in de rode cijfers zitten. De marktwerking moest het allemaal toch
goedkoper en efficiënter maken? Het wordt alleen maar duurder en onbetaalbaar
en wij weten niet waar het geld is gebleven. Waarom wil het CDA dat niet weten?
 
 De heer Mastwijk (CDA): Ik heb het al vaker
in deze commissie gezegd en ik zeg het nog maar een keer: in verschillende
onderzoeken is aangetoond dat openbare aanbestedingen hebben geleid tot meer
en betere reizigerskilometers voor hetzelfde of minder geld. Los daarvan hebben
wij in de afgelopen jaren een ontwikkeling van de brandstofprijzen gezien
die zijn weerga niet kent. Het lijkt mij niet meer dan reëel dat de brandstofprijzen
worden gecompenseerd of nu de provincie betaalt of het ov-bedrijf.
 
 De heer Roemer (SP): De heer Mastwijk kan
wel een mooi riedeltje afsteken, maar wat hij zegt, klopt niet. Hij zegt:
voor hetzelfde geld. De reiziger betaalt 37% meer, veel meer dan de
kosten zijn gestegen. De ov-bedrijven staan voor miljoenen in het rood. De
provincies betalen fors meer. Hoezo voor hetzelfde geld?
 
 De heer Mastwijk (CDA): Als de heer Roemer
dit soort berekeningen maakt, toont dat al aan dat de prijsverhoging niet
meer dan normaal is. Ik herhaal wat ik zo-even al zei: uit verschillende onderzoeken
is gebleken dat aanbesteding leidt tot meer en betere reizigerskilometers
voor hetzelfde of minder geld. De heer Roemer en ik hebben steeds discussies
over dit punt. Los daarvan, ik weet niet of de heer Roemer autorijdt, maar
ik doe het wel en mij is de laatste drie, vier, vijf jaar opgevallen dat de
brandstofkosten enorm zijn gestegen. Die bussen lopen op diesel en dat kost
ook geld. De heer Roemer wil dat blijkbaar niet horen of erkennen of zien.
Ik weet niet waar het aan ligt, maar dit is wel een feit.
 
 De heer Roemer (SP): Ook hier is sprake van
geschiedvervalsing, want de SP-fractie heeft vorig jaar die motie van 16 mln.
ingediend mede naar aanleiding van de perikelen over de cao die alles te maken
hadden met de brandstofprijzen. Ik weet niet waar de heer Mastwijk mee bezig
is, maar het staat hem niet helemaal zuiver meer voor ogen. Jammer dat hij
dit soort onzinnige argumenten nodig heeft.
 
 De voorzitter: Wil de heer Mastwijk tot slot
nog reageren?
 
 De heer Mastwijk (CDA): Dank u voor het compliment,
zegt de heer Aptroot in mijn oor. Ik gun de SP die motie, maar dit doet niets
af aan wat ik heb gezegd. 
 
 Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter.
De sfeer zit er weer goed in. Wij hebben deze discussie vorig jaar ook gevoerd.
Ook toen sprak een deel van de Kamer, waaronder de GroenLinks-fractie, uit
dat die prijsverhogingen een schande zijn.
 Om een herhaling van zetten te voorkomen, wil ik de staatssecretaris een
voorstel doen. Het is voor ons duidelijk dat de systematiek op de helling
moet. Ik pleit ervoor om de prijsstijging in het stad- en streekvervoer te
koppelen aan de gemiddelde prijsstijging voor autorijden. Dan sla je twee
vliegen in een klap. Je kunt beter concurreren ten opzichte van de auto en
het is ook evenwichtiger. Ik zal daar zo op terugkomen. Zo voorkom je ook,
en dat is mijn belangrijkste punt, dat het ov zich letterlijk uit de markt
prijst.
 Ik heb een aantal vragen. Is het niet een beetje beschamend om tijdens
een economische recessie met economische krimp en een inflatie die het nulpunt
nadert, met een prijsverhoging van 4,3% op de proppen te komen? Dat
is misschien maar een dubbeltje, mevrouw Roefs – ik sprak net al over
het «Dubbeltje van Roefs» – maar zo moet je moet het niet
benaderen. Het zijn steeds weer dubbeltjes en je moet natuurlijk goed kunnen
blijven concurreren. Bij de huren is het volstrekt normaal – dat is
zelfs in het coalitieakkoord opgenomen – om de inflatie te volgen. Zo’n
groot taboe hoeft dit dus niet te zijn.
 Volgens een onderzoek van reizigersvereniging Rover is de prijs van het
stads- en streekvervoer in de periode 2002–2009 17% meer gestegen
dan de inflatie. Zo prijst het ov zich dus uit de markt wat ook wel blijkt
uit de geprognosticeerde reizigerskrimp van 2,3%. Zou het een goede
gedachte zijn om de prijsstijging in het openbaar vervoer te koppelen aan
de gemiddelde prijsstijging voor autorijden? Er gaapt nu een groot gat tussen
het debat over de kilometerheffing waarbij kostenneutraliteit voor automobilisten
in beton is gegoten en het gemak waarmee busreizigers met prijsstijgingen
worden geconfronteerd. Dit lijkt mij zeer onevenwichtig. Ik overweeg een motie
op dit punt in te dienen, maar misschien kan de staatssecretaris toezeggen
dat zij de mogelijkheid van een dergelijke systematiek zal onderzoeken.
 Het is één ding dat mensen die blijven reizen met de bus
in 2010 niet hoeven op te draaien voor de gederfde inkomsten van hen die de
bus verlaten, maar daarmee is de reizigerskrimp niet van tafel. Hoe rijmt
de staatssecretaris dit bijvoorbeeld met de aangenomen motie-Duyvendak waarin
de regering wordt verzocht de groeiambities op het spoor, plus 5%,
en het regionaal ov goed op elkaar te laten aansluiten?
 
 Mevrouw Roefs (PvdA): Voorzitter. Ooit hebben
wij afspraken gemaakt over de manier waarop wij de tarieven voor de strippenkaart
berekenen. Voor 2010 zijn die dus gebaseerd op de situatie in 2008. 2008 was
een bijzonder jaar, zeker in vergelijking met de huidige situatie. De loonkosten
stegen sterk en de brandstofprijzen rezen de pan uit. Daarbovenop de inflatiecorrectie
en dan komt er dus een stijgingspercentage van 6,6% uit. Als het niet
het laatste jaar zou zijn dat wij op deze manier de tarieven vaststellen,
zou het goed zijn om de methodiek nog eens tegen het licht te houden. Dat
is nu niet aan de orde.
 De PvdA kan zich vinden in de oplossing die de staatssecretaris heeft
gevonden om het stijgingspercentage te verlagen tot 4,3%. Absoluut
gezien, praten wij dan over een verhoging van de prijs van een strippenkaart
met tussen de 10 en 30 cent.
 Indachtig het gesternte van Klaas de Vries pleit ik er niet voor om zonder
bijlappen het stijgingspercentage nog verder te verlagen. Ik ken namelijk,
net als de staatssecretaris, de stand van de staatskas.
 Ik wil wel van de staatssecretaris weten hoe zij ervoor zorgt dat het
bedrag van 7,6 mln. echt bij de vervoerders terechtkomt en niet in een of
ander potje bij de provincie. Verder dring ik erop aan dat ook in de komende
jaren wordt gerekend met die 6,6%. 
 Mijn fractie kan zich dus vinden in het voorgenomen besluit.
 
 De voorzitter: Ik geef het woord aan de staatssecretaris.
Ik stel voor de interrupties in deze ronde tot twee per fractie te beperken.
 
 Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Voorzitter.
Ik heb in mijn brief helder uitgelegd hoe ik tot de stap ben gekomen om de
vraaguitval te compenseren met het oog op de economische crisis en alles wat
daarmee samenhangt. Ik zal mij nu omwille van de tijd vooral richten op het
beantwoorden van de gestelde vragen.
 Een aantal leden heeft gevraagd waar deze becijfering vandaan komt. De
inflatie is minder dan 1% en de vraag is hoe dan kan worden verklaard
dat de prijs voor het openbaar vervoer zo gigantisch stijgt. In dit kader
neem ik ook de suggestie mee van mevrouw Van Gent om de prijs van het openbaar
vervoer te koppelen aan de prijs van het autorijden. De loonkosten vormen
de belangrijkste component van het kaartje. Er is een model waarmee al 15
jaar wordt gerekend al is het tussentijds natuurlijk wel eens aangepast aan
de tijd. Zo zijn de brandstofprijzen eraan toegevoegd of in ieder geval opgehoogd.
Met deze berekening wordt dus al jarenlang gewerkt. Het overgrote deel van
de kosten bestaat uit de loonkosten, namelijk 65%. Daarnaast is het
aandeel van de prijzen in de berekening 27,8% en van de brandstof 7,2%.
Een stijging van de cao heeft dus direct een stijging van het tarief van het
ov tot gevolg, want het moet linksom of rechtsom natuurlijk wel worden betaald.
Dat maakt de vergelijking met de autoprijzen anders, want daarin heb je niet
te maken met loonkosten zoals in het openbaar vervoer. Dat is de opbouw van
het tarief. De cijfers voor lonen en prijzen komen uit het Centraal Economisch
Plan van maart 2009 en de brandstofcomponent is afkomstig van het Centraal
Bureau voor de Statistiek.
 De heer Roemer heeft gevraagd waar het geld van de tariefstijgingen naartoe
gaat. Het geld van de kaartjes gaat naar de vervoerders die het openbaar vervoer
verzorgen, behalve in Noord-Brabant, Groningen en Drenthe, want daar is de
provincie opbrengstverantwoordelijk. Daar komt de opbrengst van het tarief
van het kaartje dus bij de provincie terecht.
 Er is geen sprake van dat er zo maar wat wordt gedaan met de tarieven.
Ik hoor sommige leden zeggen dat 4,3% een gigantische stijging is.
Ik vond 6,6% echt te veel in deze tijd. Daarom heb ik besloten de vraaguitval
die ook in het economisch model meetelt, in ieder geval te compenseren uit
het potje gratis of goedkoper openbaar vervoer. Er is gevraagd of er daardoor
geen experimenten met gratis openbaar vervoer meer mogelijk zijn. Nee, dat
betekent dit niet. Het potje is erg ruim bemeten en ondanks deze toevoeging
van geld aan de kaartjes blijft er voldoende over om door te gaan met experimenten.
 
 De heer Roemer (SP): Ik begon mijn termijn
niet voor niets met de opmerking dat de staatssecretaris zich voor het derde
jaar op rij verschuilt achter die eerder gekozen rekenmodelletjes. Daar komt
altijd uit wat je erin stopt en daar kun je je altijd gemakkelijk achter verschuilen.
Het gaat mijn fractie er voor het derde jaar op rij om dat wij proberen om
meer mensen de bus in te krijgen. Een aantal zaken heeft daar invloed op.
Ik noem de betrouwbaarheid en het comfort van het openbaar vervoer en de prijs-/kwaliteitverhouding.
Als wij sinds 2001 de prijs van de bussen met 37% laten stijgen, moeten
wij het niet gek vinden dat de staatssecretaris de gewenste 2,1% reizigersgroei
per jaar niet haalt. Als zij daar blind voor blijft en niet tot de conclusie
komt dat daar ander beleid voor nodig is dan het rekenmodelletje dat ooit
is afgesproken, blijven wij mensen de bus uitjagen. Dat is een fundamenteel
verschil van mening tussen de SP-fractie en het kabinet dat dus niet voor
ogen heeft dat de hoogte van de prijzen voor de strippenkaart en de bussen
zo’n invloed heeft op de beslissing van reizigers om de bus te nemen.
Daarover zou het moeten gaan. Waarom probeert de staatssecretaris
niet om met een prijsbeleid alsnog die 2,1% reizigersgroei te halen?
 
 Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ik herinner
mij inderdaad ook debatten in vorige jaren over de tariefstelling in het openbaar
vervoer. Ik herinner mij ook een debat waarin de heer Roemer opkwam voor de
positie van de vervoerbedrijven. Hij was van mening dat het kabinet er vooral
ook rekening mee moest houden dat vervoerbedrijven voldoende opbrengst moeten
hebben. Zij mochten niet worden uitgeperst, omdat dat zou leiden tot lagere
loonkosten voor de werknemers in het openbaar vervoer. Nu is er een model
waarin met al die zaken rekening wordt gehouden. De decentrale overheden,
de vervoerders en de consumentenorganisaties zijn het erover eens dat dit
het juiste moment is om tot een juiste tariefstelling te komen. Nu zegt de
heer Roemer ineens: dat is een rekenmodelletje en dat kunnen wij wel aan de
kant leggen. Waar is zijn compassie gebleven voor de vervoerbedrijven die
toch ook in staat moeten zijn om een goed bedrijf te runnen? Waar is de gedachte
gebleven die hem vorig jaar nog zo helder voor ogen stond dat de tariefstijgingen
ook te maken hebben met een goed salaris voor de chauffeurs in de bussen?
Waar is die compassie nu gebleven? Wij kunnen toch niet zo maar zeggen: vervoerbedrijven
krijgen geen redelijke vergoeding meer voor hun kaartjes omdat dit ons op
dit moment beter uitkomt? Het is geen rekenmodelletje, het is een manier om
op een betrouwbare en goede wijze te komen tot een gerechtvaardigde verhoging
van de tarieven. Omdat ik van mening ben dat een verhoging van 6,6%
echt uitzonderlijk is, gelet op de economische situatie, heb ik de uitzonderlijke
stap gezet om te zeggen: dan betaalt de rijksoverheid die vraaguitval bij.
Dit is iets uitzonderlijks. Ik had eigenlijk verwacht dat ik de heer Roemer
hier juichend zou aantreffen en dat hij zou zeggen: staatssecretaris wat fijn
dat u hebt begrepen dat het niet alleen gaat om de vervoerders, maar ook om
de reizigers, en dat u op deze manier een goed midden hebt gevonden. Dat had
ik verwacht en de opmerkingen die hij nu maakt, vind ik eerlijk gezegd onbegrijpelijk.
 
 De heer Roemer (SP): Nu breekt mij toch echt
de klomp. Ik weet niet waar de staatssecretaris dit sprookje vandaan haalt.
Passie voor de vervoerbedrijven? Ik had passie voor de reiziger. Ik heb vorig
jaar tot driemaal toe een debat aangevraagd, want het duurde een eeuwigheid
voordat er een oplossing kwam omdat het gevecht tussen de vervoerbedrijven
en het kabinet over de hoogte van de dieselprijzen werd uitgevochten over
de ruggen van de chauffeurs. Daar hebben wij op ingegrepen, daar lag de compassie
en daar ligt hij nog steeds. Wij proberen het openbaar vervoer aantrekkelijker
te maken. Ik heb net gezegd welke drie punten daarvoor van belang zijn: comfort,
betrouwbaarheid en een goede prijs-/kwaliteitverhouding. Op die drie punten
blijven wij ver achter onder het motto: de markt doet het wel. Dat blijkt
echter iedere keer tegen te vallen. Mijn vraag aan de staatssecretaris is
daarom wanneer zij het prijsbeleid zal gebruiken om mensen te verleiden om
de bus te nemen in plaats van de reizigers er met prijsverhogingen uit te
jagen. Voor het derde jaar op rij probeer ik dat en voor het derde jaar op
rij is dat mijn verhaal. Blijkbaar heeft de staatssecretaris die andere jaren
ook heel slecht geluisterd. Dat was mijn vraag en daar gaat zij niet op in.
Op die vraag krijg ik geen antwoord.
 
 Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Op de vraag
van de heer Roemer hoe wij meer mensen in het openbaar vervoer kunnen trekken
en of wij daarvoor het prijsbeleid zullen gebruiken, is het antwoord: nee,
ik zal het prijsbeleid daar niet voor gebruiken. De prijs wordt nu voor de
laatste of voor de een na laatste keer afgesproken door de rijksoverheid,
daarna zijn de decentrale overheden verantwoordelijk voor de prijsstelling.
Al zou ik, wat niet zo is, het een goede manier vinden om dit
via het prijsbeleid te doen, dan zou het een achterhoedegevecht zijn want
dit ligt volgend jaar bij de decentrale overheden.
 Op welke manier zullen wij wel proberen zodanige voorwaarden te scheppen
dat er meer reizigers in het openbaar vervoer komen? Ik doe dit door de reiziger
centraal te stellen. Het is bekend dat wij masterclasses beginnen waarin alle
decentrale overheden worden aangesproken op de manier waarop zij er bij concessieverlening
voor kunnen zorgen dat de reiziger centraal staat, namelijk door de kwaliteit
van het openbaar vervoer te verbeteren.
 Ik werk aan een visie op het regionaal ov. Ik ben daarvoor vanmiddag weer
bij mensen geweest die momenteel erg enthousiast nagaan op welke manier wij
ervoor kunnen zorgen dat wij in de toekomst een goed openbaar vervoer hebben
in de stad, met zijn eigen eisen, en op het platteland, waar sprake is van
krimp. Het is bekend dat ik 500 mln. heb uitgegeven voor het Actieprogramma
Regionaal OV. In dit kader zijn er bijna 50 spoedprojecten in het openbaar
vervoer voorgesteld die alle nog deze kabinetsperiode zullen beginnen. Verder
zijn wij ook nog bezig met een quickscan regionaal spoor waarmee de decentrale
overheden de kwaliteit van hun regionale treindiensten kunnen verbeteren.
Er gebeurt dus heel veel om de kwaliteit en het aanbod te verbeteren en om
meer reizigers in het openbaar vervoer te krijgen.
 De heer Aptroot heeft gevraagd welke kosten zo extreem zijn gestegen dat
deze prijsstijging nodig is. Dit geldt met name voor de component loonkosten.
Die kosten zijn volgens het Centraal Planbureau in de marktsector met 4,3%
gestegen.
 De heer Mastwijk heeft gezegd: dit is mooi, maar het is slechts voor een
jaar. Hij vraagt hoe het volgend jaar gaat. Volgend jaar is een overgangsjaar.
Ik hoop dat ik dan de tarieven niet meer hoef vast te stellen, maar mogelijk
moet dat nog wel gebeuren voor een deel van het jaar. Aan de hand van de situatie
dan en de economische ontwikkeling in 2010 zal ik bekijken hoe ik daarmee
omga. In het voorjaar van 2010 zal ik daarover met de decentrale overheden
praten. Het is dan duidelijker hoe de economische situatie zich ontwikkelt
en wij hebben dan meer zicht op de loonontwikkeling, of die inderdaad gematigd
zal zijn zoals wij eigenlijk aannemen. Het kan zijn dat de tariefstijging
dan heel anders uitvalt. Ik heb daar zeker aandacht voor en ik zal er met
de decentrale overheden over spreken, maar wij moeten voorlopig afwachten
hoe het gaat.
 
 De heer Mastwijk (CDA): Ik leid uit het antwoord
van de staatssecretaris af dat hetgeen de FMN in zijn brief schrijft, onderdeel
zal zijn van de bespreking volgend jaar over de tarieven.
 
 Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Kan de
heer Mastwijk nog even herhalen op welk deel van de brief hij precies doelt?
 
 De heer Mastwijk (CDA): De FMN schrijft dat
het theoretisch denkbaar is dat er volgend jaar een verhoging uit de bus komt
waardoor de vervoerbedrijven een financiële achterstand oplopen als de
2,3% nu buiten de tariefstijging blijft. Dat was mijn vraag.
 
 Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ik meen
dat mevrouw Roefs hier ook aan refereerde. Daar is inderdaad aandacht voor
en dat wordt in rekening gebracht. Wij gaan uit van een stijging van 6,6%.
 Mevrouw Roefs heeft gevraagd hoe zeker kan worden gesteld dat het bedrag
van 7,6 mln. dat naar de overheden gaat, terechtkomt waar wij willen dat het
terechtkomt. Dit verloopt via de provincies. Ik kan immers niet direct geld
overmaken aan de vervoerbedrijven; dat zou staatssteun zijn. Ik zal in het
Nationaal Mobiliteitsberaad afspreken dat het geld direct en zo snel mogelijk
wordt overgemaakt aan de vervoerbedrijven in die gevallen waar
dat moet. Waar de provincie zelf opbrengstverantwoordelijk is, ligt de zaak
natuurlijk anders.
 Mevrouw Van Gent heeft gevraagd of de prijsstijging kan worden gekoppeld
aan de prijsstijging van de autokosten. Daar ben ik al op ingegaan. Door de
looncomponent die bij het ov wel een rol speelt en bij de autokosten afwezig
is, is dit geen begaanbare weg.
 Voorzitter. Ik heb geen vragen meer liggen. Ik heb de indruk dat ik ze
allemaal heb beantwoord.
 
 De voorzitter; Mevrouw Van Gent, er werd zojuist
een vraag van u beantwoord terwijl u in gesprek was met uw buurvrouw. U mag
daar zo nog op terugkomen. Ik geef gelegenheid voor een tweede termijn van één
minuut per fractie.
 
 De heer Roemer (SP): Voorzitter. Je kunt hier
lang en breed over spreken, maar voor wat het waard is, zal ik de Kamer om
een uitspraak vragen om een verdere afbraak van het stad- en streekvervoer
te voorkomen.
 Ik constateer dat wij een enorm verschil van inzicht hebben over de vraag
hoe om te gaan met het stad- en streekvervoer en de invloed die de prijs van
het vervoer kan hebben op de beslissing van reizigers om de auto te laten
staan en de bus te nemen. Het kabinet en de staatssecretaris zien dat niet.
Dat is jammer. Dit is al sinds 2001 erg jammer. Een prijsstijging van 37%
in zeven jaar zegt genoeg. Ik zal een poging wagen om de Kamer te overtuigen
dat het anders moet, maar wij zitten voor het stad- en streekvervoer met dit
kabinet in ieder geval op een ongelooflijk dood spoor.
 
 De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. Die prijsstijging
van 37% is volgens mij niet in zeven jaar, maar in negen jaar ontstaan.
Los daarvan, ik kan het nu nog niet beoordelen.
 Ik dank de staatssecretaris voor het overzicht van de verdeling in loonkosten
(65%) en andere componenten. Ik kan mij er iets bij voorstellen dat
de loonkosten een groot deel van de kosten uitmaken, maar ik vraag mij af
waarom de loonkosten in deze sector met 4,3% stijgen. Ik neem aan dat
dit niet een algemeen cijfer is. Ik begrijp dat de brandstofprijzen een jaar
achterlopen. Dit zou de stijging kunnen verklaren. Toch zou ik heel graag
nog eens op papier krijgen, binnen een of twee dagen, wat de verschillende
componenten zijn en waar de cijfers vandaan komen opdat ik de onderbouwing
kan begrijpen. Ik heb nu nog geen definitief oordeel.
 Dit neemt niet weg dat het gevoel blijft dat je vraaguitval krijgt als
je het tarief jaar in jaar uit structureel meer laat stijgen dan het algemene
inflatiecijfer. De prijzen moeten daardoor nog meer stijgen. Dit leidt tot
een neerwaartse spiraal en dat is echt niet goed. Dit is schadelijk voor het
openbaar vervoer. Ik krijg graag de toezegging dat wij nog een goede specificatie
krijgen waaruit blijkt welke component door welke oorzaken duurder is geworden
of uit welke statistieken blijkt dat er sprake is van een afwijking van het
normale gemiddelde. Dan kan ik een oordeel vellen. Als de brandstofprijzen
een jaar achterlopen, zou het tarief van het openbaar vervoer volgend jaar
op dat onderdeel naar beneden kunnen. Dat lijkt mij ook heel aantrekkelijk.
 
 De voorzitter: De heer Mastwijk heeft geen
behoefte aan een tweede termijn.
 
 Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter.
Ik heb in eerste termijn gesuggereerd dat de systematiek ter discussie wordt
gesteld. Ik heb de motie-Duyvendak genoemd, een vergelijking met de kilometerheffing
gemaakt en verwezen naar de, in mijn ogen, terechte bezwaren van Rover. Rover
stelt dat de prijsstijgingen van de auto versus het openbaar vervoer niet
in evenwicht zijn. Wij zitten natuurlijk met een reizigerskrimp van 2,3%
en dat tij moet gekeerd worden. Ik heb een redelijk verzoek gedaan aan
de staatssecretaris en ik vraag haar om daar nog eens naar te kijken. In het
debat over de kilometerheffing is het begrip prijsstijging in beton gegoten.
Dit is weinig evenwichtig. Ik neem aan de staatssecretaris wel enige sympathie
kan opbrengen voor dit standpunt. Als zij te weinig toezegt, zal ik in het
VAO dat de heer Roemer aanvraagt, een motie indienen om ervoor te zorgen dat
de stijging van de autokosten gelijke tred houdt met die van de tarieven in
het stad- en streekvervoer.
 
 Mevrouw Roefs (PvdA): Voorzitter. Ik dank
de staatssecretaris voor de antwoorden. Zij heeft gezegd dat in de toekomst
wordt gerekend met 6,6%. Ik hoop dat wij dat zwart op wit vastleggen.
 
 De voorzitter: U krijgt het verslag, mevrouw
Roefs.
 
 Mevrouw Roefs (PvdA): De staatssecretaris
zegt dat de 7,6 mln. zo snel mogelijk op de juiste plek terechtkomt. Ik hoop
dat zij afspreekt dat er onmiddellijk aan de bel wordt getrokken als dat niet
het geval is.
 In de zomer komt er een nota over regionaal openbaar vervoer. Daar kijk
ik naar uit, want wij moeten hier echt over van gedachten wisselen. Het zou
mij een lief ding waard zijn als wij dan ook over de tarieven voor het regionaal
openbaar vervoer en de bepaling daarvan in de toekomst kunnen spreken. Het
lijkt mij goed dat de gedachte die mevrouw Van Gent heeft geopperd, in die
nota wordt meegenomen, opdat wij die ook kunnen meenemen als wij in de toekomst
spreken over de tarieven, want wij gaan een nieuwe periode tegemoet met de
ov-chipkaart en het feit dat de decentrale overheden de tarieven gaan vaststellen.
Ik hoop dat wij dan bijvoorbeeld kaders kunnen stellen om te voorkomen dat
wij over een jaar moeten vaststellen: wij hebben het nu eenmaal uit handen
gegeven, wij mogen er niets meer over zeggen, maar het zint ons absoluut niet.
Met dit bijltje hakken wij de laatste tijd wel vaker.
 
 Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Voorzitter.
De heer Roemer concludeert dat het kabinet de reizigersgroei blijkbaar niet
belangrijk acht. Ik heb in mijn antwoord alles opgesomd wat wij doen om ervoor
te zorgen dat de reizigersaantallen in het openbaar vervoer wel groeien. Ik
zie ervan af om dit te herhalen, maar weet, mijnheer Roemer, dat wij daar
heel hard aan werken.
 De heer Aptroot heeft gevraagd om een model op papier opdat duidelijk
is waarmee wordt gerekend, waar de cijfers vandaan komen, waardoor de stijging
wordt veroorzaakt en wat het na-ijlende effect is van de hoge brandstofprijzen.
Dit is geen enkel probleem, want die cijfers liggen klaar. Ze komen per ommegaande
naar de Kamer.
 
 De heer Aptroot (VVD): Voor de vraaguitval
zou het ook interessant zijn als er een splitsing kan worden gemaakt tussen
het vervoer in de steden die niet hebben aanbesteed en de rest van het land.
Is dat mogelijk?
 
 Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ik weet
niet of dat kan en of dat in hetzelfde tempo kan. Ik weet niet of wij die
cijfers zo beschikbaar hebben. Het kan in ieder geval niet in twee dagen.
 
 De heer Aptroot (VVD): Als het wat later wordt,
ook graag opdat wij toch dat inzicht krijgen.
 
 Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Wij zullen
het in twee stukken splitsen. Wij sturen de Kamer eerst wat wij hebben liggen
en daarna volgt de onderverdeling.
 Mevrouw Van Gent vroeg of wij de systematiek misschien ter discussie moeten
stellen. Ik heb in eerste termijn al gezegd dat wij dit zouden kunnen doen,
ware het niet dat dit het laatste of een na laatste jaar is dat wij
met dit model werken. De zaak nu nog eens helemaal op de schop nemen, heeft
dus weinig zin.
 Zij sprak verder over de mogelijkheid van een vergelijking met de automobiliteit.
Het grote verschil tussen de automobiliteit en het openbaar vervoer is dat
je in het openbaar vervoer te maken hebt met loonkosten. Juist die loonkosten
zijn, in ieder geval dit jaar, de factor waardoor het tarief zo moet stijgen.
Daar heb je bij automobiliteit niet mee te maken. Het gaat er om dat je de
kosten helder in beeld moet hebben, want die moeten natuurlijk gedekt worden.
Ik zie niet veel in die suggestie van mevrouw Van Gent.
 
 Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik begrijp
het natuurlijk best van de loonkosten en brandstofkosten, maar het gaat mij
om de concurrentie ten opzichte van elkaar. Als de kosten van het ov flink
stijgen en de kosten van de auto veel minder, ontstaat er natuurlijk een concurrentieverschil.
Daar heb ik op gewezen in verband met de afname van het aantal reizigers met
2,3% waarover ook de heer Roemer zich terecht druk maakt. Aan die systematiek
moet iets worden gedaan. Wellicht wil de staatssecretaris nog ingaan op de
suggestie van mevrouw Roefs, want ik snap ook wel dat dit het laatste jaar
is dat het zo gaat? Als je toch kaders wilt stellen, ook gedecentraliseerd,
kun je dit punt er op de een of andere manier in meenemen.
 
 Staatssecretaris Huizinga-Heringa: De heer
Roemer heeft gevraagd of ik prijsbeleid wil inzetten om reizigers te trekken.
Ik zie echt veel meer in het zorgen voor een goede kwaliteit en een goed aanbod,
vandaar openbaar vervoer waar daar om wordt gevraagd. Dat lijkt mij de eerste
opdracht. De 2,3% daling van het afgelopen jaar, die natuurlijk buitengewoon
betreurenswaardig is, wordt voor een groot deel veroorzaakt door de stakingen
in het streekvervoer en waarschijnlijk ook voor een klein deel door de economische
crisis. De stakingen zijn daar een belangrijke oorzaak van, maar dan nog blijft
staan dat er ook zonder de stakingen geen stijging van het aantal reizigers
zou zijn geweest. Er is dus alle reden om hier goed naar te kijken opdat de
kwaliteit van het openbaar vervoer verbetert. Ik wijs nogmaals op de 50 spoedopenbaarvervoerprojecten,
die nog deze kabinetsperiode worden gestart, waarin aanbod en vraag in elkaar
overlopen.
 
 Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik heb nog
een vervolgvraag. De reizigerskrimp is 2,3%. Ik noemde de motie-Duyvendak
waarin wordt gesproken over het spoor plus 5% en de aansluiting van
het regionaal vervoer daarop. Die motie is aangenomen door de Kamer. Ik vrees
dat de staatssecretaris nog wel even bezig is als zij dit gaat uitvoeren.
Mijn vraag is heel concreet: zal zij dat wel halen? De prijs is dan wel een
probleem.
 
 Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Dit zal
een belangrijk onderwerp zijn als wij spreken over de toekomst en de tariefstelling
van de decentrale overheden. Dit gesprek vindt plaats in het voorjaar van
2010. In antwoord op een vraag van mevrouw Roefs heb ik gezegd dat daarbij
wordt uitgegaan van een prijsstijging 6,6%. Het Rijk compenseert een
deel, maar gaat overigens uit van 6,6%. Dit staat zwart op wit. In
het gesprek met de decentrale overheden moet natuurlijk ook worden gesproken
over de tariefontwikkeling. Er is wel afgesproken dat de tarieven in het eerste
jaar van de ov-chipkaart gelijk blijven. Over de verdere ontwikkeling moet
echt met elkaar worden gesproken, maar daarvoor is wel de medewerking van
de decentrale overheden nodig want die worden dan tariefverantwoordelijk.
Met dit besluit heeft het Rijk wel een bepaalde zeggenschap uit handen gegeven.
Dat is gebeurd voordat deze leden en ik hier zaten, maar die werkelijkheid
moeten wij wel onder ogen zien. 
 Toezeggingen
 – De staatssecretaris stuurt de Kamer binnen twee dagen een uitgebreide
toelichting op de onderbouwing van de tariefstijging van de nationale vervoerbewijzen.
Later voegt zij daar een uitsplitsing aan toe naar de gebieden waar het ov
wel en waar het niet is aanbesteed.
 – Bij de berekening van de tarieven van de nationale vervoerbewijzen
in 2010 zal worden uitgegaan van 6,6% tariefsverhoging in 2009.
 
 De voorzitter: Ik heb begrepen dat de heer
Roemer een VAO zal aanvragen. Ik neem aan dat hij dit morgen zal doen bij
de regeling van werkzaamheden. Ik neem verder aan dat mevrouw Van Gent zich
hierbij zal aansluiten. Wij zullen proberen hier donderdag over te stemmen.
 
 De heer Aptroot (VVD): Wij krijgen de toegezegde
informatie binnen een of twee dagen. Daarom stel ik voor dat wij eerst die
informatie afwachten en dan het VAO houden. Dit lijkt mij logisch.
 
 De voorzitter: Ik kan mij voorstellen dat
u die afweging maakt. Dit betekent dat de drukkerij iets sneller zal moeten
werken.
 
 Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Mag ik
nog een opmerking maken? Ik zal mijn uiterste best doen om ervoor te zorgen
dat de cijfers morgen bij de Kamer liggen. Dan kan het VAO eventueel donderdag
worden gehouden. Ik zeg dit ook, omdat ik volgende week weg ben. Dan zit ik
in Vietnam en kan ik dus niet naar de Kamer komen, maar dan gaat het wel knijpen.
De Kamer krijgt morgen de onderbouwing.
 
 De heer Aptroot (VVD): Dat lijkt mij prima,
maar ik denk dat minister Eurlings het ook wel een hoogtepunt in zijn carrière
vindt om volgende week een VAO te hebben over de prijzen van de nationale
vervoerbewijzen.
 
 De voorzitter: De staatssecretaris zorgt ervoor
dat wij morgen de stukken hebben. Als de heer Roemer morgen een VAO heeft
aanvraagt, zullen wij proberen of dit donderdag kan worden gepland.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Vendrik (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), Snijder-Hazelhoff (VVD),
Mastwijk (CDA), Jager (CDA), voorzitter, Koopmans (CDA), Gerkens (SP), Van
der Ham (D66), Nicolaï (VVD), Aptroot (VVD), Samsom (PvdA), Boelhouwer
(PvdA), Roefs (PvdA), Jansen (SP), Cramer (ChristenUnie), Van Heugten (CDA),
Roemer (SP), Koppejan (CDA), Ten Broeke (VVD), ondervoorzitter, Ouwehand (PvdD),
Polderman (SP), Tang (PvdA), De Rouwe (CDA), Linhard (PvdA) en De Mos (PVV).
 Plv. leden: Halsema (GroenLinks), Van der Vlies (SGP), Boekestijn (VVD),
Bilder (CDA), Atsma (CDA), Van Bommel (SP), Koşer Kaya (D66), Neppérus
(VVD), De Krom (VVD), Vermeij (PvdA), Jacobi (PvdA), Besselink (PvdA), Anker
(ChristenUnie), Sterk (CDA), Van Leeuwen (SP), Knops (CDA), Verdonk (Verdonk),
Thieme (PvdD), Lempens (SP), Waalkens (PvdA), Haverkamp (CDA), Depla (PvdA)
en Agema (PVV).