Integratiebeleid betreffende etnische minderheden in relatie tot hun geestelijke bedienaren; Nota 'Integratiebeleid betreffende etnische minderheden in relatie tot hun geestelijke bedienaren'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25919, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

18-03-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25919 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamHet integratiebeleid betreffende etnische minderheden
in relatie tot hun geestelijke bedienaren 1. Opdracht2. Consultaties3. Inhoud van de notaA. ALGEMEEN DEEL 4. Overzicht van godsdienstige stromingen5. Integratiebeleid etnische minderheden6. Ronde-tafelgesprekken 19967. Vrijheid van godsdienst en levensovertuiging; de scheiding
van kerk en staat8. Beroep op kerkgenootschappen en genootschappen op geestelijke
grondslag9. Vrijheid van onderwijs10. Beschikbare onderwijsfaciliteiten voor een opleiding
in Nederland van met name islamitisch en hindoeïstisch kaderB. GEESTELIJKE LEIDERS VAN HINDOEÏSME EN ISLAM 11. Geestelijken van godsdienstige en levensbeschouwelijke
stromingen12. Hindoeïsme13. IslamC. IMAMS EN PANDIETS IN DE NEDERLANDSE CONTEXT 14. Aanstelling van imams en pandiets in Nederland15. Opleiding van imams en pandiets16. Maatschappelijke functie-eisen17. Inrichting van Diensten geestelijke verzorging18. Overleg met islamitische en hindoe-organisaties19. Toelatingsbeleid20. Bijscholingscursussen voor in Nederland werkzame imams21. Wet inburgering nieuwkomers22. Imam-opleiding in Nederlanda. De «duplex-ordo vorm»b. Aangewezen instellingc. Bijzondere leerstoel23. Internaten24. Buitenlandse overheden en een imamopleiding in Nederland25. Moskee- en hindoetempelbestuurdersKABINETSSTANDPUNT 26. Inleiding27. Voornemens
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25919Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 919Integratiebeleid betreffende etnische minderheden in relatie tot hun
geestelijke bedienarennr. 2NOTA InhoudsopgaveBlz.   1.Opdracht4 2.Consultaties4 3.Inhoud
van de nota5    A.Algemeen deel6 4.Overzicht
van godsdienstige stromingen6 5.Integratiebeleid etnische
minderheden7 6.Ronde-tafelgesprekken 19968 7.Vrijheid
van godsdienst en levensovertuiging; de scheiding van kerk en staat88.Beroep op kerkgenootschappen en genootschappen op geestelijke
grondslag9 9.Vrijheid van onderwijs10 10.Beschikbare
onderwijsfaciliteiten voor een opleiding in Nederland van met name islamitisch
en hindoeïstisch kader10    B.Geestelijke leiders
van Hindoeïsme en islam11 11.Geestelijken van godsdienstige
en levensbeschouwelijke stromingen11 12.Hindoeïsme1213.Islam13    C.Imams en pandiets in de Nederlandse
context14 14.Aanstelling van imams en pandiets in Nederland1415.Opleiding van imams en pandiets15 16.Maatschappelijke
functie-eisen16 17.Inrichting van Diensten geestelijke verzorging1718.Overleg met islamitische en hindoe-organisaties18 19.Toelatingsbeleid2020.Bijscholingscursussen voor in Nederland werkzame imams2121.Wet inburgering nieuwkomers24 22.Imam-opleiding
in Nederland24 23.Internaten27 24.Buitenlandse
overheden en een imamopleiding in Nederland27 25.Moskee-
en hindoetempelbestuurders28    D.Kabinetsstandpunt2926.Inleiding29 27.Voornemens29Het integratiebeleid betreffende etnische minderheden
in relatie tot hun geestelijke bedienaren 1. OpdrachtBij motie Mulder-van Dam vroeg de Tweede Kamer in 1994 de staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen om een nadere standpuntbepaling met
betrekking tot de wenselijkheid van een imamopleiding in Nederland. Met het
oog daarop heeft staatssecretaris Netelenbos van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
dr. N. Landman, verbonden aan de universiteit van Utrecht, gevraagd om een
rapport over de mogelijkheden van zulk een opleiding. In haar mede namens
de minister van Binnenlandse Zaken d.d. 16 januari 1997 aan de Tweede Kamer
gerichte schrijven bij gelegenheid van de aanbieding van het rapport «Imamopleiding
in Nederland: kansen en knelpunten» (Utrecht, december 1996) kondigde
de staatssecretaris, mede namens de minister van Binnenlandse Zaken, een kabinetsstandpunt
aan inzake een integrale aanpak op kabinetsniveau met betrekking tot de opleiding
van imams. Daarbij zou een gevolg gegeven worden aan hetgeen in de rondetafelgesprekken
van de minister van Binnenlandse Zaken door deskundigen over godsdienst en
integratiebeleid naar voren was gebracht. In haar brief heeft de staatssecretaris
vijf centrale elementen die rond de imamopleiding in deze breedte van strategisch
belang zijn, aangegeven:a) Internationaal: Met Marokko en ook met Turkije werd reeds
overleg gevoerd. Ook andere landen hebben belangstelling getoond voor dit
vraagstuk;b) de toepassing van inburgeringstrajecten van buitenlandse
imams vraagt indringend aandacht. Zolang de Nederlandse opleidingsmogelijkheden
nog geen reëel aanbod kunnen genereren, moet het inburgeringsbeleid voor
deze imams hoge prioriteit krijgen;c) de ontwikkelingen in het kader van de opvolgende generaties
binnen de etnische groepen verdienen nadere studie. De moskeebestuurders,
immers goeddeels eerste-generatie migranten, hebben over het algemeen geen
opleiding gevolgd op het niveau van het hoger onderwijs in Nederland, maar
bepalen wel de koers binnen de moskeeën en zijn de werkgevers van de
imams. Naar verwachting zal dit in de toekomst veranderen;d) de dialoog met de islam vanuit wetenschappelijke inzichten.
Het op te richten wetenschappelijke onderzoeksinstituut inzake de islam (in
de nota Wetenschapsbudget 1997 aangeduid als «Islam Centrum»,
thans genaamd: Netherlands institute for the study of islam in the modern
world) kan hieraan bijdragen;e) de aanbevelingen van het rapport-Landman, met name die over het noodzakelijke
voortraject in het voortgezette onderwijs, vragen spoedige implementatie mede
als steun voor het bredere integratiebeleid. 2. ConsultatiesTer voorbereiding van deze nota zijn gesprekken gevoerd met een groot
aantal betrokkenen.In de maanden oktober en november zijn gesprekken gevoerd met zes landelijke
organisaties van hindoes, met de vier bekende landelijke raden van moslims
in Nederland, met samenwerkingsverbanden in het kader van de Wet overleg minderhedenbeleid,
alsook met de Vereniging Imam's Nederland en het Interkerkelijk contact in
Overheidsaangelegenheden van christelijke en joodse geloofsgemeenschappen.
Dr.Landman, universiteit van Utrecht, gaf op verzoek een schriftelijk commentaar
op een eerdere versie van deze nota.Bij het Marokkaanse ministerie voor de Habous en islamitische zaken en bij het Turkse presidium voor godsdienstzaken is informatie ingewonnen
over het door hen gevoerde beleid.Van de zijde van enkele islamitische raden werd door een enkele opgemerkt
dat het niet denkbeeldig is dat bij een vermaatschappelijking van de imamfunctie
in de moskeeën politiek bedreven gaat worden, door de andere dat een
onafhankelijke imamopleiding geboden is. Ook werd naar voren gebracht dat
de moskeeën niet de enige kanalen zijn om de gelovigen te bereiken: ook
andere zelforganisaties van moslims kunnen hierop aangesproken worden. Tenslotte
oordeelden zij alle dat de totstandkoming van een zendende instantie van de
gehele moslimgemeenschap in Nederland niet spoedig gerealiseerd zal zijn;
daarop moet niet gewacht worden bij de aanstelling van geestelijke verzorgers.Van de zijde van landelijke hindoe-organisaties werd opgemerkt dat de
pandiet inderdaad veelvuldig wordt aangesproken op zaken van maatschappelijke
aard. Bij- en nascholing daartoe van pandiets werd zeer wenselijk geacht.
Ook werd gewezen op het bestaan van priesterraden bij de onderscheiden organisaties,
c.q. tempels.Uit de kring van de samenwerkingsverbanden van minderhedenorganisaties
werd de tendens opgemerkt dat de imamfunctie gemodelleerd wordt naar de pastorale
functie van predikanten en priesters. Daarbij werd er op gewezen dat de imam
binnen de soennitische islam geen autoriteitsdrager is; ieder kan die functie
uitoefenen. Of de Turkse en Marokkaanse autoriteiten als zendende instanties
zijn te beschouwen, lieten gesprekspartners in het midden; wel onderkenden
zij dat deze autoriteiten invloed hebben op moslims van Turkse, resp. Marokkaanse
afkomst en bij de aanstelling en het ontslag van imams een belangrijke rol
kunnen spelen. 3. Inhoud van de notaIn deze nota worden de mogelijkheden tot een imamopleiding in brede zin
aan de orde gesteld. Onder opleiding wordt niet slechts een initiële,
op een beroepsuitoefening gerichte opleiding verstaan, maar worden ook bijscholings-
en specifieke scholingstrajecten ter sprake gebracht. De nota zal voorts niet
uitsluitend over scholing van imams en opleiding tot imam handelen; zoals
hieronder nader uiteengezet, dient de overheid de godsdiensten en levensovertuigingen
in gelijke mate tegemoet te treden; dat geldt ook voor de opleiding van hun
geestelijke bedienaren. Daarbij gelden de doelstellingen van het integratiebeleid
etnische minderheden tot uitgangspunt. In het kader van dat beleid is de islam
niet de enige van belang zijnde religie, maar dient ook aandacht gegeven te
worden aan het hindoeïsme en waar relevant aan andere godsdiensten en
levensovertuigingen.Eerst wordt een aantal noties van principiële aard behandeld en een
overzicht gegeven van de onderwijsvoorzieningen op secundair en tertiair niveau,
voorzover relevant voor een opleiding tot geestelijk leider binnen islamitische
en hindoeïstische gemeenschappen. In de volgende delen wordt specifiek
op de functies van imam, resp. pandiet ingegaan en worden voorstellen ontwikkeld
met betrekking tot imams die voornemens zijn een werkkring in Nederland te
bekleden, reeds hier aanwezige imams en pandiets, moskee- en hindoetempelbestuurders
en met betrekking tot het initiëren van een imamopleiding hier te lande.In deze nota is tevens de beantwoording van vragen van het Tweede-Kamerlid
Rabbae (Tweede Kamer 1996–1997, Aanhangsel, nr. 628) opgenomen, als
toegezegd door staatssecretaris Netelenbos van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. A. ALGEMEEN DEEL 4. Overzicht van godsdienstige stromingenDoor de veelzijdige migratiestromen die vooral sinds de Tweede Wereldoorlog
ons land hebben bereikt, zijn welhaast alle wereldgodsdiensten en -levensovertuigingen
in hun brede diversiteit in ons land vertegenwoordigd.De traditionele vormen van christendom werden vermeerderd door
de vestiging van Grieks-orthodoxe, Russisch-orthodoxe, Servisch-orthodoxe,
Syrisch-orthodoxe, Koptische kerken; op het reformatorische erf presenteerden
zich de Evangelische broedergemeenten en ontstonden Indonesische en Molukse
kerken, terwijl zich bij de Rooms-Katholieke kerk lidmaten meldden uit de
Nederlandse Antillen, Aruba, Suriname, en andere Midden- en Zuid-Amerikaanse
landen, uit Italië de Joegoslavische federatie (Kroatië, Slovenië),
Portugal, Kaapverdië en Spanje en ook uit Indonesië, Viëtnam,
Ethiopië en andere Afrikaanse en Aziatische landen. Daarnaast hebben
Pinkster- en andere charismatische gemeenschappen hier hun volgelingen gevonden
en hebben nog vele andere bewegingen vaste voet in ons land gezocht.Het hindoeïsme trad binnen in diverse vormen, onder meer
door Tamils uit Sri Lanka en vooral vanwege de Surinaamse migratie. In deze
laatste doen zich twee hoofdstromen voor: de Sanatan Dharm met verschillende
landelijke organisaties, en de Arya Samaj met Fas-Ned als landelijke federatie.
Tot laatstgenoemde stroming behoort ongeveer een-vierde van de nominaal ongeveer
110 000 hindoes in Nederland.Het boeddhisme telt vooral volgelingen onder vluchtelingen
uit Zuid-Oost Azië (Viëtnam, Tibet).Een aantal vluchtelingen uit Iran behoren tot de Baha'i wereldreligie.De islam telt het grootste aantal leden onder de gemigreerden,
nominaal naar schatting tussen 600 000 en 700 000. De meesten zijn
soenniet en als zodanig georganiseerd volgens de patronen van het herkomstland.
De grootste groepen vormen:– de moslims van Turkse herkomst, nagenoeg allen behorend tot de
hanafitische rechtsschool, onderscheidenlijk georganiseerd in de Islamitische
stichting Nederland en de stichting Turks-islamitische culturele federatie
(ISN, TICF), de stichting Islamitisch centrum Nederland (ICN), de Nederlandse
islamitische federatie (NIF), de Nederlandse unie van Turks-islamitische organisaties
(NUTIO) en enkele andere organisaties.– de moslims van Marokkaanse herkomst, behorend tot de malakitische
rechtsschool, waarvan de overgrote meerderheid landelijk is georganiseerd
in de Unie van Marokkaanse Moskee-organisaties in Nederland (UMMON), terwijl
anderen zich hebben gegroepeerd in de Nederlandse federatie van Maghrebijnse
islamitische organisaties (NFMIO).– de meeste moslims van Surinaamse herkomst, behorend tot de hanafitische
rechtsschool, vinden hun inspiratie in een opwekkingsbeweging uit het einde
van de 19e eeuw die naar de Brits-Indische stad van oorsprong als de Barelvi-
of Brêlwi-beweging wordt aangeduid: de dominante rol van geestelijke
leiders («pîr») en hun opvolgers behoort tot de kenmerken
van deze beweging. Zij zijn georganiseerd in een aantal federatieve verbanden,
waaronder voor de Hindoestaanse Surinamers de World islamic mission (WIM),
de stichting Islamitische Wereldmissie en de International muslim organisation
(IMO) elk verbonden met een eigen «pîr». De Javaanse Surinamers,
behorend tot de sjafiïtische rechtsschool, hebben een eigen landelijk
verband. Daarnaast zijn er nog organisaties van Bosnische, Indonesische, Pakistaanse,
Egyptische, Eritrese, Somalische islamieten. Een aantal landelijke organisaties van soennieten is in wisselende samenstelling
en voor onderscheiden doeleinden lid van een of meer samenwerkingsverbanden:
de Islamitische raad Nederland (IRN), de Nederlandse moslimraad (NMR), de
Raad van Moskeeën, en de Nederlandse islamitische raad (NIR), die elk
een algemene belangenbehartiging van vertegenwoordiging van soennieten nastreven.
Sommige zijn daarnaast lid van een der samenwerkingsverbanden conform de Wet
overleg minderhedenbeleid.Tot de sjiïtische hoofdrichting van de islam behoren enerzijds een
klein aantal moslims van vooral Turkse, Iraakse en Iraanse afkomst tot de
imamitische stroming en anderzijds een groeiend aantal van Turkse afkomst
tot het alevitisme, georganiseerd in HAK.DER.Een afzonderlijke positie nemen de beide Ahmadiyya-bewegingen in, waarvan
die met een hoofdzetel te Lahore (Federatie Ahmadiyya Anjumans Isha'at Islam)
voornamelijk onder Surinamers met een Hindoestaanse achtergrond aanhang heeft. 5. Integratiebeleid etnische minderhedenMet zijn integratiebeleid wil het kabinet de meest gunstige voorwaarden
scheppen zodat leden van etnische minderheidsgroepen ongestoord, met zo veel
als mogelijk is gelijke rechten en gelijkwaardige toekomstkansen als volwaardige
burgers op alle maatschappelijke terreinen kunnen participeren aan de Nederlandse
samenleving.Op veel terreinen zijn met het oog daarop de nodige acties ondernomen.
De bestaande wetgeving is dienovereenkomstig aangepast en op het vlak van
de rechtspositie en de rechtshulp zijn de nodige voorzieningen getroffen.
Bestrijding van discriminatie en rassenhaat is krachtig ter hand genomen,
niet slechts met juridische middelen, maar ook door voorlichting en door ondersteuning
van allerhande multiculturele initiatieven. Op het vlak van de huisvesting
is voor elke ingezetene, ook voor de leden van etnische minderheden, een aanvaardbare
woonkwaliteit binnen bereik en is de vrijheid van woningkeuze toegenomen door
de invoering van nieuwe distributiesystemen. Door het actieve en passieve
kiesrecht voor de gemeenteraden ook voor buitenlanders open te stellen, is
ook voor niet-Nederlanders die langdurig in ons land verblijven, de deelname
aan de politieke besluitvorming mogelijk gemaakt. Ten aanzien van bestuurlijke
participatie is sinds 1985 een goed werkend systeem van overleg tussen kabinet
en vertegenwoordigingen van etnische minderheidsgroepen tot stand gebracht
dat thans ook bekrachtigd is in de Wet overleg minderhedenbeleid.Met betrekking tot recent tot ons land toegelaten personen zal het thans
in behandeling zijnde voorstel van Wet inburgering nieuwkomers een nieuw instrument
bieden om ook leden van etnische minderheden versneld tot een zelfstandig
bestaan in onze samenleving te brengen. Voor hen die ervoor kiezen terug te
keren naar het land van herkomst, zijn remigratiefaciliteiten beschikbaar.Op een aantal vitale terreinen van maatschappelijke redzaamheid is nochtans
onvoldoende vordering gemaakt. Ondanks vastgestelde gunstige ontwikkelingen
in het onderwijs van etnische leerlingen, blijven te velen van hen aangewezen
op lagere segmenten van voortgezet onderwijs. Ook is het een gegeven dat de
concentratie van etnische minderheden in vooral de grotere steden leidt tot
het fenomeen van de z.g. zwarte scholen, waarvan het gemiddelde onderwijsrendement
blijkens rapportages van het Sociaal en Cultureel Planbureau en andere in
het algemeen relatief laag is. Dientengevolge is de jeugdwerkloosheid groot
en blijft in het algemeen het hebben van werk achter bij de landelijk geldende gemiddelden, al doet zich wel in absolute zin een verbetering
voor. Nog steeds dreigt marginalisering van een aanzienlijk deel van de etnische
minderheden. Jeugdcriminaliteit vormt bij enkele categorieën een verontrustend
verschijnsel. Bij delen van enkele etnische minderheidsgroepen worden zelfs
tendensen van segregatie gesignaleerd. Ook binnen onze samenleving als geheel
oefenen racisme en discriminatie hun desastreuze invloed op de maatschappelijke
verhoudingen uit. 6. Ronde-tafelgesprekken 1996Om de achtergronden van het uitblijven van een gewenst integratieresultaat
in brede zin na te gaan, heeft dit kabinet het initiatief genomen, in de vorm
van rondetafelgesprekken met insiders naast de sociaal-economische, ook de
sociaal-culturele facetten ervan te verkennen. Over de uitkomsten daarvan
heeft de Tweede Kamer met de minister van Binnenlandse Zaken op 21 april jl.
beraadslaagd. Met name de gedachtenuitwisseling inzake godsdienst en levensovertuiging
heeft daarbij de aandacht getrokken. Zowel bij de etnische minderheden zelf
als bij de autochtone leden van de Nederlandse samenleving, die immers gelijkwaardige
partners zijn in het integratieproces, blijken, zo werd tijdens die gesprekken
geconstateerd, op het vlak van godsdienstige en levensbeschouwelijke opvattingen
zowel remmingen aanwezig, als stimulansen voorhanden voor een gunstig integratieproces.
Er was sprake van misplaatste superioriteitsgevoelens omtrent de eigen opvattingen
in verband met die van anderen, specifieke interpretaties van maatschappelijke
verhoudingen en een ongerechtvaardigde beeldvorming omtrent elkaars godsdienst
en levensovertuiging, die als een belangrijke hindernis werden ervaren om
te komen tot een gelijkwaardige deelname en gelijke behandeling van alle leden
van de samenleving. Daarbij werd er op gewezen dat godsdienst en levensovertuiging
bijzondere en nog onvoldoende benutte mogelijkheden bieden om zelfbewust te
acteren als burger van deze samenleving en daarvoor de nodige verantwoordelijkheid
te nemen.De organisatorische godsdienstige en levensbeschouwelijke verbanden kunnen
een belangrijke bijdrage leveren aan de oriëntatie van hun leden op de
Nederlandse samenleving en hun verantwoordelijkheidsbesef voor die samenleving
versterken. Zij kunnen, samen met andere maatschappelijke krachten, verhoeden
dat hun leden vervallen in marginaliteit en erger en er toe bijdragen dat
hun leden met eerbiediging van de Nederlandse wetten en omgangsregels de juiste
keuzes maken voor hun functioneren in economische, sociale en culturele zin.
Imams kunnen daaraan een belangrijke bijdrage leveren.Het kabinet acht het van belang, dat bij de verdere ontwikkeling van het
integratiebeleid etnische minderheden aan aspecten van godsdienst en levensovertuiging
de nodige aandacht wordt gegeven. Voor veel leden van etnische minderheden,
als ook voor veel andere leden van onze samenleving gelden beginselen van
godsdienst en levensovertuiging als een richtsnoer voor hun Nederlandse burgerschap
en voor hun maatschappelijk handelen, als ook voor de opvoeding en het onderricht
van hun kinderen. 7. Vrijheid van godsdienst en levensovertuiging; de scheiding
van kerk en staatDe Universele verklaring van de rechten van de mens (1948) bepaalt: «Een
ieder heeft recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst; dit recht
omvat tevens de vrijheid om van godsdienst of overtuiging te veranderen alsmede
de vrijheid hetzij alleen, hetzij met anderen zowel in het openbaar
als in zijn particuliere leven zijn godsdienst of overtuiging te belijden
door het onderwijzen ervan, door de praktische toepassing door eredienst en
het onderhouden van de geboden en voorschriften» (art. 18). In nagenoeg
dezelfde bewoordingen is de vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst ook
vastgelegd in het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens
en van de fundamentele vrijheden (1950, art. 9, eerste lid) waaraan een lid
werd toegevoegd, houdende dat deze vrijheid alleen beperkt kan worden door
de wet voorgeschreven noodzakelijke maatregelen van openbare orde en veiligheid,
volksgezondheid, openbare zeden en ter bescherming van de rechten en vrijheden
van anderen (id. tweede lid).De Nederlandse Grondwet bepaalt: «Ieder heeft het recht zijn godsdienst
of levensovertuiging, individueel of in gemeenschap met anderen, vrij te belijden,
behoudens ieders verantwoordelijkheid voor de wet.» «De wet kan
ter zake van de uitoefening van dit recht buiten gebouwen en besloten plaatsen
regels stellen ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer
en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden» (art. 6). Daarnaast
bepaalt het eerste Grondwetsartikel dat gelijke gevallen gelijk behandeld
dienen te worden en dat discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging
of op welke grond dan ook niet is toegestaan.Het beginsel van de scheiding van Kerk en Staat vloeit voort uit deze
Grondwetsartikelen. Dit houdt in dat de staat:a. de zelfstandigheid van richtingen respecteert en zich dient te onthouden
van elke bemoeienis met de belijdenis of inhoud van de godsdienst of levensovertuiging;b. geen bemoeienis heeft met de interne organisatie van de richting; daartoe
behoort ook de opleiding en aanstelling van geestelijke bedienaren;c. op grond van art. 1 van de Grondwet alle kerkgenootschappen en genootschappen
op geestelijke grondslag op gelijke voet dient te behandelen;d. geen partij mag kiezen voor één bepaalde richting. 8. Beroep op kerkgenootschappen en genootschappen op geestelijke
grondslagAan het voorafgaande staat niet in de weg dat Nederlandse overheden een
beroep mogen doen op organisatorische vormen van godsdienst en levensovertuiging
om er het hunne toe bij te dragen dat hun leden hun verantwoordelijkheid voor
onze plurale samenleving ten volle zullen nemen. Het kabinet richt zich daarbij
zonder onderscheid op de traditionele godsdienstige en levensbeschouwelijke
genootschappen in Nederland om hun leden op die verantwoordelijkheid te blijven
wijzen. In het bijzonder richt het kabinet zich op die kerkgenootschappen
die zelf vanwege internationale migratie geloofsgenoten hebben opgenomen die
ook gerekend worden tot de etnische minderheden. Evenzeer richt het zijn appel
op die godsdienstige en levensbeschouwelijke genootschappen en organisaties
die zich vooral of met name door migratie een plaats verworven hebben in de
Nederlandse samenleving.Evenmin is uitgesloten dat overheden kerkgenootschappen en genootschappen
op godsdienstige en levensbeschouwelijke grondslag financieel bij hun maatschappelijke
activiteiten ondersteunen. Het beginsel van gelijke behandeling schrijft voor
dat ook kerkgenootschappen en genootschappen op godsdienstige en levensbeschouwelijke
grondslag in aanmerking kunnen komen voor overheidssteun in hun sociaal-culturele
activiteiten, in de mate dat de overheid bij de desbetreffende maatschappelijke
activiteit een taak en verantwoordelijkheid heeft, zoals ter verwerkelijking
van de doelstellingen van haar integratiebeleid. In haar standpunt bepaling
inzake het rapport «Overheid, godsdienst, levensovertuiging» van
de Commissie-Hirsch Ballin stelde het kabinet terzake: «Overigens merkt
het kabinet hierbij op dat niets ertegen pleit, dat moslim- of hindoe-organisaties
hun sociaal-culturele activiteiten zo organiseren dat deze plaatsvinden in
gebouwen waarin gebedsruimten zijn gecreëerd. Dit mag geen invloed hebben
op de subsidie voor sociaal-culturele activiteiten van deze organisaties.» 9. Vrijheid van onderwijsEen bijzondere positie neemt het onderwijs op levensbeschouwelijke grondslag
in. De wijze waarop de vrijheid van onderwijs is neergelegd in de Grondwet
(art. 23), vormt het resultaat van een lang proces van pacificatie na de z.g.
schoolstrijd in de tweede helft van de negentiende eeuw. Het ging toen voornamelijk
om gelijkberechtiging van protestants-christelijke en rooms-katholieke scholen,
in stand gehouden door privaatrechtelijke besturen, ten opzichte van de van
overheidswege in stand gehouden openbare scholen. Uit de voorgeschiedenis
van art. 23 blijkt echter, dat men oog had voor de mogelijkheid dat ook andere
richtingen van onderwijs zouden kunnen gebruik maken. In de loop der jaren
is daaraan via de jurisprudentie vorm gegeven. Er is een aantal nieuwe richtingen
erkend, waaronder de islamitische. Er bestaan intussen 29 islamitische basisscholen
van overigens onderscheiden signatuur, met een eigen schoolbesturenorganisatie
(ISBO) als onderwijskoepelorganisatie. Ook zijn er inmiddels verschillende
basisscholen opgericht door andere godsdienstige en levensbeschouwelijke stromingen,
waaronder enkele op hindoeïstische grondslag.Een alternatieve weg is mogelijk voor voortgezet onderwijs op godsdienstige
of levensbeschouwelijke, b.v. islamitische grondslag naar analogie van de
Cheider-«school» voor voortgezet onderwijs te Amsterdam. Ten behoeve
van de bijzondere inrichting van het onderwijs van een school kan de minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen goedkeuren dat van de artikelen 7
tot en met 11f en van de voorschriften, bedoeld in artikel 22, wordt afgeweken.
De minister beslist binnen zes maanden na ontvangst van een aanvraag. Indien
de beschikking niet binnen zes maanden kan worden gegeven, stelt de minister
de aanvrager daarvan in kennis en noemt hij daarbij een termijn waarbinnen
de beschikking wel tegemoet kan worden gezien.Op grond van artikel 75b Wvo kan de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen in bijzondere gevallen cursussen voortgezet onderwijs, niet
zijnde voorbereidend beroepsonderwijs, geheel of gedeeltelijk en voor een
door hem te bepalen periode voor bekostiging in aanmerking brengen, indien
naar zijn oordeel daaraan behoefte bestaat. De minister kan aan de bekostiging
voorwaarden verbinden. In zijn eerder vermeld rapport geeft dr. Landman aan
dat hier een mogelijkheid aanwezig is om voor een imamopleiding een traject
te ontwikkelen. 10. Beschikbare onderwijsfaciliteiten voor een opleiding
in Nederland van met name islamitisch en hindoeïstisch kaderFeitelijk zijn er, zowel in het voortgezet als in het hoger beroeps- en
wetenschappelijk onderwijs reeds faciliteiten beschikbaar die rechtstreeks
benut kunnen worden voor een imam- of pandietopleiding.Op het secundaire niveau kan dienaangaande op het volgende gewezen worden:voor het H.a.v.o.: Het examenpakket omvat een gemeenschappelijk deel, een profieldeel en
een vrij deel. Tot het gemeenschappelijk deel behoort, naast onder andere
Nederlands en Engels, een tweede moderne «vreemde» taal als zogenaamd
deelvak. Behalve Frans of Duits mag de leerling ook Arabisch of Turks kiezen.
Het deelvak Arabisch 1 of Turks 1 omvat spreek- en luistervaardigheid. Daarnaast
moet in één van de profielen (cultuur en maatschappij) een taal
worden gekozen. Het deelvak 1 uit het gemeenschappelijke deel kan aldus worden
aangevuld met Arabisch 2 / Turks 2 (leesvaardigheid, schrijfvaardigheid, literatuur).
Daarnaast kunnen de (deel)vakken ook worden gekozen in het vrije deel. De
vakken kunnen worden gekozen voor zover de school ze aanbiedt (waarbij kan
worden samengewerkt met andere scholen).Bij deze beide schooltypen kan voor een eigen invulling voorts gebruik
worden gemaakt van de zg. vrije ruimte in het totaal van de lesuren.Voor het V.w.o.:Het examenpakket omvat een gemeenschappelijk deel, een profieldeel en
een vrij deel. In één van de profielen (cultuur en maatschappij)
moeten één of twee talen worden gekozen. Arabisch en Turks (volledige
vakken, er zijn geen deelvakken) kunnen worden gekozen. Arabisch en Turks
kunnen ook in het vrije deel worden gekozen. De vakken kunnen worden gekozen
voor zover de school ze aanbiedt (waarbij kan worden samengewerkt met andere
scholen).Voor het H.b.o.:De Hogeschool Holland te Diemen biedt een zelfstandige islam-leergang
aan.Voor W.o.:De meeste Nederlandse universiteiten kennen in hun midden specialisatiemogelijkheden
voor Arabische en Centraal-Aziatische, c.q. Oosterse talen, voor Arabische
en islamitische studiën, voor godsdienstgeschiedenis en/of culturen van
het Midden-Oosten en voor de bestudering van hindoeïsme en boeddhisme.
Daarnaast zijn verschillende bijzondere hoogleraren benoemd door particuliere
stichtingen of verenigingen met betrekking tot specifieke aspecten van de
islam. B. GEESTELIJKE LEIDERS VAN HINDOEÏSME EN ISLAM 11. Geestelijken van godsdienstige en levensbeschouwelijke
stromingenDe moderne internationale migratie heeft geleid tot een presentie van
vele godsdienstige en levensbeschouwelijke stromingen in onze samenleving.
Elk daarvan mag bij de Nederlandse burgerlijke overheden rekenen op een gelijke
behandeling en op een neutrale houding met betrekking tot diens interne aangelegenheden.
Het kabinet gaat er van uit dat elke stroming zich loyaal opstelt ten aanzien
van de Nederlandse samenleving en positief bijdraagt aan de totstandkoming
van een integrale multiculturele samenleving in overeenstemming met de in
de Grondwet verankerde burgerlijke rechten en verantwoordelijkheden. Dat geldt
ook voor hun geestelijke leidslieden die ten aanzien van de hun toevertrouwde
personen een bijzondere taak hebben om hen te begeleiden bij hun maatschappelijk
functioneren in een multiculturele samenleving.Met betrekking tot zijn aandacht voor godsdienst en levensovertuiging
heeft het kabinet zich laten leiden door de doelstellingen van zijn integratiebeleid
etnische minderheden. Met dat beleid voor ogen is vooral te letten
op drie wereldgodsdiensten die in kwantitatieve zin het grootste bereik hebben,
naast de islam op het christendom en het hindoeïsme.Het merendeel van de leden van etnische groepen voorzover zij behoren
tot de christelijke belijdenis, zijn lid van voor één deel reeds
lang in ons land gevestigde kerken en bewegingen of van kerken die, als de
Evangelische Broedergemeenten, verbonden zijn met een hier gevestigd genootschap,
voor een ander deel van kerken als de Molukse kerken, die inmiddels een gevestigde
plaats hebben ingenomen. Een kleiner deel behoort tot nieuwe kerkgemeenschappen
waarvan de structuren niet zelden nog in ontwikkeling zijn.Voor de opleiding van hun geestelijke bedienaren hebben zij de nodige
voorzieningen geschapen. Het kabinet laat het aan de christelijke gemeenschappen
over, door onderlinge samenwerking en steunverlening mogelijke problemen in
de voorziening in geestelijke leidslieden op te lossen. 12. HindoeïsmeHet integratieproces van de Hindoestaans-Surinaamse gemeenschap, waartoe
ook de Nederlandse hindoes voor het overgrote deel gerekend kunnen worden,
ontwikkelt zich positief in vergelijking met dat van groepen van Turkse en
Marokkaanse herkomst. Omdat de achterstand van de Surinaamse bevolkingsgroep
op sociaal en economisch gebied in vergelijking met de voor onze gehele samenleving
geldende gemiddelde standaard echter nog steeds een duidelijke, hardnekkige
achterstand laat zien, blijft de regering in haar integratiebeleid ook aan
deze groep bijzondere aandacht geven.Omtrent de functie van pandiet/hindoepriester bestaan in hindoeïstische
kring verschillende opvattingen. Volgens een traditionele stroming van de
Sanatan Dharm berust de functie van priester op een geboorterecht en is zij
onlosmakelijk verbonden met de brahmanenkaste. Volgens andere opvattingen
binnen die kring kan, met respect voor de brahmanen in hun midden, de priesterfunctie,
of delen daarvan, ook door niet-brahmanen worden uitgeoefend. Pandiets kiezen
voor hun vorming de leiding door een oudere, eerbiedwaardige geestelijke leider.
Onder diens toezicht bestuderen zij de geschriften en raken zij vertrouwd
met de voorgeschreven rituelen. Veel pandiets zetten hun opleiding voort in
India.De Arya Samaj richting erkent geen kastestelsel en stelt de priesterfunctie
voor ieder lid open, ook voor vrouwen.; hun landelijke organisatie Fas-Ned
ontwikkelt thans een eigen opleidingstraject in Nederland.Nagenoeg alle in Nederland werkzame pandiets verblijven permanent in Nederland.
Aangegeven wordt dat er ongeveer 200 pandiets en plm. 50 tempels (mandirs)
zijn. Men mag er in algemene termen van uitgaan dat deze pandiets voldoende
op de hoogte zijn van de mogelijkheden die deze samenleving biedt, dat zij
persoonlijk ervaring hebben met een integratieproces en degenen die hun om
raad vragen, ook in sociaal opzicht in voldoende mate terzijde kunnen staan.
Met het oog op het maatschappelijke functioneren van geestelijke leidslieden
nemen pandiets of hindoepriesters eveneens een gunstiger positie in dan de
meeste imams, omdat pandiets immers voor het overgrote deel afkomstig zijn
van Suriname en derhalve vanouds vertrouwd met de Nederlandse samenleving,
taal en bestuurspraktijken èn omdat zij hun pandiets veelal in eigen
Nederlandse kring rekruteren. Naar de opvatting van het kabinet is derhalve
bij de hindoe-gemeenschappen van Surinaamse oorsprong geen indicatie aanwezig
dat het integratieproces door de geestelijke leiders niet goed begeleid zou
kunnen worden. 13. IslamIn het verdere verloop van deze nota zal bijzondere aandacht gegeven worden
aan de presentie van de islam in de Nederlandse samenleving. Van de zich,
vooral door internationale migratie hier gevestigde godsdiensten en levensovertuigingen
kent de islamitische belijdenis in al haar verscheidenheid het grootste aantal
aanhangers en in het bijzonder onder de etnische minderheidsgroepen is zij
het sterkst vertegenwoordigd en wel vooral onder die doelgroepen die de regering
in haar Contourennota (Tweede Kamer 1993–1994, 23 684, nr. 2) voor
het integratiebeleid een extra prioriteit heeft verleend. Wel zullen bij enkele
onderwerpen aspecten van de hindoe-presentie in ons land betrokken worden.De positie van de imam in de soennitische moslim-organisaties hier te
lande is een bijzondere. In de herkomstlanden is een imam een geestelijk bedienaar
wier taak zich concentreert op het moskeegebouw. Daarin gaat hij voor, reciteert
de koran en preekt in de gebedsdiensten, daarin leidt hij het koranonderricht
voor jongeren, geeft raad aan wie zich tot hem wendt en houdt toezicht op
een ordelijke gang van zaken. Ook staat hij personen en families bij toetreding
tot de islam, besnijdenis, huwelijk en overlijden bij. In Marokko blijken
deze functies bij voorkeur verdeeld te worden tussen een voorganger of imam
die voor de rituele functiedelen verantwoordelijk is en een prediker (Arab.:
khatîb, Turks: hatip) aan wie de verkondiging en advisering is toevertrouwd.Naast de imam zijn andere geestelijke bedienaren werkzaam voor specifieke
functies, zoals daar zijn op de terreinen van de theologische verklaring,
het doen van richting gevende uitspraken, uitleg en toepassing van de islamitische
wet, onderwijs, imamopleiding, godsdienstig toezicht. In de thans geldende
situatie van de islam in Nederland zijn deze functies in de meeste organisaties
onvervuld; een onderscheid tussen voorganger en prediker komt ook slechts
bij uitzondering voor. In een enkel geval is een vrouwelijke (assistent-)imam,
ten behoeve van eredienst voor uitsluitend vrouwelijke moslims, beschikbaar.Zo is de imam in Nederland feitelijk de hoogst aanwezige geestelijke autoriteit,
degene ook die professioneel met de uitleg van de islamitische leer en zeden
is belast, terwijl het moskeebestuur zich in het algemeen tot beheerstaken
beperkt en toezicht houdt op de functieuitoefening door de imam. Op de imam
zal door medegelovigen regelmatig een beroep gedaan worden in aangelegenheden
die nauw verbonden zijn met hun leven in een onbekende omgeving en met het
integratieproces waarin zij zich bevinden. Ook zal hem gevraagd worden dat
hij buiten de omheining van de moskee optreedt als godsdienstleraar in scholen
van basis- en voortgezet onderwijs, bemiddelaar bij politie en justitie, zielzorger
in gevangenissen, penitentiaire inrichtingen en intramurale gezondheidszorginstellingen
waarin ook moslims van andere dan de «eigen» richting en nationaliteit
bediend moeten worden, voorlichter over het islamitische geloof ten opzichte
van Nederlandse organisaties en autochtone groepen van zeer divers ontwikkelingsniveau,
gesprekspartner in interreligieuze dialoog en vertegenwoordiger van een organisatie
van moslims bij overheidsinstellingen en maatschappelijke organisaties.Ook de – gering in aantal zijnde – imamitisch-sjiïtische
gemeenschappen kennen imams; omtrent de recrutering en opleiding van hun imams
is weinig bekend. Zij beschikken over enkele moskeeën. De diverse islamitische
raden in ons land staan niet open voor een lidmaatschap van sjiïtische
organisaties. De alevitische gemeenschap is nog sterk in ontwikkeling. Door uiteenlopende
oorzaken maakte deze stroming, zowel in Turkije als onder personen van Turkse
origine in West-Europa, vanaf het einde van de jaren tachtig een opleving
door die, o.m. in Nederland, leidde tot organisatievorming en de oprichting
van een landelijke federatie. Deze alevitische federatie HAK.DER meldt plm.
30 000 sympathisanten en 10 000 actieve leden te tellen en deze
aantallen zijn groeiende. De alevitische gemeenschap beschikt hier over oudsten
(«dede») die leiding geven aan de religieuze gemeenschap en voorgaan
in de eredienst.De Ahmadiyya-bewegingen zijn zelfstandig georganiseerd, o.m. in de Federatie
Ahmadiyya Anjumans Isha'at Islam Nederland. Ook zij hebben geen toegang tot
enige islamitische raad. C. IMAMS EN PANDIETS IN DE NEDERLANDSE CONTEXT 14. Aanstelling van imams en pandiets in NederlandDe aanstelling van imams in Nederland is afhankelijk van een instelling
in het herkomstland, c.q. van het moskeebestuur in Nederland. Voor de goede
uitoefening van de functie van imam is, afgezien van de imam zelf, primair
de instantie die hem benoemt en die zijn werkgever is, verantwoordelijk. Die
verantwoordelijkheid betreft niet enkel de religieuze functie-aspecten, maar
strekt zich ook uit tot alle andere aspecten van de imamfunctie.Bij de imams van Turkse afkomst bedienen de meeste in Nederland
werkzame imams de 123 moskeeën, waarvan de – thans bijna honderd –
imams onder toezicht staan van het Presidium voor Godsdienstzaken (Diyanet
Isleri Baskanligi) te Ankara. Dit presidium wordt in Nederland vertegenwoordigd
door de Islamitische stichting Nederland, gevestigd te Den Haag en door de
sociaal attaché, verbonden aan de ambassade, resp., de consulaten van
Turkije in Nederland.De positie van de hieronder ressorterende imams wordt gekenmerkt door
een blijvend dienstverband met het Presidium voor Godsdienstzaken, door dr.
Landman en anderen een dienst van de Turkse administratie genoemd, door hun
rechtspositie naar Turks recht, door het toezicht dat op hen wordt uitgeoefend
door een representant van genoemd presidium, verbonden aan de Turkse ambassade
in Nederland, en door een tijdelijke detachering in Nederland. Het ontbreken
van een op hun Nederlandse werkkring toegesneden voorbereiding in Turkije
op hun uitzending beperkt hen in hun functieuitoefening. Het opleidingsniveau
van deze imams is verschillend, maar allen hebben tenminste een universitaire
opleiding theologie in Turkije doorlopen en hebben tenminste vier jaren werkervaring
in Turkije.De zelfstandige stroming van de Suleymanci (Islamitisch centrum Nederland
ICN) rekruteert haar imams deels vanuit Turkije, deels via haar eigen opleidingsinstituten
in Duitsland en hier te lande (Utrecht).De andere stroming, die van de Milli Görüs (Nederlandse islamitische
federatie NIF) met thans een behoorlijke groeikracht, voorziet in haar imams
onder meer door te werven onder uitgezonden Diyanet-imams die hun verblijf
in West-Europa wensen te verlengen. Door omscholings- en instructiecursussen
worden ze op hun verdere loopbaan in dienst van de Milli Görüs voorbereid.
Voorts betrekt zij haar imams vanuit Turkije. Over de Milli-Görüs-imams
wordt gemeld dat de hoogte van hun salariëring nagenoeg overeenkomt met
die van hun Diyanet-collegae. Evenals de imams van de ICN komen zij in dienst
van de plaatselijke moskeevereniging. Van andere moskee-organisaties, die in omvang kleine stromingen binnen
de Turkse islam vertegenwoordigen, is niet bekend langs welke weg zij hun
imams betrekken.De alevieten betrekken hun dedes via hun eigen kanalen in Turkije, i.c.
via een Raad van oudsten aldaar die ook voor hun scholing en vorming instaat.De moskeebesturen van moslims van Marokkaanse afkomstrekruteren
hun imams over het algemeen zonder tussenkomst van derden rechtstreeks in
Marokko, i.c. in het herkomstgebied van het moskeebestuur. Het gaat hier in
het algemeen om dorpsimams, hun opleidingsniveau is meestal van bescheiden
niveau. Het Marokkaanse ministerie voor Habous en islamitische zaken rekent
het tot zijn taak imams door examens van een kwalificatie te voorzien en door
bij- en nascholing verder te bekwamen. Via de sociale attaché van hun
ambassade hier te lande oefenen de Marokkaanse autoriteiten enig toezicht
uit op de inhoud van predikaties. Het salaris van imams ligt, naar verluidt,
in het algemeen op niet veel meer dan het minimum-loon-niveau.De imams voor de moslims van Surinaamse afkomst worden in eigen
kring geworven en opgeleid, en ook betrokken van geestverwante organisaties
in het buitenland (Verenigd Koninkrijk, Pakistan). Hun rechtspositie komt
overeen met die van de Marokkaanse imams.Ten aanzien van het hindoeïsme is er voorshands van uit
te gaan dat de verschillende priesterraden of de door hen gemandateerde organisaties
beschouwd kunnen worden als zendende organisaties. Pandiets krijgen hun opleiding
meestal onder leiding van een ervaren leidsman en door zelfstudie; verschillende
pandiets hebben hun studie in India vervolledigd. 15. Opleiding van imams en pandietsIn zijn aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
uitgebrachte rapport «Imamopleiding in Nederland: kansen en knelpunten»
geeft dr. Landman een korte schets van gebruikelijke opleidingen tot de functie
van imam (blz. 19–20). Voor de vanuit Turkije naar Nederland uitgezonden
imams geldt een middelbare-schoolopleiding (Imam hatip-school), gevolgd door
enkele jaren theologiestudie op universitair niveau in Turkije. Voor in Nederland
woonachtige kandidaten voor het imam-ambt is op initiatief van de stichting
Turks-islamitische culturele federatie een imam-hatip-opleiding (Anadolu Imam-Hatip
Lisesi) opgezet te Bozyazi, Turkije.De uit Marokko afkomstige imams zijn van verschillend opleidingsniveau
en werden veelal gevormd in een traditioneel opleidingssysteem dat niet aan
universitaire standaarden voldoet. Het is onbekend of al deze imams beschikken
over een onder toezicht van het Marokkaanse ministerie voor Habous en islamitische
zaken afgegeven kwalificatie.Imams voor Surinamers en Pakistani kregen tenminste een deel van hun opleiding
in India of Pakistan en mogelijk in Engeland. Enkele richtingen hebben in
Nederland een of andere vorm van imamopleiding opgezet.In zijn eerder genoemd rapport geeft Landman een overzicht van in ons
omringende landen aan opleidingen beschikbaar zijn. In Engeland
wordt in het bijzonder op twee internaatsscholen gewezen, te Bury en te Dewsbury,
voor een Engelstalige imamopleiding. In Retford is een derde opleiding van
een andere islamitische strekking in voorbereiding. Daarnaast zijn twee instituten
gelieerd aan Britse universiteiten (Birmingham, Londen). Frankrijk
kent drie opleidingsinstituten van onderscheiden signatuur. In Duitsland beschikken de Islamische Kulturzentren, die van dezelfde
richting zijn als de Nederlandse stichting Islamitisch Centrum Nederland,
over eigen opleidingen. Daaraan kan worden toegevoegd dat in Essen en Mannheim
opleidingen worden gegeven in islamitische pedagogiek, wellicht vergelijkbaar
met de opleiding tot leraar voortgezet onderwijs van de tweede graad in de
islamitische godsdienst van de Hogeschool Holland te Diemen. 16. Maatschappelijke functie-eisenMet de vorming en opleiding van imams ten aanzien van de functie, voorzover
deze rechtstreeks is verbonden met de islamitische godsdienst mogen de Nederlandse
burgerlijke overheden zich niet inlaten. Dat behoort tot het eigen domein
van het kerkgenootschap, ten aanzien waarvan interventie hunnerzijds niet
past.Voorzover de informatie strekt, wordt in de opleiding van imams met functie-eisen,
die verband houden met het leven van de hun toevertrouwde mensen in een westerse,
multiculturele en religieuze samenleving en met de hier geldende scheiding
van kerk en staat, gewoonlijk geen rekening gehouden. Met de benoeming van
een imam in een functie in Nederland verbindt de zendende instantie gewoonlijk
evenmin een aangepaste leergang die de imam voorbereidt op diens aanstaande
functioneren; een uitzondering vormt het Turkse presidium voor godsdienstzaken
dat een voorbereidende cursus van een maand aanbiedt aan de imams die voor
uitzending naar Nederland zijn aangewezen. In Nederland worden er door werkgevende
of toezichthoudende instanties in eigenlijke zin geen voorzieningen geschapen
om de imam toe te rusten voor de eisen die zijn functie hem stellen, sinds
de cursussen voor Turkse imams, verzorgd door de Volkshogeschool Bergen, ongeveer
tien jaar geleden werden beëindigd.Vanuit de islamitische groepen in Nederland zijn, zoals tijdens het door
de minister van Binnenlandse Zaken belegde rondetafelgesprek over godsdienst
en levensovertuiging, geluiden te horen die er op wijzen dat zij van hun geestelijke
leiders meer dan alleen in strikt godsdienstige aangelegenheden leiding verwachten;
ook door de Vereniging imam's Nederland werd zulks bevestigd. Gezien de sociaal-economische
en sociaal-culturele positie van etnische minderheden in de Nederlandse samenleving
wordt, zo is hun ervaring, immers een imam feitelijk eveneens met maatschappelijke
vragen, in relatie tot het sociaal-economische en -culturele integratieproces
van etnische minderheden, geconfronteerd, naast met die vragen welke direct
uit zijn geestelijk ambt voortvloeien. Daarbij verwacht men van hem steun
bij het bepalen van de houding die zijn achterban ten aanzien van die samenleving
zal innemen. Om die rol te vervullen, vinden zij het wenselijk dat hij in
de eerste plaats de Nederlandse taal actief in woord en geschrift op een aan
zijn functie aangepaste wijze zal beheersen; hij dient de vaardigheid te hebben
in het openbaar in het Nederlands te spreken. Van een imam mag verder verwacht
worden dat hij over een behoorlijke kennis beschikt over andere, in Nederland
bestaande godsdienstige en levensbeschouwelijke stromingen en opvattingen
en van de geschiedenis van de culturele ontwikkeling van ons land. Ook van
de sociale kaart van in Nederland beschikbare instellingen, diensten en organisaties
vindt men dat deze hem bekend zou moeten zijn. Omwille van de kwaliteit van
zijn pastorale dienstverlening zal hij geschoold dienen te zijn in dienovereenkomstige
methoden en technieken, eventueel ook toegespitst op bijzondere doelgroepen.
Om zijn maatschappelijk functioneren optimaal te laten zijn, wil men er op
vertrouwen dat een imam een intrinsieke ervaring van integratieprocessen heeft
en zich loyaal opstelt ten opzichte van de Nederlandse samenleving. Het kabinet nodigt elke imam en alle andere geestelijke leidslieden van
etnische minderheidsgroepen gaarne uit, zich daarbij te laten leiden door
het realistische standpunt dat etnische minderheden blijvend deel uitmaken
van de Nederlandse samenleving, voor hun toekomst van die samenleving afhankelijk
zijn en hun volle verantwoordelijkheid als medeburger voor het welzijn ervan
moeten nemen. 17. Inrichting van Diensten geestelijke verzorgingEen bijzondere situatie treedt op inzake de geestelijke verzorging van
moslims in krijgsmachtdelen, penitentiaire inrichtingen en zorginstellingen.
In haar brief van 21 maart 1991 aan de Tweede Kamer (Tweede Kamer 1990–1991,
20 868, nr. 3) naar aanleiding van het rapport «Overheid, godsdienst,
levensovertuiging» heeft het kabinet aangegeven «dat de vrijheid
van godsdienst en levensovertuiging en het principe van gelijke behandeling
voor de geestelijke verzorging in (overheids)instellingen het volgende betekent:
(a) personen die in instellingen verblijven, hebben recht op contact met een
geestelijk verzorger van de godsdienst of levensovertuiging naar hun eigen
keuze. Beperkingen van dit recht mogen worden gesteld voor zover die noodzakelijk
zijn in verband met de handhaving van de orde of het goede functioneren van
de instelling; (b) indien personen door de overheid in situaties worden gebracht
waarin een specifieke behoefte aan geestelijke zorg bestaat, zoals militaire
dienst of detentie, dient de overheid een daarop gerichte voorziening te treffen;
(c) de (kerk)genootschappen onderling worden door de overheid op gelijke voet
behandeld; onderscheid berust enkel op objectieve of zakelijke gronden die
voor iedere richting gelijkelijk gelden; (d) binnen redelijke grenzen mag
van het bevoegde gezag van een instelling voor gezondheidszorg of ouderenzorg
worden verwacht dat het voorzieningen treft waarop betrokkenen kunnen rekenen
op adequate geestelijke verzorging van hun richting.»Aangaande de geestelijke verzorging in de krijgsmacht en in penitentiaire
inrichtingen heeft het kabinet in reactie op genoemd rapport besloten twee
diensten geestelijke verzorging, afzonderlijk voor moslims en voor hindoes,
op te richten voor een periode van vijf jaren, met elk twee formatieplaatsen.
Benoeming geschiedt door de minister van Defensie, resp. Justitie na consultatie
van het desbetreffende genootschap («zendende instantie»). Uitvoering
van deze besluiten wacht overigens op de totstandkoming en medewerking van
een representatief orgaan als zendende instantie voor de gemeenschap van moslims,
resp. hindoes in Nederland.Voor de krijgsmacht vormt de geestelijke verzorging een aanvulling op
de eigen personeelszorg.De minister van Defensie stelt geestelijke verzorgers voor de krijgsmachtdelen
aan op voordracht van een zendende instantie. De minister van Defensie blijft
bereid een Dienst geestelijke verzorging moslims en een Dienst geestelijke
verzorging hindoes, elk met twee formatieplaatsen in te richten en daartoe
functionarissen aan te stellen, mits een zendende instantie namens islamitische,
resp. hindoe-gemeenschappen in Nederland, beschikbaar is om hem dienaangaande
van een voordracht te voorzien.Volgens de Algemene penitentiaire beginselenwet heeft de directeur van
een penitentiaire inrichting verantwoordelijkheid voor de beschikbaarheid
van voldoende geestelijke zorg.Voor de categoriale geestelijke verzorging van moslims in justitiële
inrichtingen is thans een ad hoc voorziening getroffen in de vorm van een
declaratieregeling voor imams. In voorbereiding is een onderzoek naar de behoefte
onder justitieel ingeslotenen naar geestelijke verzorging op titel van
denominatie of levensovertuiging. Dit onderzoek zal naar verwachting op korte
termijn kunnen starten. In specifieke scholing van imams als geestelijk verzorger
in justitiële inrichtingen is niet structureel voorzien. Momenteel worden
de mogelijkheden onderzocht om een cursus te ontwikkelen voor imams met het
oog op hun functioneren als geestelijk verzorger in justitiële inrichtingen.De minister van Justitie is in beginsel bereid een Dienst geestelijke
verzorging moslims en een Hoofd geestelijke verzorging hindoes aan te stellen,
afhankelijk, enerzijds van helderheid over een zendende instantie namens islamitische,
resp. hindoe-gemeenschappen in Nederland, anderzijds van de uitkomsten van
een aanstaand behoeftenonderzoek.Op basis van de Kwaliteitswet zorginstellingen dienen zorgaanbieders in
de instelling geestelijke verzorging beschikbaar te stellen die zoveel mogelijk
aansluit bij de godsdienst of levensovertuiging van de patiënten of cliënten.Eind 1996 is het project Multiculturele geestelijke verzorging van start
gegaan. In dit project wordt onderzocht hoe geestelijke verzorging aan allochtonen
in de zorgsector aangeboden zou kunnen worden. Het project is er op gericht
eindtermen vast te stellen ten aanzien van de opleiding, c.q. bijscholing
van geestelijk verzorgers in de zorgsector, de behoefte aan allochtone geestelijk
verzorgers vast te stellen en mogelijk knelpunten in de zorgsector met betrekking
tot allochtone geestelijk verzorgers te inventariseren. Hierbij speelt ook
mee dat in een groot aantal zorginstellingen een geïntegreerd aanbod
«Geestelijke verzorging» geboden wordt, waarbij de verschillende
godsdienstige en levensbeschouwelijke richtingen verregaand samenwerken. Naar
verwachting zal de behoefte aan allochtone geestelijke verzorgers in de toekomst
flink kunnen groeien.Het project wordt uitgevoerd in het Academisch Ziekenhuis Utrecht en samenwerking
met de VGVZ, de landelijke vereniging van geestelijk verzorgers in de zorgsector.
Deze vereniging stelt de kwaliteitseisen op ten aanzien van geestelijk verzorgers
in de zorgsector en verzorgt trainingen. Het eindrapport wordt in het najaar
van 1998 verwacht.De reguliere scholing van geestelijk verzorgers wordt gefinancierd vanuit
de sectorfondsen. Waar naar verwachting tijdelijk extra-bijscholing noodzakelijk
is voor in het buitenland opgeleide geestelijk verzorgers is de minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport bereid, nascholing voor geestelijk verzorgers
die werkzaam zijn in de zorgsector, voor een periode van tien jaren te bekostigen.
Dit vereist evenwel vaststelling van de eindtermen door de VGVZ. Nadrukkelijk
dient hierbij opgemerkt te worden dat naar verwachting slechts kandidaten
met een universitaire of Hbo-opleiding met een redelijke kennis van de Nederlandse
taal voor een dergelijke specialistische opleiding in aanmerking zullen kunnen
komen.De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is tevens bereid voor
een periode van vijf jaren een helpdesk te ondersteunen die tot taak heeft
de zorgsector te stimuleren tot een evenredige geestelijke verzorging voor
alle groeperingen en behulpzaam te zijn bij het aantrekken van allochtone
geestelijke verzorgers. 18. Overleg met islamitische en hindoe-organisatiesVanuit de rijksoverheid zijn gedurende de afgelopen jaren met zekere regelmaat
signalen uitgegaan in de richting van de moslim- en naar hindoegemeenschappen
in Nederland om samenwerkingsverbanden aan te gaan. Zo'n samenwerkingsverband
dient weliswaar voldoende ruimte te laten aan het instandhouden van de eigen
oogmerken en het eigen karakter van elke deelnemende organisatie; maar de
gemeenschappelijke doelstelling van representatie van de islam, resp. het
hindoeïsme ten opzichte van de overheid is er toch een leidend
beginsel van. Vastgesteld moet worden dat de organisatorische ontwikkeling
van de islam in ons land nog in staat van ontwikkeling verkeert; op landelijk
niveau dienen zich thans vier raden aan die, in verschillende configuraties
de belangen van overigens uitsluitend soennitische moslims beogen te behartigen:
de Islamitische Raad Nederland, de Nederlandse Moslimraad, de Raad voor Moskeeën
en de Nederlandse Islamitische Raad; recent werd de vorming van een vijfde
raad gemeld (Islamitische raad in Nederland). Ook bestaat er een belangenvereniging
van imams (Vereniging Imam's Nederland).Bij hindoe-organisaties hebben genomen initiatieven nog niet geleid tot
een of meer blijvende samenwerkingsverbanden.Het is zaak het verzoek van rijksoverheidswege om een landelijke organisatie
van de islam-, c.q. hindoeïstische stromingen te vormen, nog eens helder
uiteen te zetten.Van de zijde van de rijksoverheid bestaat er ten aanzien van de geestelijke
verzorging in overheidsinstellingen een noodzaak om een representatieve
gesprekspartner als zendende instantie vanwege de hoofdstromingen van de islam,
c.q. hindoeïsme tegenover zich te hebben. Het gaat daarbij om de benoeming
van functionarissen, formatief in dienst van het ministerie van Justitie,
c.q. van Defensie voor de centrale Diensten geestelijke verzorging in penitentiaire
inrichtingen en inrichtingen van kinderbescherming, resp. krijgsmachtdelen,
resp. justitiële instellingen. De voordracht van geautoriseerde kandidaten
door de representatieve gesprekspartner is noodzakelijk om de rijksoverheid
in staat te stellen imams en pandiets in deze departementale Diensten te benoemen.
Idealiter is die representatieve gesprekspartner te vinden in een samenwerkingsverband
van islamitische organisaties in Nederland dat zoveel mogelijk althans de
grotere stromingen binnen de islam verenigt. De samenstelling van zo'n gesprekspartner
kan overigens variëren naargelang de verschillend samengestelde doelgroep
in krijgsmachtdelen, in penitentiaire inrichtingen en in zorginstellingen.
Met betrekking tot de geestelijke verzorging in justitiële inrichtingen
kan het aangekondigde onderzoek naar de reikwijdte van de noodzakelijke geestelijke
verzorging worden afgewacht.Om een ander doel is voor de rijksoverheid de formatie van representatieve
islamitische en hindoeïstische gesprekspartners wenselijk,
vooral om bij bijzondere gebeurtenissen overleg te kunnen plegen over aangelegenheden
van gemeenschappelijk belang. Maatschappelijk kan zo'n gesprekspartner evenzeer
gewenst zijn om de presentie van de islam en het hindoeïsme in onze samenleving
te symboliseren en de interreligieuze dialoog gestalte te geven.Voor wat de rijksoverheid aangaat, staan er overigens andere wegen dan
een georganiseerd landelijk samenwerkingsverband van moslim- en hindoe-organisaties
open om op een vruchtbare wijze zulk een overleg aan te gaan. Afhankelijk
van de agenda kunnen organisaties worden uitgenodigd die in het bijzonder
bij de onderhavige materie betrokken zijn of anderszins daaraan waardevolle
bijdragen kunnen geven. De ervaring heeft inmiddels geleerd dat zo'n overleg
zodra zich de behoefte daaraan, ofwel van de zijde van moslim-of hindoe-organisaties,
ofwel vanuit het kabinet, voordeed, op korte termijn kon worden gerealiseerd.
Dat was het geval bij gelegenheid van de publicatie in het Nederlands van
de roman «The satanic verses» van S. Rushdie en bij de aanvang
van de z.g. Golf-crisis. Gezien de verschillende omstandigheden was een flexibiliteit
in de keuze van de gesprekspartners daarenboven een gunstige omstandigheid.
Buitendien bestaat met het regelmatig overleg over aspecten van het integratiebeleid
etnische minderheden, geregeld in de Wet overleg minderhedenbeleid, een overlegstructuur.
Het kabinet blijft bereid tot overleg met islamitische en hindoeïstische
organisaties over aangelegenheden van gemeenschappelijk belang
en zal daar, zodra gewenst, ook zelf het initiatief toe nemen. 19. ToelatingsbeleidDe Nederlandse overheid heeft een specifieke verantwoordelijkheid voor
de beslissing omtrent de toelating van godsdienstbedienaren, onder wie imams
voor een verblijf hier te lande. De richtlijnen dienaangaande zijn neergelegd
in de Vreemdelingencirculaire (B 11 sub 5.6 «Godsdienstleraren en geestelijke
voorgangers»). Hetgeen verder in deze paragraaf wordt opgemerkt met
betrekking tot de toelating van imams, is – tenzij anders aangegeven –
in beginsel van toepassing op de toelating van elke volgens de Vreemdelingencirculaire
op titel van «godsdienstleraren en geestelijke voorgangers» toe
te laten persoon, ongeacht de godsdienstige of levensbeschouwelijke richting.Indien door de Arbeidsvoorzieningsorganisatie op aanvrage van de werkgever,
i.c. meestal het bestuur van een moskeestichting of -vereniging of van een
andere organisatie op islamitische grondslag, een tewerkstellingsvergunning
met betrekking tot een imam is verleend, toetst de minister van Justitie vervolgens
een verzoek, of tegen toelating bezwaar bestaat uit oogpunt van openbare rust
of openbare orde. Toelating geschiedt op basis van een machtiging tot voorlopig
verblijf (Mvv), o.m. onder de voorwaarde en voor de duur dat hij zijn werkzaamheden
verricht voor een met name genoemde groepering. Aangezien imams feitelijk
of formeel in dienst zijn van een hier te lande gevestigde rechtspersoon,
zijn zij te beschouwen als werknemers voor wie premieafdracht wegens werknemersverzekeringen
(Zw, Ww Wao) vereist is en voor de indienstneming waarvan de Wet Arbeid Vreemdelingen
(Wav) van toepassing is.Met betrekking tot de toepassing van de Wet arbeid vreemdelingen geldt
de toetsing, voorafgaande aan de verlening van een tewerkstellingsvergunning,
aan prioriteit genietend aanbod op de arbeidsmarkt. Daarbij legt Arbeidsvoorziening
een uiterste terughoudendheid aan de dag, om niet te treden in de eigen aangelegenheden
van een kerkgenootschap, c.q. genootschap op godsdienstige of levensbeschouwelijke
grondslag. Indien echter in Nederland eigen opleidingen tot imam zullen zijn
gerealiseerd, ligt een reële afweging van Arbeidsvoorziening omtrent
in Nederland aanwezig prioriteit genietend aanbod in de rede.Het is praktijk dat de uitvoeringsorganisatie bij het verlenen van een
tewerkstellingsvergunning aan een werkgever van een imam of andere geestelijke
leider nagaat of de desbetreffende werknemer over een formele beroepskwalificatie
beschikt. Met betrekking tot imams uit Turkije betreft dat een door het Presidium
voor godsdienstzaken te Ankara afgegeven certificaat, dan wel getuigschriften
of andere bewijsstukken die eerdere aanstellingen als imam bevestigen; voor
imams uit Marokko kan dat ook een verklaring van een van de (veertien) Regionale
Wetenschappelijke (theologische) Raden zijn die in opdracht van het desbetreffende
ministerie bevoegd zijn tot het examineren van kandidaat-imams, resp. -predikers.Op grond van de verlening van een Mvv is het de imam niet toegestaan,
om gedurende zijn verblijf in Nederland werkzaamheden van andere aard te verrichten.
Een tewerkstellingsvergunning wordt de werkgever voor ten hoogste drie jaren
verstrekt, na die periode is voor de betreffende werknemer geen vergunning
meer vereist. Ingevolge het besluit (1980, art. 6) van de Associatieraad ingevolge
het Associatieverdrag (1963) tussen de EEG en Turkije heeft een Turkse werknemer
na drie jaar legale arbeid in een lid-staat het recht om in hetzelfde beroep
een betrekking aan te gaan bij een werkgever van zijn keuze en
heeft hij na vier jaar legale arbeid vrije toegang tot elke arbeid te zijner
keuze in die lid-staat. Daarbij kan niet dit Mvv-vereiste, wel eventueel de
beschikbaarheid van prioriteit genietend aanbod, worden tegengeworpen. Van
dit recht kan ook een imam gebruik maken.Met betrekking tot een imam, afkomstig uit een ander land, geldt dat,
indien deze na drie jaren het doel van zijn vergunning tot verblijf wenst
te veranderen, hem het Mvv-vereiste inzake het verrichten van andere werkzaamheden
wel kan worden tegengeworpen.Voor alle categorieën geldt dat zij na een verblijf van vijf jaren
in aanmerking komen voor een vergunning tot vestiging, indien aan de daartoe
gestelde voorwaarden wordt voldaan. 20. Bijscholingscursussen voor in Nederland werkzame imamsDe Grondwet schrijft een gelijke behandeling van alle godsdiensten en
levensbeschouwingen voor. Aangezien de islam met nominaal 600 000 à
700 000 aanhangers verreweg de grootste onder de religieuze en levensbeschouwelijke
etnische minderheidsgroepen is en het integratiebeleid met betrekking tot
deze groepen nog steeds de volle aandacht van overheden opeist, geeft het
kabinet in zijn beleid met voorrang aandacht aan de geestelijke leiding van
moslims. De aanwezigheid van de islam in Nederland is voorts in hoge mate
geconcentreerd op de groepen van Turkse en Marokkaanse afkomst die te zamen
ongeveer driekwart van zijn aanhang uitmaken. Zoals in deze nota uiteengezet
zijn de condities van deze groepen voor een gunstige uitkomst van het integratieproces
vergelijkenderwijs het minst gunstig, zodat zij in de Contourennota gerekend
worden tot de prioriteitsgroepen binnen de doelgroepen van het integratiebeleid.
Anderzijds kunnen naar het oordeel van het kabinet aspecten van godsdienst
en levensovertuiging een bijzondere positieve invloed uitoefenen op de integratie
van Turken en Marokkanen in de samenleving. De bijdrage daaraan van de geestelijke
leidslieden, imams en moskeebestuurders, verdient naar het oordeel van dit
kabinet terecht de grootste aandacht. Voorbereidingscursus in het land van vertrek. Het kabinet is
er een voorstander van dat reeds in de landen van herkomst in enigerlei vorm
voorlichting over de Nederlandse samenleving wordt gegeven aan personen die
voornemens zijn, zich blijvend in ons land te vestigen. Zulks kan ook toegepast
worden op imams voordat zij zich voor hun functie-uitoefening naar ons land
begeven. In vele gevallen zal dat niet anders te realiseren zijn dan met schriftelijk
informatiemateriaal; ten aanzien van Turkije en Marokko is een intensiever
vorm van informatie nochtans in beginsel wel mogelijk. Naar schatting tien
imams komen jaarlijks vanuit Marokko naar Nederland, vanuit Turkije ongeveer
veertig. Met een experiment met een voorbereidingscursus in Marokko en/of
Turkije voor imams kan ervaring opgedaan worden voor een eventuele invoering
van een geschikt voorbereidingscursusaanbod voor andere nieuwkomers die doelgroep
worden van de Wet inburgering nieuwkomers.Het ligt niet in het voornemen dat een aanbod zal worden gedaan aan imams
wier verblijf met een visum geregeld is en die slechts voor enkele weken of
een paar maanden, vaak in het kader van de islamitische vastenmaand, in ons
land verblijven.Degenen die een machtiging tot verblijf als godsdienstleraar of geestelijke
bedienaar aanvragen vanuit Turkije en Marokko, zullen worden uitgenodigd voor
een voorbereidingscursus. Deze wordt eenmaal per jaar gegeven in Marokko en
drie- tot viermaal in Turkije, zo nodig in verschillende plaatsen. Deelname
geschiedt op basis van vrijwilligheid. De consulaire diensten van ons land
in de desbetreffende landen zullen bij de organisatie van deze
voorbereidingscursussen betrokken worden. Van de zijde van het Marokkaanse
ministerie voor de Habous en islamitische zaken is medewerking toegezegd.
Of en zo ja in welke mate aangesloten kan worden op de door Diyanet voor de
door haar naar Nederland uit te zenden imams reeds georganiseerde voorbereidingscursussen,
dient nagegaan te worden.Een voorbereidingscursus als hier beoogd, bevat informatie over de levenswijzen
en -omstandigheden, de taal en de geschiedenis van Nederland, de maatschappelijke
positie van de desbetreffende doelgroep, van de rechten en plichten van betrokkene
in Nederland en een profiel van de vervulling van het ambt van imam in de
Nederlandse samenleving. Zij biedt ook gelegenheid, een taaltest af te nemen.
De cursus beslaat naar schatting enkele weken en zal in de landstaal gegeven
moeten worden.Introductieprogramma in Nederland. Voor toegelaten en in Nederland
aangekomen geestelijke bedienaren, onder wie imams, is het met het oog op
hun maatschappelijk functioneren bevorderlijk, een introductiecursus te volgen,
overeenkomend met een inburgeringstraject en toegesneden op de eigen kenmerken
van hun functie in Nederland. Dit programma bevat naast 600 uren Nederlandse
taal en inleiding in de Nederlandse samenleving, specifieke, na overleg met
islamitische landelijke organisaties in Nederland nader te bepalen programma-onderdelen,
b.v. inzake de geschiedenis en spreiding van de islam in West-Europa, de maatschappelijke
positie van etnische minderheden en het integratiebeleid etnische minderheden,
de geschiedenis en kennis van in Nederland aanwezige godsdiensten en levensovertuigingen,
onderdelen van sociologie, sociaal-psychologie en agogiek, de rechtspositie
van imams. Het wordt afgesloten met een taal- en een kennis- en vaardighedentoets.
Het programma heeft bij voorkeur een intensieve opzet met 20 uren per week
voor taal en vijf bijkomende uren voor andere onderdelen.Bijscholingscursus. Voor reeds langer hier werkzame imams zal
op basis van vrijwilligheid een bijscholingscursus worden aangeboden, waarvan
de inhoud in grote trekken overeenkomt met het eerder genoemde Introductieprogramma
dat in het verleden door de Hogeschool Bergen in opdracht van de stichting
Turks-islamitische culturele federatie met financiële ondersteuning van
het toenmalige ministerie van CRM, resp. WVC werd aangeboden. Indien betrokken
organisaties, waarbij te denken valt aan de Islamitische Raad Nederland, de
Nederlandse moslimraad, de Raad voor moskeeën, de Nederlandse islamitische
raad en/of de Vereniging imams Nederland een geschikt voorstel voor zulk een
bijscholingscursus voorleggen, waarin de klemtoon valt op de maatschappelijke
aspecten van de imamfunctie in Nederland en die toegankelijk is voor imams
van verschillende denominaties, is het ministerie van VWS in beginsel bereid
tot een (mede)financiering. Het is ook bereid, van geval tot geval te bezien
of er voldoende grond is om een financiële bijdrage te leveren aan bijscholingscursussen
met betrekking tot reeds werkzame pandiets.Applicatiecursussen. Voor imams die benoembaar zijn als instellingsimam
zullen de desbetreffende ministeries initiatieven nemen. Zo vangt binnenkort
een proefproject terzake in Zuid-Holland van het ministerie van Justitie in
samenwerking met de stichting Platform islamitische organisaties Rijnmond
te Rotterdam aan voor de geestelijke verzorging op islamitische grondslag
in penitentiaire inrichtingen. Imams die werkzaam zijn in onderwijsinstellingen
of een werkkring aldaar ambiëren, worden verwezen naar bestaande opleidingen
godsdienstleraar (islam).Ten behoeve van in zorginstellingen werkzame imams wordt thans een door
het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport mogelijk gemaakt opleidingstraject
ontwikkeld door het Academisch ziekenhuis Utrecht. Op grond van
de daarmee opgedane ervaringen zal een applicatiecursus voor een pastorale
functie in gezondheidszorginstellingen, bedoeld voor in Nederland aanwezige
imams, worden voorbereid. Daartoe is evenwel de vaststelling van de eindtermen
door de VGVZ vereist. Nadrukkelijk dient hierbij opgemerkt te worden dat naar
verwachting slechts kandidaten met een universitaire of Hbo-opleiding met
een redelijke kennis van de Nederlandse taal voor een dergelijke specialistische
opleiding in aanmerking zullen kunnen komen. Met het oog op de geestelijke verzorging van hindoes in krijgsmachtdelen,
penitentiaire instellingen, instellingen waarin jeugdigen verblijven, zorginstellingen
zal worden nagegaan of en zo ja op welke schaal een specifieke scholing van
daartoe aangewezen pandiets noodzakelijk is.Reeds is een eerste HBO-leergang godsdienstleraar islam gerealiseerd en
wel aan de Hogeschool Holland te Diemen. Het is bekend dat andere hogescholen
de instelling van zo'n leergang overwegen.Wetenschappelijke ontwikkeling van de bestudering van de islam: Aangekondigd is de oprichting van het «Netherlands institute for
the study of islam in the modern world», gevestigd te Leiden. De minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
alsmede een aantal Nederlandse universiteiten financieren dit instituut. Zijn
missie bestaat uit het ontwikkelen, het organiseren en het beschikbaar doen
komen van wetenschappelijke kennis op het gebied van contemporaine politieke,
sociale, economische en culturele ontwikkelingen in de islam en de islamitische
samenlevingen, rekening houdend met het historisch perspectief. Het instituut
zal een multidisciplinaire wetenschappelijke benadering kiezen, gebruik makend
van kennis uit de sociale en de geesteswetenschappen. De basis van het instituut
is om wetenschappelijke excellentie te bereiken.Vanuit dit fundament zal het instituut:– onderwijs en training verzorgen voor gekwalificeerde studenten
van over de gehele wereld;– de wetenschappelijke kennis over de islam en de islamitische samenlevingen
verspreiden en toegankelijk maken voor de samenleving en al degenen die behoefte
hebben aan die kennis;– desgevraagd ingaan op verzoeken om de dialoog in de Nederlandse
samenleving in den brede met de moslimgemeenschap(pen) te bevorderen;– bijdragen aan een dergelijke dialoog in Europa en met de islamitische
landen door middel van netwerken met vergelijkbare wetenschappelijke instellingen
in andere landen;– wetenschappelijke expertise beschikbaar stellen aan diegenen die
betrokken zijn bij de training en opleiding van godsdienstige bedienaren in
en voor de Nederlandse samenleving.Wetenschappelijk onderzoek: de ontwikkelingen van godsdienst
en levensovertuiging in relatie tot het integratiebeleid etnische minderheden
zijn van dusdanig belang dat een regelmatige «monitoring» ervan
wenselijk is. Ook is aan de effectiviteit van het overheidsbeleid in dit opzicht
aandacht te geven. Derhalve zal de minister van Binnenlandse Zaken, belast
met de coördinatie van het integratiebeleid etnische minderheden, periodiek
wetenschappelijk onderzoek verrichten inzake godsdienst en levensovertuiging
in in relatie tot het gecoördineerde integratiebeleid en de evaluatie
van door Nederlandse overheden ter bevordering van het integratiebeleid gefaciliteerde
cursussen voor geestelijke leidslieden in het bijzonder. Met een interval
van b.v. vier jaren zal er een beleidsevaluatief onderzoek worden
verricht naar de mate waarin overheidsbeleid terzake nuttig en nodig moet
worden geacht. 21. Wet inburgering nieuwkomersOm te bevorderen dat een geestelijke bedienaar, onder wie een imam, goed
op zijn toekomstige maatschappelijke taken met betrekking tot zijn positiebepaling
ten opzichte van het integratieproces van etnische minderheden is voorbereid,
wordt een op zijn maatschappelijk functioneren toegesneden introductieprogramma
voorgesteld.Volgens het thans in de Eerste Kamer in behandeling zijnde ontwerp staan
de faciliteiten, voortvloeiend uit inburgeringsprogramma's, voor nieuwkomers
niet open voor nieuw-toegelaten imams, aangezien op hen de Wet arbeid vreemdelingen
van toepassing is. Gezien het maatschappelijk belang van de functie van geestelijke
bedienaar in het algemeen en vanwege de doelstellingen van het integratiebeleid
etnische minderheden in het bijzonder ligt het in de rede, voor de introductie
van deze geestelijke bedienaren in de Nederlandse samenleving nochtans de
faciliteiten open te stellen die de Wet inburgering nieuwkomers biedt.Immers, er is een groot maatschappelijk belang en een beleidsdoel mee
gemoeid dat een geestelijke bedienaar, met name indien werkend met leden van
etnische minderheden, begrip heeft voor de sociaal-economische en sociaal-culturele
integratie in de Nederlandse samenleving, ook indien hijzelf slechts enkele
jaren hier werkzaam zal zijn. Daartoe is een wetswijziging nodig die er in
voorziet, de minister van Binnenlandse Zaken de bevoegdheid te geven categorieën
van personen, genoemd in art. 1, lid 2, onderdeel a. en b. van het wetsontwerp,
om redenen van groot maatschappelijk belang onder de werking van de wet te
brengen.In beginsel dient deze faciliteit elke geestelijke bedienaar, ongeacht
de godsdienstige of levensbeschouwelijke richting waartoe hij behoort, te
betreffen. Omdat islamitische richtingen, hoewel niet uitsluitend, vooral
en in meerderheid vertegenwoordigd zijn onder de etnische minderheden, is
het om redenen van beleid te rechtvaardigen dat bij een openstelling van de
faciliteiten die de Win biedt, in de eerste plaats aan imams gedacht zal worden.
Langs deze weg kan van elke imam gevergd worden dat hij gedurende het eerste
jaar van diens verblijf in Nederland met succes een aangepaste inburgeringsprogramma
als voorzien in de Win doorloopt. Om praktische redenen verdient het aanbeveling,
deze inburgeringsprogramma's voor imams, c.q. geestelijke bedienaren, in één
instelling te concentreren. 22. Imam-opleiding in NederlandHoewel het nog wel een aantal jaren zo zal zijn dat genootschappen, verantwoordelijk
voor de islamitische belijdenis in ons land, blijven aangewezen op van elders
aangetrokken imams, moet het in hoge mate als wenselijk beoordeeld worden
dat deze genootschappen spoedig initiatieven nemen tot structurele opleidingsvormen
in Nederland.Daarbij valt te overwegen dat er een jongere generatie in opkomst is die,
met de haar eigen vragen en verwachtingen, in afnemende mate in een andere
taal dan het Nederlands aanspreekbaar zal zijn. Bij de recrutering van nieuwe
gegadigden voor de imamfunctie zullen islamitische gemeenschappen hier te
lande bovendien vooral aangewezen zijn op die jongere generatie die hier is
opgeleid en voor haar toekomst op de Nederlandse samenleving aangewezen. Dat
structurele opleidingsvormen derhalve dienen aan te sluiten bij het Nederlandse
onderwijssysteem, ligt voor de hand. Voor personen die een functie van imam ambiëren zullen door de desbetreffende
islamitische organisatie(s) de nodige voorzieningen getroffen dienen te worden,
op het niveau van het voortgezet en/of het tertiair onderwijs. Het zal hier
voornamelijk om personen gaan die (een belangrijk deel van) hun vooropleiding
in Nederland genoten hebben, hier (in hoge mate) ingeburgerd en met onze samenleving
vertrouwd zijn en niet zelden de Nederlandse nationaliteit zullen dragen.Het kabinet is er een groot voorstander van dat in Nederland toereikende
voorzieningen voor een imamopleiding voorhanden zijn. Het huidige wettelijke
kader biedt daartoe de nodige mogelijkheden: hieronder wordt daarvan een beeld
gegeven. Zodra die opleidingen in Nederland vrucht beginnen af te werpen,
zijn aanvragen voor de tewerkstelling van een buitenlandse imam overeenkomstig
de Wav effectief af te wegen tegen (prioriteit genietend) Nederlands aanbod.Voor de bestuurlijke vormgeving van een ambtsopleiding tot imam op het
niveau van het voortgezet onderwijs kan verwezen worden naar de hierboven
reeds aangeduide toepassing van art. 75b Wvo: «Onze minister kan in
bijzondere gevallen cursussen voortgezet onderwijs, niet zijnde voorbereidend
beroepsonderwijs, geheel of gedeeltelijk en voor een door hem te bepalen periode
voor bekostiging in aanmerking brengen, indien naar zijn oordeel daaraan behoefte
bestaat.» Zo is het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
bereid, indien een binnen de wettelijke voorwaarden passende aanvrage wordt
ingediend, mede te werken aan een cursus, verbonden aan een school voor voortgezet
onderwijs onder het bevoegd gezag van een schoolbestuur voor bijzonder onderwijs
onder toepassing van de Wvo, art. 75b.Met betrekking tot het wetenschappelijk onderwijs zijn drie mogelijkheden
denkbaar. a. De «duplex-ordo vorm»Deze constructie is vergelijkbaar met die voor de ambtsopleidingen vanwege
o.m. de Nederlandse Hervormde Kerk. Het algemene wetenschappelijke deel van
de ambtsopleidingen wordt in dat geval verzorgd bij een openbare faculteit
der godgeleerdheid, terwijl de specifieke ambtsopleiding moet worden gevolgd
bij een eigen instituut van de desbetreffende levensbeschouwelijke organisatie.
In deze situatie is het kwaliteitsniveau van het wetenschappelijke deel van
de opleiding per definitie gewaarborgd, omdat die immers valt onder de reguliere
kwaliteitszorg binnen het wetenschappelijk onderwijs. Ten aanzien van de kwaliteitszorg
bij het levensbeschouwelijke deel van de opleiding is in de wetgeving niets
geregeld.De levensbeschouwelijke hoogleraren kunnen onder door het college van
bestuur te stellen voorwaarden gebruik maken van de collegelokalen, inrichtingen,
verzamelingen en hulpmiddelen voor het onderwijs. De afgestudeerden mogen
de wettelijke beschermde titulatuur voeren.De organisatie hoeft zelf weinig kosten voor infrastructuur te maken.
Bekostiging van het levensbeschouwelijke deel van een ambtsopleiding kan slechts
geregeld worden bij wet. b. Aangewezen instellingDe levensbeschouwelijke organisatie richt zelf een universiteit op en
dient vervolgens een verzoek in bij de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen om aanwijzing krachtens de WHW te krijgen. Deze «integrale»
ambtsopleidingen bestaan op dit moment voor de rooms-katholieke kerk, voor
de (christelijk) gereformeerde ambtsopleidingen te Kampen en
Apeldoorn en voor de opleiding tot humanistisch raadspersoon (Universiteit
voor Humanistiek te Utrecht).Voor aanwijzing van een instelling moet een zware procedure doorlopen
worden. De minister gaat pas over tot aanwijzing als de instelling ten genoegen
van de minister het bewijs heeft geleverd van voldoende kwaliteit van zowel
het initiële onderwijs, als het wetenschappelijk onderzoek. In de praktijk
impliceert dit dat ten minste één volledige opleidingscyclus
moet zijn afgerond. Daarnaast dient de instelling te voldoen aan de voorschriften
inzake kwaliteitszorg binnen het wetenschappelijk onderwijs en de registratie. Een aangewezen instelling wordt niet door de rijksoverheid bekostigd.
Bekostiging door de overheid kan slechts geregeld worden bij wet.Indien de minister besluit tot aanwijzing, verbindt de Wet hoger onderwijs
aan de aan de opleiding verbonden afsluitende examens gevolgen in de vorm
van titulatuur. De afgestudeerden mogen dan dezelfde wettelijke beschermde
titulatuur voeren die afgestudeerden van bekostigde universiteiten voeren. c. Bijzondere leerstoelDe lichtste vorm voor een plaats in het wetenschappelijk onderwijs is
die van een bijzondere leerstoel, al dan niet bij een openbare universiteit.
Dit is een aangelegenheid die geheel behoort tot de verantwoordelijkheid van
de organisatie die de bijzondere leerstoel in stand wil houden en de universiteit
waar deze voorziening wordt ondergebracht. De leerstoel dient door de organisatie
zelf te worden bekostigd. De universiteit is verantwoordelijk voor de kwaliteit
van het initiële onderwijs en het wetenschappelijk onderzoek.Ten aanzien van deze drie bestuurlijke modellen is nog het volgende op
te merken. Voor de verantwoordelijke islamitische en hindoe-organisaties lijkt
toepassing van de «duplex ordo»-constructie in de rede te liggen,
volgens welke zoveel als mogelijk gebruik gemaakt wordt van het reguliere
onderwijsaanbod van Nederlandse instellingen voor hoger onderwijs, terwijl
het kerkgenootschap, c.q. godsdienstige en levensbeschouwelijke genootschap
op eigen verantwoordelijkheid op die onderwerpen aanvullende vorming en scholing
verzorgt, die het voor de uitoefening van het geestelijk ambt nodig acht.Indien een godsdienstige en levensbeschouwelijke richting kiest voor een
opleiding van haar bedienaren op academisch niveau, kan zij de bestuurlijke
vormgeving nastreven die zij verkiest. Het ligt hierbij voor de hand dat de
islamitische of hindoe-organisaties nagaat of het door de betreffende Nederlandse
onderwijsinstelling geboden aanbod inhoudelijk in voldoende mate aansluit
bij de behoeften van doelgroep. Waar onderwijskundige aanpassingen binnen
het bestaande kader van wet- en regelgeving mogelijk zijn, kunnen die door
de onderwijsinstellingen worden aangebracht.Indien een hindoe-organisatie een eigen opleidingstraject wil ontwikkelen
voor personen die belangstelling hebben voor de functie van pandiet, heeft
zij, als elke andere organisatie, toegang tot de in ons land beschikbare onderwijsfaciliteiten
op secundair en tertiair niveau. 23. InternatenIn 1992 nam de stichting Turks-islamitische culturele federatie het initiatief,
een internaatsschool op te richten te Bozyazi, Turkije, om jongens uit Nederland
een voortgezette opleiding te geven, gericht op de uitoefening van een imam-hatip-functie.
Reeds eerder, in 1989 was in Rotterdam door de Islamitische sociale en culturele
stichting Akyazili, volgens berichten behorend tot de Nurçu-richting,
een internaat «Het Centrum» opgericht voor Turkse jongens die
vanuit dit internaat lessen volgen op reguliere scholen. Dit internaat krijgt
op experimentele basis subsidie van de gemeente Rotterdam. Internaten voor
Turkse jongeren die elders, door deze of andere islamitische richtingen zijn
opgericht, worden, voor zo ver bekend, financieel niet door Nederlandse overheden
ondersteund.Anders dan de school te Bozyazi staan deze internaten in het algemeen
niet in het kader van een imamopleiding. Zij dienen er toe, de onderwijsresultaten
van Turkse jongeren te verbeteren, de bestrijding van achterstanden van leerlingen
uit etnische minderheden te ondersteunen en tot hun opvang en opvoeding bij
te dragen. In algemene zin is de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen daarop ingegaan in haar brief d.d. 11 februari 1997 aan de Tweede
Kamer.Niet moet worden uitgesloten dat ook ten behoeve van de scholing en vorming
tot imam tot de stichting van internaten zal worden overgegaan. Volgens persberichten
bestaan er reeds enkele internaten, die specifiek gericht zijn op koranonderwijs.
Een alternatieve opvangmogelijkheid kan overigens gevonden worden in de vorm
van gastgezinnen.De stichting en de exploitatie van internaatsgebouwen, anders dan van
in de wet geregelde internaten, komen als zodanig niet voor overheidsondersteuning
in aanmerking. Dat hoeft niet te betekenen dat overheidsfacilitering is uitgesloten
in bijzondere situaties, namelijk indien zulk een internaat van groot belang
wordt geacht voor de verwerkelijking van een beleidsdoelstelling. Zulks wordt
overgelaten aan de beoordeling per geval van de overheid die het betreft. 24. Buitenlandse overheden en een imamopleiding in NederlandZoals gesteld dienen de islamitische gemeenschappen het initiatief te
nemen en de verantwoordelijkheid te dragen voor de opzet en inhoud van een
imamopleiding in Nederland. Hetzelfde geldt voor hindoeïstische gemeenschappen
voor een pandietopleiding. Het Tweede-Kamerlid Rabbae heeft een aantal vragen
gesteld over een imamopleiding, ten aanzien waarvan de staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen een beantwoording in een later stadium
in het vooruitzicht heeft gesteld in het kader van een regeringsstandpunt
inzake interdepartementaal voorbereide voorstellen.In welke mate deze gemeenschappen verwante (koepel-)organisaties die in
het buitenland gevestigd zijn, of overheidsdiensten in herkomstlanden bij
een initiatief betrekken, is te hunner beoordeling. Ter zake van de vraag
van de heer Rabbae of de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen –
dan wel een ander lid van de regering – met de Marokkaanse en Turkse
regering overleg zal voeren over «hoe een Nederlandse imamopleiding
eruit moet zien en wie de imams moet betalen», moet dus ontkennend geantwoord
worden.Wel worden, en dit in antwoord op de tweede vraag van de heer Rabbae,
de Marokkaanse en Turkse autoriteiten geïnformeerd over het Nederlandse
integratiebeleid, de betekenis van godsdienst en levensovertuiging voor dat
beleid en de naar het inzien van de Nederlandse regering meest wenselijke
toerusting van imams voor de uitoefening van hun maatschappelijke functie
in de Nederlandse context. Een derde vraag van de heer Rabbae betreft de betaling van imams door
de overheid in het algemeen en de overheid van herkomstlanden in het bijzonder.
De Nederlandse overheden hebben reeds vele jaren geleden de «gouden
koorden» met kerkgenootschappen doorgesneden. Zij spelen evenmin een
rol bij de hoogte, wijze en herkomst van honorering van de diensten van imams
en pandiets of bedienaren van andere godsdienstige en levensbeschouwelijke
organisaties, of bij hun rechtspositie, behoudens de algemene daartoe in ons
land geldende regels.De heer Rabbae heeft voorts de vraag gesteld: «Geldt voor u de scheiding
tussen kerk en staat alleen voor Nederland of ook ten aanzien van de relatie
tussen herkomstlanden en Nederlandse moskeeën? Zo neen, waarom niet?»
Het beginsel van de scheiding van kerk en staat bepaalt uitsluitend de verhouding
tussen de Nederlandse staat en de godsdienstige en levensbeschouwelijke genootschappen.
Dit geldt niet alleen in de relatie van de Nederlandse staat tot de islamitische
godsdienst, maar evenzeer tot alle andere godsdiensten en levensovertuigingen.
Vreemde (burgerlijke en kerkelijke) overheden hebben in Nederland geen autonome
rechtsmacht, zodat het beginsel van de scheiding van kerk en staat ten aanzien
van hen niet aan de orde is. Tenslotte vroeg de heer Rabbae of de staatssecretaris de mening deelt
dat de betrokkenheid van herkomstlanden bij zowel imamopleidingen als moskeeën
averechts werkt op de integratie van moslims in Nederland. Het antwoord is
afhankelijk van de opstelling die (de overheden van) de herkomstlanden kiezen
met betrekking tot de (mate van) integratie van hun (ex-)onderdanen in de
Nederlandse samenleving. In de contacten van de regering met de regeringen
van herkomstlanden worden de doelstellingen van het Nederlandse integratiebeleid
regelmatig onder de aandacht gebracht en wordt een realistische beoordeling
van die regeringen bepleit met betrekking tot de positie van hun geëmigreerde
(vroegere) landgenoten en van de voorwaarden voor hun toekomstkansen in Nederland. 25. Moskee- en hindoetempelbestuurdersNiet alleen de imam bepaalt het beleid van een moskee. Formeel is het
moskeebestuur als eerste daarvoor verantwoordelijk en in samenspraak met de
imam bepaalt het de teneur van de boodschap die gezaghebbend wordt uitgezonden
naar de bezoekers van de moskee. Van de moskeebesturen, ressorterend onder
de Islamitische Stichting Nederland, resp. de stichting Turks-islamitische
culturele federatie en die onder de Nederlandse islamitische federatie is
bekend dat op hun beleid en beheer regelmatig toezicht wordt uitgeoefend.
Over de inhoud van dat toezicht bestaat bij de overheden geen inzicht.Gezien de invloed vanuit de moskee op het dagelijkse leven van veel leden
van etnische minderheden acht het kabinet het van belang dat ook moskeebestuurders
goed op de hoogte zijn van de bijdrage die zij kunnen leveren aan het integratieproces.
Het kabinet neemt zich dan ook voor, in samenwerking met de federatieve verbanden
van moskeestichtingen enverenigingen regionaal opgezette informatiebijeenkomsten
in cursorische vorm te beleggen over de betekenis van het integratiebeleid
en de bijdrage vanuit godsdienstige en levensbeschouwelijke organisatievormen
aan een ongestoorde integratie van etnische minderheden in ons land. Het wil
daarmee de huidige bestuurders van moskeestichtingen en -verenigingen bereiken,
en tevens de jongere generatie die eerlang deze bestuursfuncties zal overnemen. Het kabinet stelt er prijs op, op gelijke wijze de leden van hindoetempelbesturen
en hier werkzame pandiets informatie te verschaffen over, en op hun medewerking
aan te dringen in het licht van het gevoerde integratiebeleid. KABINETSSTANDPUNT 26. InleidingHet kabinet is ervan overtuigd dat godsdienst en levensovertuiging wezenlijke
aspecten zijn van het integratieproces dat zich in ons land voltrekt door
de aanwezigheid van eens gemigreerde etnische minderheidsgroepen. De betekenis
van godsdienst en levensovertuiging op het integratieproces is mede afhankelijk
van de wijze van aansturing vanuit godsdienstige en levensbeschouwelijke organisaties.
In het overheidsbeleid met betrekking tot dit integratieproces werd in het
verleden aan die aspecten minder aandacht gegeven dan gewenst is.Eerbiediging van het beginsel van de scheiding van kerk en staat eist
van de overheden terughoudendheid, met name waar het de interne aangelegenheden
van zo'n gemeenschap aangaat. Dat laat onverlet dat het kabinet het zich tot
taak rekent, zorg dragend voor de best mogelijke voorwaarden en omstandigheden
voor het integratieproces, om ook aandacht te geven aan de maatschappelijke
aspecten van godsdienst en levensovertuiging, voorzover van belang voor het
integratieproces. Daarom roept het kabinet alle kerkgenootschappen en genootschappen
en organisaties op godsdienstige en levensbeschouwelijke grondslag op, met
respect voor hun eigen opdracht, hun actieve bijdrage te leveren ten gunste
van de verwerkelijking van zijn doelstellingen met het integratiebeleid etnische
minderheden.Met betrekking tot het integratiebeleid nemen de genootschappen en organisaties
wier leden goeddeels gerekend worden tot de etnische minderheden, een bijzondere
plaats in. Deze genootschappen en organisaties zijn zelf geheel verantwoordelijk
voor de opleiding en de kwaliteitszorg van hun kader. In de mate dat er duidelijke
aanwijzingen zijn dat de condities en omstandigheden waaronder het kader van
deze genootschappen en organisaties inzake de maatschappelijke aspecten zijn
taak vervult, niet optimaal zijn, is het kabinet bereid, in beginsel voor
een periode van tien jaren een specifieke stimuleringsbijdrage te leveren. 27. VoornemensIn dit kader neemt het kabinet zich het volgende voor:1) In Nederland toegelaten imams en pandiets en andere geestelijke bedienaren
wordt in het eerste jaar van hun verblijf in Nederland een op hun functie
toegesneden inburgeringsprogramma aangeboden. De minister van Binnenlandse
Zaken zal in overleg met de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
en de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een wijziging
van de Wet inburgering nieuwkomers voorbereiden die hem de bevoegdheid geeft
categorieën van personen op wie deze wet niet van toepassing is, onder
de werking van de wet te brengen.2) De ministers van Binnenlandse Zaken, Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
en Volksgezondheid, Welzijn en Sport zullen, in samenspraak met daarvoor in
aanmerking komende organisaties van moslims, resp. hindoes de invoering bevorderen
van voorbereidingscursussen in Turkije en/of Marokko en van bijscholingscursussen
voor imams, resp. pandiets, alsmede van informatiebijeenkomsten
voor moskee- en/of hindoetempelbestuurders, als in deze nota omschreven.3) De ministers van Defensie en Justitie zullen waar nodig reguliere applicatiecursussen
inrichten voor de opleiding en bijscholing van imams/pandiets in tot hun verantwoordelijkheid
behorende overheids- en met de overheid gelieerde instellingen. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is bereid, nascholing
voor geestelijke verzorgers die werkzaam zijn in de zorgsector, voor een periode
van tien jaren te bekostigen.4) De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is bereid voor een
periode van vijf jaren een helpdesk te ondersteunen die tot taak heeft de
zorgsector te stimuleren tot een evenredige geestelijke verzorging voor alle
groeperingen en behulpzaam te zijn bij het aantrekken van allochtone geestelijke
verzorgers.5) Het kabinet geeft prioriteit aan de bevordering van de totstandkoming
van een opleiding van imams en andere geestelijke bedienaren van godsdienstige
en levensbeschouwelijke groepen onder de etnische minderheden; het zal tevens
de mogelijkheden nagaan om, met respectering van het beginsel van de scheiding
van kerk en staat, de voorwaarden voor de tewerkstelling, c.q. toelating van
geestelijke bedienaren dusdanig aan te scherpen dat het aantal toe te laten
bedienaren zal worden verminderd.6) De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen is bereid,
middels toepassing van art. 75b Wvo medewerking te verlenen aan de totstandkoming
van een cursus Imam-opleiding onder het bevoegd gezag van een schoolbestuur
van openbaar of bijzonder onderwijs;7) Voor de beantwoording van vragen, gesteld door het Tweede-Kamerlid
Rabbae verwijst de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
naar de tekst in par. 24 van deze nota. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25919-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl