Vaststelling begroting van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2002; Verslag schriftelijk overleg over het wegnemen van reïntegratiebelemmerende factoren bij pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid door sociale partners
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28000-XV, nr. 46

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

16-04-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28000-XV nr. 46

29-03-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamVragen van de fracties van PvdA en D6612345678910111213141516171819Vragen van de GroenLinks-fractie202122232425Oplossingen voor problematiek bij reïntegratie bij
werkgever die is aangesloten bij hetzelfde pensioenfonds 26272829303132333435Vragen van de SP-fractie36373839Vragen van de ChristenUnie-fractie404142
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28000-XVToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 000 XVVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2002nr. 46VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 29 maart 2002De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid1 heeft over de brief van de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(Hoogervorst) d.d. 30 november 2001 over het wegnemen van reïntegratiebelemmerende
factoren bij pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid door sociale partners
(SOZA-01-1024) de navolgende vragen ter beantwoording aan de regering voorgelegd.
Deze vragen, alsmede de daarop op 28 maart 2002 gegeven antwoorden, zijn
hieronder afgedrukt.De voorzitter van de commissie,TerpstraDe griffier van de commissie,Nava Vragen van de fracties van PvdA en D661Zijn er recentere gegevens over de omvang van het probleem
voor 2000 en 2001? Zo ja, graag een overzicht.Er zijn geen nieuwe gegevens bekend over de omvang van het probleem. Ondanks
dat exacte gegevens ontbreken is inmiddels wel redelijk zeker dat het om een
beperkt probleem gaat. Het probleem is de teruggang in pensioenopbouw na reïntegratie
als gevolg van het meer dan eenmaal inbouwen van de AOW-franchise. Dit doet
zich voor als de som van het arbeidsongeschiktheidspercentage en de deeltijdfactor
waartegen iemand werkt, groter is dan 100%. Een persoon die voor 40% arbeidsongeschikt
is en voor de overige 60% in deeltijd werkt heeft een franchise van 100%.
Hier doet zich geen probleem voor. Als deze persoon echter 80% in deeltijd
werkt tegen hetzelfde salaris (en dus een lager voltijdsalaris) kan er een
terugval in pensioenopbouw plaatsvinden. Bij eenzelfde salaris als in het
eerste geval wordt dan een franchise toegepast die gelijk is aan 120% van
de eigenlijke franchise en is de pensioengrondslag dus lager.Het probleem van teruggang in pensioenopbouw na reïntegratie doet
zich vrijwel alleen voor als er naast premievrije pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid
ook nog premievrije pensioenopbouw plaatsvindt voor het percentage dat men
arbeidsgeschikt is. Immers, iemand die voor reïntegratie geen aanspraak
had premievrije voortzetting van de pensioenopbouw voor het deel dat hij arbeidsgeschikt
was, gaat er bij reïntegratie van zijn restcapaciteit altijd in pensioenopbouw
op vooruit. De problematiek is daardoor voornamelijk van toepassing voor gedeeltelijk
arbeidsongeschikten die tevens vallen onder het Bijdragereglement van de Stichting
Financiering Voortzetting Pensioenverzekering (St. FVP). Dit betreft hoofdzakelijk
mensen die op het moment van (gedeeltelijk) werkloos worden 40 jaar of ouder
waren en die een loongerelateerde werkloosheidsuitkering ontvangen.De St. FVP meldt in haar jaarverslag dat in 2000 voor ca. 43 000
mensen de loongerelateerde uitkering beëindigd is. Slechts een zeer gering
deel van deze groep heeft echter samenloop van een werkloosheidsuitkering
met een arbeidsongeschiktheidsuitkering en behoort tot de potentiële
groep waar de problematiek zich zou kunnen voordoen.De feitelijke groep is echter veel kleiner om de volgende redenen:• Voor slechts een deel van deze groep is de loongerelateerde uitkering
beëindigd vanwege uitstroom naar werk en is er dus sprake van reïntegratie.
Bij anderen is de loongerelateerde uitkering beëindigd vanwege het verstrijken
van de uitkeringstermijn, arbeidsongeschiktheid of andere redenen.• De uitstroom naar werk omvat ook de personen waarvan tevens de
WAO-uitkering beëindigd wordt en waar dus geen sprake is van een dubbele
franchise. Omdat de WW-uitstroom sterk is geconcentreerd bij de groep die
korter dan een jaar een uitkering heeft, kan dit om een aanzienlijk aantal
personen gaan. Immers in het eerste jaar van arbeidsongeschiktheid is er nog
relatief vaak sprake van uitstroom naar volledig herstel.• Deze groep bevat ook personen die uitstromen naar werk tegen een
deeltijdpercentage dat samen met het arbeidsongeschiktheidspercentage niet
groter is dan 100%. Hier doet zich de problematiek niet voor.• Een aanzienlijk deel van de groep zal reïntegreren in een
situatie waar de problematiek al is opgelost.Rekening houdend met bovenstaande factoren kan worden ingeschat dat het
aantal gevallen dat in potentie met de problematiek te maken zou kunnen
krijgen maximaal enkele honderden gevallen per jaar zal bedragen. Overigens
is ondanks de publiciteit die de zaak Groenewegen (zie vraag 28) met zich
mee heeft gebracht, geen enkel nieuw geval bij mij bekend geworden. Dit bevestigt
de indruk dat het aantal personen dat daadwerkelijk met de problematiek te
maken heeft, zeer gering is.2De Stichting van de Arbeid (STAR) geeft aan dat niet
alle pensioenfondsen gereageerd hebben. Hoeveel gedeeltelijk arbeidsongeschikten
zijn aangesloten bij de pensioenfondsen die niet gereageerd hebben?De Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen (VB) heeft op verzoek van
de STAR een enquête gehouden onder aangesloten leden. Er hebben 5 van
de aangeschreven bedrijfstakpensioenfondsen niet gereageerd, die ca. 7% van
de actieve deelnemers van die bedrijfstakpensioenfondsen vertegenwoordigen.
Omdat zij niet hebben gereageerd is ook niet bekend hoeveel gedeeltelijk arbeidsongeschikten
bij deze fondsen zijn aangesloten.3In hoeverre heeft het onderzoek van de STAR ook betrekking
gehad op pensioenregelingen die rechtstreeks verzekerd zijn?De STAR heeft wat betreft de onderhavige problematiek geen gegevens ontvangen
van pensioenregelingen die zijn ondergebracht bij verzekeraars.4De STAR geeft aan dat in 85% van de gevallen waarin
iemand van werkgever wisselt binnen hetzelfde bedrijfstakpensioenfonds de
problemen zijn opgelost. Bij welke bedrijfstakpensioenfondsen is dit probleem
niet opgelost, om hoeveel mensen gaat dit en hoe reageren deze bedrijfstakpensioenfondsen
op de aanbevelingen van de STAR?Voorop zij gesteld dat de Aanbeveling van de STAR zich primair richt op
die pensioenuitvoerders die nog geen oplossing voor de problematiek hadden.
Wat betreft de bedrijfstakpensioenfondsen betrof dat ca. 8% van alle actieve
deelnemers.Al deze pensioenfondsen zijn aangesloten bij de VB en steunen de Aanbeveling
van de STAR.5Op basis van de genoemde gegevens gaat het volgens
de STAR om enkele honderden gevallen. Hoe kan de Kamer in de gaten houden
of de oproep van de STAR effect heeft of heeft gehad? Welke zijn de streefcijfers
van de sociale partners om van een succes te kunnen spreken, zodat wetgeving
overbodig wordt?De STAR heeft geconstateerd dat de omvang van het probleem gering is.
De Aanbeveling bevat geen streefcijfers. Wel is voorzien in een evaluatie
van de Aanbeveling van de STAR begin 2003. De resultaten hiervan zullen ter
kennis worden gebracht van de Tweede Kamer.6Zonder streefcijfers en concretere cijfers valt er
in het voorjaar van 2003 niet te controleren of er daadwerkelijk iets verbeterd
is. Welke streefcijfers hanteert de regering om te meten of verbetering is
opgetreden en hoe worden de maatregelen in het voorjaar van 2003 geëvalueerd? Ik ben van mening dat nu al kan worden geconstateerd dat de omvang van
de problematiek gering is. Ik ga er van uit dat de evaluatie zal uitwijzen
dat deze omvang nog afneemt.7De leden van de fracties van PvdA en D66 vinden dat
rekening gehouden moet worden met de termijn van aanpak. Zij wijzen de staatssecretaris
erop dat de STAR al in een brief van 16 oktober 1998 de partijen en pensioenuitvoerders
opgeroepen heeft om maatregelen te treffen tegen het geconstateerde probleem.
Hoe beoordeelt de staatssecretaris de voortgang tot zover? In hoeverre wordt
deze termijn van 5 jaar meegenomen met de evaluatie in 2003?Ik beoordeel de voortgang tot zover als positief. Ten aanzien van de termijn
merk ik het volgende op. De aanbeveling van de STAR dateert van 16 oktober
1998. In de brief van 8 januari 1999 heb ik aangegeven dat een evaluatie
na drie jaar gewenst is. Dit zou dus januari 2002 moeten zijn. De nadere aanbeveling
van de STAR die mij formeel bij brief van 24 september 2001 is toegezonden,
bevat gegevens die als evaluatiecijfers 2002 kunnen worden beschouwd. De cijfers
uit de evaluatie 2003 kunnen dan worden vergeleken met de cijfers van 2001.
De evaluatie zal door de STAR worden verricht. Daar ligt dus ook de verantwoordelijkheid
hoe deze evaluatie wordt verricht.8Voor kleine collectiviteiten adviseert de STAR eventueel
REA-geld in te zetten. In het antwoord op Kamervragen van 5 februari
1999 wees de staatssecretaris deze optie al af. Toen gaf hij aan meer te zien
in het aanwenden van FVP-middelen. Waarom is de STAR in haar aanbeveling hierop
niet ingegaan? Waarom wordt deze optie door de regering niet meer genoemd?De verantwoordelijkheid voor de St. FVP berust bij sociale partners. Ik
heb het aanwenden van FVP-middelen aangekaart zowel bij de STAR (brieven van
3 juni 1998 en 8 januari 1999) als bij de St. FVP (18 mei 1999).
Van beide instanties heb ik afwijzende reacties (STAR: 16 oktober 1998
en 24 maart 1999; FVP: 10 augustus 1999) betreffende deze optie
ontvangen. Deze afwijzing is met name gebaseerd op de wens van sociale partners
om de aanwending van FVP-middelen ten behoeve van de huidige doelgroepen en
op het huidige niveau te handhaven. Aangezien de onderhavige problematiek
voortvloeit uit de arbeidsvoorwaarden die sociale partners met elkaar zijn
overeengekomen, moeten ook de oplossingen in die sfeer worden gezocht. Ik
blijf dan ook van mening dat sociale partners de verantwoordelijkheid kunnen
nemen om – eventueel via herziening – de FVP-middelen voor dit
doel aan te wenden. (Ultimo 2000 had de St. FVP een vermogen van circa 2 miljard
euro)Overigens is dit in de rapportage bij de Aanbeveling wel door de STAR
aan de orde gesteld in par. 3.2 onder 1.9De STAR geeft aan dat naast een beroep op het REA-fonds
ook een beroep op andere sociale fondsen gedaan zou kunnen worden. Waarom
wordt hier niet op ingegaan? Kan alsnog een reactie worden gegeven?Voor zover de STAR hier doelt op sociale fondsen die beheerd worden door
sociale partners dragen deze partijen daarvoor zelf de verantwoordelijkheid.
Het is dan ook aan de sociale partners om te beslissen hoe om te gaan met
een beroep op deze fondsen. Indien de STAR denkt aan sociale fondsen, zoals
die voor de volksverzekeringen en de werknemersverzekeringen, merk ik op dat
deze een specifieke bestemming kennen en hiervoor niet aangewend
kunnen worden. Bovendien wil ik nogmaals benadrukken dat de overheid geen
financiën beschikbaar stelt om problemen, gecreëerd in de arbeidsvoorwaardelijke
sfeer, op te lossen.10Klopt het dat met de huidige aanbeveling het probleem
bij de kleine collectiviteiten blijft bestaan aangezien zij dit niet kunnen
opbrengen? Zo ja, hoe wil de regering dit probleem oplossen? En hoe denkt
zij een oplossing te bieden voor de reeds ingegane premievrijstellingen?De Aanbeveling van de STAR biedt voor de reeds ingegane premievrijstellingen,
gezien het inlooprisico, geen soelaas bij kleine collectiviteiten vanwege
de relatief hoge kosten. Het betreft hier een uiterst geringe groep. De sociale
partners kunnen door het aanwenden van financiële middelen er zelf voor
zorgen dat ook voor deze groep een oplossing wordt geboden. Voor de overige
reeds ingegane premievrijstellingen zijn geen belemmeringen te verwachten.
Het is dus aan sociale partners om voor het onderhavige probleem oplossingen
aan te dragen. Aangezien sociale partners tevens verantwoordelijk zijn voor
de St. FVP zou uit dit fonds een oplossing gefinancierd kunnen worden.11Over voorlichting en uitvoering adviseert de STAR dat
er een goede voorlichting over WAO en pensioenopbouw en de inhoud en voorwaarden
van de vernieuwde premievrije voortzettingsregeling moet komen. Daarbij moet
er een transparante uitvoering en controle van de gegevens komen. Gaat de
overheid hierop toezien? Zal de regering een bijdrage leveren aan de voorlichtingscampagnes
voor werknemers?De arbeidsvoorwaarden en daarmee de regelingen voor premievrije voortzetting
van pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid en de FVP-regeling behoren tot
de verantwoordelijkheid van sociale partners. Ik ben van mening dat voorlichting
over pensioenopbouw tijdens de WAO-periode en over de inhoud en voorwaarden
van de vernieuwde premievrije voortzettingsregeling tot de verantwoordelijkheid
behoort van sociale partners en van de pensioenuitvoerders, eventueel gecoördineerd
door de respectievelijke pensioenkoepels. Ook de financiering hoort bij deze
partijen. In de aanbeveling van de STAR worden een aantal suggesties gedaan
voor voorlichting met name door pensioenuitvoerders. Ik ga er van uit dat
dit door de pensioenuitvoerders opgepakt zal worden. De overheid heeft hierin
geen taak en houdt zelf ook geen toezicht op de uitvoering van pensioenregelingen.
Het is aan de Pensioen- & Verzekeringskamer als toezichthouder om hier
in het reguliere toezicht aandacht aan te besteden.12Zijn er fiscale belemmeringen bij de oplossingen die
de STAR voorstelt? Zo ja, hoe worden deze opgelost?Het fiscale kader biedt voldoende ruimte voor de oplossingen die de STAR
voorstelt.13Zijn er situaties denkbaar waarbij het voorstel van
de STAR, dat door de regering wordt overgenomen, er toe kan leiden dat het
niet reïntegreren tot een betere pensioenopbouw leidt dan het wel reïntegreren?
Zo ja, wat is dan haar argument om het advies van de STAR over te nemen?De Aanbeveling van de STAR is gericht aan partijen die betrokken zijn
bij de arbeidsvoorwaarde pensioenen en via de pensioenkoepels aan de pensioenuitvoerders. Het is dus niet aan de regering om deze Aanbeveling
over te nemen. De bemoeienis van het kabinet richt zich op het bezien of de
arbeidsvoorwaardelijke afspraken de uitstroom uit de WAO niet belemmeren.14Welke mogelijke oorzaken zijn er voor het feit dat
er niet gekeken is naar oplossingen voor mogelijke andere oorzaken van het
optreden van pensioenschade voor (gedeeltelijk) arbeidsongeschikten? Wanneer
wordt er wel naar een oplossing gekeken?Het is inherent aan het Nederlandse pensioenstelsel dat er een grote diversiteit
in regelingen bestaat, die ook onderling in kwalitatieve zin verschillen vertonen.
Hierdoor kan bij aanvaarden van een andere dienstbetrekking «pensioenschade»
(ten opzichte van de vorige dienstbetrekking) ontstaan. Bij het aangaan van
een arbeidsovereenkomst gaat het niet alleen om de primaire arbeidsvoorwaarden
(salaris e.d), maar ook om de arbeidsvoorwaarde pensioen. Dit geldt zowel
voor volledig arbeidsgeschikte als voor gedeeltelijk arbeidsongeschikte werknemers.15Pensioenfondsen mogen in verband met taakafbakening
(taakafbakening met verzekeraars gedeeltelijk wettelijk vastgelegd) maar een
beperkt aantal jaren zelfstandigen, werknemers met verlof of werknemers die
in andere bedrijfstak werken mee laten doen aan de pensioenregeling. Zou de
reïntegratie niet worden bevorderd als pensioenfondsen werknemers die
minder gaan verdienen in hun nieuwe baan de mogelijkheid mogen bieden om bij
hun oude pensioenfonds ook na de twee jaar die de fondsen hun premie doorbetalen
zelf de premie te laten meebetalen om zo het pensioen op niveau te houden?
Moet in dit geval het belang van de reïntegrerende werknemer niet zwaarder
wegen dan het belang van de verzekeraar die dit graag wil verzekeren op de
particuliere markt? Kan zo'n maatregel niet meteen ook een bijdrage leveren
aan het verminderen van het pensioengat dat met name veel vrouwelijke werknemers
hebben?De belangrijkste groep gedeeltelijk arbeidsongeschikten die met de onderhavige
problematiek te maken krijgt is de groep die premievrije voortzetting van
de pensioenopbouw over de arbeidsongeschiktheidsuitkering én premievrije
voortzetting van pensioenopbouw over de werkloosheidsuitkering krijgt. Zonder
dat men kosten hoeft te maken wordt de pensioenopbouw in dat geval op het
oude niveau voortgezet. Ik zie niet in dat het voor eigen rekening nemen van
een deel van de kosten van de voortzetting van de pensioenopbouw vanwege een
te hoge AOW-inbouw het probleem oplost dat reïntegratie in die situatie
minder aantrekkelijk is. De werknemer is immers ten opzichte van niet reïntegreren
meer geld kwijt.Overigens levert de taakafbakening geen belemmering op voor pensioenfondsen
om vrijwillige voorzieningen aan te bieden om de pensioenopbouw op het niveau
te brengen van vóór de reïntegratie. Arbeidsongeschikten
bij wie de pensioenopbouw wordt voortgezet, zijn immers deelnemers in de oude
regeling. Binnen de regels voor taakafbakening mogen pensioenfondsen voor
deelnemers vrijwillige voorzieningen aanbieden. Werknemers kunnen daarnaast
te allen tijde in de derde pijler voor eigen rekening voorzieningen treffen.16De STAR gaat in haar aanbeveling uit van een periode
van minimaal 2 jaar. Kan aangegeven worden waarom voor deze periode gekozen
is? In welke mate is een dergelijke periode een voldoende oplossing voor de
pensioenproblematiek? Kan een overzicht gegeven worden van de pensioenfondsen
die een langere termijn hanteren of gaan hanteren en waarom zij dit doen?De periode van minimaal 2 jaar is blijkens de STAR-aanbeveling ingegeven
door het zoeken naar een tussenweg tussen enerzijds de wens om toch een reparatie
van substantiële betekenis aan te bieden en anderzijds het beperken van
de financiële lasten van reparatie. Pensioenuitvoerders hebben naast
de STAR-oplossing diverse andere oplossingsmethoden gekozen. Van het Bedrijfstakpensioenfonds
voor de Metaal en Technische Bedrijfstakken is bijvoorbeeld bekend dat een
termijn van vijf jaar wordt gehanteerd. Voorts gebruiken verschillende fondsen
de hardheidsclausule.17De staatssecretaris heeft de SER gevraagd om te kijken
naar de mogelijkheid de voortzetting van de pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid
te beperken tot opbouw over de uitkering in plaats van over het laatst genoten
loon. De SER heeft aangegeven hier bij de advisering over het rapport van
de commissie Donner op terug te komen. In hoeverre heeft de SER hier al advies
over uitgebracht?Het SER-advies is 22 maart jl. vastgesteld. De SER heeft in haar advies
in een korte passage verwezen naar de Verklaring van de in de STAR vertegenwoordigde
centrale organisaties van werkgevers en werknemers (Bijlage 3 bij het SER-advies).
In die verklaring komen genoemde organisaties overeen dat het aan het decentrale
overleg wordt overgelaten om al dan niet tot afspraken te komen over onder
meer de opbouw van aanvullend pensioen bij arbeidsongeschiktheid.18In het SER-advies op hoofdlijnen over de WAO wordt
voorgesteld om voor werknemers die tussen de 35 en 80% arbeidsongeschikt zijn
en die werken een verzekering af te sluiten voor een aanvulling tot 70% van
het laatst verdiende loon. Uitgaande van het feit dat pensioenopbouw een onderdeel
is van het loon spreekt het voor zich dat in die situatie de aanvulling van
de opbouw van het aanvullend pensioen hier ook onderdeel van uit moet maken.
Wordt deze opvatting gedeeld? Zo nee waarom niet?Het is aan sociale partners of zij premievrije voortzetting van pensioenopbouw
bij arbeidsongeschiktheid wensen en zo ja, hoe zij deze willen vormgeven.
Ik ga er wel van uit dat indien dergelijke regelingen worden overeengekomen
deze geen belemmeringen opwerpen voor uitstroom uit de WAO.19Is het in die redenering niet logisch dat het pensioengat,
dat ontstaat bij reïntegrerende gedeeltelijk arbeidsongeschikte werknemers
die gaan werken in een deeltijdpercentage dat groter is dan hun arbeidsgeschiktheidspercentage
en zo te maken kunnen krijgen met een in totaliteit te hoge franchise niet
twee jaar maar gedurende de looptijd van de verzekering, moet worden gerepareerd?Als over uitkeringen die voortvloeien uit particuliere verzekeringen tegen
arbeidsongeschiktheid die sociale partners zelf afsluiten, op dezelfde wijze
de pensioenopbouw premievrij wordt voorgezet als over de WAO, kan de onderhavige
problematiek op gelijke wijze ontstaan. Ook voor die situatie vind ik oplossing
van de problematiek door sociale partners, zoals in de Aanbeveling van de
STAR opgenomen, wenselijk. Vragen van de GroenLinks-fractie20In welke onderzoeken zijn de percentages (100% en 85%)
terug te vinden?Genoemde percentages zijn herleid uit de cijfers in de Aanbeveling van
de STAR en de bijlagen.21Voor zover de reïntegratie plaatsvindt bij een
andere werkgever (buiten de bedrijfstak in geval van een bedrijfstakpensioenregeling)
dient de problematiek nog te worden opgelost. Wat is de omvang van deze problematiek
aangezien in de aanbeveling van de STAR staat dat reële schattingen over
het aantal gedeeltelijk arbeidsongeschikten dat reïntegreert in een andere
bedrijfstak of onderneming niet mogelijk is en dat inzicht in de mate waar
gedeeltelijke arbeidsongeschikte bij een nieuwe werkgever met een andere pensioenregeling
reïntegreert er echter niet is?De Aanbeveling van de STAR beoogt de resterende geringe problematiek weg
te nemen. De evaluatie in 2003 zal helderheid moeten verschaffen over de mate
waarin dit is gelukt.Zie voorts antwoord op vraag 1.22Hoe verhoudt de conclusie dat de omvang van het probleem
beperkt is zich tot de stellingname dat de problematiek ten aanzien van de
reïntegratie bij een andere werkgever nog dient te worden opgelost? Waarop
is de conclusie gebaseerd dat de omvang van het probleem beperkt is, terwijl
er geen gegevens zijn over de (gedeeltelijke) reïntegratie bij een andere
onderneming dan wel een andere bedrijfstak volgens de STAR-aanbeveling? Kunnen
dergelijke harde conclusies wel getrokken worden?Zie antwoord op vraag 1.23Er wordt voor gekozen om geen wettelijke maatregelen
te nemen voor de groep reïntegrerende gedeeltelijk arbeidsongeschikten
bij een andere werkgever. Hoe verhoudt deze keuze zich tot het stijgende aantal
arbeidsongeschikten dat gedeeltelijk gaat werken op grond van de laatste cijfers
van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)? Is op grond van de laatste
cijfers niet te verwachten dat de problematiek alleen nog maar groter wordt?Een groter aantal reïntegrerende gedeeltelijk
arbeidsongeschikten hoeft niet per definitie tot een groter wordend probleem
in de pensioenopbouw te leiden. Relevant is het aantal regelingen waarin de
aanbevelingen van de STAR worden gevolgd. Mede om die reden zie ik met belangstelling
uit naar de evaluatie in 2003. Zoals eerder aangegeven is hier sprake van
een probleem in de arbeidsvoorwaardensfeer. Sociale partners zijn eerstverantwoordelijk
voor het aanvullend pensioen en ook voor de pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid.
Er zouden zwaarwegende argumenten voor moeten zijn om de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen overheid en sociale partners te doorbreken.24De STAR zal de vinger aan de pols houden en in het
voorjaar van 2003 zal de doorwerking van haar aanbeveling worden geëvalueerd.
Waarom geeft de regering hier de sociale partners nogmaals een jaar de tijd,
terwijl de STAR al vanaf 1998 partijen en pensioenfondsen gevraagd heeft
om hun regelingen aan te passen? Waarop is dit vertrouwen gestoeld? Ik ben van mening dat de cijfers die er nu liggen al een voldoende beeld
geven van de problematiek. De conclusie die hieruit getrokken kan worden is
dat er geen sprake is van een kwantitatief verontrustend probleem. Zoals eerder
vermeld betreft het een domein dat bij uitstek de verantwoordelijkheid van
de sociale partners is.25De regering is van mening dat het geheel overziend
er geen wettelijke maatregel nodig is aangezien dat niet in verhouding staat
tot de omvang van het probleem. Hoe verhoudt deze conclusie zich tot de cijfers
in de aanbeveling van de STAR dat er ten aanzien van reïntegratie in
een andere bedrijfstak of onderneming geen cijfers zijn en dat er ten aanzien
van reïntegratie binnen dezelfde bedrijfstak of onderneming ook veel
onduidelijk is omdat een aantal fondsen niet heeft aangeven of zij oplossingen
hebben voor de problematiek en er enkele fondsen zijn die hiervoor nog geen
oplossing hebben? Om hoeveel fondsen gaat het eigenlijk en om hoeveel werknemers?In de afweging welke middelen meer bijdragen aan een probleemoplossing
ben ik van mening dat voor de onderhavige problematiek zelfregulering meer
mogelijkheden biedt dan wetgeving. Pas als blijkt dat deze zelfregulering
niet van de grond komt is wetgeving een optie.Bij de ondernemingspensioenfondsen (en rechtstreeks verzekerde regelingen)
zal het probleem zich bij reïntegratie bij de eigen werkgever niet of
nauwelijks voordoen. Door de Opf is in 1999 een verkennend onderzoek uitgevoerd
naar de omvang van de problematiek onder 12 grotere van de in totaal ca. 350
aangesloten pensioenfondsen. Deze fondsen vertegenwoordigen ca. 220 000
van de in totaal ca. 750 000 deelnemers aan ondernemingspensioenfondsen.
In geval van reïntegratie bij de eigen werkgever deed de problematiek
zich bij geen van de 12 onderzochte fondsen voor.Een in 1999 door de VB uitgevoerde enquête onder de bedrijfstakpensioenfondsen
gaf de volgende resultaten.Oplossingen voor problematiek bij reïntegratie bij
werkgever die is aangesloten bij hetzelfde pensioenfonds oplossingaantal fondsenaantal actieve deelnemers probleem komt vanwege de gehanteerde systematiek niet voor301 699 532 fonds is bereid tot compensatie101 352 501 geen oplossing12272 556 niet bekend5250 656De VB schat in dat bij reïntegratie binnen het eigen pensioenfonds
hooguit enkele honderden personen met de problematiek te maken kunnen krijgen.26Waarom moet de opbouw van pensioen over het laatst
genoten loon gezien worden als overcompensatie? Gaat het hier niet op een
verworvenheid van werknemers waarvoor zij bovendien jaren voor gespaard en
premies voor betaald hebben? Ligt gegeven de verantwoordelijkheidsverdeling
op het gebied van de aanvullende pensioenen het primaat niet ook hier bij
de sociale partners?Zowel de arbeidsongeschiktheidsuitkering als de pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid
worden meestal gebaseerd op het oude inkomen van de arbeidsongeschikte. Dat
betekent dat men, als er sprake is van een 70% eindloonregeling
met volledige opbouw, en een volledig WAO-uitkering, vóór en
na pensionering hetzelfde bruto inkomen heeft. Voor een WAO-er geldt een ander
inhoudingstraject dan voor gepensioneerden. Daardoor levert eenzelfde bruto
inkomen een gepensioneerde netto meer op dan een arbeidsongeschikte. Een WAO-er
die met pensioen gaat kan er dus op vooruit gaan. Ik beschouw dat als een
vorm van overcompensatie voor de arbeidsongeschikte. Met respect voor de primaire
verantwoordelijkheid van sociale partners voor de aanvullende pensioenen,
ben ik er voorstander van dat zij bij de pensioenopbouw over de WAO-uitkering
in plaats van het laatst verdiende salaris de WAO-uitkering zelf als pensioengrondslag
gebruiken.27Wanneer komt naar verwachting het advies van de Sociaal-Economische
Raad (SER) over de nieuwe Pensioenwet?Het advies van de SER over de nieuwe Pensioenwet is vastgesteld op 18 mei
2001. Het aanvullend advies is vastgesteld op 15 februari 2002.28Is de kwestie Groenewegen bekend? Klopt het dat er
een zeer uitgebreide briefwisseling heeft plaats gevonden tussen staatssecretaris
Hoogervorst en de heer Groenewegen over zijn kwestie? Klopt het dat de staatssecretaris
verschillende keren in brieven heeft aangegeven te willen overgaan tot wettelijke
maatregelen? Is het juist dat de staatssecretaris in een brief van 15 juni
aan de heer Groenewegen heeft aangeven dat de regering bij de vormgeving van
wettelijke maatregelen denkt aan een waarborg dat bij reïntegratie geen
achteruitgang in pensioenopbouw plaats vindt? In welke mate heeft de kwestie
Groenewegen een rol gespeeld in het bepalen van de eindconclusie in onderhavige
brief en wat was de invloed van deze kwestie?De zaak Groenewegen is mij bekend. Het is juist dat de heer Groenewegen
diverse brieven over deze zaak heeft geschreven waarvan een aantal mij heeft
bereikt via de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid van de
Tweede Kamer. In mijn antwoorden op die brieven heb ik aangegeven dat wettelijke
maatregelen zouden worden voorbereid. Deze maatregelen zijn voorbereid voor
het geval sociale partners zelf niet met een afdoende oplossing voor de problematiek
zouden komen. Het betrof een voorwaardelijke aankondiging van wettelijke maatregelen,
waarbij een mogelijke wettelijke bepaling vrij algemeen geformuleerd zou worden
en niet in detail zou regelen hoe in een specifiek geval gehandeld zou moeten
worden. Immers die verantwoordelijkheid moet blijven berusten bij sociale
partners. In mijn brief van 30 november 2001 aan de Tweede Kamer naar
aanleiding van de Aanbeveling van de Stichting van de Arbeid heb ik als mijn
conclusie weergegeven dat wettelijke maatregelen, gezien de omvang van de
problematiek en de (hernieuwde) aanbeveling van de STAR, niet nodig zijn.29Waarom is de regering in haar reactie niet ingegaan
op de aanbeveling van de STAR (en ook wens van de SER) om ten behoeve van
kleine collectiviteiten de mogelijkheid te creëren om REA gelden in te
zetten, indien de aanbeveling tot extra hoge lasten leidt? Kan de regering
nogmaals uitgebreid toelichten waarom zij de REA subsidies hiervoor niet open
wil stellen? Is er geen andere mogelijkheid om kleinere collectiviteiten hier
tegemoet te komen? Hoe belangrijk vindt de regering de reïntegratie van
arbeidsgehandicapten feitelijk? In antwoord op vragen van de Kamerleden Rosenmöller en Harrewijn
(TK 1998–1999, nr. 878) heb ik hierover opgemerkt dat het bij de Wet
REA gaat om subsidies in relatie tot de arbeidshandicap. Tijdelijke loonkostensubsidies
op basis van de Wet REA worden toegekend op grond van tijdelijk achterblijvende
produktiviteit. Het gaat niet aan om deze overheidsmiddelen aan te wenden
om een arbeidsvoorwaardelijke toezegging te financieren.Zie voorts antwoord op vraag 9.30De STAR stelt in haar aanbeveling voor dat de premievrije
voortzetting minimaal twee jaar zal dienen te gelden. En in voorkomende gevallen
zal het toepassen van de hardheidsclausule effectief kunnen zijn. Welke gevolgen
heeft het stellen van deze beperkingen voor de langdurige reïntegratie
van WAO'ers, aangezien de aanbeveling betrekking heeft op twee jaar en nadien
niet meer geldt alsook de hardheidsclausule ook in voorkomende gevallen wordt
toegestaan? Vindt de regering het wenselijk dat sociale partners afspraken
maken voor slechts twee jaar of nog minder en dat na die periode de gereïntegreerde
arbeidsongeschikte werknemer de rekening voor voorzetting van zijn pensioen
zelf betaalt? Zo nee, waarom wordt niet gekozen voor wettelijke maatregelen?Ik wil thans nog niet vooruitlopen op de effecten van de aanbeveling van
de STAR. De evaluatie zal moeten uitwijzen hoe deze aanbeveling in de praktijk
zal uitwerken. In mijn brief van 30 november jl. heb ik aangegeven geen
reden te zien om tot wettelijke maatregelen te besluiten. Tevens heb ik aangegeven
dat de STAR een vinger aan de pols zal houden om te bezien hoe deze kwestie
zich verder zal ontwikkelen. De aanbeveling gaat uit van een minimumduur van
2 jaar. Dit laat onverlet dat sociale partners kunnen besluiten tot een onbeperkte
duur. Hier zijn uiteraard kosten aan verbonden, terwijl voor deze extra kosten
geen premies zijn opgebracht in het verleden. Mede vanwege deze financiële
consequenties acht ik het wenselijk dat sociale partners zelf hierover beslissingen
nemen.31De regering verwacht een krachtige inzet van betrokken
partijen, zoals blijkt uit haar brief aan de STAR. Op welke feiten en veronderstellingen
is deze verwachte krachtige inzet gebaseerd, aangezien al sedert het begin
van de jaren negentig met zekere regelmaat dit onderwerp in de Stichting van
de arbeid aan de orde is geweest en het probleem nog steeds niet is opgelost?Zie antwoord bij vraag 33.32Uit de brief van 24 september 2001 van de STAR aan
de staatssecretaris blijkt dat het aantal gedeeltelijk arbeidsongeschikt dat
te maken krijgt met een lagere pensioenopbouw bij reïntegratie binnen
dezelfde onderneming aanmerkelijk lager ligt dan de getallen genoemd in eerdere
Kamervragen van de GroenLinks-fractie. Hoeveel lager dan?In de antwoorden op de eerdere Kamervragen is gesproken over 2600 tot
8100 personen bij het Bedrijfstakpensioenfonds voor Metaal en Technische bedrijfstakken
die een achteruitgang kunnen ondervinden in vergelijking met de situatie voor
arbeidsongeschiktheid. Hiervan had 2600 betrekking op de groep die gedeeltelijk
werkzaam is bij een onderneming die bij dit pensioenfonds is aangesloten.
In het advies van de STAR gaat het om landelijk enkele honderden gevallen
bij reïntegratie binnen het eigen pensioenfonds. De antwoorden op eerdere
Kamervragen zijn gebaseerd op de op dat moment aanwezige informatie en hadden
betrekking op een slechtere pensioenopbouw vergeleken met de
situatie voor arbeidsongeschiktheid. Dit kan zich echter voordoen zonder dat
er sprake is van een belemmering bij reïntegratie. Van belang voor het
bepalen van reïntegratiebelemmeringen is niet de situatie voor en na
arbeidsongeschiktheid, maar de situatie voor en na reïntegratie. Bovendien
kon bij de eerder genoemde cijfers niet worden bepaald welk percentage daarvan
werkelijk is gereïntegreerd en welk deel daarvan voorheen van de FVP-regeling
gebruik maakte. De eerdere cijfers kunnen daarom als een te ruim gesteld maximum
worden geïnterpreteerd.33Hoe verhoudt de stellingname van de STAR dat al sedert
het begin van de jaren negentig het onderwerp met regelmaat in de STAR is
besproken zich tot de opmerking verderop in de aanbeveling dat het probleem
pas sinds enkele jaren bekend is?De suggestie dat het thans aan de orde zijnde probleem al sinds begin
jaren '90 zou spelen berust op een misverstand. De discussie ging indertijd
over belemmeringen voor herintreden in de sfeer van pensioenopbouw. Dit betrof
echter in algemene zin de (kwalitatieve) verschillen tussen de oude pensioenregeling
(met premievrije voortzetting) en de nieuwe pensioenregeling of zelfs het
ontbreken van pensioenopbouw bij de nieuwe werkgever. Dit zijn echter verschillen
die zich niet beperken tot reïntegratie, maar dit is een algemeen verschijnsel
dat ook kan optreden bij wisseling van dienstbetrekking. In de motivatie voor
herintreding speelden deze overwegingen uiteraard wel een rol.Sinds begin 1998 is het probleem bekend dat thans aan de orde is. (Kamervragen
Rosenmöller 30 maart 1998, nr. 1197). In antwoord op die vragen
(8 mei 1998) heeft mijn ambtsvoorganger toegezegd deze zaak voor te leggen
aan de STAR.Vervolgens is op 3 juni 1998 een brief aan de STAR gestuurd over de problematiek
dat reïntegrerende werknemers in bepaalde gevallen geconfronteerd konden
worden met een dubbele franchise en een lagere pensioenopbouw dan in de situatie
van een WW-uitkering met voortzetting via het FVP.De STAR heeft op 16 oktober 1998 een aanbeveling uitgebracht aan betrokken
partijen en pensioenuitvoerders.34Uit cijfers van het Landelijk instituut sociale verzekeringen
(Lisv) blijkt dat het aantal arbeidsongeschikten dat in een andere onderneming
of bedrijfstak reïntegreert zeer laag is. Vindt de regering dit gezien
de WAO-problematiek een wenselijke ontwikkeling of streeft de regering ook
na dat reïntegratie in een andere onderneming meer gewenst en noodzakelijk
is?Reïntegratie is een belangrijke kabinetsdoelstelling. Als dit in
de eigen onderneming of bedrijfstak niet mogelijk is, dan moeten uiteraard
pogingen worden ondernomen om in een andere onderneming of bedrijfstak te
reïntegreren.35Sociale partners verwachten op middellange termijn
problemen met het FVP als gevolg van de uitvoering van deze aanbeveling. Waarom
blijft de regering dan bij haar standpunt om geen middelen ter beschikking
te stellen voor voorzetting premieheffing bij arbeidsongeschiktheid?Pensioen is een arbeidsvoorwaardelijke toezegging. De problemen zijn ontstaan
en kunnen worden opgelost in de sfeer van de pensioenregelingen. De financiële
middelen hiervoor zullen dus in de arbeidsvoorwaardensfeer van
de kant van sociale partners moeten komen. Met de privatisering van het FVP
hebben sociale partners middelen ter beschikking gekregen die in de pensioensfeer
moeten worden aangewend. Zij hebben de vrijheid om de middelen op een andere
wijze aan te wenden of aan meerdere doelen te besteden dan thans het geval
is, mits deze in de pensioensfeer worden aangewend.Vragen van de SP-fractie36Om hoeveel (gedeeltelijk) arbeidsongeschikte werknemers
gaat het precies? Hoeveel reïntegreren er momenteel per jaar en hoeveel
kunnen er nog reïntegreren?Er zijn eind 2001 circa 12 000 gedeeltelijk arbeidsongeschikte werknemers
van 40 jaar en ouder met een loongerelateerde WW-uitkering. Dit is de groep
die in potentie te maken heeft met samenloop van premievrije pensioenopbouw
bij arbeidsongeschiktheid en premievrije opbouw vanuit het FVP. Hiervan reïntegreren
er per jaar zo'n 4800 personen. De groep die met de problematiek te maken
heeft is echter aanzienlijk kleiner. Zie voorts antwoord op vraag 1.37Hoeveel van de gereïntegreerde werknemers is bij
hetzelfde pensioenfonds gebleven? Hoeveel bij dezelfde werkgever en hoeveel
in de eigen bedrijfstak?Zie antwoord bij vraag 38.38Hoeveel werknemers reïntegreren in een andere
onderneming of bedrijfstak? Is er een relatie tussen dit eventueel lage aantal
en het negatieve effect op de pensioenopbouw?Er zijn geen gegevens bekend over het aantal personen dat binnen het eigen
pensioenfonds of binnen de eigen bedrijfstak reïntegreert. Uit het EPI
1999 onderzoek kan worden afgeleid dat van het aantal twaalfmaandszieken dat
binnen een half jaar is gereïntegreerd ca. 20% dit heeft gedaan bij een
andere werkgever. Dit betreft echter de reïntegratie vanuit arbeidsongeschiktheid.
Waar het hier om gaat is de reïntegratie voor het werkloosheidsgedeelte.
Het gaat immers om personen die nog steeds gedeeltelijk arbeidsongeschikt
zijn, maar bij reïntegratie voor het deel dat ze werkloos waren de premievrije
pensioenopbouw via de FVP-regeling kwijtraken. Het percentage werklozen dat
reïntegreert buiten de eigen onderneming is niet te vergelijken met het
percentage arbeidsongeschikten dat reïntegreert buiten de eigen onderneming.39Wordt overwogen de aanbeveling tot een verhoging van
de mate van premievrije voortzetting eventueel om te zetten in wetgeving als
de aanbeveling onvoldoende doorwerkt? Zo nee, waarom niet?Zoals ik in mijn antwoord op vraag 25 heb aangegeven ben ik van mening
dat voor de onderhavige problematiek zelfregulering meer mogelijkheden biedt
dan wetgeving. Vragen van de ChristenUnie-fractie40Om tot een structurele oplossing van het probleem te
komen, stelt de STAR onder andere voor toepassing van een hardheidsclausule.
Wat vindt de regering hiervan? In welke gevallen zou de hardheidsclausule
naar zijn oordeel toegepast kunnen worden?Ik acht het van belang dat er een oplossing komt. Hoe deze wordt vormgegeven
is een zaak van sociale partners. Toepassing van een hardheidsclausule zou
een mogelijkheid kunnen zijn.41Welke ijkpunten hanteert de regering bij beoordeling
van de evaluatie? Is het mogelijk dat zij na de evaluatie toch tot wettelijke
voorzieningen over zal gaan, wanneer blijkt dat de markt onvoldoende voor
alle groepen werknemers oplossingen biedt als het gaat om het wegnemen van
reïntegratiebelemmerende factoren bij pensioenopbouw?Zie antwoord op vraag 39.42Welke objectieve gegevens rechtvaardigen optimistische
verwachtingen over de oplossing van het resterende deel van de problematiek
door de sociale partners zelf, mede in het licht van het feit dat het probleem
reeds jarenlang bekend is, zonder dat het adequaat is opgelost?Ik wil hiervoor verwijzen naar mijn antwoord op de vragen 31 en 33. Vanaf
het moment dat bekend werd dat er een probleem lag is dit onmiddellijk door
sociale partners (STAR) opgepakt in de vorm van een aanbeveling. De evaluatie
begin 2003 zal uitwijzen hoe deze aanbeveling in de praktijk heeft uitgewerkt. XNoot1Samenstelling: Leden: Terpstra (VVD), voorzitter, Biesheuvel (CDA), Schimmel
(D66), Noorman-den Uyl (PvdA), ondervoorzitter, Kamp (VVD), Van Lente (VVD),
Van Dijke (ChristenUnie), Bakker (D66), Visser-van Doorn (CDA), De Wit (SP),
Van der Knaap (CDA), Harrewijn (GroenLinks), Balkenende (CDA), Van Gent (GroenLinks),
Smits (PvdA), Verburg (CDA), Bussemaker (PvdA), Spoelman (PvdA), Örgü
(VVD), Van der Staaij (SGP), Santi (PvdA), Wilders (VVD), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Depla (PvdA) en Bolhuis (PvdA).Plv. leden: E. Meijer (VVD), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), Giskes
(D66), Kortram (PvdA), Blok (VVD), Van Blerck-Woerdman (VVD), Van Middelkoop
(ChristenUnie), Van Vliet (D66), Stroeken (CDA), Marijnissen (SP), J. Ten
Hoopen (CDA), Vendrik (GroenLinks), Mosterd (CDA), Rosenmöller (GroenLinks),
Schoenmakers (PvdA), Dankers (CDA), Dijsselbloem (PvdA), Middel (PvdA), Weekers
(VVD), Van Walsem (D66), Oudkerk (PvdA), De Vries (VVD), Van Splunter (VVD),
Van der Hoek (PvdA) en Hamer (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28000-XV-46.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl