Stimulering duurzame energieproductie; Brief minister over ontwikkeling windenergieopwekking op zee
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST134295
 2008-2009
 
 31 239
 Stimulering duurzame energieproductie
 
 
 
 
 Nr. 
 70
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 3 september 2009
 
 Het kabinet heeft vorig jaar aan uw Kamer meegedeeld hoe het gunstige
condities zal scheppen voor de grootschalige ontwikkeling van windenergieopwekking
op zee. In een brief van 4 april 2008 (kamerstuk 31 209/31 239,
nr. 26) is allereerst uiteengezet hoe het kabinet in het kader van het
Nationaal Waterplan zal werken aan de aanwijzing van windenergiegebieden waarbinnen
het resterende gedeelte van de doelstelling van «6000 MW gerealiseerd
in het jaar 2020» kan worden gebouwd.
 Ook is aangekondigd dat een stelsel zal worden uitgewerkt voor de uitgifte
van «windkavels» met daaraan gekoppeld een SDE-beschikking. Hiermee
ontstaat een regierol voor de kabinetten die de doelstelling voor 2020 moeten
realiseren. Gerelateerd aan deze regierol zouden ook de mogelijkheden worden
onderzocht voor de aanleg van rijkswege van netaansluitpunten op zee («stopcontacten»;
motie Samsom van 5 maart 2008, TK 31 239, nr. 17).
 In de genoemde brief wordt tot slot meegedeeld dat het kabinet de huidige
werkwijze van vergunningverlening, gericht op het subsidiëren van 450
MW in de regeerperiode, zal afsluiten. Hiertoe werd een stop op nieuwe initiatieven
voor windturbineparken bekend gemaakt en werd een draaiboek aangekondigd.
Het Draaiboek is uw Kamer op 30 juni 2008 (kamerstuk 31 209/31 239,
nr. 35) aangeboden en is in samenhang met de brief van 4 april op
1 juli 2008 (kamerstuk 31 209, nr. 38) met uw Kamer besproken.
 Van belang is verder nog, dat in het kader van het aanvullend coalitieakkoord
in maart van dit jaar is besloten, om voor de subsidieronde van 2010 middelen
te reserveren waarmee 500 MW extra aan windturbines op zee kan worden
mogelijk gemaakt.
 
 Recent heb ik u op de hoogte gesteld van mijn conclusies en besluiten
op grond van de studie naar een kabelnetwerk op zee (brief d.d. 12 juni
2009, TK 31 239, nr. 64). Daarmee heb ik uitvoering gegeven aan
de motie Samsom. 
 
 In deze brief zet ik uiteen, op welke manier het kabinet overweegt om
met een uitgiftestelsel voor windenergiegebieden op zee en met enkele aanvullende
instrumenten en voorzieningen een kader te scheppen voor het samen met de
markt werken aan het bereiken van de 6000 MW. Dit doel van 6000 MW in 2020
moet substantieel bijdragen aan de duurzame energievoorziening in de toekomst.
Ik bied u deze brief aan mede namens de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat,
en de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.
 Windenergiegebieden op de Noordzee
 Een uitgiftestelsel voor windenergiegebieden werkt alleen indien er daadwerkelijk
windenergiegebieden zijn aangewezen. Dit werkt naar twee kanten. Binnen aangewezen
gebieden kunnen in een door het kabinet te kiezen tempo en met een te kiezen
omvang exclusieve rechten worden toegekend aan marktpartijen om windparken
te ontwikkelen en kunnen andere projecten dan windturbineparken worden geweigerd.
Vice versa kunnen buiten deze windenergiegebieden aanvragen voor windturbineparken
worden afgewezen. Dit schept duidelijkheid voor alle Noordzeegebruikers. Ook
voor het ruimtelijk ontwerp en de fasering van de aanleg door een landelijk
netbeheerder van een kabelnetwerk met aansluitpunten op zee is dit een noodzakelijke
duidelijkheid.
 
 De keuze over de aan te wijzen windenergiegebieden maakt het kabinet in
het Nationaal WaterPlan (NWP). In het ontwerp-NWP van december 2008 worden
al twee afgewogen windenergiegebieden aangewezen: «Borssele» en «IJmuiden».
Voor deze keuze is een plan-MER opgesteld en heeft een «passende beoordeling»
plaatsgevonden, waarmee een grote zekerheid is ontstaan over de feitelijke
beschikbaarheid van deze 2 gebieden voor de bouw van windturbineparken. Daarnaast
heeft het kabinet 2 zoekgebieden voor windenergie aangewezen: «Hollandse
Kust» en «Ten noorden van de Waddeneilanden». In deze gebieden
moeten nog studies worden uitgevoerd naar andere gebruiksfuncties van de Noordzee
voordat een afweging kan plaatsvinden. Het zoekgebied «Hollandse kust»
is van dusdanig groot belang voor een snelle en betaalbare verdere ontwikkeling
van windenergie op zee, dat hieraan een forse zoekopgave is gekoppeld.
 Zonder vooruit te lopen op de uitkomsten van deze studie, waarover het
kabinet in december 2009 een keuze bekend maakt, kan al worden geconcludeerd
dat er binnen de aangewezen en potentiële windenergiegebieden voldoende
ruimte is voor de doelstelling van 6000 MW. Bij de uiteindelijke keuze over
de ligging en omvang van deze gebieden zullen kosten (voor de bouw van windparken
en de rijksbijdrage daaraan), tijdige beschikbaarheid van de gebieden en belangen
zoals die van de scheepvaart een belangrijke rol spelen. Ook kunnen op grond
hiervan gebiedsgerichte uitspraken worden gedaan over de verdere doorgroei
van windenergie op zee na 2020.
 Het uitgiftestelsel; de windenergieconcessie
 Gedurende het afgelopen jaar heeft een interdepartementale werkgroep de
diverse aspecten van het beleid onderzocht waarmee de in het Nationaal Waterplan
aangewezen gebieden voor windenergie op zee kunnen worden uitgegeven. Mede
op grond van het advies van deze werkgroep staan mij de volgende contouren
voor ogen voor een uitgiftestelsel:
 a. Uitgangspunt van het ontwerp is een maximale koppeling tussen gebiedsuitgifte
en financiële beschikkingen: het Rijk geeft de gebieden alleen uit voor
zover daar (voldoende) financiële middelen voor beschikbaar zijn. 
 b. Omvang van gebieden en uitgifteplanning worden afgestemd op het te
bereiken doel.
 c. Marktpartijen vragen om meerjarige stabiliteit van wet- en regelgeving
en meerjarige financiële zekerheid; de overheid heeft baat bij flexibiliteit
om mee te groeien met de ervaringen rond de ecologische randvoorwaarden, de
mate waarin windparken op zee op termijn goedkoper kunnen worden en de budgettaire
beheersbaarheid.
 
 Op grond van deze contouren zijn er globaal twee uitgiftestelsels mogelijk:
 • Uitgifte van grotere gebieden in windenergieconcessies;
 • Uitgifte van vergunningen voor kleinere gebieden. Dit is het huidige
vergunningstelsel gecombineerd met de SDE-beschikking.
 In beide stelsels worden de ruimtelijke vergunning en de subsidiebeschikking
gelijktijdig verstrekt.
 
 Een windenergieconcessie is een exclusief recht om gedurende langere periode
(8 á 10 jaar) in een gebied met forse omvang (1000–1500 MW) windparken
te bouwen. De concessie vergt een financiële verplichting voor de gehele
concessie. De concessiehouder zal per fase van 250 of 300 MW een vergunningaanvraag
met uitvoerings-MER moeten doen, waarbij tevens de exacte subsidiebedragen
worden vastgesteld voor bijbehorende fase. Op die wijze kan de overheid rekening
houden met veranderde ecologische inzichten en meeprofiteren van eventuele
lagere kosten.
 
 Beide stelsels hebben voor- en nadelen.
 
 Voordelen concessiesystematiek boven vergunningsystematiek
 
 • meerjarige zekerheid voor bedrijfsleven én flexibiliteit
voor overheid aan elkaar verbonden; dit betreft een maximale flexibiliteit
binnen de concessiesystematiek, dus gegeven de financiële verplichting
die daarvoor moet worden aangegaan;
 • mogelijkheid om grote én kleine gebieden uit te geven naar
de mate waarin daarvoor belangstelling bestaat in de markt (grote spelers
zijn waarschijnlijk niet in kleine kavels geïnteresseerd);
 • mogelijkheid van schaalvoordelen bij uitgifte van grote gebieden
en daarmee mogelijk een lagere SDE-behoefte;
 • vergunningverlening vergt een uitvoerings-MER, die in het geval
van een windenergieconcessie slechts door één partij behoeft
te worden uitgevoerd – dit voorkomt onnodige administratieve lasten;
 • windenergieconcessies vergen periodiek overleg tussen overheid
en betreffende concessiehouder, waardoor voortgang op de voet kan worden gevolgd;
 • versnipperde uitgifte van windenergiegebieden in relatief kleine
vergunningeenheden is qua onderhoud niet zo gunstig: als één
partij in een gebied alle turbines onderhoudt, is dat allicht goedkoper dan
wanneer 4 of 5 partijen dat moeten doen.
 Nadelen concessiesystematiek ten opzichte van vergunningsystematiek
 • vergt beschikbaarheid van fors budget per concessie waardoor de
uitgaven over een lange periode worden verplicht en met meer onzekerheden
zijn omgeven. Zo zal het lastig zijn om in te spelen op nu nog onvoorziene
ontwikkelingen op andere terreinen met betrekking tot duurzame energie;
 • langjarige verbondenheid aan één partij, die daardoor «lui»
kan worden in kostenefficiency;
 • wetswijziging nodig (vergt minimaal anderhalf jaar);
 • twee momenten van beslissing: concessietoekenning én vergunning/subsidietoekenning. 
 
 Het systeem van windenergieconcessies vergt een wetswijziging. Het kabinet
vindt de gedachte van windenergieconcessies voldoende interessant om deze
in een wetsvoorstel uit te werken dat zo snel mogelijk aan uw Kamer zal worden
aangeboden. De ambitie van het kabinet is, om de behandeling van het wetsvoorstel
deze regeerperiode af te ronden. Het volgende kabinet heeft dan de mogelijkheid
om snel tot uitgifte van concessies over te gaan.
 Bij de voorbereiding van het wetsvoorstel zal nog worden onderzocht wat
het beste uitgiftestelsel is. Hierbij worden grote en kleine concessies vergeleken
met de huidige vergunningsystematiek, alsook de opties van één
of meerdere uitgifterondes. Afhankelijk van de interesse vanuit de markt en
de definitief beschikbare gebieden is het denkbaar dat op grond hiervan uiteindelijk
voor een gemengd stelsel wordt gekozen.
 Financiering windenergie op zee
 De financiering van windenergie op zee krijgt ook de nodige aandacht.
In het Aanvullend Beleidsakkoord «Werken aan de Toekomst» is voor
de periode 2014–2029 € 2,4 miljard extra budget beschikbaar
gesteld voor windenergie op zee. Dit leidt voor deze regeerperiode tot een
extra 500 MW wind op zee, bovenop de reeds geplande 450 MW. Om een schone
en zuinige energievoorziening voor de toekomst veilig te stellen is in dit
beleidsakkoord afgesproken dat de SDE in zijn huidige vorm zal blijven bestaan,
maar dat deze ruimer en robuuster zal worden gefinancierd uit een opslag op
het elektriciteitstarief. Zo wordt langjarige zekerheid gegeven over de beschikbaarheid
van voldoende middelen om de ambitie van 20% duurzame energie in 2020
te realiseren. Bij de uiteindelijke vormgeving zullen de koopkrachteffecten
en de budgettaire beheersbaarheid worden meegewogen. De vrijvallende middelen
op de EZ-begroting worden aangewend voor lastenverlichting.
 
 In de brief aan de Tweede Kamer van 17 april jl. is aangegeven dat
de minister van Economische Zaken voor het einde van 2009 de Kamer zal informeren
over de vormgeving van deze nieuwe financieringswijze en de consequenties
daarvan.
 Verder zal worden nagedacht, of aanvullende instrumenten zoals PPS ertoe
zouden kunnen leiden dat de rijksmiddelen in combinatie met de SDE-subsidieperiode
effectiever en efficiënter benut kunnen worden.
 
 In dit licht zal ook de Taskforce onder leiding van de heer Veenman het
kabinet eind dit jaar adviseren over de wijze waarop de samenwerking tussen
markt en overheid vormgegeven kan worden om het uitgiftebeleid te optimaliseren.
Het lijkt mij noodzakelijk, dat markt en overheid samen de schouders zetten
onder onze ambitieuze doelstellingen op zee. Daarbij zijn verschillende samenwerkingsvormen
denkbaar, die evenwel een zorgvuldige afweging vergen van de rollen van partijen
in het proces en de risico’s die aan die rollen zijn verbonden.
 
 Het kabinet neemt dus de noodzakelijke stappen om een voortvarende uitgifte
van windenergiegebieden op de Noordzee mogelijk te maken. Daarbij mag niet
onvermeld blijven, dat de komende maanden financiële middelen worden
ingezet uit de beschikbare 15 miljoen Euro uit het crisispakket om:
 • TenneT in staat te stellen de MER-procedures en -onderzoeken te
starten om de invoeding van 6000 MW in het Nederlandse elektriciteitsnet mogelijk
te maken;
 • in de aan te wijzen windenergiegebieden meteomasten te plaatsen
en ander locatieonderzoek te verrichten, die potentiële exploitanten
in die gebieden van voldoende informatie kunnen voorzien om ook snel te kunnen
reageren op de uitgifte van de gebieden; 
 • een haalbaarheidsonderzoek uit te voeren naar het idee van een «haven
op zee» zoals door wesea geopperd en dat op het eerste gezicht een kostenefficiënte
oplossing lijkt te zijn;
 • andere onderzoeken mogelijk te maken (zoals op het terrein van
ecologische vraagstukken), waardoor de kennis op het niveau kan komen dat
randvoorwaarden bij gebiedsuitgifte met meer zekerheid (en daarmee meerjarige
stabiliteit in de regelgeving) kunnen worden gesteld.
 Ook in het Innovatieprogramma voor duurzame energie is ruimte voor windenergie
op zee vrijgemaakt.
 De inzet van de rijksoverheid op deze onderwerpen draagt bij aan het vertrouwen
bij marktpartijen dat de overheid de doelstelling serieus neemt. Het is belangrijk,
dat de vaak internationaal opererende energiebedrijven Nederland zien als
een serieus kandidaatland om windparken op zee te realiseren.
 Betekenis voor de doelstelling van 6000 MW in 2020
 Tot slot wil ik stilstaan bij de betekenis van de in deze brief beschreven
kabinetsinzet voor de doelstelling van 6000 MW offshore windenergie in 2020.
 Op grond van enkele exercities met windenergieconcessies van verschillende
omvang en aannames over concessieverlening (1 jaar), voorbereidingstijd van
windparken (2 jaar) en bouwtijd (2 á 3 jaar) kan worden geconcludeerd
dat het een aanzienlijke inspanning zal vergen om de totale omvang van 6000
MW rond 2020 te bereiken. Bij voortzetting van het huidige vergunningenstelsel
zal het eveneens lastig zijn om de doelbereiking te realiseren.
 Er zijn namelijk veel aspecten bij deze ambitie aan de orde die aandacht
vergen, en er zijn ook zeer aanzienlijke SDE-bedragen mee gemoeid. Enkele
van de belangrijkste risicofactoren betreffen de prijseffecten van ecologische
randvoorwaarden, de knelpunten in de supply chain (turbinemarkt, bouw- en
havencapaciteit, financiering), het bouwen van windturbines op grotere diepte,
en de mate waarin een gebiedsuitgifte en een tijdige inpassing in het elektriciteitsnet
zijn te matchen. Het kabinet is van mening, dat met:
 (1) een stabiel meerjarig regelgevend kader,
 (2) het zo snel mogelijk marktpartijen aan de slag laten gaan met deze
ambitie en
 (3) met een gezamenlijke en gelijkgerichte inspanning van overheid en
bedrijfsleven, het mogelijk is zijn ambitie met windenergie op zee te verwezenlijken.
 Samenvatting van acties van het kabinet voor de korte
termijn
 Om randvoorwaarden te scheppen waarbinnen succesvol kan worden gewerkt
aan het bereiken van de doelstelling van 6000 MW windenergie op zee, gerealiseerd
in 2020, zal het kabinet dit en komend jaar de volgende stappen zetten:
 • beleidsreactie op advies van Taskforce Veenman over planning van
windenergie op zee en over de inschakeling van het Nederlandse bedrijfsleven
bij de uitvoering van het beleid;
 • definitieve aanwijzing van windenergiegebieden in NWP; op een later
tijdstip vaststellen wat de precieze windenergiecapaciteit van deze gebieden
is;
 • wettelijke basis creëren voor de verlening van windenergieconcessie
en waar dit nodig is aanpassingen in de subsidieregelgeving SDE;
 • eind dit jaar duidelijkheid bieden over vormgeving van de kWh-opslagfinanciering
voor de SDE; 
 • besluitvorming over financiering van en verantwoordelijkheden voor
het net op zee en de rol van TenneT daarbij; en tenslotte,
 • inzetten van 15 miljoen Euro uit het crisispakket voor enkele no-regret-maatregelen
ter voorbereiding van de grootschalige uitbouw van windenergie op zee, zoals
de opzet van een monitoringprogramma voor ecologische effecten van windturbineparken.
 
 De minister van Economische Zaken,
 M. J. A. van der Hoeven