Parlementair Contactplan 2006; Slotverklaring Parlementair Overleg Koninkrijksrelaties 12 t/m 16 juni 2006 in Den Haag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30461, nr. 4 h1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

14-09-2006

Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30461 nr. 4;D

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamLeden Nederlandse delegatieLeden Eerste Kamer:Leden Tweede Kamer:Leden delegatie Nederlandse AntillenLeden delegatie ArubaInleidingI Stand van zaken uitvoering afspraken Slotverklaring
van de Contactplanbijeenkomst in januari 2006 te CuraçaoConclusieII Problematiek AntillengemeentenConclusieIII Staatkundige verhoudingen en democratisch deficitConclusiesIV SchuldsaneringConclusieV Betere samenwerking op het gebied van hoger beroepsonderwijs
en het wetenschappelijk onderwijsConclusies:VI CultuurConclusieVII Datum en onderwerpen volgende bijeenkomstBIJLAGE 1 Speech van de Delegatievoorzitter van
de vaste commissies voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken uit de
Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal, dhr. W.I.I. van Beek, ter gelegenheid
van de opening van het Parlementair Overleg Koninkrijksrelaties op maandag
12 juni 2006BIJLAGE 2 Spreekpunten van de minister voor Bestuurlijke
Vernieuwing en Koninkrijksrelaties over staatkundige verhoudingen en democratisch
deficitDinsdag 13 juni 2006, Suze van Groenewegzaal van
de Tweede Kamer om 9.30–11.00 uur(alleen gesproken woord geldt)Inleiding:AchtergrondBestuurlijk overlegGesprek met Saba, Bonaire en Sint EustatiusOverleg met Curaçao en Sint MaartenMiniconferentiesArubaHoe verder?SlotopmerkingBIJLAGE 3 Contactplanbijeenkomst van 12 t/m 16 juni
2006 gehouden in Den HaagThema I: Staatkundige verhoudingen en democratisch deficitBIJLAGE 4 Inleiding van drs. H.J. Brouwer, directeur
van De Nederlandsche Bank, tijdens het Parlementair Overleg Koninkrijksrelaties
op donderdag 15 juni 2006 in Den Haag.Schuldsanering van het Land Nederlandse Antillen en de
afzonderlijke eilandenBIJLAGE 5 Speech Staatssecretaris van OCWParlementair overleg koninkrijksrelaties 15 juni
2006InleidingHoger onderwijs op de Nederlandse Antillen/Aruba en in
NederlandOntwikkelingen NederlandSamenwerkingNieuwe staatkundige ontwikkelingenToekomst
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30461Toon alle publicaties in het hoofddossier

 
 
 Heruitgave en origineel

Kamerstuk 30461, nr. 4Origineel van deze publicatie

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 115 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 461Parlementair Contactplan 2006Dnr. 41SLOTVERKLARING PARLEMENTAIR OVERLEG KONINKRIJKSRELATIES VAN 12 TOT
EN MET 16 JUNI 2006 IN DEN HAAGLeden Nederlandse delegatieLeden Eerste Kamer:E. Schuurman; Christen-Unie, plv. voorzitter delegatieH. A. Doek; CDAJ. J. van Heukelum; VVDMevrouw J. van Leeuwen; CDAW. Lemstra; CDAMevrouw M. Y. Linthorst; PvdAMevrouw I.Y. Tan; PvdAGriffier:Mevrouw E.C. JanssenLeden Tweede Kamer:W. I. I. van Beek; VVD, voorzitter delegatieB. J. van Bochove; CDAB. O. Dittrich; D66W. M. M. van Fessem; CDAMevrouw I. van Gent; GroenLinksJ. A. W. J. Leerdam; PvdAMevrouw N. W. van Oerle; CDAMevrouw W. R. C. Sterk; CDAMevrouw B. M. de Vries; VVDK. G. de Vries; PvdAGriffier:Mevrouw M.C.T.M. FrankeLeden delegatie Nederlandse AntillenD. E. Puriel; MAN, voorzitter delegatieJ. E. Abraham; D.P.-BonaireP. J. Atacho; P.A.R., plv. voorzitter delegatieR. T. Booi; U.P.B.Mevrouw M. J. Buncamper-Molanus; D.P.-Sint MaartenMevrouw E. M. D. Eisden; MAN J. R. Hassell; W.I.P.M.D. A. S. Lucia; P.N.P.W. V. Marlin; National AllianceN. G. Navarro; Forsa KorsouJ. C. A. Woodley; D.P.-Sint EustatiusGriffiers:F. M. HanzeMevrouw D. M. C. Lai-PromesLeden delegatie ArubaMevrouw M. G. Ras; MEP, voorzitter delegatieV. E. J. Arends; MEPE. M. Jacobs; MEPMevrouw M. H. J. Kock; MPAA. R. Lampe; REDR. M. Maduro; MEPO. E. Oduber; AVPO. B. Sevinger; AVPJ. E. Thijsen; MEP, plv. voorzitter delegatieM. F. Werleman; MEPGriffier:Mevrouw J. A. Bastien-ShermanInleidingDe delegaties kijken terug op een nuttig en constructief Parlementair
Overleg Koninkrijksrelaties. De agenda van de bijeenkomst is als bijlage bijgevoegd.1Allereerst werden de verslagen van de Contactplanbijeenkomst van 4 tot
en met 7 januari 2006 te Curaçao, met een paar kleine aanvullingen
en onder dankzegging vastgesteld.In het kader van het Overleg, zijn de delegaties ontvangen namens de Nederlandse
regering door de vice Minister-President, de heer Brinkhorst. Ook hebben zij
een werkbezoek gebracht aan Amsterdam, waarbij een bezoek is gebracht aan
de Dansacademie Lucia Marthas, het Koninklijk Instituut voor de Tropen en
de Universiteit van Amsterdam. Tevens hebben zij een voorstelling bijgewoond
in het Koninklijk theater Carré. De dansacademie is oorspronkelijk
opgezet met private middelen als opvang voor jongeren die moeilijk aansluiting
vinden bij een reguliere opleiding. Hij kan inmiddels mede dankzij samenwerking
met het Hanze college in Groningen, een hbo-opleiding aanbieden. Aan de volgende
stap, het aanbieden van een mbo-opleiding, wordt thans tezamen met het Noorderpoort
College in Groningen gewerkt. In het Tropenmuseum bleek de delegaties dat
tot op heden weinig tot geen aandacht is besteed aan het culturele erfgoed
van de Nederlandse Antillen en Aruba. Prof. Van Stipriaan Luïscius, die
een presentatie verzorgde, vroeg de leden suggesties voor een nog in te richten
permanente expositie te doen. De heer Noorda, voorzitter van het College van
Bestuur van de Universiteit van Amsterdam, ging onder meer in op de samenwerking
binnen de Universiteit van Amsterdam en de Hogeschool van Amsterdam, alsmede
op de mogelijkheden van samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse
Antillen en die van Aruba.De onderwerpen van de beraadslagingen van de delegaties waren als volgt: I Stand van zaken uitvoering afspraken Slotverklaring van de Contactplanbijeenkomst
in januari 2006 te Curaçao;II Problematiek Antillengemeenten;III Staatkundige Verhoudingen en Democratisch Deficit;IV Schuldsanering;V Betere samenwerking op het gebied van hoger beroepsonderwijs en het
wetenschappelijk onderwijs;VI Cultuur.Hieronder volgen de conclusies en aanbevelingen voortvloeiend uit de beraadslagingen.
Van de beraadslagingen zelf is een stenografisch verslag gemaakt. De openingstoespraken
en de inleidingen zijn als bijlage toegevoegd.I Stand van zaken uitvoering afspraken Slotverklaring
van de Contactplanbijeenkomst in januari 2006 te CuraçaoDe delegaties constateren dat over de sociaal-economische en culturele
gevolgen van de handelsliberalisering in WTO-verband en de globalisering voor
het Caraïbische deel van het Koninkrijk, geen afdoende inhoudelijke reactie
is ontvangen van de Koninkrijksregering.ConclusieDe delegaties onderstrepen nogmaals het belang van een reactie van de
regering en besluiten daarom nu gezamenlijk een schriftelijke reactie op dit
punt te vragen aan de Koninkrijksregering.II Problematiek AntillengemeentenDoor de burgemeester van Dordrecht, de heer Bandell, en de heer Zevenbergen
namens de gemeente Rotterdam, werd een toelichting gegeven op de aanpak van
problemen die door een kleine groep Antilliaanse en een verwaarloosbaar aantal
Arubaanse jongeren worden veroorzaakt. De succesvolle aanpak van de problematiek
in Dordrecht vindt plaats via een integrale aanpak van risicojongeren door
een programma met concrete projecten en activiteiten. De heer Bandell meent
dat de problemen in zijn stad slechts door een serieuze, integrale, lange
termijn aanpak kunnen worden teruggebracht en dat daadwerkelijke aandacht
van levensbelang is. In Rotterdam worden persoons- en groepsgebonden projecten
uitgevoerd. Antillianenteams zijn ingezet in twee districten. Door specifieke
aandacht voor de problemen van Antillianen is de criminaliteit in Rotterdam
inmiddels gedaald. Er wordt opgemerkt dat een aantal van deze risicojongeren
weliswaar een Nederlands paspoort heeft, doch niet is geboren in een van de
landen van het Koninkrijk, maar in een van de Spaanssprekende landen van Zuid-Amerika
en het Caraïbisch gebied. Velen van hen zijn in het Caraïbische
deel van het Koninkrijk genaturaliseerd en hebben grote aanpassingsproblemen.
De landen voelen dit probleem vooral sinds de termijn voor naturalisatie is
teruggebracht van tien naar vijf jaar en respectievelijk drie jaar door middel
van huwelijk. ConclusieNaar aanleiding van de inleidingen en de daaropvolgende discussie besluiten
de drie delegaties het onderwerp naturalisatie tot Nederlander in ruime zin
op de agenda van het volgende parlementair overleg te plaatsen. Zij verzoeken
de regeringen ruim voor het komende overleg een analyse van de problemen te
maken met de daaraan gerelateerde naturalisatiewetgeving en -richtlijnen opdat
een gedocumenteerde discussie mogelijk is.III Staatkundige verhoudingen en democratisch deficitIn zijn inleiding ging de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties
in op de laatste gebeurtenissen sinds de RTC in november 2005, op de stand
van zaken van de werkgroepen en de huidige geschilpunten. Ook schetste hij
zijn verwachtingen over het afgesproken tijdpad voor de start van staatkundige
vernieuwing. Minister Pechtold heeft de Minister-president van de Nederlandse
Antillen tijdens haar bezoek aan Nederland, ter bespreking met de Nederlands-Antilliaanse
regering, het document «Partners in het Koninkrijk» overhandigd
en meegedeeld dat de Nederlandse regering bereid is, indien het land de Nederlandse
Antillen en de eilandgebieden de hoofdlijnen onderschrijven, nog in juli dit
jaar een RTC te houden. In dit document zijn de gedachten van de Nederlandse
regering verwoord.De vice-president van de Raad van State, de heer Tjeenk Willink, hield
een inleiding over het proces van staatkundige vernieuwing en de omgeving
waarbinnen dat proces zich afspeelt. Juist die omgeving is van belang voor
een goede analyse van de problemen waarvoor wij gezamenlijk een oplossing
moeten vinden. De Raad van State van het Koninkrijk heeft zich al twee maal
uitgesproken over de Koninkrijksrelaties, te weten in 2003 met de voorlichting «Verdieping
of geleidelijk uiteengaan» en in 2004 met een ongevraagd advies. De
heer Tjeenk Willink is van mening dat het huidige Statuut ook al voldoende
ruimte biedt voor de aanpak van urgente problemen. Het Statuut zou niet als
excuus gebruikt moeten worden om niets te hoeven doen. Hij vindt het onbegrijpelijk
hoe de Koninkrijksregering tot nu toe is omgegaan met de mogelijke (!) UPG-status
van de Antillen en Aruba. Zo dadelijk is die mogelijkheid misschien verdwenen
en valt er niets meer te kiezen. Ook vindt hij het onbegrijpelijk dat er niet
een veel duidelijker regiobeleid wordt gevoerd, zo mogelijk in samenwerking
met de EU-partners Spanje, Portugal en Frankrijk. Hij waarschuwt tegen slepend
overleg en dringt aan op daadkracht.De Nederlands-Antilliaanse delegatie onderschrijft dat bij de Start RTC,
gehouden in november 2005 op Curaçao, is overeengekomen dat het beoogde
eindperspectief voor de eilandgebieden Curaçao en Sint Maarten is de
status van land binnen het Koninkrijk. Het beoogde eindperspectief voor de
eilandgebieden Bonaire, Sint Eustatius en Saba is een nieuwe status van bijzondere
aard (sui generis) binnen het Koninkrijk, waarbij er een directe band is met
Nederland en eventueel ook samenwerkingsbanden zijn met de andere landen van
het Koninkrijk.De Arubaanse delegatie benadrukt nogmaals haar standpunt van behoud van
alle in het verleden verkregen rechten.Voor de Nederlandse delegatie zijn vooral de kwaliteit van bestuur en
rechtspraak, en de toekomstige financiële soliditeit van de te maken
afspraken een belangrijk uitgangspunt.Voor alle drie de delegaties is het van belang dat tegenover een bestuursstructuur
een adequaat en democratisch controle-orgaan staat. Conclusies– Na de discussies concludeerden de drie delegaties dat de problemen
die zich binnen het Koninkrijk voordoen veel meer dan nu het geval is moeten
worden gedefinieerd en geanalyseerd als een gezamenlijk probleem waarvoor
gezamenlijk een oplossing moet worden gevonden. Voor het uitwerken en uitvoeren
van deze oplossingen is uitwisseling van de expertise binnen de betrokken
instellingen en (overheids)organisaties in de verschillende delen van het
Koninkrijk (en dus nauwe samenwerking tussen deze instellingen) noodzakelijk.– Over de volgende punten bleven bij de delegaties nog vragen leven.
Zij vragen de Koninkrijksregering hierover op korte termijn duidelijkheid
te verschaffen.• Onduidelijkheid bestaat over het begrip «directe band met
Nederland», in het bijzonder of de verantwoordelijkheid bij de Nederlandse
regering dan wel bij de Koninkrijksregering komt te liggen. Ook hoe de relatie
van de toekomstige eilanden met «directe banden met Nederland»
met Nederland dan wel van de eilanden onderling zal zijn.• Hoe zal de democratische controle binnen de nieuwe structuur van
het Koninkrijk effectief vorm gegeven kunnen worden?• Betekent de (nieuwe) status aparte meer of minder autonomie voor
de toekomstige landen, en de status van de «directe band met Nederland»
meer of minder autonomie voor de eilanden?• Wat worden de (nieuwe) Koninkrijkstaken?• De Nederlandse delegatie vraagt uitleg van de Koninkrijksregering
over het begrip Koninkrijkseiland.IV SchuldsaneringDe heer drs. H. J. Brouwer, directeur van de Nederlandsche Bank, sprak
over het Antilliaanse schuldenvraagstuk en de voorwaarden waaraan zal moeten
worden voldaan om te komen tot een stabiele financiële en sociaal economische
situatie. De totale overheidsschuld van de Nederlandse Antillen bedroeg in
2005 NAF. 4.9 miljard (85.7% van het BBP). Vijf jaar geleden was
deze schuldquote ruim 20 procentpunt lager. Een van de uitgangspunten van
het proces van staatkundige hervorming is dat de nieuwe entiteiten beginnen
met een duurzame en houdbare financiële situatie. De voorwaarden waaraan
in geval van schuldsanering zal moeten worden voldaan zijn onder meer de volgende:• de begroting voor het lopende jaar is op orde;• er is een budgettair kader dat waarborgen biedt tegen nieuwe schuldopbouw;• er is overeenstemming over een aantal dwingende begrotingsregels,
o.a. een sluitende gewone dienst (in tegenstelling tot een kapitaaldienst),
inclusief rente en afschrijvingen. Nieuwe landen mogen lenen voor kapitaaluitgaven
zolang de totale rentelast onder een vastgesteld plafond blijft;• een onafhankelijke instantie beoordeelt zowel de begroting als
de meerjarenplannen op financierbaarheid;• de begrotingsregels en het toezicht daarop worden verankerd in
een Rijkswet.De drie delegaties hebben geen eenduidige mening over de wijze van schuldsanering.
De Nederlands-Antilliaanse delegatie wil wachten op de uitkomsten van het
topoverleg op 16 juni a.s. van de eilandgebieden en het Land. In verschillende
moties van zowel de Eerste als de Tweede Kamer is het politieke oordeel van
het Nederlandse parlement vastgelegd. De Arubaanse delegatie spreekt
zich vooralsnog niet uit over de schuldsanering.De heer Brouwer was van mening dat een keuze voor de UPG status financieel-economisch
gezien weinig voordeel oplevert, omdat die keuze impliciet de introductie
van de euro met zich meebrengt. Bovendien verwachtte hij dat aanspraak op
middelen uit de Structuurfondsen minimaal zal zijn. Zijn mening is vooral
gebaseerd op het rapport van de Koninkrijkscommissie Van Beuge.ConclusieTen aanzien van de mogelijkheden om de UPG status te verkrijgen zijn er
langzamerhand voldoende rapporten en verklaringen uitgebracht. Opvallend is
dat een ieder uit zijn eigen rapport citeert. De Nederlandse regering zal
worden gevraagd wat zij op dit moment doet ten aanzien van dit dossier, dit
mede gelet op de afspraken uit het regeerakkoord; de meerderheid van de Arubaanse
delegatie heeft geen behoefte aan deze vraag.V Betere samenwerking op het gebied van hoger beroepsonderwijs
en het wetenschappelijk onderwijsDe staatssecretaris van onderwijs, cultuur en wetenschap, de heer Rutte,
sprak over de samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk op het gebied
van het hoger onderwijs. Hoger onderwijs is voor het leveren van kwaliteit
een goede basis, investeren in onderwijs is dan ook cruciaal. Het heeft een
positieve uitwerking op de sociaal-economische situatie en zal bijdragen aan
het terugdringen van de armoede en het voorkomen van criminaliteit.De Universiteit van de Nederlandse Antillen (UNA) wil in 2010 door de
NVAO worden geaccrediteerd. Een quick-scan is inmiddels door de NVAO (Nederlands-Vlaamse
Accreditatie Organisatie) uitgevoerd; als de UNA aan de gestelde eisen voldoet
kan hij worden geaccrediteerd. Ook voor accreditatie van de Universiteit van
Aruba (UvA) is aan de NVAO opdracht gegeven.De staatssecretaris zegde toe in overleg met de rector magnificus van
de UvA en UNA te zullen streven naar gebruik van de onderzoeksfondsen van
de NWO (Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek). Wellicht
kan in het kader van het nieuwe onderwijsprogramma meer aandacht worden besteed
aan onderzoek. Voorts zal de staatssecretaris bezien in hoeverre het mogelijk
is gelden van de tweede geldstroom daarvoor te benutten.De staatssecretaris was ook bereid lokale schooldecanen te doen ondersteunen
bij het geven van voorlichting inzake studiekeuze.Conclusies:De drie delegaties roepen hun regeringen op om het hoger en wetenschappelijk
onderwijs en onderzoek door deze instellingen, als prioritaire aandachtsgebieden,
voor zover het niet het geval is, aan te merken in de huidige samenwerkingsprogramma’s.
Daarbij is van belang inzicht te verstrekken in de financiële consequenties
van deze prioritering, alsook in de bijdrage die het bedrijfsleven bereid
is te leveren aan deze prioritering.Betere samenwerking van instellingen op het terrein van het hoger en academisch
onderwijs binnen het Koninkrijk kan onder andere betrekking hebben op:• een goede samenwerking op het institutionele niveau van hogescholen
en universiteiten; • het instellen van gezamenlijke leerstoelen;• het stimuleren van de studenten- en docentenmobiliteit;• gunstige studiefinancieringsmogelijkheden en een goede verzekering
van kosten van geneeskundige verzorging van studenten;• betere voorlichting aan studenten bij het maken van hun studiekeuze én
een betere begeleiding tijdens hun studie (rol decanen).VI CultuurDe drie delegaties onderstrepen nogmaals het grote belang van het onderdeel
cultuur, cultureel erfgoed en culturele samenwerking. In Koninkrijksverband
is veel meer aandacht nodig voor cultuur en economie met in het bijzonder
kunst en cultuur onderwijs en cultureel erfgoed van de Antillen en Aruba.
Het kunst- en cultuurbeleid dient te bevorderen dat bijvoorbeeld instellingen
als het Tropenmuseum de enorme achterstand inlopen door veel meer te investeren
in het tentoonstellen van de cultuur op de zes verschillende eilanden. Bovendien
verdient de cultureel historische en actuele kunst- en cultuurbeoefening extra
stimulans met expertise en middelen. Zo kunnen bijvoorbeeld dans- en theateracademies
zoals die van «Lucia Marthas», een belangrijke functie hebben
naast de opleidingsfunctie van jongeren, een stimulans zijn voor het ontwikkelen
van hun zelfbewustzijn en interactie. Het versterken van het culturele erfgoed
heeft als neveneffect het «unique selling point» te vergroten
voor toerisme als belangrijke economische peiler van de eilanden.ConclusieDe drie delegaties pleiten voor bevordering van het culturele klimaat,
bijvoorbeeld door meer investeringen in culturele voorzieningen, het koppelen
van een culturele component aan de bestaande Koninkrijksspelen en het bevorderen
van culturele uitwisselingen.VII Datum en onderwerpen volgende bijeenkomst– De drie delegaties spreken af dat in de toekomst voor onderwerpen
met een meer Europese dimensie ook leden van het Europees parlement voor de
discussie zullen worden uitgenodigd vanwege hun expertise.– Het Presidium stelt voor de volgende bijeenkomst te houden op
Aruba van 8 t/m 12 januari 2007.De volgende onderwerpen zullen in ieder geval worden geagendeerd:1. Stand van zaken uitvoering afspraken Slotverklaring2. Naturalisatie (in brede zin)3. Buitenlands beleid Koninkrijk en de rol van de Koninkrijkspartners
daarin (tentatief)4. Verbreden, verdiepen en internationaliseren van sport, kunst en cultuur BIJLAGE 1 Speech van de Delegatievoorzitter van
de vaste commissies voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken uit de
Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal, dhr. W.I.I. van Beek, ter gelegenheid
van de opening van het Parlementair Overleg Koninkrijksrelaties op maandag
12 juni 2006Zeer geachte voorzitters, dames en heren, beste collega’s,Het is mij een groot genoegen om u welkom te heten bij het eerste «Parlementair Overleg Koninkrijksrelaties».
Dit is de nieuwe naam die we gekozen hebben voor wat tot nu toe altijd de «Contactplanbijeenkomst»
was. Hoewel de afkorting van de nieuwe naam, het POK,
niet direct inspirerend is, hoop ik dat wij ook deze bijeenkomst in een goede
sfeer kunnen houden en met mooie resultaten kunnen afronden!Na de Statenverkiezingen op de Nederlandse Antillen (januari 2006) en
op Aruba (september 2005), zie ik in beide delegaties een aantal nieuwe gezichten.
In het bijzonder heet ik de beide nieuwe Statenvoorzitters welkom, de heer
Puriel en mevrouw Ras. Ik zie er naar uit om deze week met elk van u uitgebreid
persoonlijk kennis te maken.Naast het aanhalen van de persoonlijke contacten, hoop ik dat we er ook
deze keer in slagen om over de geagendeerde onderwerpen openhartig met elkaar
te spreken. Als Nederlandse delegatieleider en als gastheer, zie ik het als
mijn taak om delegaties ruimte te bieden hun standpunten naar voren te brengen
en, waar nodig, standpunten dichter bij elkaar te brengen. Ik herhaal de woorden
die ik ook vorig jaar tot u sprak: «de discussies mogen fel en intensief
zijn, daartoe geven de thema’s ook alle aanleiding, maar altijd vanuit
de gedachte van respect voor elkaar en in het besef dat wij Koninkrijkspartners
zijn».Laten wij ons daarbij ook deze keer realiseren dat wij vertegenwoordigers
zijn van onze parlementen en niet van onze regeringen. Dat biedt ons wellicht
de mogelijkheden om gezamenlijk een stap verder te komen op een aantal moeilijke
dossiers.Van al onze debatten zal wederom een stenografisch verslag worden gemaakt.
De Slotverklaring kan hierdoor kort en bondig zijn, waardoor de conclusies
en aanbevelingen meer tot hun recht komen.HET thema waar het deze week om draait is
natuurlijk de staatkundige veranderingen binnen het Koninkrijk. Wij hebben
morgen dan ook de hele dag voor de bespreking van dit thema uitgetrokken.
Niet alleen spreken wij er onderling uitgebreid over, ook gaan wij in gesprek
met minister Pechtold. Tenslotte ben ik zeer verheugd dat ook de vice-president
van de Raad van State, de heer Tjeenk Willink, hierover met ons van gedachten
wil wisselen.De komende maanden zal moeten blijken of we er gezamenlijk uit komen of
dat dit proces van onderhandelingen veel meer tijd zal gaan kosten.Deze week kan ons ook in dit proces weer een beetje verder brengen. Wij
onderhandelen niet, dat doen onze regeringen, maar wij kunnen wel bijdragen
aan een goede sfeer waarin onderhandelingen succesvol kunnen zijn.Een belangrijk onderdeel van de discussie over de staatkundige verhoudingen,
is het vraagstuk van de schuldsanering. Gezien het belang van dit onderwerp,
is ervoor gekozen dit apart te agenderen. Een deskundige bij uitstek op dit
terrein, de heer Brouwer van De Nederlandsche Bank, zal donderdagochtend zijn
licht over dit onderwerp laten schijnen. Uiteraard zullen wij als delegaties
er ook onderling over discussiëren. Een toekomstbestendige bestuursstructuur én gezonde overheidsfinanciën,
zijn echter geen autonome doelen. Uiteindelijk moeten zij leiden tot een gezonde
en krachtige economie op de eilanden. Dit vormt in onze snel veranderende
en globaliserende wereld immers de beste garantie voor welvaart en welzijn
van de burgers in ons Koninkrijk.Het is een wederkerige relatie. Een heldere en functionerende bestuursstructuur
is noodzakelijk voor een goed draaiende economie. Omgekeerd geldt dat een
sterke economie de sociale en politieke stabiliteit stimuleert.Jonge mensen hebben recht op goed onderwijs. Van belang is het dan wel
dat ze daarna een baan kunnen vinden waarin ze zich verder kunnen ontplooien.
En door die inzet wordt het weer mogelijk ook de sociale omstandigheden te
verbeteren, meer aandacht te hebben voor de kwaliteit van het onderwijs, de
woningbouw te stimuleren en aandacht te hebben voor de volksgezondheid. Kortom
het is een spiraal die in twee richtingen kan werken en wij zoeken gezamenlijk
de weg naar boven.Het is daarom goed dat er in het Hoofdlijnenakkoord afspraken zijn gemaakt
over een Sociaal-economisch Initiatief waarbij middelen worden vrijgemaakt
voor een investeringsimpuls.Ik heb vice-premier en minister van Economische Zaken, de heer Brinkhorst,
die ons woensdagochtend ontvangt, gevraagd ons nader te informeren over deze
investeringsimpuls. Hij zal ons ook bijpraten over de resultaten van zijn
bezoek aan Curaçao en Aruba in februari van dit jaar en over de resultaten
van de handelsmissie die in november 2005 plaatsvond.Beide bezoeken zijn een rechtstreeks gevolg van het verzoek dat wij precies
een jaar geleden aan de minister van Economische Zaken deden in de Contactplanbijeenkomst
2005.Een cruciale voorwaarde voor een voorspoedige economische groei, is de
beschikking over voldoende en hoogwaardig menselijk kapitaal. Daarvoor is
allereerst een goed onderwijssysteem nodig dat tevens leidt tot hogere onderwijsparticipatie,
ik zei dat al.Ook voor het thema onderwijs hebben wij in het programma dan ook ruimte
vrijgemaakt.Op de donderdag spreken wij in de middag met de heer Rutte, staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over het thema «een betere samenwerking
tussen het hoger beroepsonderwijs en het wetenschappelijk onderwijs».Als voorbereiding op dit gesprek, brengen wij een bezoek aan de heer Noorda,
de voorzitter van het college van bestuur van de Universiteit van Amsterdam.
Hij zal ons informeren over de praktische kant van dit thema, en zal dit,
waar mogelijk, toespitsen op de specifieke situatie van de studenten afkomstig
van de Nederlandse Antillen en Aruba.Naast deze inhoudelijke thema’s, hebben wij voor u enkele meer ontspannende
onderdelen in het programma aangebracht. Zo staat de woensdag voornamelijk
in het teken van Kunst en Cultuur. Wij brengen een bezoek aan de Dansacademie
van Lucia Marthas, krijgen een rondleiding in het Koninklijk Instituut voor
de Tropen over het Antilliaanse en Arubaanse culturele erfgoed en zullen na
een diner in theater Carré, de voorstelling «Cabaret» bijwonen.Aandacht voor kunst en cultuur is heel bewust op de agenda gekomen. Binnen
het Koninkrijk weten we te weinig van elkaars cultuur. Uw inwoners weten overigens
veel meer van ons dan wij van u.Kunst en cultuur zijn zaken waar we elkaar beter door leren kennen en
waarderen en elkaar ook voor kunnen ontmoeten. Naast sport dus vooral ook
een onderwerp om de eenheid in het Koninkrijk te bevorderen. Op basis van dit al, trekken wij aan het eind van deze week onze conclusies
en formuleren de aanbevelingen. Niet alleen om deze reden wordt de komende
vrijdag een dag van resultaten. Ik ben er trots op om u te kunnen melden dat
na langdurige en zware onderhandelingen wij Duitsland zover hebben gekregen
om de tweede wedstrijd van ons elftal voor het Wereldkampioenschap Voetbal
te organiseren tijdens onze afsluitende borrel, die ons wordt aangeboden door
minister Pechtold. Om 18.00 uur stipt speelt ons elftal tegen Ivoorkust. De
eerste wedstrijd hebben we gisteren gewonnen, dus de stemming zit er goed
in.Uiteraard is gezorgd voor een tv-scherm zodat wij de wedstrijd gezamenlijk
kunnen volgen. Verliest ons elftal, dan slaan we elkaar op de schouders en
zeggen dat het WK nog lang en vol kansen is. Wint ons elftal daarentegen,
dan vieren wij samen de overwinning.Ik hoop van harte dat alle aanwezigen zullen bijdragen aan een succesvolle
bijeenkomst. Ik zal van mijn kant er alles aan doen om dat te bewerkstelligen.Als er specifieke wensen zijn dan hoor ik dat gaarne en zal kijken wat
ik voor u kan doen.Ik wens u allen een succesvol Parlementair Overleg Koninkrijksrelaties
toe!Dank u wel.BIJLAGE 2 Spreekpunten van de minister voor Bestuurlijke
Vernieuwing en Koninkrijksrelaties over staatkundige verhoudingen en democratisch
deficitDinsdag 13 juni 2006, Suze van Groenewegzaal van
de Tweede Kamer om 9.30–11.00 uur(alleen gesproken woord geldt)Inleiding:• Ik wil graag beginnen met een terugblik op het proces van staatkundige
veranderingen;• Ik hecht er namelijk aan met u mijn beleving van de ontwikkelingen
in de laatste maanden te delen;• Graag zou ik na mijn inleiding deze gelegenheid willen gebruiken
om met u door te spreken over het verdere verloop van het proces van staatkundige
veranderingen;Achtergrond• Na intensieve overleggen vanaf september vorig jaar is het proces
met de start-Ronde Tafel Conferentie formeel van start gegaan;• Bij die gelegenheid werd al duidelijk dat er nog veel werk moet
worden verzet om de streefdatum van 1 juli 2007 te halen;• Drie ambtelijke werkgroepen zijn aan de slag gegaan => Algemene
financiële positie, Rechtszekerheid en deugdelijkheid van Bestuur, Directe/nieuwe
banden met Nederland;• Deze werkgroepen moeten in eerste instantie criteria opstellen
waaraan de nieuwe entiteiten in 2007 getoetst worden;• In de werkgroepen is over verschillende zaken overeenstemming bereikt;• Met name over de financiën en rechtsorde bestaan in Nederlandse
ogen teveel geschilpunten om tot een succesvolle Ronde Tafel Conferentie te
komen;Bestuurlijk overleg• Ik heb daarom in maart een bestuurlijk overleg voorgesteld om met
de entiteiten over knelpunten te spreken die een succesvolle Ronde Tafel Conferentie
in de weg staan;• Tijdens het bestuurlijk overleg is vooral gebleken hoe moeilijk
de stap van «proces» naar «inhoud» is;• Ik heb duidelijk verwoord dat alleen bij voortgang op de inhoudelijke
onderwerpen er voortgang kan zijn in het staatkundige proces. Alle data die
de ronde doen zijn voor Nederland niet «heilig»;• Mijn ervaringen tijdens het bestuurlijk overleg waren wisselend;Gesprek met Saba, Bonaire en Sint Eustatius• Er zijn goede gesprekken gevoerd met Bonaire, Sint Eustatius en
Saba;• Voor wat betreft het subsidiariteitsbeginsel (1. eiland, 2. samenwerking,
3 koninkrijk) hebben deze eilanden laten weten dat indien zij een taak niet
zelf kunnen uitvoeren, Nederland de verantwoordelijkheid hiervoor moet nemen;• Overigens zou de uitvoering van de taken onder verantwoordelijkheid
van Nederland wel door samenwerking in de regio kunnen worden ingevuld;Overleg met Curaçao en Sint Maarten• Tijdens het bezoek bleek dat het eilandgebied Curaçao alleen
bilateraal wilde spreken indien direct daaropvolgend een plenair overleg zou
plaatsvinden. Sint Maarten gaf aan bilateraal te willen overleggen maar ook
te hechten aan plenair overleg; • In reactie heb ik aangeboden om de gedeputeerden van Constitutionele
Aangelegenheden gezamenlijk te informeren over de bilaterale gesprekken;• Ondanks het aanbod wilde Curaçao niet overleggen. Wel is
kennis gemaakt maken met de nieuwe gedeputeerde van Constitutionele Aangelegenheden
van Curaçao (Franco);• Met Sint Maarten is kort gesproken maar op verzoek van Sint Maarten
is het gesprek opgeschort;• Vanzelfsprekend is dat bijzonder jammer en niet bevorderlijk voor
de voortgang van het proces;• Gedane zaken nemen echter geen keer;• Met de regering van de Nederlandse Antillen is vervolgens gesproken
over de wijze waarop een impasse in het staatkundige proces kan worden voorkomen;• Er is vastgesteld dat data van belang zijn om druk op het proces
te houden, maar dat overeenstemming over de inhoudelijke invulling van het
Koninkrijk noodzakelijk is;• Afgesproken is om met Sint Maarten en Curaçao ambtelijk
de onderwerpen rechtsorde, financieel toezicht en goed bestuur nader in te
vullen/concretiseren;Miniconferenties• Op basis van de resultaten van deze «miniconferenties»
zou ik samen met minister-president De Jongh-Elhage en minister Duncan van
Constitutionele Zaken beoordelen of en wanneer een plenair bestuurlijk overleg
wenselijk is;• Na het plenaire bestuurlijk overleg kan vervolgens door de voorzitter
van de RTC bepaald worden wanneer een volgende RTC kan plaatsvinden;• Doel van de miniconferenties => meer in de diepte beelden te
krijgen van de toekomstige situatie om vervolgens de politiek te adviseren
over vervolgstappen van het staatkundige proces (zoals bestuurlijk overleg);• Deze miniconferenties hebben onvoldoende opgeleverd. Enkele knelpunten
zijn op het gebied van de rechtshandhaving wel weggenomen, maar op het vlak
van financiën zijn er nog steeds verschillen van inzicht;• Dit heeft dus niet geleid tot een plenair bestuurlijk overleg.Aruba• De staatkundige veranderingen zijn niet iets van de Nederlandse
Antillen en Nederland alleen, Aruba is hierbij nadrukkelijk betrokken;• Tijdens een kort bezoek aan Aruba heb ik minister-president Oduber
geïnformeerd over de overleggen in de Nederlandse Antillen. Het belang
van de betrokkenheid van Aruba is nog eens benadrukt;• In dit kader heb ik ook gewezen op de afspraken tussen Aruba en
Nederland over de samenwerking binnen het Koninkrijk, zoals die zijn neergelegd
in het protocol van juni 1993 tussen beide landen;Hoe verder?• De vraag die ik vooral hier met u wil bespreken is simpel: hoe
verder?• Het bestuurlijk overleg was toch vooral een poging van mijn kant
om het proces door te laten gaan via een politiekeby-pass;• Soms is dat nodig om de trein op de rails te houden en de gezamenlijk
afgesproken doelen van de start-RTC te halen;• Onderlinge geschilpunten kunnen niet simpelweg genegeerd worden
en een mislukte RTC kan het proces zeer veel schade berokkenen;• Nederland heeft daarom een initiatief genomen en het document «Partners
in het Koninkrijk» opgesteld, dat aan premier De Jong-Elhage is aangeboden; • Dit bevat de belangrijkste uitgangspunten voor Nederland op het
gebied van de staatkundige veranderingen op de Antillen;• U zult niet verbaasd zijn dat het dan gaat om bijvoorbeeld het
op orde brengen van de financiën, een goed financieel beheer, de rechtsorde
en de inrichting van het rechtsstelsel;• Hiermee heb ik een initiatief willen nemen om het proces voort
te laten gaan en helder nogmaals de Nederlandse mening voor het licht willen
brengen;• Het zijn punten die Nederland gedurende dit hele proces al inbrengt,
zowel in de werkgroepen als tijdens mijn overleggen met het parlement en Antilliaanse
bestuurders;• Het is dus niet zomaar een «non-paper» of «denkrichtingen»
zoals de Antilliaanse pers dit noemt, maar fundamentele uitgangspunten met
bovendien een voorstel over schuldsanering;• Eind juni zal een topoverleg van alle eilanden plaatsvinden waarin
een reactie op het stuk «Partners in het Koninkrijk zal bespreken;• Vanzelfsprekend hoop ik op een positieve beoordeling van de Antillen,
zodat we weer voortgang in het proces kunnen maken.Slotopmerking• Ik hoop van u hier te mogen horen hoe u tegen het proces aankijkt
en wat er volgens u moet gebeuren om tot een succesvolle RTC te komen.BIJLAGE 3 Contactplanbijeenkomst van 12 t/m 16 juni
2006 gehouden in Den HaagThema I: Staatkundige verhoudingen en democratisch deficitVerslag van de discussie die op 13 juni ’s middags over
dit onderwerp is gevoerd onder voorzitterschap van de heer Van BeekAanvang 16.00 uurDe voorzitter: Vanmorgen hebben wij reeds
gesproken over de staatkundige verhoudingen en het democratisch deficit, eerst
met de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing in zijn hoedanigheid als minister
belast met de Koninkrijksrelaties en daarna onderling. Wij zijn blij dat nu
in ons midden is de heer de heer Tjeenk Willink, vice-president van de Raad
van State. Hij zal een lezing houden en daarna zult u hem vragen kunnen stellen.**De heer Tjeenk Willink: Dank aan beide voorzitters
van de vaste commissies voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken voor
de uitnodiging om vandaag het woord te voeren. Ik zal spreken over het proces
van staatkundige vernieuwing en daarbij de omgeving betrekken waarin dat proces
zich moet afspelen. Juist die omgeving is van groot belang voor een goede
analyse van de problemen waarvoor wij gezamenlijk een oplossing moeten vinden.
Een oplossing die steeds urgenter wordt, omdat anders het tij waarin dat moet
gebeuren echt verlopen is en iedereen zal zeggen: laat maar.Het bedenken van oplossingen zonder voorafgaande analyse van het probleem
waaraan wij gezamenlijk iets moeten doen, staat gelijk aan het oplossen van
raadsels. Het invoeren van nieuwe structuren zonder analyse van de redenen
waarom de bestaande niet werken, staat gelijk aan het bouwen op drijfzand.
Een goede analyse is overigens iets anders dan een dik rapport. Dikke rapporten,
overigens ook dunne, hebben wij in het Koninkrijk genoeg. Misschien moet alleen
nog even de analyse worden gemaakt en kunnen wij echt aan de slag, maar eigenlijk
is die analyse er ook al.De Raad van State van het Koninkrijk heeft zich nog niet zo lang geleden
tweemaal uitgesproken over de Koninkrijksrelaties. Allereerst in september
2003 met de voorlichting «Verdieping of geleidelijk uiteengaan».
Die voorlichting ging over de relaties binnen het Koninkrijk en over de relatie
met de Europese Unie. Vervolgens gaf de Raad in december 2004 een ongevraagd
advies naar aanleiding van het vijftigjarig bestaan van het Statuut voor het
Koninkrijk. Ik beveel lezing ervan aan. Naar mijn indruk – dat zal wel
zelfingenomenheid van de Raad zijn – hebben beide nog niets aan actualiteitswaarde
ingeboet. Misschien hebt u er iets aan bij uw onderlinge discussies. Ook in
de reguliere advisering over wetsvoorstellen, zoals het wetsvoorstel voor
een kustwacht voor de Nederlandse Antillen en Aruba, probeert de raad de relaties
binnen het Koninkrijk niet geïsoleerd te bekijken, maar in samenhang
met de veranderende wereld.De raad hanteert bij zijn advisering over het Koninkrijk drie belangrijke
uitgangspunten die ik graag aan u voorleg. Die uitgangspunten kunnen in belangrijke
mate onderschreven worden. Het zou goed zijn dat ook te doen. Alle uitgangspunten
lijken wel op open deuren, maar dat blijken zij niet altijd te zijn. Het eerste
uitgangspunt luidt: de wereld van 2006 is een totaal andere dan de wereld
van 1954, het jaar waarin het Statuut werd bekrachtigd. Waarom doen we dan
in het Koninkrijk soms alsof het nog 1954 is door vast te houden aan oude
patronen van autonomie en zelfredzaamheid? Geen land ter wereld is meer autonoom;
geen land ter wereld, of het nu Nederland heet of de Verenigde
Staten, kan zich meer zelf redden.Het tweede uitgangspunt is dat handhaving van de status quo, doorgaan
zoals we nu bezig zijn, op termijn zal leiden tot een einde van de Koninkrijksband.
De landen drijven uit elkaar. Nederland raakt steeds meer gericht op Europa
en door de bevolking wordt het Koninkrijk niet meer beleefd. Van het ene Nederlanderschap –
dat ene Nederlanderschap was een belangrijk uitgangspunt voor de opstelling
van het Statuut van 1954 – komt steeds minder terecht. Op papier kan
het Koninkrijk nog wel een tijdje bestaan, maar papier is geduldig en dat
geldt zeker voor Statuutspapier.Het derde uitgangspunt is dat met het huidige Statuut veel meer kan dan
nu gezamenlijk wordt geregeld, als we dat tenminste willen en de retorische
vraag is of wij een andere keuze hebben. Het wijzigen van het Statuut zal
op den duur nodig zijn als middel om problemen aan te pakken, maar daarop
hoeft dat aanpakken van de problemen niet te wachten. Dan zou het Statuut –
misschien moet ik zeggen: opnieuw – worden gebruikt als excuus om nog
maar even niets te doen. Alle pogingen om het Statuut te wijzigen bij wijze
van «eerste stap» zijn de afgelopen jaren op niets uitgelopen.
Intussen zijn de problemen groter geworden in plaats van kleiner. Het verbaast
me wel eens dat zoveel Nederlandse politici elke keer een nieuwe poging wagen
om het Statuut te wijzigen. Dat zie je overigens vaker: meer aandacht voor
structuren dan voor processen; meer aandacht voor de vorm dan voor de inhoud.Deze drie uitgangspunten wil ik hierna graag kort met u hespreken, waarbij
ik dankbaar gebruik maak van de eerdergenoemde adviezen van de raad. Daarna
wil ik stilstaan bij de consequenties daarvan voor de herstructurering van
het Koninkrijk, ook binnen de Europese en de internationale context. Ik spreek
overigens consequent over de herstructurering van het Koninkrijk, omdat ik
meen dat de Antilliaanse herstructurering eenieder raakt: niet alleen de vijf
eilanden van de Nederlandse Antillen, ook Aruba, ook Nederland en zeker ook
de manier waarop het Koninkrijk als geheel functioneert. De neiging bestaat –
dat is overigens zeer begrijpelijk en in sommige gevallen ook wel wijs –
om dit complexe dossier op te delen in kleine behapbare brokken, maar van
bestuurders en politici wordt ook een visie gevraagd op de omgeving, op de
samenhang en vooral en in de eerste plaats op de maatschappelijke problemen
waarmee burgers in onze drie landen, allemaal Nederlanders, worstelen. Voor
u als volksvertegenwoordigers moeten die problemen de eerste zorg zijn. We
kennen die problemen; ik hoef ze niet te noemen. Het is ons gezamenlijk tot
nu toe niet gelukt om ze op te lossen. Integendeel, vele zijn, zeker in de
ogen van de burgers, eerder groter dan kleiner geworden.Hoe komt dat? Met het beantwoorden van deze vraag kom ik toe aan bespreking
van de drie uitgangspunten die ik zojuist noemde. Allereerst noem ik dan:
De wereld in verandering. Een betoog over de staatkundige herstructurering
van het Koninkrijk kan niet losstaan van de sinds 1954 gewijzigde internationale
verhoudingen. De onderlinge afhankelijkheid van mensen en volkeren is sterk
toegenomen. De mondialisering heeft mensen die veraf leefden, dichterbij gebracht.
Velen onderhouden dagelijks intensieve contacten via telefoon, internet, e-mail,
radio en televisie. Economische activiteiten in de verschillende landen zijn
nauw met elkaar verbonden geraakt. Al dan niet tijdelijke migratie is een
algemeen verschijnsel geworden. We hebben er in alle drie de landen van het
Koninkrijk mee te maken. Mondiale vraagstukken op het gebied van economie,
milieu, mensenrechten, criminaliteit en terrorisme maken het voor nationale
gemeenschappen, klein én groot, onontkoombaar om intensiever samen
te werken. Dit geldt voor Nederland, maar ook voor een supermacht als de Verenigde
Staten. Zou dat dan toevallig niet gelden voor het land Curaçao, het
land St. Maarten of het land Aruba?In de afgelopen vijftig jaar heeft het streven naar het verkrijgen en
het behouden van nationale soevereiniteit plaatsgemaakt voor
het inzicht dat vrede, veiligheid en welvaart alleen maar door een steeds
nauwere samenwerking kunnen worden verzekerd. De keuze is dan ook steeds vaker:
meedoen aan een grensoverschrijdende rechtsorde en daarop, weliswaar bescheiden,
invloed uitoefenen of een zogenaamde en steeds meer formele autonomie bewaken
en daardoor steeds vaker overgeleverd zijn aan wat andere, meer invloedrijke
staten eenzijdig beslissen. Bevoegdheden die vroeger tot de exclusieve soevereiniteit
van nationale staten werden gerekend, zijn gedeelde bevoegdheden geworden.Dat geldt zeker in de Europese Unie. Sedert begin jaren negentig is de
Europese integratie in drie opzichten voortgeschreden: door verbreding naar
meer beleidsterreinen, door verdieping op die beleidsterreinen en door de
uitbreiding met steeds nieuwe lidstaten. Ook zonder Europees grondwettelijk
verdrag gaat dat proces door. Die Europese ontwikkeling werkt ook door binnen
het Koninkrijk. Een aantal belangrijke Koninkrijksaangelegenheden wordt inmiddels
mede door Europees recht en Europees beleid bepaald. Dit is met de Voorlichting
2003 naar voren gebracht. Denk aan de tweede pijler, defensie en buitenlands
beleid, maar denk ook aan de verschillende rechtsgebieden. Dat hebben we lang
niet gezien of niet willen zien, maar het is wel de werkelijkheid. Met andere
woorden, niet alleen de internationale positie van Nederland, maar ook die
van de Nederlandse Antillen en Aruba is sinds 1954 ingrijpend veranderd.Anders dan in het derde kwart van de vorige eeuw wordt de vorming van
kleine onafhankelijke staten niet langer beschouwd als de enige, echt mogelijke
of enige, echt wenselijke afsluiting van het tijdvak van kolonisatie. Buiten
Europa hebben kleine landen vaak zelf gekozen voor een verband met een verwant
groter land. Dit levert betere bescherming op van collectieve belangen en
individuele vrijheden dan de intern en extern kwetsbare constitutionele orde
van een afzonderlijke kleine staat kan bieden. Op de Antillen en Aruba is,
anders dan in 1975 in Suriname, gekozen voor behoud van het Koninkrijksverband.
Dat was niet alleen toen begrijpelijk, maar ook achteraf denk ik op zichzelf
verstandig. Maar we hebben vervolgens aan dat verband geen nieuwe gemeenschappelijke
inhoud gegeven. Waar over het Koninkrijk wordt gesproken, wordt immers meestal
Nederland bedoeld. De regelingen van het Statuut worden vooral als grenzen
van de wederzijdse interventies beschouwd, minder als de mogelijkheid om gemeenschappelijke
problemen ook gemeenschappelijk te lijf te gaan. Zo zijn in de loop van de
jaren twee grondpatronen ontstaan: de steeds verdergaande integratie van Nederland
in een gemeenschappelijke Europese rechtsorde en een eigenlijk stilstaande
relatie van de Antillen en Aruba met Nederland in het Koninkrijksverband.
Termen als autonomie en zelfredzaamheid bepalen nog steeds de toon van de
onderlinge discussie. Dat wringt niet alleen, het draagt eraan bij dat problemen
niet worden opgelost, maar erger worden: problemen van verwaarloosd onderwijs,
schrijnende armoede, niet vanzelfsprekende rechtsbescherming en stijgende
criminaliteit worden – ondanks of dankzij de autonomie? – niet
kleiner maar groter. Als het Koninkrijk bij dit soort complexe, landenoverstijgende
problemen voor de burgers onzichtbaar blijft, welk inhoudelijk bestaansrecht
heeft het dan eigenlijk nog? De wereld is veranderd, nu het Koninkrijk nog.
De irritaties over het gebrek aan inhoudelijke vooruitgang en de vele verwijten
over en weer maken dat het draagvlak voor het Koninkrijk afneemt. Een referendum
onder de bevolking in Nederland zou inmiddels, naar ik vrees, een grote meerderheid
voor het uittreden van Nederland uit het Koninkrijk opleveren. Ik vraag me
wel eens af of we ons in een spiegelbeeldige situatie bevinden: Nederlandse
politici die, zij het afnemend, nog wel iets willen en een bevolking die steeds
meer afhaakt en op de Antillen en Aruba een bevolking die binnen het Koninkrijk
wil blijven, omdat ze zien dat de zogenaamde autonomie de problemen
niet oplost, en politici die (weliswaar in afnemende mate) bezwaren zien in
veranderingen. Daarmee kom ik op de status quo.In 2003 en 2004 organiseerde het Comité 2004 van prof. Pieter van
Vollenhoven en prof. Jaime Saleh een publiek debat over de toekomst van het
Koninkrijk. Alle deelnemers aan dat debat waren het eens met de stelling dat
handhaving van de status quo ook politiek geen optie meer was. De landen moesten
kiezen voor hechtere banden of een afscheid op termijn. De keuze van de overzeese
burgers van het Koninkrijk bij de diverse referenda was overigens duidelijk.
Bestuurders en politici kunnen nu niet in het negatieve blijven steken: géén
hechtere banden en géén afscheid op termijn. De vraag is niet:
wat niet, maar wat wél.Eenieder wil verandering en toch lukt dat maar niet. Hoe komt dat? Of
wil eigenlijk niet iedereen verandering? Is handhaving van de status quo misschien
niet in het belang van de bevolking, maar wel in het belang van een groot
aantal deelnemers aan het Koninkrijksdebat, in het belang van de deelnemers
aan beide zijden van het water, van elk van de drie landen dus? Ontleent men
aan de status quo een positie die in dat hernieuwde Koninkrijk minder vanzelfsprekend
is of onzeker wordt?Ik denk dat er ten minste twee factoren een rol spelen. Allereerst onduidelijkheid
over de richting waarin veranderd moet worden; gebrek aan visie op waar het
met Europa heen moet, op de betekenis van het Caribisch gebied, kruispunt
van verbindingen, hetgeen voor Nederland van belang zou moeten zijn. Ik denk
verder aan het gebrek aan visie op de mogelijkheden van één
Koninkrijk met één ongedeelde soevereiniteit, één
rechtssubject in volkenrechtelijke zin en één ongedeeld staatsburgerschap.
Ik vind het in dat verband onbegrijpelijk dat de Koninkrijksregering tot nu
toe niet anders is omgegaan met de (mogelijke) UPG-status van de Antillen
en Aruba. Zodadelijk is die mogelijkheid wellicht verdwenen als we vijf eilanden
plus Aruba hebben en tegelijkertijd de deur naar Europa in het slot valt.
Dan is er geen keus meer, zonder dat er ooit een aanvraag bij de Koninkrijksregering
is gedaan naar een impactstudie, een studie die tot niets verplicht, over
de vraag: wat zou dit kunnen betekenen? Ik vind het ook onbegrijpelijk dat
er niet een veel duidelijker regiobeleid wordt gevoerd, zo mogelijk in samenwerking
met de EU-partners Spanje, Portugal en Frankrijk.De tweede factor die waarschijnlijk meespeelt, is de sterke verambtelijking
van de Koninkrijksrelaties. Politici maken zich voor veranderingen –
aangenomen dat ze die echt willen – afhankelijk van ambtenaren die aan
de status quo hun positie ontlenen. Dat geldt – dit zijn twee voorbeelden –
voor BZK en maar ook voor USONA. Ambtenaren zijn tot verandering bereid, zelfs
in hun eigen positie, als er een duidelijke visie is, maar die ontbreekt,
en daar zitten ambtenaren ook mee. Als we verandering van de status quo willen,
moeten we in elk van de drie landen kritisch naar onze eigen positie en ons
eigen functioneren willen kijken. Anders blijft alles uiteindelijk bij het
oude en hebben wij het steeds over verandering bij de ander. Ook daarom spreek
ik liever niet van de herstructurering van de Nederlandse Antillen, maar van
de herstructurering van het Koninkrijk. Als we dan kritisch naar onszelf kijken –
nogmaals, dat geldt voor Nederland in het bijzonder, maar ook voor de Antillen
en Aruba – dan valt op hoe weinig er in het verleden in het publieke
debat tussen de drie landen is gepraat over de echte problemen en hun oorzaken
en hoeveel over de gevolgen van die problemen en over de stroom aan incidenten.
De communicatie staat in het teken van verwijten en, vaak letterlijk, «afrekenen»
in plaats van wederzijds belang. Een bewuste strategie voor communicatie van
de Koninkrijksregering met de bevolking van de drie landen ontbreekt. Ook
dat biedt ruimte voor geruchtvorming en incidenten. De communicatie tussen
Nederland en de Nederlandse Antillen en Aruba kan echter niet beperkt blijven
tot de, toch vrij kleine, elite die vaak zelf daar én hier, soms tegen
hun eigen wil, gevangen lijkt te zitten in de status quo. Zonder
betrokkenheid van maatschappelijke groepen, vertegenwoordigers van de nieuwe
generatie, personen buiten de politieke hitte van de dag, zal het niet lukken
de status quo te doorbreken.Ten overvloede wijs ik er daarbij op dat onze bevolking sterk gewijzigd
is. De jongere generatie Europese Nederlanders beschouwt veel minder dan hun
ouders en grootouders de Koninkrijksband nog als een historisch gegeven. Daarbij
komt dat een groeiend deel van de Nederlandse bevolking geen gemeenschappelijke
historie heeft. Min of meer hetzelfde geldt op Aruba en St. Maarten voor de
grote groep mensen die van elders uit de regio in het Koninkrijk is komen
wonen. De verbondenheid tussen de landen wordt alleen al daardoor steeds minder
vanzelfsprekend en dient actief te worden onderhouden. Dat kunnen we niet
alleen aan het Koninklijk Huis en het Nederlands voetbalelftal overlaten.
Voor die communicatie en verbondenheid moet naar mijn stellige overtuiging
de oplossing van de echte problemen het begin- én het eindpunt zijn.
De burgers moeten zien dat het Koninkrijk werkt.Daarmee kom ik te spreken over de derde factor: de mogelijkheden van het
Statuut. De veranderde wereld, die om grotere samenwerking vraagt, is onvoldoende
vertaald in de wijze waarop de partners in het Koninkrijk met elkaar omgaan.
In veel opzichten is de samenwerking tussen de landen van de Europese Unie
hechter dan de samenwerking binnen het Koninkrijk. Daarbij denk ik niet alleen
aan de regeringen, maar vooral aan bedrijven en maatschappelijke organisaties.
Ik vind dat raar. Waarom op Europees niveau zoveel en binnen het Koninkrijk
zo mondjesmaat directe samenwerking tussen scholen, milieuorganisaties, culturele
instellingen of gemeenten? De artikelen uit het Statuut die gaan over gemeenschappelijke
verantwoordelijkheden en samenwerking worden amper gebruikt.Die beperkte benutting van het Statuut staat haaks op de mondiale ontwikkelingen
die de wederzijdse afhankelijkheid juist hebben vergroten.Het is van belang vast te stellen dat ook zonder wijziging van het Statuut
veel dringende vraagstukken goed kunnen worden aangepakt. Het Statuut biedt
immers ruimte voor verschillende vormen van bestuurlijke samen- werking en
over de samenwerking tussen niet-overheidsinstellingen met publieke taken
zegt het Statuut al helemaal niets. Datzelfde Statuut biedt nu al, zeg ik
tegen hen die menen dat elk ingrijpen onmogelijk is, een basis voor een gerichte
ingreep door het Koninkrijk als dat echt nodig zou worden geacht. Dat gebeurde
bijvoorbeeld in 1992 op St. Maarten. De vraag is dus niet of het juridisch
mag, maar of dat ingrijpen nu inhoudelijk nodig is.Het Koninkrijk is geen los verband. De eenheid in verscheidenheid van
de landen van het Koninkrijk volgt uit het Statuut. De verantwoordelijkheden
van het Koninkrijk bij het uitvoeren en nakomen van internationale verplichtingen
zijn sinds 1954 in aantal toegenomen. Het is het Koninkrijk, de landen gezamenlijk,
dat op die naleving kan worden aangesproken. Ook dat dwingt tot het geven
van meer inhoud aan de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid. Het Koninkrijk
kan het domweg niet maken bij belangrijke verdragen, zoals bij het verdrag
ter bestrijding van corruptie, verdeeld te zijn en zich op te splitsen in
een deel dat meedoet met de internationale rechtsorde en een deel dat minder
haast maakt. Wat is er eigenlijk op tegen om samen met de goedkeuring bij
Rijkswet ook consensusrijkswetten over de implementatie van die verdragen
tot stand te brengen? Dat maakt meteen het Koninkrijksverband duidelijk welke
kosten met die implementatie gemoeid zijn en welke vorm van bijstand eventueel
nodig is. Ik snap heel goed dat de implementatie van verdragen hier gemakkelijker
is dan op de Antillen en Aruba. Daarover moeten wij hier niet klagen, maar
wij moeten de problemen in beeld brengen en daar iets aan doen. Het Statuut
staat ons daarbij niet in de weg. De keuze in 1954 voor een gezamenlijke nationaliteit –
het Nederlanderschap kent geen allochtonen of makamba’s – verplicht
ons daartoe. Dan wil ik vervolgens een enkele opmerking maken over het Koninkrijk-nieuwe
stijl en daarbij een aantal punten noemen die in de discussie een rol zouden
kunnen spelen, maar die ook in hun onderlinge verband in aanmerking moeten
worden genomen. Het Koninkrijk is via het Statuut gebouwd op drie pijlers:
de gemeenschappelijke zorg voor aangelegenheden van het Koninkrijk, de zelfstandige
behartiging van de eigen belangen van de landen en de verlening van wederzijdse
bijstand. Ook in een hernieuwd Koninkrijk blijven die uitgangspunten gelden.
Vanwege de veranderingen in de internationale omgeving waarin het Koninkrijk
is komen te verkeren, is het echter steeds minder mogelijk om alleen, op eigen
kracht, grote maatschappelijke vraagstukken op te lossen. Nogmaals, dat geldt
voor alle landen en dat geldt zeker voor kleine landen. Tegelijk wordt de
noodzaak groter om de lokale bevolking daadwerkelijk bij die oplossingen te
betrekken. Ook bij een hernieuwd Koninkrijk moet daarom de nadruk liggen op
de gezamenlijke verantwoordelijkheden. Ik noem er een paar.Nederland legt in de huidige gesprekken met de Antillen en Aruba terecht
veel nadruk op overheidsfinanciën en rechtshandhaving. Deze twee onderwerpen
zijn van vitaal belang voor het behoud van de democratische rechtsstaat, maar
evenzeer voor het aantrekken van investeerders. Zoals we zien bij de zaak-Holloway,
die op Aruba speelde, zijn deze onderwerpen van belang voor vitale sectoren
van de economie, zoals die van het toerisme. Het staat als een paal boven
water dat het noodzakelijk is om binnen het Koninkrijk en daarbuiten gestructureerd
en intensief samen te werken bij de taken van politie, het Openbaar Ministerie
en de rechterlijke macht. Ook dit is in Europa allang geaccepteerd. De noodzaak
voor die samenwerking geldt ook voor delen van het Koninkrijk. Dat kunnen
wij eveneens leren van de zaak-Holloway.Tegelijkertijd constateer ik het gevaar dat Den Haag het belang van andere
grote maatschappelijke vraagstukken over het hoofd ziet. Alles concentreert
zich op de financiën en de rechtsorde, terwijl er zoveel andere, grote
maatschappelijke vraagstukken zijn. Waarom worden onderwijs, jeugdbeleid en
armoedebestrijding niet ook als onderwerpen van gemeenschappelijke verantwoordelijkheid
gedefinieerd en op korte termijn – Ik zeg nogmaals met nadruk: op korte
termijn – daadwerkelijk, concreet aangepakt? Om misverstanden te voorkomen:
daarbij is geld het probleem niet. We houden hiervoor altijd geld over. Het
probleem is de bureaucratie en het feit dat het ons niet lukt om dat probleem
op te lossen, maar dit terzijde.Mogelijk geldt hetzelfde op het terrein van volksgezondheid en milieu.
Binnen het Koninkrijk moeten we ons toch ten minste de vraag stellen welke
normering moet worden aangehouden met betrekking tot het minimale niveau van
maatschappelijke voorzieningen, zoals onderwijs en gezondheidszorg op de Nederlandse
Antillen en Aruba. Welke verschillen in sociaaleconomische positie zijn bij
eenzelfde staatsburgerschap nog acceptabel? Veel problemen op de eilanden
en in Nederland – ik noem: de hoge werkloosheid op Curaçao en
de gebrekkige integratie in Nederland – vinden voor een belangrijk deel
hun oorzaak in de verwaarlozing van het onderwijs in de overzeese landen en
in de geringe daadwerkelijke deelneming daaraan. Is het dus niet allang tijd
voor een gemeenschappelijk «deltaplan» onderwijs?Om daadwerkelijk de gezamenlijke belangen te bepalen, problemen te benoemen
en gemeenschappelijk beleid te kunnen ontwikkelen, zijn nodig gemeenschappelijke
organen waarin de verschillende partners zich vertegenwoordigd weten. Die
organen zijn er nu niet. In de instituties van het Koninkrijk heeft die gemeenschappelijkheid
maar zeer beperkt vorm gekregen. Er is bijvoorbeeld geen gemeenschappelijk
secretariaat Koninkrijksaangelegenheden, vergelijkbaar met het Commonwealth
Secretariat in Londen, en er is dus ook geen gemeenschappelijk adres. Er is
evenmin een gemeenschappelijk budget voor Koninkrijkstaken. We kennen wel de Rijksministerraad, maar dit forum wordt niet of maar
zeer beperkt gebruikt voor de ontwikkeling van een gemeenschappelijke visie
en strategie. Het aantal medewerkers van BZK dat de Antillen of Aruba van
huis uit kent, is zeer gering. Tijdens de vorige kabinetsformatie heb ik informeel
wel eens gezegd: waarom wordt voor de kabinetspost Koninkrijkszaken niet gezocht
naar een gezaghebbend bestuurder of politicus met kennis van de Antillen en
Aruba, naar iemand met die achtergrond? Als ik vandaag dan toch hardop mag
denken over mogelijkheden van meer gemeenschappelijkheid, zeg ik: waarom geen
vorm van kiesrecht voor de leden van de Tweede Kamer voor alle Caribische
Nederlanders, zodat de ontwikkelde gemeenschappelijke visie en strategie door
een echt Koninkrijksparlement kan worden getoetst en gecontroleerd? Zoals
bekend mag een aantal Caribische Nederlanders stemmen, bijvoorbeeld de groep
die zo’n tien jaar in Nederland heeft gewoond, maar per saldo is dat
toch een klein percentage van het totaal. Als de gemeenschappelijkheid institutioneel
beter vorm krijgt, wordt het Koninkrijk in de ogen van de Caribische Nederlanders
zeker minder Nederlands van karakter en valt het daarmee ook beter te accepteren
als dat Koninkrijk vaker in gezamenlijkheid optreedt. De Caribische delen
van het Koninkrijk zullen daarbij evenals Nederland dat doet moeten accepteren
wat bij elke staatkundige constellatie de Trias Politica met zich meebrengt,
dat er steeds checks en balances zijn: macht en tegenmacht, bevoegdheid en
controle. Dat geldt zeker voor de overheidsfinanciën. Verantwoordelijk
financieel beleid moet niet iets zijn dat alleen maar door Nederland wordt
afgedwongen, maar het beleid op dit terrein is een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid.
Het Koninkrijk kan zich alleen dan tot een waarborgfunctie beperken als er
een begin van naleving in elk van de landen zelf is. Dit gold en geldt ook
voor Nederland in Europa. Nederland onderwerpt zich vrijwillig en autonoom,
zij het zo nu en dan met enig morren, aan het toezicht van de Europese Centrale
Bank en er zijn tal van samenwerkingsverbanden tussen Nederland en de Europese
instellingen waarbij rekenkamers, rechters, gemeenten et cetera betrokken
zijn.De directe samenwerking tussen instellingen met dezelfde taken in Nederland
en overzee is gering. Ik heb al gezegd dat ik dat raar vind. In het gemeenschappelijk
Koninkrijk dat ons voor ogen zou moeten staan, zijn veel Nederlandse ministeries
samenwerkingspartners en bij het gemeenschappelijk beleid betrokken. Zo’n
partner is dan niet alleen maar BZK. Ik denk in dit verband aan het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Dat ministerie zou daartoe ook financieel
in staat moeten worden gesteld, niet op basis van project- of programfinanciering
via BZK, de Antilliaanse dienst Ontwikkelingssamenwerking of USONA, maar op
basis van een eigen deel van Koninkrijksbudget. Andere partners in een dergelijk
Koninkrijk zijn bijvoorbeeld de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, die
zich bezig kan houden met bestuurlijke verbetering, en De Nederlandsche Bank,
die samen met de Bank Nederlandse Antillen en de Centrale Bank van Aruba zou
kunnen bijdragen aan verbetering van het financieel toezicht. De Raad voor
de Rechtspraak zou in samenspraak met de Hoge Raad en de Raad van State het
Gemeenschappelijk Hof van Justitie van de Nederlandse Antillen en Aruba kunnen
bijstaan. Allerlei varianten zijn denkbaar. Ze zijn ook allemaal bedacht.
De President van het Gemeenschappelijk Hof, De Lanoy, heeft daarover recent
nog geadviseerd. Het valt mij vaak op hoe weinig gebruik wordt gemaakt, ook
in Nederland, van goede adviezen en rapporten die in de verschillende landen
van het Koninkrijk verschenen zijn. Waarom een nieuw Nederlands voorstel als
er een goed Nederlands-Antilliaans advies is van De Lanoy van het Hof of Tromp
van de Bank Nederlandse Antillen? Deze verbreding van de samenwerking binnen
het Koninkrijk naar andere ministeries, lokale overheden, rechterlijke instanties
en Hoge Colleges van Staat mag vanzelfsprekend niet vrijblijvend worden ingericht,
maar zal waar nodig kunnen worden verankerd in rijkswetten en
consensuswetten of de nieuwe Staatsregelingen. Dat kan allemaal met het huidige
Statuut.Het Koninkrijk-nieuwe stijl moet vooral meer zijn dan een politiek en
ambtelijk gezelschapsspel. Daarvan is in de afgelopen periode zo nu en dan
te veel sprake geweest. De burgers en hun gemeenschappelijke organisaties
in alle delen van het Koninkrijk moeten elkaar zien te vinden, willen wij
het Koninkrijk daadwerkelijk tot leven brengen. Dat gebeurt met allerlei subsidieprogramma’s
wel enthousiast in de Europese Unie, maar gebeurt dat ook voldoende binnen
het Koninkrijk? Waarom niet? Onze burgers zijn toch dichterbij. Ook voor het
stimuleren van die Koninkrijksbrede civil society hoeft het Statuut niet te
worden aangepast. Wel is nodig dat u als politici allereerst bereid bent om
te erkennen dat niet alle onderwerpen alleen via de overheid, alleen via Den
Haag en dus alleen via BZK of, als alternatief, via de markt kunnen worden
aangepakt. Naast overheid en markt kennen wij organisaties van burgers met
publieke verantwoordelijkheid en dat besef is de laatste decennia, zeker in
Nederland, zwakker geworden. Burgers zijn echter niet alleen maar kiezer of
klanten, zelfs niet in kleine gemeenschappen.Een belangrijke voorwaarde voor een dergelijk Koninkrijksbrede civil society
is dat wij elkaar verstaan. Ruim 350 000 mensen hebben in het Koninkrijk
het Fries als moedertaal. Het is goed dat deze taal wordt gewaardeerd en een
stevige plaats in het onderwijs krijgt, maar als je in dat grotere verband
wilt meekomen, moet je de gezamenlijke taal van het grotere verband vanaf
zeer jonge leeftijd machtig zien te worden. Ouders willen dat hun kinderen
die taal leren om ze zodoende de ruimte te geven en ze verder te laten komen.
Geldt dat alleen voor het Fries of ook voor het Papiamento en het Engels?Ik rond af. Historisch zijn de drie landen van het Koninkrijk met elkaar
verbonden. Die verbintenis behoeft vandaag een nieuwe legitimatie. Die zou
kunnen worden bereikt met een sterkere integratie van de Koninkrijksdelen
waardoor ook de Nederlandse Antillen en Aruba – de keus is aan hen –
aansluiting kunnen vinden bij en invloed kunnen hebben op de grotere verbanden
waarbij Nederland betrokken is, zoals de Europese Unie, maar dan moeten wij
echt haast maken, want zodadelijk bestaat die mogelijkheid misschien niet
meer. Laten wij in ieder geval nagaan wat deze mogelijkheid betekent, wat
zij oplevert, wat de nadelen ervan zijn, niet met het oog op financieel gewin
op de korte termijn, maar ten behoeve van stabiliteit, welzijn en ontwikkeling
voor de generaties die na ons komen. De Nederlandse Antillen en Aruba raken
dan niet in een geïsoleerde positie en kunnen op waarborgen rekenen,
ook met betrekking tot een redelijk niveau van voorzieningen voor de Caribische
burgers van het Koninkrijk. Een sterkere integratie binnen het Koninkrijksverband
staat, zoals de Raad van State in 2003 heeft gezegd, niet per definitie haaks
op het belang van de regionale, intergouvernementele, sociaaleconomische en
culturele relaties tussen de Caribische delen van het Koninkrijk. Het een
sluit het ander niet uit, temeer niet omdat ook andere delen van het Caribische
gebied op Europa georiënteerd zijn gebleven. Wel is een visie op de regio
nodig. Onderzoek heeft aangetoond dat de burgers op de Nederlandse Antillen
en Aruba, mede als gevolg van de sterke banden met familie en vrienden in
Nederland, in overgrote meerderheid bijzonder gehecht zijn aan een vorm van
Koninkrijksrelatie. Tegelijkertijd is sprake van talrijke en veelzijdige regionale
netwerken. Een oriëntatie op Europa sluit een oriëntatie op Latijns
Amerika niet uit. Beide kunnen elkaar versterken. Kijk naar Spanje en Portugal,
landen die beide oriëntaties uitstekend weten te combineren, maar dat
is dan ook een onderdeel van bewust beleid. Het gaat er in het Koninkrijk
in de komende jaren om, de eenheid te versterken, zonder de verscheidenheid
teniet te doen. Dat is niet eenvoudig, maar het kan wel, als we tenminste
willen. En de vraag is: willen we echt? Ik heb geprobeerd te schetsen dat
het Statuut u en ons daarbij in elk geval niet in de weg staat. Met het huidige document is meer mogelijk dan we vaak beseffen. Het zal een historische
vergissing blijken te zijn als we de grote maatschappelijke vraagstukken weer
op hun beloop laten en daarmee eigenlijk de status quo omhelzen. Zeker in
een wereld die zal blijven veranderen, betekent stilstand nog steeds achteruitgang.
Ik wens u als medewetgever en als politieke controleurs bij die verdieping
en verbreding van het gemeenschappelijk Koninkrijk veel succes.(Applaus)De voorzitter: Ik geef de aanwezigen de gelegenheid
om de heer Tjeenk Willink vragen te stellen.**De heer Atacho (P.A.R.): Ik feliciteer de
heer Tjeenk Willink met het feit dat hij een goede speech heeft gehouden.
Vanochtend heb ik al gezegd dat ik eigenlijk de heer Tjeenk Willink niet hoef
te horen. Ik weet namelijk waar hij en de Raad van State voor staan. Ook bij
de viering van het 50-jarig bestaan van het Statuut is door de Raad van State
een bijdrage geleverd. Wat mij zeer aanspreekt in de opstelling van de heer
Tjeenk Willink is dat hij niet praat als een Nederlander, maar als een Koninkrijksburger.
Het is belangrijk dat wij beseffen dat dat nodig is. Wij moeten niet spreken
als Arubanen, als Antillianen, als Curaçaoënaars of als Nederlanders.
Willen wij een hechte samenwerkingsvorm binnen het Koninkrijk vinden, dan
moeten wij als Koninkrijksburgers praten. Vanochtend heb ik ervaren dat er
bepaalde concepties zijn. Wij halen begrippen als «de Nederlandse regering»
en «de Koninkrijksregering» door elkaar. Er is gezegd: we moeten
het Statuut wijzigen, maar als ik de heer Tjeenk Willink hoor, kunnen wij
heel wat met het huidige Statuut. De vraag is of de Koninkrijksregering niet
heeft nagelaten om de instrumenten die het Statuut biedt in de afgelopen jaren
te gebruiken. Het Statuut is een van de mooiste documenten die onze voorvaderen
hebben opgesteld. Het biedt het Koninkrijk allerlei mogelijkheden om zich
te ontwikkelen. We beseffen echter niet welke mogelijkheden het Statuut ons
biedt. Van mijn kant geen vragen, maar nogmaals een felicitatie aan het adres
van de heer Tjeenk Willink.De heer Lampe (RED): Ik sluit mij bij deze
felicitaties aan. De heer Tjeenk Willink heeft een indrukwekkende speech gehouden.
Hier zit een Koninkrijksburger die gelooft in wat hij naar voren brengt. Ik
heb nog wel een vraag. Een vertegenwoordiger van het VN-comité voor
dekolonisatie heeft onlangs op Curaçao een speech gehouden en daarmee
gesteld dat er geen reden is om Nederland aan te klagen als het niet ingaat
op de eis voor een status aparte of de eis voor meer autonomie. Dat comité
zou openstaan voor hetzij de eis van onafhankelijkheid hetzij integratie,
maar niet voor meer autonomie binnen het Koninkrijk. Wat is de mening van
de heer Tjeenk Willink op dit punt?De heer Tjeenk Willink: Ik ken die speech
van de vertegenwoordiger van het VN-comité niet en bovendien weet ik
niet welke beleidslijn de VN-commissie volgt. Tegenover u doe ik mij wel buitengewoon
verstandig voor, maar mijn kennis is beperkt. Ik wijs er verder op dat ik
slecht uit de voeten kan met het woord «autonomie». Natuurlijk
heb je bepaalde termen nodig, maar het woord zegt mij nog weinig. Delen van
het land, maar ook de landen onderling zijn verstrengeld geraakt. Elk antwoord
dat ik zou geven, zou een speculatief antwoord zijn en als je een speculatief
antwoord moet geven, kun je beter niet antwoorden. Misschien dat de heer Klaas
de Vries hier meer van weet. De heer Schuurman (ChristenUnie): Ook ik ben
blij met de woorden die heer Tjeenk Willink vanmiddag als Koninkrijksburger
sprak. Ik wil een enkele opmerkingen maken en tegelijk enkele vragen stellen.
De heer Tjeenk Willink zei dat wij eerst de problematiek moeten analyseren.
Het viel mij op dat hij vergat te zeggen – misschien deed hij dat bewust –
dat het land van de Nederlandse Antillen geheel tegen de tendens van globalisering
in uiteen is gevallen. Ik meen dat dat te maken heeft met de toenemende armoede
in delen van ons Koninkrijk. De Nederlandse Antillen hebben vijftig jaar stand
gehouden. Alles ging dus goed zolang het economisch goed ging. De laatste
tien jaar ging het economisch slecht en toen kwamen de problemen. Ik meen
dat wij aan dit gegeven niet voorbij kunnen gaan met onze analyse. Mijn vraag
aan de heer Tjeenk Willink is of wij niet moeten betreuren dat, gelet ook
op het mondiale proces, het land de Nederlandse Antillen, uit elkaar valt?De heer Tjeenk Willink zegt verder dat wij niet te snel moeten denken
aan wijziging van het Statuut. Het huidige Statuut zou veel mogelijkheden
bieden. Voor zover ik mij kan herinneren is van alle kanten het Statuut gebruikt
als bevestiging van de status quo en dus niet als middel om die te doorbreken.
Op een gegeven moment vraag je je dan af of het niet beter zou zijn om inhoud
en vorm op elkaar af te stemmen. Praat je over de inhoud, dan zou je ook de
vorm in aanmerking kunnen nemen en je af kunnen vragen: wat moet er in het
Statuut komen te staan om die status quo te doorbreken? De Nederlanders vragen
zich dat af, maar de andere Rijksgenoten gebruiken het Statuut nogal eens
als bevestiging van de status quo.Het valt mij verder op dat elke keer als er over het Koninkrijk wordt
gesproken, stilzwijgend Nederland wordt bedoeld. Dat is niet terecht, maar
het is een feit. Je vraagt je af hoe dit komt. Komt dit niet doordat wij te
maken hebben met het probleem van grote schaalverschillen? Nederland is in
vergelijking met de andere landen van het Koninkrijk vele keren groter, zowel
economisch als geografisch, maar Nederland is ook nog eens verbonden met Europa.
Ook daardoor heeft het meer invloed. De landen overzee hebben gauw het idee
dat alles draait om Nederland en niet om hen. Moeten wij niet op de een of
andere manier de schaal van de afzonderlijke landen bij onze beschouwingen
betrekken? Hoe zouden wij het probleem van de schaalverschillen zodanig kunnen
oplossen dat wij toch dat ene Koninkrijk in gedachten hebben als wij over
de verschillende landsdelen spreken? Nederland is namelijk een deel van het
Koninkrijk evenals de landen overzee ook delen daarvan zijn.De heer Tjeenk Willink: Heeft het zin om te
blijven betreuren dat het land de Nederlandse Antillen uiteen is gevallen?
Betreur ik het dat Joegoslavië uiteen is gevallen? Je kunt zeggen dat
de situatie gemakkelijker was toen de landen nog bij elkaar hoorden, maar
als de spanningen hoog oplopen en de verschillen tussen de bovenwindse en
de benedenwindse eilanden toenemen, moet je je op een gegeven moment afvragen
welke staatkundige vorm je wilt. Misschien hadden wij ons die vraag reeds
bij het uittreden van Aruba moeten stellen, maar dat hebben wij niet gedaan.
We kunnen daar wel treurig om zijn, maar we zouden ook van deze gelegenheid
gebruik kunnen maken om een aantal zaken goed te regelen. Het doet er dan
niet zoveel toe of wij overleg plegen met een groep van vijf eilanden of met
een groep van twee plus drie. Het zal wel zo zijn dat de economie iets te
maken heeft met de ontwikkelingen, maar toen ik in 2000 na vele jaren weer
op Curaçao kwam, zei men: vijftien jaar geleden had je hier moeten
zijn, want toen was het hier veel beter. Ik heb toen gezegd: ik was vijftien
jaar geleden hier en toen hoorde ik dit ook.De heer Klaas de Vries (PvdA): Beide keren
was het waar. De heer Tjeenk Willink: Soms is dat zo. Ik
heb toch de neiging om te zeggen: de beslissing is genomen en het feit dat
voorzieningen als het solidariteitsfonds niet van de grond komen, is een indicatie.
Wij zouden deze gelegenheid kunnen aangrijpen om zaken van wederzijds belang
goed te regelen. Inderdaad is het Statuut vaak gebruikt ter bevestiging van
de status quo en om veranderingen te vermijden, in de trant van: als jij je
niet met mij bemoeit en ik niet met jou, zijn wij beiden gelukkig. Ik wijs
er in dit verband op dat wijziging van het Statuut altijd lang duurt en ik
zou het betreuren als dat gegeven als excuus gaat dienen, dat daarom nog maar
een tijdje niets wordt gedaan. Wijziging van het Statuut kan nodig zijn om
sommige problemen op te lossen, maar ik vind dat wij eerst na zouden moeten
gaan hoe wij inhoudelijk de problemen zouden kunnen oplossen. Vervolgens kun
je het Statuut aanpassen. Wijziging van het Statuut is niet een absolute voorwaarde
voor verandering, want met het huidige Statuut is veel mogelijk. Het gaat
nu veel meer om de wil dan om de structuur. In het advies dat wij in 2004
uitbrachten, wordt een aantal artikelen genoemd die allerlei mogelijkheden
bieden. De Koninkrijksregering is daarbij het aanbod gedaan om eventueel in
overleg met de andere landen op specifieke punten om nader advies te vragen.
Men zou dus alvast wat kunnen doen.Het feit dat men bij Koninkrijk vaak denkt aan Nederland is voor een deel
onvermijdelijk vanwege de schaal, maar met de wijze waarop de instituties
functioneren hebben wij dat extra bevestigd. Er kan dus meer in gemeenschappelijkheid
gedaan worden, ondanks het feit dat Nederland 16 miljoen inwoners telt. Wij
kunnen ook deskundigheid leveren, maar wij zouden op zijn minst de deskundigen
op de Antillen en Aruba serieus kunnen nemen. Zij brengen ook rapporten uit
en men zou zich af kunnen vragen welke mogelijkheden die rapporten bieden
zonder meteen met een ander plan te komen waarin de rapporten van de Antillen
niet eens worden genoemd. Dat is vragen om moeilijkheden. Volgens mij gaat
het dus om de attitude.De heer Van Fessem (CDA): Voorzitter. Ook
ik dank de heer Tjeenk Willink voor zijn speech. Zoals gebruikelijk heeft
hij ons op de goede manier aan het denken gezet. Zojuist zei hij dat er meer
gemeenschappelijk kan. Ik wijs erop dat volgens het Statuut de landen van
het Koninkrijk elkaar hulp en bijstand verlenen. In de afgelopen jaren zijn
de problemen sterk toegenomen en is op de Antillen schrijnende armoede ontstaan.
Ook het onderwijs is verslechterd. Had op een bepaald moment niet hulp en
bijstand moeten worden verleend en, zo ja, in welke vorm? Had Nederland de
eilanden de hulp moeten opdringen of had het die desgevraagd en in overleg
moeten verlenen? De heer Tjeenk Willink zegt wel dat er meer gemeenschappelijk
moet, maar it takes two to tango. Is het mogelijk om de hulp en bijstand die
nu onder voorwaarden wordt verleend, te beschouwen als hulp op grond van de
bepalingen van het Statuut? Is het mogelijk het Statuut daartoe slechts zo
te wijzigen dat er inhoudelijk niets hoeft te worden veranderd? Wat is de
mening van de heer Tjeenk Willink op dit punt?De heer Tjeenk Willink: Ik wijs er nogmaals
op dat het gaat om de grondhouding dat je gezamenlijk de problemen wilt oplossen
en dat je aangeeft wat de oplossing moet zijn. Vervolgens ga je na hoe die
oplossing vorm moet worden gegeven, bijvoorbeeld of het een Koninkrijksaangelegenheid
kan zijn. Destijds was men op Aruba boos, omdat Nederland de kustwacht als
een Koninkrijksaangelegenheid zag. Jaren eerder hadden wij dat namelijk niet
gedaan. Nederland constateerde echter dat de wereld was veranderd en dat defensie
en veiligheid begrippen waren met een andere inhoud dan in 1954. Het was dan
ook onzin om de interpretatie van het Statuut van 1954 te hanteren om tot
een goede regeling te komen. Ik vind het overigens helemaal niet erg dat de landen onderling van mening verschillen. Laten wij voor onze mening
uitkomen. Ik wil slechts aangeven dat er allerlei mogelijkheden zijn. Men
kan bijvoorbeeld bepaalde zaken met een consensuswet regelen. Ik wijs er in
dit verband op dat het Statuut ook niet voorschrijft dat er een Antilliaans
parlement moet zijn dat op een bepaalde manier is verkozen. Er wordt ook niet
gezegd dat de regering van de Antillen een bepaald aantal leden moet tellen.
Men had dus ook kunnen kiezen voor een minimaal bestuur en toch het land in
stand kunnen houden.Ik heb een lijstje voor me waarop een aantal artikelen van het Statuut
staat. Daaruit blijkt eveneens dat er veel mogelijk is. Artikel 37 gaat over
het plegen van overleg, de artikelen 36 tot 40 gaan over de onderlinge bijstand,
artikel 38 gaat over nadere regelingen op Rijksniveau en artikel 48 zegt dat
de landen bij hun wetgeving slechts de bepalingen van het Statuut in acht
dienen te nemen. Ook de zorg aan Antilliaanse en Arubaanse kant dat bij het
aangaan van de UPG-status men het hele acquis van de EU zou moeten overnemen,
kan weggenomen worden. Men dacht op de eilanden dat voor die UPG-status een
ongehoorde hoeveelheid richtlijnen geïmplementeerd zou moeten worden.
Ik wijs er echter op dat men in zo’n situatie kan bepalen dat, behoudens
uitzonderingen, alles wat door Nederland is geïmplementeerd, wordt overgenomen.
Bij die uitzonderingen zou je dan kunnen denken aan regelingen die beter bij
de eigen rechtsorde passen. Er is dus veel mogelijk. Daarom gaat het allereerst
om de vraag: welk probleem willen wij aanpakken en wat is daarvoor de beste
oplossing? Vervolgens moet je nagaan of de oplossing mogelijk is op grond
van de bepalingen van het Statuut. Als dat niet mogelijk is, moet het Statuut
worden gewijzigd. Echter, ervan uitgaan dat het Statuut sowieso een obstakel
is, is onjuist. Dat is de voornaamste boodschap.De heer Klaas de Vries (PvdA): Ook ik wil
de heer Tjeenk Willink danken voor zijn wijze woorden. Als je dagelijks werkzaam
bent in een omgeving waarin de wijsheid een korte adem heeft, komen deze woorden
bijzonder hard aan. De heer Tjeenk Willink zei dat niet de structuren, maar
het gezamenlijk definiëren van de problemen belangrijk is. Als je de
problemen kent, zouden ons veel instrumenten ter beschikking staan om die
op te lossen. Dat is een zeer aantrekkelijke gedachtegang, alleen, de praktijk
is weerbarstig. Ik herinner aan de verschillende standpunten die vandaag zijn
verwoord. Er zijn mensen die niets van de verkregen autonomie willen afstaan.
Er is gesproken over de onderlinge verhoudingen en over de vraag wie eigenlijk
de baas is, wie toezicht houdt en wie voor de aansturing zorgt. Dergelijke
vragen duiden op de problematische praktijk en die houdt weer verband met
de structuur.In tegenstelling tot wat de heer Atacho vindt, vind ik het Statuut geen
briljant stuk. Ik vind het een dom stuk. In dat stuk staat namelijk niet het
telefoonnummer van het Koninkrijk. De enige die het Koninkrijk echt vertegenwoordigt,
is de koningin, maar zij gaat veel te weinig naar de Antillen en Aruba, merk
ik terzijde op. Echter, zij is de enige die het Koninkrijk echt vertegenwoordigt.
Naast haar vind je geen verantwoordelijke instantie, tenzij je heel lang zoekt
en bij Binnenlandse Zaken langsgaat. Daar vind je dan een afdeling die zich
met het Koninkrijk bezighoudt. De Koninkrijksministerraad is de laatste vijftig
jaar niet het orgaan geweest dat over de toekomst van het Koninkrijk nadacht.
Ik heb zelf vier jaar lang de vergaderingen van de Koninkrijksministerraad
bijgewoond, maar ik zal er maar niets over vertellen, want dan denken de aanwezigen
misschien dat alles nog erger is. Ik wil hiermee slechts aangeven dat deze
raad geen orgaan is dat nadenkt over de gemeenschappelijke toekomst. De heer
Tjeenk Willink zegt dat wij daar juist wel over moeten nadenken, maar ik verzeker
hem dat dat moeilijk is met de huidige structuur van het Koninkrijk, een structuur
voor eigenlijk drie gelijkwaardige, afzonderlijke landen. Het idee was dat
ieder land zijn eigen zaken maar moest regelen. Het ene land
wierp een hoge barrière op tegen bemoeienis door het andere. Een van
de landen was Nederland en dat had er geen zin meer in om een koloniale mogendheid
te zijn. Tegen de heer Atacho heb ik wel eens gezegd dat het probleem met
Nederland niet is dat het zich te veel met Aruba en de Nederlandse Antillen
heeft bemoeid, maar juist te weinig. Dat is echter ook het gevolg van het
feit dat er geen orgaan was dat nadacht over de toekomst van het Koninkrijk
en dat niet over medewerkers beschikte om het nodige te doen. De heer Tjeenk
Willink vraag ik op deze opmerking te reageren. Het gaat mij erom dat je met
goede wil van alles kunt mobiliseren, maar als er geen gemeenschappelijk orgaan
is dat als het ware aan de top staat, komt er niets terecht van het ontwikkelen
van het idee van de gemeenschappelijke toekomst. Ik wijs er nog op dat het
buitengewoon opmerkelijk is dat de regering van de Nederlandse Antillen heeft
besloten om zich afzijdig te houden bij de discussie over de ontbinding van
hun eigen land. Vanochtend is de vergelijking getroffen van de kalkoen die
naar de oven ging. De vraag had gesteld moeten worden wie die kalkoen gaat
opeten. Nogmaals, Nederland heeft geen Koninkrijksorgaan dat nadenkt over
de toekomst. De Koninkrijksregering heeft geen visie en weet niet wat er met
het Koninkrijk moet gebeuren. Het Nederlandse parlement moet de grootst mogelijk
moeite doen om de opvatting van de regering daarover te vernemen. Dat maakt
de discussie lastig. Ik ben dan ook zeer benieuwd naar het advies van de heer
Tjeenk Willink op het wetsvoorstel om Nederlanders met een crimineel verleden
uit te zetten en naar een ander deel van het Koninkrijk te sturen. Als wij
erin slagen op dat punt de verkeerde beslissing te nemen, kunnen wij het Koninkrijk
afschrijven.De heer Tjeenk Willink: Interessant is dat
het soms lijkt dat de heer De Vries en ik het niet met elkaar eens zijn, terwijl
wij dat juist wel zijn. De heer De Vries haalt namelijk structuur en Statuut
door elkaar. Ik heb uitdrukkelijk gezegd dat een visie nodig is, omdat die
ontbreekt. Ook heb ik gezegd dat de Koninkrijksministerraad beter zou kunnen
functioneren dan hij nu doet en dat het Statuut absoluut niet voorschrijft
dat Koninkrijksrelaties door het ministerie van Binnenlandse Zaken worden
behartigd en door Europese Nederlanders worden verzorgd. Verder heb ik erg
gepleit voor het geven van een adres aan het Koninkrijk. De heer De Vries
sprak over een telefoonnummer, maar hij is iets moderner dan ik. Dat komt
ook doordat ik steeds denk aan het schrijven van brieven. Ik meen dus dat
wij het volstrekt met elkaar eens zijn en dat het verwarren van de structuur
met het Statuut er juist toe leidt dat degenen die geen visie hebben, die
voorlopig ook niet krijgen. Die mensen houden zich namelijk permanent met
de verkeerde dingen bezig. De heer De Vries schetste het probleem op een bewogen
manier. Aan dat probleem zouden wij iets moeten doen en ons niet voortdurend
met het Statuut moeten bezighouden door daarvoor de zoveelste studiegroep
van niet-politici, oud-politici of aankomende politici samen te stellen. De
problemen moeten juist opgelost worden door de mensen die worden geacht de
landen te besturen en dat zijn de regerende politici. Zij zullen op een gegeven
moment vorm aan de ideeën moeten geven. De opvatting van de heer De Vries
en die van mij lijken dus veel op elkaar.De heer Klaas de Vries (PvdA): Ik laat mij
soms harder uit dan u.De heer Tjeenk Willink: U sloeg de spijker
op de kop. Mij ging het erom dat ten onrechte wordt gedacht dat het Statuut
aangeeft hoe het Koninkrijk functioneert en hoe het is ingericht. Daarover
staat juist niets in het Statuut. Wij hebben Kabna opgeheven en ondergebracht
bij Binnenlandse Zaken zonder ook maar een enkele wijziging van het Statuut.
Er staat ook niet in het Statuut dat de gevolmachtigde ministers niet een
inbreng in de Koninkrijksministerraad zouden kunnen hebben en daar niet hun visie zouden kunnen ontvouwen. Tot zo’n inbreng zouden zij
kunnen komen als de minister voor Koninkrijksrelaties die niet levert. Zoiets
kan dus, maar het gebeurt alleen niet omdat de politieke verhoudingen dat
bemoeilijken. Er zit dan iemand die je als het ware niet kunt«bewaken».
Wij zijn hier weinig geïnteresseerd in wat in het andere land gebeurt
en wij vinden het zonde van onze tijd om die Koninkrijksministerraad goed
te laten functioneren. Echter, dat heeft nul komma niks met het Statuut te
maken.Mevrouw Bibi de Vries (VVD): Voorzitter. Ik
ben een andere De Vries dan Klaas de Vries en ik zal mij ook wat warmer uitlaten.
Ik heb geboeid naar de heer Tjeenk Willink geluisterd. Hij zei eigenlijk dat
de huidige samenstelling van het Koninkrijk niet meer vanzelfsprekend is.
Niet alleen politici vinden dat, maar ook de burgers van de Antillen en Aruba.
In dit verband wil ik een stelling poneren en ik vraag de heer Tjeenk Willink
daarop te reageren. De stelling is: Het Koninkrijk is alleen nog te handhaven
als de eilanden die dat willen een integraal onderdeel van Nederland worden.De heer Tjeenk Willink: Zou Europa beter functioneren
als Nederland niet meer een afzonderlijk land zou zijn en Europa een superstaat?
Voor verschillende kwesties zou daarmee inderdaad een oplossing worden gevonden.
Overigens, ik vergelijk nu appels met peren, maar het gaat om het idee. Naar
de mate waarin de wereld verandert, zullen de mensen behoefte hebben aan een
eigen identiteit en aan houvast. Zo langzamerhand kan ik mij niet meer vinden
in de redenering dat alles beter wordt als wij maar grotere verbanden maken.
De afgelopen twintig, dertig jaar hebben wij te veel de oplossing in die richting
gezocht zonder rekening te houden met de verscheidenheid. Het bestaan daarvan
werd als het ware ontkend. Op een gegeven moment doen de gevolgen daarvan
zich gevoelen. Bovendien vraag ik mij af of een dergelijke integratie nu haalbaar
is. Over de wenselijkheid daarvan kun je nog lang discussiëren, maar
ondertussen maak ik mij zorgen vanwege de problemen in andere delen van het
Koninkrijk. Ik ben bang dat er te veel uit de hand zal lopen. Dat zou gevolgen
hebben, zeker als Nederland zich niet actief opstelt. Daarbij hoef je niet
eens te denken aan ingrijpen, want er zijn allerlei andere manieren om eerst
iets te doen. Echter, Nederland is niet erg geïnteresseerd geweest in
de problemen elders. Ik heb dan ook het gevoel dat het moment is aangebroken
om echt wat te doen. Natuurlijk blijven er verschillen en politieke kwesties,
maar er is een kans voor de partijen aan beide zijden van de oceaan. De vraag
is of je weer een stap meer moet doen dan nodig is, alleen om alles gemakkelijker
te maken. Ik weet niet of dat wel verstandig is. Ik denk nu heel praktisch.
Ik vind dat wij ook zonder massaal ingrijpen wel een oplossing kunnen vinden,
want laten we wel wezen, zo groot zijn die gemeenschappen ook weer niet en
zo immens zijn de problemen niet. Gelet op de schaal van de gebieden valt
alles te overzien. Gelet ook op de historische aspecten, betwijfel ik of je
veel verder moet gaan. Je zegt toch ook niet tegen Suriname: hadden jullie
beter niet afhankelijk kunnen worden?Mevrouw Bibi de Vries (VVD): U hebt aangegeven
dat als het gaat om het behoud van het Koninkrijk het vijf voor twaalf is.
Een oplossing is nagaan wat je gemeenschappelijk kunt doen. U zegt dat de
problemen ook weer niet heel groot zijn. Anderen zeggen dat die juist wel
heel groot zijn. Waarom noemen we dan niet man en paard? Nogmaals, ik poneerde
een stelling. Op grond daarvan wil ik graag discussiëren over de kwestie.
Ook minister Pechtold geeft namelijk in het Nederlandse parlement niet aan
waar wij willen landen met het Koninkrijk. Ook u bent erg voorzichtig en wijst
op de historie. Dat mag allemaal waar zijn dat die belangrijk is, maar als
je de kwestie echt wilt oplossen, moet je weten waar je wilt landen en dan
kun je concreet actie nemen, dan kun je echt iets doen aan het
onderwijs en de gezondheidszorg. Alleen, daarvoor moeten alle partijen het
eens zijn. U hebt zelf aangegeven dat als men niet gezamenlijk wil optreden,
het Koninkrijk sowieso uit elkaar valt.De heer Tjeenk Willink: Als je de problemen
gezamenlijk wilt aanpakken, zal ook blijken op welke schaal je moet werken.
Bij het ene probleem zal je iets anders moeten werken dan bij het andere.
Ik heb mij ook nooit kunnen vinden in de droefenis die ontstond toen de stadsprovincie
Amsterdam niet doorging. Dat was een structuurmaatregel voor diverse problemen,
terwijl voor de oplossing van die problemen niet dezelfde schaalgrootte kon
gelden. Voor de woningbouw geldt een andere verantwoordelijkheidsverdeling
dan voor belangenbehartiging van Schiphol, dat overigens weer buiten de regio
van de stadsprovincie zou zijn gekomen. Ik heb dus mijn aarzelingen. Bovendien
vind ik dat je nu al veel kunt doen en wat je kunt doen, moet je daarom nu
doen. Ook daarbij hoef je niet te werken met een systeem dat tot in alle eeuwigheid
zal gelden. Als blijkt dat op sommige punten meer integratie nodig is, dan
werk je op Koninkrijksniveau, maar ook dan weer zal de keus niet voor alle
eilanden dezelfde zijn. Grote vraag is nu hoe de relatie met de kleine eilanden
wordt. Er zijn allerlei bestuursakkoorden mogelijk. Laten wij echter doen
wat kan en daarbij stapsgewijs het nodige realiseren. Misschien ben ik inderdaad
te voorzichtig en moeten wij een knoop doorhakken, maar ik meen dat dat eventueel
twintig, dertig jaar geleden had moeten gebeuren.De heer Thijsen (MEP): Voorzitter. Namens
de delegatie van Aruba feliciteer ik de heer Tjeenk Willink met zijn speech.
Ook ik vind het Statuut een mooi document. Daarin staat het mooie woord: gelijkwaardig.
Belangrijk is het gevoel van eenheid, saamhorigheid en solidariteit. Als die
ontbreken, helpen regels en wetten niet, dan zijn wij verkeerd bezig, maar
is er tijdens de vijftig jaar waarin het Statuut gold daadwerkelijk sprake
geweest van gelijkwaardigheid? Daarbij denk ik vooral aan het verschil in
schaal, aan het oplossen van problemen en de onderhandelingen? Mijnheer Tjeenk
Willink, u bent expert. Wat zegt u op deze vraag?De heer Sevinger (AVP): Voorzitter. Ik dank
de heer Tjeenk Willink ook voor zijn speech. Hij zei dat doordat de wereld
verandert geen enkel land de status quo kan handhaven. In dat licht merkte
hij op dat wij nu nog voor een andere relatie met de Europese Unie kunnen
kiezen en dat dat spoedig niet meer mogelijk zal zijn. Wil de heer Tjeenk
Willink die stelling toelichten? Valt er voor de eilanden wat te kiezen? De
heer Tjeenk Willink zei ook dat als wij in het Koninkrijk niet gemeenschappelijke
doelen nastreven het Koninkrijk op den duur zal ophouden te bestaan. Stel
nu dat wij deel blijven uitmaken van het Koninkrijk en onze grote partner
Nederland integreert in Europa, hebben dan de landen aan de andere kant van
de oceaan een keus? Misschien moeten wij wel met Nederland mee integreren
en dan is de vraag: op welke manier?De heer Abraham (D.P.-Bonaire): Voorzitter.
Ik vond de toespraak van de heer Tjeenk Willink zeer interessant. Het zou
goed zijn als de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie een kopie
van de tekst kreeg. Wellicht moeten alle leden van het kabinet van Nederland
een exemplaar krijgen. Dat zou verhelderend kunnen werken, omdat sprake is
van een andere benadering.Voorzitter. Ik meen dat de heer Tjeenk Willink zei dat wij het huidige
Statuut, behoudens kleine wijzigingen, kunnen handhaven. In feite verwees
hij daarmee voor de herstructurering naar de eilandenregeling. Die regeling
kan met instemming van twee derde van de kiesgerechtigde burgers van de Nederlandse
Antillen en met goedkeuring van de Rijksministerraad worden gewijzigd. Is
dat een oplossing? Is dat de manier om tot de structurele wijzigingen
te komen zonder aantasting van het Statuut? De heer Tjeenk Willink sprak over
gemiste kansen. Ik herinner eraan dat ook de heer Wawoe bij de viering van
het vijftigjarig bestaan van het Statuut de gemiste kansen heeft opgesomd.De heer Tjeenk Willink zei eerst dat het idee van volledige autonomie
eigenlijk is achterhaald, omdat de wereld is veranderd, maar een feit blijft
dat de wensen voor meer inspraak, medezeggenschap en medebeslissingsrecht
toenemen. Vandaag spreken wij over de staatkundige verhoudingen en het democratisch
deficit. De eilanden hebben als Koninkrijkspartners medebeslissingsrecht,
maar de discussie over het democratisch deficit duurt al jaren. Er is ook
opgemerkt dat er geen Koninkrijksparlement is. De heer Tjeenk Willink heeft
verder opmerkingen gemaakt over gebrek aan kennis van zaken bij BZK. Deskundigen
van de Antillen zouden door BZK geraadpleegd moeten worden om het inzicht
op dat ministerie te vergroten. Ook heeft de heer Tjeenk Willink de vraag
opgeworpen: waarom er geen vorm van kiesrecht voor alle Caribische Nederlanders
is. Gelet op al deze aspecten vraag ik wat zijn visie is ten aanzien van onze
eilandenregeling. Wat gaan wij daarmee doen? Hoe zou volgens hem de kwestie
van het democratisch deficit opgelost kunnen worden en op welke manier zouden
de Koninkrijkspartners meer inspraak kunnen krijgen?De heer Navarro (Forsa Korsou): Mijnheer Tjeenk
Willink, bedankt voor uw verhelderende voordracht. Ik heb eigenlijk dezelfde
vraag als de heer Sevinger, maar ik wil die op een andere manier verwoorden.
De heer Tjeenk Willink noemde drie belangrijke uitgangspunten. Een ervan was
dat handhaving van de status quo uiteindelijk zal leiden tot het einde van
het Koninkrijk. Betekent dat dat het niet-kiezen voor de UPG-status uiteindelijk
dat tot gevolg zal hebben?De heer Tjeenk Willink: De heer Thijsen vroeg
zich af of er in het verleden altijd wel sprake is geweest van gelijkwaardigheid.
Gelijkheid en gelijkwaardigheid zijn moeilijke termen. Vaak wordt het ene
woord gebruikt en het andere bedoeld. Gelijkwaardigheid betekent dat eenieder
in zijn waarde wordt gelaten. Voor een democratie betekent dat dat de stem
van de ene burger niet automatisch zwaarder weegt dan die van de andere burger.
Nederland heeft zestien miljoen burgers. Hebben die toch slechts een derde
van de totale invloed? In dit verband maak ik de vergelijking met de Europese
Unie. Bij beslissingen in de EU geldt een ingewikkelde stemmenweging. Een
land wordt niet alleen op zijn merites beoordeeld, want bij de stemming wordt
de grootte van het land en het aantal inwoners in aanmerking genomen. Is Nederland
dan gelijkwaardig aan Frankrijk? Jawel, maar is Nederland dan ook gelijk aan
Frankrijk? Nee. Heeft Frankrijk samen met Engeland meer invloed dan Nederland
samen met Luxemburg? Ja, natuurlijk. Vinden wij dat dan schandelijk? Nee.
Wij zouden dat schandelijk kunnen vinden, maar daarmee verandert de wereld
niet. Om dat soort vragen gaat het dus.Tegelijk is de essentie van een democratie dat je respect hebt voor minderheden.
Ook als je dus tot een minderheid behoort, moet je ervan uit kunnen gaan dat
je mening serieus gewogen is, ook als je uiteindelijk geen gelijk krijgt en
ondanks het feit dat de helft plus één regeert. Men mag zich
als het ware niet verschuilen achter de term gelijkwaardigheid. Je kunt bijvoorbeeld
tot een minderheid behoren die op een gegeven moment geen gelijk krijgt. Als
je dan alles gooit op gelijkwaardigheid, zijn wij vrij snel uitgepraat. Ik
zeg niet dat de heer Thijsen dat doet, maar ik wijs hierop om het beeld helder
te maken. Het is dus van groot belang dat datgene wat door de andere delen
van het Koninkrijk wordt ingebracht, hier serieus wordt genomen. Tegelijk
geldt dat men zich elders moet kunnen herkennen in de beslissingen van de
Koninkrijksorganen die nu eenmaal in Nederland zijn gevestigd. Eigenlijk wreekt zich hier de dubbele-pettenproblematiek van Binnenlandse
Zaken. Als een voorstel wordt gedaan voor verandering van de Koninkrijksrelaties,
is dat dan een Nederlands onderhandelingsvoorstel of is dat dan een Koninkrijksvoorstel?
Daarover bestaat verwarring. Daar komt bij dat Nederland meer deskundigen
kan inzetten dan de andere delen van het Koninkrijk. Het enige wat de Antillen
en Aruba vervolgens kunnen doen, is zich beroepen op de gelijkwaardigheid.
Wij moeten ons ervan bewust zijn dat het proces vaak zo werkt. Nogmaals, gelijkwaardigheid
is geen gelijkheid, omdat er nu eenmaal ongelijkheid is, al was het alleen
maar in grootte en potentie.De heer Sevinger sprak over de status quo en de relatie met de Europese
Unie. Waarom zou straks aansluiting bij de Europese Unie niet meer mogelijk
zijn? Dat is puur een inschatting, maar voor die inschatting zijn twee redenen.
De Unie heeft de neiging om een pas op de plaats te maken met de toetreding
van nieuwe leden. Verder wijs ik erop dat een Koninkrijk dat waarschijnlijk
uiteen zal vallen of dat drie landen telt waaronder zich eilanden bevinden,
minder aantrekkelijk is dan een grotere eenheid. Ik denk aan Mayotte dat van
LGO-status is overgegaan op een UPG-status. Destijds was er de mogelijkheid
om als het ware met Frankrijk mee te liften. Ik vind het onbegrijpelijk dat
men heeft verzuimd om die mogelijkheid te onderzoeken en om het moment van
de conventie daarvoor te gebruiken. De Nederlandse regering kende eigenlijk
die mogelijkheid niet. Laatst heeft de minister van Buitenlandse Zaken, die
toch ook voor het Koninkrijk minister van Buitenlandse Zaken is, in de Eerste
Kamer verklaard dat hij niet van plan is om een impactstudie naar die verandering
te laten doen. Nogmaals, als we die wel laten uitvoeren, weten wij waarover
we praten. Ik vind het dus nog steeds een beetje raar dat dit niet is gebeurd.De vraag was ook: hebben de Antillen en Aruba een keus? Ja, zij hebben
een keus, maar om te kunnen kiezen moet je weten wat de voor- en de nadelen
zijn. Voor Aruba is de situatie anders dan voor de Nederlandse Antillen. Aruba
heeft meer dan Curaçao een dollareconomie en ik weet niet of het mogelijk
is om naast de dollar ook de euro als betaalmiddel te hebben. Over zoiets
kun je echter pas onderhandelen als je dat hebt uitgezocht. Dan kun je ook
nagaan wat het alternatief is. Als er een hecht regionaal samenwerkingsverband
in de Cariben zou zijn, zou je serieus moeten nadenken over de mogelijkheden
die dat biedt. Stel dat je moet kiezen tussen aansluiting bij de Verenigde
Staten of bij Venezuela – ik chargeer – dan moet je je afvragen
wat die keus inhoudt, wat de marges zijn. Er zijn echter redenen genoeg om
snel stappen te nemen, om de mogelijkheden die er zijn te benutten en om vervolgens
goed te onderhandelen. Dat hebben andere landen ook gedaan bij het wijzigen
van hun status.De Raad van State is wel gedram verweten om het aangaan van de UPG-status
te bespoedigen, maar de raad heeft niet gedramd. Wij hadden de indruk dat
de LGO-status een aflopende zaak was en dat dus de vraag aan de orde was:
wat is het alternatief en hoe krijg je daar het beste zicht op? Verder vroegen
wij ons af: wat zijn de nadelen en hoe kunnen die nadelen eventueel worden
opgevangen?De heer Abraham meende dat ik het Statuut ongewijzigd wil laten. Het is
goed dat de tekst van mijn speech wordt uitgedeeld, want daarin kan men lezen
dat ik dat niet heb gezegd. Ik heb gezegd dat uiteindelijk wijziging van het
Statuut nodig kan zijn om de problemen beter op te kunnen lossen en ook om
de nieuwe structuur waarover Klaas de Vries sprak vast te leggen. Tegelijk
heb ik gezegd dat de aanpak van de problemen op die eventuele wijziging niet
hoeft te wachten. Op basis van het huidige Statuut kun je een aantal zaken
prima aanpakken. Ik wil dus dat men niet begint met het wijzigen van het Statuut,
maar met het gezamenlijk oplossen van de problemen. Alleen kun je dat niet.De heer Abraham sprak ook over de betekenis van autonomie. Soms moet ik glimlachen als ik dat woord weer hoor, want wat heeft autonomie
opgeleverd als het gaat om het oplossen van problemen? Men kan wel optimistisch
zijn over het bereiken van autonomie, maar ik denk wel eens dat dat woord
wordt gebruikt om het spel te spelen. Laten wij eerlijk zijn: uiteindelijk
zijn wij verantwoording schuldig tegenover de bevolking. Die moet in een bepaalde
status geloven en die moet zien dat die werkt.De heer Abraham vroeg verder hoe de kwestie van het democratisch deficit
opgelost zou kunnen worden en hoe de burgers van de eilanden meer inspraak
zouden kunnen krijgen. Het lijkt op het afdraaien van een grammofoonplaat
als ik zeg dat democratie meer is dan kiesrecht en invloed hebben op de werking
van staatsinstellingen. Het gaat ook om de betrokkenheid van de bevolking
en niet alleen om het hebben van een Koninkrijksparlement. Niettemin zou het
niet onwijs zijn om daar eens over na te denken. Het gaat er echter vooral
om dat je de bevolking veel meer betrekt bij het functioneren van maatschappelijke
organisaties, zoals scholen, en dat zij ook betrokken zijn bij armoedebestrijding
en het verbeteren van de volksgezondheid. Er zijn meer van dergelijke onderwerpen
waarvoor de aandacht van de burgers moet worden gevraagd. Daarom zeg ik: begin
bij de bevolking. Dat is ook interessanter dan alleen maar te discussiëren
over het kiezen van vertegenwoordigers en interessanter dan de discussie van
de politici onderling.De heer Navarro vroeg of handhaving van de status quo uiteindelijk het
einde van het Koninkrijk betekent. Als je helemaal niets doet, zie ik gebeuren
dat het Koninkrijk uiteenvalt. De wereld verandert en het kan niet anders
dan dat Nederland verder integreert in Europa. Europa oriënteert zich
op het oosten en niet op het westen. Daar komt bij dat de samenstelling van
de bevolking hier verandert. De meeste Nederlanders hebben straks niets meer
met de Antillen of Aruba. Ze weten wellicht niet eens meer waar die eilanden
liggen. Dat zal leiden tot het uit elkaar vallen van het Koninkrijk, althans
tot het eroderen daarvan.In dit verband wijs ik erop dat er als het ware eerste- en tweederangsburgers
komen, terwijl beide groepen dezelfde staatsburgers zijn. Wij spreken hier
namelijk over allochtonen en over inburgering en op de eilanden over makamba’s.
Dat is vervelend. Betekent dat dat de eilanden gedwongen zijn om direct de
UPG-status aan te gaan? Nee, dat zou ik niet zeggen. De vraag is of andere
varianten denkbaar zijn. Die moet je dan wel onderzoeken en daarover moet
je discussiëren.Ik weet dat niet alle antwoorden bevredigend zijn, maar misschien waren
zij een verduidelijking.De heer Booi (U.P.B.): Ook ik wil de heer
Tjeenk Willink feliciteren met zijn uiteenzetting. Hij geeft aan hoe men in
het verleden eigenlijk had moeten handelen, maar wij hebben te maken met de
realiteit. Vanochtend hebben wij al over dit onderwerp gesproken met de minister
belast met Antilliaanse Zaken. De heer Tjeenk Willink wees op het gevaar van
het uiteenvallen van het Koninkrijk en daarom proberen wij tot een andere
structuur te komen. Twee eilanden hebben gekozen voor de structuur van een
land en drie hebben gekozen voor een structuur die een nauwere band met Nederland
met zich meebrengt. Ongeveer een maand geleden hebben die drie eilanden bevestigd
dat zij zoeken naar integratie, terwijl in verband met de geografische ligging
op sommige punten afwijkingen mogelijk zouden moeten zijn. In een non-paper
is naast de eilanden Curaçao en St. Maarten ook Aruba genoemd als eiland
met de status van een land. Stel nu dat die status geen doorgang kan vinden,
zouden de constitutionele problemen dan kunnen beletten dat de drie andere
eilanden de structuur krijgen waarvoor hun bevolking heeft gekozen?De heer Lampe (RED): Betekent de realisering
van de zogenaamde Wet-Verdonk niet het einde van het koninkrijk, omdat er
dan getornd wordt aan het ongedeelde Nederlanderschap? Staat de utopische
visie van de heer Tjeenk Willink niet haaks op de weerbarstigheid
van de praktijk, gelet ook op de uitlatingen van mevrouw Verdonk?De heer Lucia (P.N.P.): Ik wil de heer Tjeenk
Willink ook feliciteren met zijn uiteenzetting. Het idee is dat met integratie
veel problemen, zeker die van de lokale bevolking, kunnen worden opgelost.
Heeft hij in dat licht enig idee waarom Nederland en Frankrijk de Europese
grondwet hebben afgewezen?De heer Atacho (P.A.R.): De heer Tjeenk Willink
heeft gereageerd op een vraag van de heer Abraham over het democratisch deficit.
Dat antwoord was niet erg bevredigend. Hij zei dat de politici zich meer bezig
moeten houden met zaken die het volk betreffen. Hij sprak ook over het belang
van participatie en inspraak van medeburgers. Ik wijs erop dat de totstandkoming
van Rijkswetten en algemene maatregelen van rijksbestuur een inbreng van een
volksvertegenwoordiger nodig maken. Bij de totstandkoming van de Rijkswet
voor de oprichting van de Amerikaanse basis op de Antillen hebben de heer
Lucia en ik in de Tweede Kamer het woord mogen voeren. Bij zo’n gelegenheid
kun je deelnemen aan het debat, maar je mag niet stemmen. In ieder geval is
er de mogelijkheid voor vertegenwoordigers van een land om hun zegje te doen
als het onderwerp de hele gemeenschap aangaat en dat was het geval met het
oprichten van de Amerikaanse basis op de Antillen. Echter, als het om een
algemene maatregel van Rijksbestuur gaat, zoals bij het vormen van de kustwacht,
ligt dat anders. Destijds was ik zelf minister. Dankzij het advies van de
Raad van State kon ik in onderhandeling treden met de Nederlandse regering,
maar ik had niet het gevoel dat ik als volksvertegenwoordiger een inbreng
had. Hoe zou volgens de heer Tjeenk Willink het democratisch deficit opgelost
kunnen worden bij met name de totstandkoming van algemene maatregelen van
rijksbestuur of andere regelingen die geen Rijkswetten zijn?Mevrouw Linthorst (PvdA): Het lijkt erop dat
het betoog van de heer Tjeenk Willink door iedereen hier wordt onderschreven.
Ik doe dat ook, want ik vind het een prachtig verhaal, maar ik wil toch de
roze wolk die hier hangt iets kleiner maken. Ik vind ook dat je moet erkennen
dat hoewel de landen van het Koninkrijk gelijkwaardig zijn, zij niet aan elkaar
gelijk zijn. Moet je ook niet erkennen dat er verschil is in de manier waarin
problemen moeten worden opgelost en dat ook bepalend is waar ze moeten worden
opgelost? Een van de problemen is bijvoorbeeld het ontbreken van perspectief
voor de jongeren op de Antillen. Daardoor hebben zij de neiging om naar Nederland
te gaan. Voor zo’n probleem kun je wel allerlei maatregelen nemen, maar
er is pas een oplossing als er voor de jongeren op de Antillen perspectief
komt. Dat betekent dat je moet sturen en misschien moet je wel interveniëren
in de beslissingsbevoegdheid, dus ingrijpen in de autonomie van de eilanden
als die niet genoeg doen. Doet zich op dat punt geen spanning voor? Ik ben
het er dus mee eens dat bepaalde structuren nodig zijn om de problemen op
te lossen, maar moet je daarnaast niet erkennen dat er ongelijkheid is?Mevrouw Buncamper-Molanus (D.P. – St.
Maarten): Wij zijn inmiddels in een laat stadium van het proces. Wat stelt
de heer Tjeenk Willink voor? Adviseert hij om eerst de voor- en nadelen van
de UPG-status te onderzoeken en om vervolgens door te gaan met het aanpassen
van de staatkundige structuren? Zou de heer Tjeenk Willink het aanbevelen
dat wij in onze slotverklaring de regering vragen om zo’n onderzoek
te doen, terwijl tegelijkertijd het proces van aanpassing van de structuren
doorgaat? Of adviseert hij het proces juist niet door te laten gaan? Wat is
dus de samenvatting van zijn advies voor het uitwerken van onze nieuwe staatkundige
structuur of voor de keuze van het te volgen proces? De heer Tjeenk Willink: Ik begrijp de vraag
van de heer Booi zo dat hij wil weten of meerdere snelheden mogelijk zijn.
Ik vind onderhandelen met een land dat zichzelf opheft raar en eigenlijk heb
ik altijd in de veronderstelling geleefd dat contacten met de verschillende
eilanden worden onderhouden. Dat is nodig om na te gaan wat de keus van elk
land afzonderlijk wordt. Op die manier ontstaat het totale beeld, maar dat
wil niet zeggen dat alles automatisch prima op elkaar zal aansluiten. Er kan
dus strijdigheid zijn bij de opvattingen. Ook het tempo van de verschillende
processen zal waarschijnlijk verschillen. Ik kan mij bijvoorbeeld voorstellen
dat je over de verhouding tot het Hof van Justitie snel een gezamenlijk standpunt
hebt, maar bij andere onderwerpen weer niet. De eilanden kampen nu eenmaal
met verschillende problemen. Ik wil mijn ideeën graag schetsen aan de
hand van een anekdote. Ik heb wel eens tegen een minister gezegd: als ik jou
was zou ik twee maanden uittrekken om op de Antillen te kunnen bivakkeren.
Als je dat ook werkelijk doet, moet je zorgen voor goede logistieke verbindingen,
zodat je onmiddellijk deskundigen kunt invliegen om bepaalde dingen uit te
werken. Je begint op St. Maarten. Op een gegeven moment loopt het proces daar
spaak en dan ga je naar Bonaire. Loopt het proces daar ook spaak, dan ga je
naar Saba, want ook dat is een aangenaam eiland. Uiteindelijk kom je op Curaçao.
Daar zal men wel de neiging hebben om op te sommen wat allemaal niet kan.
Wat niet kan moet je dan ook niet doen, maar zorg er voor dat je een tijdlang
op de Antillen bent, want dan kom je een heel eind. Je moet als politicus
bereid zijn om zelf met de problemen bezig te zijn. Als je het aan de ambtenarij
overlaat, wordt alles ineens buitengewoon ingewikkeld. Dat moet je dus niet
doen. Je moet met de verschillende eilanden nagaan wat gemeenschappelijk kan
en wat aan de eilanden kan worden overgelaten. Natuurlijk kan er in de uitwerking
faseverschil zitten, maar je zult op een gegeven moment wel gezamenlijk tot
een conclusie moeten komen en moeten zeggen: nu gaan we datgene wat we hebben
afgesproken ook doen. Het precieze tijdstip zal afhankelijk zijn van de verschillende
mogelijkheden op de verschillende onderdelen.Ik vind het lastig om een antwoord te geven op de vraag over het wetsvoorstel
over de inburgering. Als ik mij niet vergis, is het ter advisering naar de
Raad van State gestuurd en is het daar nog maar pas in procedure genomen.
Bij de Raad van State wordt het voorstel getoetst aan de hand van de vraag
wat het probleem is en of de oplossing deugt. Het voorstel moet aansluiten
bij de bestaande regelingen en verdragen. We zullen dus doen wat we altijd
doen en als het enigszins kan met enige vaart.De heer Lucia vond het raar dat ik integratie nodig vond, omdat Nederland
zelf de grondwet voor de EU heeft afgewezen. Ik wijs erop dat die afwijzing
niet betekent dat Nederlanders niet voor Europese samenwerking zijn. Integendeel,
ik ben ervan overtuigd dat de realiteitszin bij de Nederlandse bevolking groot
is en dat zij snappen dat Europese samenwerking hard nodig is, niet alleen
vanwege economische aspecten, maar ook om andere redenen, dus vanwege belangen
op terreinen als die van politie en het OM. Ik herinner eraan dat in Nederland
Europol is gevestigd en dat er op het terrein van justitie en op veel andere
terreinen wordt samengewerkt. Ik meen dus dat de afwijzing van de Europese
grondwet niet kan worden gezien als een stem tegen de Europese integratie.
Deze afwijzing zegt wel iets over de behoefte van mensen om bij meer samenwerking
en meer integratie ook de eigen identiteit te behouden. Mevrouw De Vries sprak
hierover en ook ik heb er een opmerking over gemaakt. Juist als mensen in
een groter verband gaan leven, willen ze iets eigens. Je ziet dat aan de ontwikkeling
in de regio, waar streekmusea ontstaan en streektalen in de belangstelling
staan. De vraag naar de eigen identiteit neemt dus toe en hier wil men niet
de Europese, maar de Nederlandse identiteit.De heer Atacho vond mijn antwoord over het democratisch deficit niet bevredigend. Hij sprak over de mogelijkheid dat gedelegeerden in de
Tweede Kamer het woord voeren bij de bespreking van algemene maatregelen van
Rijksbestuur. In Verdieping en geleidelijk uiteengaan hebben wij voorbeelden
gegeven van een dergelijk optreden in Koninkrijksverband. Het is overigens
volstrekt niet uitgesloten dat de gevolmachtigde minister bij de behandeling
van een Koninkrijkswet in de Tweede Kamer plaatsneemt. Waarom dit de laatste
tijd niet is gebeurd, is mij niet duidelijk. Ik wijs er wel op dat bij het
vaststellen van algemene maatregelen van Koninkrijksbestuur zich hetzelfde
probleem voordoet als bij algemene maatregelen van bestuur die alleen voor
Nederland gelden: je moet op het juiste moment de gelegenheid aangrijpen om
invloed te kunnen uitoefenen. Er is natuurlijk altijd een mogelijkheid om
er een debat over te voeren. In Nederland kennen wij de voorhangprocedure,
zodat de Kamer een debat over de maatregel kan aanvragen als daartoe aanleiding
is. Overigens komen algemene maatregelen van bestuur zelden onverwachts. Meestal
worden zij ver van tevoren aangekondigd in nota’s of andere stukken.
Dan is er nog de advisering door de Raad van State van het Koninkrijk, eventueel
in samenwerking met de Raden van Advies. Ik wijs er nog op dat de gedelegeerden
ook zullen moeten bepalen op welke manier zij van deze organen gebruik willen
maken om zo nodig tegenwicht te kunnen bieden.Ik ben het volstrekt met mevrouw Linthorst eens dat je de problemen op
verschillende manieren moet kunnen oplossen. Niet voor niets heb ik gezegd
dat onderwijs en armoedebestrijding zich lenen voor een andere vorm van samenwerking.
Het is gebleken dat het onmogelijk is om alles de vorm van Rijkstaak te geven.
Soms is het probleem lokaal op te lossen. Je moet je in het algemeen de vraag
stellen wat lokaal is op te lossen en wat je gemeenschappelijk moet doen.
Als je dat hebt vastgesteld, zoek je naar een geschikte vorm. Bedenk dat niet
alles wat overheden doen zaligmakend is. Bij onderwijs kun je prima komen
tot samenwerking tussen de scholen hier en daar. Ik zie absoluut niet dat
vroeger scholen hier wel konden samenwerken met missiescholen elders en moderne
scholen niet meer. Waarom zou alles via de overheid, via BZK of USONA, moeten
als dat demotiveert? Denk daarom ook aan andere vormen. Ik herinner in dit
verband aan wat in Verdieping en geleidelijk uiteengaan staat, wat bij het
vijftigjarig bestaan van het Statuut is gezegd en wat ik nu weer heb gezegd,
ook over de onderwerpen van gemeenschappelijke zorg. Ik noem nog de onderwerpen
die volgens mij binnenkort aan bod zouden moeten komen.Ten eerste denk ik dan aan die zaken die meestal worden geacht geen Koninkrijkszaken
te zijn, maar die wel tot de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid behoren,
omdat zij dat ene Nederlanderschap betreffen. Ik wierp zojuist al de vraag
op hoeveel verschil er mag zitten in de positie van mensen die hetzelfde staatsburgerschap
hebben. Over de minimumnorm is vroeger wel gesproken, maar wat toen is gezegd
is men eigenlijk al vergeten. Ik meen wel dat het verstandig zou zijn om niet
eindeloos over die minimumnormen te palaveren, maar om iets aan de problemen
te doen. Ik vind dus dat bij de samenstelling van het totale pakket ook moet
worden bepaald wat in het komende jaar moet gebeuren. Nogmaals, dat is een
kwestie van organiseren en niet van geld, maar zijn wij bereid om te organiseren
en om door te zetten? Er is namelijk allerlei tegenstand, bureaucratische
tegenstand, maar ook tegenstand doordat bepaalde posities bereikt zijn.Ten tweede denk ik aan rechtshandhaving en dergelijke. Mijn gedachte zou
zijn: maak een goede splitsing tussen de rechterlijke macht, het OM en de
politie en probeer niet alles in één klap te doen, want OM en
politie zijn onderdelen van de uitvoerende macht en iets anders dan de zittende
magistratuur. Er zijn goede voorstellen gedaan door De Lanoy. Misschien zijn
er tegenvoorstellen, dat kan. Erken aan de andere kant van de oceaan dat op
de terreinen van OM en politie samenwerking vereist is. Ik heb eigenlijk
nooit begrepen dat toen de zaak-Holloway op Aruba speelde en van Aruba het
verzoek om bijstand kwam van Koninkrijkszijde niet is gezegd: hier is niet
sprake van een incidenteel probleem, maar van een structureel probleem; wij
gaan de aanpak goed organiseren. Ik vond dat daarvoor typisch een goede gelegenheid
om dat te doen. Die kans is dus gemist. Bijstand helpt ook de politici daar.
Het is een kleine gemeenschap en daar moet je zo nu en dan rekening mee houden.
Daar kun je niet doen wat je hier zo nu en dan wel kunt doen. Daar moet je
zo nu dan even meehelpen om je inbreng aanvaardbaar te maken.Ten derde noem ik de financiering en behoorlijk bestuur en ten vierde
de behartiging van de gemeenschappelijke, institutionele relaties.Ten slotte gaat het om de vraag: willen we en hebben we een visie op de
zaak.Mevrouw Buncamper stelde de vraag of eerst de mogelijkheden van de UPG-status
onderzocht moesten worden. Ik zou niet op een dergelijk onderzoek gaan wachten.
Ik zou zeggen: het is nu of nooit, ga door met het proces. Weet je meer over
de mogelijkheden van de UPG-status, dan kun je later nog aanpassingen plegen.
Doe je dat niet, dan wacht het een op het ander en die manier van opereren
is niet verstandig. Bovendien gaat het om de vraag wat we zelf willen en niet
om wat Europa ons wil voorschrijven.De voorzitter: Hiermee wil ik de discussie
met de heer Tjeenk Willink afronden en hem namens de drie delegaties hartelijk
danken voor zijn bereidwilligheid om dit gesprek met ons aan te gaan. Het
was zeer boeiend. Nogmaals, ik dank de heer Tjeenk Willink heel hartelijk
voor zijn moeite.**(Applaus)De voorzitter: Collega’s, we hebben
vandaag met verschillende invalshoeken over de staatkundige verhoudingen gesproken.
Ik veronderstel dat dat geleid heeft tot aanzienlijk meer kennis van elkaars
positie en van de diepere achtergronden. Wellicht geeft deze discussie stof
tot nadenken. Een en ander wordt natuurlijk in globale termen vastgelegd,
maar mochten wij tot bepaalde conclusies of aanbevelingen willen komen, dan
komen wij daarover nog over te spreken. Ik wil nu dus het debat zonder definitieve
conclusies afsluiten. Mocht er bij de delegaties behoefte zijn om teksten
aan mij voor te leggen, dan kan dat. Ik leg ze dan later weer aan de groep
voor. Zoals u weet, zullen we de komende tijd aanverwante onderwerpen bespreken,
maar niet meer op dit onderwerp als zodanig terugkomen. Hierover zal ik echter
nog contact hebben met de voorzitters van de delegaties. Ik constateer dat
de aanwezigen met deze procedure instemmen.**Sluiting 18.00 uur BIJLAGE 4 Inleiding van drs. H.J. Brouwer, directeur
van De Nederlandsche Bank, tijdens het Parlementair Overleg Koninkrijksrelaties
op donderdag 15 juni 2006 in Den Haag.Schuldsanering van het Land Nederlandse Antillen en de
afzonderlijke eilanden1. De Nederlandsche Bank waardeert het betrokken te worden bij vraagstukken
die spelen tussen de delen van het Koninkrijk wanneer die haar expertise raken.
Ik ben daarom zeer verheugd vanmorgen met u van gedachten te kunnen wisselen
over het Antilliaanse schuldenvraagstuk, dat speelt in het kader van de voorgenomen
staatkundige vernieuwing binnen het Koninkrijk. Voor alle duidelijkheid, ik
spreek namens De Nederlandsche Bank, en niet namens Haagse autoriteiten.2. Om te verzekeren dat de nieuwe situatie stabiel is en uitzicht biedt
op bloei van de nieuwe entiteiten van de Antillen, moet aan een aantal voorwaarden
worden voldaan. Ook op financieel-economisch terrein spelen enkele lastige
vragen. Zoals: Hoe worden de bezittingen en schulden van het Land Nederlandse
Antillen verdeeld? En: Hoe worden monetaire stabiliteit en adequaat toezicht
op de financiële sector gewaarborgd? Het schuldenvraagstuk is wellicht
het lastigst.3. Het Land Nederlandse Antillen torst een aanzienlijke schuldenlast.
Daarnaast hebben de afzonderlijke eilanden schulden opgebouwd. Dat geldt ook
voor die eilanden die formeel geen leningsbevoegdheid hebben. De totale overheidsschuld
van de Nederlandse Antillen bedraagt in 2005 4,9 miljard Nederlands-Antilliaanse
gulden, ofwel 85,7% van het bruto binnenlandse product (bbp). Vijf
jaar geleden was de schuldquote ruim 20 procentpunt lager. Dit schetst een
zorgwekkende en onhoudbare trend. Inmiddels wordt 23% van de belastingopbrengsten
opgesoupeerd door de renteverplichtingen. 85% van de schuld is in handen
van binnenlandse partijen, waarvan het pensioenfonds APNA 40% voor
zijn rekening neemt. De rest is vrijwel geheel in Nederlandse handen, en bestaat
onder andere uit leningen tegen niet-marktconforme, zachte voorwaarden. De
Antillen zijn dus minder dan de meeste «emerging markets» afhankelijk
van de grillen van internationale beleggers. De andere kant van de medaille
is dat APNA juist zeer sterk afhankelijk is van de gezondheid van de openbare
financiën.4. Veel landen worstelen met hun budgettaire situatie en proberen de schuldenlast
te reduceren. In OESO-landen spitst de discussie zich toe op de noodzaak hiertoe
om toegerust te zijn voor de vergrijzing van de bevolking. Ook landen buiten
de OESO kampen met vergrijzing. President Wellink heeft in een lezing op 26 mei
gewezen op het probleem van de vergrijzing in Aruba. Hoge schulden zijn niet
alleen een probleem wegens de vergrijzing, maar ook wegens hun opwaartse invloed
op de belastingdruk en de reële rente. De implicatie is dat nuttige overheidsuitgaven
worden weggedrukt en economische groei wordt belemmerd. In het ergste geval
kan een overheid niet meer aan haar financiële verplichtingen voldoen.
Zij kan dan alleen nog kiezen tussen wanbetaling of het weginfleren van de
verplichtingen. Beide zogenaamde «oplossingen» zijn onhoudbaar;
de wal keert het schip. Niet-OESO-landen raken al bij aanmerkelijk lagere
schuldniveaus in problemen, omdat zij een minder stabiele belastingbasis hebben
en omdat de instituties om uitgaven te beheersen zwakker zijn. Natuurlijk
zijn er ook binnen deze groep verschillen tussen landen. Zo kan een land dat
structureel harder groeit een wat hogere schuldquote verdragen. Maar voor
de meeste niet-OESO-landen wordt de houdbare schuld op niet meer dan circa
40% bbp geschat. Op de Antillen is geen sprake van houdbare schuld. 5. Eén van de uitgangspunten – ik zou geneigd zijn te zeggen: één
van de kernvoorwaarden! – van het proces van staatkundige hervorming
is dat de nieuwe entiteiten beginnen met een duurzaam houdbare financiële
situatie. Dat houdt onder andere in een houdbare schuldenlast. De toch al
gecompliceerde ontbinding van het Land Nederlandse Antillen moet dus hand
in hand gaan met schuldsanering. Ook van Nederland wordt verwacht hieraan
een bijdrage te leveren. Het spreekt voor zich dat Nederland dan ook voorwaarden
stelt aan schuldsanering. Cruciaal is een begroting die op orde is voor het
lopende jaar, in combinatie met solide middellange termijn vooruitzichten.
Voor de meeste eilanden zal dit een beperking van de uitgaven inhouden. Uit
de pers begrijp ik dat de begrotingstekorten van het Land en van Curaçao
voor 2006 onlangs ópwaarts bijgesteld zijn. Het tekort van de Antillen
bedraagt nu 7% bbp. Dit zijn geen goede signalen. Het is ook duidelijk
dat deze tekorten ten laste van de nieuwe entiteiten zullen komen, aangezien
de toetsdatum voor de schuldsanering is bepaald op 26 november 2005.16. Een goede uitgangssituatie alleen is niet goed genoeg. Er moet een
budgettair kader zijn dat waarborgen biedt tegen nieuwe schuldopbouw. Ik breng
in herinnering dat Aruba in 1986 begon met een schuld van vrijwel 0. In twintig
jaar is de schuld opgelopen tot 45% bbp. Hoewel Aruba ondanks begrotingstekorten
in de afgelopen jaren een tamelijk goede economische groei heeft bereikt,
is de Arubaanse economie kwetsbaar. Denk daarbij aan de sterke gerichtheid
op de toeristische sector. Mochten zich economische schokken voordoen, dan
maakt een hoge overheidsschuld het moeilijk die op te vangen.7. Het vastleggen van waarborgen tegen nieuwe schuldopbouw betekent dat
overeenstemming bereikt moet worden over een aantal dwingende begrotingsregels.
Het uitgangspunt is een sluitende gewone dienst, inclusief rente en afschrijvingen.
De nieuwe landen Curaçao en St. Maarten zullen mogen lenen voor kapitaaluitgaven
zolang de totale rentelast onder een plafond blijft. Dit zijn solide normen.
Daarnaast is van belang dat beter zicht ontstaat op de actuele budgettaire
situatie. Onlangs heeft een werkgroep nuttige voorstellen gedaan om het financiële
beheer te verbeteren. Deze voorstellen op het terrein van administratieve
organisatie en interne controle dienen uitgevoerd te worden. Ook is een onafhankelijke
instantie nodig die zowel de begroting en meerjarenplannen beoordeelt op de
financierbaarheid gegeven de regels, als de naleving van de committeringen
controleert. Het lijkt me essentieel dat de begrotingsregels en het toezicht
daarop worden verankerd in een Rijkswet. Alleen op deze manier is verzekerd
dat de spelregels niet tijdens het spel door de spelers veranderd worden.
De implicatie van het vastleggen van de afspraken in een Rijkswet is dat de
Rijksministerraad bevoegd is om in te grijpen wanneer afspraken niet worden
nageleefd.8. Indien aan voorwaarden is voldaan, kan de schuld gesaneerd en geherstructureerd
worden. Dan moet allereerst duidelijkheid bestaan over de bezittingen en schulden
van het huidige Land Nederlandse Antillen en de eilanden. Het Land heeft weliswaar
niet zoveel bezittingen, omdat de meeste activa toebehoren aan Curaçao
en St. Maarten, maar er zijn wel hoge schulden, die toegerekend moeten worden
aan de eilanden. Dit proces van boedelscheiding is gecompliceerd. Vervolgens
komt de vraag aan de orde of Nederland een deel van de feitelijke schuld overneemt,
of alleen de rente- en aflossingsverplichtingen. In beide gevallen kan de
afwikkeling van de schuldsanering conditioneel zijn op het blijven voldoen
aan de voorwaarden, zoals bij internationale schuldherstructurering gebruikelijk
is.9. Stel dat Nederland een flink deel van de feitelijke schuld overneemt,
al dan niet tegen een (gedeeltelijke) vermindering van begrotingsoverdrachten.
Dan moet een aantal meer praktische vragen worden beantwoord,
waarover nog niet tussen de verschillende partijen is gesproken. Zuiver om
de gedachten te bepalen: Voor dat deel waar Nederland zelf de schuldeiser
is, kan een streep getrokken worden door de vorderingen. Voor de overige schuld
wordt Nederland de schuldenaar. Dan zit Nederland met schuldpapier in Antilliaanse
guldens, dat gezien de vaste wisselkoerskoppeling omgezet kan worden in schuld
in Amerikaanse dollar. Ook kan gedacht worden aan het verlengen van de looptijd
van de schuld, zodat aflossing van vrijvallende schuld minder verstorend werkt
op de binnenlandse economie. Het is natuurlijk ook voorstelbaar dat de schuld
in één keer afgelost wordt, in elk geval de schuld die uitstaat
bij institutionele beleggers. Die krijgen dan een grote pot met geld. Indien
deze weg wordt ingeslagen, is het van belang dat zij alle vrijheid krijgen
om internationaal te beleggen. Binnen de Antillen bestaan er onvoldoende beleggingsalternatieven,
en ook voor de soliditeit van pensioenverplichtingen is het noodzakelijk dat
meer ruimte voor diversificatie ontstaat.10. Een goede budgettaire uitgangspositie en een solide budgettair raamwerk
bieden nog geen garantie voor economische bloei, al zijn het belangrijke voorwaarden.
Voor duurzame welvaartsgroei moet meer gebeuren. Evenzeer als de Europese
landen, hebben de Antillen behoefte aan structurele hervormingen. Uit diverse
onderzoeken komt naar voren dat de economie op de verschillende eilanden sterk
kan profiteren als de «red tape» wordt teruggedrongen, als de
efficiëntie van de overheid een impuls krijgt en als de arbeidsmarkt
vraag en aanbod beter bij elkaar brengt. Ik begrijp dat vertegenwoordigers
van Nederland en de eilanden in het kader van het zogeheten Sociaal Economische
Initiatief werken aan concrete voorstellen om de economische structuur te
versterken. Dat is meer dan welkom; een goed investeringsklimaat vergt meer
dan een lage schuldenlast.11. Garanties voor gezond budgettair beleid zijn ook van direct belang
voor de monetaire situatie. Wat de monetaire toekomst van de eilanden van
de Antillen betreft, zijn er in beginsel twee opties. De eerste is dollarisatie.
Door de invoering van de Amerikaanse dollar vervalt de noodzaak van het hebben
van een eigen centrale bank en wordt het monetaire instrument volledig uit
handen gegeven. De centrale bank is dan niet meer in staat zogeheten lender-of-last
resort steun te verlenen aan financiële instellingen die kampen met liquiditeitsproblemen.
De tweede optie is een muntunie, waarbij de munt is gekoppeld aan de dollar.
De Nederlandsche Bank heeft zich uitgesproken voor het vormen van een muntunie,
waaraan alle vijf eilanden van de Antillen deelnemen, met één
centrale bank. Ik verwijs voor de precieze aanbevelingen naar mijn speech
van 21 december 2005 op Curaçao en mijn brief van 5 april
dit jaar aan de Werkgroep Algemene Financiële Positie. Door de muntunie
kan de huidige stabiele monetaire situatie worden bestendigd. Het beleid van
koppeling aan de dollar heeft geresulteerd in een inflatievoet in lijn met
de Amerikaanse. Zonder deze verworvenheid zou de situatie op de Antillen veel
ernstiger zijn.12. Een muntunie is gebaat bij een krachtige centrale bank die een zelfstandige
rol kan spelen in het sociaal-economische krachtenveld. De Bank van de Nederlandse
Antillen (BNA) heeft bewezen goed toegerust te zijn voor een dergelijke taak.
Daarbij speelt mee dat BNA ook verantwoordelijk is voor het toezicht op financiële
instellingen op de Nederlandse Antillen. De keus voor één centrale
bank/toezichthouder met één set toezichtregelgeving ligt voor
de hand in de nieuwe situatie. Dit is de meest efficiënte oplossing voor
een relatief kleine economie. Het is gunstig wanneer dezelfde autoriteit zich
inspant om problemen te vermijden via toezicht en kan besluiten liquiditeitssteun
te verlenen als er toch problemen zouden zijn. Daarbij komt dat vrijwel alle financiële instellingen waar het toezicht betrekking op
heeft hun hoofdvestiging hebben op Curaçao.13. Het advies van DNB ten gunste van een muntunie is een conditioneel
advies. De voorwaarde van een solide budgettair fundament voor gemeenschappelijk
monetair beleid is een «sine qua non». Eén reden voor deze
voorwaarde is dat een kleine open economie met een zelfstandige munt kwetsbaar
is wanneer de economische fundamentals niet solide zijn. Bedenk dat de entiteiten
van de Nederlandse Antillen in de toekomst geconfronteerd zullen worden met
een moeilijkere omgeving dan tot nog toe. Ik verwacht dat ze sterker afhankelijk
worden van internationale beleggers als grote beleggers van de Antillen meer
vrijheid krijgen om buiten het land actief te zijn. Hierdoor zal de vraag
naar binnenlandse waardepapieren minder vanzelfsprekend worden. Ook is een
solide budgettair kader noodzakelijk om uit te sluiten dat het overheidstekort
van één eiland het gemeenschappelijke monetaire beleid in de
wielen rijdt. Budgettaire problemen in één entiteit kunnen de
rente voor de muntunie als geheel opdrijven. Het oprichten van een muntunie
betekent dus dat de deelnemende entiteiten een gedeeld belang hebben dat alle
partners in de muntunie de overheidsfinanciën op orde houden.BIJLAGE 5 Speech Staatssecretaris van OCWParlementair overleg koninkrijksrelaties 15 juni
2006InleidingGeachte dames en heren,• Dank u voor deze uitnodiging, ik ben vereerd dat ik vandaag voor
dit vooraanstaande gezelschap mag spreken.• Voor vandaag is mij gevraagd te spreken over samenwerking tussen de Landen van het Koninkrijk op het gebied van hoger onderwijs.• Nu kan ik op het gebied van de Nederlandse Antillen en Aruba nog
wel het één en ander bijleren, hoewel ik mijn observaties daarover
graag met u deel; dat zal ik zo meteen eerst doen.• Maar op het gebied van hoger onderwijs ben ik aardig ingeburgerd.• Ik probeer het kort te houden, om daarna nog tijd te hebben om
met u van gedachten te wisselen over een aantal onderwerpen.Hoger onderwijs op de Nederlandse Antillen/Aruba en in
Nederland• Op de Nederlandse Antillen/Aruba gebeurt op dit moment veel op
het gebied van onderwijs, het zijn boeiende tijden.• De nieuwe minister van Onderwijs, mevrouw
Leeflang, is voortvarend van start gegaan.• Mijn indruk is – en ik ben benieuwd in hoeverre die hier
wordt gedeeld, ik hoor dat graag straks van u – dat deze minister de
vinger op de zere plek legt en de juiste aanpak voor ogen heeft.• Hoger onderwijs is – waar dan ook ter wereld – voor
kwaliteit afhankelijk van een goede basis.• En vice versa, want krachtig hoger onderwijs kan weer potentieel
leveren voor de basis. Goede lerarenopleidingen
zijn daarom geen overbodige luxe; dat is iets wat wij in Nederland ook hebben
ondervonden.• Investeren in onderwijs is cruciaal.
Dit zal over de hele breedte een positieve uitwerking hebben op de sociaal-economische
situatie, en bijdragen aan het terugdringen van de armoede en het voorkomen
van criminaliteit.• Het gaat dan in de eerste plaats om investeringen
in de infrastructuur: gebouwen, inrichting, boeken en materialen.• Mevrouw Leeflang heeft volgens mij een goed punt wanneer ze zegt
dat het onderwijs op de Nederlandse Antillen een impuls moet krijgen door
uit te gaan van specifieke eigen kracht: meertaligheid.• Als alle Antilliaanse studenten drie talen beheersen, ongeacht
welke studie ze hebben gevolgd, dan versterkt dat de positie van deze studenten
op de (internationale) arbeidsmarkt enorm.• Ook wordt samenwerking met het Antilliaanse hoger onderwijs wordt
dan steeds interessanter. Niet meer alleen om het heerlijke klimaat en de
cultuur, maar ook om meer inhoudelijke redenen: de internationale oriëntatie,
de meertaligheid.• Een ander slim punt van deze minister vind ik de verhoging van de leerplichtleeftijd. De doorstroom van het voortgezet
naar het hoger onderwijs is daar uiteraard zeker bij gebaat: méér
studenten uit «eigen kweek».• Hoeveel procent van de studenten van de Universiteit
van de Nederlandse Antillen (UNA) van het Antilliaanse voortgezet
onderwijs heb ik niet paraat; misschien dat iemand van u dat weet. Maar het
is me wel duidelijk dat de UNA een instelling is met hoge
ambities:• Deze universiteit wil in 2010 door de NVAO (de organisatie die in Nederland en Vlaanderen de opleidingen van
een kwaliteitskeurmerk voorziet) geaccrediteerd
worden. • Hoewel accreditatie op de Antillen en Aruba niet tot de taken van
de NVAO hoort, heb ik de NVAO verzocht om dit als extra taak op zich te nemen.• Je hoeft geen profeet te zijn om te voorspellen dat het verkrijgen
van accreditatie de komende jaren alle inspanning zal vergen van deze instelling.• Maar dat NVAO de lat voor de UNA niet lager zal leggen is mij uit
het hart gegrepen. Er is namelijk geen enkele reden waarom het Antilliaanse
hoger onderwijs niet volgens dezelfde hoge maatstaf
beoordeeld zou moeten worden als het Nederlandse.• Ook voor Nederlandse instellingen is accreditatie trouwens geen
sinecure: dat kost de Nederlandse instellingen steeds weer bloed zweet en
tranen.• Maar, hoewel ik als staatssecretaris heb geprobeerd om onnodige
bureaucratie in het hoger onderwijs te bestrijden, vind ik dat een onafhankelijke
kwaliteitstoets een onmisbaar element is voor hoogwaardig hoger onderwijs.• De NVAO heeft in januari van dit jaar een bezoek gebracht aan UNA. De impressie van de NVAO staat in hun quick scan.
Accreditatie wordt volgens de NVAO moeilijk maar niet onmogelijk. Ik vertrouw
er op dat de UNA met het advies van NVAO aan de slag kan.Ontwikkelingen Nederland• Ook in Nederland is het onderwijs volop in beweging. Hier is het
vooral het hoger onderwijs waarin flink wat dynamiek
zit.• Ik wil eerst een recente ontwikkeling in het Nederlandse hoger
onderwijs noemen en dan wil ik iets over de samenwerking tussen onze Landen
zeggen.• Vorige week de Wet op het hoger onderwijs en
onderzoek (WHOO) aan de Tweede Kamer aangeboden. Deze wet moet in
2007 de huidige «WHW» in z’n geheel gaan vervangen. Even
kort iets over die wet.• Met de WHOO treedt de overheid verder terug. Het aantal regels
in de wet wordt drastisch verminderd en daardoor ontstaat méér
ruimte voor instellingen voor innovatie.• Maar dat is geen vrijbrief voor instellingen. De checks and balances
binnen instellingen moeten gewaarborgd worden door een betere positie voor stakeholders: studenten, docenten, werkveld.• De WHOO betekent ook: méér ruimte voor samenwerking,
ook internationaal.• Zo zijn straks joint degrees mogelijk.
Dat betekent dat instellingen naar eigen goeddunken, met het belang van studenten
als leidraad, met een instelling over de grens één gezamenlijke
opleiding kunnen aanbieden.• Kortom, op het gebied van samenwerking tussen de Landen biedt de
WHOO weer nieuwe perspectieven.• Voor wie méér wil lezen: het wetsvoorstel en de samenvatting
zijn de vinden op www.minocw.nl.• Maar contacten tussen de Landen in het Koninkrijk op het gebied
van (hoger) onderwijs zijn al sinds jaar en dag gemeengoed, daar kom ik nu
op.Samenwerking• In de Gemengde commissie wordt intensief
samengewerkt; die heeft de afgelopen jaren veel voortgang geboekt in het aanpakken
van aansluitingsproblemen tussen het Antilliaanse voortgezet onderwijs op
het beroepsonderwijs en hoger onderwijs in Nederland.• Er is de laatste tijd veel verbeterd in onderlinge contacten; er
is nu duidelijk loket zowel bij de Antilliaanse en Arubaanse partners als
bij OCW.• Het is van groot belang dat deze contacten constructief zijn en
blijven. We kunnen elkaar grote diensten bewijzen; denk aan informatie- uitwisseling over studiefinanciering; OCW biedt uitstekende expertise,
zonder daarvoor hoge rekeningen te presenteren!• In Nederland bestaat sinds 2005 een projectdirectie
Leren en werken die met succes bezig zijn om met co-financiering
van het bedrijfsleven duale trajecten op te zetten.• Volgens mij is zo’n aanpak ook heel geschikt voor de Nederlandse
Antillen: we zijn aan het verkennen of we dáár ook aan de slag
kunnen.• Ten slotte: er bestaan al talloze samenwerkingsverbanden tussen Nederlandse en Antilliaanse/Arubaanse hogescholen en universiteiten.• Departementen noch Kamerleden hebben daarbij bemoeienis; die samenwerkingsverbanden
groeien en bloeien prima zonder vadertje staat. En dat is natuurlijk uitstekend.• De dynamiek in het Koninkrijk blijft de komende jaren zeer zeker
niet beperkt tot het onderwijs. Zo kom ik op mijn laatste onderwerp: de nieuwe
staatkundige verhoudingen.Nieuwe staatkundige ontwikkelingen• U bent hiervan uiteraard prima van op de hoogte; ik kan u hierover
niets vertellen dat u niet al weet.• Het zal interessant zijn om te zien op welke wijze de verhoudingen
in het Koninkrijk straks vorm krijgen:• Enerzijds sterkere banden tussen Nederland
en twee bovenwindse eilanden, anderzijds meer afstand
door de ontwikkeling van Curaçao en mogelijk Sint Maarten naar een
status aparte binnen het Koninkrijk.• Ik ben benieuwd naar uw visie op deze ontwikkelingen, ik hoor daar straks graag meer over.Toekomst• Maar hoe de formele verhoudingen straks ook zullen liggen, het
belangrijkste is dat we ons verbonden weten door
tot hetzelfde Koninkrijk te behoren.• In mijn toekomstbeeld zijn de verhoudingen over een x aantal jaren
méér in evenwicht, doordat de Nederlandse Antillen en Aruba
een impuls krijgen wat betreft de sociaal-economische situatie en daarbij
de eigen specifieke krachten beter kunnen inzetten.• En de basis hiervoor ligt in het onderwijs.• Daarom is het van essentieel belang dat ook straks in nieuwe constellatie alle onderdelen van het Koninkrijk, landen en eilanden,
open transparant en constructief samenwerken.Masha danki voor uw aandacht.XNoot1I.v.m. toevoegen Eerste Kamerletter en toevoegen van bijlagen.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Zie Brief van Minister Pechtold aan Tweede Kamer der Staten-Generaal d.d.
17 maart 2006. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30461-4-h1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl