Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba; Memorie van Toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31954, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

11-06-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31954 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31954Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 283 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 954Regels met betrekking tot de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba (Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGInhoudsopgaveIAlgemeen2   Hoofdstuk
1 Inleiding21.1Algemeen21.2Voorgeschiedenis3 1.3Voorlichting Raad van State van
het Koninkrijk4 1.4Doelstelling en karakter van de
wet5 1.5De plaats van de openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba in het Nederlandse staatsbestel71.6Veranderingen ten opzichte van
de positie van eilandgebied van de Nederlandse Antillen8 1.7Verhouding tot andere wetgeving9 1.7.1Inleiding9 1.7.2De invoeringswet openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba91.7.3De Aanpassingswet openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba11 1.7.4De Kieswet12 1.7.5De Algemene wet bestuursrecht/de
Wet administratieve rechtspraak Bonaire, Sint Eustatius en Saba14 1.7.6De Wet gemeenschappelijke regelingen15 1.8Consultatie16   Hoofdstuk
2 De organen van het eilandsbestuur en hun bevoegdheden172.1Algemeen172.1.1Institutionele vormgeving17 2.1.2Bevoegdheden van het eilandsbestuur18 2.2De eilandsraad202.2.1De inrichting en samenstelling
van de eilandsraad202.2.2De bevoegdheden van de eilandsraad28 2.3Het bestuurscollege31 2.3.1De inrichting en samenstelling
van het bestuurscollege31 2.3.2De bevoegdheden van het bestuurscollege36 2.4De gezaghebber382.4.1Algemeen38 2.4.2De bevoegdheden van de gezaghebber40 2.5De gezamenlijke rekenkamer412.6De ombudsfunctie44 2.7De commissies452.8De geldelijke voorzieningen462.8.1Algemeen46 2.8.2Rechtspositie eilandsraadsleden
en commissieleden46 2.8.3Rechtspositie eilandgedeputeerden47 2.8.4Rechtspositie gezaghebber482.9De eilandsecretaris en de eilandgriffier48   Hoofdstuk
3 De verhouding tot het Rijk493.1De Rijksvertegenwoordiger49 3.1.1Inleiding493.1.2Institutionele vormgeving51 3.1.3De bevoegdheid van de Rijksvertegenwoordiger53 3.2Het toezicht op het eilandsbestuur56 3.2.1Inleiding563.2.2Goedkeuring56 3.2.3Vernietiging573.2.4.Taakverwaarlozing57    IIArtikelsgewijs58   Bijlagen: 1. Systematisch
overzicht van de belangrijkste verschillen met de Gemeentewet121 2. Transponeringstabel
WolBES-Gemeentewet122I. ALGEMEENHOOFDSTUK 1. INLEIDING1.1. AlgemeenDit wetsvoorstel strekt er toe de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba in te stellen, alsmede de inrichting, samenstelling en bevoegdheden
van hun besturen te regelen. Bovendien worden regels gesteld over de verhouding
van deze openbare lichamen tot het Rijk, daaronder begrepen het toezicht.
Het voorstel is tot stand gekomen in het kader van de staatkundige hervorming
binnen het Koninkrijk. De hervorming beoogt de eilandgebieden Curaçao
en Sint Maarten de status van land binnen het Koninkrijk te laten verkrijgen
en de eilandgebieden Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam,
bedoeld in artikel 134 van de Grondwet, te laten toetreden tot het Nederlandse
staatsbestel. Het land Nederlandse Antillen zal worden opgeheven.De regeling van de staatkundige hervorming geschiedt op verschillende
niveaus en in verschillende wetten. Op Koninkrijksniveau wordt de staatkundige
hervorming geregeld bij de Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing
van de Nederlandse Antillen. Bij deze rijkswet wordt het land de Nederlandse
Antillen opgeheven, verkrijgen de eilandgebieden Curaçao en Sint Maarten
de hoedanigheid van land in het Koninkrijk en worden de eilandgebieden Bonaire,
Sint Eustatius en Saba onderdeel van het Nederlandse staatsbestel. Het onderhavige
wetsvoorstel kan niet in werking treden voordat bedoelde rijkswet volledig
in werking is getreden. Op Koninkrijkniveau worden bovendien verschillende
onderwerpen geregeld in zogenoemde consensusrijkswetten. Het betreft onder
meer de regeling van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van Curaçao,
Aruba, Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba, de regeling van
de openbare ministeries van Curaçao, van Sint Maarten en van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba en de regeling van de politie van Curaçao, van
Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba.Curaçao en Sint Maarten zullen in verband met de staatkundige hervorming
eigen wetgeving voor het nieuwe land Curaçao onderscheidenlijk het
nieuwe land Sint Maarten moeten vaststellen. De constituties van de nieuwe
landen worden geregeld in de Staatsregeling van Curaçao en de Staatsregeling
van Sint Maarten.Wegens de toetreding van Bonaire, Sint Eustatius en Saba tot het Nederlandse
staatsbestel worden, naast het onderhavige wetsvoorstel, onder meer de volgende
Nederlandse wetsvoorstellen ingediend:• de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba;• de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba;• de Aanpassingswet Bonaire, Sint Eustatius en Saba;• de Wet tot wijziging van de Kieswet in verband met de nieuwe staatsrechtelijke
positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam binnen Nederland.De Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
stelt regels met betrekking tot de financiële functie van de openbare
lichamen, hun bevoegdheid tot het heffen van belastingen en hun financiële
verhouding met het Rijk.De Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba bevat
algemene regels over het recht dat van toepassing wordt in de openbare lichamen.
Tevens wordt in deze wet zoveel mogelijk het algemene overgangsrecht geregeld. Bij de Aanpassingswet Bonaire, Sint Eustatius en Saba wordt de oorspronkelijk
Nederlands-Antilliaanse regelgeving, die na de ingang van de nieuwe status
in de openbare lichamen van kracht blijft, voor zover nodig aangepast. Bovendien
wordt bij die wet de Nederlandse regelgeving, die met ingang van de nieuwe
status op de drie eilanden van kracht wordt, aangepast.Het wetsvoorstel tot wijziging van de Kieswet regelt het kiesrecht van
de inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor de verkiezing van de
leden van de Tweede Kamer en voor de (indirecte) verkiezing van de leden van
de Eerste Kamer. Ook wordt bij deze wet het kiesrecht voor het Europees Parlement
gewijzigd, zodanig dat de inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba aan
deze verkiezingen kunnen deelnemen op dezelfde wijze als kiezers in Nederland.
Verder wordt met dat voorstel de verkiezing van de leden van de eilandsraden,
het begin van het lidmaatschap van de eilandsraad en eventuele veranderingen
hierin, in de Kieswet geregeld.In paragraaf 1.7 wordt nader ingegaan op bovengenoemde Nederlandse
wetsvoorstellen.1.2. VoorgeschiedenisAan de staatskundige hervorming gaat een lange geschiedenis vooraf. Tijdens
de in 1981 gehouden conferentie van de Nederlandse Antillen, de eilanden van
de Nederlandse Antillen en Nederland (Ronde Tafel Conferentie) is het recht
van de bevolking van elk van de – toen nog – zes eilandgebieden
van de Nederlandse Antillen om zelf haar politieke status te bepalen, onderschreven.
Hieraan is toen toegevoegd dat geen der aan de conferentie deelnemende landen
of eilanden zich zal verzetten tegen de uitoefening van dit zelfbeschikkingsrecht.
De Nederlandse Antillen, de eilandgebieden van de Nederlandse Antillen en
Nederland hebben tijdens deze conferentie ook het Nederlandse standpunt onderschreven
dat Nederland het recht heeft mee te beslissen over zijn verhoudingen tot
die eilanden die de voorkeur geven aan het behouden van staatsrechtelijke
banden met Nederland.1In 1983 heeft Aruba te kennen gegeven gebruik te willen maken van het
zelfbeschikkingsrecht door definitief te kiezen voor de onafhankelijkheid,
te realiseren in 1996.2 Door de landen van het
Koninkrijk is er destijds mee ingestemd dat Aruba als overgang naar de onafhankelijkheid
voor een periode van tien jaar de hoedanigheid zou verkrijgen van land in
het Koninkrijk. Deze status is ingegaan op 1 januari 1986. Het verkrijgen
van deze «status aparte» door Aruba hield in dat dit eiland het
Antilliaanse staatsverband verliet, maar niet het Koninkrijksverband. Bij
rijkswet van 15 december 19943 is de datum
waarop Aruba onafhankelijk zou worden uit het Statuut voor het Koninkrijk
geschrapt en is de in het Statuut neergelegde rechtsorde ten aanzien van Aruba
voortgezet.De eilandsbesturen van Bonaire en Saba hebben in september 2004 onderscheidenlijk
november 2004 referenda gehouden in het kader van het zelfbeschikkingsrecht.4 Op beide eilanden sprak de bevolking zich uit voor een
directe (constitutionele) band met Nederland. Het eilandsbestuur van Sint
Eustatius heeft in april 2005 een referendum georganiseerd.5 De bevolking van dit eiland heeft er in meerderheid voor gekozen om
deel te gaan uitmaken van «een nieuw vorm te geven Nederlandse Antillen».
Op de twee andere Nederlands-Antilliaanse eilanden Curaçao en Sint
Maarten hebben de eilandsbesturen ook referenda gehouden. Een ruime meerderheid
van de kiezers op Sint Maarten sprak zich in juni 2000 uit voor de status
van land binnen het Koninkrijk. In april 2005 heeft de bevolking van Curaçao
in meerderheid gekozen voor de status van autonoom land binnen het Koninkrijk. De uitslagen van de referenda wijzen uit dat een overgrote meerderheid
van de bevolking van de vijf eilanden binnen het Koninkrijk wenst te blijven.
Op vier van de vijf eilanden is de bevolking echter niet langer voorstander
van het voortzetten van de Nederlandse Antillen als staatkundige eenheid.
De eilandsraad van Sint Eustatius heeft – gezien de uitslagen van de
referenda op de andere eilanden – bij motie van 11 mei 2005 deze
uitslagen «onderkend» en de bereidheid uitgesproken om in onderling
overleg te komen tot nieuwe staatkundige verhoudingen.De uitkomst van de referenda vormde een basis voor verdere gesprekken
over de staatkundige toekomst van de eilanden. In oktober 2005 werd een Hoofdlijnenakkoord
gesloten tussen Nederland, de Nederlandse Antillen, Curaçao, Sint Maarten,
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Gezamenlijk is toen geconstateerd dat de
Nederlandse Antillen zich in de loop der tijd niet hadden ontwikkeld tot één
natie en één volk en dat het huidige Antilliaanse staatsverband
niet meer in staat is de problemen van de eilanden daadkrachtig aan te pakken.
Besloten werd om gezamenlijk een proces tot staatkundige hervorming te starten
dat zou kunnen leiden tot het opheffen van het land de Nederlandse Antillen.
Tevens werd afgesproken nog in 2005 een Start-Ronde Tafel Conferentie te organiseren.Tijdens de Start-Ronde Tafel Conferentie van november 2005 hebben de drie
landen van het Koninkrijk en de vijf eilanden van de Nederlandse Antillen
zich uitgesproken voor een gezamenlijke toekomst binnen het Koninkrijk. Besloten
is dat het beoogde eindperspectief voor de eilandgebieden Curaçao en
Sint Maarten de status van land binnen het Koninkrijk is, en voor de eilandgebieden
Bonaire, Sint Eustatius en Saba een nieuwe status van bijzondere aard (sui
generis) binnen het Koninkrijk, waarbij er een directe band is met Nederland.Op 11 oktober 2006 bereikten de delegaties van Nederland, Bonaire,
Sint Eustatius en Saba, in aanwezigheid van de delegatie van de Nederlandse
Antillen, overeenstemming over de status van de eilanden in de nieuwe structuur.1 Afgesproken is dat de drie eilanden een staatsrechtelijke
positie binnen het Nederlandse staatsbestel krijgen door de eilanden in te
richten als openbare lichamen in de zin van artikel 134 van de Grondwet. Ook
is overeengekomen dat de wettelijke bepalingen inzake Nederlandse gemeenten
van overeenkomstige toepassing zullen zijn, met inachtneming van de bij of
krachtens de wet op te nemen bijzondere bepalingen. Verder is afgesproken
dat de toekomstige interne staatkundige structuur van de drie eilanden gelijk
zal zijn en dat het bestuursmodel dualistisch is.2Tijdens een bestuurlijk overleg op 31 januari 2008 tussen Nederland,
Bonaire, Sint Eustatius en Saba is overeenstemming bereikt over de uitgangspunten
voor het onderhavige wetvoorstel.31.3. Voorlichting Raad van State van het KoninkrijkDe afspraken in de Slotverklaring van 11 oktober 2006 over de staatsrechtelijke
positie en de interne structuur van de drie eilanden zijn tot stand gekomen
mede aan de hand van de voorlichting van de Raad van State van het Koninkrijk
van 18 september 2006.4 De Minister voor
Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties heeft bij brief van 7 juni
2006, mede namens de Minister-President van de Nederlandse Antillen, om deze
voorlichting verzocht.5De voorlichting betreft de hervorming van de staatkundige verhoudingen
van de Antilliaanse eilanden binnen het Koninkrijk, in het bijzonder ten aanzien
van de nieuwe constitutionele positie van de eilanden Bonaire, Sint
Eustatius en Saba. De Raad heeft afdeling I aangewezen om deze voorlichting
namens de Raad te geven.In de voorlichting geeft de afdeling in overweging de drie eilanden een
positie te verschaffen binnen het Nederlandse staatsbestel die rekening houdt
met de bijzondere eisen die aan het bestuur worden gesteld. Het model van
de Nederlandse gemeente is volgens de afdeling niet zonder meer bruikbaar.
Naar bevolkingsomvang zijn de drie eilanden kleiner (twee ervan veel kleiner)
dan voor een gemeente wenselijk wordt geacht. Ook naar taken en problemen
onderscheiden ze zich sterk. Door de grote afstand, het insulaire karakter
(met bijgevolg eigen luchten zeehavens op elk der eilanden), de kleine oppervlakte,
een moeilijk reliëf en de economische afhankelijkheid van slechts enkele
producten zullen volgens de afdeling van de Nederlandse wetgeving afwijkende
voorzieningen moeten worden getroffen.In plaats van de eilanden op te nemen in de gewone structuur van de Nederlandse
territoriale decentralisatie (provincies en gemeenten), adviseert de afdeling
de drie eilanden bij wet in te richten als openbare lichamen in de zin van
artikel 134 van de Grondwet. Op deze basis is eerder het bestuur geregeld
voor de Zuidelijke IJsselmeerpolders, alsmede voor Elten en Tudderen, gebieden
die om uiteenlopende redenen evenmin pasten in de gewone structuur van de
territoriale decentralisatie. Indien Bonaire, Sint Eustatius en Saba onderdeel
worden van het land Nederland is het volgens de afdeling logisch de Nederlandse
Grondwet van toepassing te verklaren.Volgens de afdeling zullen de provinciale bevoegdheden die in Nederland
gelden deels aan de regering van Nederland moeten worden toegekend, deels
zullen deze – in het bijzonder waar het gaat om bepaalde verordenende
bevoegdheden – door de eilanden zelf moeten worden uitgeoefend.De eigenstandige positie van de drie eilanden binnen het Nederlandse staatsverband
beantwoordt volgens de afdeling aan de wijze waarop zij op dit moment hun
zelfbeschikkingsrecht wensen uit te oefenen.1.4. Doelstelling en karakter van de wetMet dit wetsvoorstel worden de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba ingesteld. Bovendien worden overeenkomstig artikel 134, tweede en
derde lid, van de Grondwet de inrichting van deze openbare lichamen, de samenstelling
en bevoegdheid van hun besturen alsmede het toezicht op hun besturen en de
verhouding tot het Rijk, geregeld.Door inrichting van de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar
lichaam, in plaats van als gemeente, wordt de bijzondere positie van de eilanden
in het Nederlandse staatsbestel tot uitdrukking gebracht (status sui generis).
De bijzondere positie houdt in dat er op de drie eilanden – die deel
uitmaken van het Nederlandse grondgebied – regels kunnen gelden die
afwijken van de rechtsorde in het Europese deel van Nederland.Bij aanvang van de nieuwe staatsrechtelijke positie binnen Nederland zal
hoofdzakelijk de Nederlands-Antilliaanse regelgeving in de openbare lichamen
van toepassing blijven. De Nederlandse wetgeving zal geleidelijk worden ingevoerd.
Afwijkingen op deze wetgeving zijn echter noodzakelijk gezien onder andere
de bevolkingsomvang van de drie eilanden, de grote afstand met Nederland en
het insulaire karakter. Voor de bestuurlijke inrichting van de drie openbare lichamen, zoals neergelegd
in dit wetsvoorstel, is zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij de bestuurlijke
inrichting van de Nederlandse gemeenten, zoals geregeld in de Gemeentewet.
In het onderhavige voorstel is dan ook grotendeels de tekst van de Gemeentewet
gevolgd. Echter, de kleinschaligheid op de eilanden (inclusief nauwe familiebanden)
maakt dat in bepaalde gevallen afwijkingen van de Nederlandse situatie gewenst
zijn om de deugdelijkheid van bestuur te waarborgen. Daarnaast is de grote
afstand tot Nederland een reden om de bestuurlijke inrichting op een aantal
punten anders vorm te geven dan bij Nederlandse gemeenten het geval is. In
de bijlage bij deze memorie van toelichting is een systematisch overzicht
van de belangrijkste verschillen met de Gemeentewet opgenomen Hierin wordt
per afzonderlijk onderwerp telkens verwezen naar de onderdelen van de memorie
van toelichting waarin de verschillen nader worden gemotiveerd.De regels in de Gemeentewet inzake de financiën zijn niet in het
onderhavige wetsvoorstel opgenomen maar in het voorstel voor de Wet financiën
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Het gaat met name om de
regels over lokale belastingen, de begrotingcyclus en de jaarrekening. Voor
de overzichtelijkheid zijn deze regels samengevoegd met de regels ten aanzien
van de financiële verhouding tussen het Rijk en de openbare lichamen.Zonder wijziging van de Grondwet kan de inrichting als openbaar lichaam
slechts tijdelijk zijn. Op de eilanden is immers sprake van een leefgemeenschap
die sterk is te vergelijken met gemeenten. De grondwettelijke waarborgen voor
gemeenten gelden echter niet voor openbare lichamen. Deze waarborgen kunnen
vanzelfsprekend ook bij gewone wet worden geregeld – zoals bij dit wetsvoorstel
ook gebeurt – maar dit onderscheid is ongewenst. In de Grondwet wordt
er bovendien van uitgegaan dat Nederland territoriaal is ingedeeld in provincies
en gemeenten. Indien de drie openbare lichamen een definitief karakter krijgen,
is het gewenst de Grondwet hierop aan te passen.Met de besturen van de drie eilandgebieden is afgesproken dat vijf jaar
na het moment waarop de eilanden een staatsrechtelijke positie binnen het
Nederlandse staatsbestel hebben verkregen de uitwerking van de nieuwe staatkundige
structuur door Nederland en de drie eilanden gezamenlijk wordt geëvalueerd.
Op dat moment kan worden bezien wat het staatsrechtelijke eindmodel voor de
eilanden zal zijn.Onderdeel van deze evaluatie zal zijn de evaluatie van het onderhavige
wettelijke kader. In het wetsvoorstel is daartoe een evaluatiebepaling opgenomen.De regering ziet geen meerwaarde in het aanpassen van de Grondwet vóór
de evaluatie. In dat geval zou de Grondwet slechts een opdracht aan de wetgever
kunnen bevatten tot het regelen van een aantal onderwerpen, zoals de bestuurlijke
inrichting, de samenstelling en bevoegdheden van hun besturen – waaronder
rechtstreekse verkiezing van de leden van het algemeen vertegenwoordigend
orgaan – en hun verhouding tot de rijksoverheid. Feitelijk wordt aan
deze te geven opdracht al voldaan door dit wetsvoorstel, het wetsvoorstel
financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba en het wetsvoorstel
tot wijziging van de Kieswet in verband met de nieuwe staatrechtelijke positie
van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam binnen Nederland.
Een bepaling in de Grondwet zou daarom niet meer duidelijkheid of zekerheid
over de staatkundige positie van de drie eilanden bieden.De eilanden worden als openbare lichamen onderdeel van het land Nederland
en geen aparte staatsrechtelijke entiteiten binnen het Koninkrijk. Om deze reden is geen rijkswet vereist voor de instelling van de openbare
lichamen noch voor het stellen van regels met betrekking tot de bestuurlijke
inrichting van de openbare lichamen en het toezicht op hun besturen. Het onderhavige
wetsvoorstel betreft dan ook een voorstel van een Nederlandse wet op grond
van artikel 134 van de Grondwet.1.5. De plaats van de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba in het Nederlandse staatsbestelDe openbare lichamen vallen rechtstreeks onder het Rijk omdat zij geen
deel uitmaken van een provincie. Taken en bevoegdheden van provincies houden
voor een deel verband met aangelegenheden die gemeenteoverstijgend zijn. Bonaire,
Saba en Sint Eustatius bevinden zich ver van het grondgebied van een van de
bestaande Nederlandse provincies. Daarmee is de «natuurlijke»
rol van provincies ten aanzien van gemeenten binnen hun grondgebied afwezig.
Er is ten opzichte van de rijksoverheid ook geen voorsprong in kennis en kunde
van de eilanden, en ook de oog- en oorfunctie kan niet als vanzelfsprekend
worden uitgeoefend.Ten aanzien van de kwaliteit van het gemeentebestuur in algemene zin kan
de provincie, met name vanuit de toezichthoudende rol, een rol spelen. Omdat
de eilanden niet binnen het natuurlijke bereik van een provincie liggen, kan
deze rol echter ook vanuit het Rijk worden opgepakt. Voor wat betreft het
aanreiken van kennis, ervaring en instrumenten is daarnaast de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (VNG) een belangrijke partner.Provinciale regelgevende- en bestuursbevoegdheden op het terrein van medebewindregelgeving
kunnen in beginsel en voor zover relevant bij de eilandbesturen zelf worden
neergelegd. De toezichthoudende taken van een provincie ten aanzien van gemeenten,
zullen ten aanzien van de openbare lichamen door of vanwege het Rijk verricht
worden. De bevoegdheid tot schorsing en vernietiging van besluiten ligt (net
als bij gemeenten) bij de Kroon.Bij de regeling inzake taakverwaarlozing en het instellen van preventief
toezicht kan de rol van de provincie eveneens worden vervangen door het Rijk.Vanwege de kleinschaligheid van de eilanden bestaat er ook geen reden
een aparte bestuurslaag met democratische legitimatie of een nieuwe provincie
te creëren tussen het Rijk en de eilanden. Gebleken is dat de Nederlandse
Antillen, bestaande uit vijf eilanden, al te kleinschalig zijn om een dubbele
bestuurslaag te rechtvaardigen.Wel is er voor gekozen tussen het Rijk en de openbare lichamen een bestuurlijke
schakel te plaatsen in de vorm van de Rijksvertegenwoordiger voor de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De Rijksvertegenwoordiger is een
bestuursorgaan van de rijksoverheid. Hij heeft eigen bevoegdheden die overwegend
in het licht staan van het waarborgen van goed bestuur. Ook overbrugt de Rijksvertegenwoordiger
de grote afstand tussen het Rijk en de openbare lichamen door het zijn van «de
ogen en oren» van de Nederlandse regering. De Rijksvertegenwoordiger
is voor zijn functioneren verantwoording verschuldigd aan de desbetreffende
minister, die hem ook aanwijzingen kan geven. De minister is op zijn beurt
verantwoording verschuldigd aan de Staten-Generaal. 1.6. Veranderingen ten opzichte van de positie van eilandgebied
van de Nederlandse AntillenBonaire, Sint Eustatius en Saba vallen als eilandgebieden van de Nederlandse
Antillen onder het wettelijke regime van de Staatsregeling van de Nederlandse
Antillen en de Eilandenregeling Nederlandse Antillen (ERNA). De ERNA –
oorspronkelijk gestoeld op de oude Gemeentewet – kent tweetal fundamenteel
andere uitgangspunten dan het onderhavige wetsvoorstel.De eilandgebieden van de Nederlandse Antillen hebben een gewaarborgde
autonomie. De eilandgebieden zijn zelfstandig ten aanzien van de verzorging
van de eigen aangelegenheden. Deze zelfstandigheid wordt in de ERNA gegarandeerd
door middel van een lijstenstelsel. Alle onderwerpen die niet op grond van
deze lijst aan het Landsbestuur zijn voorbehouden, behoren tot de zorg van
de eilandgebieden. Een voorstel tot uitbreiding van de taken van het Landsbestuur
kan alleen door de Staten worden aangenomen met ten minste twee derde van
het aantal uitgebrachte stemmen. De huidige eilandgebieden hebben dus een
constitutioneel gewaarborgde autonomie.Een dergelijk stelsel past echter niet in de Nederlandse gedecentraliseerde
eenheidstaat. In de Grondwet en de Gemeentewet is bepaald dat gemeenten autonomie
hebben. De bevoegdheid tot regeling en bestuur inzake hun huishouding wordt
aan hun besturen overgelaten. Welke taken onder deze huishouding vallen is
niet bepaald. De wetgever heeft de bevoegdheid om onderwerpen aan de huishouding
van de gemeenten te ontrekken en centraal te regelen. Wel is in de Gemeentewet
het principe vastgelegd dat decentralisatie ten behoeve van de gemeenten wordt
bevorderd. Alleen als het onderwerp van zorg niet op doeltreffende en doelmatige
wijze door de gemeentebesturen kan worden behartigd, kan het een aangelegenheid
van rijks- of provinciaal beleid worden. Op deze wijze wordt de beleidsvrijheid
van gemeenten bevorderd. Het betreft hier echter hoofdzakelijk medebewind.In het onderhavige wetsvoorstel wordt het regime van de Gemeentewet gevolgd.
In het voorstel zijn daarom geen lijsten opgenomen waaruit de taakverdeling
tussen het Rijk en de openbare lichamen blijkt. Er is wel met de eilanden
afgesproken dat zoveel mogelijk taken op eilandniveau worden uitgevoerd (subsidiariteit).
Het in de Gemeentewet vastgelegde beginsel ten aanzien van decentralisatie
is daarom ook overgenomen in dit wetsvoorstel.Het tweede fundamentele verschil tussen het onderhavige wetsvoorstel en
de ERNA is dat het wetsvoorstel uitgaat van het dualisme terwijl in de ERNA
het monisme het uitgangspunt is. De eilandgebieden van de Nederlandse Antillen
kennen een monistisch stelsel. Dit komt vooral tot uitdrukking in het feit
dat een gedeputeerde (vergelijkbaar met een wethouder) tevens lid kan zijn
van de eilandsraad (vergelijkbaar met de gemeenteraad). Hierdoor zijn de controlerende
en kaderstellende functie van de eilandsraden minder sterk ontwikkeld. Ondanks
het monisme is de herkenbaarheid van het lokale bestuur voor de burger door
de kleinschaligheid op de eilanden wel groot.Met de invoering van het dualisme in de openbare lichamen wordt een duidelijker
rolverdeling beoogd tussen de eilandsraad en het bestuurscollege waardoor
de slagvaardigheid van het bestuur wordt vergroot en de controlerende en kaderstellende
functie van de eilandsraad wordt versterkt. In het volgende hoofdstuk zal
nader worden ingegaan op het dualisme. 1.7. Verhouding tot andere wetgeving1.7.1. InleidingDe totstandkoming van de wetgeving voor de nieuwe openbare lichamen betreft
een grootschalige wetgevingsoperatie. Van belang daarbij is het in de Slotverklaring
van 11 oktober 2006 overeengekomen uitgangspunt dat bij de aanvang van
de nieuwe staatsrechtelijke positie de Nederlands-Antilliaanse regelgeving
van kracht blijft in de openbare lichamen. Deze regelgeving zal geleidelijk
worden vervangen door Nederlandse wetgeving. Bepaalde wetgeving, zoals voorliggend
wetsvoorstel en bijvoorbeeld de Wet financiën openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba, zal meteen bij aanvang van de nieuwe staatsrechtelijke
positie in werking treden. Andere wetgeving zal later worden geïntroduceerd.
Het voorstel zal dus in een omgeving werken, waar ook regelgeving zal gelden
die niet in het Europese deel van Nederland van toepassing is. Dit bekent
dat niet alleen sprake is van een grootschalige wetgevingsoperatie, maar ook
van een complexe situatie. De wetgeving dient immers onderling afgestemd te
zijn op zowel oorspronkelijk Nederlands-Antilliaanse regelgeving die als formele
Nederlandse wetgeving zal blijven gelden, als op andere Nederlandse wetgeving
die in de openbare lichamen zal worden ingevoerd. Zo zal bijvoorbeeld bij
aanvang van de nieuwe status voor besluiten van de bestuursorganen van de
openbare lichamen niet het bestuursrecht van de Algemene wet bestuursrecht
gelden, maar zal de huidige Landsverordening administratieve rechtspraak als
Nederlandse wetgeving onder de naam «Wet administratieve rechtspraak
BES» van kracht worden. Hierop zal onderstaand nog worden teruggekomen.Evenmin zal de Wet openbaarheid van bestuur van toepassing worden op de
bestuursorganen van de openbare lichamen, maar zal de huidige Landsverordening
openbaarheid van bestuur in Nederlandse wetgeving (Wet openbaarheid van bestuur
BES) worden omgezet.Voor een goed begrip van voorliggend wetsvoorstel, zal hier worden ingegaan
op andere in voorbereiding zijnde wetsvoorstellen voor de openbare lichamen.1.7.2. De Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustiatius en SabaIn de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
(Invoeringswet BES) wordt het in de openbare lichamen toepasselijke recht
en het algemene overgangsrecht geregeld. Dit betreft een cruciale wet voor
het gehele proces. In de eerste plaats omdat in die wet geregeld zal worden
dat wetgeving (wettelijke voorschriften) alleen van kracht zal (zullen) zijn
in de openbare lichamen, als dit expliciet bij wet (wettelijk voorschrift)
is bepaald of daarin een regeling is opgenomen met betrekking tot de openbare
lichamen. Een Nederlandse wet is dus in principe niet van toepassing in de
openbare lichamen, tenzij de toepasselijkheid expliciet bij wet is geregeld
of daaruit volgt.De Invoeringswet BES is voorts zo belangrijk, omdat in een bijlage bij
deze wet alle Nederlands-Antilliaanse regelgeving zal worden opgesomd die
met ingang van de statuswijziging als nationale Nederlandse regelgeving in
de openbare lichamen zal blijven gelden. In deze bijlage zal aangegeven worden
of deze regelgeving als Nederlandse wet, algemene maatregel van bestuur of
ministeriële regeling van kracht zal worden. Zo zal op de lijst onder
meer worden vermeld de eerdergenoemde Landsverordening administratieve rechtspraak
en de Landsverordening openbaarheid van bestuur die als Wet administratieve
rechtspraak BES respectievelijk Wet openbaarheid van bestuur
BES in de openbare lichamen van kracht blijven.De mogelijkheid bestaat dat regelgeving die nu op de Nederlandse Antillen
geldt, in de nieuwe staatsrechtelijke positie op een ander niveau wordt vastgesteld.
Zo kan het dus voorkomen dat een landsverordening (te vergelijken met een
wet) in de nieuwe situatie als algemene maatregel van bestuur of ministeriële
regeling wordt aangemerkt, of een landsbesluit, houdende algemene maatregelen
(te vergelijken met een algemene maatregel van bestuur), als een formele wet.
Relevant voor voorliggend voorstel is dat op de Nederlandse Antillen thans
de rechtspositie van politieke ambtsdragers in hoofdzaak op het niveau van
een landsverordening is geregeld, terwijl dit in Nederland, met uitzondering
van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers, niet het geval is.Bedoelde landsverordeningen op het terrein van de rechtspositie zullen
dan ook door middel van de bijlage bij de Invoeringswet BES voor een overgangsfase
worden omgezet in algemene maatregelen van bestuur. De grondslagen voor deze
algemene maatregelen van bestuur zijn opgenomen in voorliggend wetsvoorstel.
De oorspronkelijk Nederlands-Antilliaanse landsverordeningen op het terrein
van de rechtspositie zullen dus als algemene maatregel van bestuur in de openbare
lichamen blijven gelden, totdat bij een nieuwe algemene maatregel van bestuur
nieuwe regels hierover gesteld zullen worden.Overgangsvoorziening voor eilandsbesluiten houdende algemene
maatregelenVoor dit wetsvoorstel is voorts van belang dat de Invoeringswet BES een
overgangsvoorziening zal bevatten voor zogenaamde eilandsbesluiten houdende
algemene maatregelen.Op grond van de huidige ERNA komt het bestuurscollege de bevoegdheid toe
om deze categorie besluiten te nemen. Het kan daarbij gaan om algemeen verbindende
voorschriften, maar ook om andere besluiten van algemene strekking. Deze eilandsbesluiten
houdende algemene maatregelen hebben vaak het karakter van uitvoeringsvoorschriften.
In aansluiting op de Gemeentewet, kent dit wetsvoorstel niet langer de figuur
van eilandsbesluiten houdende algemene maatregelen. In veel Nederlands-Antilliaanse
regelgeving wordt echter thans voorzien in de mogelijkheid of verplichting
om bij eilandsbesluiten houdende algemene maatregelen regels te stellen. Deze
regelingen zullen in beginsel gewoon blijven bestaan. De Invoeringswet BES
zal bepalen dat de in oorspronkelijk Nederlands-Antilliaanse regelgeving opgenomen
bevoegdheid tot het vaststellen van eilandsbesluiten houdende algemene maatregelen
ook in de nieuwe situatie toe blijft komen aan het bestuurscollege.Zeker in de eerste periode na de transitie zal het bestuurscollege dus
nog de bevoegdheid toekomen om eilandsbesluiten houdende algemene maatregelen
vast te stellen. In Nederlandse wetgeving die in de openbare lichamen wordt
ingevoerd zal deze figuur echter niet meer worden gehanteerd, zodat deze langzamerhand
zal verdwijnen. Dit betekent vanzelfsprekend niet dat het bestuurscollege
niet langer algemeen verbindende voorschriften kunnen vaststellen. In dat
geval zal echter in navolging van de Gemeentewet de term «eilandsverordeningen»
gebruikt worden. De eilandsraad zal wel, net als nu het geval is op de eilandgebieden,
het primaire orgaan zijn dat de eilandsverordeningen vaststelt.Overgangsvoorziening voor eilandsverordeningen en eilandsbesluiten
houdende algemene maatregelenOp de eilandgebieden is thans eilandelijke regelgeving van toepassing.
Dit betreft zowel door de eilandsraad vastgestelde eilandsverordeningen als
door het bestuurscollege vastgestelde eilandsbesluiten houdende algemene maatregelen.
Deze eilandelijke regelgeving vervalt bij de transitie. Deze
regelgeving is immers vastgesteld door de bevoegde organen van de eilandgebieden,
en niet door de bevoegde organen van de openbare lichamen. Om te voorkomen
dat er een vacuüm ontstaat in de eilandelijke regelgeving, is in de Invoeringswet
een overgangsvoorziening opgenomen. Deze houdt in dat de eilandsverordeningen
die voor de dag van de transitie door de eilandsraad van een eilandgebied
zijn vastgesteld voor een openbaar lichaam, met ingang van de dag van transitie
worden aangemerkt als door de eilandsraad van het desbetreffende openbaar
lichaam vastgestelde eilandsverordeningen. Een dienovereenkomstige regeling
is opgenomen voor door het bestuurscollege van het eilandgebied voor de openbare
lichamen vastgestelde eilandsbesluiten houdende algemene maatregelen.Concreet betekent dit dat de huidige eilandsraden en bestuurscolleges
al voor de transitiedatum de regelgeving voor de openbare lichamen kunnen
vaststellen. Er is niet voor gekozen wettelijk te bepalen dat de bestaande
eilandelijke regelgeving van rechtswege hun kracht behoudt. Het komt de rechtszekerheid
ten goede als de eilandelijke regelgeving opnieuw moet worden vastgesteld.
Daarbij kan gekozen worden voor de systematiek van de Invoeringswet. Dit zou
betekenen dat de eilandsraden respectievelijk de bestuurscolleges een positieve
lijst vaststellen van eilandelijke regelgeving die blijft gelden. Daarnaast
zal er ook behoefte of noodzaak bestaan om reeds nieuwe regelgeving vast te
stellen die nu nog niet geldt. Te denken valt bijvoorbeeld aan een nieuwe
belastingverordening. Deze overgangsvoorziening is echter niet in voorliggend
wetsvoorstel opgenomen, omdat de overgangsvoorziening niet alleen ziet op
(autonome) eilandelijke regelgeving die op voorliggend wetsvoorstel is gebaseerd,
maar ook op eilandelijke regelgeving in medebewind.Algemene overgangsvoorziening ten behoeve van vóór
de statuswijziging genomen beslissingen en privaatrechtelijke rechtshandelingenDe Invoeringswet BES zal voorts een algemene overgangsregeling bevatten
voor beslissingen die door de organen van de eilandgebieden zijn genomen voor
de datum van transitie. Geregeld wordt dat de transitie geen gevolgen heeft
voor de rechtskracht van beslissingen van de Nederlands-Antilliaanse bestuursorganen
(inclusief de bestuursorganen van de eilandgebieden), indien na de transitie
een Nederlands bestuursorgaan (inclusief de bestuursorganen van de openbare
lichamen) bevoegd is. Het is daarom niet nodig in voorliggend wetsvoorstel
een aparte voorziening hiervoor te treffen. Voor een toelichting op deze regeling
wordt verwezen naar de memorie van toelichting bij de Invoeringswet BES.Voorts zal de Invoeringswet BES bepalen dat de openbare lichamen ten aanzien
van de rechten en verplichtingen naar burgerlijk recht in de plaats treden
van de eilandgebieden.Hiermee wordt bereikt dat de openbare lichamen de rechtsopvolgers worden
van de voormalige eilandgebieden.1.7.3. De Aanpassingswet openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en SabaDe Aanpassingswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Aanpassingswet
BES) is hiervoor ook al kort aangestipt. Dit wetsvoorstel zal in de eerste
plaats aanpassingen bevatten van de oorspronkelijk Nederlands-Antilliaanse
regelgeving die in de openbare lichamen als formele wetgeving zal blijven
gelden. Het zal in veel gevallen nodig zijn de Nederlands-Antilliaanse regelgeving
die door middel van de Invoeringswet BES zal worden omgezet in Nederlandse
wetgeving, aan te passen. Dit zal dus via de Aanpassingswet BES gebeuren.
De Aanpassingswet BES bevat voorts de benodigde wijzigingen van bestaande
Nederlandse wetten die in de openbare lichamen worden ingevoerd.
Uit de systematiek van de Invoeringswet BES volgt dat als een Nederlandse
wet van toepassing wordt op de openbare lichamen, dit expliciet geregeld moeten
worden. Ook deze wijzigingen kunnen worden meegenomen in de Aanpassingswet
BES.1.7.4. De KieswetEen ander voorstel met relevantie voor dit wetsvoorstel betreft het voorstel
tot wijziging van de Kieswet. Hierbij zal wat langer stil worden gestaan gelet
op de nauwe relatie met voorliggend wetsvoorstel. In de ERNA zijn namelijk
diverse aspecten geregeld met betrekking tot de verkiezing en het begin en
het einde van het lidmaatschap van de eilandsraad, inclusief de tussentijdse
vacaturevervulling. Zo is in de ERNA onder meer geregeld wie het actieve kiesrecht
voor de eilandsraad toekomt, het geloofsbrievenonderzoek en het einde van
het lidmaatschap wegens ontslag, verlies van de vereisten voor het lidmaatschap
of het vervullen van een onverenigbare functie.In de Nederlandse wettelijke systematiek past het niet deze onderwerpen
in onderhavig wetsvoorstel met betrekking tot de inrichting van de openbare
lichamen op te nemen. Zoals het actieve kiesrecht voor de algemeen vertegenwoordigende
organen, waaronder de gemeenteraad, en het begin en het einde van het lidmaatschap
van deze organen in de Nederlandse Kieswet wordt geregeld, zal dit ook het
geval zijn voor de eilandsraad. De consequentie hiervan is bijvoorbeeld dat
het begin en het einde van de functie van eilandgedeputeerde en gezaghebber
wel in voorliggend wetsvoorstel worden geregeld, terwijl het begin en het
einde van het lidmaatschap van de eilandsraad zijn regeling zal vinden in
de Kieswet.De vereisten voor het lidmaatschap van de eilandsraad, derhalve het passieve
kiesrecht, zijn overigens wel in voorliggend wetsvoorstel opgenomen. Dit is
conform de Gemeentewet.Het wetsvoorstel tot wijziging van de KieswetDe regeling van de verkiezing van de eilandsraad, het begin en einde van
het lidmaatschap en de tussentijdse vacaturevervulling zal via eerdergenoemd
afzonderlijk wetsvoorstel tot wijziging van de Kieswet in die wet worden opgenomen.
Tevens zal bij dat wetsvoorstel de regeling van de verkiezing van de leden
van de Tweede Kamer, Eerste Kamer en het Europees Parlement worden aangepast.Een belangrijke wijziging ten opzichte van de huidige situatie op de eilandgebieden
zal daarbij zijn, dat het actieve kiesrecht voor de eilandsraad ook wordt
toegekend aan niet-Nederlanders die gedurende 5 jaar legaal in de openbare
lichamen verblijven. Hierbij wordt aansluiting gezocht bij de regeling ten
aanzien van de verkiezing van de leden van de gemeenteraad, met dien verstande
dat ook voor EU-onderdanen het vereiste van 5 jaar legaal verblijf geldt,
nu de openbare lichamen immers geen onderdeel zijn van de Europese Unie. Voor
de verkiezing van de leden van de gemeenteraad geldt dit vereiste voor EU-onderdanen
niet.Daarnaast zal in dit wetsvoorstel het kiesrecht van de leden van de eilandsraden
voor de verkiezing van de leden van de Eerste Kamer worden geregeld. Geregeld
zal onder meer worden dat de openbare lichamen tezamen een aparte kieskring
vormen. Zowel de uitbreiding van het actieve kiesrecht als de regeling van
de verkiezing van de leden van de Eerste Kamer worden in de memorie van toelichting
bij bedoeld wetsvoorstel uiteengezet. Voor de argumentatie van deze keuzes,
wordt dan ook naar deze memorie van toelichting verwezen.Verkiezing en eerste samenkomst eilandsraadTen behoeve van een goed begrip van voorliggend wetsvoorstel, wordt op
deze plaats ook nog stilgestaan bij de verkiezing van de eilandsraad en de eerste samenkomst van de eilandsraad. Op andere plaatsen in deze memorie
van toelichting wordt hierop nog teruggekomen.In de overgangsbepalingen bij dit wetsvoorstel wordt geregeld dat de leden
van de eilandsraden gelijk zullen aftreden met de leden van de zitting hebbende
provinciale staten in Nederland. De reden hiervoor is tweeërlei. In de
eerste plaats nemen de leden van de eilandsraden deel aan de verkiezing van
de leden van de Eerste Kamer. Artikel 55 van de Grondwet bepaalt dat de verkiezing
van de leden van de Eerste Kamer wordt gehouden binnen drie maanden na de
verkiezing van de leden van provinciale staten. Het is gewenst hier aansluiting
bij te zoeken.Een ander argument is dat de zittingstermijnen van provinciale staten
in Nederland en de eilandsraden van de eilandgebieden momenteel gelijk lopen.
In 2007 vonden zowel verkiezingen in Nederland plaats voor de provinciale
staten als in de Nederlandse Antillen voor de eilandsraden. Dit betekent dat
voor beide organen in 2011 de volgende verkiezingen zullen plaatsvinden.Anders dan de verkiezingen voor de eilandsraden van de eilandgebieden,
vinden de verkiezingen voor provinciale staten, net als de gemeenteraadsverkiezingen,
in de eerste week van maart plaats. Uit de wijziging van de Kieswet zal voortvloeien,
dat deze datum ook voor de verkiezing van de eilandsraad zal gelden. Vervolgens
is de eerste samenkomst van de nieuwe eilandsraad op de achtste na de dag
van stemming. In de periode tot de eerste samenkomst dient de uitslag van
de verkiezing te worden vastgesteld, de benoemingsbrieven te worden uitgereikt,
de benoeming door de gekozenen te worden aanvaard en het geloofsbrievenonderzoek
plaats te vinden.Essentieel daarbij is dat, anders dan nu het geval is in de eilandgebieden,
de eilandsraden niet verplicht zijn op hun eerste vergadering na de verkiezing
de eilandgedeputeerden te benoemen. Dat de eilandsraden dit in de huidige
situatie wel verplicht zijn, hangt samen met het feit dat de ERNA nu bepaalt
dat de gedeputeerde, wiens lidmaatschap van de raad eindigt, ophoudt gedeputeerde
te zijn. Als na verkiezingen de «oude» eilandsraad aftreedt en
de nieuwgekozen raad wordt geïnstalleerd, treden dan in de huidige situatie
ook vanzelfsprekend de gedeputeerden af. In het dualistische stelsel dat ook
in de openbare lichamen zal worden ingevoerd, waarbij de functies van eilandraadslid
en eilandgedeputeerde onverenigbaar zijn, komt een dergelijke regeling vanzelfsprekend
te vervallen. Een eilandgedeputeerde is immers per definitie geen lid van
de eilandsraad meer. Onder voorliggend wetsvoorstel is de eilandsraad vrij
in de bepaling van de vergadering waarop de eilandgedeputeerden worden benoemd.
Dit is conform de regeling in de Gemeentewet. De benoeming van de eilandgedeputeerden
kan in de eerste vergadering plaatsvinden, maar ook een latere. Er geldt daarbij
ook geen wettelijke termijn waarbinnen het nieuwe bestuurscollege gevormd
moet zijn.Vanzelfsprekend is het wel gewenst dat het nieuwe bestuurscollege zo snel
mogelijk na de verkiezing wordt geïnstalleerd. Dit geldt met name indien
als gevolg van de verkiezing wijziging optreedt in de politieke samenstelling
van het bestuurscollege. Totdat het nieuwe bestuurscollege is geïnstalleerd,
zullen de «oude» eilandgedeputeerden als demissionaire «eilandgedeputeerden»
in functie (kunnen) blijven.Andere wijzigingen als gevolg van de introductie van de
Nederlandse KieswetEen andere wijziging als gevolg van de introductie van de Nederlandse
Kieswet in de openbare lichamen ten opzichte van de ERNA is, dat het beroep
tegen de beslissing van de eilandsraad tot toelating van nieuwbenoemde leden
zal worden afgeschaft.Thans staat tegen deze beslissing rechtstreeks beroep open op het Gemeenschappelijke Hof als eerste en enige instantie. In de nieuwe
situatie waarbij er slechts zeven dagen liggen tussen stemming en eerste samenkomst,
bestaat geen gelegenheid meer voor een beroepsmogelijkheid. De beslissing
van de eilandsraad tot toelating van nieuwe leden is derhalve terstond na
de bekendmaking onherroepelijk.Voorts zal als gevolg van de toepasselijkheid van de Kieswet voor eilandsraadsleden
het tijdelijke verlof wegens ziekte of zwangerschap en bevalling worden geïntroduceerd.
Op grond van deze regeling kunnen raadsleden die ziek of zwanger zijn, worden
vervangen door een volgende kandidaat op de lijst voor een vaste periode van
zestien weken.De overige wijzigingen als gevolg van de introductie van de Nederlandse
Kieswet in de openbare lichamen betreffen verkiezingstechnische wijzigingen
die hier verder buiten beschouwing zullen blijven.1.7.5. De Algemene wet bestuursrecht/de Wet administratieve
rechtspraak BESUitgangspunt voor de toepassing van voorliggend wetsvoorstel en andere
wetgeving met betrekking tot de openbare lichamen is dat de Algemene wet bestuursrecht
niet van toepassing wordt op de openbare lichamen. Voor wat betreft het materiële
bestuursrecht zal op de openbare lichamen het ongeschreven (in de Nederlandse
Antillen in de jurisprudentie gevormde) bestuursrecht van toepassing blijven.
Qua procesrecht zal de Wet administratieve rechtspraak BES, de huidige Landsverordening
administratieve rechtspraak, van kracht worden. Dit uitgangspunt geldt zowel
voor de bestuursorganen met een zetel in het Europese deel van Nederland (de
ministers, de Kroon), als voor de bestuursorganen met een zetel in de openbare
lichamen (de bestuursorganen van de openbare lichamen, de Rijksvertegenwoordiger).Voor de op de openbare lichamen gezetelde bestuursorganen vloeit de niet-toepasselijkheid
van de Algemene wet bestuursrecht voort uit de algemene systematiek van de
Invoeringswet BES. Doordat de Algemene wet bestuursrecht niet in algemene
zin van toepassing wordt verklaard op de openbare lichamen, mist deze aldaar
in algemene zin toepassing. De Wet administratieve rechtspraak BES is op de
bijlage bij deze wet geplaatst, zodat deze hierdoor van toepassing wordt op
besluiten van op de openbare lichamen gezetelde bestuursorganen.Dat de Algemene wet bestuursrecht in beginsel evenmin van toepassing is
als bestuursorganen die in het Europese deel van Nederland zijn gezeteld besluiten
nemen of handelen ten aanzien van de (ingezetenen van de) openbare lichamen,
volgt eveneens uit de Invoeringswet BES. In deze wet1 is onder meer geregeld dat de Algemene wet bestuursrecht evenmin van
toepassing is als bestuursorganen met een zetel in het Europese deel van Nederland
besluiten nemen of handelen op grond van specifieke wetgeving die uitsluitend
van toepassing is op de openbare lichamen. Tevens is geregeld dat in dat geval
de Wet administratieve rechtspraak BES van toepassing is voor zover sprake
is van een beschikking in de zin van deze wet. Voorliggend wetsvoorstel is
een voorbeeld van een wet die uitsluitend op de openbare lichamen van toepassing
is.Door de toepasselijkheid van de Wet administratieve rechtspraak BES zal
tegen op grond van deze wet genomen besluiten in beginsel beroep open staan
bij het in de openbare lichamen gevestigde Gerecht in eerste aanleg, gevolgd
door hoger beroep bij het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van Aruba, Curaçao
en Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Dit Gerecht in eerste aanleg en het Gemeenschappelijk Hof zullen worden
ingesteld bij een consensusrijkswet die al eerder ter sprake kwam. Tegen een
besluit van de eilandsraad tot ontslag van een eilandgedeputeerde wegens verlies
van de vereisten voor het lidmaatschap, zal bijvoorbeeld opgekomen kunnen
worden bij het Gerecht in eerste aanleg, gevolgd door hoger beroep op het
Gemeenschappelijk Hof.De huidige Landsverordening administratieve rechtspraak bevat uitsluitend
bestuursprocesrecht en geen materieel bestuursprocesrecht. Dit zal in de nieuwe
situatie onder de Wet administratieve rechtspraak BES zo blijven.In bepaalde gevallen is het wenselijk geacht in het wetsvoorstel artikelen
of onderdelen van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing te verklaren.
Zo is titel 9.2. van de Algemene wet bestuursrecht inzake de klachtbehandeling
door een ombudsman van toepassing verklaard op het afhandelen van verzoekschriften
door de gezamenlijke ombudsman of gezamenlijke ombudscommissie. Ook Titel
10.2 (te weten de afdelingen 10.2.1, 10.2.2 en 10.2.3) van de Algemene wet
bestuursrecht, inzake het toezicht op bestuursorganen, alsmede de afdelingen
5.3 en 5.4 (bestuursdwang en dwangsom) worden in dit wetsvoorstel van toepassing
verklaard met betrekking tot het goedkeuren van beslissingen van het eilandsbestuur,
het schorsen of vernietigen van beslissingen van het eilandsbestuur onderscheidenlijk
het toepassen van bestuursdwang en het opleggen van een dwangsom door het
eilandsbestuur. Bij gebreke van een geschikte andere wettelijke regeling is
er voor gekozen om aansluiting te zoeken bij de regeling van deze onderwerpen
in de Awb. Dit heeft ook de voorkeur vanuit wetgevingsystematiek.Naast een afwijking van het materiële bestuursrecht, is in voorliggend
wetsvoorstel in een tweetal gevallen ook gekozen voor een afwijking van de
regeling met betrekking tot het bestuursprocesrecht. In die gevallen wordt
dus niet voor rechtsbescherming op grond van de Wet administratieve rechtspraak
BES gekozen. Hat gaat hier om de rechtsbescherming bij kroonbesluiten inzake
schorsing en vernietiging van beslissingen van de eilandsbesturen en bij kroonbesluiten
inzake ontslag en schorsing van de Rijksvertegenwoordiger. In het eerste geval
is op de BES thans sprake van kroonberoep, hetgeen niet passend is bij een
kroonbesluit tot schorsing en vernietiging. Aansluiting bij het beroep in
eerste en enige aanleg bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State, zoals geregeld in de Gemeentewet, ligt hier, mede vanuit een oogpunt
van rechtseenheid, voor de hand. Met een aansluiting bij het bestuursprocesrecht
van de Algemene wet bestuursrecht voor wat betreft de besluiten inzake de
Rijksvertegenwoordiger wordt zijn positie als bestuursorgaan van de rijksoverheid
benadrukt.1.7.6. De Wet gemeenschappelijke regelingenGemeenten kunnen op grond van de Wet gemeenschappelijke regeling op publiekrechtelijke
basis met andere overheden samenwerken. Ook de openbare lichamen zullen mogelijk,
mede gelet op de schaalgrootte van de eilanden, behoefte hebben aan vormen
van publiekrechtelijke samenwerking.In de Aanpassingswet BES wordt hiertoe een voorziening getroffen door
een nieuw hoofdstuk in de Wet gemeenschappelijke regelingen in te voegen waarin
de publiekrechtelijke samenwerking voor de openbare lichamen wordt geregeld.
Met deze beoogde wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen zullen
de samenwerkingsvormen zoals die in de Wet gemeenschappelijke regelingen zijn
geregeld voor gemeenten en andere openbare lichamen, tussen twee
of drie openbare lichamen onderling toepasselijk worden.1.8. ConsultatieHet voorontwerp van dit wetsvoorstel is ter consultatie voorgelegd aan
de bestuurscolleges van de eilandgebieden Bonaire, Sint Eustatius en Saba
en aan de regering van de Nederlandse Antillen.Hiernaast is gezamenlijk advies gevraagd aan de Raad voor het openbaar
bestuur en de Raad voor de financiële verhoudingen (Rob/Rfv) en aan de
VNG. Ook de Nationale ombudsman heeft een reactie gegeven op het voorontwerp.
Voorts is de mogelijkheid geboden via internet te reageren op het voorontwerp.
Van deze mogelijkheid is helaas weinig gebruik gemaakt.Naar aanleiding van de consultatie is een aantal inhoudelijke verbeteringen
aangebracht in het wetsvoorstel. Voorstellen die zijn gedaan tot inhoudelijke
aanpassing van het wetsvoorstel komen verderop in deze toelichting aan de
orde, bij de onderwerpen waarmee de desbetreffende voorstellen verband houden.
Hieronder wordt kort ingegaan op de strekking van de reacties en adviezen
en op een aantal algemene opmerkingen die zijn gemaakt.De bestuurscolleges van de eilandgebieden Bonaire en Saba hebben gezien
hun reacties in beginsel ingestemd met het wetsvoorstel. Beide bestuurscolleges
stellen geen kanttekeningen bij de hoofdlijnen van het wetsvoorstel, maar
gaan in hun reacties in op enkele specifieke punten.Het bestuurscollege van het eilandgebied Sint Eustatius heeft niet gereageerd,
maar wel de gezaghebber van Sint Eustatius.De gezaghebber verwacht dat een verandering in de werkwijze en politieke
cultuur als gevolg van de invoering van het dualisme de nodige tijd in beslag
zal nemen. Een gefaseerde invoering van het dualisme met de nodige ondersteuning
lijkt hem noodzakelijk. Het wetsvoorstel gaat uit van een gelijdelijke invoering
van het dualisme. In paragraaf 2.1.1. wordt hierop ingegaan. De invoering
van het dualisme zal worden begeleid met opleidings- en voorlichtingsbijeenkomsten.De regering van de Nederlandse Antillen heeft in haar reactie geconstateerd
dat het wetsvoorstel is opgesteld met inachtneming van de bestuurlijke afspraken
die zijn gemaakt op 11 oktober 2006 tussen Nederland, Bonaire, Sint Eustatius
en Saba.Volgens de Rob/Rfv kan zonder wijziging van de Grondwet de inrichting
van de drie eilanden als openbaar lichaam slechts tijdelijk zijn. Indien na
verloop van tijd de conclusie is dat de status van openbaar lichaam ook voor
de toekomst de best mogelijke oplossing is, dan moet volgens de raden uitdrukkelijk
in de Grondwet worden vastgelegd dat dit uitsluitend geldt voor Bonaire, Sint
Eustatius en Saba. Daarmee worden niet alleen de grondwettelijke waarborgen
voor gemeenten gegarandeerd, maar wordt ook duidelijk gemaakt dat de status
van de eilanden als openbaar lichaam niet voor andere delen van het Nederlands
grondgebied aan de orde kan zijn.De regering is het eens met dit standpunt, dat ook verwoord is in paragraaf 1.4.
van deze toelichting. De raden hebben verder in hun gezamenlijk advies opmerkingen
geplaatst bij een aantal punten waar dit wetsvoorstel afwijkt van de Gemeentewet.De VNG kan instemmen met de totstandkoming van een wet die de instelling
regelt van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De VNG is
het met de regering eens dat, analoog aan de inrichting van het lokaal
bestuur in Nederland, zo veel mogelijk elementen uit het duale bestel in het
wetsvoorstel zijn overgenomen. De VNG verwacht dat het wel geruime tijd zal
duren voor de nieuwe bestuurlijke verhoudingen bij kunnen dragen aan een goed
en efficiënt werkend eilandsbestuur. Nieuwe bestuurlijke verhoudingen
vergen volgens de VNG ook een grote mate van voorlichting, ondersteuning en
educatie. De regering is zich hiervan bewust.Zoals gezegd zal de invoering van het dualisme op de drie eilanden daarom
begeleid worden met opleidings- en voorlichtingsbijeenkomsten.De Nationale ombudsman adviseert voor een aanloopperiode van vijf jaar
de Nationale ombudsman, naast zijn bevoegdheid klachten over de Rijksoverheid
te behandelen, ook bevoegd te maken klachten over de openbare lichamen te
behandelen. In paragraaf 2.6 wordt nader ingegaan op de reactie van de
Nationale ombudsman.HOOFDSTUK 2. DE ORGANEN VAN HET EILANDSBESTUUR EN HUN
BEVOEGDHEDEN2.1. Algemeen2.1.1. Institutionele vormgevingHet bestuur van het openbaar lichaam wordt, net als dat bij Nederlandse
gemeenten het geval is, gevormd door drie bestuursorganen: de eilandsraad,
het bestuurscollege en de gezaghebber. Het bestuurscollege bestaat uit de
gezaghebber en de eilandgedeputeerden. De drie bestuursorganen zijn vergelijkbaar
met onderscheidenlijk de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders
en de burgemeester in een gemeente. Gekozen is voor handhaving van de bestaande
benamingen van de bestuursorganen van een eilandgebied.1 Hiermee wordt beoogd aansluiting te behouden met de bestaande bestuurspraktijk
op de eilanden en tevens wordt hiermee het onderscheid tussen de openbare
lichamen en gemeenten benadrukt.DualismeMet de drie eilanden is afgesproken dat het bestuursmodel van de openbare
lichamen dualistisch wordt. Omdat de Slotverklaring tevens stelt dat de wettelijke
bepalingen inzake Nederlandse gemeenten van overeenkomstige toepassing zullen
zijn, wordt het dualisme op de eilanden op soortgelijke wijze ingevoerd als
in Nederland. In Nederland is op gemeentelijk niveau sinds 2002 sprake van
een gematigd dualistisch stelsel. Met dit stelsel wordt een duidelijker rolverdeling
beoogd tussen het vertegenwoordigend orgaan (de eilandsraad) en het dagelijks
bestuur (het bestuurscollege).Doelstellingen zijn daarbij het vergroten van de slagvaardigheid van het
bestuur en het versterken van de controlerende functie van de eilandsraad,
alsmede de versterking van de herkenbaarheid van het lokale bestuur voor de
burger.In het gematigd dualistische stelsel dat wordt ingevoerd is de eilandsraad,
naast volksvertegenwoordiging, het kaderstellende en controlerende orgaan.
De eilandsverordeningen worden in beginsel door de eilandsraad vastgesteld.
Voorts berust het budgetrecht bij de eilandsraad. De eilandgedeputeerden worden
door de eilandsraad benoemd en zijn, evenals de gezaghebber, aan deze verantwoording
schuldig.Het dagelijks bestuur van het openbaar lichaam wordt gevoerd door het
bestuurscollege. Een belangrijk kenmerk van het dualisme is dat de functies
van eilandsraadlid en eilandgedeputeerde onverenigbaar zijn. Bij de invoering
van het dualisme in Nederland is tevens voorgeschreven dat er een (gemeenschappelijke)
rekenkamer of rekenkamerfunctie dient te zijn en dat de gemeenteraad de beschikking
heeft over een griffier, opdat de raad zijn controlerende en kaderstellende
taak goed kan uitvoeren. Deze vereisten zullen ook voor de openbare lichamen
gaan gelden, met dien verstande dat vanwege de kleinschaligheid van de eilanden
voor hen een gezamenlijke rekenkamer verplicht zal zijn. In paragraaf 2.5
wordt hier nader op ingegaan.In de Slotverklaring is afgesproken dat het dualisme op de drie eilanden
geleidelijk kan worden ingevoerd. De primaire bevoegdheidsverdeling tussen
de eilandsraad en het bestuurscollege wordt in deze wet geregeld en treedt
direct in werking. Voorts kennen de desbetreffende medebewindswetten die zullen
gelden een eigen bevoegdheidsverdeling. De bevoegdheidsverdeling tussen de
eilandsraad en het bestuurscollege zal geleidelijk dualistisch worden.Voor Nederlands-Antilliaanse wetgeving die (vooralsnog) van kracht zal
blijven zal de taakverdeling tussen de eilandsraad en het bestuurscollege
blijven zoals thans is geregeld. Voor de Nederlandse wetgeving die in de loop
van de tijd gaat gelden op de eilanden en waarin medebewind wordt gevorderd,
zal de (dualistische) bevoegdheidsverdeling zoals in die wetgeving omschreven,
worden gevolgd.De onverenigbaarheid van de functies van eilandsraadlid en eilandgedeputeerde
zal van kracht worden bij het aantreden van de eerstvolgende eilandsraad na
ingang van de nieuwe status.De eerstvolgende verkiezingen voor de eilandsraad worden gehouden in 2011.
Dit betekent dat pas bij het aantreden van het nieuwe bestuurscollege in 2011
de eilandgedeputeerden geen lid meer mogen zijn van de eilandsraad. De eilanden
krijgen voorts een jaar de tijd, gerekend vanaf de ingang van de nieuwe status,
om te komen tot de aanstelling van een eilandgriffier en twee jaar om over
te gaan tot de instelling van de gezamenlijke rekenkamer.Invoering van het dualisme vergt ook een verandering in de werkwijze en
de politieke cultuur. De invoering van het dualisme op de drie eilanden zal
daarom worden begeleid met opleidings- en voorlichtingsbijeenkomsten. Het
zal, net als in Nederland, tijd kosten voordat de leden van de eilandsraden
de eilandgedeputeerden gewend zijn aan de nieuwe rolverdeling en posities
in het eilandsbestuur. De politieke en bestuurlijke verhoudingen zullen geleidelijk
aan veranderen.2.1.2. Bevoegdheden van het eilandsbestuurDe bevoegdheid tot regeling en bestuur inzake de huishouding van het openbaar
lichaam wordt aan het eilandsbestuur overgelaten. Dit wordt ook wel aangeduid
als autonomie. De term «huishouding», wat zoveel betekent als
de «eigen» aangelegenheden, stelt overigens een ondergrens aan
de autonome verordenende bevoegdheid: eilandsverordeningen dienen zich te
beperken tot het belang van het openbaar lichaam. Het eilandsbestuur mag niet
treden in de bijzondere belangen van de ingezetenen. Voorts is er ook een
bovengrens aan de lokale autonomie: eilandsverordeningen mogen niet in strijd
zijn met hoger recht.Beslissingen die bij of krachtens de onderhavige wet dan wel de Wet financiën
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba worden gevorderd, zoals
het instellen van de gezamenlijke rekenkamer en het vaststellen van de begroting,
behoren tot de autonome sfeer.Daarnaast kunnen regeling en bestuur van het eilandsbestuur worden gevorderd
bij of krachtens een andere wet ter verzekering van de uitvoering
daarvan. Is sprake van een andere wet die beslissingen van het eilandsbestuur
vordert, dan is sprake van medebewind. Het Rijk vergoedt de kosten die de
openbare lichamen maken ter uitvoering van medebewindstaken.Bij de toedeling van taken in medebewind kan zo nodig onderscheid worden
gemaakt tussen de verschillende openbare lichamen. Dit wordt ook wel differentiatie
genoemd. De behoefte aan differentiatie zal vermoedelijk sterk afhankelijk
zijn van de bestuurskracht van de eilanden. Uitgangspunt is echter een voor
de drie eilanden uniforme toedeling van taken en bevoegdheden.Het onderscheid tussen autonomie en medebewind is relevant voor de vraag
welk toezichtregime van toepassing is. De wet stelt namelijk hogere eisen
aan bestuurlijk ingrijpen in geval van verwaarlozing van autonome taken dan
bij verwaarlozing van medebewindstaken.Bij verwaarlozing van taken in medebewind treedt het bestuurscollege in
de plaats van de eilandsraad, terwijl de Rijksvertegenwoordiger in de plaats
treedt van het bestuurscollege onderscheidenlijk de gezaghebber. Indien het
bestuur van het openbaar lichaam zijn autonome taken grovelijk verwaarloost
(hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het weigeren tot de instelling
van de gezamenlijke rekenkamer over te gaan of het weigeren de begroting vast
te stellen), dient een afzonderlijke wet in formele zin daarin te voorzien.De gezaghebber en het bestuurscollege zijn bevoegd tot oplegging van een
last onder bestuursdwang tot handhaving van regels welke zij uitvoeren. De
nadere uitwerking hiervan vindt plaats in de Algemene wet bestuursrecht.De Algemene wet bestuursrecht zal echter niet van toepassing zijn op handelingen
en besluiten van bestuursorganen die op de openbare lichamen zetelen, en dus
ook niet op handelingen van het bestuurscollege en de gezaghebber (zie hierover
paragraaf 1.7.5). Het wordt echter wenselijk geacht om voor wat betreft
het (kunnen) opleggen van een last onder bestuursdwang ook het handelen van
de gezaghebber en de eilandgedeputeerden onder het wettelijk kader van de
Algemene wet bestuursrecht te brengen.Titel 5.3 (bestuursdwang) en 5.4 (dwangsom) van de Algemene wet bestuursrecht
worden dan ook van toepassing verklaard.Besluiten van het eilandsbestuur die algemeen verbindende voorschriften
inhouden, zoals eilandsverordeningen met externe werking (denk aan belastingverordeningen
en subsidieregelingen), verbinden pas wanneer zij zijn bekend gemaakt. De
bekendmaking geschiedt door plaatsing in het afkondigingsblad van het openbaar
lichaam. Hierin verschilt de regeling van die in de Gemeentewet, waar een
gemeente als alternatief kan kiezen voor opneming in een andere door de gemeente
algemeen verkrijgbaar gestelde uitgave. De eilandgebieden beschikken thans
echter al over een eigen afkondigingsblad en het ligt dan ook in de rede om
de afkondiging ook in de toekomst hierin te laten plaatsvinden. Het afkondigingsblad
kan elektronisch worden uitgegeven. Na uitgifte dient het dan elektronisch
op een algemeen toegankelijke wijze beschikbaar te blijven.De teksten van besluiten van het eilandsbestuur die algemeen verbindende
voorschriften inhouden, dienen in geconsolideerde vorm voor een ieder beschikbaar
te zijn door middel van een bij algemene maatregel van bestuur aangewezen
algemeen toegankelijk elektronisch medium (internet). Hier wordt reeds aan
gewerkt. Voorts kan een ieder op verzoek een papieren afschrift verkrijgen
van de besluiten van het eilandsbestuur die algemeen verbindende voorschriften
inhouden. Het afschrift wordt verstrekt tegen ten hoogste de kosten van het
maken van het afschrift. Betreft het een besluit op overtreding waarvan straf is gesteld, dan wordt
dit besluit na de bekendmaking medegedeeld aan het parket in eerste aanleg,
dit in verband met de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde.De bekendmaking dient onderscheiden te worden van de inwerkingtreding.
De besluiten zullen doorgaans zelf het moment van inwerkingtreding bepalen.
Indien dat niet het geval is, treden zij in werking op de achtste dag na die
van de bekendmaking.2.2. De eilandsraad2.2.1. De inrichting en samenstelling van de eilandsraadVoor de verkiezing van de leden van de eilandsraad geldt het kiesstelsel
van evenredige vertegenwoordiging, zoals dat thans ook het geval is. De verkiezingen
zijn vrij en geheim. Het recht de leden van de eilandsraad te kiezen (het
actief kiesrecht), alsmede de organisatie van de verkiezingen, wordt geregeld
in de Kieswet. De eilandsraad heeft een zittingsduur van vier jaren. Tussentijdse
ontbinding van de eilandsraad vanwege een politiek conflict met het bestuurscollege
is, net als in gemeenten, niet mogelijk.Het aantal leden van een gemeenteraad wordt berekend aan hand van de staffel
in de Gemeentewet (artikel 8). Toepassing van deze staffel voor de berekening
van het aantal leden van een eilandsraad zou betekenen dat Bonaire vijftien
en Sint Eustatius en Saba elk negen eilandsraadsleden zouden krijgen.1 De eilandsraad van het eilandgebied Bonaire bestaat
thans echter uit negen leden en de eilandsraden van de eilandgebieden Sint
Eustatius en Saba elk uit vijf leden. Het overnemen van de staffel uit de
Gemeentewet zou dus een forse toename van het aantal eilandsraadsleden ten
opzichte van de huidige situatie betekenen. Uitbreiding van het huidige aantal
eilandsraadsleden kan in de praktijk voor problemen zorgen door de geringe
bevolkingsomvang van de eilanden. Bovendien kennen de eilandgebieden thans
nog een monistisch bestuurssysteem, waarbij de gedeputeerden tevens lid zijn
van de eilandsraad. Invoering van het dualisme betekent dus ook al een toename
van het aantal politici.Voorgesteld worden daarom het huidige aantal eilandsraadsleden in beginsel
te handhaven.Om flexibel in te kunnen spelen op de invoering van het dualistisch bestuurssysteem
en de wijziging van het takenpakket in medebewind, wordt voorgesteld de eilandsraad
de bevoegdheid te verlenen het aantal leden hoger vast te stellen, met dien
verstande dat het aantal leden altijd een oneven aantal bedraagt en het aantal
leden niet hoger kan worden gesteld dan het aantal waarop de eilanden volgens
de staffel van de Gemeentewet recht zouden hebben, te weten vijftien voor
Bonaire en negen voor Sint Eustatius en Saba.Vermeerdering of vermindering van het aantal leden van de eilandsraad
kan niet tijdens de zittingsduur van de eilandsraad plaatsvinden, maar treedt
pas in werking bij de eerstvolgende periodieke verkiezing. Het besluit daartoe
dient echter wel vier maanden voor de dag van kandidaatstelling te worden
genomen. Dit stelt de politieke partijen in de gelegenheid voldoende geschikte
kandidaten te selecteren.De gezaghebber is voorzitter van de eilandsraad en kan aan de beraadslaging
deelnemen. Hij is echter géén lid van de eilandsraad en neemt
dan ook niet aan de stemmingen deel, zelfs niet als de stemmen zouden staken. Om deze reden dient het aantal leden van de eilandsraad dan
ook altijd oneven te zijn.Bij verhindering of ontstentenis van de gezaghebber wordt hij in het dualistisch
bestuurssysteem als voorzitter van de eilandsraad waargenomen door een lid
van de eilandsraad. Dit lid zal in voorkomend geval de vergaderingen voorzitten,
de oproep tot de vergadering doen uitgaan, de stukken die van de eilandsraad
uitgaan ondertekenen, enz.De vereisten voor het lidmaatschapOm lid van de eilandsraad te kunnen zijn, moet men ingezetene zijn van
het openbaar lichaam, de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt en niet
zijn uitgesloten van het kiesrecht. Van het (actief en passief) kiesrecht
voor de eilandsraad is uitgesloten degene die wegens het plegen van een bij
de wet aangewezen misdrijf onherroepelijk is veroordeeld tot een vrijheidsstraf
van ten minste een jaar en als bijkomende straf door de rechter is uitgesloten
van het kiesrecht.Voorts is ook het Nederlanderschap een vereiste voor het lidmaatschap
van de eilandsraad. Hierin wijkt dit wetsvoorstel af van de Gemeentewet, waarin
immers is bepaald dat ook niet-Nederlanders lid van de gemeenteraad kunnen
worden (met dien verstande dat aanvullende vereisten gelden ingeval men geen
onderdaan is van een lidstaat van de Europese Unie).De redenen om het lidmaatschap van de eilandsraad voor te behouden aan
hen die in het bezit zijn van de Nederlandse nationaliteit, zijn tweeledig.
In de eerste plaats houdt deze keuze verband met de geringe bevolkingsomvang
van de eilanden en de relatief hoge arbeidsmigratie in het Caribische gebied.
Hierdoor kan de invloed van vreemdelingen in het eilandsbestuur in korte tijd
onevenredig groot worden. De tweede reden is dat in de Kieswet een voorziening
wordt getroffen waarmee aan de leden van de eilandsraad het kiesrecht voor
de Eerste Kamer wordt toegekend. Omdat de openbare lichamen niet provinciaal
zijn ingedeeld, kunnen de inwoners niet «meestemmen» via Provinciale
Staten van een Nederlandse provincie. Er zal daarom op andere wijze in het
kiesrecht voor de Eerste Kamer moeten worden voorzien. De Eerste Kamer vormt
samen met de Tweede Kamer en de regering de wetgevende macht (artikel 81 Grondwet).
Het is gewenst dat slechts Nederlanders invloed hebben op de samenstelling
daarvan. De leden van Provinciale Staten, die thans de Eerste Kamer kiezen,
moeten daarom de Nederlandse nationaliteit bezitten.Dit vereiste wordt doorgetrokken voor de leden van de eilandsraad, wil
men hen kiesrecht voor de Eerste Kamer kunnen toekennen. De verkiezingen voor
de eilandsraad zullen dan in verband met de verkiezing van de Eerste Kamer
samenvallen met de verkiezingen voor de Provinciale Staten.Indien een lid van de eilandsraad niet langer voldoet aan één
van de vereisten voor het lidmaatschap of een met het lidmaatschap onverenigbare
betrekking vervult – waarover later meer – is hij verplicht dit
mee te delen aan de eilandsraad. Met die mededeling is zijn lidmaatschap van
rechtswege geëindigd. Indien hij nalaat zulks mee te delen, waarschuwt
de gezaghebber hem schriftelijk. Het betrokken lid kan deze waarschuwing binnen
acht dagen aan het oordeel van de eilandsraad onderwerpen. Tegen het besluit
van de eilandsraad staat rechtstreeks beroep open op het Gemeenschappelijk
Hof. Indien het lid van de eilandsraad geen gebruik maakt van de mogelijkheid
om de waarschuwing aan het oordeel van de eilandsraad te onderwerpen, dan
is zijn lidmaatschap na het verstrijken van de termijn van acht dagen van
rechtswege beëindigd. Deze regeling voor het einde van het lidmaatschap
van de eilandsraad wordt opgenomen in de Kieswet. Bevordering van goed bestuur en persoonlijke integriteitIn het kader van de bevordering van goed bestuur en persoonlijke integriteit
zijn de leden van de eilandsraad verplicht hun nevenfuncties openbaar te maken.Om het niet-vrijblijvende karakter hiervan te onderstrepen, is in afwijking
van de Gemeentewet bepaald dat de openbaarmaking plaatsvindt terstond na de
benoeming tot eilandsraadslid of terstond na de aanvaarding van een dergelijke
functie. De openbaarmaking geschiedt door terinzagelegging van een opgave
van deze nevenfuncties op het bestuurskantoor van het openbaar lichaam.Een aantal functies is onverenigbaar met het lidmaatschap van de eilandsraad,
dit ter voorkoming van (de schijn van) belangenverstrengeling. Deze opsomming
van onverenigbare betrekkingen, de zogenoemde incompatibiliteiten, is limitatief.
Er bestaat dus geen aanvullende bevoegdheid voor de eilandsraad om het aantal
onverenigbare betrekkingen bij eilandsverordening uit te breiden. Dit neemt
niet weg dat ook andere wetten incompatibiliteiten kunnen bevatten. Zo wordt
in de Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie de functie van rechter onverenigbaar
geacht met het lidmaatschap van de eilandsraad, terwijl in de Rijkswet openbare
ministeries van Curaçao, van Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius
en Saba de functie van officier van justitie onverenigbaar wordt geacht met
het lidmaatschap van de eilandsraad.De sanctie op het vervullen van een met het lidmaatschap van de eilandsraad
onverenigbare betrekking is dat men ingevolge de Kieswet van rechtswege ophoudt
lid te zijn. Hiervoor geldt een speciale procedure, welke hiervoor is beschreven
in het kader van de vereisten voor het lidmaatschap, met inbegrip van de mogelijkheid
van rechtstreeks beroep op het Gemeenschappelijk Hof.Op het niveau van het openbaar lichaam zijn de volgende betrekkingen onverenigbaar
met het lidmaatschap van de eilandsraad: gezaghebber, eilandgedeputeerde,
lid van de gezamenlijke rekenkamer, gezamenlijke ombudsman of lid van de gezamenlijke
ombudscommissie, en ambtenaar, door of vanwege het bestuur van het openbaar
lichaam aangesteld of daaraan ondergeschikt.In de huidige situatie zijn veel lokale politici tevens ambtenaar, maar
dan met vrijstelling van dienst. Ook in de nieuwe staatkundige verhoudingen
kunnen zij bij het aanvaarden van een bestuursfunctie worden vrijgesteld van
dienst.De onverenigbaarheid van de functie van eilandgedeputeerde met het lidmaatschap
van de eilandsraad vloeit voort uit het dualistische stelsel. Onder bepaalde
omstandigheden kan een lid van de eilandsraad tijdelijk tevens eilandgedeputeerde
zijn. Hierbij kunnen twee situaties onderscheiden worden, te weten na de verkiezing
van een eilandgedeputeerde tot lid van de eilandsraad of na de benoeming van
een lid van de eilandsraad tot eilandgedeputeerde. De verenigbaarheid van
functies is in beide gevallen tot een korte, duidelijk afgebakende periode
beperkt. Voor een nadere toelichting hierop wordt verwezen naar de artikelsgewijze
toelichting.Zoals gezegd mag een lid van de eilandsraad niet tevens ambtenaar zijn
die door of vanwege het bestuur van het openbaar lichaam is aangesteld of
daaraan ondergeschikt is. Hierop zijn vier wettelijke uitzonderingen. Allereerst
gaat het om de functie van ambtenaar van de burgerlijke stand, vrijwilliger
of ander persoon die uit hoofde van een wettelijke verplichting niet bij wijze
van beroep hulpdiensten verricht en de functie van ambtenaar werkzaam voor
een school voor openbaar onderwijs. In al deze gevallen is wel sprake van
ondergeschiktheid aan het bestuur van het openbaar lichaam, maar wordt de
functie niettemin met het lidmaatschap van de eilandsraad verenigbaar
geacht. Ten slotte kan de eilandsraad bij eilandsverordening ambtelijke functies
aanwijzen die niet zodanige bevoegdheden en verantwoordelijkheden met zich
brengen, dat voor belangenverstrengeling moet worden gevreesd. Deze eilandsverordening
wordt ten minste vier maanden voor de dag van kandidaatstelling voor de verkiezing
van de leden van de eilandsraad vastgesteld en behoeft de goedkeuring van
de Rijksvertegenwoordiger. Deze mogelijkheid, die in de Gemeentewet niet voorkomt,
is ingegeven door de beperkte omvang van de beroepsbevolking op de eilanden:
veel politici zijn tevens ambtenaar, maar dan met vrijstelling van dienst.
Daarbij komt dat het lidmaatschap van de eilandsraad een deeltijdfunctie zal
zijn, waar dit thans nog een voltijdfunctie is. Voorkomen moet worden dat
de onverenigbaarheid van ambtelijke functies met het lidmaatschap van de eilandsraad
inzet kan worden van politieke strijd. Vandaar de verplichting van vaststelling
nog voor de kandidaatstelling en goedkeuring door de Rijksvertegenwoordiger.Formeel gezien zou een lid van de eilandsraad een bestuursfunctie in een
gemeente kunnen bekleden. Het vereiste van ingezetenschap staat hier echter
aan in de weg, evenals de grote afstand tot het Europese deel van Nederland.
Dit geldt ook voor de andere bestuursambten in de openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba.Alvorens hun functie te kunnen uitoefenen, leggen de leden van de eilandsraad
in de vergadering, in handen van de gezaghebber als voorzitter van de eilandsraad,
de eed of de verklaring en belofte af. Het afleggen van de eed is constitutief:
het is een noodzakelijke voorwaarde voor het kunnen uitoefenen van de functie.
Het gaat bij de eedaflegging om een combinatie van de zuiveringseed en de
ambtseed. De eed kan ook in het Engels of in het Papiaments worden afgelegd;
de volkstalen op Sint Eustatius en Saba onderscheidenlijk Bonaire. Ter vergelijking:
in gemeenten in de provincie Fryslân mag de eed in de Friese taal worden
afgelegd.De wet kent voorts een regeling van verboden handelingen, dat wil zeggen
handelingen die niet door een lid van de eilandsraad mogen worden verricht.
Omwille van de rechtszekerheid zijn deze handelingen nauwkeurig omschreven;
het artikelsgewijze deel geeft hierop een nadere toelichting.Ratio achter deze regeling is het scheppen van een waarborg voor zuiverheid
in de verhouding tussen enerzijds individuele eilandsraadleden en anderzijds
het openbaar lichaam en het eilandsbestuur.De Rijksvertegenwoordiger kan ontheffing verlenen als een lid van de eilandsraad
rechtstreeks of middellijk nader omschreven overeenkomsten met het openbaar
lichaam wil aangaan. Dit vindt zijn rechtvaardiging in het feit dat bij dergelijke
overeenkomsten niet altijd de zuiverheid van de verhoudingen in het geding
hoeft te zijn. Het is de taak van de Rijksvertegenwoordiger te beoordelen
of geen sprake is van een belangenconflict. Ten aanzien van gemeenteraadsleden
ligt deze bevoegdheid bij gedeputeerde staten.Verricht een lid van de eilandsraad toch een verboden handeling, dan kan
hij ingevolge de Kieswet door de eilandsraad van het lidmaatschap vervallen
worden verklaard. Tot die tijd kan hij door de gezaghebber worden geschorst.
Tegen het besluit van de eilandsraad of het besluit van de gezaghebber staat
rechtstreeks beroep open op het Gemeenschappelijk Hof. Ten slotte dient de eilandsraad een gedragscode vast te stellen. Deze
verplichting kan worden gezien als het sluitstuk van de bepalingen inzake
goed bestuur en integriteit. Integriteit van politici is essentieel voor hun
gezag en het aanzien van de politiek in algemene zin. Door de gedragscode
beschikt de eilandsraad te dien aanzien over een extra controlemiddel en is
ook zelf voor het publiek beter controleerbaar. De eilandsraad bepaalt zelf
welke onderwerpen in de gedragscode worden opgenomen. Hierbij kan gedacht
worden aan nevenfuncties, verboden handelingen, declaratiegedrag, het gebruik
van voorzieningen van het openbaar lichaam voor privédoeleinden, het
aannemen van geschenken, reizen en zakelijke belangen. De eilandsraad is zelf
verantwoordelijk voor de naleving van de gedragscode. De niet-naleving hiervan
door individuele leden heeft overigens geen directe gevolgen voor hun lidmaatschap
van de eilandsraad, mogelijk wel politieke gevolgen.De vergaderingen van de eilandsraadDe eilandsraad stelt een reglement van orde voor zijn vergaderingen en
andere werkzaamheden vast. In dit reglement van orde kan de eilandsraad ondermeer
bepalen wanneer en hoe vaak de vergaderingen plaatsvinden. Nu met de dualisering
het zwaartepunt van de bestuurslast bij het bestuurscollege zal zijn geconcentreerd,
zal dit van invloed zijn op de vergaderfrequentie van de eilandsraad.De vergaderfrequentie van de eilandsraad is voorts mede afhankelijk of
de eilandsraad gebruik maakt van zijn bevoegdheid commissies in te stellen
die de besluitvorming van de raad voorbereiden. Indien de eilandsraad van
die bevoegdheid gebruik maakt, zal dit de agenda van de plenaire raad ontlasten.
De gezaghebber, alsook een vijfde van de leden van de eilandsraad, kan om
een extra vergadering verzoeken.De eerste vergadering van de nieuw verkozen eilandsraad vindt plaats op
de dag dat de leden van de oude eilandsraad gezamenlijk aftreden. Ingevolge
de Kieswet is dit op de achtste dag na de verkiezingen. In de periode tussen
de verkiezingen voor de eilandsraad en het moment van eerste samenkomst van
de nieuw verkozen eilandsraad is de oude eilandsraad belast met het geloofsbrievenonderzoek
en de beslissing op de toelating van de nieuw verkozen leden. Anders dan in
de huidige regeling voor de eilandgebieden van de Nederlandse Antillen, hoeven
op deze eerste vergadering niet de eilandgedeputeerden te worden benoemd.
De zittende (eiland)gedeputeerden worden na de verkiezingen demissionair.
De onderhandelingen voor een nieuw bestuurscollege hoeven zich niet langer
binnen deze (korte) periode te voltrekken.De oproeping tot de vergadering geschiedt schriftelijk door de gezaghebber
als voorzitter van de eilandsraad. Het reglement van orde kan hierover regels
bevatten, bijvoorbeeld over de termijn tussen de oproeping en de vergadering.
De gezaghebber dient tegelijkertijd dag, tijdstip en plaats van de vergadering
ter openbare kennis te brengen. De agenda en de daarbij behorende voorstellen,
met uitzondering van stukken die geheim zijn, worden ter inzage gelegd. Op
welke wijze de stukken ter inzage worden gelegd, kan de eilandsraad zelf regelen
via het reglement van orde. Het is daarbij wel van belang dat de stukken gedurende
een dusdanige periode en op een zodanige plaats ter inzage liggen, dat de
bevolking ook werkelijk toegang tot de stukken heeft.Om de vergadering te kunnen openen, moet blijkens de presentielijst meer
dan de helft van het aantal zitting hebbende leden van de eilandsraad tegenwoordig
zijn. Indien niet aan dit quorum is voldaan, belegt de gezaghebber een nieuwe
vergadering. Voor de opnieuw belegde vergadering is niet vereist dat de meerderheid
van de zitting hebbende leden aanwezig is. Er kan in dat geval zelfs rechtsgeldig
gestemd worden. De stemming is echter beperkt tot de aangelegenheden
waarvoor de eerste vergadering was belegd. Over andere aangelegenheden, die
niet op de agenda voor die eerste vergadering stonden, kan de eilandsraad
alleen maar beraadslagen en besluiten indien meer dan de helft van het aantal
zitting hebbende leden tegenwoordig is.De gezaghebber heeft het recht aan de beraadslagingen van de eilandsraad
deel te nemen. Zoals gezegd is hij voorzitter, geen lid, en heeft dus ook
geen stem in de besluitvorming. De eilandgedeputeerden hebben toegang tot
de vergaderingen en kunnen aan de beraadslagingen deelnemen. Voorts kunnen
zij door de eilandsraad uitdrukkelijk worden uitgenodigd om aanwezig te zijn.
Gedachte hierachter is dat zich in het dualistisch systeem, dat uitgaat van
nevenschikking tussen de eilandsraad en het bestuurscollege, een praktijk
dient te ontwikkelen waarbij enerzijds de eilandgedeputeerden niet de toegang
kan worden geweigerd, maar anderzijds de eilandsraad kan aangeven in welke
gevallen zij een zaak zonder de aanwezigheid van de eilandgedeputeerden wil
bespreken, bijvoorbeeld indien het de huishouding van de eilandsraad betreft.
Het spreekt voor zich dat de eilandgedeputeerden niet aan de besluitvorming
kunnen deelnemen, nu zij als gevolg van de dualisering immers geen lid meer
zijn van de eilandsraad.De leden van het eilandsbestuur kunnen niet in rechte worden vervolgd
voor (strafrechtelijke immuniteit) dan wel worden verplicht te getuigen (verschoningsrecht)
over hetgeen zij hebben gezegd in de vergaderingen van de eilandsraad of schriftelijk
aan de eilandsraad hebben overgelegd. Zij moeten immers voor het publieke
debat hun opvattingen vrij kunnen verkondigen, zonder het risico van vervolging.De gezaghebber is als voorzitter van de eilandsraad belast met de handhaving
van de orde van de vergaderingen van de eilandsraad. In geval van verstoring
van de orde door toehoorders kan hij deze doen verwijderen en, bij herhaling,
hen voor ten hoogste drie maanden de toegang tot de vergadering ontzeggen.
Vindt de ordeverstoring plaats door een lid van de eilandsraad, dan kan de
gezaghebber de eilandsraad voorstellen het lid te doen verwijderen, dan wel,
bij herhaling, hem voor ten hoogste drie maanden de toegang tot de vergadering
te ontzeggen. De eilandsraad moet terstond over een dergelijk voorstel beslissen.Openbaarheid en geheimhoudingUitgangspunt is dat de vergaderingen van de eilandsraad in het openbaar
worden gehouden. De deuren worden gesloten indien ten minste een vijfde van
het aantal leden dat de presentielijst heeft getekend daarom verzoekt of de
gezaghebber het nodig oordeelt. De eilandsraad beslist vervolgens of met gesloten
deuren zal worden vergaderd. Daarbij dient de eilandsraad de afweging te maken
of de belangen die beschermd worden door achter gesloten deuren te vergaderen
zo zwaarwegend zijn, dat het belang van openbaarheid van de vergadering, dat
evenzeer een zwaarwegend belang is, daarvoor moet wijken.De gezaghebber kan vervolgens alsnog besluiten dat de vergadering in het
openbaar wordt gehouden indien hij dit in het kader van het openbaar belang
nodig acht. Deze bepaling wijkt af van de Gemeentewet. Waar het in de gemeenten
gebruikelijk is dat vrijwel alle vergaderingen in het openbaar worden gehouden,
is het thans op de drie eilanden gebruikelijk veelvuldig achter gesloten deuren
te vergaderen. Dat aspect van de lokale bestuurscultuur behoeft verandering.
Een volksvertegenwoordiging dient in het openbaar te vergaderen. Transparant
en daarmee controleerbaar bestuur is een belangrijke waarde in een democratische
rechtsstaat.Tijdens de besprekingen met de eilanden over de uitgangspunten van dit
wetsvoorstel is deze kwestie aan de orde geweest. Hierbij is ook gesproken
over een alternatief, namelijk de eis van een versterkte meerderheid voor
het besluit om achter gesloten deuren te vergaderen. In de huidige samenstelling
van de eilandsraden van Sint Eustatius en Saba (zetelverhouding coalitie–oppositie:
4–1) biedt dit alternatief geen oplossing. Ook bij een versterkte meerderheid
kan de oppositie met slechts één zetel nimmer verhinderen dat
achter gesloten deuren wordt vergaderd. Het vetorecht van de voorzitter (de
gezaghebber) kan voorkomen dat de partij die de meerderheid van zetels in
de eilandsraad heeft, telkens kan bepalen dat achter gesloten deuren wordt
vergaderd.Het voorzitterschap van de eilandsraad is – zeker in een dualistisch
bestel – een wezenlijk deel van de functie van gezaghebber en van betekenis
voor het functioneren van het eilandsbestuur. De gezaghebber kan met de hem
toegekend bevoegdheid een zo groot mogelijke openbaarheid bevorderen. Als
onafhankelijk en onpartijdig, door de Kroon benoemd bestuurder, is hij daartoe
bij uitstek geschikt.Met het oog op het belang van openbaarheid van vergaderingen van de eilandsraad
is de opsomming van aangelegenheden waarover niet in een besloten vergadering
kan worden beraadslaagd en besloten, uitgebreider dan die welke in de Gemeentewet
is opgenomen. De regeling is aangevuld met de besluiten die de ERNA thans
noemt. Ten overvloede zij hier nog gewezen op de praktijk in steeds meer gemeenten
om de raadsvergaderingen live uit te zenden via de lokale omroep of via de
gemeentelijke website. De eilandsraden zouden er goed aan doen dit voorbeeld
te volgen.De eilandsraad maakt de besluitenlijst van zijn vergaderingen –
terstond na vaststelling daarvan – op de voor het openbaar lichaam gebruikelijke
wijze openbaar. Het reglement van orde kan hierin voorzien. Deze verplichting
geldt zowel voor openbare als voor besloten raadsvergaderingen. Openbaarmaking
blijft slechts achterwege ten aanzien van stukken waarvoor geheimhouding is
opgelegd of wegens strijd met het openbaar belang. In gemeenten is het gebruikelijk
dat van iedere vergadering een stenografisch verslag wordt gemaakt, dat openbaar
is, bijvoorbeeld door publicatie op de gemeentelijke website of door terinzagelegging.
Die praktijk verdient navolging. Van besloten vergaderingen wordt een afzonderlijk
verslag opgemaakt dat niet openbaar is, tenzij de eilandsraad anders beslist.De eilandsraad kan op grond van een aan de Wet openbaarheid van bestuur
BES (Wob-BES) ontleend belang geheimhouding opleggen omtrent het in een besloten
vergadering behandelde en omtrent stukken die aan de eilandsraad worden overgelegd.
Deze wet, welke is gebaseerd op de huidige Landsverordening openbaarheid van
bestuur, is qua gronden vrijwel gelijkluidend aan de Wet openbaarheid van
bestuur (Wob).Het opleggen van een geheimhoudingsplicht voor hetgeen in een besloten
vergadering is behandeld kan alleen in diezelfde vergadering worden opgelegd,
niet op een later tijdstip. Het opleggen van een geheimhoudingsplicht beperkt
de vrijheid van meningsuiting, zijnde een grondrecht (artikel 7 Grondwet).
Dit brengt met zich dat de beperking formeelwettelijk moet zijn genormeerd,
vandaar de verwijzing naar de Wob-BES. De eilandsraad is dus niet bevoegd
buiten de in de wet genoemde gronden om geheimhouding op te leggen.De geheimhoudingsplicht geldt voor alle personen die bij de behandeling
in de besloten vergadering aanwezig waren, evenals alle andere personen die
van het behandelde of van de stukken kennis dragen, en blijft bestaan totdat
de eilandsraad deze opheft. Het bestuurscollege, de gezaghebber en een commissie
kunnen geheimhouding opleggen ten aanzien van de stukken die
zij aan de eilandsraad overleggen. De eilandsraad dient deze geheimhouding
in zijn eerstvolgende vergadering te bekrachtigen; doet hij dat niet, dan
vervalt de geheimhouding.Het stemmenDe leden van de eilandsraad stemmen zonder last. Slechts in twee gevallen
neemt een lid van de eilandsraad niet deel aan de stemming. Het stemverbod
geldt in de eerste plaats wanneer het een aangelegenheid betreft die hem rechtstreeks
of middellijk persoonlijk aangaat of waarbij hij als vertegenwoordiger is
betrokken. Het doel van deze bepaling is de zuiverheid in de besluitvorming
te bevorderen en (de schijn van) belangenverstrengeling te vermijden. In de
tweede plaats is deelname aan de stemming verboden bij de vaststelling of
goedkeuring van een lichaam waarvan het lid van de eilandsraad deel uitmaakt
van het bestuur dan wel daaraan rekenplichtig is.Bijzondere aandacht behoeft de deelname aan de stemming in geval van benoemingen.
Een benoeming gaat een lid van de eilandsraad persoonlijk aan indien hij behoort
tot de personen tot wie de keuze door een voordracht of bij een herstemming
is beperkt. Dit is niet het geval bij het besluit betreffende de toelating
van de na de periodieke verkiezing van de eilandsraad benoemde leden. Evenmin
is dit het geval indien een lid van de eilandsraad tot eilandgedeputeerde
zou worden benoemd. Zou hij in het laatstbedoelde geval zich van stemming
moeten onthouden, dan zou de coalitie mogelijk de meerderheid verliezen. Dat
is niet de bedoeling van de regeling van stemverboden. Die heeft immers de
bevordering van integriteit tot doel.Een stemming is slechts geldig indien meer dan de helft van het aantal
zitting hebbende leden aan de stemming heeft deelgenomen; dit is het quorum.
Hierop zijn twee uitzonderingen. Wanneer een stemming over een voorstel of
over een benoeming, voordracht of aanbeveling ongeldig is omdat niet aan het
quorum is voldaan, en dit in een volgende vergadering wederom in stemming
wordt gebracht, dan geldt het quorum niet meer. Ten tweede is het quorum niet
vereist indien wordt gestemd over aangelegenheden, waarover in een eerdere
vergadering niet gestemd kon worden omdat niet aan het quorum voor opening
van de vergadering werd voldaan. In dergelijke gevallen blijft besluitvorming
door een minderheid van de raad beperkt tot die aangelegenheden waarover in
de eerdere vergadering niet kon worden gestemd. Voor andere aangelegenheden
is besluitvorming door een meerderheid van het aantal zitting hebbende leden
vereist.Voor het tot stand komen van een beslissing wordt de volstrekte meerderheid
vereist van hen die een stem hebben uitgebracht. Het gaat dus om een meerderheid
van de uitgebrachte stemmen. Indien een lid van de eilandsraad zich onthoudt
van stemming, is dat hierop niet van invloed tenzij daardoor minder dan de
helft van het aantal zitting hebbende leden aan de stemming deelneemt. In
dat laatste geval is de stemming ongeldig omdat niet aan het quorum is voldaan.
In geval van een schriftelijke stemming wordt onder deelnemen verstaan het
inleveren van een stembriefje. Voor het uitbrengen van een geldige stem, moet
een stembriefje «behoorlijk» zijn ingevuld. Dat wil zeggen dat
blanco stemmen niet meetellen: zij hebben geen invloed op de totstandkoming
van de uiteindelijke beslissing.De stemming over personen voor het doen van benoemingen, voordrachten
of aanbevelingen is geheim. In de overige gevallen bepaalt de eilandsraad
zoveel mogelijk zelf op welke wijze wordt gestemd, bijvoorbeeld elektronisch,
door hand opsteken of door zitten en opstaan. Het reglement van
orde kan hierin voorzien. Indien over een voorstel geen stemming wordt gevraagd,
is het aangenomen. Bij het staken van de stemmen wordt het nemen van een beslissing
uitgesteld tot een volgende vergadering, waarin de beraadslagingen opnieuw
kunnen worden geopend. Staken de stemmen opnieuw, dan is het voorstel niet
aangenomen. Dit geldt eveneens in de situatie dat de stemmen staken in een
voltallige vergadering.De stukken die van de eilandsraad uitgaan, worden door de gezaghebber
in zijn hoedanigheid van voorzitter ondertekend en door de eilandgriffier
medeondertekend. Zij kunnen de (mede)ondertekening niet weigeren: het betreft
een gebonden bevoegdheid.Ambtelijke bijstand en ondersteuningDe eilandsraad en elk van zijn leden heeft recht op ambtelijke bijstand,
te regelen bij eilandsverordening. Deze eilandsverordening behoeft de goedkeuring
van de Rijksvertegenwoordiger. Hierbij kan gedacht worden aan ondersteuning
bij initiatiefvoorstellen, amendementen en moties. Bedacht moet worden dat
de capaciteit van de griffie(r) om hierin te voorzien beperkt is en deze naar
verwachting slechts generalistische kennis zal hebben. Het bestuurscollege
zal in beginsel aan een verzoek om ambtelijke bijstand moeten voldoen. Het
betreft immers een recht van de eilandsraad. Wel kunnen nadere afspraken worden
gemaakt over de wijze waarop de ambtelijke bijstand wordt verleend. Het spreekt
voor zich dat de eilandsraad met het bestuurscollege van gedachte wisselt,
alvorens tot de vaststelling van de eilandsverordening over te gaan.De diverse fracties in de eilandsraad hebben ten slotte recht op ondersteuning,
te regelen in dezelfde eilandsverordening als het recht op ambtelijke bijstand.
Ook de nadere uitwerking van het recht op fractieondersteuning behoeft dus
de goedkeuring van de Rijksvertegenwoordiger. De eilandsverordening dient
regels te bevatten ten aanzien van de besteding en de verantwoording. De rechtmatige
besteding van fractieondersteuning, zijnde publieke middelen, is van groot
belang voor de integriteit van politici en daarmee voor het aanzien van het
openbaar bestuur als geheel.2.2.2. De bevoegdheden van de eilandsraadDe bevoegdheidsverdeling tussen de eilandsraad en het bestuurscollege
behoort tot de kern van de dualisering. Onder een zuiver monistisch stelsel
zouden alle bevoegdheden aan de eilandsraad toekomen, die deze vervolgens
kan delegeren aan het bestuurscollege. Onder het (gematigd) dualistisch stelsel
zoals dat met deze wet wordt ingevoerd, is dit anders: daarin komen de meeste
bestuursbevoegdheden aan het bestuurscollege toe.De begrippen autonomie en medebewind spelen een belangrijke rol bij de
vraag naar de verdeling van bevoegdheden. De autonome bestuursbevoegdheid,
dus de bevoegdheid tot het bestuur van de huishouding van het openbaar lichaam,
berust bij de eilandsraad. In de praktijk zal de eilandsraad veel van zijn
autonome bestuursbevoegdheid aan het bestuurscollege delegeren, omdat het
bestuurscollege nu eenmaal beter is toegesneden op de bestuurstaak dan de
eilandsraad. De overige bestuursbevoegdheden betreffen het medebewind. Deze
komen in principe toe aan het bestuurscollege, tenzij deze bij of krachtens
de wet aan de eilandsraad of de gezaghebber zijn toegekend. Zolang de Nederlands-Antilliaanse
wetgeving blijft gelden, blijft de daarin neergelegde taakverdeling tussen
de eilandsraad en het bestuurscollege zoals die thans is geregeld. Indien
de Nederlands-Antilliaanse wetgeving op termijn wordt vervangen
door Nederlandse wetgeving zullen de meeste bestuursbevoegdheden bij het bestuurscollege
komen te liggen.Eilandsverordeningen worden door de eilandsraad vastgesteld, tenzij de
wet zelf dan wel de eilandsraad krachtens de wet deze bevoegdheid aan het
bestuurscollege of de gezaghebber toekent. Het voorschrift dat de eilandsraad
de eilandsverordeningen maakt die hij in het belang van het openbaar lichaam
nodig oordeelt, dient ter afbakening van de autonome verordenende bevoegdheid.
Hier komt het begrip «huishouding» weer om de hoek kijken: een
eilandsverordening mag niet treden in de bijzondere belangen van de ingezetenen
(de ondergrens), net zo min als dat zij in strijd met hoger recht mag zijn
(de bovengrens). De eilandsraad kan op overtreding van zijn eilandsverordeningen
en van die van het bestuurscollege, voor zover aan het bestuurscollege verordenende
bevoegdheid is gedelegeerd, straf stellen.InstrumentenOm zijn regelgevende en bestuurlijke bevoegdheden te kunnen uitoefenen,
beschikt de eilandsraad over een aantal instrumenten. De leden van de eilandsraad
hebben recht van initiatief en recht van amendement, nader te regelen in het
reglement van orde. Ook hebben zij het recht mondeling of schriftelijk vragen
te stellen aan het bestuurscollege en de gezaghebber. Het vragenrecht is één
van de belangrijkste rechten van de eilandsraad in het kader van zijn controlerende
rol.Voorts kunnen individuele leden de eilandsraad verlof vragen tot het houden
van een interpellatie over een onderwerp dat niet op de agenda staat. Een
interpellatie is een zwaar middel: het gaat hierbij immers om een doorbreking
van de vergaderorde van de eilandsraad. De eilandsraad is verplicht nadere
regels te stellen. Dit zal in het reglement van orde gebeuren. Daarin moet
onder andere worden bepaald hoeveel leden het verlof moeten steunen, wil dit
gehonoreerd worden. Daarbij is enerzijds van belang dat de grens niet te hoog
komt te liggen, wil een minderheid (doorgaans: de oppositie) effectief gebruik
kunnen maken van dit democratisch controlemiddel. Anderzijds moet de grens
ook weer niet te laag komen te liggen, wil de eilandsraad de controle over
zijn eigen agenda behouden. De eilandsraad zal op dit punt dus een zorgvuldige
afweging moeten maken.Met de dualisering van het gemeentebestuur heeft de gemeenteraad een nieuwe
bevoegdheid gekregen in het kader van de versterking van de controlerende
functie, welke ook aan de eilandsraad wordt toegekend: het recht van onderzoek,
ook wel het recht van enquête genoemd. De eilandsraad is verplicht bij
eilandsverordening nadere regels vast te stellen over de uitoefening van deze
bevoegdheid. Het bestuurscollege dient bij de ontwerpbegroting rekening te
houden met de kosten voor eventueel onderzoek. Onderwerp van een dergelijk
onderzoek, dat wordt uitgevoerd door een door de eilandsraad ingestelde commissie,
bestaande uit leden van de eilandsraad, is het door het bestuurscollege of
de gezaghebber gevoerde bestuur. De commissie beschikt over enkele vergaande
bevoegdheden, waarvan de meest vergaande is dat zij (gewezen) leden van het
eilandsbestuur en (gewezen) ambtenaren kan verplichten om als getuige of deskundige
in het openbaar en onder ede te worden gehoord, desnoods met behulp van de
sterke arm. De verklaringen die de getuigen en deskundigen afleggen, gelden
overigens niet als bewijs in rechte, behoudens in geval van meineed.Openbare orde en veiligheidDe eilandsraad komt een aantal bevoegdheden toe in het kader van de handhaving
van de openbare orde en veiligheid. Allereerst betreft dit de bevoegdheid,
toe te kennen bij eilandsverordening, tot het binnentreden van een woning
zonder toestemming van de bewoner in geval van toezicht op de naleving of
de opsporing van een overtreding van een voorschrift van een eilandsverordening.
Het betreft hier een ingrijpende bevoegdheid die om die reden aan de eilandsraad
toekomt en niet aan de gezaghebber, aan wie de meeste bevoegdheden op het
terrein van de openbare orde en veiligheid toekomen. De toezichthouders mogen
deze bevoegdheid alleen maar uitoefenen indien het voorschrift strekt tot
handhaving van de openbare orde en veiligheid of tot bescherming van het leven
of de gezondheid van personen.Andere ingrijpende bevoegdheden, die ook om die reden bij de eilandsraad
berusten en niet rechtstreeks aan de gezaghebber toekomen, zijn:• het bij eilandsverordening aan de gezaghebber verlenen van de bevoegdheid
om bij (dreigende) verstoring van de openbare orde door de aanwezigheid van
wapens een gebied, met inbegrip van publieke gebouwen, aan te wijzen als veiligheidsrisicogebied;
in een dergelijk veiligheidsrisicogebied kan de officier van justitie onder
andere overgaan tot preventief fouilleren;• het bij eilandsverordening aan de gezaghebber verlenen van de bevoegdheid
om, indien dat in het belang van de handhaving van de openbare orde noodzakelijk
is, te besluiten tot cameratoezicht in de openbare ruimte;• het bij eilandsverordening aan de gezaghebber verlenen van de bevoegdheid
om door de gezaghebber aangewezen groepen van personen op een door hem aangewezen
plaats tijdelijk te doen ophouden; dit wordt ook wel aangeduid als «bestuurlijk
ophouden».In afwijking van de Gemeentewet is voor de totstandkoming van deze eilandsverordeningen
de meerderheid van het aantal zitting hebbende eilandsraadsleden vereist.
Hiervoor is gekozen omdat sprake is van bevoegdheden die niet alleen nieuw
zijn voor de eilanden, maar tevens, gelet op de inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer, een ingrijpend karakter hebben. Gezien het geringe aantal eilandsraadsleden,
is het gewenst dat de meerderheid van het aantal zitting hebbende leden achter
de totstandkoming van de eilandsverordening staat.De verdere uitoefening van genoemde bevoegdheden is een zaak van de gezaghebber.
Voor een nadere toelichting hierop zij verwezen naar het artikelsgewijze deel.In deze wet is geen met de Gemeentewet vergelijkbare bepaling opgenomen
dat de eilandsraad bij verordening regels kan stellen over prostitutie. Prostitutie
is thans strafbaar op de Nederlandse Antillen, en het Nederlands-Antilliaanse
wetboek van strafecht zal vooralsnog van toepassing blijven op de openbare
lichamen.DelegatieDe eilandsraad kan aan het bestuurscollege bevoegdheden overdragen, tenzij
de aard van de bevoegdheid zich daartegen verzet. Hierbij gaat het primair
om de autonome bestuursbevoegdheden van de eilandsraad, maar het kan ook gaan
om een bevoegdheid die de eilandsraad in medebewind toekomt, hoewel dit er
op den duur niet veel meer zullen zijn. De eilandsraad kan ten aanzien van
de overgedragen bevoegdheden beleidsregels stellen. Een aantal bevoegdheden
kan de eilandsraad niet overdragen, zo is bij deze wet bepaald. Het betreft
hier de bevoegdheid tot het instellen van de gezamenlijke rekenkamer en de
instelling van een enquêteonderzoek, beide essentieel voor de controlerende
taak van de eilandsraad, alsmede het stellen van straf op de overtreding van
eilandsverordeningen, wat naar zijn aard genomen een bevoegdheid is van een
vertegenwoordigend orgaan. Het geldt ook voor bevoegdheden die worden geregeld
in de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba, te weten de bevoegdheid tot de vaststelling van de begroting en de
jaarrekening, de aanwijzing van accountants en het heffen van belastingen
(behoudens enkele uitzonderingen). Deze bevoegdheden zijn alle nauw verweven
met de kaderstellende en volksvertegenwoordigende respectievelijk controlerende
taak van de eilandsraad.2.3. Het bestuurscollege2.3.1. De inrichting en samenstelling van het bestuurscollegeHet bestuurscollege wordt gevormd door de gezaghebber en de eilandgedeputeerden.
De gezaghebber is voorzitter van het bestuurscollege. Bij verhindering of
ontstentenis van de gezaghebber wordt hij als voorzitter en lid van het bestuurscollege
waargenomen door een door het bestuurscollege aan te wijzen eilandgedeputeerde.De bestuursvorm is collegiaal. Wel kent de wet een regeling dat bevoegdheden
aan individuele eilandgedeputeerden of aan de gezaghebber gemandateerd kunnen
worden. Deze worden dan uitgeoefend in naam van het bestuurscollege, dat ook
als collectief – naast de individuele verantwoordelijkheid – verantwoording
verschuldigd is aan de eilandsraad. De gezaghebber bevordert de eenheid van
het beleid van het bestuurscollege. Deze zorgplicht is er op gericht het collegiale
bestuur te versterken. De gezaghebber heeft daartoe de bevoegdheid onderwerpen
aan de agenda toe te voegen en eigen voorstellen aan het bestuurscollege te
doen.Hoewel het politieke primaat bij de eilandgedeputeerden zal berusten,
speelt de gezaghebber een belangrijke rol. Doordat hij tevens voorzitter is
van de eilandsraad, waarvan de eilandgedeputeerden met de dualisering niet
langer deel uitmaken, vervult hij een belangrijke schakelfunctie tussen de
eilandsraad en het bestuurscollege.De eilandgedeputeerdenDe eilandgedeputeerden worden door de eilandsraad benoemd. Zij zijn geen
lid van de eilandsraad, zoals thans onder het monisme nog het geval is. Het
rekruteringsbereik is met de dualisering dus groter. De eilandsraad is daardoor
optimaal in de gelegenheid goede bestuurders aan te trekken. De benoeming
van eilandgedeputeerden is een politieke kwestie, welke voortvloeit uit de
verkiezingen voor de eilandsraad. Na de verkiezingen zal doorgaans door de
lijsttrekkers/fractievoorzitters worden onderhandeld over een nieuw te vormen
bestuurscollege en een nieuw beleidsprogramma. Hierover zijn verder geen regels
gesteld, juist om het politieke proces zijn eigen gang te kunnen laten gaan.Het is van belang de gezaghebber, die voorzitter van het bestuurscollege
is, tijdig te informeren over de uitkomsten van deze onderhandelingen, zodat
hij zijn opvattingen kenbaar kan maken. Hij kan bovendien als lid van het
bestuurscollege ook met een inhoudelijke portefeuille worden belast, zoals
personeelszaken, externe betrekkingen of bestuurlijke en juridische zaken –
dit naast zijn eigenstandige wettelijke taken. Het verdient dan ook evenzeer
aanbeveling de gezaghebber vooraf te kennen in de benoeming van eilandgedeputeerden,
met wie hij immers nauw zal moeten samenwerken. De gezaghebber zal als door
de Kroon benoemde ambtsdrager echter altijd wat meer op afstand van de dagelijkse
politiek staan: hij heeft een onafhankelijke en onpartijdige positie te vervullen.De wet bepaalt het aantal eilandgedeputeerden: voor Bonaire zijn dit er
drie, voor Sint Eustatius en Saba ieder twee. Dit is in afwijking van de Gemeentewet, waar is bepaald dat het aantal wethouders ten hoogste
20% bedraagt van het aantal raadsleden. Bonaire kent thans vier gedeputeerden.
De verlaging van vier naar drie zal pas in 2011 in werking treden, op het
moment van aantreden van een nieuw bestuurscollege (na de periodieke verkiezing
van de leden van de eilandsraad). Het aantal van drie eilandgedeputeerden
staat ook beter in verhouding tot het aantal leden dat de eilandsraad op Bonaire
telt, te weten negen. Sint Eustatius en Saba hebben ook nu twee gedeputeerden.
De huidige eilandgebieden kennen thans niet de mogelijkheid dat gedeputeerden
een deeltijdfunctie vervullen. Deeltijdwerk is niet gebruikelijk op de eilanden
en ligt ook niet voor de hand met het oog op de te verwachten bestuurslast
van de openbare lichamen. In afwijking van de Gemeentewet is dan ook besloten
de mogelijkheid dat eilandgedeputeerden in deeltijd kunnen worden benoemd
niet over te nemen.FunctievereistenVoor de functie van eilandgedeputeerde gelden dezelfde vereisten als voor
het lidmaatschap van de eilandsraad. Men moet dan ook Nederlander zijn, ingezetene
van het openbaar lichaam, de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt en
niet zijn uitgesloten van het kiesrecht.Met de dualisering van het gemeentebestuur is het wethouderschap ontkoppeld
van het lidmaatschap van de gemeenteraad. Hiermee werd het mogelijk wethouders
van buiten de raad, en ook van buiten de gemeente aan te trekken. Een wethouder
van buiten de gemeente zal echter bij de aanvang van zijn benoeming nog niet
over geschikte woonruimte in de gemeente beschikken. Om hierin te voorzien,
wordt hij in de gelegenheid gesteld te verhuizen, zonder dat hij meteen in
strijd handelt met de vereisten voor zijn functie.Door de dualisering van het eilandsbestuur kan deze situatie zich ook
voordoen ten aanzien van de eilandgedeputeerden. Om die reden kan de eilandsraad
aan een eilandgedeputeerde voor de duur van een jaar ontheffing verlenen van
het vereiste van ingezetenschap. In afwijking van de Gemeentewet is er echter
voor gekozen dat de ontheffing niet in bijzondere gevallen kan worden verlengd.
Het insulaire karakter brengt met zich dat het onwenselijk is indien een eilandgedeputeerde
na een jaar nog geen ingezetene van het openbaar lichaam is. Het is niet ondenkbeeldig
dat de eilanden hiervan gebruik gaan maken. Zo zou bijvoorbeeld Saba een persoon
die woonachtig is op Sint Maarten, kunnen aantrekken als eilandgedeputeerde
voor Saba. De eilandsraad kan dan aan betrokkene ontheffing verlenen van het
vereiste van ingezetenschap om hem of haar in de gelegenheid te stellen te
verhuizen naar Saba. De regeling betekent overigens niet dat iemand in meer
dan één openbaar lichaam eilandgedeputeerde kan zijn.De regeling van de onverenigbare betrekkingen is gelijk aan die van de
leden van de eilandsraad, met inbegrip van de wettelijke (tijdelijke) uitzonderingen.
Enig verschil is dat de Rijksvertegenwoordiger aan een eilandgedeputeerde
geen ontheffing kan verlenen van het zijn van ambtenaar, nu de combinatie
van die functies voor ongewenst wordt gehouden. De Gemeentewet kent een dergelijke
regeling ten aanzien van wethouders echter evenmin. Overigens kan de ambtenaar
die eilandgedeputeerde wordt nog steeds vrijstelling van dienst krijgen. Ook
de regeling van de verboden handelingen is van overeenkomstige toepassing
op de eilandgedeputeerden, met inbegrip van de mogelijkheden tot ontheffing
door de Rijksvertegenwoordiger.Nieuw ten opzichte van de Gemeentewet maar niet ongebruikelijk op de eilanden
is het verbod op bloed- en aanverwantschap tot en met de tweede
graad of huwelijk tussen de leden van het bestuurscollege onderling; dit betreft
dus ook de gezaghebber. Zeker in een kleine leefgemeenschap als op de eilanden
is het ongewenst indien de banden tussen de bestuurders onderling al te hecht
zijn, dit uit vrees voor belangenverstrengeling. Een dergelijke regeling is
niet opgenomen voor de leden van de eilandsraad om geen beperkingen aan te
brengen in het passief kiesrecht.Een eilandgedeputeerde dient – evenals de leden van de eilandsraad –
zijn nevenfuncties openbaar te maken. Hij vervult geen nevenfuncties waarvan
de uitoefening ongewenst is met het oog op een goede vervulling van zijn functie.
De invulling van deze open norm wordt overgelaten aan het beoordelingsvermogen
van de eilandgedeputeerde. Het voornemen een nevenfunctie te aanvaarden dient
evenwel aan de eilandsraad te worden gemeld. Mocht de eilandsraad van oordeel
zijn dat de uitoefening van de nevenfunctie ongewenst is met het oog op een
goede vervulling van de functie van eilandgedeputeerde, dan ligt het in de
rede dat de eilandgedeputeerde afziet van het aanvaarden daarvan.Ten slotte stelt de eilandsraad een gedragscode voor de eilandgedeputeerden
vast. Dit past in de controlerende taak die de eilandsraad ten opzichte van
de eilandgedeputeerden vervult. Hierin zou de eilandsraad bijvoorbeeld regels
kunnen opnemen over nevenfuncties. Het niet naleven van de gedragscode heeft
geen rechtsgevolgen voor een eilandgedeputeerde, maar de eilandsraad kan daaraan
wel politieke consequenties verbinden.Bijzondere vermelding behoeft nog de bepaling dat de eilandgedeputeerden
(en de gezaghebber) zowel aan het begin als aan het einde van hun ambtsperiode
aan de Rijksvertegenwoordiger informatie verschaffen over hun privévermogen
en dat van hun echtgenoot of hun partner. Dit wordt ook wel financial disclosure genoemd en is een instrument ter bestrijding
van ongerechtvaardigde verrijking. De bepaling is gedeeltelijk gebaseerd op
de Nederlands-Antilliaanse ontwerp-Landsverordening integriteitsbevordering
gezagsdragers Land. De eilanden hebben aangegeven hier positief tegenover
te staan.De voorgestelde regeling geeft de Rijksvertegenwoordiger de mogelijkheid
om het privévermogen aan het begin van de ambtsperiode te vergelijken
met het privévermogen aan het einde van de ambtsperiode en aldus na
te gaan of er gedurende de ambtsperiode mogelijk sprake is geweest van ongerechtvaardigde
verrijking door de desbetreffende eilandgedeputeerde onderscheidenlijk gezaghebber.Indien de Rijksvertegenwoordiger het vermoeden heeft dat er sprake is
van ongerechtvaardigde verrijking door betrokkene dient hij hiervan aangifte
te doen. Dit kan voor de bevoegde autoriteiten aanleiding zijn om een strafrechtelijk
onderzoek te starten naar betrokkene.De verklaring die de (gewezen) eilandgedeputeerde en (gewezen) gezaghebber
moeten indienen ziet niet alleen op hun eigen privé vermogen maar ook
op dat van hun echtgenoot of partner. Hiermee wordt voorkomen dat een eilandgedeputeerde
of gezaghebber zijn belangen kan onderbrengen bij zijn echtgenote of partner
om daarmee de controle die met deze regeling wordt beoogd te ontlopen.Het niet naleven van de verplichting tot het indienen van een verklaring
door de eilandgedeputeerde of gezaghebber is niet gesanctioneerd. Wel dient
de Rijksvertegenwoordiger in zo’n geval de eilandsraad op de hoogte
te stellen van het feit dat een eilandgedeputeerde zijn verplichting niet
(geheel) heeft nageleefd of de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
als de gezaghebber dit nalaat. Het is vervolgens aan de eilandsraad en de
Minister om eventuele conclusies te trekken. De verwachting is dat van een
dergelijke mededeling aan de eilandsraad onderscheidenlijk de Minister een
zeker afschikkend effect uitgaat op de personen wie het betreft.Hiernaast kan de Rijksvertegenwoordiger uiteraard, indien het niet-inleveren
van de verklaring hem het vermoeden geeft dat er sprake is van enig strafbaar
feit ook hiervan aangifte doen.De informatie die betrokkenen aan de Rijksvertegenwoordiger verstrekken
is niet openbaar. Dit uit oogpunt van bescherming van de persoonlijke levenssfeer
van de betrokkenen..De Rijksvertegenwoordiger en de personen die in zijn opdracht
handelen mogen de informatie slechts afstaan in het kader van een opsporings-
en vervolgingsonderzoek.De Rijksvertegenwoordiger is verplicht de informatie tien jaar te bewaren.
Hiermee wordt bewerkstelligd dat de verstrekte informatie ook nog gedurende
een zekere periode na het aftreden van een eilandgedeputeerde of gezaghebber
kan worden gebruikt in mogelijk strafrechtelijk onderzoek naar betrokkene.
Na afloop van de termijn van tien draagt de Rijksvertegenwoordiger zorg voor
vernietiging.Benoeming en ontslagDe benoeming van eilandgedeputeerden na de verkiezing van de leden van
de eilandsraad vindt plaats in een vergadering van de eilandsraad in nieuwe
samenstelling. De benoemingen gaan in op het tijdstip dat ten minste de helft
van het aantal eilandgedeputeerden zijn benoeming heeft aangenomen. Op dat
moment treden de dan reeds demissionaire eilandgedeputeerden van rechtswege
af. Voor het aannemen van de benoeming staat een termijn van tien dagen, maar
in de praktijk zal dit in de vergadering zelf gebeuren, zodat de nieuwe eilandgedeputeerden
snel beëdigd kunnen worden. De beëdiging is een noodzakelijke voorwaarde
voor het kunnen uitoefenen van de functie. De eilandgedeputeerden kunnen evenals
de leden van de eilandsraad kiezen of zij de eed in plaats van in het Nederlands
in het Papiaments dan wel in het Engels afleggen.De nieuw benoemde eilandgedeputeerde die een met zijn functie onverenigbare
betrekking vervult, draagt er onverwijld zorg voor dat hij uit die functie
wordt ontheven. Indien hij dit nalaat, verleent de eilandsraad hem ontslag.
Het ontslag gaat in terstond na de bekendmaking van het ontslagbesluit. De
vraag of sprake is van nalatigheid is ter beoordeling van de eilandsraad.
De nieuw benoemde eilandgedeputeerde moet wel een redelijke termijn worden
gegund om uit de functie ontheven te kunnen worden. Indien de eilandsraad
naar het oordeel van de gezaghebber ten onrechte nalaat de eilandgedeputeerde
ontslag te verlenen, wordt de eilandgedeputeerde door de gezaghebber van zijn
betrekking als eilandgedeputeerde vervallen verklaard. Dit is in afwijking
van de Gemeentewet, waarin het laatste woord aan de raad is. Deze afwijking
houdt verband met de kleinschaligheid van de eilanden, waardoor de druk op
eilandsraadsleden groot kan zijn om de betrokken eilandgedeputeerde niet te
ontslaan, ondanks het feit dat deze een onverenigbare functie bekleed. Tegen
dit besluit van de gezaghebber staat rechtstreeks beroep open op het Gemeenschappelijk
Hof van Justitie. Tot die tijd is de eilandgedeputeerde in zijn betrekking
geschorst. Het bovenstaande is van overeenkomstige toepassing indien een eilandgedeputeerde
niet langer voldoet aan één van de vereisten voor zijn functie
of een onverenigbare betrekkingen gaat vervullen.Een eilandgedeputeerde kan te allen tijde ontslag nemen. Hij doet daarvan
schriftelijk mededeling aan de eilandsraad. Het ontslag gaat in na een maand of zoveel eerder als een opvolger zijn benoeming heeft aangenomen.
Een dergelijk ontslag op eigen initiatief kan dus nooit van de ene op de andere
dag ingaan, dit ter waarborging van de continuïteit van het bestuur.
Om dezelfde reden is bepaald dat de benoeming ter vervulling van een plaats
die tussentijds openvalt, zo spoedig mogelijk geschiedt.Wanneer de eilandsraad het vertrouwen in een eilandgedeputeerde opzegt,
ligt het voor de hand dat deze zijn ontslag indient. Het ontslag, hoewel formeel
gezien ingediend uit eigen initiatief, gaat dan onmiddellijk in. Immers, er
is geen vertrouwen meer, dus is het onredelijk van zowel de eilandgedeputeerde
als de eilandsraad te verwachten dat de eilandgedeputeerde nog een maand kan
functioneren dan wel totdat binnen een maand een opvolger zijn benoeming tot
eilandgedeputeerde heeft aangenomen. Verlies van vertrouwen zal verder functioneren
onmogelijk maken. Indien de eilandgedeputeerde persisteert en dus niet bereid
is zelf de consequenties te trekken uit het opzeggen van het vertrouwen, kan
de eilandsraad hem ontslag verlenen. Tegen het ontslag staat geen beroep open
bij de bestuursrechter maar bij de burgerlijk rechter. Deze treedt echter
niet in de beoordeling van de gronden waarop de eilandsraad tot ontslag van
een eilandgedeputeerde heeft besloten. De vertrouwensvraag is immers een politieke
vraag en geen juridische. Eventuele toetsing door de burgerlijk rechter is
dan ook beperkt tot bijvoorbeeld het vaststellen van gevolgschade.De vergaderingen van het bestuurscollegeHet bestuurscollege stelt een reglement van orde voor zijn vergaderingen
en andere werkzaamheden vast, dat aan de eilandsraad wordt gezonden. De gezaghebber,
als voorzitter van het bestuurscollege, stelt dag, tijdstip en plaats van
de vergaderingen vast. Het reglement van orde zal hierin voorzien.Het bestuurscollege vergadert met gesloten deuren, voor zover het niet
anders heeft bepaald. Het is dus wel mogelijk openbare vergaderingen te houden,
volgens regels te stellen in het reglement van orde. De aard van de werkzaamheden
van het bestuurscollege zal zich er echter doorgaans tegen verzetten dat in
het openbaar wordt vergaderd. De beleidsvoorbereidende taak van het college
vraagt immers om een besloten overleg over veelal nog onvoldragen standpunten
en voorstellen.Het bestuurscollege kan op grond van een belang, genoemd in artikel 11
van de Wet openbaarheid van bestuur BES, geheimhouding opleggen omtrent het
in een besloten vergadering behandelde en omtrent de inhoud van stukken die
aan het bestuurscollege worden overgelegd. De regeling komt in grote lijnen
overeen met die van de eilandsraad. Indien de gezaghebber of een commissie
een geheim stuk aan het bestuurscollege overlegt, kan het bestuurscollege
aan hen dan wel aan de eilandsraad verzoeken de geheimhouding op te heffen.Voor de vergaderingen van het bestuurscollege geldt een quorum: ten minste
de helft van het aantal zitting hebbende leden moet aanwezig zijn, wil het
bestuurscollege tot beraadslaging en besluitvorming kunnen overgaan. Als hieraan
niet kan worden voldaan, belegt de gezaghebber een nieuwe vergadering, waarop
het quorum niet van toepassing is. Beraadslaging en besluitvorming is dan
wel beperkt tot die onderwerpen waarover in de vorige vergadering geen beraadslaging
en besluitvorming kon plaatsvinden. Voor andere aangelegenheden geldt de eis
dat ten minste de helft van het aantal zitting hebbende leden tegenwoordig
moet zijn. Indien zoveel eilandgedeputeerden hun ontslag indienen of worden
ontslagen dat niet ten minste de helft van het aantal eilandgedeputeerden
in functie is – dus twee op Bonaire, één op Sint Eustatius
en Saba – treedt de gezaghebber in de plaats van het bestuurscollege,
totdat dit wel het geval is.De leden van het bestuurscollege en andere personen die deelnemen aan
de beraadslaging, zoals ambtenaren, genieten immuniteit voor hetgeen zij in
de vergadering hebben gezegd of aan het bestuurscollege schriftelijk hebben
overgelegd.De aangelegenheden waarbij een lid van het bestuurscollege zich van stemming
dient te onthouden, zijn dezelfde als voor leden van de eilandsraad. Ook de
regeling van de stemming en de besluitvorming is van overeenkomstige toepassing.
Dit betekent dat om te kunnen stemmen ten minste de helft van het aantal zitting
hebbende leden van het bestuurscollege aanwezig moet zijn. Besluitvorming
vindt plaats bij volstrekte meerderheid van het aantal uitgebrachte stemmen.
Indien bij een stemming, anders dan over personen, de stemmen staken, wordt
opnieuw gestemd. Het is dus niet nodig een nieuwe vergadering te beleggen;
dat zou de slagvaardigheid van het bestuurscollege in gevaar kunnen brengen.
Staken de stemmen andermaal over hetzelfde voorstel, dan beslist de stem van
de gezaghebber als voorzitter van het bestuurscollege. Welke procedure gevolgd
dient te worden indien er evenveel stemmen voor als tegen een voorstel tot
benoeming, voordracht of aanbeveling van een persoon zijn, is een zaak van
het bestuurscollege. In het reglement van orde kunnen hierover regels worden
gesteld. Het bestuurscollege maakt de besluitenlijst van zijn vergaderingen
na vaststelling terstond openbaar op de in het openbaar lichaam gebruikelijke
wijze. Openbaarmaking blijft achterwege voor zover het aangelegenheden betreft
ten aanzien waarvan geheimhouding is opgelegd of ten aanzien waarvan openbaarmaking
in strijd is met het openbaar belang.De stukken die van het bestuurscollege uitgaan, worden door de gezaghebber
ondertekend en door de eilandsecretaris medeondertekend. Bij verhindering
of ontstentenis van de gezaghebber zal de eilandgedeputeerde die voor hem
waarneemt, de stukken tekenen. Het bestuurscollege kan de gezaghebber toestaan
de ondertekening op te dragen aan een eilandgedeputeerde, aan de eilandsecretaris
of aan een of meer andere ambtenaren van het openbaar lichaam.De eilandsraad kan regelen welke beslissingen van het bestuurscollege
aan de eilandsraad ter kennis worden gebracht. Dit zal niet nodig zijn indien
het bestuurscollege zijn actieve informatieplicht – waarover meer in
de volgende paragraaf – jegens de eilandsraad bevredigend invult. Het
bestuurscollege kan de kennisgeving of terinzagelegging weigeren voor zover
deze in strijd is met het openbaar belang. Alternatief is dat de desbetreffende
stukken ter vertrouwelijke kennisneming aan de eilandsraad kunnen worden overlegd,
terwijl voorts geheimhouding kan worden opgelegd.2.3.2. De bevoegdheden van het bestuurscollegeIn het dualistische systeem berusten de bestuursbevoegdheden in beginsel
bij het bestuurscollege. Om de rolverdeling ten opzichte van de eilandsraad
te onderstrepen, kent het wetsvoorstel een bepaling waarin diverse bestuursbevoegdheden
van het bestuurscollege zijn gegroepeerd. Het bestuurscollege voert, net als
onder het monisme, het dagelijks bestuur van het openbaar lichaam. Voorts
bereidt het bestuurscollege de beslissingen van de eilandsraad voor en voert
deze uit. Zo zal het bestuurscollege ontwerp-eilandsverordeningen bij de eilandsraad
aanbrengen, die deze vervolgens vaststelt, waarna het bestuurscollege tot
de uitvoering overgaat. Dit laat onverlet het recht van initiatief van leden van de eilandsraad,
in welk geval men zelf de voorbereidende werkzaamheden ter hand neemt. Eventueel
kan de eilandgriffier bijstand verlenen, maar er kan ook een verzoek om ambtelijke
bijstand aan het bestuurscollege worden gericht, dat verplicht is deze te
verlenen. Voorts zal de eilandsraad, indien zij dat wenst, de voorbereiding
van een aantal zaken zelf ter hand kunnen nemen die naar hun aard gezien in
een dualistische bestel minder goed aan het bestuurscollege kunnen worden
overgelaten, zoals het ontwerpen van een reglement van orde voor de eilandsraad
en een gedragscode voor de leden. Ten slotte kan hier gewezen worden op de
autonome bestuursbevoegdheid, die bij de eilandsraad berust. Binnen dat kader
is de eilandsraad eveneens gerechtigd de eigen beslissingen voor te bereiden.
In de praktijk zal de eilandsraad deze echter veelal delegeren aan het bestuurscollege.
Dat de eilandsraad niet geëquipeerd is de uitvoering van zijn besluiten
ter hand te nemen, behoeft geen betoog.Het bestuurscollege is voorts bevoegd tot het benoemen van ambtenaren
en het vaststellen van regels over de ambtelijke organisatie, met uitzondering
van de griffie(r). Voor de benoeming van ambtenaren dient het college beleidsregels
vast te stellen. De besluiten tot benoeming, bevordering, schorsing en ontslag
van ambtenaren behoeven voorts de goedkeuring van de Rijksvertegenwoordiger.
De Rijksvertegenwoordiger kan de goedkeuring alleen onthouden wegens strijd
met het recht of op gronden ontleend aan de beleidsregels van het bestuurscollege.
Deze bepaling wijkt af ten opzichte van de Gemeentewet, maar is ingegeven
ter waarborging van goed bestuur op de eilanden, in het bijzonder het voorkomen
van willekeur en nepotisme.Ook is het bestuurscollege bevoegd tot privaatrechtelijke rechtshandelingen
te besluiten. Het verrichten van die handelingen is een bevoegdheid van de
gezaghebber, die het openbaar lichaam in en buiten rechte vertegenwoordigt.Collegiaal bestuur: mandaatHet bestuurscollege kan zijn leden, daaronder dus begrepen de gezaghebber,
machtigen tot de uitoefening van zijn bevoegdheden. Het betreft hier een mandaatconstructie:
de bevoegdheid wordt uit naam en onder verantwoordelijkheid van het bestuurscollege
uitgeoefend en het bestuurscollege kan te dien aanzien alle aanwijzingen geven
die het nodig acht. In de praktijk zal met name aan de eilandgedeputeerden
mandaat worden verleend: zij hebben politiek gezien een eigen portefeuille
en zijn ook individueel verantwoording schuldig aan de eilandsraad. Bovendien
is de mandaatverlening ook nodig uit een oogpunt van verdeling van de bestuurslast,
die anders te groot zou zijn voor het gehele bestuurscollege.Alvorens tot mandatering van bevoegdheden over te gaan, kan het bestuurscollege
beleidsregels vaststellen, zodat duidelijk is binnen welke marges de individuele
eilandgedeputeerden de collegebevoegdheden mogen uitoefenen. De bevoegdheden
kunnen echter niet worden overgedragen. De figuur van delegatie verdraagt
zich niet met de collegiale bestuursvorm. Het bestuurscollege is dan ook als
collectief verantwoording schuldig aan de eilandsraad, naast de individuele
verantwoordelijkheid van elk der leden.1 In dit
verband is de rol van de gezaghebber als hoeder van de eenheid van het collegebeleid
van bijzonder belang.InlichtingenplichtIn de verantwoordings- en vertrouwensrelatie die het bestuurscollege en
de individuele leden daarvan met de eilandsraad heeft, speelt de inlichtingenplicht
een belangrijke rol. Het gaat hierbij allereerst om het mondeling of schriftelijk
verstrekken van de door een lid of meerdere leden van de eilandsraad
gevraagde inlichtingen. Het bestuurscollege kan dit slechts weigeren met een
beroep op het openbaar belang. De eilandsraad zal (politiek) beoordelen of
hij een dergelijk beroep aanvaardt. Daarbij is relevant dat het bestuurscollege
vertrouwelijk stukken aan de eilandsraad kan overleggen en geheimhouding kan
opleggen.Voorts is het bestuurscollege verplicht in een aantal gevallen vooraf
aan de eilandsraad inlichtingen te verstrekken over de uitoefening van bepaalde
bevoegdheden indien dit ingrijpende gevolgen kan hebben voor het openbaar
lichaam. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het besluiten tot privaatrechtelijke
rechtshandelingen. De eilandsraad is alsdan in de gelegenheid zijn wensen
en bedenkingen ter kennis van het bestuurscollege te brengen.Belangrijk is dat het bestuurscollege in algemene zin de eilandsraad alle
inlichtingen verstrekt die de raad voor de uitoefening van zijn taak nodig
heeft. Dit wordt ook wel de actieve informatieplicht genoemd. Het tijdig en
volledig informeren van de eilandsraad is een noodzakelijke voorwaarde, wil
de eilandsraad zijn controlerende rol in de richting van het bestuurscollege
kunnen vervullen. De eilandgriffier kan hierbij behulpzaam zijn door hierover,
afgaande op de behoeften van de eilandsraad, afspraken te maken met de gezaghebber
en de eilandsecretaris.2.4. De gezaghebber2.4.1. AlgemeenDe gezaghebber wordt bij koninklijk besluit op voordracht van de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties benoemd voor een periode van
zes jaar. Herbenoeming en ontslag vinden eveneens plaats bij koninklijk besluit.
Over de benoeming kan de eilandsraad vooraf zijn gevoelen kenbaar maken. De
eilandsraad kan een profielschets opstellen met daarin de eisen van bekwaamheid
en geschiktheid. Het is de Rijksvertegenwoordiger die de kandidaten selecteert.
De eilandsraad kan een vertrouwenscommissie instellen die belast is met de
beoordeling van de door de Rijksvertegenwoordiger geselecteerde kandidaten.
De vertrouwenscommissie brengt hierover vertrouwelijk verslag uit aan de Rijksvertegenwoordiger.
Vervolgens maakt de Rijksvertegenwoordiger een aanbeveling op voor de te benoemen
kandidaat. Deze aanbeveling dient duidelijk gemotiveerd te zijn. De uiteindelijke
beslissing over de benoeming van een nieuwe gezaghebber is aan de Kroon voorbehouden.
Daarmee is de procedure geënt op de procedure voor de benoeming van burgemeesters
zoals die gold tot 2001.De benoemingsprocedure wijkt af van de benoemingsprocedure van de burgemeester.
Het verschil zit hem daarin dat bij de benoeming van een nieuwe burgemeester
de gemeenteraad een aanbeveling van twee kandidaten doet voor de te benoemen
burgemeester. Van (de volgorde van) die aanbeveling kan de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties in zijn voordracht slechts op zwaarwegende gronden
afwijken. Ten opzichte van de benoemingswijze van de gezaghebber van een eilandgebied
van de Nederlandse Antillen geeft de benoemingswijze van de gezaghebber in
dit wetsvoorstel de eilandsraad echter meer inspraak. De afwijking ten opzichte
van de Gemeentewet is ingegeven door de kleinschaligheid van het bestuur,
de kwetsbaarheid op het terrein van bestuurlijke integriteit en het belang
dat de gezaghebber daadwerkelijk boven de partijen staat.De gezaghebber kan slechts in één openbaar lichaam tegelijk
gezaghebber zijn, hetgeen afwijkt van de positie van een burgemeester in een
kleine gemeente. Dezelfde persoon kan in meer dan één
gemeente tot burgemeester worden benoemd, mits de gemeenten gezamenlijk niet
meer dan 10 000 inwoners hebben. Overname van deze regel zou betekenen
dat de gezaghebber van Saba tegelijkertijd gezaghebber van Sint Eustatius
zou kunnen zijn, of omgekeerd. Dit is ongewenst aangezien de gezaghebber vanwege
het insulaire karakter een zwaardere taak heeft dan een burgemeester van een
vergelijkbare gemeente.Voor de benoembaarheid tot gezaghebber is conform de regeling voor burgemeesters
het Nederlanderschap vereist. Na benoeming heeft de gezaghebber zijn werkelijke
woonplaats in het openbaar lichaam. Van deze verplichting kan voor drie maanden
ontheffing worden verleend door de Rijksvertegenwoordiger. Dit is in afwijking
van de Gemeentewet. Wegens het insulaire karakter van de openbare lichamen,
is het gelet op de belangrijke rol van de gezaghebber, onwenselijk dat hij
voor langere duur geen ingezetene van het openbaar lichaam is. Voorts beschikken
de eilanden thans over een ambtswoning voor de gezaghebber, waardoor er ook
minder noodzaak is voor een langere ontheffingstermijn.Voor de gezaghebber gelden dezelfde voorschriften als voor de eilandgedeputeerden
in het kader van de bevordering van goed bestuur en persoonlijke integriteit.
Het gaat hierbij om openbaarmaking van nevenfuncties, de regeling van onverenigbare
betrekkingen, het verbod op bloed- en aanverwantschap tot en met de tweede
graad en huwelijk voor de leden van het bestuurscollege onderling en de zgn. «financial
disclosure». Voor een toelichting hierop zij verwezen naar het gedeelte
over het bestuurscollege. Ten slotte stelt de eilandsraad ook voor de gezaghebber
een gedragscode vast. Gelet op de bijzondere positie van de gezaghebber binnen
het openbaar lichaam is het voor hem van het grootste belang dat hij van onbesproken
gedrag is. De eilandsraad moet daar bij het opstellen van de gedragscode uitdrukkelijk
oog voor hebben.Bij verhindering of ontstentenis van de gezaghebber wordt zijn ambt waargenomen
door een door het bestuurscollege aan te wijzen eilandgedeputeerde. Het voorzitterschap
van de eilandsraad wordt in het gedualiseerde bestel niet tevens door deze
eilandgedeputeerde waargenomen, maar door een lid van de eilandsraad. Hoofdregel
is dat het langstzittende lid van de eilandsraad het voorzitterschap van de
eilandsraad overneemt. In de Nederlandse praktijk echter wordt vrijwel altijd
een ander lid van de raad als voorzitter aangewezen. Ook de eilandsraad kan
er voor kiezen een ander lid met de waarneming te belasten.Bij verhindering of ontstentenis van structurele of langdurige aard, waarbij
het belang van het openbaar lichaam in het geding is, kan de Rijksvertegenwoordiger
in de waarneming voorzien. Hierbij kan gedacht worden aan ziekte van de gezaghebber
of aan de situatie dat de gezaghebber na een vertrouwensbreuk met de eilandsraad
zijn ontslag indient. Dit is gelijk aan de systematiek ten aanzien van burgemeesters,
waarbij de commissaris van de Koningin in de waarneming kan voorzien. De waarneming
is per definitie tijdelijk. De Rijksvertegenwoordiger zal de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in voorkomend geval adviseren over
het starten van de reguliere benoemingsprocedure.Bij koninklijk besluit zal worden bepaald welke de onderscheidingstekenen
van de gezaghebber zijn en bij welke gelegenheden hij deze zal dragen. De
gezaghebbers hebben in hun hoedanigheid van bestuursorgaan van de eilandgebieden
van de Nederlandse Antillen geen onderscheidingstekenen. Zij hebben echter
aangegeven als bestuursorgaan van de openbare lichamen binnen het Nederlandse
staatsbestel deze onderscheidingstekenen wel te willen. Hierbij zal worden
aangesloten bij het dragen van de ambtsketen door de burgemeester.
Het koninklijk besluit zal die gevallen nader aangeven. Gedacht kan worden
aan het voorzitten van de eilandsraad en het bij plechtige gelegenheden vertegenwoordigen
van het openbaar lichaam.2.4.2. De bevoegdheden van de gezaghebberDe gezaghebber heeft een centrale rol in het eilandsbestuur. Hij is voorzitter
van zowel de eilandsraad als van het bestuurscollege. Daarnaast is hij als
eenhoofdig orgaan nog belast met eigen wettelijke taken, met name op het gebied
van de openbare orde en veiligheid. Zijn benoeming door de Kroon geeft hem
een onafhankelijke en onpartijdige positie. Dat maakt onder andere dat hij
geschikt is besluiten van het eilandsbestuur die naar zijn oordeel voor vernietiging
in aanmerking komen, door tussenkomst van de Rijksvertegenwoordiger aan de
desbetreffende minister voor te leggen. Ook heeft hij de plicht elk eilandsbesluit
van algemene strekking dat niet is bekendgemaakt in het afkondigingsblad aan
de Rijksvertegenwoordiger te zenden.De gezaghebber is voor al zijn handelen verantwoording verschuldigd aan
de eilandsraad. Hij verstrekt de eilandsraad alle inlichtingen die deze als
volksvertegenwoordiging en controlerend orgaan nodig heeft. Hij geeft de eilandsraad
mondeling of schriftelijk de inlichtingen die deze verlangt, tenzij dit in
strijd is met het openbaar belang, iets dat terughoudend moet worden uitgelegd.
Van een vertrouwensrelatie zoals die tussen de eilandsraad en de door deze
benoemde eilandgedeputeerden geldt, is echter geen sprake. De eilandsraad
kan geen aanbeveling tot ontslag doen van de door de Kroon benoemde gezaghebber.Zoals gezegd is de gezaghebber voorzitter van de eilandsraad. Hij heeft
echter geen stem in de raad. Binnen het bestuurscollege kan de gezaghebber
met een inhoudelijke portefeuille worden belast, te bepalen bij de formatie
van een nieuw college. Als voorzitter van het bestuurscollege heeft hij voorts
de beslissende stem in het geval dat de stemmen staken. De gezaghebber is
voorts belast met het toezien op de tijdige voorbereiding, vaststelling en
uitvoering van het beleid en van de daaruit voortvloeiden besluiten, alsmede
op een goede afstemming tussen alle betrokkenen. Ook is hij belast met een
goede samenwerking met de andere openbare lichamen en andere overheden. Verder
vertegenwoordigt hij het openbaar lichaam in en buiten rechte en heeft hij
toe te zien op de afhandeling van bezwaarschriften en klachten. Ten slotte
brengt de gezaghebber jaarlijks, tegelijk met de jaarrekening en het jaarverslag,
een burgerjaarverslag uit, waarin hij ten minste rapporteert over de kwaliteit
van de dienstverlening en de burgerparticipatie.Handhaving van de openbare orde en veiligheidZoals gezegd is de gezaghebber als eenhoofdig orgaan bij uitstek geschikt
voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid. Dit is een dermate
belangrijk onderdeel van zijn taken, dat deze bevoegdheden niet overdraagbaar
zijn. De gezaghebber bedient zich bij de handhaving van de openbare orde en
veiligheid van de onder zijn gezag staande politie, zo wordt geregeld in de
Rijkswet politie van Curaçao, van Sint Maarten en van Bonaire, Sint
Eustatius en Saba. Ook heeft hij het opperbevel bij brand alsmede bij ongevallen
waarbij de brandweer een taak heeft. Verder houdt hij toezicht op openbare
bijeenkomsten en vermakelijkheden, alsmede op de voor het publiek openstaande
gebouwen en erven. Hierbij kan hij bevelen geven die met het oog op de bescherming
van veiligheid en gezondheid nodig zijn. Bij verstoring van de openbare orde
kan de gezaghebber voorts een woning, een niet voor het publiek toegankelijk
lokaal of een daarbij behorend erf sluiten.Als sluitstuk van dit instrumentarium geldt de bevoegdheid tot het geven
van noodbevelen, waarbij van andere voorschriften dan de Grondwet kan worden afgeweken. De gezaghebber kan deze bevelen alleen geven in
geval van oproerige beweging, andere ernstige wanordelijkheden of bij rampen
en zware ongevallen. In dergelijke gevallen kan hij tevens ter handhaving
van de openbare orde of ter beperking van gevaar algemeen verbindende voorschriften
geven, ook wel noodverordeningen genoemd. Deze dienen door de eilandsraad
te worden bekrachtigd. Indien de eilandsraad deze niet bekrachtigt, staat
voor de gezaghebber binnen 24 uur administratief beroep op de Rijksvertegenwoordiger
open, die binnen twee dagen beslist. De Rijksvertegenwoordiger kan de werking
van de noodverordeningen opschorten zolang deze niet door de eilandsraad zijn
bekrachtigd. De gezaghebber dient de voorschriften in te trekken zodra de
situatie die daarvoor aanleiding gaf is beëindigd.Ten slotte zijn nog gewezen op een drietal bevoegdheden die de gezaghebber
slechts kan uitoefenen indien de eilandsraad daartoe bij verordening heeft
besloten, te weten het aanwijzen van een veiligheidsrisicogebied, waarbinnen
door de officier van justitie de bevoegdheid tot preventief fouilleren kan
worden toegepast, het instellen van cameratoezicht en het zgn. «bestuurlijk
ophouden». Zie voor een verdere toelichting van deze bevoegdheden het
artikelsgewijze deel van deze memorie van toelichting.Ook in Nederland geldt het principe dat klein groot volgt. Dat wil zeggen
dat de bevoegdheden zijn toegeschreven op de situaties waar ze nodig kunnen
zijn. Daar waar de bevoegdheden in de praktijk, bijvoorbeeld in een kleine
rustige gemeente, nauwelijks nodig zijn, worden ze gewoonweg niet gebruikt.
Voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba is met name de criminaliteitsproblematiek
van dien aard dat bepaald niet uitgesloten wordt dat de bevoegdheden wel degelijk
zullen worden gebruikt.Gesteld dient te worden dat Bonaire, Sint Eustatius en Saba baat hebben
bij sterke gezaghebbers, zoals ook gemeenten baat hebben bij een sterke burgemeester.
Naast dat de gezaghebbers zijn toegerust met de juiste bevoegdheden, is het
hebben van gezag, persoonlijkheid en een proactieve houding, van wezenlijk
belang. Net zoals ten aanzien van de burgemeesters professionaliseringstrajecten
op gang zijn gekomen, zal ook voor de gezaghebbers worden gezorgd voor flankerend,
ondersteunend beleid waaronder training en opleiding.2.5. De gezamenlijke rekenkamerEen van de nieuwe elementen die de invoering van het dualisme op gemeenteniveau
in Nederland met zich bracht, was de verplichting voor de gemeenten een lokale
rekenkamer in te stellen. De lokale rekenkamer is primair bedoeld als instrument
voor de raad. Door de onderzoeken van de lokale rekenkamer kan de raad beter
zijn kaderstellende en controlerende rol uitvoeren. Ook in de openbare lichamen
Bonaire, Saba en Sint Eustatius wordt het dualistische systeem ingevoerd en
zal een lokale rekenkamer daar onderdeel van zijn.De lokale rekenkamer zoals in de Gemeentewet omschreven omvat meerdere
varianten. Zo kunnen gemeenten kiezen tussen een eigen rekenkamer of een rekenkamerfunctie,
bijvoorbeeld een rekenkamercommissie. Als een gemeente geen rekenkamer instelt,
moet zij wel bij verordening regels stellen voor de rekenkamerfunctie. Ook
hebben zij de mogelijkheid met andere gemeenten een gemeenschappelijke rekenkamer
in te stellen op basis van de Wet gemeenschappelijke Regelingen.Ten aanzien van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn
deze keuzemogelijkheden verlaten en is ervoor gekozen een gezamenlijke rekenkamer
in de wet voor te schrijven. Hier is een aantal redenen voor. De eilanden
hebben een beperkte ambtelijke capaciteit waardoor een eigen
rekenkamer voor ieder eiland te veel capaciteit zou vergen. Daar komt bij
dat een gezamenlijke rekenkamer de deskundigheid bevordert, onder meer doordat
er kennis kan worden uitgewisseld, geput kan worden uit elkaars ervaringen
en er derhalve van elkaars functioneren geleerd kan worden. Door een gezamenlijke
rekenkamer in te stellen kan ook de onafhankelijkheid van de rekenkamer beter
worden gewaarborgd. De keuze voor één gezamenlijke rekenkamer
heeft de instemming van zowel de Rob/Rfv als de VNG.De gezamenlijke rekenkamer wordt door de eilandsraden van de openbare
lichamen gezamenlijk ingesteld bij eilandsverordening. De wijze waarop dit
plaats vindt is bewust niet wettelijk voorgeschreven maar aan de openbare
lichamen zelf gelaten. Goed denkbaar is echter dat elke eilandsraad dezelfde
verordening vaststelt. Binnen twee jaar na inwerkingtreding van het onderhavige
wetsvoorstel dient de eilandsverordening waarbij de gezamenlijke rekenkamer
wordt ingesteld, in werking te treden en de gezamenlijke rekenkamer operationeel
te zijn. Voor deze termijn is gekozen omdat de ervaring in Nederland heeft
geleerd dat het instellen en operationeel maken van een gezamenlijke rekenkamer
tijd kost. Voor de openbare lichamen betreft het een nieuw in te stellen instituut,
waarover men het gezamenlijk eens moet zien te worden, uiteraard binnen de
marges die de wet geeft. De eilandsverordening behoeft de goedkeuring van
de Rijksvertegenwoordiger. Op deze wijze wordt gewaarborgd dat de, immers
geheel nieuwe, regeling van de gezamenlijke rekenkamer wordt ingevuld als
bedoeld in deze wet.In dit wetsvoorstel is een aantal randvoorwaarden met betrekking tot de
gezamenlijke rekenkamer vastgelegd. Zo is bepaald dat de gezamenlijke rekenkamer
uit drie leden bestaat, waarbij elke eilandsraad één lid benoemt
voor de periode van zes jaar. Voorts is de herbenoeming en het ontslag van
een lid van de gezamenlijke rekenkamer geregeld. De bepaling in de Gemeentewet
(artikel 81c, zesde lid, onder e) dat een lid van de rekenkamer door de raad
kan worden ontslagen indien hij naar het oordeel van de raad ernstig nadeel
toebrengt aan het in hem gestelde vertrouwen, is niet overgenomen omdat dit
strijdig kan zijn met het gekozen uitgangspunt van onafhankelijkheid en kan
leiden tot politiek ontslag, hetgeen ongewenst is. Dit wordt versterkt door
het gegeven dat elk eiland één lid benoemt, en dan moet worden
voorkomen dat dit lid wordt beschouwd als vertegenwoordiger van zijn eiland
en zich ook zo gaat gedragen.Voor de leden van de gezamenlijke rekenkamer geldt de verplichting hun
functies buiten het lidmaatschap, openbaar te maken. Er is een aantal functies
dat een lid van de gezamenlijke rekenkamer niet tegelijkertijd met zijn lidmaatschap
mag vervullen. Deze incompatibiliteiten zijn geregeld in de wet en hebben
als doel de onafhankelijkheid van het lid te waarborgen. Zo kan een lid van
de gezamenlijke rekenkamer niet tevens eilandsraadlid zijn, of een andere
functie vervullen binnen het openbaar lichaam of daaraan gerelateerde overheden.
Uitgangspunt is dat ook ambtenaren van de openbare lichamen niet tevens lid
kunnen zijn van de gezamenlijke rekenkamer. Daarbij is, net als in de Gemeentewet,
een uitzondering gemaakt voor vrijwilligers die hulpdiensten verrichten en
ambtenaren werkzaam voor een school voor openbaar onderwijs, alsmede ambtenaren
van de burgerlijke stand. Elk lid van de gezamenlijke rekenkamer legt de eed
af in de vergadering van de eilandsraad die hem benoemd heeft.In de eilandsverordening waarbij de gezamenlijke rekenkamer wordt ingesteld,
dienen nadere regels te worden gesteld over het voorzitterschap, de vergoeding
van de leden en de ondersteuning. De taak van de gezamenlijke rekenkamer is, ongeacht de vorm, hetzelfde
als in de gemeentelijke situatie, namelijk het onderzoeken van de doelmatigheid,
de doeltreffendheid en de rechtmatigheid van het gevoerde bestuur. Het onderzoeken
van de jaarrekening en het daarop verstrekken van de accountantsverklaring,
is – net als bij de gemeenten het geval is – géén
taak van de gezamenlijke rekenkamer, maar een onderdeel van het reguliere
financiële beheer van het openbaar lichaam. Bonaire, Sint Eustatius en
Saba kennen momenteel als eilandgebieden van het land Nederlandse Antillen
geen lokale rekenkamer. In de huidige situatie is het de Algemene Rekenkamer
Nederlandse Antillen (ARNA) die beiden taken (jaarrekening en algemene onderzoeken)
combineert.Teneinde haar taak goed te kunnen uitvoeren, heeft de gezamenlijke rekenkamer
een aantal bevoegdheden. Het betreft dezelfde bevoegdheden die de lokale rekenkamers
van de gemeenten toekomen op grond van de Gemeentewet. De belangrijkste van
deze bevoegdheden is de bevoegdheid alle documenten die berusten bij de eilandbesturen
te onderzoeken. De eilandsbesturen hebben de verplichting alle benodigde inlichtingen
aan de gezamenlijke rekenkamer te verstrekken. Ten aanzien van aan een openbaar
lichaam verbonden partijen is bepaald dat de gezamenlijke rekenkamer bij de
in de wet gedefinieerde instellingen tevens inlichtingen kan inwinnen over
in de wet omschreven documenten. Bij deze partijen kan men denken aan private
rechtspersonen waarvan meer dan 50% van de aandelen in handen is van
het openbaar lichaam dan wel organisaties die voor meer dan 50% door
het openbaar lichaam worden bekostigd.De onafhankelijkheid van de gezamenlijke rekenkamer van de openbare lichamen
is een basisprincipe. Dat betekent dat de eilandsraden er zorg voor dienen
te dragen dat er voldoende middelen ter beschikking worden gesteld aan de
gezamenlijke rekenkamer. Voldoende betekent dat de gezamenlijke rekenkamer
in staat is haar onderzoeksprogramma op adequate wijze uit te voeren. De Nederlandse
praktijk wijst uit dat een lokale rekenkamer gemiddeld enkele onderzoeken
per jaar uitvoert. Deze onderzoeken kunnen door de leden zelf worden uitgevoerd.
Het is echter ook zeer goed mogelijk de onderzoeken uit te besteden.Bij een aantal rekenkamers is het gebruik het onderzoeksprogramma jaarlijks
te bepalen en vooraf aan de raad te zenden. Op deze wijze wordt de raad tijdig
betrokken bij het onderzoeksprogramma. Dit is echter niet verplicht. Ook de
eilandsraden kunnen suggesties doen voor onderzoeken door de gezamenlijke
rekenkamer. Zij hebben het onderzoeksprogramma echter niet goed te keuren.
Zou dat het geval zijn, dan zou de gezamenlijke rekenkamer niet onafhankelijk
zijn. De eilandsraden kunnen gezamenlijk of afzonderlijk de gezamenlijke rekenkamer
verzoeken een onderzoek in te stellen. Hoewel de gezamenlijke rekenkamer uiteraard
goede notitie zal nemen van de motieven van de eilandsraden, is zij niet verplicht
een dergelijk verzoek over te nemen. Dit zou immers niet passen binnen de
onafhankelijkheid van de gezamenlijke rekenkamer.De gezamenlijke rekenkamer legt haar bevindingen en haar oordeel vast
in rapporten. Zij zendt deze aan de eilandsraad en het bestuurscollege van
het betrokken openbaar lichaam, zo nodig vergezeld van opmerkingen, bedenkingen
en voorstellen. De gezamenlijke rekenkamer stelt elk jaar voor 1 april
een verslag op van haar werkzaamheden van het voorgaande jaar en legt daarmee
op transparante wijze verantwoording af over haar activiteiten.De rapporten en de verslagen van de gezamenlijke rekenkamer zijn openbaar.
Deze openbaarheid dient door de gezamenlijke rekenkamer zelf actief te worden
bewerkstelligd. Ter ondersteuning beschikt de gezamenlijke rekenkamer over een secretaris,
die de leden bijstaat in hun werkzaamheden. De gedachte is dat het lidmaatschap
van de gezamenlijke rekenkamer geen voltijdse bezigheid of een nevenfunctie
is. De werkwijze van de gezamenlijke rekenkamer dient daarop te worden afgestemd
en kan op efficiënte wijze plaatsvinden.2.6. De ombudsfunctieEen onderdeel van deugdelijk bestuur is de mogelijkheid dat gedragingen
van het bestuur getoetst kunnen worden door een onafhankelijke instantie.
Ook voor de bestuursorganen van de openbare lichamen wordt voorzien in de
mogelijkheid van een externe klachtbehandeling. Het is ter keuze van de eilandsraden
of zij de afwikkeling van klachten opdragen aan een gezamenlijke ombudsman
of gezamenlijke ombudscommissie dan wel dat zij aansluiten bij de Nationale
ombudsman te Den Haag.Het wettelijke systeem wordt zo opgezet, dat uitgangspunt is de aansluiting
bij de Nationale ombudsman. De eilandsraden kunnen echter een gezamenlijke
ombudsvoorziening in het leven roepen waardoor de Nationale ombudsman niet
langer bevoegd is.De functie van gezamenlijke ombudsman of het lidmaatschap van de (gezamenlijke)
ombudscommissie is onverenigbaar met een andere functie binnen de eilandsbesturen.
Bovendien kan de gezamenlijke ombudsman en het lid van de gezamenlijke ombudscommissie
alleen worden ontslagen op gronden die in de wet zijn opgenomen.Hiermee wordt de onafhankelijkheid ten opzichte van de eilandsbesturen
in belangrijke mate gegarandeerd. De mogelijkheid van belangenverstrengeling
en van ontslag bij onwelgevallige uitspraken van het instituut worden immers
zoveel mogelijk voorkomen. Voorts mag het lid van de ombudscommissie geen
functie uitoefenen waardoor zijn onpartijdigheid en onafhankelijkheid in gevaar
kan worden gebracht.Indien de openbare lichamen niet willen aansluiten bij de Nationale ombudsman,
kunnen zij gezamenlijk een ombudsvoorziening in het leven roepen. Dit kan
alleen als alle drie de eilandsraden hiertoe besluiten. Voor een gemeenschappelijke
ombudsvoorziening is in de eerste plaats gekozen omdat de verwachting is dat
het aantal klachten te gering zal zijn om drie eilandelijke ombudsvoorzieningen
en de daarmee gepaard gaande kosten te rechtvaardigen. Het inrichten van een
gezamenlijke ombudsvoorziening in plaats van een eilandelijke komt daarnaast
de deskundigheid, onafhankelijkheid en onpartijdigheid van dit instituut ten
goede. Het uitsluiten van de mogelijkheid om een eigen ombudsvoorziening in
te richting, is in lijn met het advies van de Rob/Rfv. Zij menen eveneens
dat gezien de kleinschaligheid van de eilanden een eigen ombudsvoorziening
niet wenselijk is.De Nationale ombudsman is evenmin voorstander van de regeling conform
de Gemeentewet op grond waarvan gemeenten kunnen kiezen voor een eigen ombudsvoorziening.
Deze adviseert echter voor een aanloopperiode van vijf jaar uitsluitend de
Nationale ombudsman bevoegd te maken klachten over de openbare lichamen te
behandelen. De bezwaren van de Nationale ombudsman tegen de keuzemogelijkheid
conform de Gemeenwet zijn onder meer dat de burger geconfronteerd zal worden
met twee ombudsmanbureaus: het kantoor van de eilandelijke ombudsman en het
kantoor van de Nationale ombudsman voor klachten over de rijksoverheid (Regionaal
service centrum) en eventueel de politie. Bovendien meent hij dat het moeilijk
zal zijn lokaal capaciteit en expertise te vinden en dat een eilandelijke
ombudsman waarschijnlijk niet voldoende onafhankelijk en onpartijdig zal kunnen
zijn. Deze laatste argumenten liggen in de lijn met voorliggend wetsvoorstel
waarin de keuze is gemaakt voor hetzij een gezamenlijke ombudsvoorziening,
hetzij aansluiting bij de Nationale ombudsman.Als de openbare lichamen kiezen voor aansluiting bij de Nationale ombudsman,
is het overigens niet noodzakelijk dat ter plekke een voorziening wordt gerealiseerd.
Er is immers sprake van een schriftelijke klachtafhandeling.Het interne klachtrecht, de klachtbehandeling door het betrokken bestuursorgaan
zelf, zal vooralsnog niet voor de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba gaan gelden. Dit zou een nieuw element in de werkwijze van de openbare
lichamen betekenen, hetgeen ongewenst is. Bovendien is ook in Nederland het
interne klachtrecht pas ingevoerd nadat jarenlang ervaring is opgedaan met
de Nationale ombudsman.Voor de behandeling door een ombudsman van klachten tegen bestuursorganen
van de openbare lichamen zal dus niet als vereiste gaan gelden dat deze voorafgegaan
dient te zijn door een klacht bij het betrokken bestuursorgaan zelf. Omdat
de Algemene wet bestuursrecht niet van toepassing zal worden voor de bestuursorganen
van de openbare lichamen, is het niet nodig de toepasselijkheid van titel
9.1. van de Algemene wet bestuursrecht inzake de interne klachtbehandeling
door bestuursorganen zelf, uit te sluiten. Wel is voor de klachtbehandeling
door de gezamenlijke ombudsvoorziening titel 9.2 van de Algemene wet bestuursrecht
van overeenkomstige toepassing verklaard.Voor een eventuele aansluiting van de bestuursorganen van de openbare
lichamen bij de Wet Nationale ombudsman, dient de werkingssfeer van de Wet
Nationale ombudsman te worden uitgebreid. Deze wijziging wordt niet met dit
wetsvoorstel meegenomen, maar met de Aanpassingswet BES.Teneinde de eilandsraden voldoende tijd en gelegenheid te geven om zich
te bezinnen op de vraag of overgegaan zal worden tot de instelling van een
gezamenlijke ombudsmanvoorziening, zal de verplichting tot instelling van
een gezamenlijke ombudsvoorziening of tot aansluiting bij de Nationale ombudsman
eerst twee jaar na de inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel worden
doorgevoerd. Deze overgangsvoorziening zal met de Aanpassingswet BES worden
opgenomen in de Wet Nationale ombudsman.2.7. De commissiesDe eilandsraad kan commissies instellen die de besluitvorming van de eilandsraad
voorbereiden, de eilandsraadcommissies. Het is aan de eilandraad om hier al
dan niet voor te kiezen. De regeling is conform de regeling in de Gemeentewet
met betrekking tot de zogenoemde raadscommissies. Naast eilandsraadsleden
mogen ook andere personen deel uitmaken van een eilandsraadcommissie, met
dien verstande dat er altijd een eilandsraadlid voorzitter van de commissie
moet zijn en dat de gezaghebber en de eilandgedeputeerden geen zitting mogen
nemen in deze commissies. Dit zou immers in strijd zijn met het uitgangspunt
van dualisme tussen de eilandsraad en het bestuurscollege.De samenstelling van de eilandsraadscommissies dient zoveel mogelijk een
evenwichtige vertegenwoordiging van de partijen die in de eilandsraad vertegenwoordigd
zijn te benaderen. Net als voor de eilandsraad zelf, geldt voor de eilandsraadcommissies
het uitgangspunt van openbaarheid van de vergaderingen.De Gemeentewet voorziet ook in de mogelijkheid dat er bestuurscommissies
worden ingesteld, dat wil zeggen commissies waaraan ook formele
taken en bevoegdheden van de raad, het college of de burgemeester worden overgedragen.
Momenteel bestaan er op de eilandgebieden geen met bestuurscommissies vergelijkbare
commissies. De Rob/Rfv heeft in overweging gegeven om de mogelijkheid van
het instellen van bestuurscommissie op te nemen in het wetsvoorstel. Gezien
het kleinschalige karakter van de eilanden is het echter zeer de vraag of
er in de nabije toekomst wel behoefte zal bestaan aan dergelijke commissies
waaraan (vergaande) bestuursbevoegdheden kunnen worden toebedeeld. Om deze
reden is er dan ook voor gekozen om in dit wetsvoorstel geen regeling over
bestuurscommissies voor de openbare lichamen op te nemen.Naast eilandsraadcommissies, kunnen de organen van de openbare lichamen
ook andere commissies instellen. Te denken valt hier aan adviescommissies.
Ook voor deze commissies is de dualisering doorgevoerd: de gezaghebber en
de eilandgedeputeerden mogen geen lid zijn van een door de eilandsraad ingestelde
commissie en omgekeerd.De Gemeentewet voorziet in de mogelijkheid deelgemeenten in te stellen.
Er kunnen op grond van dit wetsvoorstel géén deel-«openbare
lichamen» worden ingesteld. De Rob/Rfv achten het al met al gezien de
situatie wel begrijpelijk, maar geven in overweging dat een (korte) motivatie
wordt gegeven in de memorie van toelichting dat er geen deel-«openbare
lichamen» op de eilanden kunnen worden ingesteld. Naar aanleiding hiervan
wordt opgemerkt dat het gezien de kleinschaligheid van de eilanden zeer onwenselijk
en bovendien ondenkbaar zou zijn als de openbare lichamen in kleinere delen
met een eigen vertegenwoordigend lichaam zouden worden opgedeeld.2.8. De geldelijke voorzieningen2.8.1. AlgemeenDe rechtspositie van gekozen en benoemde ambtsdragers (eilandsraadsleden,
eilandgedeputeerden en gezaghebbers) van de openbare lichamen op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba wordt geregeld in de lijn van vergelijkbare gemeentelijke
ambtsdragers (raads- en commissieleden, wethouders en burgemeesters) in de
Gemeentewet. Dezelfde systematiek wordt gehanteerd. In deze wet wordt de grondslag
voor geldelijke aanspraken geregeld. Daarnaast zijn bepalingen opgenomen over
de openbaarmaking van neveninkomsten en de verrekening daarvan.2.8.2. Rechtspositie eilandsraadsleden en commissieledenDe rechtspositionele aanspraken van leden van de eilandsraad worden vergelijkbaar
met raadsleden geregeld in eilandsverordeningen. De inhoud van deze verordeningen
moet in overeenstemming zijn met bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
vastgestelde nadere regels (het rechtspositiebesluit en een eventuele rechtspositieregeling).Voor eilandsraadsleden wordt in de eilandsverordening een vergoeding voor
werkzaamheden geregeld. De vergoeding voor werkzaamheden is bedoeld als tegemoetkoming
voor gederfde inkomsten in een hoofdfunctie elders. Het lidmaatschap van de
eilandsraad is geen volledige betrekking.Daarnaast kan de eilandsraad binnen de kaders van het rechtspositiebesluit
en een eventuele rechtspositieregeling (een ministeriële regeling) een
tegemoetkoming in of vergoeding van bijzondere kosten en andere financiële
voorzieningen regelen. De eilandsverordening dient ook binnen de kaders van
het rechtspositiebesluit te voorzien in de materiële gevolgen
voor de rechtspositie in verband met de tijdelijke vervanging van eilandsraadsleden
wegens zwangerschap en bevalling of ziekte.Een eilandgedeputeerde die na de verkiezingen tijdens de vorming van een
nieuw bestuurscollege tijdelijk tevens zitting heeft in de eilandsraad kan
geen aanspraken ontlenen aan de rechtspositieverordening. Hij ontvangt tijdens
zijn lidmaatschap van de eilandsraad geen vergoeding voor werkzaamheden, een
onkostenvergoeding of een tegemoetkoming in of vergoeding van bijzondere kosten
en andere financiële voorzieningen.Rechtspositie commissieledenDe rechtspositionele aanspraken van leden van een commissie worden geregeld
in een eilandsverordening. Commissieleden ontvangen per bezochte vergadering
presentiegeld en een vergoeding voor reiskosten. In bijzonderde gevallen kan
in de eilandsverordening een vaste vergoeding worden geregeld. De hoogte van
het presentiegeld moet in overeenstemming zijn met bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur vastgestelde nadere regels; voor de overige aanspraken
kan het rechtspositiebesluit nadere regels stellen.ReiskostenReiskosten van raads- en commissieleden buiten het grondgebied van het
openbaar lichaam met uitsluitend een zakelijk karakter kunnen op grond van
een eilandsverordening worden vergoed. Er kan geen vergoeding worden verleend
voor reizen die op eigen initiatief door leden van de eilandsraad of een commissie
worden ondernomen. Reiskosten van eilandraadsleden binnen het grondgebied
van het openbaar lichaam worden geacht te zijn begrepen in de algemene onkostenvergoeding.
Commissieleden hebben daarentegen wel recht op een reis- en verblijfkostenvergoeding
binnen het grondgebied van het openbaar lichaam.Geen andere vergoedingen en tegemoetkomingenHet is niet toegestaan om ten laste van het openbaar lichaam eilandsraad-
of commissieleden andere rechtstreekse geldelijke vergoedingen of tegemoetkomingen
toe te kennen buiten hetgeen bij op krachtens de wet is toegekend. In de eilandsverordeningen
dienen de gestelde grenzen in het rechtspositiebesluit in acht te worden genomen.Andere voordelen ten laste van het openbaar lichaam anders dan in de vorm
van vergoedingen of tegemoetkomingen kunnen slechts worden toegekend indien
dit bij eilandsverordening is bepaald. Een dergelijke verordening behoeft
vooraf de goedkeuring van de Rijksvertegenwoordiger.Onder voordelen ten laste van het openbaar lichaam worden bijvoorbeeld
verstaan kopieerfaciliteiten, abonnementen op vakliteratuur, parkeerfaciliteiten
en dergelijke. De exacte inhoud van het begrip voordelen valt niet bij voorbaat
aan te geven. Vandaar dat de eilandsverordening vooraf de goedkeuring van
de Rijksvertegenwoordiger behoeft.2.8.3. Rechtspositie eilandgedeputeerdenDe vormgeving van de rechtspositie van de eilandgedeputeerde is vergelijkbaar
met die van de wethouder. De eilandgedeputeerde ontvangt een maandelijkse
bezoldiging waarbij de hoogte in een rechtspositiebesluit (een algemene maatregel
van bestuur) wordt geregeld. In een dergelijk besluit kunnen tevens bepalingen
worden opgenomen over de gehele of gedeeltelijke vergoeding van bijzondere
door de eilandgedeputeerde gemaakte kosten. Gedacht kan worden aan een representatievergoeding,
een verhuiskostenvergoeding of een vergoeding van autokosten. Subdelegatie
is mogelijk. Ook bij ministeriële regeling kunnen aanspraken worden geregeld
of wijzigingen worden doorgevoerd.Het staat het openbaar lichaam niet vrij aan de eilandgedeputeerde uit
de kas van het openbaar lichaam inkomsten in welke vorm dan ook te verlenen
zonder dat daarvoor een wettelijke basis bestaat. Voorkomen moet worden dat
werkzaamheden die geacht kunnen worden te behoren tot de normale werkzaamheden
van de eilandgedeputeerde en waarvoor de bezoldiging van de eilandgedeputeerde
reeds een redelijke honorering biedt, nog eens afzonderlijk worden beloond.
Inkomsten uit dergelijke ambtsgebonden nevenfuncties (zogeheten qualitate
qua functies) worden gestort in de kas van het openbaar lichaam. Van een ambtsgebonden
nevenfunctie is in elk geval sprake als de eilandgedeputeerde zich er niet
aan kan onttrekken en de functie moet worden beëindigd als het ambt van
eilandgedeputeerde niet meer wordt uitgeoefend.In bijzondere gevallen kan de Rijksvertegenwoordiger ontheffing verlenen
van de verplichting om inkomsten uit ambtsgebonden nevenfuncties in de kas
van het openbaar lichaam te storten. Voor een ontheffing is pas aanleiding
als er geen redelijke verhouding bestaat tussen de omvang van de werkzaamheden
van de nevenfunctie en het tijdsbeslag van de functie van eilandgedeputeerde.
Een dergelijke situatie kan zich vooral voordoen als het ambt van eilandgedeputeerde
in deeltijd wordt uitgeoefend. Indien de functie van eilandgedeputeerde als
een voltijdsfunctie wordt vervuld, is er geen reden om een ontheffing te verlenen
om neveninkomsten geoorloofd te kunnen behouden. 2.8.4. Rechtspositie gezaghebberDe vormgeving van de rechtspositie van de gezaghebber is vergelijkbaar
met de burgemeester. De gezaghebber ontvangt een maandelijkse bezoldiging
waarbij de hoogte in een rechtspositiebesluit (een algemene maatregel van
bestuur) wordt geregeld. In een dergelijk besluit kunnen tevens bepalingen
worden opgenomen over de gehele of gedeeltelijke vergoeding van bijzondere
door de gezaghebber gemaakte kosten. Gedacht kan worden aan een representatievergoeding,
een verhuiskostenvergoeding of een vergoeding van autokosten. Subdelegatie
is mogelijk. Ook bij ministeriële regeling kunnen aanspraken worden geregeld
of wijzigingen worden doorgevoerd.Het staat het openbaar lichaam niet vrij aan de gezaghebber uit de kas
van het openbaar lichaam inkomsten in welke vorm dan ook te verlenen zonder
dat daarvoor een wettelijke basis bestaat. Voorkomen moet worden dat werkzaamheden
die geacht kunnen worden te behoren tot de normale werkzaamheden van de gezaghebber
en waarvoor de bezoldiging van de gezaghebber reeds een redelijke honorering
biedt, nog eens afzonderlijk worden beloond. Inkomsten uit dergelijke ambtsgebonden
nevenfuncties (qualitate qua functies) worden gestort in de kas van het openbaar
lichaam. Van een ambtsgebonden nevenfunctie is in elk geval sprake als de
gezaghebber zich er niet aan kan onttrekken en de functie moet worden beëindigd
als het ambt van gezaghebber niet meer wordt uitgeoefend.2.9. De eilandsecretaris en de eilandgriffierDe drie openbare lichamen hebben elk een eilandsecretaris en een eilandgriffier.
Hun functies zijn onverenigbaar, iets dat voortvloeit uit het dualistische
bestuursmodel. De secretaris dient immers het bestuurscollege, de griffier
de eilandsraad. De functie van eilandgriffier is nieuw voor de drie eilanden.
In de gemeenten is de griffier sinds de invoering van de dualisering
niet meer weg te denken. Deze heeft onmiskenbaar bijgedragen aan het toegenomen
zelfbewustzijn van de gemeenteraden, wat tot uitdrukking komt in een onafhankelijker
opstelling tegenover de colleges van burgemeester en wethouders. Om de afstemming
tussen de eilandsraad en het bestuurscollege soepel te doen verlopen, verdient
het aanbeveling met enige regelmaat een driehoeksoverleg tussen de gezaghebber –
die immers een schakelfunctie vervult – de eilandgriffier en de eilandsecretaris
te houden. Een dergelijk overleg is uiteraard niet bedoeld om politieke zaken
af te handelen, maar is gericht op procedurele kwesties, zoals de wijze waarop
de eilandsraad door het bestuurscollege wordt geïnformeerd, de lange
termijnagenda, enz.De eilandsecretaris wordt benoemd door het bestuurscollege, dat ook bevoegd
is hem te schorsen en te ontslaan. Dit besluit behoeft de goedkeuring van
de Rijksvertegenwoordiger. De regeling van verboden handelingen is van overeenkomstige
toepassing op de eilandsecretaris. De eilandsecretaris heeft tot taak het
bestuurscollege, de gezaghebber en de door hen ingestelde commissies bij de
uitoefening van hun taak terzijde te staan. Hiertoe is hij in de vergaderingen
van het bestuurscollege aanwezig. Ook tekent hij, samen met de gezaghebber,
alle stukken die van het bestuurscollege uitgaan. Het bestuurscollege stelt
in een instructie nadere regels over de taak en de bevoegdheden van de eilandsecretaris.
De eilandsecretaris staat aan het hoofd van het ambtelijk apparaat; het bestuurscollege
stelt regels over de ambtelijke organisatie. De eilandsecretaris is eerstverantwoordelijke
voor het functioneren van de ambtelijke organisatie en draagt ervoor zorg
dat de (politieke) besluitvorming van het bestuurscollege wordt voorbereid
en uitgevoerd.De eilandgriffier wordt benoemd door de eilandsraad, die ook bevoegd is
hem te schorsen en te ontslaan. Dit besluit behoeft de goedkeuring van de
Rijksvertegenwoordiger. De regeling van verboden handelingen is van overeenkomstige
toepassing op de eilandgriffier. De eilandgriffier heeft tot taak de eilandsraad
en de door hem ingestelde commissies bij de uitoefening van hun taak terzijde
te staan. Hiertoe is hij in de vergaderingen van de eilandsraad aanwezig.
Ook tekent hij, samen met de gezaghebber, alle stukken die van de eilandsraad
uitgaan.De eilandsraad stelt in een instructie nadere regels over de taak en de
bevoegdheden van de eilandgriffier. Ook kan de eilandsraad regels stellen
over de organisatie van de griffie. De op de griffie werkzame ambtenaren worden
door de eilandsraad benoemd. Het bestuurscollege staat hier verder buiten.
Hiermee komen de onderscheiden posities van eilandsraad en bestuurscollege
in een dualistisch bestuurssysteem tot uitdrukking. De eilandsraad kan zelf
kiezen wat voor profiel zij de eilandgriffie(r) wil geven: een meer inhoudelijk
ondersteunende rol of een meer procedureel ondersteunende rol. De griffie(r)
dient zich echter niet als ambtelijke tegenmacht van het ambtelijk apparaat
van het bestuurscollege te ontwikkelen. Immers, het bestuurscollege voert
het dagelijks bestuur, de eilandsraad dient algemene kaders te stellen en
de uitvoering te controleren.HOOFDSTUK 3. DE VERHOUDING TOT HET RIJK3.1. De Rijksvertegenwoordiger3.1.1. InleidingZoals eerder is aangegeven, maken de openbare lichamen geen deel uit van
een provincie, maar vallen zij rechtstreeks onder het Rijk. Het is echter
wel gewenst dat er een bestuurlijke schakel komt tussen het Rijk en de openbare lichamen. Om die reden wordt met deze wet een Rijksvertegenwoordiger
voor de openbare lichamen ingesteld. Hier zijn meerdere argumenten voor. Ten
eerste bedraagt de afstand tussen Nederland en Bonaire bijna 8000 km, tussen
Nederland en Saba en Sint Eustatius rond de 7000 km. Door deze grote afstand
is het voor de Nederlandse rijksoverheid noodzakelijk ter plekke ogen en oren
te hebben en bestuurlijk toezicht te kunnen houden. Dit argument wordt versterkt
door het gegeven dat Bonaire, Sint Eustatius en Saba zich in een geheel andere
geografische en culturele omgeving bevinden dan Nederland. Ook de bestuurscultuur
is een andere dan de Nederlandse. Het wennen aan de nieuwe situatie, waarbij
de eilanden deel uitmaken van het Nederlandse staatsbestel en het monistische
systeem door een duaal bestel wordt vervangen, zal tijd en inspanning kosten.
Vanuit die optiek is het nuttig voor het Rijk om een Rijksvertegenwoordiger
ter plekke te hebben. De Rijksvertegenwoordiger zal voor de Nederlandse regering
een belangrijke bron van informatie zijn over aangelegenheden van en ontwikkelingen
op de drie eilanden.De Rijksvertegenwoordiger vormt de bestuurlijke schakel tussen het Rijk
en de drie openbare lichamen. Het betreft een geheel nieuw orgaan, dat noch
te vergelijken valt met de Gouverneur noch met de commissaris van de Koningin
als rijksorgaan. Hij is bestuursorgaan van de rijksoverheid en heeft eigen
bevoegdheden, die hij uitoefent onder verantwoordelijkheid van de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Nu gekozen is voor een bestuurorgaan,
past daarbij ook het hanteren van een benaming die passend is met het oog
op de gewenste uitstraling en autoriteit van het ambt, in het bijzonder in
de bestuurlijke verhouding met de openbare lichamen. De term «Rijksvertegenwoordiger»
brengt dit op treffende wijze tot uitdrukking.De bevoegdheden van de Rijksvertegenwoordiger liggen hoofdzakelijk in
de preventieve sfeer, met als doel het waarborgen van goed bestuur op de eilanden.
Door deze bij een nieuw bestuurorgaan neer te leggen, die ook zijn zetel op één
van de eilanden moet hebben, en niet bij bijvoorbeeld de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, wordt de bestuurlijke last voor het Rijk ten
aanzien van de drie openbare lichamen verminderd. Voorts is het op deze wijze
mogelijk afstand vanuit het Rijk te creëren ten aanzien van de lokale
autonome aangelegenheden van de openbare lichamen. Bovendien heeft de Rijksvertegenwoordiger
in politiek-bestuurlijk opzicht tevens een bufferfunctie tussen het Rijk en
de openbare lichamen, hetgeen gelet op de bestuurlijke complexiteit van het
nieuwe Koninkrijk van belang kan zijn. Een actieve functievervulling door
de Rijksvertegenwoordiger, in combinatie met zijn bevoegdheden, zal in belangrijke
mate bijdragen aan de uitoefening van goed bestuur op de eilanden.De Rijksvertegenwoordiger behoort niet tot het bestuur van de openbare
lichamen, evenmin als sprake is van een aparte bestuurslaag tussen het Rijk
en de openbare lichamen. Hij maakt als bestuursorgaan deel uit van de rijksoverheid
en is over zijn functioneren op grond van deze wet verantwoording verschuldigd
aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties of op grond
van een andere wet aan de minister die het aangaat. Deze verantwoordingsplicht
kan worden geëffectueerd via de inlichtingenplicht die de Rijksvertegenwoordiger
jegens de desbetreffende minister. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
is reeds verantwoordelijk voor (de voordracht tot) benoeming, schorsing en
ontslag van de Rijksvertegenwoordiger en oefent daarmee de systeemverantwoordelijkheid
uit. Voorts is bepaald dat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
of de minister die het aangaat (na overleg met de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties) de Rijksvertegenwoordiger algemene en bijzondere
aanwijzingen kan geven. De Rijksvertegenwoordiger is daarmee
hiërarchisch ondergeschikt aan de desbetreffende minister. De minister
is op zijn beurt weer verantwoording verschuldigd aan de Staten-Generaal.
Daarmee is de ministeriële verantwoordelijkheid in voldoende mate gegarandeerd.Voor de openbare lichamen is de Rijksvertegenwoordiger een vooruitgeschoven
post van de Nederlandse regering. Dat neemt echter niet weg dat zij zich voor
hun eigen belangenbehartiging ook rechtstreeks tot de rijksoverheid dan wel
de ministers kunnen wenden. Andersom kunnen ook ministers zelfstandig informatie
vragen aan de openbare lichamen.3.1.2. Institutionele vormgevingDe Rijksvertegenwoordiger wordt, op voordracht van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, bij koninklijk besluit benoemd voor de periode
van zes jaar. Deze zittingstermijn is gelijk aan die van de gezaghebber en
kan bijdragen aan een stabiel bestuurlijk klimaat in de relatie tussen het
Rijk en de openbare lichamen. Herbenoeming is tevens mogelijk voor de duur
van zes jaar. Over de voordracht tot benoeming of herbenoeming wordt bij de
bestuurscolleges van de openbare lichamen het gevoelen ingewonnen. Dit is
van belang om te garanderen dat de persoon van de Rijksvertegenwoordiger niet
controversieel is.Ook het ontslag van de Rijksvertegenwoordiger geschiedt bij koninklijk
besluit op voordracht van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Het betreft hier een discretionaire bevoegdheid. De Rijksvertegenwoordiger
kan voorts bij koninklijk besluit worden geschorst. In afwachting van het
besluit tot schorsing kan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
bepalen dat hij zijn functie niet uitoefent. Vanuit het oogpunt van rechtszekerheid
vervalt dit verbod wanneer er niet binnen een maand een besluit tot schorsing
is genomen. Schorsing is een ingrijpende maatregel die vooral in zicht komt
als er aanwijzingen bestaan dat de Rijksvertegenwoordiger voor ontslag in
aanmerking komt.Degene die benoemd wordt tot Rijksvertegenwoordiger dient het Nederlanderschap
te bezitten. De Rijksvertegenwoordiger legt, bij voorkeur voor de datum waarop
zijn benoeming volgens het benoemingsbesluit ingaat, in handen van de Koning
de eed (of verklaring en belofte) af. Ook in geval van herbenoeming dient
de eed te worden afgelegd, echter de Koning kan dan de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties machtigen dit namens hem te doen. De eedaflegging
door de Rijksvertegenwoordiger kan alleen in het Nederlands plaatsvinden:
hij is immers bestuursorgaan van de Nederlandse rijksoverheid.Voor de Rijksvertegenwoordiger is net als voor de gezaghebber bepaald
dat hij geen nevenfuncties vervult waarvan de uitoefening ongewenst is met
het oog op de goede vervulling van het ambt dan wel met het oog op zijn onafhankelijkheid
en onpartijdigheid of het vertrouwen daarin. Zijn nevenfuncties anders dan
uit hoofde van zijn ambt dienen vooraf aan de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties te worden gemeld. Deze bepaalt vervolgens zelf of hij
er behoefte aan heeft om een opvatting over dit voornemen kenbaar te maken.
De Rijksvertegenwoordiger dient zijn nevenfuncties anders dan uit hoofde van
zijn ambt openbaar te maken. De openbaarmaking geschiedt door terinzagelegging
op het Bureau van de Rijksvertegenwoordiger en geschiedt terstond na benoeming
of het aanvaarden van een dergelijke functie.In dit wetsvoorstel is een uitgebreide lijst opgenomen met zogeheten incompatibiliteiten:
met de functie van Rijksvertegenwoordiger onverenigbare functies. De opsomming
is limitatief, doch ook andere wetten in formele zin zouden incompatibiliteiten
kunnen bevatten. De lijst bevat alle bestuursorganen op het niveau van het
Rijk, de provincies, de gemeenten en de drie openbare lichamen. Er bestaat
geen mogelijkheid tot ontheffing.Net als de Gemeentewet bevat dit wetsvoorstel een lijst met voor de Rijksvertegenwoordiger
verboden handelingen. Dat zijn handelingen die niet mogen worden verricht.
Het doel hierbij is helder aan te geven wat de handelingen zijn die een integer
functioneren van de Rijksvertegenwoordiger in de weg staan. Het betreft met
name privaatrechtelijke rechtshandelingen die een belangenverstrengeling kunnen
opleveren met zijn taken ten opzichte van de openbare lichamen. De lijst is
overgenomen uit de Gemeentewet en ook van toepassing op de in deze wet genoemde
bestuursorganen van de openbare lichamen. Echter, daar waar voor hen voor
een gedeelte ontheffing mogelijk is door de Rijksvertegenwoordiger, is dat
voor de Rijksvertegenwoordiger zelf niet het geval. In een dergelijk geval
zou de Rijksvertegenwoordiger een bijzondere relatie met één
van de openbare lichamen aangaan, hetgeen voor onwenselijk wordt gehouden.Bij koninklijk besluit zal worden bepaald waar de Rijksvertegenwoordiger
zijn zetel heeft. Deze zetel dient te zijn gelegen op één van
de drie openbare lichamen. Voor het goed kunnen uitoefenen van zijn ambt is
het immers noodzakelijk om ter plekke aanwezig te zijn en te weten wat er
gebeurt. Hiernaast is tevens bepaald dat de Rijksvertegenwoordiger in een
van de openbare lichamen dient te wonen. Hij is hiervoor vrij in de keuze
van dit openbaar lichaam. Van het woonplaatsvereiste kan voor de periode van
een jaar ontheffing worden verleend door de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties. Op deze wijze wordt het de Rijksvertegenwoordiger
mogelijk gemaakt om – indien nodig – na zijn benoeming daadwerkelijk
naar één van de openbare lichamen te verhuizen. Indien hij langer
dan zes weken buiten de openbare lichamen wenst te verblijven, behoeft hij
de toestemming van de minister. De minister kan hem voorts wegens dringende
redenen van dienstbelang terugroepen.Voor de situatie dat de Rijksvertegenwoordiger tijdelijk zijn functie
niet kan uitoefenen door verhindering of ontstentenis, is er een waarnemend
Rijksvertegenwoordiger. Deze waarnemend Rijksvertegenwoordiger wordt bij koninklijk
besluit op voordracht van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
benoemd. De waarnemend Rijksvertegenwoordiger dient over de Nederlandse nationaliteit
te beschikken en dient evenzeer zijn werkelijke woonplaats in één
van de openbare lichamen te hebben. De constructie van een waarnemend Rijksvertegenwoordiger
lijkt op die van de waarnemend Gouverneur. Er is uitdrukkelijk niet gekozen
voor een plaatsvervangend Rijksvertegenwoordiger. Een plaatsvervangend Rijksvertegenwoordiger
zou een volledige functie bezetten op het Bureau van de Rijksvertegenwoordiger.
De inschatting bestaat dat dit niet nodig zal zijn. De waarnemer is een persoon
van soortgelijke statuur als de Rijksvertegenwoordiger, maar met een eigen
werkkring, die alleen als Rijksvertegenwoordiger optreedt op het moment dat
deze zelf verhinderd of afwezig is. De openbaarmaking van nevenfuncties, de
incompatibiliteiten alsmede de verboden handelingen gelden evenzeer voor de
waarnemend Rijksvertegenwoordiger.De Rijksvertegenwoordiger wordt ondersteund door een Bureau. Bekostiging
van dit Bureau geschiedt ten laste van de begroting van het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De medewerkers van het Bureau worden
door de Rijksvertegenwoordiger benoemd, bevorderd, geschorst
en ontslagen. Dit past bij zijn positie als eigenstandig bestuursorgaan.RechtspositieDe vormgeving van de rechtspositie van de Rijksvertegenwoordiger is vergelijkbaar
met de rechtspositie van de commissaris van de Koningin. De Rijksvertegenwoordiger
ontvangt een maandelijkse bezoldiging waarbij de hoogte in een rechtspositiebesluit
wordt geregeld. Een dergelijk besluit treedt niet eerder in werking dan twee
maanden na publicatie in het Staatsblad. Daarmee wordt de Tweede Kamer in
de gelegenheid gesteld in overleg te treden over de inhoud van het rechtspositiebesluit.
In een dergelijk besluit kunnen ook bepalingen worden opgenomen over de gehele
of gedeeltelijke vergoeding van bijzondere door de rijksvertegenwoordiger
gemaakte kosten. Gedacht kan worden aan een representatievergoeding, een verhuiskostenvergoeding
of een vergoeding van autokosten. Subdelegatie is mogelijk. Ook bij ministeriële
regeling kunnen aanspraken nader worden geregeld of wijzigingen worden doorgevoerd.De Rijksvertegenwoordiger is niet gerechtigd daarnaast inkomsten te ontvangen
in welke vorm dan ook zonder dat daarvoor een wettelijke basis bestaat. Voorkomen
moet worden dat werkzaamheden die geacht kunnen worden te behoren tot de normale
werkzaamheden van de Rijksvertegenwoordiger en waarvoor de bezoldiging van
de Rijksvertegenwoordiger reeds een redelijke honorering ontvangt, nog eens
afzonderlijk worden beloond. Inkomsten uit dergelijke ambtsgebonden nevenfuncties
(qualitate qua functies) worden gestort in de Rijkskas. Van een ambtsgebonden
nevenfunctie is in elk geval sprake als de Rijksvertegenwoordiger zich er
niet aan kan onttrekken en de functie moet worden beëindigd als het ambt
van Rijksvertegenwoordiger niet meer wordt uitgeoefend.3.1.3. De bevoegdheid van de RijksvertegenwoordigerDe taken en bevoegdheden van de Rijksvertegenwoordiger worden met dit
wetsvoorstel van een wettelijke basis voorzien. Bij algemene maatregel van
bestuur kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking tot de uitvoering
van deze taken. Daarnaast kunnen in bijzondere (rijks-)wetten taken worden
toegekend aan de Rijksvertegenwoordiger. Voor de uitoefening van taken en
bevoegdheden die hij op grond van die wetten uitoefent is de desbetreffende
minister verantwoordelijk.Voorop staat dat de eilandsbesturen en de onder hen ressorterende diensten
en ambtenaren de Rijksvertegenwoordiger op verzoek hun medewerking verlenen
bij de uitoefening van de aan hem toegekende taken. Voorgesteld wordt de Rijksvertegenwoordiger
met de hiernavolgende taken te belasten:Het voorleggen aan de minister wie het aangaat van besluiten
en niet-schriftelijke beslissingen gericht op enig rechtsgevolg van de eilandsbesturen
die naar zijn mening voor vernietiging in aanmerking komenOm deze taak te kunnen waarmaken is het van belang dat de informatiepositie
van de Rijksvertegenwoordiger optimaal is. Hiertoe heeft hij het afkondigingsblad
bij te houden, waarin alle eilandsverordeningen zullen moeten worden gepubliceerd.
Voorts zendt de gezaghebber een afschrift van elk eilandsbesluit van algemene
strekking dat niet is bekend gemaakt in het afkondigingsblad binnen twee dagen
na de bekendmaking daarvan aan de Rijksvertegenwoordiger.Overigens heeft de gezaghebber eenzelfde bevoegdheid tot het voorleggen
van besluiten van het eilandsbestuur aan de minister die het aangaat met het
oog op de eventuele vernietiging van deze besluiten. Een dergelijke overlap
aan taken is niet bezwaarlijk. Het kan immers voorkomen dat de
gezaghebber en de Rijksvertegenwoordiger van mening verschillen of een besluit
voor vernietiging in aanmerking komt. Dan is het ook goed dat beide onafhankelijk
van elkaar de verantwoordelijke minister hierop kunnen attenderen. Die constructie
is gelijk aan die welke voor gemeenten geldt. Daar heeft de burgemeester de
bevoegdheid besluiten van het gemeentebestuur voor vernietiging voor te leggen
aan de verantwoordelijke minister. Gedeputeerde staten hebben deze bevoegdheid
echter evenzeer waar het besluiten van de raad of het college betreft; de
commissaris van de Koning heeft deze bevoegdheid ten aanzien van besluiten
van de burgemeester. De bevoegdheid van de Rijksvertegenwoordiger heeft dus
mede betrekking op besluiten van de gezaghebber. Op deze wijze wordt gegarandeerd
dat er geen leemten zijn in het toezicht op de openbare lichamen.Het rapporteren aan Onze Minister wie het aangaat over
aangelegenheden dan wel bijzondere bevindingen die de openbare lichamen betreffenDeze bepaling brengt de oog- en oorfunctie van de Rijksvertegenwoordiger
tot uitdrukking. Het is de taak van de Rijksvertegenwoordiger de regering
en de afzonderlijke ministers goed op de hoogte te houden van het reilen en
zeilen op de eilanden. Hierbij dient te worden aangetekend dat de Rijksvertegenwoordiger
een niet-politieke functie is en dat de oog- en oorfunctie op objectieve wijze
wordt uitgeoefend. Op deze wijze kan in Nederland betrouwbare informatie worden
verkregen en een juiste beeldvorming worden bevorderd.Het goedkeuren van besluiten houdende benoeming, bevordering,
schorsing en ontslag van eilandsambtenarenDeze bepaling is gericht op het waarborgen van goed bestuur. De bevoegdheid
tot het nemen van besluiten inzake benoeming, bevordering, schorsing en ontslag
van eilandsambtenaren – met uitzondering van de griffier en de ambtenaren
van de griffie – is en blijft een bevoegdheid van de bestuurscolleges
van de openbare lichamen. Ook het vaststellen van de regels over de ambtelijke
organisatie en de rechtspositionele voorschriften van de ambtenaren van het
openbaar lichaam, blijft een bevoegdheid van de bestuurscolleges.Het is echter gebleken dat vooral het benoemingsen bevorderingsbeleid
van ambtenaren een kwetsbare factor is. Juist op dit terrein is het mogelijk
om niet de kwaliteit van de persoon in kwestie als uitgangspunt te nemen,
maar andere factoren als loyaliteit of familiebetrekking. Een goede overheid
echter heeft ambtenaren nodig die, ongeacht de politieke kleur van hun opdrachtgevers,
op neutrale wijze hun werk goed doen en voldoen aan de kwalificatievereisten
van de betreffende functie. Daarom is een extra waarborg ingebouwd door te
bepalen dat de besluiten van het bestuurscollege betreffende benoeming, bevordering,
schorsing en ontslag, pas rechtsgeldig zijn als ze zijn goedgekeurd door de
Rijksvertegenwoordiger. Dit geldt ook de benoeming van de eilandsecretaris
onderscheidenlijk de eilandgriffier en de op de griffie werkzame ambtenaren.
Het betekent ook voor de betreffende (kandidaat-)ambtenaar dat hij pas rechtsgeldig
aanspraak kan maken op het besluit wanneer de Rijksvertegenwoordiger er zijn
goedkeuring aan heeft verleend. Het is aan de openbare lichamen om de betreffende
ambtenaren hier op te wijzen.Overigens kan de goedkeuring door de Rijksvertegenwoordiger slechts worden
onthouden wegens strijd met het recht of op een grond, die is neergelegd in
de door het bestuurscollege vastgestelde regels inzake de benoeming, bevordering,
schorsing en ontslag van ambtenaren. Het bevorderen van een ordelijk verloop van de procedure
met betrekking tot de benoeming, de herbenoeming en het ontslag van de gezaghebbersDe Rijksvertegenwoordiger heeft een centrale rol met betrekking tot de
aanstelling van de gezaghebbers. Hij selecteert de kandidaten en doet uiteindelijk
een aanbeveling tot benoeming aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Daarnaast biedt hij de eilandsraad de gelegenheid tot het vaststellen van
een profielschets. Een vertrouwenscommissie uit de eilandsraad kan met de
door de Rijksvertegenwoordiger geselecteerde kandidaten spreken en brengt
daarover vertrouwelijk verslag uit. De Rijksvertegenwoordiger heeft deze procedure
namens de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, die uiteindelijk
de voordracht tot benoeming doet, te bewaken.Het voorzien in de waarneming van de gezaghebber indien
hij dat in het belang van het openbaar lichaam nodig oordeeltIndien de gezaghebber voor langere duur zijn functie niet kan uitoefenen,
bijvoorbeeld vanwege ziekte, of indien de gezaghebber ontslag heeft genomen
en er nog geen opvolger is benoemd, kan de Rijksvertegenwoordiger een waarnemer
aanwijzen. De bestuurslast voor de eilanden is te zwaar om de gezaghebber
voor langere duur door een eilandgedeputeerde te laten vervangen, zoals in
gemeenten nog wel eens het geval wil zijn. Over de benoeming van de waarnemend
gezaghebber zal de Rijksvertegenwoordiger overleg plegen met de eilandsraad,
teneinde te bewerkstelligen dat deze niet controversieel is. De waarneming
is overigens per definitie tijdelijk. Uiteindelijk zal volgens de gangbare
procedure door de Kroon een nieuwe gezaghebber worden benoemd.Het goedkeuren van de diverse eilandsverordeningenDit betreft ten eerste de financiële ondersteuning, ook wel fractievergoedingen
genoemd, van de in de eilandsraad vertegenwoordigde groeperingen en het recht
op ambtelijke bijstand aan de individuele leden. Ten tweede gaat het om de
verordening van de eilandsraad betreffende ambtelijke functies die vanwege
de bevoegdheden en verantwoordelijkheden die zij met zich brengen alsnog verenigbaar
worden geacht met het lidmaatschap van de eilandsraad. In beide gevallen gaat
het om een bevoegdheid van de eilandsraad die kwetsbaar is en in het belang
van de eilandsraad zelf preventief dient te worden goedgekeurd door de Rijksvertegenwoordiger.De eilandsraden van de openbare lichamen moeten gezamenlijk bij eilandsverordening
een gezamenlijke rekenkamer instellen. Ook deze eilandsverordening behoeft
de goedkeuring van de Rijksvertegenwoordiger. Zijn rol is er op gericht dat
het daadwerkelijk komt tot de instelling van een gezamenlijke rekenkamer,
die met inachtneming van de wettelijke kaders zijn taken op adequate wijze
kan vervullen.Het verlenen van ontheffingenDe Rijksvertegenwoordiger kan in een aantal gevallen ontheffing verlenen.
Hij kan aan een lid van de eilandsraad ontheffing verlenen van het rechtstreeks
of middellijk aangaan van bepaalde overeenkomsten die normaal gesproken onder
de regeling van verboden handelingen vallen. Dit geldt ook voor eilandgedeputeerden
en de gezaghebber.In bijzondere gevallen kan de Rijksvertegenwoordiger ontheffing verlenen
van de regel dat eilandgedeputeerden geen vergoedingen genieten, in welke
vorm ook, voor werkzaamheden, verricht in nevenfuncties die zij vervullen
uit hoofde van het ambt van eilandgedeputeerde ongeacht of die vergoedingen
ten laste van het openbaar lichaam komen of niet. De beoordeling wat bijzondere
gevallen zijn, wordt aan de Rijksvertegenwoordiger overgelaten.Ten slotte kan de Rijksvertegenwoordiger aan de gezaghebber voor drie
maanden ontheffing verlenen van het vereiste van ingezetenschap. Deze situatie zal zich slechts voordoen indien de gezaghebber op het moment
van zijn benoeming nog geen ingezetene van het openbaar lichaam is. Vanwege
het insulaire karakter is het dan gewenst dat de gezaghebber zo spoedig mogelijk
naar het eiland verhuist. Voorts beschikken de eilanden thans ieder over een
ambtswoning voor de gezaghebber, waardoor dit in de praktijk vermoedelijk
niet tot problemen zal lijden.Het bevorderen van de samenwerking tussen de in de openbare
lichamen werkzame rijksambtenaren onderling en met de eilandsbesturenDe Rijksvertegenwoordiger heeft het overzicht van alle activiteiten en
personen die werkzaam zijn in de openbare lichamen. Hij heeft een belangrijke
verantwoordelijkheid om vanuit zijn gezag ervoor te zorgen dat er op adequate
wijze, gericht op het algemeen belang, met elkaar wordt samengewerkt.Het bevorderen van goed bestuur in de openbare lichamenDit is een restcategorie. Het betreft hier een algemene taak die aangeeft
vanuit welke bestuurlijke focus de Rijksvertegenwoordiger opereert. Het geeft
tevens aan wat het bestuurlijke belang is van de Rijksvertegenwoordiger als
bestuursorgaan van het Rijk tussen de rijksoverheid en de openbare lichamen.3.2. Het toezicht op het eilandsbestuur3.2.1. InleidingDeze wet kent drie vormen van generiek toezicht op het eilandsbestuur,
gelijk het regime van de Gemeentewet: goedkeuring, zijnde een vorm van preventief
toezicht, en vernietiging onderscheidenlijk het in de plaats treden bij taakverwaarlozing,
beide vormen van repressief toezicht. De inzet van het repressieve instrumentarium
is in alle gevallen een ultimum remedium. Steeds zal eerst bestuurlijk worden
getracht tot een oplossing te komen. Hierbij is een belangrijke rol weggelegd
voor de Rijksvertegenwoordiger als bestuurlijke schakel tussen het Rijk en
de openbare lichamen.3.2.2. GoedkeuringBeslissingen van het eilandsbestuur kunnen slechts aan goedkeuring worden
onderworpen in bij de wet bepaalde gevallen. Afdeling 10.2.1 van de Awb is
van overeenkomstige toepassing. Onder goedkeuring wordt verstaan de voor de
inwerkingtreding van een besluit van een bestuursorgaan vereiste toestemming
van een ander bestuursorgaan. Een voorbeeld hiervan is de eilandsverordening
op de ambtelijke bijstand en fractieondersteuning, die de goedkeuring van
de Rijksvertegenwoordiger behoeft. Ook kan gedacht worden aan de goedkeuring
van de begroting van het openbaar lichaam door het College financieel toezicht,
zoals voorgesteld in de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba. Goedkeuring kan slechts worden onthouden wegens strijd
met het recht of op een grond, neergelegd in de wet waarin de goedkeuring
is voorgeschreven.Naast goedkeuring zijn ook andere vormen van preventief toezicht denkbaar.
Artikel 10:32 van de Awb spreekt in dit verband van «toestemming».
In geval van toestemming heeft het bestuursorgaan dat een besluit wil nemen
daarvoor de voorafgaande instemming van een ander bestuursorgaan nodig. Hierbij
kan gedacht worden aan een ontheffing of een verklaring van geen bezwaar.
Bij goedkeuring neemt het bestuursorgaan in kwestie eerst het besluit, dat
vervolgens aan een ander bestuursorgaan wordt voorgelegd. 3.2.3. VernietigingEen besluit van het eilandsbestuur dan wel een niet-schriftelijke beslissing
gericht op enig rechtsgevolg kan bij koninklijk besluit worden vernietigd
wegens strijd met het recht of strijd met het algemeen belang. Bij niet-schriftelijke
beslissingen gericht op enig rechtsgevolg kan worden gedacht aan mondelinge
beslissingen en fictieve besluiten. Vernietiging is mogelijk zowel op rechtmatigheids-
als op doelmatigheidsgronden. Vernietiging is dan ook een discretionaire bevoegdheid
van de Kroon: dat wil zeggen dat niet iedere strijd met het recht of iedere
strijd met het algemeen belang voor vernietiging in aanmerking komt. De Kroon
heeft de ruimte de bestuurlijke opportuniteit van een eventuele vernietiging
af te wegen. Teneinde enige zekerheid te bieden in welke gevallen de Kroon
tot vernietiging overgaat, zullen beleidsregels worden gesteld. De vernietigingsbevoegdheid
is echter geen alternatief rechtsmiddel. In dat verband bepaalt de wet dan
ook dat vernietiging niet mogelijk is indien tegen besluiten nog de mogelijkheid
van bezwaar en beroep bestaat.De gezaghebber en de Rijksvertegenwoordiger kunnen beide, indien een besluit
van een van de organen van het eilandsbestuur naar hun oordeel voor vernietiging
in aanmerking komt, hiervan mededeling doen aan de minister die het aangaat.
De gezaghebber doet dit door tussenkomst van de Rijksvertegenwoordiger. Het
is dus van belang dat beide over een goede informatiepositie beschikken. Het
besluit in kwestie wordt niet (verder) uitgevoerd totdat van de minister mededeling
is ontvangen dat het besluit niet voor schorsing of vernietiging in aanmerking
komt.Alvorens de Kroon tot vernietiging kan overgaan, wordt aan het bestuursorgaan
dat het besluit heeft genomen gelegenheid tot overleg geboden. Het uiteindelijke
vernietigingsbesluit dient gemotiveerd te zijn en mede naar dit overleg te
verwijzen. Een voordracht tot vernietiging geschiedt altijd door of mede door
de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, dit ter waarborging
van de positie van de openbare lichamen. Gedeeltelijke vernietiging is mogelijk;
ook kan worden bepaald dat de rechtsgevolgen geheel of gedeeltelijk in stand
blijven. Het besluit tot het verrichten van een privaatrechtelijke rechtshandeling
kan slechts binnen dertien weken worden vernietigd, dit vanwege de rechtszekerheid
in het handelsverkeer. Privaatrechtelijke rechtshandelingen zelf kunnen niet
worden vernietigd.In geval van vernietiging heeft het bestuurorgaan een nieuw besluit te
nemen, waarbij met het koninklijk besluit wordt rekening gehouden. Tegen het
besluit tot vernietiging staat rechtstreeks beroep open op de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State.Met de bevoegdheid tot vernietiging is ook de bevoegdheid tot schorsing
gegeven, zo volgt uit de Algemene wet bestuursrecht, die ook voor dit onderdeel
van toepassing is (afdeling 10.2.2 en 10.2.3). Een schorsing kan eenmaal worden
verlengd en kan ook na verlenging niet lager duren dan een jaar. Nadat de
schorsing is geëindigd kan niet alsnog worden vernietigd. Een voordracht
tot schorsing wordt gedaan door de desbetreffende minister na overleg met
de minister van BZK, tenzij de schorsing onverwijld dient plaats te vinden.3.2.4. TaakverwaarlozingSluitstuk van de regeling van het toezicht is de bevoegdheid tot het in
de plaats treden bij taakverwaarlozing. Onder taakverwaarlozing wordt verstaan
het niet of niet naar behoren nemen van een bij of krachtens de wet gevorderde
beslissing. Of daarvan sprake is, is ter beoordeling van het
bestuursorgaan dat bevoegd is in de plaats te treden. De wet kent twee regimes
in geval van taakverwaarlozing. Welk regime van toepassing is, hangt af van
de vraag of het taken in medebewind betreft dan wel autonome taken. Naar analogie
van de Gemeentewet behoren de beslissingen die bij of krachtens deze wet dan
wel de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
worden gevorderd tot de autonomie. Al het andere betreft medebewind.Bij verwaarlozing van taken in medebewind treedt het bestuurscollege in
de plaats van de eilandsraad, terwijl de Rijksvertegenwoordiger in de plaats
treedt van het bestuurscollege onderscheidenlijk de gezaghebber. Aangezien
de Rijksvertegenwoordiger geen bestuursorgaan van de openbare lichamen is,
bepaalt de wet dat in een dergelijk geval het in de plaats treden door de
Rijksvertegenwoordiger geschiedt ten laste van het openbaar lichaam. Spoedeisende
gevallen uitgezonderd dient de Rijksvertegenwoordiger het bestuurscollege
onderscheidenlijk de gezaghebber in de gelegenheid te stellen binnen een door
hem gestelde termijn alsnog in de zaak te voorzien.Ten slotte is er de situatie dat het bestuur van een openbaar lichaam
zijn taken «grovelijk verwaarloost». Daarbij gaat het om verwaarlozing
van autonome taken, dus taken op grond van deze wet of de Wet financiën
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba, zoals de weigering door
de eilandsraad om eilandgedeputeerden te benoemen of de begroting vast te
stellen. Ook kan gedacht worden aan de situatie waarin het bestuur van het
openbaar lichaam als geheel niet meer functioneert en de publieke dienstverlening
is komen stil te liggen. Zoals gezegd is het uiterst onwaarschijnlijk dat
een dergelijke situatie zich snel zal voordoen. Daarvoor kent de wet immers
voldoende waarborgen. Niettemin kunnen in een dergelijke situatie bij de wet
voorzieningen worden getroffen, waarbij kan worden afgeweken van de bestuursorganen
van het eilandsbestuur en de aan hen toekomende (autonome) verordenende en
bestuursbevoegdheden. Gedacht kan worden aan de benoeming van een regeringscommissaris,
die (tijdelijk) regeling en bestuur van het openbaar lichaam van de eilandsraad,
het bestuurscollege en de gezaghebber overneemt.II ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel 1Onder eilandsbestuur (onderdeel b) wordt in dit wetsvoorstel ieder bevoegd
orgaan van het openbaar lichaam verstaan. Het betreft niet alleen de eilandsraad,
het bestuurscollege en de gezaghebber, maar ook commissies en ambtenaren indien
aan deze bevoegdheden zijn toegekend, en zij derhalve eveneens orgaan van
het openbaar lichaam zijn. Onder orgaan wordt verstaan iedere persoon of college,
met een publiekrechtelijke bevoegdheid bekleed. Wie bekleed is met een publiekrechtelijke
bevoegdheid blijkt uit de bepalingen van de onderhavige wet of uit andere
wetten waarin bevoegdheden worden toegekend aan organen van de openbare lichamen.Het tweede lid regelt wat in het onderhavige wetsvoorstel onder het begrip
ambtenaar moet worden verstaan. Ambtenaar in de zin van dit wetsvoorstel zijn
niet slechts personen met een ambtelijke aanstelling, maar ook die personen
die werkzaam zijn bij een openbaar lichaam op basis van een arbeidsovereenkomst
naar burgerlijk recht. Deze bepaling is opgenomen om te voorkomen dat in de
bepalingen die betrekking hebben op degenen die in dienst zijn van de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba, de positie van de arbeidscontractanten
afzonderlijk geregeld moet worden. Ook de zogenoemde werklieden
als bedoeld in de Wet werklieden Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn hierdoor
aan te merken als ambtenaar in de zin van dit wetsvoorstel.Artikel 2 tot en met 4In deze artikelen worden de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba ingesteld. Voor de achtergrond voor het instellen van de eilanden
als openbaar lichaam zij verwezen naar het algemeen deel van de memorie van
toelichting Om aan het rechtsverkeer deel te kunnen nemen, moeten de openbare
lichamen rechtspersoonlijkheid hebben. Op grond van artikel 1, eerste lid,
van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek bezitten alle lichamen waaraan krachtens
de Grondwet verordenende bevoegdheid is verleend, rechtspersoonlijkheid. In
het onderhavige wetsvoorstel wordt krachtens artikel 134, tweede lid, van
de Grondwet verordenende bevoegdheid toegekend aan de eilandsraad van de openbare
lichamen. Het Burgerlijk Wetboek zal echter vooralsnog niet gaan gelden op
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. In plaats hiervan zal op deze eilanden het
Burgerlijk Wetboek Bonaire, Sint Eustatius en Saba, dat overeenkomt met het
Nederlands Antilliaanse Burgerlijk Wetboek, gaan gelden. Hierin is geen met
artikel 1, eerste lid, van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek vergelijkbare
bepaling opgenomen. Om deze reden is in de derde leden van de artikelen 2
tot en met 4 bepaald dat de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
rechtspersoonlijkheid bezitten.Artikel 5Deze bepaling betreft een inleidende bepaling, die duidelijk maakt dat
in de openbare lichamen altijd een eilandsraad, een bestuurscollege en een
gezaghebber is en dat de bestuurstaak van de openbare lichamen primair berust
bij deze drie hoofdorganen van de openbare lichamen. Zoals in het algemeen
deel van de memorie van toelichting reeds is aangegeven is ervoor gekozen
voor de organen van de openbare lichamen zoveel mogelijk aan te sluiten bij
de huidige benaming van de organen van de eilandgebieden Bonaire, Sint Eustatius
en Saba.Artikel 6Dit artikel brengt tot uitdrukking dat de eilandsraad bij zijn besluitvorming
de belangen van de gehele bevolking van het openbaar lichaam in aanmerking
moet nemen.Artikel 7 en 8Deze bepalingen komen overeen met artikel 129, tweede en derde lid (artikel
7) en vierde lid (artikel 8), van de Grondwet alwaar soortgelijke bepalingen
zijn opgenomen met betrekking tot gemeenten en provincies. Het betreffen waarborgen
die in de Grondwet zijn opgenomen met betrekking tot gemeenten, waarvan het
wenselijk wordt geacht om deze ook in het onderhavige wetsvoorstel op te nemen
(zie ook paragraaf 1.4 van het algemeen deel van de memorie van toelichting).Artikel 9Zoals in pagaraaf 2.2.1 van het algemeen deel van de memorie van
toelichting al is aangegeven zal in beginsel het huidige aantal eilandsraadsleden
van de eilandgebieden Bonaire, Sint Eustatius en Saba worden gehandhaafd.
Wel wordt de eilandsraad ingevolge het tweede lid de mogelijkheid
gegeven dit aantal bij eilandsverordening hoger vast te stellen tot een maximum
van vijftien (Bonaire) en negen (Sint Eustatius en Saba).Een dergelijke vermeerdering van het aantal leden gedurende een lopende
zittingsperiode van de eilandsraad is niet wenselijk. Het derde en vierde
lid bepalen dan ook dat een eilandsverordening waarbij wijziging wordt aangebracht
in het ledenaantal van de eilandsraad ten minste vier maanden voor de dag
van de kandidaatstelling voor de verkiezing van de eilandsraad moet zijn vastgesteld
(derde lid) en dat de wijziging in het aantal leden van de eilandsraad eerst
ingaat bij de eerstvolgende verkiezing van de eilandsraad (vierde lid). Een
eilandsverordening ter verhoging van het aantal leden van de eilandsraad die
later dan vier maanden voor de kandidaatstelling is vastgesteld kan geen effect
hebben voor de eerstvolgende termijn van de eilandsraad.Artikel 11Voor wat betreft de eisen die aan het lidmaatschap van de eilandsraad
worden gesteld wordt afgeweken van de eisen die aan het lidmaatschap van de
gemeenteraad worden gesteld. Zie hierover nader paragraaf 2.2.1 van het
algemeen deel van de memorie van toelichting.Het derde lid betreft een praktische uitwerking van het begrip ingezetenschap
van het openbaar lichaam. Uitgangspunt is dat wordt uitgegaan van de gegevens
uit de bevolkingsadministratie. Deze gegevens zijn echter voor tegenbewijs
vatbaar als uit de feitelijke situatie blijkt dat de gegevens in de bevolkingsadministratie
incorrect zijn. Zonder het uitgangspunt van de juistheid van de gegevens in
de bevolkingsadministratie zal het bewijs van ingezetenschap zeer moeilijk
te leveren zijn. Ook in de Gemeentewet (artikel 3) en de Kieswet komt een
dergelijke bepaling voor (artikel B 4).Artikel 12Het is onwenselijk dat iemand die na de laatstgehouden periodieke verkiezing
voor de eilandsraad wegens het verrichten van een verboden handeling van het
lidmaatschap van de eilandsraad vervallen is verklaard, deel uitmaakt van
de eilandsraad.Dit behoort echter niet te gelden indien het oordeel van de kiezers een
andere uitslag te zien geeft. Daarom geldt het verbod van benoeming van de
hiervoor bedoelde personen uitsluitend bij de vervulling van tussentijds opengevallen
plaatsen in de eilandsraad.Artikel 13In verband met de mogelijke tegenstrijdigheid van belangen is openbaarmaking
door leden van de eilandsraad van hoofd- en nevenfunctie(s) geboden. Het begrip
functie dient in dit verband ruim te worden opgevat. Het betreft alle nevenfuncties
en nevenwerkzaamheden, die naast het lidmaatschap van de eilandsraad worden
uitgeoefend.Artikel 14In het eerste lid van dit artikel zijn alle functies (ambten) opgenomen
die onverenigbaar zijn met het lidmaatschap van de eilandsraad. Dit artikel
sluit aan bij artikel13 van de Gemeentewet, alwaar de zogenoemde incompatibiliteiten
met het lidmaatschap van de gemeenteraad zijn geregeld. De opsomming in dit
artikel ziet op functies die vanuit het oogpunt van zuiverheid in de bestuurlijke
verhoudingen in en met het openbaar lichaam zonder meer onverenigbaar moeten
worden geacht met het lidmaatschap van de eilandsraad. Indien een lid van de eilandsraad een van deze functies vervult, houdt
hij op grond van artikel Ya 13 juncto artikel X 1 van de Kieswet op lid van
de eilandsraad te zijn zodra dit onherroepelijk is komen vast te staan. Gezien
het feit dat er geen provinciale laag is tussen de openbare lichamen en het
rijk zijn de functies op provinciaal niveau – die in artikel 13 van
de Gemeentewet wel zijn opgenomen – niet overgenomen.Dit artikel vormt mede de basis van de ontvlechting van het lidmaatschap
van de eilandsraad en het eilandgedeputeerdenschap. Op grond van onderdeel
i is het lidmaatschap van de eilandsraad niet te combineren met de functie
van eilandgedeputeerde. In artikel 40, eerste lid, onderdeel h, is dezelfde
incompatibiliteit geformuleerd vanuit het perspectief van de functie van eilandgedeputeerde.Het tweede lid, onderdeel a, ziet op de figuur van de demissionaire eilandgedeputeerde.
Deze mag bij uitzondering voor een bepaalde periode het lidmaatschap van de
eilandsraad wel met zijn functie van eilandgedeputeerde combineren. Deze periode
vangt aan na de stemming voor de verkiezingen voor de eilandraad en eindigt
op het tijdstip waarop de eilandgedeputeerden ingevolge artikel 54, eerste
lid, aftreden. Deze mogelijkheid geldt overigens niet voor eilandgedeputeerden
die in een ander openbaar lichaam tot lid van de eilandsraad zijn gekozen.
Deze combinatie van functies is onder geen enkele omstandigheid toegestaan.Het tweede lid, onderdeel b, ziet op de situatie dat een lid van de eilandsraad
tot eilandgedeputeerde wordt gekozen. Op het moment dat dit lid van de eilandsraad
zijn benoeming tot eilandgedeputeerde aanvaardt wordt hij geacht ontslag te
nemen als lid van de eilandsraad. In artikel X 6 van de Kieswet is geregeld
dat een raadslid dat ontslag heeft genomen toch lid blijft van de raad tot
er een opvolger is benoemd en deze tot de raad is toegelaten. Door het van
overeenkomstige toepassing verklaren van deze bepaling in het tweede lid,
onderdeel b, blijft de eilandgedeputeerde die zijn benoeming tot eilandgedeputeerde
heeft aanvaard lid van de eilandsraad totdat de geloofsbrief van zijn opvolger
is goedgekeurd. Hiermee wordt bewerkstelligd dat de stemverhoudingen in de
eilandsraad ook in de periode tussen de benoeming van een lid van de eilandsraad
tot eilandgedeputeerde en de beslissing over de geloofsbrieven van zijn opvolger,
gelijk blijven.Op grond van het tweede lid, onderdeel l, kan een lid van de eilandsraad
niet tevens ambtenaar zijn die door of vanwege het bestuur van het openbaar
lichaam is aangesteld of daaraan ondergeschikt is. In het derde lid wordt
hierop een viertal uitzonderingen gemaakt, te weten voor de ambtenaar van
de burgerlijke stand, (nader geregeld in artikel 16 van Boek 1 van het Burgerlijk
Wetboek BES), een vrijwilliger of ander persoon die, uit hoofde van een wettelijke
verplichting en niet bij wijze van beroep hulpdiensten verleend (te denken
valt aan de vrijwillige brandweer) de ambtenaar die werkzaam is voor een school
voor openbaar onderwijs en tenslotte een aantal door de eilandsraad bij eilandverordening
te duiden functies, die niet zodanige bevoegdheden of verantwoordelijkheden
meebrengen dat voor belangenverstrengeling moet worden gevreesd.Ingevolge het vijfde lid dient een dergelijke eilandsverordening uiterlijk
vier maanden voor de kandidaatstelling te worden vastgesteld. Bovendien behoeft
deze de goedkeuring van de Rijksvertegenwoordiger.Voor wat betreft het tijdstip waarop een dergelijke eilandsverordening
uiterlijk kan worden vastgesteld is aangesloten bij de termijn die wordt gehanteerd
voor het vaststellen van een eilandsverordening waarbij wijziging wordt aangebracht
in het ledenaantal van de eilandsraad (artikel 9, derde lid). Een eilandsverordening
van de eilandsraad die later dan vier maanden voor de kandidaatstelling is
vastgesteld kan – net als bij de eilandsverordening waarbij wijziging
wordt aangebracht in het ledental van de eilandsraad – geen effect hebben
voor de eerstvolgende termijn van de eilandsraad. Artikel 15De benoemde leden van de eilandsraad kunnen voor het uitoefenen van hun
functie kiezen tussen het afleggen van de eed of de verklaring en belofte.
Dit is ook nu reeds het geval op grond van artikel 22 van de ERNA. Het afleggen
van de eed is voorwaarde voor de aanvang van de vergoeding voor het lidmaatschap
van de eilandsraad.De zinsnede «alvorens hun functie te kunnen uitoefenen» moet
aldus worden uitgelegd dat de eed of verklaring en belofte bij een eventuele
herbenoeming telkens opnieuw moet worden afgelegd.Het begrip wetten moet ruim worden uitgelegd. Het gaat erom dat de leden
van de eilandsraad zich houden aan de gehele wetgeving, zowel aan bindende
internationale overeenkomsten als aan de verordeningen van de openbare lichamen.Artikel 16Dit artikel bevat de zogenoemde «verboden handelingen». Dit
artikel beoogt belangenverstrengeling te voorkomen en zuiverheid te scheppen
in de verhoudingen tussen het lid van de eilandsraad enerzijds en het openbaar
lichaam anderzijds. Het belang van dit artikel ligt dan ook niet in het financiële
belang van het openbaar lichaam. Met het oog op de rechtszekerheid van hen
op wie het verbod betrekking heeft is ervoor gekozen om de handelingen die
worden verboden in het eerste lid zo duidelijk mogelijk te omschrijven.Het optreden als gemachtigde in geschillen tussen het openbaar lichaam
en een wederpartij is op grond van het eerste lid, onderdeel b, slechts verboden
wanneer wordt opgetreden namens de wederpartij van het openbaar lichaam. Deze
bepaling heeft geen betrekking op situaties waarin burgers die bezwaar hebben
tegen bepaalde beslissingen of gedragingen van het bestuurscollege of van
de gezaghebber, zich wenden tot leden van de eilandsraad ten einde advies
of hulp te krijgen. Het behoort tot de specifieke taak van leden van de eilandsraad,
burgers in dezen bij te staan of om het bestuurscollege of de gezaghebber
ter verantwoording te roepen.Het in het eerste lid onder c bepaalde sluit daarbij aan. De betrokkene
kan ten aanzien van het openbaar lichaam over wetenschap beschikken die hij
uit anderen hoofde, namelijk als lid van de eilandsraad, heeft verkregen,
hetgeen zijn optreden als gemachtigde of adviseur niet gewenst maakt. Het
verbod heeft, door de toevoeging van het begrip «werkzaam» betrekking
op die adviezen die door het lid van de eilandsraad worden uitgebracht in
het kader van een door het desbetreffende lid van de eilandsraad uitgeoefend
bedrijf of beroep. Een lid van de eilandsraad dat incidenteel een advies wil
geven aan bijvoorbeeld een geestverwante groepering in het kader van een geschil
met het openbaar lichaam moet dat kunnen doen.De gedragscodes bedoeld in het derde lid zijn gericht op de waarborging
van de integriteit van de leden van de eilandsraad. Zij kunnen bepalingen
bevatten over bijvoorbeeld verboden handelingen, declaratiegedrag, gebruik
van gemeentelijke voorzieningen voor privé-doeleinden, zakelijke belangen,
minder geschikte nevenfuncties en het aannemen van geschenken. Door de gedragscodes
maakt de eilandsraad zichzelf beter controleerbaar.Artikel 17Op grond van dit artikel dient de eilandsraad een reglement van orde vast
te stellen voor zijn vergaderingen en andere werkzaamheden. Onder het begrip «andere
werkzaamheden dan vergaderingen» valt bijvoorbeeld de bekendmaking van
besluiten van de eilandsraad waarin niet op andere wijze is voorzien.
Te denken valt hierbij aan plannen die geen bindende regels jegens burgers
inhouden.Leden van de eilandsraad die zich op onderdelen niet kunnen vinden in
het reglement van orde kunnen dat in de eilandsraad ter discussie stellen.
Het betrokken lid van de eilandsraad heeft voorts de mogelijkheid om een verzoek
tot spontane schorsing en vernietiging tot de Kroon te richten.Artikel 18De eilandsraad kan hetzij van te voren bepalen, bijvoorbeeld in het reglement
van orde, dat jaarlijks een zeker aantal malen wordt vergaderd, hetzij in
een vergadering besluiten een bepaalde tijd later weer bijeen te komen. Daarnaast
wordt vergaderd indien de gezaghebber dit nodig oordeelt dan wel tenminste
een vijfde deel van de eilandsraad daarom verzoekt. Dit wijkt af van de huidige
situatie in de eilandgebieden, alwaar de voorzitter van de eilandsraad of
het bestuurscollege bepaalt hoe vaak de eilandsraad vergadert en waar door
twee leden van de eilandsraad schriftelijk om een vergadering kan worden verzocht.Artikel 19Deze bepaling regelt expliciet wanneer de nieuw verkozen eilandsraad voor
de eerste maal bijeenkomt. De datum van aftreden van de leden de eilandsraad
in oude samenstelling is geregeld in artikel Ya 13 juncto artikel C 3 van
de Kieswet. Deze dag valt op de achtste dag na de periodieke verkiezing van
de eilandsraad. Verwezen zij naar paragraaf 1.7.4 van het algemeen deel
van de memorie van toelichting.Artikel 20Het is mogelijk in het reglement van orde nadere eisen op te nemen betreffende
de oproep, bedoeld in het eerste lid. Als voorbeeld kan worden genoemd de
termijn die moet liggen tussen de bezorging van de oproep en het tijdstip
van vergadering. Het is wenselijk dat de agenda met de oproep vergezeld gaat.Het tweede lid regelt de openbare bekendmaking van de vergadering van
de eilandsraad. De agenda hoeft niet ter openbare kennis te worden gebracht.
Voldoende is dat zij met de bijbehorende stukken op een bepaalde plaats en
in een bepaalde periode ter inzage ligt en dat dit in de openbare bekendmaking
van de vergadering van de eilandsraad wordt vermeld. Het is daarbij wel van
belang dat de stukken gedurende zodanig lange tijd en op een zodanige plaats
ter inzage worden gelegd, dat de bevolking van de openbare lichamen er ook
reëel toegang toe kan hebben.De stukken, ten aanzien waarvan geheimhouding wordt opgelegd overeenkomstig
artikel 26, tweede lid, behoeven niet ter inzage te worden gelegd. Voor wat
betreft de vermelding van een agendapunt, dat naar verwachting in een besloten
vergadering zal worden behandeld, is geen reden een uitzondering te maken
op de eis van openbare bekendmaking.Het blijft steeds mogelijk dat de eilandsraad staande de vergadering besluit
onderwerpen te bespreken die niet op de agenda zijn vermeld. Het zou de slagkracht
van de eilandsraad te zeer aantasten als plotseling opkomende dringende onderwerpen
niet in de eilandsraad aan de orde zouden kunnen worden gesteld. De eilandsraad
kan immers ook zonder wettelijke bepaling steeds zelf beslissen of en in hoeverre
over niet geagendeerde onderwerpen zal worden gediscussieerd. Artikel 21Onder «zitting hebbende leden» in het eerste lid moeten ingevolge
artikel Ya 13 juncto artikel V 11 van de Kieswet diegenen worden verstaan
over wier toelating tot de eilandsraad is beslist. Het aantal zittinghebbende
leden van de eilandsraad is het wettelijke aantal leden van de eilandsraad
(zie artikel 9) minus de wettelijke plaatsen in de eilandsraad die (nog) niet
zijn bezet door tot het lidmaatschap van de eilandsraad toegelaten personen.
Deze open plaatsen kunnen zich voordoen na het optreden van de nieuwe eilandsraad
na de periodieke verkiezingen of na tussentijds aftreden van zittende leden
van de eilandsraad wegens het aanvaarden van een met het lidmaatschap van
de eilandsraad onverenigbare functie of het gaan verrichten van een verboden
handeling.Ingeval van een vrijwillig ontslag van een lid van de eilandsraad onstaat
er door de werking van artikel X 6 van de Kieswet geen open plaats. In dat
geval blijft een lid van de eilandsraad namelijk niettegenstaande zijn ontslag,
lid van de eilandsraad totdat zijn opvolger als lid is toegelaten of totdat
het centraal stembureau heeft beslist dat geen opvolger kan worden benoemd.
Dit geldt eveneens voor de artikelen 30 en 67 voor zover daar eveneens het
begrip «zitting hebben» wordt gehanteerd.Ingevolge de eerste volzin van het derde lid geldt verder voor de opening
van de aldaar bedoelde vergadering niet de eis, dat meer dan de helft van
het aantal zitting hebbende leden tegenwoordig moet zijn. Blijkt slechts één
lid te zijn verschenen, dan kan de vergadering derhalve doorgaan. Dat in deze
vergadering ook een geldige stemming kan plaatsvinden, vloeit voort uit artikel
30, tweede lid, onderdeel b.De bevoegdheid van de eilandsraad om in de nieuw belegde vergadering besluiten
te nemen over andere aangelegenheden dan die waarvoor de eerder niet-geopende
vergadering is belegd, is afhankelijk gesteld van het aantal leden dat volgens
de presentielijst in de nieuw belegde vergadering aanwezig is. De eilandsraad
kan op deze vergadering ook over andere aangelegenheden besluiten nemen indien
meer dan de helft van het aantal zitting hebbende leden de vergadering heeft
bezocht.Artikel 22De gezaghebber heeft in zijn hoedanigheid van voorzitter van de eilandsraad
uiteraard altijd het recht de vergadering bij te wonen. Het eerste lid bepaalt
expliciet dat hij ook aan de beraadslagingen kan deelnemen. Hij is dus niet
uitsluitend technisch voorzitter.De toekenning aan de gezaghebber van het recht om aan de beraadslaging
deel te nemen betekent niet, dat andere niet-leden van de eilandsraad de bevoegdheid
tot deelneming aan de beraadslaging zou moeten worden onthouden. Met dit onderwerp
laat het wetsvoorstel zich echter niet in. Het blijft dus aan de eilandsraad,
daaromtrent een regeling te treffen of in voorkomende gevallen bijvoorbeeld
een functionaris van het openbaar lichaam of andere deskundige uit te nodigen
om de eilandsraad ten aanzien van een bepaalde aangelegenheid van voorlichting
te dienen. Overigens kan ook de publieke tribune de mogelijkheid krijgen om
vragen te stellen of opmerkingen te maken.Voor de formulering van het tweede en derde lid is aangesloten bij artikel
21 van de Gemeentewet, zoals dit zal luiden na inwerkingtreding van het wetsvoorstel
tot wijziging van de Gemeentewet in verband met de evaluatie van de dualisering
van het gemeente- en provinciebestuur, dat momenteel bij de Eerste Kamer aanhangig
is1. In deze leden wordt tot uitdrukking gebracht
dat de eilandgedeputeerde – ook na de dualisering van het eilandsbestuur,
zoals met dit wetsvoorstel beoogd – als vanzelfsprekende partner van
de eilandsraad wordt betrokken bij de beraadslagingen van de eilandsraad.
De kern van de dualisering is weliswaar de ontvlechting van de eilandsraad
en het bestuurscollege, maar het is niet de bedoeling de eilandsraad
en het bestuurscollege in posities te brengen, waarmee ze elkaar kunnen uitsluiten.
De eilandsraad en het bestuurscollege zijn immers samen verantwoordelijk voor
een goed bestuur in het openbaar lichaam. Synergie tussen eilandsraad en het
bestuurscollege is daarbij van wezenlijk belang.Daarom is gekozen voor een formulering waarin de wederkerigheid in de
posities van de eilandsraad en het bestuurscollege is uitgewerkt. Enerzijds
kan de eilandgedeputeerde zelf bepalen of hij al dan niet aanwezig is en deelneemt
aan de beraadslagingen. Anderzijds kan de eilandsraad de eilandgedeputeerde
uitnodigen indien hij het van belang acht dat de eilandgedeputeerde aanwezig
is en aan de beraadslagingen deelneemt.Artikel 23Achtergrond van deze bepaling is het beginsel dat zij die over een bepaalde
zaak hebben te oordelen, zich in het publiek belang zonder terughoudendheid
in de vergadering moeten kunnen uiten. De bepaling is zo geredigeerd dat de
onschendbaarheid en de vrijwaring van de plicht om in rechte getuigenis af
te leggen niet alleen geldt voor de leden van de eilandsraad, maar voor elk
lid van het eilandsbestuur.Het artikel is eveneens van toepassing op andere personen die aan de beraadslaging
deelnemen. De vraag wanneer er sprake is van deelname aan de beraadslaging,
moet worden beantwoord aan de hand van het reglement van orde. Hierbij zou
onder andere gedacht kunnen worden aan ambtenaren van het openbaar lichaam
die door de eilandsraad zijn gevraagd ten aanzien van bepaalde zaken de eilandsraad
schriftelijk of mondeling van advies te dienen.Artikel 24In deze bepaling is het belangrijke beginsel neergelegd dat de vergaderingen
van de eilandsraad in het openbaar worden gehouden. Alleen de eilandsraad
zelf kan – op de in het tweede tot en met vierde lid omschreven wijze –
van dit beginsel afwijken. Dit artikel heeft betrekking op de vergaderingen
van de eilandsraad. Echter, doordat dit artikel in artikel 117 vijfde lid,
van overeenkomstige toepassing wordt verklaard op vergaderingen van eilandsraadscommissies
gelden de bepalingen uit dit artikel eveneens voor de eilandsraadscommissievergaderingen.De eilandsraad zal van geval tot geval moeten afwegen of de belangen die
beschermd worden door het sluiten van de deuren, zo zwaarwegend zijn dat daarvoor
het eveneens zwaarwegende belang van de openbaarheid van de vergadering moet
wijken.Afwijkend ten opzichte van de Gemeentewet is het vierde lid, dat de voorzitter
de bevoegdheid geeft om besluiten van de eilandsraad om met gesloten deuren
te vergaderen te overrulen indien hij dit in het kader van het openbaar belang
nodig acht. Hiervoor zij verwezen naar paragraaf 2.2.1 van het algemeen
deel van de memorie van toelichting.Ingevolge het vijfde lid zal het verslag van een besloten vergadering
niet openbaar gemaakt worden, tenzij de eilandsraad anders beslist. Van een
belangenafweging zoals voorgeschreven door de Wet openbaarheid van bestuur
BES, zal dus voor wat betreft het verslag geen sprake kunnen zijn. Deze bepaling
is opgenomen ter bescherming van de leden van de eilandsraad die juist in
een besloten vergadering vrijuit moeten kunnen spreken en daarbij niet gehinderd
dienen te worden door de mogelijkheid dat het verslag tegen de wil van de
eilandsraad geheel of gedeeltelijk openbaar zou worden. Van een dergelijke
openbaarmaking zou vanzelfsprekend ook geen sprake kunnen zijn indien een
geheimhoudingsplicht wordt opgelegd. Wie in een besloten vergadering aanwezig
mag zijn, regelt het artikel niet. Ook de beslissing daarover blijft aan de
eilandsraad, uiteraard met inachtneming van de bepalingen, volgens welke de
gezaghebber voorzit en de eilandgriffier aanwezig is. Het begrip«vergaderen»
dat in het onderhavige artikel wordt gebruikt, omvat zowel het beraadslagen
als het besluiten. Op grond daarvan is het ook niet noodzakelijk in dit artikel
met zoveel woorden te bepalen dat in een besloten vergadering ook besluiten
kunnen worden genomen.In het zesde lid is bepaald dat de besluitenlijsten van de vergaderingen
van de eilandsraad openbaar gemaakt worden. Dit geldt zowel voor openbare
als voor besloten vergaderingen.Artikel 25Deze bepaling geeft aan in welke gevallen het in ieder geval niet is toegestaan
om met gesloten deuren te beraadslagen (eerste lid) of te besluiten (eerste
en tweede lid). De onderwerpen, genoemd in het eerste lid, worden van een
dermate groot belang geacht voor het democratische proces dat daarover niet
in beslotenheid mag worden besloten, maar ook niet mag worden beraadslaagd.
Over de onderwerpen, genoemd in het tweede lid, mag wel in beslotenheid worden
beraadslaagd, maar de besluitvorming hierover dient in de openbaarheid plaats
te vinden.Artikel 26In het eerste lid wordt de eilandsraad de mogelijkheid gegegeven om, ten
aanzien van hetgeen in beslotenheid is behandeld ook geheimhouding op te leggen.
Er zullen zich immers altijd zaken blijven voordoen waarover de eilandsraad
als hoogste bestuursorgaan van het openbaar lichaam een beslissing zal moeten
nemen, maar die naar hun aard vertrouwelijk behandeld moeten worden. Dergelijke
zaken kunnen – op grond van het bepaalde in het vorige artikel –
door de eilandsraad in beslotenheid worden behandeld. De mogelijkheid om,
ten aanzien van hetgeen in beslotenheid is behandeld, ook geheimhouding op
te leggen is een noodzakelijk complement daarvan.De verplichting tot geheimhouding betekent een beperking van de vrijheid
van meningsuiting. In verband daarmee moet het opleggen van een geheimhoudingsplicht
in overeenstemming zijn met de eisen die artikel 7 van de Grondwet aan beperkingen
van dit grondrecht stelt. Dat betekent dat de geheimhoudingsplicht moet worden
neergelegd in een formeel wettelijke bepaling die de bevoegdheid tot het opleggen
van een geheimhoudingsplicht normeert. De grondwetsbepaling laat voorts niet
toe dat, bijvoorbeeld bij eilandsverordening, nadere of aanvullende regels
ter zake gesteld worden.In het voorgestelde artikel is de bevoegdheid genormeerd, door de verwijzing
naar de uitzonderingsgronden van de Wet openbaarheid van bestuur BES.Ingevolge het tweede lid kan het bestuurscollege, de gezaghebber, of een
commissie een voorlopige geheimhoudingsplicht opleggen ten aanzien van de
stukken die zij aan de eilandsraad of aan leden van de eilandsraad overleggen.
Gelet op de positie van de eilandsraad als hoogste bestuursorgaan dient de
eilandsraad zelf te beslissen omtrent het voortduren van de verplichting tot
geheimhouding ten aanzien van aan hem overgelegde stukken. In het derde lid
en in de artikelen 66, derde lid, en 119, derde lid, is hierin voorzien. Het
komt echter ook wel voor dat een enkel lid van de eilandsraad behoefte heeft
aan inlichtingen van vertrouwelijke aard. Ook ten aanzien van de op deze wijze
aan een enkel lid van de eilandsraad verstrekte informatie kan op grond van
de voorgestelde bepaling een geheimhoudingsplicht worden opgelegd. Uiteraard
kan er van bekrachtiging door de eilandsraad in een dergelijk geval geen sprake
zijn.De wijze waarop een geheimhoudingsplicht die aan een enkel lid van de
eilandsraad is opgelegd kan worden opgeheven, is geregeld in het vierde lid
van de voorgestelde bepaling. In de eerste plaats is het orgaan dat de geheimhoudingsplicht heeft opgelegd, zelf bevoegd deze weer op te
heffen. Indien de zaak waaromtrent geheimhouding aan een enkel lid van de
eilandsraad is opgelegd aan de eilandsraad wordt voorgelegd – bijvoorbeeld
door het betrokken lid van de eilandsraad in een besloten raadsvergadering –
dient de eilandsraad omtrent de geheimhouding te beslissen.De verplichting tot geheimhouding met betrekking tot de onderwerpen die
met gesloten deuren zijn behandeld, kan ingevolge het eerste lid alleen worden
opgelegd tijdens die besloten vergadering. Het is derhalve niet mogelijk om
enige tijd na de besloten vergadering omtrent het daar behandelde nog geheimhouding
op te leggen. Omdat er buiten de leden van de eilandsraad nog allerlei andere
personen zijn die de behandeling kunnen meemaken of van het behandelde of
de stukken kennis kunnen nemen is met betrekking tot degenen op wie de verplichting
tot geheimhouding rust een ruime omschrijving gebezigd.Het voorschrift dat van de oplegging van de geheimhoudingsplicht als bedoeld
in het tweede lid op de stukken melding moet worden gemaakt, is opgenomen
omdat het van belang is dat het karakter van het stuk van meet af aan duidelijk
is. Uiteraard zou de eilandsraad een dergelijke verplichting voor stukken
ten aanzien waarvan hij als eerste tot geheimhouding besluit, kunnen invoeren.Krachtens het derde lid vervalt de aan de eilandsraad als zodanig opgelegde
geheimhoudingsplicht, indien deze niet door de eilandsraad in zijn eerstvolgende
vergadering waarin blijkens de presentielijst meer dan de helft van het aantal
zitting hebbende leden tegenwoordig is, wordt bekrachtigd. Deze bepaling vormt
een uitzondering op artikel 21, derde lid. Krachtens die bepaling wordt immers,
indien een vergadering wegens het ontbreken van het voorgeschreven quorum
geen doorgang kan vinden, een nieuwe vergadering uitgeschreven waarvoor geen
quorum is voorgeschreven. Deze mogelijkheid ontbreekt voor wat betreft het
nemen van een besluit omtrent bekrachtiging van een opgelegde geheimhoudingsplicht.Artikel 27Net zoals in de huidige situatie het geval is in de eilandgebieden Bonaire,
Sint Eustatius en Saba (artikel 31 ERNA) wordt de gezaghebber als voorzitter
van de eilandsraad belast met de handhaving van de orde in de vergadering
van de eilandsraad en wordt hem de bevoegdheid gegeven om, indien de vergadering
door toehoorders wordt verstoord, toehoorders te laten verwijderen. Krachtens
het slot van het eerste lid, kan de gezaghebber bepalen welke toehoorders
dienen te vertrekken. Op deze wijze is het mogelijk om, ingeval van verstoring
van de orde door de publieke tribune, deze te laten ontruimen met uitzondering
van leden van de pers en de ambtenaren.Nieuw ten opzichte van de huidige situatie in de eilandgebieden is de
bevoegdheid van de voorzitter van de eilandsraad om notoire ordeverstoorders
voor maximaal drie maanden de toegang tot de vergadering te ontzeggen (tweede
lid). Deze bevoegdheid komt krachtens artikel 26, tweede lid, van de Gemeentewet
nu reeds ook de voorzitter van de gemeenteraad toe.Het derde lid geeft de eilandsraad de bevoegdheid om op voorstel van de
voorzitter een lid van de eilandsraad het verdere verblijf in de vergadering
te ontzeggen wanneer dit lid van de eilandsraad door zijn gedragingen de geregelde
gang van zaken belemmert. Anders dan in de huidige situatie in de eilandgebieden
berust deze bevoegdheid, naar analogie met de situatie in Nederlandse gemeenten,
bij de eilandsraad, en niet bij de voorzitter van de eilandsraad, die hiertoe,
zoals gezegd wel (alleen) het voorstel kan doen. Ingeval van herhaling kan
een lid van de eilandsraad de toegang tot de vergadering voor maximaal drie
maanden worden ontzegd. Artikel 28Met het in deze bepaling geregelde verbod van last wordt vastgelegd dat
elk bindend mandaat van een lid van de eilandsraad nietig is. Op zulk een
mandaat kan derhalve nimmer een beroep worden gedaan.In navolging van artikel 67 van de Grondwet en artikel 27 van de Gemeentewet
zijn de woorden «of ruggespraak», die in artikel 37 van de ERNA
nog wel voorkomen, niet meer opgenomen in dit artikel. Deze woorden zijn overbodig.
Zij kunnen bovendien de onjuiste indruk wekken, dat het aan de leden van de
eilandsraad verboden is overleg te voeren met hun politieke achterban of met
maatschappelijke groeperingen.Artikel 29De bedoeling van dit artikel is de zuiverheid van de besluitvorming in
de eilandsraad te bevorderen door het deelnemen aan de stemming te beperken
in gevallen, waarin van een belangenverstrengeling sprake zou kunnen zijn.
Dit is het geval bij zaken die een lid van de eilandsraad persoonlijk aangaan.Het
enkele feit dat de naam van een lid van de eilandsraad in een motie voorkomt
waarover een stemming plaatsvindt is hiervoor niet voldoende. Er moet hiervoor
immers wel echt sprake zijn van een stemming over een aangelegenheid die betrokkene
persoonlijk aangaat.Een onderwerp kan een lid van de eilandsraad zowel rechtstreeks als indirect
persoonlijk aangaan. De gekozen formulering in het eerste lid, onderdeel a,
duidt daar ook op. Onder het begrip «middellijk» kunnen in dit
geval alle ter zake doende, intensieve, persoonlijke relaties vallen en dus
niet alleen de bloed- of aanverwanten tot de derde graad, zoals momenteel
ingevolge artikel 38 van de ERNA in de eilandgebieden het geval is. Het is
echter niet goed in te zien waarom een persoonlijke betrokkenheid beperkt
zou moeten worden tot de bloed- of aanverwanten tot de derde graad, terwijl
andere persoonlijke relaties volledig buiten schot worden gelaten.Gezien de vele nuances en de verscheidenheid van verschijningsvormen waarin
een te vergaande belangenverstrengeling zich kan manifesteren, kan een waterdichte
wettelijke omschrijving niet worden gegeven. In twijfelgevallen zal de jurisprudentie
uitkomst moeten bieden.Artikel 30Deze bepaling moet in samenhang worden bezien met artikel 21. Artikel
21 schrijft het quorum voor, dat vereist is om een vergadering van de eilandsraad
te kunnen openen, terwijl dit artikel het quorum voorschrijft dat vereist
is voor geldige stemmingen.Artikel 31In dit artikel wordt voorgeschreven dat bij vaststelling van het aantal
stemmen alleen rekening moet worden gehouden met degenen die een stem hebben
uitgebracht, en dat bij een schriftelijke stemming onder het uitbrengen van
een stem wordt verstaan het inleveren van een behoorlijk ingevuld stembriefje.
Aangezien een blanco stembriefje moet worden beschouwd als een niet behoorlijk
ingevuld stembriefje, wordt bij een schriftelijke stemming geen rekening met
een blanco stembriefje gehouden. De vraag, of een stembriefje behoorlijk is
ingevuld, staat verder aan de eilandsraad ter beoordeling, die desgewenst
in het reglement van orde ook nadere regelen ter zake kan stellen. Het inleveren
van een blanco stembriefje moet wel worden beschouwd als het deelnemen aan
een schriftelijke stemming als bedoeld in artikel 30. Artikel 32In deze bepaling wordt de wijze van stemmen van de eilandsraad geregeld
voor benoemingen, voordrachten, of aanbevelingen van personen. Dit om de geheimhouding
te waarborgen. De wijze van stemmen is niet voorgeschreven. Uitsluitend is
bepaald dat de stemming geheim moet zijn. Het wordt aan de openbare lichamen
overgelaten om te bepalen op welke wijze de stemming plaatsvindt, met als
enige voorwaarde de geheimhouding van de stemming.De redactie van het tweede lid sluit aan bij die van het voorgestelde
artikel 29, derde lid. Het onderhavige wetsvoorstel laat het aan de eilandsraad
over om in eerste instantie tot een besluit te komen. In het reglement van
orde kunnen dan ook herhaalde vrije stemmingen en tussenstemmingen worden
geregeld. Het tweede en derde lid vinden eerst toepassing indien men daarbij
is vastgelopen.Artikel 33In het eerste lid wordt gesproken van de «overige stemmingen».
Deze bepaling heeft derhalve betrekking op het stemmen over alle aangelegenheden
die niet onder de werking van artikel 32 vallen. De voorgestelde artikelen
32 en 33 geven slechts een aantal hoofdregels voor de stemmingen. Voor het
overige wordt de regeling van stemmingen, ook het stemmen bij handopsteken
of zitten en opstaan, aan de eilandsraad overgelaten. Voor zover nodig zij
er nog op gewezen, dat de verplichting tot het uitbrengen van een stem, vermeld
in het tweede lid, niet van toepassing is op de leden van de eilandsraad die
zich ingevolge artikel 29 van deelneming aan de stemming moeten onthouden.In het tweede lid wordt gesproken van een voltallige vergadering, waarin
blijkens het zesde lid het wettelijk aantal leden van de eilandsraad aanwezig
dient te zijn. Anders dan in de artikelen 21 en 28, waarin het aantal zitting
hebbende leden wordt genoemd, wordt hier derhalve een ruimer begrip –
waaronder ook de open plaatsen zijn begrepen – gehanteerd. Juist bij
de toepassing van het onderhavige artikel is het van belang dat de politieke
verhoudingen in de eilandsraad volledig tot hun recht kunnen komen. In verband
daarmee is het met name bij het vaststellen van staking der stemmen –
en daarmee de verwerping van het betrokken voorstel van de eilandsraad –
van belang dat er op dat moment geen open plaatsen in de eilandsraad bestaan.Voor de ingevolge het vierde lid opnieuw belegde vergadering geldt deze
eis niet, omdat het uitstel tot een volgende vergadering tevens de gelegenheid
biedt alsnog tijdig in de open plaatsen te voorzien. In artikel 30 worden
de open plaatsen evenals in artikel 21, niet meegeteld. Dit is ook niet nodig
omdat beide artikelen – anders dan het vierde lid – geen betrekking
hebben op de uitslag van (hoofdelijke) stemmingen doch op het quorum, vereist
voor het openen van een vergadering (artikel 21) en voor het houden van een
geldige stemming (artikel 30).Het begrip «ter vergadering aanwezig zijn» duidt op het lijfelijk
in de vergadering aanwezig zijn en niet alleen op het getekend hebben van
de presentielijst. In sommige gevallen is het tekenen van de presentielijst
voldoende, bijvoorbeeld in de in artikelen 21 en 24 genoemde gevallen. In
het geval van het tweede lid, echter wordt aan het ter vergadering aanwezig
zijn de consequentie verbonden dat bij hoofdelijke oproeping een stem vóór
of tegen moet worden uitgebracht. De ter vergadering aanwezige leden kunnen
zich in dat geval in beginsel niet van stemming onthouden. Artikel 34De stukken die van de eilandsraad uitgaan worden door de gezaghebber ondertekend
in zijn hoedanigheid van voorzitter van de eilandsraad en dus niet in zijn
hoedanigheid van afzonderlijk bestuursorgaan. In zijn afwezigheid worden de
stukken dan ook ondertekend door de plaatsvervangend voorzitter van de eilandsraad
en niet door de eilandgedeputeerde die de gezaghebber als voorzitter van het
bestuurscollege vervangt.Artikel 35Om hun vertegenwoordigende, controlerende en kaderstellende rol goed te
kunnen spelen, zullen leden van de eilandsraad een beroep op ambtelijke ondersteuning
moeten kunnen doen. Het eerste lid bepaald dan ook dat individuele leden van
de eilandsraad recht hebben op ambtelijke bijstand.Op grond van het derde lid dient de eilandsraad dit recht nader te regelen
in een eilandsverordening. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan regels
inzake ambtelijke ondersteuning bij de redactie van initiatiefvoorstellen,
amendementen en moties, de verstrekking van feitelijke informatie en de wijze
waarop een verzoek om ambtelijke bijstand moet worden gedaan. Ook kan de rol
van de gezaghebber bij het verlenen van ambtelijke bijstand in deze verordening
worden gepreciseerd. Een dergelijke rol van de gezaghebber sluit immers goed
aan bij zijn voorzitterschap van de eilandsraad.In de verordening dienen in ieder geval regels te worden opgenomen ten
aanzien van de besteding en de verantwoording. Het is immers van belang dat
er duidelijkheid bestaat over de besteding van fractiegelden en dat daarover
verantwoording wordt afgelegd. Onjuiste besteding van deze middelen is schadelijk
voor het aanzien van het openbaar bestuur. Om die reden is in het vierde lid
dan ook bepaald de eilandverordening de goedkeuring van de Rijksvertegenwoordiger
behoeftAfdeling III. Het bestuurscollegeArtikel 36Zowel door het opschrift van Afdeling III als door de inhoud van het eerste
artikel in dit hoofdstuk wordt het collegiale karakter van het dagelijks bestuur
op de voorgrond gesteld. Dit betekent overigens niet dat alle beslissingen
ook feitelijk door het bestuurscollege tezamen moeten worden genomen. In veel
(met name grotere) gemeenten bestaat veelal de praktijk dat de beslissingen
die formeel door het college van burgemeester en wethouders c.q. door de burgemeester
worden genomen, in feite beslissingen van de afzonderlijke wethouders zijn.Deze praktijk van mandaatverlening behoeft niet als strijdig met het collegiale
stelsel beschouwd te worden. Zij houdt immers niet meer in dan dat in het
college een werkverdeling is ontstaan, waarbij elk lid van het college voor
zijn eigen terrein de beslissingen neemt, waarvan hij, gelet op de ter zake
binnen het college geldende regels, mag aannemen, dat de andere leden van
het college daarmee stilzwijgend instemmen. De bevoegdheid van burgemeester
en wethouders om met elk individueel geval bemoeienis te hebben, blijft echter
onverlet. Elke beslissing komt voor verantwoordelijkheid van het gehele college
en geen wethouder kan zijn ambtgenoten het recht ontzeggen zich met de hem
speciaal regarderende zaken in te laten.Voor de openbare lichamen is een dergelijke taakverdeling ook zeer wel
denkbaar al zal de noodzaak daartoe vanwege het kleinschalige karakter waarschijnlijk
minder groot zijn dan bij de grote gemeenten. Artikel 37In de huidige situatie op de eilandgebieden benoemt de eilandsraad ook
reeds de eilandgedeputeerden. Artikel 47, tweede lid, van de ERNA schrijft
echter voor dat ten minste de helft van het aantal gedeputeerden door de eilandsraad
uit zijn midden dient te zijn gekozen. De eilandgedeputeerden worden in het
gedualiseerde bestuursstelsel nog steeds benoemd door de eilandsraad, zij
het dat de eis dat minimaal de helft van de eilandgedeputeerden uit de zittende
eilandsraad afkomstig moet zijn vervalt.De gezaghebber is belast met het borgen van de kwaliteit en de eenheid
van het bestuur. Daartoe heeft hij zelfs een zorgplicht. Om die reden is het
gewenst dat hij wordt geïnformeerd over de uitkomsten van het collegeprogramma,
opdat hij eventuele op- en aanmerkingen aan de onderhandelaars kenbaar kan
maken. Gezien de formulering van het tweede lid zal de gezaghebber pas in
een laat stadium van de collegevorming hoeven te worden geïnformeerd.
Het gaat immers over de «uitkomsten» van de collegeonderhandelingen.
Uiteraard mag hij in een eerder stadium worden geïnformeerd; dat hoeft
echter niet.Op het moment dat de gezaghebber wordt geïnformeerd, zal het collegeprogramma
nog niet ondertekend mogen zijn. Zijn eventuele commentaar moet derhalve nog
tot wijziging kunnen leiden. Aangenomen mag worden dat de gezaghebber wordt
geïnformeerd voordat de vergadering van de eilandsraad plaatsvindt, waarin
de eilandgedeputeerden worden benoemd. Het is echter niet verboden dat het
collegeprogramma pas wordt vastgesteld nadat de eilandgedeputeerden zijn benoemd.
Overigens hoeft niet in alle gevallen een collegeprogramma aanwezig te zijn.Het eventueel aanwezige collegeprogramma wordt aan de eilandsraad verstrekt.
Het ligt voor de hand dat de eilandsraad in een algemeen debat over de collegevorming
ook aandacht besteed aan dit programma. Het zou echter merkwaardig zijn dat
de eilandsraad ook overgaat tot formele vaststelling van het collegeprogramma,
omdat dit programma het resultaat is van onderhandelingen tussen de collegevormende
fracties in de eilandsraad; de eilandsraad als zodanig staat daar formeel
buiten.Artikel 39Op grond van het voorgestelde eerste lid gelden voor het eilandgedeputeerden
in beginsel dezelfde vereisten als voor het lidmaatschap van de eilandsraad,
waaronder begrepen het vereiste van ingezetenschap. Een uitgangspunt van het
lokaal bestuur is immers de binding die een bestuurder behoort te hebben met
de lokale gemeenschap.Teneinde kwalitatief goede bestuurders te kunnen benoemen kan het, zeker
in relatief kleine gemeenschappen, desondanks wenselijk zijn om de mogelijkheid
te hebben om ook eilandgedeputeerde van buiten de grenzen van het openbaar
lichaam te rekruteren. Om die reden is in het tweede lid de mogelijkheid opgenomen
voor de eilandsraad om voor maximaal één jaar ontheffing te
verlenen van de verplichting voor de eilandgedeputeerde om de werkelijke woonplaats
in het openbaar lichaam te hebben. Het is aan de eilandsraad om hier een afweging
te maken tussen enerzijds het belang tussen een nauwe relatie en verbondenheid
van een eilandgedeputeerde met het openbaar lichaam, en anderzijds het belang
om juist die ene persoon als eilandgedeputeerde te benoemen. Met de mogelijkheid
dat eilandgedeputeerde tijdelijk ook buiten het openbaar lichaam woonachtig
mogen zijn, wordt het rekruteringsbereik van eilandgedeputeerden dan ook vergroot.Het derde lid is toegevoegd om te voorkomen dat iemand in meer dan één
openbaar lichaam eilandgedeputeerde is. Door de mogelijkheid om ontheffing
te verlenen van de verplichting van ingezetenschap, zou deze ongewenste situatie
kunnen ontstaan. Gezien artikel 14, eerste lid, aanhef en onderdeel i, kan
deze ontheffingsmogelijkheid er evenmin toe leiden dat de eilandgedeputeerde
van het ene openbaar lichaam tegelijkertijd lid van de eilandsraad is van
het openbaar lichaam waarin hij woont.Artikel 40Er is, net als in de Gemeentewet, gekozen voor een systematiek waarbij
bij elke functionaris telkens een volledige opsomming wordt gegeven van de
betrekkingen die met de desbetreffende functie onverenigbaar zijn. Dit betekent
dat ook in de opsomming van met de functie van eilandgedeputeerde onverenigbare
betrekkingen het lidmaatschap van de eilandsraad is vermeld (vergelijk artikel
14, eerste lid, onderdeel i, waar de functie van eilandgedeputeerde staat
genoemd als met het lidmaatschap van de eilandsraad onverenigbare betrekking).De sanctionering van het bekleden dan wel aanvaarden van een onverenigbare
betrekking door een eilandgedeputeerde is geregeld in de artikelen 57 en 59.
Deze artikelen verplichten de eilandsraad – voor het geval de eilandgedeputeerde
niet zelf zorgdraagt voor ontheffing uit de desbetreffende betrekking respectievelijk
ontslag neemt als eilandgedeputeerde – hem te ontslaan.De functie van eilandgedeputeerde is ook onverenigbaar met het lidmaatschap
van de eilandsraad van een ander openbaar lichaam dan die waarvan de persoon
in kwestie eilandgedeputeerde is. Dit wordt tot uitdrukking gebracht door
de formulering «lid van de eilandsraad van een openbaar lichaam».
Als gevolg van de in artikel 39, tweede lid, geboden mogelijkheid voor de
eilandsraad om de eilandgedeputeerde ontheffing te verlenen van het vereiste
van ingezetenschap, is het namelijk denkbaar dat de eilandgedeputeerde in
een ander openbaar lichaam woont dan waar hij zijn functie uitoefent.Het tweede lid betreft een spiegelbeeldige bepaling van artikel 14, tweede
lid, en voor een toelichting hierop zij dan ook verwezen naar de toelichting
bij dat artikel.Artikel 41Voor een toelichting op het verbod van bloed- en aanverwantschap zij verwezen
naar paragraaf 2.3.1 van het algemeen deel van de toelichting.In het tweede lid worden ongehuwd samenlevenden voor de toepassing van
dit artikel gelijkgesteld met gehuwden en degenen die duurzaam gescheiden
leven aangemerkt als ongehuwd. In het eerste geval lijkt het evenzeer wenselijk
als wanneer er sprake is van een huwelijk om mogelijke belangenverstrengeling
tegen te gaan. In het geval dat personen duurzaam van elkaar gescheiden leven
en er tussen beide personen een situatie bestaat die zich doet vergelijken
met die tussen twee personen die van elkaar gescheiden zijn, lijkt het treffen
van extra voorzorgsmaatregelen om ook in deze gevallen mogelijke belangenverstrengeling
tegen te gaan niet nodig. Om deze reden wordt deze personen op grond van het
tweede lid, onderdeel b, dan ook aangemerkt als ongehuwd.Voor de formulering van het tweede tot en met vierde lid is zoveel mogelijk
aangesloten bij de modelbepaling, zoals die is opgenomen in artikel 72a van
de Aanwijzingen voor de regelgeving.Artikel 42Doordat in deze bepaling wordt gesproken van «een vergadering»
kan dit elke willekeurige vergadering van de eilandsraad in nieuwe samenstelling
zijn. Dit hoeft dan ook niet direct in de eerste vergadering van de nieuw
verkozen eilandsraad, zoals momenteel het geval is in de eilandgebieden. Artikel 43De regeling uit deze bepaling is ingegeven door de gedachte dat, wil er
sprake zijn van een functionerend bestuurscollege, ten minste een substantieel
deel van het wettelijk aantal eilandgedeputeerden, in casu de helft, de benoeming
moet hebben aanvaard. Een vergelijkbare regeling komt ten aanzien van de eilandsraad
voor in artikel Y a13 juncto artikel V 15 van de Kieswet. Een voor dit tijdstip
ingaan van de benoeming van afzonderlijke eilandgedeputeerden strookt hier
uiteraard niet mee.Artikel 44Een opengevallen plaats dient altijd te worden vervuld en de eilandsraad
kan er dan ook niet voor kiezen om een tussentijds opengevallen plaats niet
te vervullen door het aantal eilandgedeputeerden te verminderen, een mogelijkheid
die gemeenteraden wel hebben op grond van artikel 39 van de Gemeentewet met
betrekking tot een tussentijds opengevallen wethoudersplaats. Het aantal eilandgedeputeerden
van de openbare lichamen bedraagt namelijk een vast aantal, te weten 3 in
Bonaire en 2 in Sint Eustatius en Saba (vergelijk artikel 38) en de eilandraad
kan dit aantal dan ook niet wijzigen.Artikel 47Voor een toelichting op dit artikel zij verwezen naar de toelichting bij
artikel 15.Artikel 48Omdat de functie van eilandgedeputeerde zowel qua aard als qua tijdsbeslag
wezenlijk afwijkt van die van het lidmaatschap van de eilandsraad, is het
wenselijk ook regulerend op te treden met betrekking tot de aanvaarding van
nevenfuncties en de onwenselijkheid van aanvaarding van bepaalde nevenfuncties.
Deze regeling houdt in dat nevenfuncties «waarvan de vervulling ongewenst
is met het oog op een goede vervulling van zijn functie als eilandgedeputeerde»
niet zijn toegestaan (eerste lid). Dit is een open regeling, waarvan de concrete
invulling in de eerste plaats wordt overgelaten aan het beoordelingsvermogen
van de betrokken eilandgedeputeerde zelf. Hij moet naar eigen inzicht beoordelen
of en in hoeverre de vervulling van deze of gene nevenfunctie zich laat combineren
met zijn functie als eilandgedeputeerde.Op grond van het tweede lid is hij echter verplicht een eventueel voornemen
tot aanvaarding van een nevenfunctie te melden aan de eilandsraad. Dat wil
zeggen dat hij dan zelf al tot de conclusie is gekomen dat de desbetreffende
nevenfunctie kan worden aanvaard. Indien de eilandsraad tot een ander oordeel
komt, ligt het in de rede dat de eilandgedeputeerde alsnog afziet van aanvaarding.
Doet hij dat niet, dan is het aan de eilandsraad om af te wegen in hoeverre
daaraan politieke consequenties moeten worden verbonden.Artikel 49Op grond van deze bepaling zijn eilandgedeputeerden gehouden binnen dertig
dagen na aanvaarding van hun betrekking en binnen dertig dagen na hun ontslag
een schriftelijke verklaring als bedoeld in het eerste lid bij de Rijksvertegenwoordiger
in te dienen. Voor een algemene toelichting op deze zogenoemde «financial
disclosure» zij verwezen naar paragraaf 2.3.1 van het algemeen
deel van de memorie van toelichting.Het begrip «zakelijke belangen» in het eerste lid, onderdeel
a omvat alle rechten – direct of indirect – die betrokkene heeft
op opbrengsten uit ondernemingen. Hierbij kan onder andere gedacht
worden aan het bezit van aandelen van een onderneming.Doordat in het tweede lid artikel 41, tweede en derde lid, van overeenkomstige
toepassing wordt verklaard dient de eilandgedeputeerde in de in het eerste
lid bedoelde verklaring ook de gegevens op te nemen met betrekking tot het
privé vermogen van degene met wie hij duurzaam samenwoont.In het derde lid is een drempelwaarde vastgesteld van 11 175 dollar.
Van vermogensbestanddelen die een waarde vertegenwoordiger die onder deze
drempelwaarde liggen hoeft geen opgave te worden gedaan. Deze drempelwaarde
geldt echter alleen voor niet onroerende vermogensbestanddelen. Door een drempelwaarde
te hanteren voor alle niet onroerende zaken wordt voorkomen dat opgave moet
worden gedaan van zaken die weinig of nagenoeg geen waarde vertegenwoordigen.
Het doen van opgave van deze zaken zou namelijk een onevenredige belasting
betekenen voor betrokkene.Voor wat betreft de hoogte van de drempelwaarde is aangesloten bij Nederlands-Antilliaanse
ontwerp-Landsverordening integriteitsbevordering gezagsdragers Land waar weer
aansluiting is gezocht bij de drempelwaarde die krachtens de Landsverordening
melding ongebruikelijke transacties (P.B. 1996, no. 21) voor cashtransacties
wordt gehanteerd.Artikel 50Hoewel het betreft het bewaren van privacygevoelige informatie, is, om
bewijstechnische redenen, gekozen voor een bewaartermijn van tien jaren na
ontvangst van de documenten.Gezien het vertrouwelijke karakter van de gegevens dient de Rijksvertegenwoordiger
zowel bij het bewaren als bij het vernietigen van de bescheiden de nodige
zorg te betrachten. De gegevens dienen op een zodanige wijze te worden bewaard
dat derden hier geen toegang tot kunnen krijgen.Artikel 51In dit artikel is de geheimhoudingsverplichting opgenomen. Deze geheimhoudingsverplichting
rust niet alleen op de Rijksvertegenwoordiger, maar op een ieder die in opdracht
van de Rijksvertegenwoordiger handelt. Dit kunnen de medewerkers zijn die
op grond van artikel 202 aan de Rijksvertegenwoordiger ter beschikking worden
gesteld, maar ook eventuele derden die de Rijksvertegenwoordiger inhuurt.Zij mogen de op grond van artikel 49 verstrekte gegevens uitsluitend verstrekken
of over de inhoud hiervan mededeling doen aan instanties die zijn belast met
de opsporing en vervolging van strafbare feiten. De gegevens mogen dan ook
niet aan de eilandsraad worden verstrekt. Ook niet indien deze daar, naar
aanleiding van de mededeling die de Rijksvertegenwoordiger op grond van 52
heeft gedaan, om verzoekt.Artikel 52Door de imperatieve formulering van het artikel staat het de Rijksvertegenwoordiger
niet vrij om te kiezen of en zo ja op welk moment hij de eilandsraad informeert.
Hij dient dit in alle gevallen te doen indien een eilandgedeputeerde de verplichting
van artikel 49 niet tijdig is nagekomen, en wel onverwijld nadat de termijn
van artikel 49 is verstreken. Artikel 53Door middel van deze bepaling wordt de opsomming van de voor leden van
de eilandsraad verboden handelingen van overeenkomstige toepassing verklaard
op de eilandgedeputeerden. Doordat ook het tweede lid van artikel 16 van overeenkomstige
toepassing wordt verklaard, bestaat ook met betrekking tot eilandgedeputeerden
voor de Rijksvertegenwoordiger de mogelijkheid om ontheffing te verlenen van
enkele verboden handelingen.Het tweede lid verplicht de eilandsraad om voor eilandgedeputeerden een
gedragscode vast te stellen. Deze bevoegdheid van de eilandsraad past in zijn
controlerende taak ten opzichte van de eilandgedeputeerden.Artikel 54Deze bepaling vormt in combinatie met artikel 14, tweede lid, de wettelijke
grondslag voor de figuur van de demissionaire eilandgedeputeerde. Voor een
toelichting hierop zij verwezen naar paragraaf 2.2.1 van de memorie van
toelichting.De in het tweede lid gegeven voorziening voor het geval niet tijdig ten
minste de helft van het aantal eilandgedeputeerden is benoemd en deze benoeming
heeft aangenomen, is gelijk aan die van artikel 42, tweede lid, van de huidige
Gemeentewet. Deze regeling voorziet in een dergelijk geval in het optreden
van de gezaghebber in plaats van het bestuurscollege. De ervaring in gemeenten
heeft geleerd dat deze voorziening een krachtige stimulans vormt voor de gemeenteraad
het proces van collegevorming tijdig tot een goed einde te brengen.Artikel 55De regeling in het tweede lid waarborgt dat een persoon, geroepen tot
de uitoefening van de functie van eilandgedeputeerde, deze niet van de ene
dag op de andere kan beëindigen, waardoor de continuïteit van het
dagelijks bestuur van het openbaar lichaam in gevaar zou kunnen worden gebracht.
Echter doordat de waarneming van het ambt totdat een opvolger is benoemd,
aan een termijn van één maand wordt gebonden, wordt voorkomen
dat een eilandgedeputeerde die zijn ontslag heeft genomen, verplicht is die
betrekking nog gedurende geruime tijd te blijven vervullen, namelijk tot het
moment waarop zijn door de eilandsraad benoemde opvolger zijn benoeming heeft
aangenomen.Artikel 56Bij eilandsverordening kan nu aan gedeputeerden een toelage worden toegekend.
In een landsverordening is echter de hoogte van de toelage al vastgelegd.
Daarom wordt in het eerste lid evenals ten aanzien van de wethouders ook het
geval is, een regeling bij algemene maatregel van bestuur voorgeschreven.
De Kroon is hiermee in staat de rechtsgelijkheid op hoofdpunten tussen de
eilandgedeputeerden van de verschillende openbare lichamen te bevorderen.Het tweede lid geeft een basis om in de algemene maatregel van bestuur
voorschriften op te nemen betreffende de toekenning van vergoedingen welke
niet tot de bezoldiging gerekend kunnen worden. Het betreft dan een ambtstoelage
en bijvoorbeeld een vergoeding voor reiskosten.Het derde lid beoogt tegen te gaan, dat de eilandgedeputeerden naast de
in de wetgeving vastgelegde bezoldiging in enigerlei vorm nog inkomsten ontvangt
ten laste van het openbaar lichaam.Het vierde lid heeft betrekking op andere inkomsten dan die waarop het
derde lid betrekking heeft, namelijk op vergoedingen die eilandgedeputeerden
genieten voor werkzaamheden verricht in nevenfuncties die zij
vervullen uit hoofde van hun functie als eilandgedeputeerde (qualitate qua-functie).
Dergelijke ambtsgebonden nevenfuncties vloeien voort uit het ambt en behoren
tot de normale taakvervulling. Van een ambtsgebonden nevenfunctie is in elk
geval sprake als de eilandgedeputeerde zich er niet aan kan onttrekken en
de functie moet worden beëindigd als het ambt niet meer wordt uitgeoefend.
Voorgesteld wordt, dat eilandgedeputeerden die vergoedingen niet mogen ontvangen
en dat zij, zo zij wel worden uitgekeerd, door de eilandgedeputeerde dan wel
door de uitkerende instantie moeten worden gestort in de kas van het openbaar
lichaam. De strekking van deze bepaling is te voorkomen dat werkzaamheden
die geacht kunnen worden te behoren tot de normale werkzaamheden van de eilandgedeputeerden
en waarvoor derhalve de bezoldiging reeds een redelijke honorering biedt,
nog eens afzonderlijk worden gehonoreerd.Indien door eilandgedeputeerden werkzaamheden worden verricht in nevenfuncties
die niet meer geacht kunnen worden te behoren tot de normale werkzaamheden,
doch deze te boven gaan, kan de Rijksvertegenwoordiger op grond van het vijfde
lid ontheffing verlenen. In dat geval kan immers niet worden gezegd dat de
bezoldiging van de eilandgedeputeerde daarvoor reeds een redelijke honorering
biedt.Tot slot zij nog opgemerkt, dat deze bepaling zich er niet tegen verzet
dat aan eilandgedeputeerden, die werkzaamheden verrichten in nevenfuncties
welke zij vervullen uit hoofde van hun functie als eilandgedeputeerde, vergoedingen
worden toegekend voor door hen aantoonbaar gemaakte onkosten.Artikel 57Gezien het feit dat het hier gaat om met de functie van eilandgedeputeerde
onverenigbare betrekkingen is in het derde lid bepaald dat het ontslag terstond
ingaat. Anders dan in geval van ontslag op verzoek, wordt een termijn hier
niet op zijn plaats geacht.De rol van de gezaghebber ten aanzien van het ontslag van eilandgedeputeerden,
zoals neergelegd in het derde en vierde lid, is afwijkend ten opzichte van
de regeling die op grond van artikel 46 van de Gemeentewet geldt met betrekking
tot het ontslag van wethouders. Voor een toelichting hierop zij verwezen naar
paragraaf 2.3.1 van het algemeen deel van de memorie van toelichting.Artikel 58Dit artikel regelt een versnelde beroepsprocedure voor de eilandgedeputeerde
voor het geval de gezaghebber hem van zijn betrekking vervallen verklaart
wegens het bekleden van een onverenigbare functie of het niet langer voldoen
aan de vereisten voor het lidmaatschap. Zie voor deze bevoegdheid van de gezaghebber
de toelichting op de artikelen 57 en 59. De versnelde beroepsprocedure houdt
in dat direct beroep kan worden ingesteld bij het Gemeenschappelijk Hof van
Justitie van Curaçao, Aruba, Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius
en Saba.Het tweede lid bepaalt dat de artikelen 54 en 55 van de Wet administratieve
rechtspraak BES buiten toepassing blijven. Deze bepalingen regelen de bevoegdheid
van de rechter om een beroepschrift naar het bestuursorgaan te zenden voor
een bestuurlijke heroverweging en de bevoegdheid van de beroepsgerechtigde
tot het indienen van een bezwaarschrift in plaats van een beroepschrift. Hiermee
wordt de facultatieve bezwaarfase die de Wet administratieve rechtspraak BES
kent, uitgesloten. Verder wordt in dit lid de paragraaf in de Wet administratieve
rechtspraak BES uitgesloten waarin de rechter kan besluiten de zaak vereenvoudigd
af te doen en de paragraaf waarin aan de indiener van een beroepschrift de mogelijkheid wordt verschaft tevens een verzoek om schorsing en voorlopige
voorziening in te dienen. Artikel 17, vijfde lid, van de Wet administratieve
rechtspraak BES regelt de normale termijn voor het betalen van griffierecht
(vier weken). Hiervan wordt in dit artikel afgeweken. Verder regelt het vierde
lid dat het Hof de zaak met toepassing van de paragraaf van de Wet administratieve
rechtspraak BES over versnelde behandeling af doet. Ten slotte bepaalt het
vierde lid dat het Hof een afschrift van het beroepschrift terstond aan betrokkenen
zendt, te weten de gezaghebber en de eilandgedeputeerde die beroep heeft ingesteld.Artikel 59Ook in de gevallen, bedoeld in deze bepaling, is sprake van met de functie
van eilandgedeputeerde onverenigbare betrekkingen. Om deze reden wordt ook
in dit geval een ontslagtermijn niet op zijn plaats geacht.Doordat in het tweede lid het tweede tot en met het zesde lid van artikel
57 van overeenkomstige toepassing worden verklaard heeft de gezaghebber ook
in de gevallen, bedoeld in deze bepaling, een rol bij het ontslag van eilandgedeputeerden.
Door het van overeenkomstige toepassing verklaren van artikel 58 staat voor
de eilandgedeputeerde ook tegen een dergelijk besluit van de gezaghebber de
versnelde beroepsprocedure van artikel 58 open.Artikel 60De bevoegdheid van de eilandsraad om een eilandgedeputeerde te ontslaan
bij gebleken gebrek aan vertrouwen vloeit rechtstreeks voort uit het primaat
van de eilandsraad en kan van wezenlijk belang zijn om een verstoorde relatie
eilandsraad-eilandgedeputeerde(n) te beëindigen. Aan een besluit van
de eilandsraad tot ontslag van één of meer eilandgedeputeerden
dient een aangenomen motie van wantrouwen vooraf te gaan.Ingevolge het tweede lid wordt artikel 7 van de Wet administratieve rechtspraak
Bonaire, Sint Eustatius en Saba buiten toepassing verklaard. Hierdoor is beroep
op de bestuursrechter tegen het besluit van de eilandsraad om een eilandgedeputeerde
te ontslaan wegens gebrek aan vertrouwen uitgesloten. Het is immers niet wenselijk
dat de bestuursrechter oordeelt over het politieke ontslag van een eilandgedeputeerde
wegens gebrek aan vertrouwen bij de eilandsraad.Artikel 61Artikel 60, tweede lid, van dit voorstel schakelt de bestuursrechter uit
inzake ontslag van een eilandgedeputeerde wegens gebrek aan vertrouwen. Het
ontslagbesluit kan wel worden aangevochten bij de burgerlijke rechter als
restrechter. Het ontslaan van een eilandgedeputeerde is een politieke kwestie.
Er kunnen ongewenste situaties ontstaan als de civiele rechter in beginsel
of de facto kan bepalen dat een eilandgedeputeerde in zijn functie moet (kunnen)
blijven, terwijl de eilandsraad als vertegenwoordiger van het volk het vertrouwen
in de eilandgedeputeerde heeft opgezegd. Ingevolge deze bepaling is het de
burgerlijke rechter dan ook verboden in de beoordeling van de gronden van
het ontslagbesluit te treden.Deze bepaling sluit overigens niet uit dat de civiele rechter wel kan
worden benaderd over andere vragen dan de beoordeling van de vertrouwensvraag,
zoals over de gevolgschade. Artikel 63In het reglement van orde voor de vergaderingen van het bestuurscollege
zullen ook bepalingen zijn opgenomen betreffende het tijdstip en de plaats
van de vergaderingen, zowel wat betreft de gewone als de buitengewone vergaderingen.
De in het eerste lid van het onderhavige artikel vermelde taak van de gezaghebber
om dag en plaats telkenmale concreet vast te stellen, zal dan ook meer of
minder inhouden naar mate het reglement van orde voor de vergaderingen van
het bestuurscollege een summiere dan wel een gedetailleerde regeling bevat.
Ook met het oog op een bepaalde vergadering kunnen gezaghebber en eilandgedeputeerden
echter op dit punt zelf een beslissing nemen. In dat geval heeft de nadere
vaststelling door de gezaghebber slechts formele betekenis.Schriftelijke oproeping tot de vergaderingen is niet voorgeschreven. Het
reglement van orde voor de vergaderingen van het bestuurscollege kan hieromtrent
bepalingen bevatten. Daar in artikel 65 is bepaald dat het bestuurscollege
besloten en openbare vergaderingen kan houden en dat verder het reglement
van orde voor de vergaderingen van het bestuurscollege regels kan geven omtrent
de openbaarheid van die vergaderingen, wordt in het tweede lid van de onderhavige
bepaling voorgeschreven, dat – indien een openbare vergadering wordt
gehouden – dag, plaats en tijdstip van opening algemeen bekend moeten
worden gemaakt. Het verdient aanbeveling om in geval van een openbare vergadering
ook de agenda en bijbehorende voorstellen bekend te maken. Dit wordt echter
aan het bestuurscollege zelf overgelaten.Artikel 64De in deze bepaling aan de gezaghebber toegekende bevoegdheden strekken
ertoe het collegiaal bestuur te versterken. Dat betekent dat de gezaghebber
deze bevoegdheden ook moet uitoefenen binnen de mogelijkheden die de collegiale
bestuursvorm hem biedt. Toevoeging van onderwerpen aan de agenda door de gezaghebber
(tweede lid) heeft weinig zin als bij de andere leden van het bestuurscollege
de bereidheid ontbreekt die onderwerpen te behandelen. Hetzelfde geldt voor
de in het derde lid neergelegde bevoegdheid om ten aanzien van geagendeerde
onderwerpen een eigen voorstel aan het bestuurscollege voor te leggenArtikel 65Hoewel ook bij de beleidsvoorbereiding waar mogelijk naar openbaarheid
moet worden gestreefd, is er een fase in de beleidsvoorbereiding waarin open
overleg over veelal nog zeer onvoldragen standpunten en voorstellen noodzakelijk
is. Deze situatie doet zich vooral met betrekking tot het bestuurscollege
veelvuldig voor. In dergelijke gevallen zou openbaarheid van het beraad remmend
kunnen werken. Op grond van het eerste lid zijn de vergaderingen van het bestuurscollege
dan ook in beginsel besloten. Het bestuurscollege kan hier echter van afwijken
en dat ook op een meer structurele wijze regelen in het reglement van orde
van de vergaderingen van het bestuurscollege (tweede lid).Artikel 66Het onderhavige artikel regelt het opleggen van een verplichting tot geheimhouding
voor het bestuurscollege op overeenkomstige wijze als dit voor de eilandsraad
is bepaald. Voor de toelichting bij dit artikel zij dan ook allereerst verwezen
naar de toelichting bij artikel 26.In het tweede lid wordt bepaald, dat ook de gezaghebber en een commissie
geheimhouding kunnen opleggen. Het wordt niet wenselijk geacht het bestuurscollege
de bevoegdheid te geven zelfstandig een verplichting tot geheimhouding,
opgelegd door de gezaghebber of een commissie, te doorbreken. Indien het bestuurscollege
opheffing van de geheimhoudingsplicht wenst, zal het zich, ingevolge de tweede
volzin van het tweede lid, met een daartoe strekkend verzoek tot de gezaghebber,
onderscheidelijk de betreffende commissie, of tot de eilandsraad moeten wenden.De in het eerste lid neergelegde regel, dat de geheimhouding in acht wordt
genomen totdat het bestuurscollege haar opheft, lijdt ingevolge het derde
lid uitzondering indien en nadat het bestuurscollege zich ter zake tot de
eilandsraad heeft gericht. In dat geval is uitsluitend de eilandsraad bevoegd
de verplichting tot geheimhouding op te heffen.Artikel 67Door de invoeging van de woorden «in de vergadering» in het
eerste lid wordt tot uitdrukking gebracht, dat het onderhavige artikel vastlegt
hoe gezaghebber en eilandgedeputeerden als orgaan moeten beraadslagen en besluiten.
Hoewel het in beginsel gewenst is dat besluiten van het bestuurscollege zoveel
mogelijk in vergadering worden genomen, verzet het onderhavige artikel zich
er niet tegen dat besluiten van het bestuurscollege buiten de vergadering
om worden genomen, krachtens mandaat.De redactie van het artikel is zo gekozen dat de regels voor het stemmen
en dergelijke uitsluitend gelden voor het geval het bestuurscollege in een
vergadering beslissingen wil nemen. Met andere woorden, het artikel verzet
zich er niet tegen dat het bestuurscollege zonder te vergaderen besluiten
neemt, hetgeen het geval is wanneer krachtens mandaat een beslissing van het
bestuurscollege wordt genomen. Artikel 68Voor een toelichting bij deze bepaling zij verwezen naar de toelichting
bij artikel 23.Artikel 69Uit deze bepaling volgt dat de aangelegenheden waarbij de leden van het
bestuurscollege zich van stemming moeten onthouden, dezelfde zijn als voor
de leden van de eilandsraad. Voorts is het voorschrift inzake het voor een
geldige stemming vereiste quorum en inzake de besluitvorming bij meerderheid
van stemmen in de vergaderingen van de eilandsraad van overeenkomstige toepassing
verklaard.Artikel 70Deze bepaling heeft slechts betrekking op stemmingen over andere zaken
dan over de benoeming, voordracht of aanbeveling van personen. Ongeregeld
blijft dus het staken van de stemmen bij laatstbedoelde stemmingen. Dit wordt
ter beslissing aan gezaghebber en eilandgedeputeerden overgelaten, die hieromtrent
regels kunnen opnemen in het reglement van orde voor hun vergaderingen.Voor de goede verhoudingen binnen het bestuurscollege is het van belang
dat de voorzitter zo weinig mogelijk gebruik maakt van de hem krachtens het
tweede lid gegeven bevoegdheid om bij een staken van de stemmen zijn stem
de doorslag te doen geven. Dit om te voorkomen dat hij wordt gedrongen in
de positie van scheidsrechter in een politieke strijd. Artikel 71De gezaghebber ondertekent de stukken die van het bestuurscollege uitgaan
in zijn hoedanigheid van voorzitter van het bestuurscollege. Bij verhindering
of ontstentenis van de voorzitter van het bestuurscollege worden de stukken
dan ook ondertekend door een door het bestuurscollege aan te wijzen eilandgedeputeerde.Artikel 72Het onderhavige artikel opent de mogelijkheid voor de leden van de eilandsraad
om reeds in een vroegtijdig stadium op de hoogte te geraken van ontwikkelingen
met betrekking tot aangelegenheden die op een gegeven moment in de eilandsraad
aan de orde komen. Daarnaast kan het artikel bijdragen tot een beter inzicht
in het beleid zoals het bestuurscollege dat voert ten aanzien van de bij of
krachtens de wet aan het bestuurscollege toegekende bevoegdheden.De bepaling is facultatief geformuleerd: de eilandsraad is dus niet verplicht
een regeling te treffen. Dit is met name van belang wanneer de informatieverstrekking
door het bestuurscollege ook zonder regeling door de eilandsraad bevredigend
verloopt. Om te voorkomen dat leden van de eilandsraad worden overspoeld met
lange lijsten van niet altijd even belangrijke besluiten, wordt het aan de
eilandsraad overgelaten om te bepalen van welke besluiten van bestuurscollege
aan de leden van de eilandsraad kennisgeving wordt gedaan. De eilandsraad
kan in dit verband ook bepalen dat het bestuurscollege periodiek een systematisch
verslag uitbrengt van de besluiten die voor de eilandsraad van belang zijn.In het tweede lid is bepaald dat het bestuurscollege de kennisgeving geheel
of gedeeltelijk achterwege laat, indien het doen van de kennisgeving in strijd
is met het openbaar belang. Met opzet is het verstrekken van de informatie
over besluiten van het bestuurscollege niet afhankelijk gesteld van het in
het geding zijn van belangen, genoemd in artikel 11 van de Wet openbaarheid
van bestuur BES, maar, evenals het geval is bij de regeling met betrekking
tot het vragen van inlichtingen door de eilandsraad, van de vraag of het openbaar
belang zich daartegen verzet. Het bestuurscollege zal slechts in hoge uitzondering
beroep hierop mogen doen. Dat is redelijk, omdat het in dit geval evenals
bij het vragen om inlichtingen niet gaat om belangstellende burgers maar om
door de bevolking gekozen volksvertegenwoordigers die verantwoordelijkheid
voor het bestuur dragen. Daarbij komt dat aan leden van de eilandsraad stukken
ter vertrouwelijke kennisneming kunnen worden toegezonden, terwijl voorts
aan leden van de eilandsraad geheimhouding kan worden opgelegd. Voor wat de
besluiten van de gezaghebber betreft is in artikel 94 eenzelfde regeling als
in het onderhavige artikel getroffen.Het derde lid garandeert de openbaarmaking van de besluitenlijst van de
vergaderingen van het bestuurscollege. De uitzondering van het tweede lid
wegens strijd met het openbaar belang wordt ook in het derde lid opgenomen.
Tevens is een uitzondering opgenomen voor de gevallen waarvan op grond van
artikel 66 geheimhouding is opgelegd.Afdeling IV. De GezaghebberArtikel 73In paragraaf 2.4.1 van het algemeen deel van de memorie van toelichting
is reeds ingegaan op de benoemingsprocedure van de gezaghebber. De belangrijkste
elementen van de benoemingsprocedure, te weten de aanbeveling door de Rijksvertegenwoordiger,
de profielschets en de inspraak door een vertrouwenscommissie uit de eilandsraad
zijn in het tweede en derde lid neergelegd. De rol van de Rijksvertegenwoordiger in de benoemingsprocedure kan eventueel
op grond van artikel 204, derde lid, nader worden geregeld bij algemene maatregel
van bestuur.In de algemene maatregel van bestuur, bedoeld in het vierde lid, zullen
de elementen van de benoemingsprocedure worden neergelegd die niet zijn opgenomen
in de voorgaande leden en in een eventuele op grond van artikel 204, derde
lid, vast te stellen algemene maatregel van bestuur. Te denken valt daarbij
onder meer aan nadere regels met betrekking tot het optreden van de vertrouwenscommissie.Het vijfde lid regelt de rol van de Rijksvertegenwoordiger bij herbenoeming.Artikel 74De voorziening van het tweede lid kan beschouwd worden als een maatregel
ter inleiding op een eventuele schorsing. Het besluit van de minister, bedoeld
in het tweede lid, vervalt zodra omtrent de schorsing een besluit is genomen.
Uit een oogpunt van rechtszekerheid is daarnaast bepaald dat het besluit eveneens
vervalt, indien niet binnen een maand een besluit is genomen.Volledigheidshalve zij er nog op gewezen, dat noch de inleidende voorziening,
noch de schorsing als een disciplinaire maatregel is te beschouwen. Zodanige
maatregelen zouden niet stroken met het karakter van het ambt van gezaghebber.Artikel 77In deze bepaling is de formule van de door de gezaghebber af te leggen
eed (verklaring en belofte) weergegeven. Voor een toelichting hierop zij verwezen
naar de toelichting bij artikel 15.Artikel 78De bezoldiging en tegemoetkoming in of vergoeding van bijzondere kosten
is voor gezaghebbers op dezelfde wijze geregeld als voor eilandgedeputeerden.Dat betekent dat het de eilandsraad niet vrijstaat aan de gezaghebber
uit de kas inkomsten te verlenen zonder dat daarvoor een wettelijke basis
bestaat. Door de woorden «als zodanig» is een eventuele bezoldiging
van de gezaghebber als ambtenaar van de burgerlijke stand bijvoorbeeld niet
in strijd met de hier voorgestelde bepaling.Het vierde lid verbiedt dat de gezaghebber voor nevenfuncties, vervuld
uit hoofde van zijn ambt als gezaghebber, vergoedingen ontvangt, ongeacht
of deze nu al dan niet ten laste van het openbaar lichaam komen. De ratio
van deze bepaling is dezelfde als die van artikel 56, vierde lid, welke bepaling
eenzelfde verbod voor de eilandgedeputeerde inhoudt.Artikel 79Bij nevenfuncties, als bedoeld in deze bepaling, moet gedacht worden aan
functies bij welke verwacht moet worden dat de vervulling ervan een te groot
beslag op de tijd van de betrokkene gezaghebber zou leggen of waarbij zou
kunnen worden getwijfeld aan de handhaving van de onafhankelijkheid en de
onpartijdigheid. Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen betaalde en
onbetaalde nevenfuncties.Ingevolge het tweede lid dient de gezaghebber de aanvaarding van nevenfuncties
anders dan uit hoofde van het ambt te melden aan de eilandsraad. De eilandsraad
kan vervolgens zelf besluiten of hij er behoefte aan heeft om een opvatting
over het voornemen kenbaar te maken. Voor wat betreft de openbaarmaking, bedoeld in het derde lid, kan worden
volstaan met een (openbare) mededeling aan de eilandsraad.Artikel 80De met het ambt van gezaghebber onverenigbare betrekkingen zijn dezelfde
als die voor eilandgedeputeerden (vergelijk artikel 40).Door het gebruik van het onbepaalde lidwoord «een» in het
eerste lid, onderdeel h en onderdeel l, is de onverenigbaarheid niet alleen
beperkt tot het lidmaatschap van de eilandsraad onderscheidenlijk ambtenaar
van het openbaar lichaam waar betrokkene gezaghebber is, maar van alle drie
de openbare lichamen.Artikel 81Het verbod op bloed- en aanverwantschap is reeds eerder in de memorie
van toelichting aan de orde gekomen. Verwezen zij dan ook paragraaf 2.3.1
van het algemeen deel van de memorie van toelichting en de toelichting bij
artikel 41.Artikel 82Aan de gezaghebber worden dezelfde werkzaamheden verboden waarvan ook
leden van de eilandsraad zich hebben te onthouden. Doordat ook het tweede
lid van artikel 16 van overeenkomstige toepassing wordt verklaard, bestaat
ook met betrekking tot de gezaghebber voor de Rijksvertegenwoordiger de mogelijkheid
om ontheffing te verlenen van enkele verboden handelingen.Het tweede lid verplicht de eilandsraad om voor de gezaghebber een gedragscode
vast te stellen. Deze gedragscode is aanvullend naast de reeds krachtens dit
wetsvoorstel te stellen voorschriften inzake neveninkomsten (artikel 78, derde
lid) en nevenfuncties (artikel 79).Artikel 83Op grond van deze bepaling is de gezaghebber gehouden binnen dertig dagen
na zijn benoeming en binnen dertig dagen na zijn ontslag een schriftelijke
verklaring als bedoeld in het eerste lid bij de Rijksvertegenwoordiger in
te dienen. Voor een toelichting op dit artikel zij verwezen naar de toelichting
op de artikelen 49 tot en met 52. Een afwijking ten opzichte van de regeling
ten aanzien van de eilandgedeputeerde is dat de Rijksvertegenwoordiger de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties dient te informeren
als de gezaghebber nalaat de schriftelijke verklaring tijdig bij de Rijksvertegenwoordiger
in te dienen. De achtergrond hierbij is dat de eilandgedeputeerden door de
eilandsraad worden benoemd en ontslagen en de gezaghebber door de Kroon.Artikel 84Gedoeld wordt op verplichte dienstverlening die krachtens een wet kan
worden opgelegd aan een met name aangewezen persoon.Artikel 85Met het begrip «werkelijke woonplaats» wordt aangegeven, dat
de gezaghebber zijn feitelijke hoofdverblijf in het openbaar lichaam moet
hebben.Ingevolge het tweede lid kan de Rijksvertegenwoordiger de gezaghebber
voor ten hoogste een drie maanden ontheffing verlenen van het hebben van zijn
feitelijke hoofdverblijf buiten het openbaar lichaam. Artikel 86Tegen een weigering van de Rijksvertegenwoordiger om de gezaghebber op
grond van het eerste lid toestemming te verlenen om langer dan zes weken buiten
het openbaar lichaam te verblijven kan de gezaghebber ingevolge de Wet administratieve
rechtspraak BES een bezwaarschrift indienen bij de Rijksvertegenwoordiger
of direct tegen de weigering in beroep gaan bij het Gerecht in eerste aanleg.Ingevolge het tweede lid wordt de termijn van zes weken niet verlengd
indien deze eindigt op een zonof een feestdag.Artikel 89Deze bepaling introduceert de, ook in de Gemeentewet ten aanzien van burgemeesters,
gegeven bevoegdheid tot nadere regeling van het gebruik van de ambtsketen.Voor een toelichting op het invoeren van een ambtsketen voor de gezaghebbers
zij verwezen naar paragraaf 2.4.1 van het algemeen deel van de memorie
van toelichting.Artikel 90In deze bepaling is de normale wijze van vervanging van de gezaghebber
geregeld, namelijk door een eilandgedeputeerde of, als er geen eilandgedeputeerden
beschikbaar zijn, door een lid van de eilandsraad. Het gaat in dit artikel
niet om delegatie van bevoegdheden van de gezaghebber, maar om de waarneming
van zijn ambt. Om die reden is ook slechts vervanging door één
persoon mogelijk. Dit laatste is met name van belang bij de handhaving van
de openbare orde, waar een éénhoofdige verantwoordelijkheid
noodzakelijk is. De handhaving van de openbare orde en de noodzakelijke continuïteit
van het beleid ter zake, maken het daarnaast gewenst dat – ook gezien
in de tijd – zoveel mogelijk eenzelfde persoon als vervanger optreedt.
Het is aan te bevelen dat gezaghebber en eilandgedeputeerden bij de regeling
van de vervanging daarmee rekening houden.De gezaghebber is tevens voorzitter van de eilandsraad. In gedualiseerde
verhoudingen past het niet dat een eilandgedeputeerden wordt belast met de
waarneming van het voorzitterschap van de eilandsraad. Om die reden wordt
dan ook in het eerste lid bepaald dat het voorzitterschap van de eilandsraad
wordt waargenomen door het langstzittende lid van de eilandsraad of een door
de eilandsraad aan te wijzen ander lid van de eilandsraad.Artikel 91Deze bepaling voorziet in een regeling voor gevallen waarin de Rijksvertegenwoordiger
van mening is dat afgeweken moet worden van de normale regeling voor de waarneming
van de gezaghebber, hetzij omdat deze in het concrete geval niet voorziet,
hetzij omdat er andere redenen zijn. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht
aan waarneming door iemand van buiten de eilandsraad als de omstandigheden
daartoe aanleiding geven. Ernstig verstoorde verhoudingen binnen de eilandsraad
of een uiterst slecht functioneren van een bestuurscollege in zijn geheel,
kunnen aanleiding zijn voor een ingrijpen van de Rijksvertegenwoordiger. Maar
ook de afwezigheid van een geschikte vervanger van de gezaghebber kan een
reden zijn.De Rijksvertegenwoordiger zal terughoudend gebruik moeten maken van zijn
bevoegdheid en slechts in uiterste gevallen tot een ingrijpen in de normale
waarnemingsregeling moeten overgaan. Het is echter niet goed mogelijk om in
een algemene regeling aan te geven in welke de gevallen de Rijksvertegenwoordiger
tot het gebruik maken van deze bevoegdheid kan overgaan. Daarvoor zijn de
uitzonderingssituaties te divers en te onvoorspelbaar.Artikel 94Voor een toelichting op dit artikel zij verwezen naar de toelichting bij
artikel 72.Afdeling V. De gezamenlijke rekenkamerIn het voorgestelde hoofdstuk V wordt geregeld dat voor de openbare lichaam
een gezamenlijke rekenkamer werkzaam zal zijn. In algemene zin is op dit onderwerp
reeds besproken in paragraaf 2.5 van het algemeen deel van de memorie
van toelichting.Artikel 96In het eerste en tweede lid is vastgelegd dat de gezamenlijke rekenkamer
uit drie leden bestaat en dat de eilandsraad van elk openbaar lichaam één
lid benoemd. De mogelijkheid die gemeenten hebben om te kiezen tussen een
eenhoofdige rekenkamer of een collegiale rekenkamer bestaat voor de openbare
lichamen dan ook niet.Het derde tot en met het zevende lid bevatten enkele voorschriften omtrent
benoeming en ontslag van de leden van de gezamenlijke rekenkamer, die bijdragen
aan een onafhankelijke positie van de gezamenlijke rekenkamer ten opzichte
van de eilandsraden. In hoofdstuk 2.5 van het algemeen deel van de memorie
van toelichting is hier reeds op ingegaan.Op grond van het derde lid kan de eilandsraad een plaatsvervanger benoemen
voor het lid dat hij heeft benoemd. Voor het kunnen blijven functioneren van
de gezamenlijke rekenkamer indien bijvoorbeeld een lid van de gezamenlijke
rekenkamer op non-actief is gesteld of om andere redenen niet in staat is
zijn functie uit te oefenen is het benoemen van een plaatsvervanger echter
niet noodzakelijk. De gezamenlijke rekenkamer bestaat immers uit drie leden
en kan ook met twee leden nog zeer wel functioneren. Het wordt echter wel
wenselijk geacht om de eilandsraad de mogelijkheid te geven om bij het tijdelijk
wegvallen van het door hem benoemde lid te voorzien in een plaatsvervanger.
Met name bij langdurige afwezigheid van een lid bijvoorbeeld als gevolg van
ziekte is het van belang dat het desbetreffende lid tijdelijk kan worden vervangen.
De keuze of al dan niet wordt overgegaan tot het benoemen van een plaatsvervanger
wordt echter aan de eilandsraad zelf gelaten.Op grond van het vijfde lid vindt over de benoeming van nieuwe leden,
over herbenoeming van zittende leden en over de benoeming van waarnemende
leden overleg plaats met de gezamenlijke rekenkamer.Het zesde en zevende lid bevatten limitatieve gronden voor ontslag. Ontslag
op andere gronden is dus niet mogelijk. Het zesde lid is imperatief geformuleerd,
het zevende lid facultatief. Dit vloeit voort uit de verschillende aard van
de in beide leden genoemde gronden.Artikel 97Deze bepaling kent de eilandsraad de bevoegdheid toe een lid van de gezamenlijke
rekenkamer op non-actief te stellen. Het komt er kort gezegd op neer dat deze
mogelijkheid bestaat indien er concrete aanwijzingen zijn dat zich één
van de ontslaggronden van artikel 96, zesde lid, b, c, d of e, of zevende
lid, onderdeel b, zal gaan voordoen. In een dergelijke situatie zou een onverminderde
uitoefening van het lidmaatschap het aanzien van de overheid ernstig aantasten. Artikel 98Het is gelet op transparantie en betrouwbaarheid van het bestuur van belang
dat andere functies van leden van de gezamenlijke rekenkamer openbaar zijn.
Om die reden wordt artikel 13 van overeenkomstige toepassing verklaard.Artikel 99Dit artikel bevat een opsomming van betrekkingen die niet gelijktijdig
met het lidmaatschap van de gezamenlijke rekenkamer kunnen worden bekleed.
De opsomming is niet limitatief. Het is denkbaar dat op grond van bijzondere
wetten ook andere betrekkingen niet gelijktijdig met het lidmaatschap van
de gezamenlijke rekenkamer kunnen worden uitgeoefend. Het aanvaarden van een
met het lidmaatschap onverenigbare betrekking leidt tot ontslag op grond van
het voorgestelde artikel 96, zesde lid, aanhef en onder b.Bekleding van het lidmaatschap van de gezamenlijke rekenkamer is in beginsel
niet toegestaan aan ambtenaren van het openbaar lichaam. Op deze regel gelden
dezelfde uitzonderingen als bij de vervulling van het lidmaatschap van de
eilandsraad en de functie van eilandgedeputeerde door ambtenaren van het openbaar
lichaam. Het gaat hierbij om de drie in het tweede lid genoemde categorieën
ambtenaren.Artikel 100Omdat de gezamenlijke rekenkamer vooral ten behoeve van de eilandsraden
van de openbare lichamen werkzaam is, is in deze bepaling bepaald dat haar
leden voorafgaand aan de uitoefening van hun functie de eed of belofte afleggen
in de vergadering van de eilandsraad, die hen heeft benoemd, in handen van
de voorzitter van de desbetreffende eilandsraad. Artikel 101Artikel 16, eerste en tweede lid, dat in dit artikel van overeenkomstige
toepassing wordt verklaard op de leden van de gezamenlijke rekenkamer, omschrijft
enkele handelingen die niet mogen worden verricht, tenzij de Rijksvertegenwoordiger
ontheffing heeft verleend. Het artikel beoogt een waarborg te scheppen voor
zuiverheid in de verhoudingen tussen leden van de gezamenlijke rekenkamer
en de openbare lichamen.Artikel 102Omdat de gezamenlijke rekenkamer mede ten dienste van de eilandsraden
van de openbare lichamen werkt, moeten de eilandsraden op de hoogte zijn van
de wijze waarop de gezamenlijke rekenkamer werkt. De gezamenlijke rekenkamer
moet daarom ingevolge het tweede lid haar reglement van orde ter kennisneming
aan de eilandsraden van de openbare lichamen sturen.Ook de burger moet kennis kunnen nemen van het reglement van orde van
de gezamenlijke rekenkamer. Daarom is voorzien in verplichte bekendmaking
door plaatsing in de afkondigingsbladen van alle drie de openbare lichamen.Artikel 103De gezamenlijke rekenkamer zal uiteraard niet kunnen functioneren zonder
toereikende middelen. Dit artikel draagt de eilandsraden van de openbare lichamen
op daarin te voorzien. Onder middelen dient niet alleen te worden begrepen
financiële middelen, maar zonodig ook ambtelijke ondersteuning
in de vorm van bijvoorbeeld een secretaris of andere secretariële ondersteuning.
In welke vorm ondersteuning wenselijk is wordt ter beoordeling gelaten aan
de eilandsraden na overleg met de leden van de gezamenlijke rekenkamer. Wel
is het wenselijk dat hieromtrent algemene kaders worden gesteld. Om die reden
is dan ook in artikel 105 bepaald dat hierover regels worden gesteld in de
op grond van het tweede lid van artikel 105 door de Rijksvertegenwoordiger
goed te keuren eilandsverordening waarbij de gezamenlijke rekenkamer wordt
ingesteld.Artikel 104Het eerste lid bepaalt dat het personeel van de gezamenlijke rekenkamer
uitsluitend aan de gezamenlijke rekenkamer verantwoording schuldig is. Dit
geldt temeer in die gevallen dat het bestuur van het openbaar lichaam op grond
van artikel 103 ambtelijke ondersteuning aan de gezamenlijke rekenkamer ter
beschikking stelt.Op grond van het tweede lid mogen ambtenaren die werkzaamheden verrichten
voor een orgaan van een openbaar lichaam niet tevens werkzaamheden voor de
gezamenlijke rekenkamer. Hoewel het niet per definitie voor onmogelijk moet
worden gehouden dat een ambtenaar in staat is zijn verschillende petten te
scheiden, moet ook de schijn van belangenverstrengeling worden vermeden.Artikel 105In dit artikel wordt een aantal onderwerpen genoemd, waarin de verordening
waarin de gezamenlijke rekenkamer wordt ingesteld moet voorzien. Deze hebben
betrekking op een voldoende financiële- en eventueel personele ondersteuning
van de gezamenlijke rekenkamer, zonder welke de gezamenlijke rekenkamer niet
kan functioneren, het voorzitterschap van de gezamenlijke rekenkamer alsmede
de financiële vergoeding voor de leden van de gezamenlijke rekenkamer.Afdeling VI. De OmbudsfunctieArtikel 106Dit artikel verklaart titel 9.2 van de Algemene wet bestuursrecht van
toepassing op schriftelijke verzoeken om een onderzoek in te stellen naar
gedragingen van bestuursorganen van de openbare lichamen. Titel 9.2 bevat
een algemeen kader voor de klachtbehandeling door een ombudsman.Voor een algemene toelichting op de verhouding van het onderhavige wetsvoorstel
met de algemene wet bestuursrecht zij verwezen naar paragraaf 1.7.5 van
het algemeen deel van de memorie van toelichting.Artikel 107Op grond van deze bepaling kunnen de eilandsraden ervoor kiezen om de
externe klachtbehandeling op te dragen aan een gezamenlijke ombudsman of gezamenlijke
ombudscommissie. Zoals reeds in paragraaf 2.6 van het algemeen deel van
de toelichting is uiteengezet kan een gezamenlijke ombudsvoorziening uitsluitend
in het leven worden geroepen indien alle drie de eilandsraden hiertoe besluiten.Een gezamenlijke voorziening kan slechts per 1 januari van enig jaar
ingaan. Een half jaar vantevoren moet het besluit van instelling aan de Nationale
ombudsman worden gezonden, waarna deze de openbare lichamen registreert. Ook
als de gezamenlijke ombudsvoorziening wordt beëindigd, kan dit slechts
per 1 januari van enig jaar geschieden en moet de Nationale ombudsman
voor 1 juli daaraan voorafgaand worden geïnformeerd.
De Nationale ombudsman schrapt de openbare lichamen ingeval van beëindiging
van de gezamenlijke ombudsvoorziening uit de registratie. De registratie is
openbaar.Zoals ook reeds is aangegeven in paragraaf 2.6 van het algemeen deel
van de memorie van toelichting zal de Wet Nationale ombudsman in de Aanpassingswet
Bonaire, Sint Eustatius en Saba in die zin worden aangepast dat de Nationale
ombudsman ten aanzien van de bestuursorganen van de openbare lichamen bevoegd
zal worden verklaard indien deze geen gezamenlijke ombudsvoorziening instellen.Artikel 108Wanneer de eilandsraden kiezen voor een gezamenlijke ombudsman of een
gezamenlijke ombudscommissie met toepassing van de Wet gemeenschappelijke
regelingen, is een flink aantal bepalingen uit die wet niet toepasbaar. In
de Wet gemeenschappelijke regelingen wordt namelijk geen rekening gehouden
met organen van de openbare lichamen die een onafhankelijke positie innemen
ten opzichte van het bestuur. Het betreft met name artikelen over controle
en verantwoording aan de bestuursorganen van de openbare lichamen.Dit artikel, dat overeenkomt met artikel 81z van de Gemeentewet, zorgt
ervoor dat de betrokken bepalingen in dat geval buiten toepassing blijven.
Daarmee wordt de mogelijkheid geopend om de Wet gemeenschappelijke regelingen
te gebruiken bij het instellen van een gezamenlijke ombudsman of ombudscommissie.
Zie hierover tevens paragraaf 1.7.6 van het algemeen deel van de memorie
van toelichting.Artikel 109Dit artikel bevat enkele voorschriften over benoeming en ontslag van leden
van een gezamenlijke ombudsman die bijdragen aan een onafhankelijke positie
van de gezamenlijke ombudsman ten opzichte van de eilandsraad. In paragraaf 2.6
van het algemeen deel van de memorie van toelichting is hier reeds op ingegaan.De benoeming vindt plaats door de eilandsraden gezamenlijk en geschiedt
voor de duur van zes jaar. Tevens benoemen de eilandsraden gezamenlijk, met
het oog op (langdurige) afwezigheid van de gezamenlijke ombudsman, een plaatsvervanger.De gronden die gelden voor (tussentijds) ontslag en het op non-actief
stellen van een gezamenlijke ombudsman, zijn nagenoeg dezelfde gronden als
die gelden voor de Nationale ombudsman. Deze gronden zijn opgesomd in de Wet
Nationale ombudsman. De eilandsraden kunnen daar geen andere gronden aan toevoegen.Voor wat betreft de onverenigbaarheid van het ambt van gezamenlijke ombudsman
met andere ambten en betrekkingen, moet evenwel getoetst worden aan de betreffende
bepaling in het onderhavige wetsvoorstel (artikel 110, eerste lid), en niet
aan die in de Wet Nationale ombudsman.Artikel 110In andere artikelen van dit wetsvoorstel is al bepaald dat de functie
van gezamenlijke ombudsman onverenigbaar is met die van lid van de eilandsraad,
eilandgedeputeerde, gezaghebber of lid van de gezamenlijke rekenkamer.Daaraan wordt hier een algemene formule toegevoegd die de gezamenlijke
ombudsman verbiedt om functies te vervullen die – kort gezegd –
twijfel kunnen wekken over zijn onafhankelijkheid of onpartijdigheid.Het is gelet op transparantie en betrouwbaarheid van het bestuur van belang
dat andere functies van een gezamenlijke ombudsman of leden van een gezamenlijke
ombudscommissie openbaar zijn. Om die reden is in het tweede
lid bepaald dat deze functies openbaar moeten worden gemaakt. Doordat dit
artikel in artikel 116, tweede lid, van overeenkomstige toepassing wordt verklaard
op de afzonderlijke leden van een gezamenlijke ombudscommissie is ook geborgd
dat de verplichting tot openbaarmaking ook voor deze leden geldt.Artikel 111Voorafgaand aan de uitoefening van zijn functie, legt de gezamenlijke
ombudsman de eed of de belofte af in de vergadering van de eilandsraad, in
handen van de voorzitter van een bij zijn benoeming aan te wijzen eilandsraad.
Op deze wijze wordt voorkomen dat de gezamenlijke ombudsman de eed of de belofte
in drie eilandsraden moet afleggen. Het staat de leden van de eilandsraden
van de andere openbare lichamen uiteraard vrij om hier ook bij aanwezig te
zijn.Ook de gezamenlijke ombudsman kan ervoor kiezen om de eed, in plaats van
in het Nederlands in het Engels of het Papiaments af te leggen. Zie hiervoor
ook paragraaf 2.2.1 van het algemeen deel van de memorie van toelichting.Artikel 112Dit artikel onderstreept de onafhankelijke positie die de gezamenlijke
ombudsman ten opzichte van het bestuur behoort te hebben. Hij ontvangt van
het bestuur geen instructies. Voorts doet hij zelf een voordracht voor het
door hem benodigde personeel, waarna de bestuurscolleges benoemen. Voor het
personeel geldt dat het ter zake van de werkzaamheden die het voor de gezamenlijke
ombudsman verricht, alleen aan hem verantwoording schuldig is.Artikel 113Analoog aan de bepaling dat de Nationale ombudsman zijn jaarverslag stuurt
aan de Tweede Kamer, wordt in dit artikel bepaald dat de gezamenlijke ombudsman
jaarlijks een verslag van zijn werkzaamheden zendt aan de eilandsraden.Artikel 114De gezamenlijke ombudsman zal uiteraard niet kunnen functioneren zonder
toereikende financiële middelen. Dit artikel draagt de eilandsraden op
daarin te voorzien.Artikelen 115 en 116Wanneer de eilandsraden kiezen voor het instellen van een gezamenlijke
ombudscommissie, dan is dit artikel van toepassing. In dat geval moet in gezamenlijkheid
het aantal leden van de commissie worden bepaald. De leden worden door de
eilandsraden voor zes jaar benoemd. Uit de leden benoemen de eilandsraden
een voorzitter en een plaatsvervangend voorzitter. Voor het overige gelden
vergelijkbare voorschriften als bij de gezamenlijke ombudsman of zijn bepalingen
over de gezamenlijke ombudsman van overeenkomstige toepassing verklaard. Afdeling VII. De CommissiesArtikel 117Dit artikel bevat nadere bepalingen omtrent eilandsaadscommissies. In
paragraaf 2.7 van het algemeen deel van de memorie van toelichting is
hierop reeds nader ingegaan.Het is aan de eilandsraad te bepalen in welke gevallen besluitvorming
door een eilandsraadscommissie wordt voorbereid en in welke gevallen hij een
onderwerp direct plenair behandelt. Uit het feit dat eilandsraadscommissies
feitelijk he werk van de eilandsraad voorbereid, vloeit voort dat het voorzitterschap
van een commissie op grond van het vierde lid in handen van een lid van de
eilandsraad is. De overige leden van een eilandsraadscommissie kunnen ook
niet-eilandsraadsleden zijn. Hiermee worden kleine fracties in staat gesteld
om zich door niet-raadsleden (vaak lijstopvolgers) in commissies te laten
vertegenwoordigen.Om uitsluiting van eilandsraadsminderheden te voorkomen is in het derde
lid bepaald dat bij de samenstelling van de eilandsraadscommissie wordt gezorgd
voor een evenwichtige vertegenwoordiging van de in de eilandsraad vertegenwoordigde
groeperingen. Hiermee wordt beoogd om een zekere spreiding van commissiezetels
over de fracties binnen de eilandsraad te bewerkstelligen. Het is echter niet
de bedoeling van de bepaling voor te schrijven dat alle fracties in deze commissies
vertegenwoordigd moeten zijn.Met het oog op de positie van kleine partijen in de eilandsraad die niet
in een commissie vertegenwoordigd zijn, is met betrekking tot de inzage van
stukken, waaromtrent door de commissie geheimhouding is opgelegd, in het eerste
lid dwingend voorgeschreven dat de eilandsraad voorziet in een regeling hierover.
Inzage kan slechts worden geweigerd voor zover zij in strijd is met het openbaar
belang. Hiermee wordt tot uitdrukking gebracht dat slechts in uitzonderlijke
gevallen het zwaarwegende belang, om de eilandraad te informeren, ter zijde
kan worden geschoven. In het geval dat inzage wordt geweigerd met een beroep
op het openbaar belang is het overigens aan de eilandsraad te beoordelen of
hij een dergelijk beroep wenst te aanvaarden.Het vijfde lid verklaart een aantal artikelen van overeenkomstige toepassing.
Hierdoor worden de volgende zaken geregeld: de oproeping van de commissie
door de voorzitter, de toegang van gezaghebber en eilandgedeputeerden tot
de vergaderingen, de immuniteit en het verschoningsrecht van degene die deelnemen
aan beraadslagingen van de commissie en de openbaarheid van de commissievergaderingen.Artikel 118Het eerste lid, geeft de eilandsraad, het bestuurscollege en de gezaghebber
de mogelijkheid om andere dan eilandsraadscommissies in te stellen. Dit artikel
stelt buiten twijfel dat het commissiestelsel een open karakter heeft.Op grond van het tweede lid kunnen leden van de eilandsraad geen deel
uitmaken van een commissie die door de gezaghebber of door het bestuurscollege
is ingesteld en vice versa.Indien de eilandsraad, de gezaghebber of het bestuurscollege van de mogelijkheid «andere»
commissies in te stellen gebruik maakt, moet hij op grond van het voorgestelde
vierde lid, afwegen of de vergaderingen van de commissies openbaar zijn, al
dan niet gecombineerd met de mogelijkheid achter gesloten deuren te vergaderen.
Anders dan bij eilandsraadscommissies, is openbaarheid niet voor alle gevallen
voorgeschreven. De aard van de taken van andere commissies kan een toegesneden
openbaarheidsregeling rechtvaardigen. Artikel 119Deze bepaling regelt het opleggen van een verplichting tot geheimhouding
voor commissies op overeenkomstige wijze als ten aanzien van de eilandsraad
en het bestuurscollege is bepaald. Voor de toelichting op dit artikel zij
dan ook allereerst verwezen naar de toelichting bij de artikelen 26 en 66.Krachtens het tweede lid kan de geheimhoudingsplicht ook worden opgelegd
door het bestuurscollege, de gezaghebber en de voorzitter van de commissie.
De op deze wijze opgelegde verplichting kan slechts door het orgaan dat de
geheimhouding oplegde of door de eilandsraad worden opgeheven.Afdeling VIII. Geldelijke voorzieningen ten behoeve van
de leden van de eilandsraad en de commissiesArtikel 120Het eerste lid bepaalt dat er bij eilandsverordening moet worden voorzien
in een vergoeding voor leden van de eilandsraad voor de werkzaamheden en een
tegemoetkoming in de kosten (ambtstoelage). De vergoeding voor leden van de
eilandsraad heeft het karakter van een vergoeding wegens gederfde inkomsten
en een vergoeding voor onkosten. Het eerste lid voorziet tevens in de materiële
gevolgen voor de rechtspositie in verband met de tijdelijke vervanging van
leden van de eilandsraad wegens zwangerschap, bevalling en ziekte.Op grond van het vierde lid dienen bij de krachtens het eerste lid vast
te stellen eilandsverordening de bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
gestelde nadere regels in acht te worden genomen. In deze algemene maatregel
van bestuur zullen, net zoals voor gemeenteraadsleden het geval is de aanspraken
worden opgenomen voor leden van de eilandsraad aan wie ingevolge artikel X
10 van de Kieswet ontslag is verleend wegens zwangerschap en bevalling of
ziekte.In het tweede lid wordt de eilandsraad daarnaast de mogelijkheid geboden
om secundaire rechtspositionele maatregelen te treffen. De tegemoetkoming
in of de vergoeding van bijzondere kosten en andere financiële voorzieningen
dienen eveneens door de eilandsraad bij eilandsverordening te worden geregeld.
Een dergelijke facultatieve vergoedingsregeling dient wel binnen de kaders
van het rechtspositiebesluit te worden vastgesteld.Op grond van het derde lid heeft een demissionaire eilandgedeputeerde
tijdens zijn lidmaatschap van de eilandsraad geen recht op de vergoedingen
als lid van de eilandsraad.Artikel 121Op grond van het eerste lid ontvangen de leden van een door de eilandsraad,
het bestuurscollege of de gezaghebber ingestelde commissie een vaste, bij
verordening van de eilandsraad vast te stellen, vergoeding per commissievergadering
(onderdeel a) en een vergoeding voor reis- en verblijfkosten (onderdeel b).Leden van de eilandsraad of het bestuurscollege die lid zijn van een hier
bedoelde commissie ontvangen voor dat lidmaatschap geen vergoeding.In het tweede lid wordt voor de eilandsraad de mogelijkheid geboden om
in bijzondere gevallen aan de leden van het dagelijks bestuur van een commissie
in plaats van presentiegelden en een reis- en verblijfkostenvergoeding een
vaste vergoeding en tegemoetkoming in de kosten toe te kennen. Het toekennen
van een vaste vergoeding kan bijvoorbeeld wenselijk zijn in die gevallen dat
de werkzaamheden van commissies bijzondere beroepsmatige deskundigheid vereist.
Daarmee wordt bedoeld dat een commissielid dat deskundigheid
beroepsmatig in de commissie moet inbrengen. Een vaste hogere vergoeding behoort
ook tot de mogelijkheden wanneer de zwaarte en/of het tijdsbeslag van de werkzaamheden
niet meer in redelijke verhouding tot de reguliere vergoeding staat.Voor de vergoeding per vergadering en de vergoeding voor reiskosten dienen
in de eilandsverordening de bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
gestelde kaders in acht te worden genomen. Ten aanzien van de overige vergoedingen
in dit artikel kunnen bij of krachtens algemene maatregel van bestuur nadere
regels worden gesteld.Artikel 122De reis- en verblijfkosten voor reizen door de leden van de eilandsraad
te maken binnen het openbaar lichaam worden geacht te zijn begrepen in de
hun toegekende algemene onkostenvergoeding. Artikel 121, eerste lid, onderdeel
b, bevat een regeling voor de vergoeding van reis- en verblijfkosten in verband
met reizen binnen het openbaar lichaam ten behoeve van commissieleden die
geen lid van de eilandsraad zijn.Het kan echter voorkomen, dat leden van de eilandsraad- en commissieleden
zich ter uitvoering van een besluit van het eilandsbestuur, dan wel van een
commissie buiten het grondgebied van het openbaar lichaam moeten begeven.
In dit verband kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een opgedragen studiereis
ter bestudering van bepaalde problemen elders. Dit artikel voorziet in de
mogelijkheid om in dergelijke gevallen bij een door de eilandsraad vast te
stellen eilandsverordening aan de genoemde personen een recht op vergoeding
van de gemaakte reis- en verblijfkosten toe te kennen. Vergoeding van reis-
en verblijfkosten in verband met reizen buiten het grondgebied van het openbaar
lichaam aan leden van de eilandraad en aan commissieleden kan alleen geschieden
overeenkomstig door de eilandsraad bij eilandsverordening vastgestelde regels.In dit artikel wordt voorts bepaald dat het moet gaan om kosten ter uitvoering
van een besluit van het eilandsbestuur. Daarmee is een beperking aangebracht
tot kosten die een zakelijk karakter dragen. Er kan derhalve geen vergoeding
worden verleend voor reizen, die op eigen initiatief ter persoonlijke informatie
door leden van de eilandsraad en commissieleden worden ondernomen.Artikel 123Doel van deze bepaling is het opleggen van een verbod om ten laste van
het openbaar lichaam andere vergoedingen of tegemoetkomingen te genieten als
bepaald in de artikelen 120, 121 en 122. Dit wordt gerechtvaardigd door erop
te wijzen dat vergoedingen en tegemoetkomingen die leden van de eilandraad
en commissieleden ontvangen, zijn gebaseerd op de totale werkzaamheden door
hen als zodanig verricht. Het verbod kan als een logische aanvulling worden
gezien op het systeem van de maximumbedragen die in het rechtspositiebesluit
zullen worden vastgesteld. Dergelijke maxima zouden immers geen zin hebben
wanneer daarnaast nog andere vergoedingen aan betrokkenen zouden kunnen worden
toegekend.In het tweede lid wordt gesproken over voordelen ten laste van het openbaar
lichaam ander dan in de vorm van vergoedingen en tegemoetkomingen. Deze voordelen
kunnen slechts worden toegekend indien dit bij eilandsverordening is bepaald.
Deze eilandsverordening behoeft de goedkeuring van de Rijksvertegenwoordiger.De voordelen bedoeld in dit artikel zullen niet mogen leiden tot een verhoging
van de wettelijke vergoeding en tegemoetkoming in de kosten. Afdeling IX. De eilandsecretaris en de eilandgriffier§ 1 Algemene bepalingenArtikel 124Elk openbaar lichaam dient een eilandsecretaris en een eilandgriffier
aan te stellen. In de huidige situatie op de eilandgebieden Bonaire, Sint
Eustatius en Saba wordt de eilandsraad ambtelijk ondersteund door de secretaris
van het desbetreffende eilandgebeid. De secretaris ondersteunt echter eveneens
het bestuurscollege en de gezaghebber.In een gedualiseerd bestel is het van vitaal belang dat de eilandsraad
over voldoende middelen beschikt om zijn controlerende en volksvertegenwoordigende
functie adequaat te vervullen. Een zelfstandige ambtelijke ondersteuning is
in dit kader essentieel voor de versterking van de positie van de eilandsraad.
De functie van eilandsecretaris wordt dan ook, net zoals tengevolge de Wet
dualisering gemeentebestuur is gebeurd bij gemeenten, beperkt tot het bijstaan
van het bestuurscollege. In dit stelsel past het niet dat de functies van
eilandsecretaris en eilandgriffier gelijktijdig door één en
dezelfde persoon kunnen worden uitgeoefend. Om deze reden wordt in het tweede
lid bepaald dat een eilandsecretaris niet tevens eilandgriffier is.Artikel 125Het verbod om bepaalde handelingen te verrichten geldt niet alleen voor
eilandsraadleden, maar ook voor de eilandsecretaris en de eilandgriffier.
Deze functionarissen zijn immers sterk bij het politiek bestuur betrokken.
De handelingen die voor eilandsraadsleden en eilandgedeputeerden verboden
zijn, dienen daarom ook voor deze functionarissen verboden te zijn. Om deze
reden is in dit artikel bepaald dat zij de in artikel 16, eerste lid, omschreven
handelingen niet mogen verrichten behoudens in die gevallen dat de Rijksvertegenwoordiger
hiervoor een ontheffing heeft verleend.§ 2 De eilandsecretarisArtikel 126Omdat de eilandsraad in het voorgestelde gedualiseerde bestel over een
eigen eilandgriffier zal beschikken, zal de eilandsecretaris vrijwel geheel
in de sfeer van het bestuurscollege terechtkomen. In die situatie ligt het
dan ook voor de hand dat de benoeming, schorsing en het ontslag van de eilandsecretaris,
anders dan nu het geval is in de eilandgebieden, een bevoegdheid van het bestuurscollege
te laten zijn. De eilandsecretaris zal daarmee worden benoemd door het orgaan
dat hij ondersteunt.Over de uitoefening van die bevoegdheid is het bestuurscollege uiteraard
wel verantwoording schuldig aan de eilandsraad.Ingevolge het tweede lid behoeven de besluiten tot benoeming, bevordering,
schorsing en ontslag van de eilandsecretaris de goedkeuring van de Rijksvertegenwoordiger.
Dit volgt impliciet reeds uit artikel 168, derde lid, maar voor de duidelijkheid
is dit in het tweede lid nog eens expliciet bepaald.Artikel 127Ingevolge het tweede lid is het vaststellen van de instructie voor de
eilandsecretaris een bevoegdheid van het bestuurscollege. De gewijzigde verhouding
tussen eilandsraad en bestuurscollege ten aanzien van de eilandsecretaris
komt hiermee tot uiting. Indien de eilandsraad te kennen geeft
geraadpleegd te willen worden over de inhoud van deze instructie, is het aannemelijk
dat het bestuurscollege aan die wens gehoor zal geven.Artikel 128Gezien de in artikel 71, eerste lid, neergelegde medeondertekening door
de eilandsecretaris van stukken die van het bestuurscollege uitgaan is het
wenselijk dat de eilandsecretaris in de vergadering van het bestuurscollege
aanwezig is. Dit wordt dan ook in dit artikel bepaald.Artikel 129Voor de vaststelling van de vervangingsregeling van de eilandsecretaris
geldt hetzelfde als voor de vaststelling van de instructie voor de eilandsecretaris.
Het is dan ook aangewezen dat de vervangingsregeling door het bestuurscollege
wordt vastgesteld en niet door de eilandsraad.In het tweede lid wordt een aantal artikelen dat betrekking heeft op de
eilandsecretaris van overeenkomstige toepassing verklaard op de plaatsvervangend
eilandsecretaris. Door ook te verwijzen naar artikel 124, tweede lid, wordt
geëxpliciteerd dat het vanuit oogpunt van dualisme niet toegestaan is
dat de eilandsecretaris de eilandgriffier vervangt.§ 3 De eilandgriffierArtikel 130Gelet op de specifieke aard van zijn functie, die immers uitsluitend ondersteuning
van de eilandsraad en de individuele leden van de eilandsraad behelst, is
het logisch dat er een nauwe institutionele band tussen eilandsraad en eilandgriffier
wordt gesmeed. Om die reden wordt dan ook in dit artikel bepaald dat de eilandgriffier
door de eilandsraad wordt benoemd en dat de eilandsraad tevens bevoegd is
om de eilandgriffier te schorsen en te ontslaan.Artikel 131De eilandgriffier en zijn eventuele medewerkers staan formeel en functioneel
los van de «gewone» ambtelijke organisatie. Dat staat natuurlijk
niet in de weg aan gebruik door de griffie van allerlei faciliteiten van de
ambtelijke organisatie (salarisadministratie, repro, e.d.) Hiernaast betekent
de instelling van een griffie van de eilandsraad evenmin dat de eilandsraad
geen enkel beroep meer zou kunnen doen op bijstand van de niet tot de griffie
behorende ambtelijke organisatie. Ten aanzien van meer specialistische aangelegenheden
zal dit nodig blijven. Hierover dienen regels te worden gesteld in de krachtens
artikel 35, derde lid, vast te stellen eilandsverordening. Bovendien kan de
eilandsraad in de instructie voor de eilandgriffier, bedoeld in het tweede
lid, aangeven welke rol hierbij voor de eilandgriffier is weggelegd.Artikel 133Voor een toelichting op dit artikel zij verwezen naar de toelichting bij
artikel 129.Artikel 135Zoals in het algemeen deel van de memorie van toelichting reeds is aangegeven
behoeven de besluiten tot benoeming, bevordering, schorsing en ontslag van
ambtenaren de goedkeuring van de Rijksvertegenwoordiger. Dit geldt ingevolge
artikel 168, derde lid, voor alle ambtenaren die door het bestuurscollege
worden benoemd, maar evenzeer voor de ambtenaren die door de eilandsraad worden
benoemd, te weten de eilandgriffier en de ambtenaren die op de griffie werkzaam
zijn.De benoemings-, bevorderings- en schorsingsbesluiten van de eilandsraad
krijgen pas rechtskracht op het moment dat ze zijn goedgekeurd door de Rijksvertegenwoordiger.Hoofdstuk IV De bevoegdheid van het eilandsbestuurAfdeling I. Algemene bepalingen§ 1 Inleidende bepalingenArtikel 136Deze bepaling regelt de vrije bevoegdheid van de openbare lichamen tot
regeling en bestuur en de mogelijkheid om van de eilandsbesturen regeling
en bestuur te vorderen. Voor een algemene toelichting hierop zij verwezen
naar paragraaf 1.6 en 2.1.2 van het algemeen deel van de memorie van
toelichting.Met de ook in artikel 124, eerste lid van de Grondwet met betrekking tot
provincies en gemeenten gebezigde termen «overgelaten» en «huishouding»
wordt ook ten aanzien van de openbare lichamen uitdrukking gegeven aan het
principiële belang van het onderscheid tussen autonomie en medebewind.In het tweede lid zijn de woorden «of krachtens de wet bij provinciale
verordening» uit artikel 108, tweede lid, van de Gemeentewet niet overgenomen.
Reden hiervoor is het ontbreken van een provinciale laag tussen de openbare
lichamen en het Rijk. Aan de mogelijkheid van het vorderen van medebewind
bij provinciale verordening bestaat dan ook geen behoefte.Het derde lid strekt ertoe te verzekeren dat de kosten, verbonden aan
de uitvoering van door het Rijk gevorderd bestuur, in beginsel door het Rijk
aan de openbare lichamen worden vergoed. De in dit lid geregelde kostenvergoeding
kan echter slechts betrekking hebben op beleidsvoornemens van het Rijk die
een wijziging van uitoefening van taken of activiteiten door de openbare lichamen
tot gevolg hebben.Artikel 137Zoals in paragraaf 2.1.2 van het algemeen deel van de memorie van
toelichting reeds is uiteengezet kan behoefte bestaan aan een verschil in
behandeling tussen verschillende openbare lichamen. In dit artikel is deze
mogelijkheid uitdrukkelijk genoemd. In dit artikel zijn de woorden «zo
nodig» opgenomen om aan te geven dat de noodzaak tot differentiatie
moet worden aangetoond, hetgeen zal moeten geschieden in de toelichting bij
de bijzondere wet of andersoortige regeling.Artikel 138 en 139Deze drempelbepalingen beogen te voorkomen dat een overvloed aan planprocedures
tot stand wordt gebracht door voor het Rijk een aantal belemmeringen op te
werpen om de eilandbesturen te confronteren met een teveel aan verplichtingen
tot het opstellen van plannen en beleidsverslagen ten behoeve van het Rijk.
De bepalingen moeten worden gezien als een verbijzondering van de algemene
bepaling van artikel 136, tweede lid, waarin wordt bepaald dat regeling en
bestuur slechts kunnen worden gevorderd bij of krachtens de wet. De formulering
sluit er zoveel mogelijk bij aan.In het eerste lid van artikel 138 wordt een omschrijving gegeven van het begrip plan en het begrip beleidsverslag. Het begrip plan is niet
beperkt tot plannen die zijn gericht op verandering van de bestaande toestand.
Ook conserverende plannen vallen onder de reikwijdte van dit artikel. De doelstelling
bij dergelijke plannen is het behoud van de bestaande toestand. Onder het
begrip beleidsverslag vallen niet de verslagen die alleen een kwantitatieve
gegevensverstrekking inhouden, zoals bestedingsverslagen.§ 2 BestuursdwangArtikel 140In het eerste lid van wordt de bevoegdheid tot oplegging van een last
onder bestuursdwang toegekend aan het eilandsbestuur. Door het hanteren van
de term «eilandsbestuur» komt de bevoegdheid toe aan het orgaan
binnen dat bestuur dat belast is met de uitvoering van een eilandsverordening
of ander wettelijk voorschrift. Dit laatste komt ook tot uitdrukking in het
tweede en derde lid, waarin de bevoegdheid tot oplegging van een last onder
bestuursdwang nader wordt verdeeld over het bestuurscollege (tweede lid) en
de gezaghebber (derde lid) voor zover het bestuursdwang betreft ter handhaving
van regels waarvoor het bestuurscollege onderscheidenlijk de gezaghebber verantwoordelijk
is.Artikel 141Wanneer de Rijksvertegenwoordiger in geval van taakverwaarlozing door
het eilandbestuur overgaat tot oplegging van een last onder bestuursdwang
geschiedt dit op grond van het eerste lid op kosten van het openbaar lichaam.Het tweede lid kent het openbaar lichaam een verhaalsrecht toe op de overtreder
voor de aan de bestuursdwang verbonden kosten die te harer laste zijn gebracht.
In het derde lid wordt de dwangbevelprocedure van artikel 5:26 van de Algemene
wet bestuursrecht van toepassing verklaard.§ 3 Bekendmaking en inwerkingtreding van besluiten
die algemeen verbindende voorschriften inhoudenArtikel 142Deze bepaling heeft betrekking op alle verordeningen met externe werking,
dus ook op belastingverordeningen en subsidieregelingen.Dit artikel brengt met zich dat de openbare lichamen wettelijk worden
verplicht tot uitgave van een afkondigingsblad. Alle drie de eilandgebieden
geven momenteel reeds een afkondigingsblad uit, maar het uitgeven van afkondigingsblad
is, anders dan in het onderhavige voorstel, niet verplicht gesteld in de ERNA.
Een integrale publicatie zal nu nodig zijn. Het afkondigingsblad behoeft overigens
niet periodiek te verschijnen. Het kan naar behoefte uitgegeven worden.Afkondiging in het afkondigingsblad betekent niet dat bekendmaking via
andere mediavormen niet ook gewenst zou zijn. Het kan nodig zijn dat een voor
burgers belangrijke verordening gepubliceerd wordt in de lokale bladen of
bekend gemaakt wordt via internet. Elektronische uitgave van het afkondigingsblad
is dan ook mogelijk. Bij of krachtens AMvB worden hierover regels gesteld.Voor bekendmaking van verordeningen van de gezaghebber ter handhaving
van de openbare orde of ter beperking van gevaar, bevat artikel 179 een afwijkende
regeling. Artikel 143De teksten van besluiten van het eilandsbestuur die algemeen verbindende
voorschriften inhouden, zijn in geconsolideerde vorm voor een ieder beschikbaar
door middel van een bij algemene maatregel van bestuur aangewezen algemeen
toegankelijk elektronisch medium (internet). De kenbaarheid van het recht
wordt hiermee veergroot. Momenteel wordt reeds gewerkt aan een dergelijke
databank.Bij ministeriële regeling kunnen regels worden gesteld over de beschikbaarstelling.Artikel 144Op grond van deze bepaling heeft de verzoeker recht op een papieren afschrift
van de besluiten die ingevolge artikel 143 algemeen toegankelijk zijn. Hiervoor
mogen ten hoogste de kosten voor het maken van het afschrift in rekening worden
gebracht. De bevoegdheid van het openbaar lichaam om leges te heffen mag er
niet toe leiden dat de van eilandswege geheven tarieven een belemmering vormen
voor de informatiezoekende. Tot slot zij nog opgemerkt, dat de artikelen 143
en 144 van toepassing zijn vanaf de vaststelling van het besluit, derhalve
los van de vraag of het besluit is bekend gemaakt.Artikel 145In dit artikel wordt aangesloten bij de inwerkingstredingstermijn van
artikel 142 van de Gemeentewet. Momenteel treden afgekondigde eilandsverordeningen
ingevolge artikel 84 van de ERNA in werking met ingang van de tiende dag na
die van afkondiging, tenzij een ander tijdstip van inwerkingtreding is vastgesteld.De onderhavige bepaling hanteert een inwerkingstredingstermijn van acht
dagen voor alle bekendgemaakte besluiten, en dus niet alleen de eilandsverordeningen.
Wel staat het het eilandsbestuur, net zoals in de huidige situatie vrij om
voor een besluit een andere inwerkingstredingstermijn vast te stellen.Opgemerkt zij nog, dat de laatste zinsnede van deze bepaling geen vrijbrief
geeft aan het eilandsbestuur voor het verlenen van terugwerkende kracht van
zijn besluiten. In hoeverre terugwerkende kracht kan worden verleend is een
vraagstuk dat in dit artikel niet aan de orde is. Het artikel heeft uitsluitend
betrekking op het tijdstip waarop het bekendgemaakte besluit voor het eerst
gelding verkrijgt en dat kan niet eerder zijn dan de dag van de bekendmaking.§ 4 TermijnenArtikel 148De Algemene Termijnenwet heeft alleen betrekking op wetten in formele
zin en dus niet op eilandsverordeningen. Het voorgestelde artikel verklaart
genoemde wet van toepassing op eilandsverordeningen, ten minste voor zover
een eilandsverordening niet uitdrukkelijk het tegendeel bepaalt. Uit een oogpunt
van duidelijkheid zowel voor overheidsinstanties als voor de burger is deze
bepaling opgenomen. Afdeling II. De bevoegdheid van de eilandsraadArtikel 149Het eerste lid ziet op de vaststelling van eilandsverordeningen in autonomie
en medebewind. Zowel het eerste als het tweede lid van artikel 136 hebben
hierop mede betrekking. Deze bevoegdheid berust bij de eilandsraad tenzij
de bevoegdheid bij wet of door de eilandsraad krachtens de wet aan het bestuurscollege
is toegekend.De overige bevoegdheden van artikel 136, eerste onderscheidenlijk tweede
lid, betreffen bestuursbevoegdheden in autonomie en medebewind. De autonome
bestuursbevoegdheden berusten op grond van het tweede lid bij de eilandsraad.
Het gaat hier om bevoegdheden die niet bij enig wettelijk voorschrift worden
gevorderd van een orgaan van het openbaar lichaam.Bestuursbevoegdheden in medebewind kunnen zowel bij de eilandsraad, het
bestuurscollege als de gezaghebber berusten. Dit betreft ook bestuursbevoegdheden
die nadrukkelijk in het onderhavige wetsvoorstel worden genoemd. Als uitgangspunt
is in het derde lid gekozen dat deze bevoegdheden berusten bij het bestuurscollege.
Deze bestuursbevoegdheden kunnen echter ook bij of krachtens de wet aan de
gezaghebber of de eilandsraad zijn toegekend.Artikel 150Het eerste lid kent het individuele lid van de eilandsraad de bevoegdheid
toe initiatiefvoorstellen voor eilandsverordeningen in te dienen. Drempelsteun
is niet nodig. Op grond van het tweede lid is de eilandsraad verplicht het
voorstel in behandeling te nemen overeenkomstig door hem te stellen regels.
Deze kunnen bijvoorbeeld inhouden dat een voorstel schriftelijk moet worden
ingediend bij de voorzitter en dat op voorstel van de voorzitter wordt bepaald
wanneer het voorstel wordt behandeld of dat het eerst in handen van een eilandsraadscommissie
wordt gesteld. Ten aanzien van andere initiatiefvoorstellen is geen verplichte
behandeling voorgeschreven. De door de eilandsraad te stellen regels over
dergelijke voorstellen kunnen voorwaarden voor behandeling bevatten. Het ligt
voor de hand dat de in het tweede en derde lid gevraagde regeling in het reglement
van orde van de eilandsraad wordt opgenomen.Artikel 151Dit artikel kent aan individuele leden van de eilandsraad de bevoegdheid
toe amendementen in te dienen. Deze bevoegdheid is niet beperkt tot het amenderen
van voorstellen van het bestuurscollege voor eilandsverordeningen. De eilandsraad
dient deze bevoegdheid nader uit te werken, bijvoorbeeld in zijn reglement
van orde. Daarbij kan worden gedacht aan de mogelijkheid van sub-amendementen,
de verplichting een amendement schriftelijk in te dienen of een voorstel tot
splitsing te doen.Door de overeenkomstige toepassing verklaring van artikel 150, tweede
lid, is de eilandsraad ook verplicht amendementen in behandeling te nemen
overeenkomstig door hem te stellen regels.Artikel 152De subjectieve redactie drukt uit dat het in de eerste plaats aan de eilandsraad
is te beoordelen welke eilandsverordeningen hij in het belang van het openbaar
lichaam nodig acht. Daarbij zal hij echter niet mogen treden in de bijzondere
belangen van de ingezetenen. Artikel 153In dit artikel, dat overeenkomt met artikel 149a van de Gemeentewet, is
bepaald dat de eilandsraad in bepaalde in de eilandsverordening omschreven
gevallen aan bepaalde ambtenaren de bevoegdheid kan verlenen tot het binnentreden
in woningen zonder toestemming van de bewoner. In de desbetreffende binnentredingsverordeningen
zal steeds de omvang van de binnentredingsbevoegdheid en de kring van tot
binnentreden bevoegde personen worden bepaald.Het binnentreden is alleen geoorloofd indien het toezicht strekt tot handhaving
van de openbare orde of veiligheid dan wel geschied in verband met de bescherming
van het leven of de gezondheid van personen en dit toezicht het binnentreden
vereist. Het feit dat toezicht wordt uitgeoefend op de naleving van een voorschrift
van een eilandsverordening biedt op zich dus niet voldoende rechtvaardiging
om een woning zonder toestemming van de bewoner binnen te treden.Artikel 154Krachtens deze bepaling is de eilandsraad verplicht om een inspraakverordening
vast te stellen. Er wordt een algemene inspraakverordening geëist, hetgeen
betekent dat in deze eilandsverordening in beginsel voor het gehele beleidsterrein
van het openbaar lichaam het algemene kader moet worden aangegeven voor de
inspraak. Het artikel sluit niet uit dat voor enkele meer specifieke deelterreinen
subregelingen met aanvullende eisen worden getroffen. De bedoeling is dat
het inspraakproces op overzichtelijke wijze wordt geregeld.Ingezetenen en andere belanghebbenden moeten hun mening kunnen kenbaar
maken over voorgenomen of voorgesteld beleid van het openbaar lichaam. Dit
betekent dat de inspraak zal moeten plaatsvinden in de fase van voorbereiding,
voordat de besluitvorming wordt afgerond. De wijze waarop inspraakgerechtigden
in staat worden gesteld van hun gevoelens te doen blijken kan verschillen.
De eilandsraad wordt een grote mate van vrijheid gelaten bij het vormgeven
aan een inspraakregeling, toegesneden op de lokale gewoonten en behoeften.In openbare lichamen waar minderheidsgroepen wonen zal het eilandsbestuur
voorwaarden moeten scheppen dat ook deze minderheidsgroepen reële inspraakmogelijkheden
worden geboden ten aanzien van beleidsvoornemens, die hen raken. Bijzondere
voorzieningen op het gebied van tolken, bekendmaking in andere talen en wellicht
met gebruikmaking van andere media dan de gebruikelijke dag- en weekbladen
liggen dan voor de hand.Artikel 155Deze bepaling, die overeenkomt met artikel 151b van de Gemeentewet, geeft
de eilandsraad de mogelijkheid om bij eilandsverordening de gezaghebber de
bevoegdheid te verlenen om bij (dreigende) verstoring van de openbare orde
door de aanwezigheid van wapens een gebied aan te wijzen als veiligheidsrisicogebied.
In een dergelijk veiligheidsrisicogebied kan de officier van justitie onder
andere overgaan tot preventief fouilleren. Artikel 151b is in de Gemeentewet
ingevoegd bij wet van 13 juli 2002 tot wijziging van de Gemeentewet en
de Wet wapens en munitie in verband met de bestrijding van wapengeweldwet
(Stb. 2002, 420). Een afwijking van de regeling in de Gemeentewet is, dat
voor vaststelling van de eilandsverordening de meerderheid van het aantal
zitting hebbende eilandsraadsleden is vereist. Voor een toelichting op deze
afwijking wordt verwezen naar het algemeen deel van de memorie van toelichting.Voor een toelichting op dit artikel zij verwezen naar de memorie van toelichting (Kamerstukken II, 1999/00, 26 865, nr. 3) en
de overige parlementaire stukken bij die wet.Artikel 156Deze bepaling, die overeenkomt met artikel 151c van de Gemeentewet, verleent
de eilandsraad de mogelijkheid om de gezaghebber bij eilandsverordening de
bevoegdheid te verlenen om te besluiten tot de toepassing van cameratoezicht
op een openbare plaats, indien het belang van de handhaving van de openbare
orde daartoe noodzaakt. De mogelijkheid van het toepassen van cameratoezicht
is in de Gemeentewet geïntroduceerd bij wet van wet van 30 juni
2005 tot wijziging van de Gemeentewet en de Wet politieregisters in verband
met de invoering van regels omtrent het gebruik van camera’s ten behoeve
van toezicht op openbare plaatsen (cameratoezicht op openbare plaatsen) (Stb.
2005, 395). Een afwijking van de regeling in de Gemeentewet is, dat, net als
bij artikel 155, voor de vaststelling van de eilandsverordening de meerderheid
van het aantal zitting hebbende eilandsraadsleden is vereist.Voor een toelichting op dit artikel zij verwezen naar de memorie van toelichting
(Kamerstukken II, 2003/04, 29 440, nr. 3) en de overige parlementaire
stukken bij die wet.Artikel 157Ingevolge het eerste lid kan de eilandsraad op overtreding van eilandsverordeningen
een geldboete stellen van ten hoogste de tweede categorie van het Wetboek
van Strafrecht BES.Artikel 56 van de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba laat de openbare lichamen, net zoals bij gemeenten het geval is, de
bevoegdheid tot het heffen van parkeergelden voor het gebruik van de daar
bedoelde parkeerterreinen en weggedeelten. In de meeste gemeenten heeft dit
geleid tot de vaststelling van parkeer- en parkeergeldverordeningen waarin
ook strafbepalingen zijn opgenomen. Ook op de openbare lichamen is een dergelijke
uitwerking zeer wel denkbaar.Uit de aard der zaak is er bij dergelijke strafbare feiten veelal sprake
van feiten die zijn begaan door onbekende bestuurders van een motorrijtuig.In artikel 181 van de Wegenverkeerswet 1994 is voor dit soort gevallen
een voorziening getroffen voor de krachtens die wet strafbaar gesteld feiten.
In het tweede en derde lid van dit artikel zijn soortgelijke bepalingen opgenomen
met betrekking tot de overtreding van de strafbepalingen, die zijn opgenomen
in de krachtens artikel 56 van de Wet financiën openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba vastgestelde eilandsverordeningen.In het tweede lid is bepaald dat de eigenaar of houder van een motorrijtuig
in plaats van de onbekende bestuurder voor het feit aansprakelijk kan worden
gesteld. Op grond van het derde lid vervalt deze aansprakelijkheid wanneer
de eigenaar of houder van het motorrijtuig tijdig de bestuurder bekend maakt.
Of hij dat wil doen of niet is zijn zaak, het is zijn recht. De aansprakelijkheid
van de eigenaar of houder vervalt eveneens, als hij niet heeft kunnen vaststellen
wie de bestuurder was en hem daarvan redelijkerwijs geen verwijt kan worden
gemaakt.Artikel 158Deze bepaling geeft de eilandsraad de mogelijkheid de gezaghebber de bevoegdheid
te verlenen om bij dreiging van ernstige ongeregeldheden personen op een bepaalde
plaats onder te brengen. Het komt overeen met artikel 154a van de Gemeentewet,
dat in de Gemeentewet is ingevoegd bij wet van 25 april 2000 tot wijziging
van de Gemeentewet ter verbetering van de mogelijkheden tot bestrijding van
grootschalige verstoringen vande openbare orde (Stb. 2000, 175)
Conform de artikelen 155 en 156 geldt voor deze eilandsverordening dat voor
de vaststelling ervan de meerderheid van het aantal zitting hebbende eilandsraadsleden
is vereist.Voor een toelichting op dit artikel zij verwezen naar de memorie van toelichting
(Kamerstukken II, 1998/99, 26 735, nr. 3) en de overige parlementaire
stukken bij die wet.Artikel 159Dit artikel, waarin het mondeling en schriftelijk vragenrecht en het recht
van interpellatie zijn verankerd, moet worden beschouwd als de pendant van
de artikelen 171 en 182 op basis waarvan het bestuurscollege en de gezaghebber
de eilandsraad desgevraagd inlichtingen moeten verstrekken. Op grond van deze
bepaling komt aan individuele leden het recht toe mondeling en schriftelijk
vragen te stellen aan het bestuurscollege of de gezaghebber.Ook dit recht leent zich voor nadere uitwerking in het reglement van orde
van de eilandsraad. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het instellen
van een vragenuur tijdens de vergadering van de eilandsraad en openbaarmaking
van schriftelijk ingediende vragen en antwoorden daarop.Het tweede lid kent individuele leden van de eilandsraad het recht toe
om verlof voor het houden van een interpellatie te vragen. Het gaat daarbij
om het vragen van inlichtingen over een onderwerp dat niet op de agenda staat.Artikelen 160 tot en met 165De voorgestelde artikelen 160 tot en met 165 regelen het recht van onderzoek
door de eilandsraad. In paragraaf 2.2.2 van het algemeen deel van de
memorie van toelichting is hier reeds op ingegaan.Het is aan de eilandsraad overgelaten om het recht in een eilandsverordening
nader vorm te geven.Omdat in artikel 160, vierde lid, artikel 119, eerste lid, van overeenkomstige
toepassing is verklaard, heeft de commissie de bevoegdheid te beslissen op
grond van een belang genoemd in artikel 11 van de Wet openbaarheid van bestuur
Bonaire, Sint Eustatius en Saba geheimhouding te betrachten over hetgeen in
een gesloten vergadering aan de orde is gekomen. Op grond van artikel 26,
tweede lid, kan de onderzoekscommissie aan de eilandsraad geheimhouding opleggen
ten aanzien van stukken die door de onderzoekscommissie aan de eilandsraad
worden overgelegd. Het is dus, anders dan bij andere commissies op grond van
artikel 119, tweede lid, niet mogelijk dat het bestuurscollege aan de onderzoekscommissie
geheimhouding oplegt. Wel kan hij de commissie verzoeken vertrouwelijk met
bepaalde informatie om te gaan. De commissie beslist vervolgens zelf.Op grond van het voorgestelde artikel 165 zal de eilandsraad er zelf zorg
voor moeten dragen dat de kosten voor een onderzoek worden opgenomen in de
begroting. Niet steeds zal ruim voordat de begroting wordt vastgesteld, bekend
zijn dat een onderzoek wordt gehouden in het jaar waarop de begroting betrekking
heeft. In dat geval zal alsnog ruimte op de begroting moeten worden gevonden.Artikel 166Dit artikel regelt de overdracht van bevoegdheden van de eilandsraad aan
het bestuurscollege. Om tot uitdrukking te brengen dat de lijst met de opsomming
van niet overdraagbare bevoegdheden van het tweede lid niet limitatief is,
zijn de woorden «in ieder geval» ingevoegd. Artikel 167In dit artikel is het beginsel neergelegd, dat voorschriften die gelden
voor het orgaan dat een bevoegdheid overdraagt, evenzeer gelden voor het orgaan
waaraan een bevoegdheid wordt overgedragen. Een uitzondering is echter gemaakt
voor de voorschriften betreffende vergaderingen. Deze voorschriften hebben
immers geen betrekking op de overgedragen bevoegdheid zelf, maar op de werkwijze
van het orgaan dat deze bevoegdheid uitoefent. Deze uitzondering heeft tevens
tot gevolg, dat de algemene regel ten aanzien van openbaarheid van vergaderingen
van de eilandsraad, niet zonder meer geldt bij de uitoefening van overgedragen
bevoegdheden door het bestuurscollege. De vergaderingen van het bestuurscollege
blijven in beginsel besloten, ook al zijn bevoegdheden van de eilandsraad
overgedragen. Het bestuurscollege kan echter op grond van artikel 65 tot openbaarheid
van vergadering besluiten.Artikel 168In deze bepaling wordt een groot aantal bevoegdheden van het bestuurscollege
opgesomd.Een tweetal in het eerste opgenomen bestuursbevoegdheden, namelijk de
onderdelen c en d, betreft de ambtelijke organisatie. Uit deze bepalingen
vloeit voort dat het bestuurscollege is dat algemene rechtspositionele voorschriften
vaststelt en in individuele gevallen rechtspositionele besluiten neemt. Wel
dienen deze besluiten ingevolge het derde lid, de goedkeuring van de Rijksvertegenwoordiger.De in onderdeel f genoemde rechtsgedingen vormen een ruime categorie.
Zij omvat ook het kort geding, de voeging in strafzaken, de instelling van
beroep, het verzoek tot schorsing van een aangevochten beslissing of om een
voorlopige voorziening terzake. Het maken van bezwaar tegen een besluit betreft
geen rechtsgeding en wordt daarom apart genoemd. Het betreft hier zowel spoedeisende
als niet-spoedeisende gevallen. Het bestuurscollege behoeft dus in geen enkel
geval achteraf formeel te worden gelegitimeerd door een beslissing van de
eilandsraad.Artikel 169Op grond van dit artikel en artikel 181 kan de uitvoering van besluiten
worden gemandateerd aan politieambtenaren die werkzaam zijn binnen het openbaar
lichaam. Hiermee wordt buiten twijfel gesteld dat de uitvoering van openbare
orde- en noodbevoegdheden door ambtenaren van politie is toegelaten.Artikel 170Met dit artikel wordt vastgelegd, dat machtiging door het bestuurscollege
aan eilandgedeputeerden mogelijk is, hoewel tussen het bestuurscollege en
zijn leden geen ondergeschiktheidsrelatie in enge zin bestaat. Het begrip «machtigen»
is een verzamelbegrip voor mandateren, geven van volmacht en machtigen tot
het uitoefenen van feitelijke bevoegdheden.De verhoudingen in het bestuurscollege worden beheerst door democratische
spelregels, zoals besluitvorming bij meerderheid van stemmen. Aard en strekking
van een regeling kunnen zich zoals aan het slot van het eerste lid is bepaald
tegen machtiging verzetten, maar dat moet niet te snel worden aangenomen.
De verantwoordelijkheid voor de uitoefening van de bevoegdheid blijft immers
berusten bij het bestuurscollege. De toevoeging is nodig, omdat zonder haar
bij algemene maatregel van bestuur of bij eilandsverordening deze mandaatverlening
niet zou kunnen worden uitgesloten.In het tweede en derde lid zijn de wezenlijke kenmerken van een mandaatverhouding vastgelegd. Besluiten krachtens mandaat genomen worden
de opdrachtgever (het bestuurscollege) toegerekend. Het besluit wordt genomen
uit naam van het bestuurscollege en onder diens verantwoordelijkheid. Dit
impliceert dat het bestuurscollege moet kunnen ingrijpen wanneer het dat nodig
acht.Artikel 171Het recht op inlichtingen omvat alle vormen waarin inlichtingen kunnen
worden gevraagd, variërend van het stellen van mondelinge of schriftelijke
vragen tot het houden van een interpellatie. In zijn reglement van orde zal
de eilandsraad nadere regels kunnen stellen omtrent de wijze waarop dit recht
kan worden uitgeoefend.In het derde lid is neergelegd dat gevraagde inlichtingen alleen mogen
worden geweigerd indien het verstrekken daarvan in strijd is met het openbaar
belang. Het recht op inlichtingen op grond van artikel 171 gaat verder dan
het recht op informatie op grond van de Wet openbaarheid van bestuur BES.
In geen geval kan derhalve informatie worden geweigerd die op grond van de
Wet openbaarheid bestuur BES openbaar zou zijn. Daarbij speelt een rol dat
het bestuurscollege en de gezaghebber de mogelijkheid hebben informatie vertrouwelijk
aan de eilandsraad te overleggen.Het uitgangspunt bij de beantwoording van de vraag of in een bepaald geval
gevraagde inlichtingen met een beroep op het openbaar belang moeten worden
geweigerd, dient te zijn dat slechts indien zeer zwaarwegende belangen in
het geding zijn niet voldaan behoeft te worden aan de plicht de eilandsraad,
het hoogste algemeen vertegenwoordigende orgaan in het openbaar lichaam, te
informeren. In welke gevallen van dermate zwaarwegende belangen sprake zal
zijn, valt in abstracto niet aan te geven. Indien het bestuurscollege van
oordeel is dat bepaalde inlichtingen moeten worden geweigerd, dient daarvoor
nadrukkelijk een beroep op de uitzonderingsgrond «strijd met het openbaar
belang» te worden gedaan. De eilandsraad zal vervolgens moeten beoordelen
of hij dit beroep aanvaardt.Afdeling IV. De bevoegdheid van de gezaghebberArtikel 172De in het eerste lid opgenomen opsomming van zorgplichten van de gezaghebber
betreft deels de verhouding burger-bestuur. Daarnaast zijn echter twee zorgplichten
van een meer algemeen-bestuurlijke aard geformuleerd. Het gaat daarbij om:1. Een tijdige voorbereiding, vaststelling en uitvoering van het beleid
van het openbaar lichaam en de daaruit voortvloeiende besluiten, alsmede een
goede afstemming tussen degenen die bij de voorbereiding, vaststelling en
uitvoering zijn betrokken (onderdeel a). Dit is een algemene coördinatiebevoegdheid
die in het verlengde ligt van de door middel van dit voorstel geëxpliciteerde
positie van de gezaghebber als voorzitter van het bestuurscollege.2. Een goede samenwerking van het openbaar lichaam met andere openbare
lichamen en andere overheden. Ook deze zorgplicht past in de coördinerende
positie van de gezaghebber binnen het bestuurscollege.Naast de in het eerste en in het tweede lid geëxpliciteerde positie
van de gezaghebber als algemeen coördinator van het beleid van het openbaar
lichaam en bewaker van de verhouding tussen het eilandsbestuur en de burgerij,
dient het onderhavige wetsvoorstel ook een grondslag te bevatten voor interventies
van de gezaghebber ten aanzien van alle niet met name genoemde eilandelijke
aangelegenheden. Deze is in het derde lid opgenomen. Artikel 173In dit artikel wordt geregeld welk orgaan bevoegd is formeel het openbaar
lichaam naar buiten toe te vertegenwoordigen. Het artikel ziet zowel op de
vertegenwoordiging bij het verrichten van privaatrechtelijke en publiekrechtelijke
rechtshandelingen als op de formele procesvertegenwoordiging.Het tweede lid opent de mogelijkheid om ook de vertegenwoordiging in rechte
op te dragen aan anderen dan de gezaghebber. De gemeentelijke praktijk toont
aan dat hieraan behoefte bestaat.Artikel 174De gezaghebber wordt met uitsluiting van andere bestuursorganen van de
openbare lichamen aangewezen voor de handhaving van de openbare orde. De handhaving
van de openbare orde bestaat uit het feitelijk herstellen en bewaren van de
openbare orde. Voorbeelden hiervan zijn de uitvoering van controles en surveillances,
het geven van bevelen, het afzetten van gebouwen en dergelijke.Met de term handhaving wordt in dit artikel gedoeld op de zorg voor het
feitelijk bewaren en herstellen van de openbare orde. Het onderhavige artikel
maakt de gezaghebber niet alleen bevoegd, maar legt hem ook de plicht op om
de openbare orde te handhaven. Het begrip openbare orde heeft in dit kader
dezelfde betekenis als de betekenis die in het kader van artikel 172 van de
Gemeentewet aan dit begrip wordt gegeven. Dit houdt in dat de openbare orde
wordt beheerst door een complex van rechtsregels dat ziet op het gewenste
niveau van orde en rust in het openbare leven. De handhaving van de openbare
orde is de zorg voor de naleving van regels, bij niet naleving waarvan de
orde en rust in het openbare leven wordt verstoord. Deze regels kunnen vervat
zijn in zowel wetten in formele als materiële zin. Met name de eilandsraad
zal het gewenste niveau van orde en rust bepalen en beïnvloeden door
middel van normstelling, bijvoorbeeld in eilandsverordeningen.In het tweede en derde lid worden de gezaghebber bevoegdheden toegekend
om zijn openbare orde-taken te kunnen uitoefenen. Het betreft de bevoegdheid
om bepaalde vormen van bestuursdwang uit te oefenen teneinde overtreding van
openbare orde-regels ongedaan te maken of te verhinderen (tweede lid) alsmede
de bevoegdheid om maatregelen te nemen bij verstoring van de openbare orde
of bij ernstige vrees voor het ontstaan daarvan (derde lid).Bij uitoefening van de dwangbevoegdheid van het tweede lid kan de gezaghebber
gebruik maken van de onder zijn gezag staande politie. De politie treedt bij
de feitelijke handhaving van de openbare orde, die zowel preventief als repressief
optreden omvat, op onder gezag en verantwoordelijkheid van de gezaghebber.
Door de gekozen formulering is uitgesloten dat de gezaghebber de feitelijke
handhaving van de openbare orde opdraagt aan andere diensten van het openbare
lichaam.Artikel 175Uit deze bepaling, die het oppervel bij brand bij de gezaghebber neerlegt,
vloeit voort dat indien in verband met het bestrijden van brand maatregelen
nodig zijn die diep ingrijpen in de rechten van burgers de gezaghebber daartoe
de bevelen dient te geven. Voorts houdt het begrip opperbevel in dat de gezaghebber
uiteindelijk bestuurlijk verantwoordelijk is voor de brandbestrijding. Indien
er verschillende brandweerkorpsen optreden heeft de gezaghebber het opperbevel
over de gezamenlijk optredende korpsen.Bij de ongevallen anders dan bij brand waarbij de brandweer een taak heeft
valt te denken aan situaties waarbij de brandweer een taak heeft op het
gebied van de technische hulpverlening bij ongevallen. Om te voorkomen dat
daarbij getreden wordt op het terrein van anderen, is de beperking aangebracht
dat de brandweer wel bij bedoelde taken een taak moet hebben.Op grond van het tweede lid kan de gezaghebber bij brand en ongevallen
de bevelen geven die nodig zijn ter voorkoming, beperking en bestrijding van
gevaar. Te denken valt bijvoorbeeld aan het ontruimen van gebouwen, het afsluiten
van straten en het verwijderen van nieuwsgierigen die de brandbestrijding
hinderen. De gezaghebber is daarnaast uiteraard bevoegd maatregelen te gelasten
die elders een wettelijke grondslag vinden.Artikel 176Deze bepaling heeft tot strekking om buiten twijfel te stellen dat de
gezaghebber in de in de bepaling genoemde gevallen een taak heeft die ruimer
is dan enkel de handhaving van de openbare orde. Het gaat hier ook om de bescherming
van de veiligheid en gezondheid van de burger in incidentele gevallen en op
bepaalde plaatsen. Het in het eerste lid bedoelde toezicht betreft het feitelijke
toezicht evenals artikel 174 de feitelijke handhaving van de openbare orde
betreft.Op grond van het tweede lid kan de gezaghebber de bevelen geven die nodig
zijn voor de bescherming van de veiligheid en gezondheid. Burgers zijn gehouden
om aan in het kader van de uitoefening van het toezicht gegeven bevelen die
met het oog op de bescherming van de veiligheid en gezondheid nodig zijn,
gehoor te geven.Anders dan in een van de gevallen bedoeld in artikel 178 moet de gezaghebber
zich bij deze bevelen echter houden aan de geldende voorschriften. De bevelen
moeten zien op concrete, zich direct aandienende, de veiligheid of gezondheid
bedreigende situaties. Het kan bijvoorbeeld gaan om een bevel tot ontruiming
van een brandgevaarlijk gebouw of het verbieden van de toegang tot zo’n
gebouw.Het derde lid betreft een afwijking van de hoofdregel van artikel 168
op grond waarvan de uitvoering van besluiten van de eilandsraad een bevoegdheid
is die bij het bestuurscollege berust. De reden voor deze afwijking is gelegen
in de exclusieve verantwoordelijkheid van de gezaghebber op het terrein van
het toezicht op openbare samenkomsten. De uitvoering van eilandsverordeningen
betreft zowel feitelijke uitvoeringshandelingen zoals sluiting van horeca-inrichtingen
op grond van openbare orde-overwegingen als juridisch-administratieve uitvoeringshandelingen,
zoals vergunningverlening, indien deze handelingen ten nauwste met dat toezicht
samenhangen. Daarbij moet met name worden gedacht aan vergunningverlening
voor incidentele gebeurtenissen zoals openbare samenkomsten en dergelijke.
Bij vergunningverlening voor dit soort activiteiten speelt het openbare orde-aspect,
en daarnaast vaak ook de noodzaak van snel en doeltreffend optreden, een belangrijke
rol. De argumenten die ervoor pleiten om de handhaving van de openbare orde
aan de gezaghebber toe te wijzen, zoals eerder genoemd in de toelichting bij
artikel 174, pleiten ook ten aanzien van deze uitvoeringshandelingen voor
een exclusieve bevoegdheid van de gezaghebber.Artikel 177Deze bepaling geeft de gezaghebber de bevoegdheid om een woning te sluiten
indien zich rond de woning overlast voordoet. Deze bevoegheid komt overeen
met de sluitingsbevoegdheid van de burgemeester, welke hem toekomt op grond
van artikel 174a van de Gemeentewet. Deze bevoegdheid is in de Gemeentewet
ingevoegd bij wet van 13 maart 1997 tot wijziging van de Gemeentewet,
houdende opneming daarin van de bevoegdheid van de burgemeester om woningen,
niet voor het publiek toegankelijke lokalen of bij die woningen
of lokalen behorende erven te sluiten bij verstoring van de openbare orde
(Stb. 1997, 132).Voor een toelichting op dit artikel zij verwezen naar de memorie van toelichting
(Kamerstukken II, 1995/96, 24 699, nr. 3) en de overige parlementaire
stukken bij die wet.Artikel 178Het eerste lid van deze bepaling geeft de gezaghebber de bevoegdheid om
in de daar bedoelde omstandigheden bevelen te geven. Het gaat hier niet primair
om bevelen aan bijvoorbeeld politie of brandweer, maar om bevelen aan burgers,
particuliere instellingen, bedrijven, etc. maar ook aan in het openbare lichaam
aanwezige functionarissen die niet direct onder het gezag van de gezaghebber
staan. Dit laatste kan bijvoorbeeld van belang zijn bij de rampenbestrijding.Bij gebruikmaking van zijn bevoegdheden kan de gezaghebber afwijken van
wettelijke voorschriften. Hij dient hierbij echter wel de voorschriften van
de Grondwet in acht te nemen. Uitgangspunt is dat in extreme omstandigheden
terzijdestelling van wettelijke bepalingen mogelijk moet zijn. De gezaghebber
wordt echter geen vrijbrief om ongeremd van deze vergaande bevoegdheid gebruik
te maken. Bij het geven van bevelen zal hij uiteraard te allen tijde moeten
voldoen aan het beginsel van proportionaliteit. Niet alleen geldt, dat slechts
in de in het artikel omschreven noodsituaties bevelen kunnen worden gegeven,
deze beperking geldt evenzeer voor de bevoegdheid daarbij af te wijken van
wettelijke voorschriften.Opgemerkt zij dat de rechter de bevelen, en de daarin besloten afwijkingen
van wettelijke voorschriften, kan toetsen aan dit proportionaliteitsbeginsel
en daarnaast kan beoordelen of de bedoelde noodsituatie of de ernstige vrees
daarvoor zich voordeed.Van in de Grondwet neergelegde fundamentele beginselen (zoals de grondrechten)
kan slechts worden afgeweken wanneer de grondwetgever daarin zelf voorzien
heeft. Volledigheidshalve zij opgemerkt, dat in verband met artikel 94 van
de Grondwet evenmin van de daarin bedoelde verdragen zal kunnen worden afgeweken.De clausule «behoudens ieders verantwoordelijkheid in de wet»,
die voorkomt in artikel 6 (vrijheid van godsdienst en levensovertuiging),
in artikel 7 (vrijheid van meningsuiting) en in artikel 9 (vrijheid van vergadering
en betoging) van de Grondwet, houdt in dat beperkingen van uitingen wegens
de inhoud, of van een bijeenkomst wegens het onderwerp, alleen mogen worden
vastgelegd in bepalingen van de wet in formele zin die duidelijk regelen wat
de inhoud van de beperking is. De artikelen 178 en 179 kunnen wegens hun algemene
karakter niet als dergelijke – beperkingen specificerende – bepalingen
worden opgevat. Dit betekent dat de gezaghebber bij de uitoefening van zijn
bevoegdheid krachtens deze artikelen niet de verspreiding van geschriften
of van andere uitingen mag verbieden of beëindigen op de grond dat hij
de inhoud als zo danig van die manifestaties onwenselijk acht. Evenmin mag
hij een betoging of een vergadering verbieden of ontbinden omdat hij het onderwerp
als zodanig van die manifestaties onwenselijk acht. Wel zal de gezaghebber
met inachtneming hiervan bevelen mogen geven ter handhaving van de openbare
orde of ter beperking van gevaar. Dit kan betekenen, dat hij de verspreiding
van geschriften verbiedt omdat hij daarvan ernstige wanordelijkheden vreest.Dezelfde vrees kan grond vormen voor het verbod van een betoging of vergadering.
Het kan zeer wel zijn dat uitsluitend geschriften met een bepaalde inhoud
of vergaderingen en betogingen met een bepaald onderwerp tot die vrees aanleiding
geven (men denke aan de verspreiding van racistische geschriften in bepaalde
stadsgedeelten). Het verbod zal dan uitsluitend op die geschriften betrekking
hebben. Het motief voor het verbod is in deze gevallen niet de inhoud als
zodanig van de geschriften, maar het voorkomen van de naar redelijke
verwachting daaruit voortvloeiende ernstige wanordelijkheden.Wellicht ten overvloede zij onderstreept dat van deze bevoegdheid tot
het verbieden van uitingen en bijeenkomsten alleen in dwingende omstandigheden
gebruik mag worden gemaakt. Het betreft hier grondwettelijk beschermde gedragingen,
die – zolang zij volgende de gewone wettelijke voorschriften geoorloofd
zijn – in beginsel bescherming verdienen van de zijde van de overheid,
ook wanneer de inhoud haar onsympathiek is en wellicht afwijzende reacties
oproept bij het publiek. Eerst wanneer – bijvoorbeeld door het ernstig
provocerend karakter van de (te verwachten) gedragingen – naar redelijke
verwachting de andere mogelijkheden tot voorkoming van wanordelijkheden tekort
schieten, zal naar het zware middel van een verbod mogen worden gegrepen.Tenslotte wordt erop gewezen dat de bevoegdheid krachtens dit artikel
maatregelen te treffen uitdrukkelijk is toegekend aan de gezaghebber. De gezaghebber
mag deze bevoegdheid niet delegeren.Artikel 179In het eerste lid is, evenals in artikel 178, eerste lid, bepaald dat
de hierbedoelde noodverordeningen inbreuk mogen maken op andere dan bij de
Grondwet gestelde voorschriften. Verwezen zij hier naar de toelichting bij
dat artikel. Mutatis mutandis geldt voor de afwijking van wettelijke voorschriften
bij noodverordening hetzelfde als voor de afwijking bij noodbevel.In de tekst is verder uitdrukkelijk het beginsel van de proportionaliteit
vastgelegd. Zo zullen bijvoorbeeld delictsomschrijvingen in noodverordeningen
niet ruimer mogen zijn dan in verband met de (dreigende) noodsituatie redelijkerwijs
nodig is. Hetzelfde geldt voor de toepasselijkheid van de noodverordening
naar tijd en plaats. Overigens is de vraag hoever de noodverordening in de
gegeven situatie mag gaan primair ter beoordeling van de gezaghebber. De afzonderlijke
vermelding van de bekendmaking in het tweede lid stelt buiten twijfel, dat
ter zake de normale procedure niet gevolgd behoeft te worden.Tegen een besluit van de eilandsraad om de voorschriften niet te bekrachtigen
kan de gezaghebber administratief beroep instellen bij de Rijksvertegenwoordiger.
In vergelijkbare situaties in gemeenten kan de burgemeester op grond van het
vierde lid van artikel 176 van de Gemeentewet beroep instellen bij de Commissaris
van de Koningin.Op grond van de derde volzin van het vierde lid blijft de beslissing van
de eilandsraad buiten werking, zolang de beslissing van de Rijksvertegenwoordiger
kan worden ingeroepen (de beroepstermijn is overigens slechts één
dag) en zolang de Rijksvertegenwoordiger nog niet heeft beslist op het beroep
(hiervoor geldt een termijn van twee dagen).De in het zesde lid geregelde schorsing door de Rijksvertegenwoordiger
brengt met zich mee, dat deze slechts kan plaatsvinden zolang de voorschriften
niet zijn bekrachtigd.Artikel 180Deze bepaling geeft de gezaghebber de bevoegdheid om bij dreiging van
ernstige ongeregeldheden personen op een bepaalde plaats onder te brengen.
Het komt overeen met artikel 176a van de Gemeentewet, dat in de Gemeentewet
is ingevoegd bij wet van 25 april 2000 tot wijziging van de Gemeentewet
ter verbetering van de mogelijkheden tot bestrijding van grootschalige verstoringen
van de openbare orde (Stb. 2000, 175).Voor een toelichting op dit artikel zij verwezen naar de memorie van toelichting
(Kamerstukken II, 1998/99, 26 735, nr. 3) en de overige parlementaire
stukken bij die wet.Het verschil met artikel 158, op grond waarvan de eilandsraad de gezaghebber de bevoegdheid kan verlenen om groepen personen op een bepaalde
plaats onder te brengen is gelegen in het feit dat deze bepaling ziet op noodsituaties,
daar waar artikel158 ziet op voorzienbare situaties.Artikel 181Bij machtiging van het nemen van besluiten gaat het om mandaat, terwijl
onder het «verrichten van andere handelingen» onder meer wordt
verstaan het uitvoeren van besluiten van de gezaghebber. Op deze wijze wordt
buiten twijfel gesteld dat de uitvoering van openbare orde- en noodbevoegdheden
door ambtenaren van politie is toegelaten.Het tweede lid sluit een aantal besluiten uit van mandatering. De uitvoering
van deze besluiten komt niet in aanmerking voor mandatering omdat het gaat
om met opzet exclusief aan de gezaghebber toegekende bevoegdheden, waarvoor
hij de volle verantwoordelijkheid dient te dragen.Artikel 182Het inlichtingenrecht van de eilandsraad geldt zowel voor het bestuurscollege
als de gezaghebber in zijn hoedanigheid van afzonderlijk bestuursorgaan. Voor
een toelichting hierop zij dan ook verwezen naar de toelichting bij artikel
171.Afdeling V De bevoegdheid van de gezamenlijke rekenkamerArtikel 183Deze bepaling beschrijft de taak van de gezamenlijke rekenkamer. Het eilandbestuur
omvat alle bevoegde organen van de openbare lichamen, dus zowel de eilandsraad,
het bestuurscollege, de gezaghebber als de commissies. Uit het eerste lid
in combinatie met het tweede lid blijkt dat de gezamenlijke rekenkamer zowel
op eigen initiatief als op verzoek van de eilandsraden onderzoeken kan doen.
Uiteraard kunnen ook anderen, zoals burgers maar ook andere bestuursorganen
van de openbare lichamen (bijvoorbeeld het bestuurscollege), dergelijke verzoeken
aan de gezamenlijke rekenkamer richten.Op grond van het tweede lid kunnen de eilandsraden van de openbare lichamen
de gezamenlijke rekenkamer verzoeken bepaalde onderzoeken in te stellen. Achterliggende
gedachte is dat de eilandsraden in hun werkzaamheden kunnen stuiten op een
onderwerp dat onderzoek door de gezamenlijke rekenkamer vergt. Het is uiteindelijk
wel de gezamenlijke rekenkamer zelf die beslist of zij een dergelijk verzoek
honoreert. Op die manier kunnen ook de ingezetenen van de openbare lichamen
indirect, dat wil zeggen via de eilandsraad, invloed uitoefenen op de keuze
van de door de gezamenlijke rekenkamer te onderzoeken onderwerpen.Artikel 184Dit artikel verzekert dat de gezamenlijke rekenkamer over de informatie
kan beschikken die nodig is voor het verrichten van haar taken. Zij heeft
onbeperkt toegang tot de informatie die bij de openbare lichamen berust.Onder informatie moeten niet alleen papieren documenten worden verstaan,
maar ook informatie die op andere informatiedragers beschikbaar is, zoals
computerapparatuur. Artikel 185Het eerste lid kent de gezamenlijke rekenkamer bevoegdheden toe ten aanzien
van samenwerkingslichamen, gemeenschappelijke organen, vennootschappen en
rechtspersonen waarbij de openbare lichamen zijn betrokken conform de omschrijving
in het eerste lid.Indien de documenten die de gezamenlijke rekenkamer op grond van het eerste
lid heeft onderzocht tot nadere vragen aanleiding geven dan is de gezamenlijke
rekenkamer op grond van het tweede lid bevoegd bij het betrokken bestuur van
het openbaar lichaam hierover nadere inlichtingen in te winnen. Op grond van
het tweede lid mag de gezamenlijke rekenkamer zich voor het inwinnen van inlichtingen
over die documenten ook rechtstreeks tot de desbetreffende rechtspersoon of
het betrokken gemeenschappelijke orgaan zelf richten. Als documenten ontbreken,
kan overlegging daarvan worden gevorderd.In het derde lid gaat het om een nog verdergaande bevoegdheid. De gezamenlijke
rekenkamer kan bij een openbaar lichaam, een gemeenschappelijke orgaan, een
vennootschap of rechtspersoon als bedoeld in het eerste lid zelf een onderzoek
instellen, als het onderzoek van de eerder bedoelde documenten daartoe aanleiding
geeft. De eilandsraad en het bestuurscollege van het betrokken openbaar lichaam
moeten vooraf op de hoogte gesteld worden van een dergelijk onderzoek.Artikel 186De gezamenlijke rekenkamer is bestuursorgaan. Dit betekent onder meer
dat de Wet openbaarheid van bestuur BES op de gezamenlijke rekenkamer van
toepassing is. Bij openbaarmaking van haar stukken zal de gezamenlijke rekenkamer
de bepalingen van die wet in acht moeten nemen, dat geldt zowel voor openbaarmaking
op verzoek als uit eigen beweging, onverminderd het bepaalde in het vijfde
lid, waar is bepaald dat het jaarverslag en de rapporten van de gezamenlijke
rekenkamer openbaar zijn. Op grond van de Wet openbaarheid van bestuur BES
kan de gezamenlijke rekenkamer ook worden verzocht stukken openbaar te maken
die onder haar berusten maar afkomstig zijn van een derde, bijvoorbeeld het
eilandsbestuur. In dat geval ligt het in de rede dat de gezamenlijke rekenkamer
in overleg met die derde beslist over openbaarmaking.Hoofdstuk V Verhouding tot het RijkAfdeling I. De Rijksvertegenwoordiger voor de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba§ 1 Algemene bepalingenVoor een algemene toelichting over de Rijksvertegenwoordiger zij verwezen
naar paragraaf 3.1 van het algemeen deel van de memorie van toelichting.Artikelen 187 tot en met 190Deze bepalingen regelen de procedures voor benoeming, herbenoeming, schorsing
en ontslag van de Rijksvertegenwoordiger. Voor een algemene beschrijving van
deze procedures zij verwezen naar paragraaf 3.1.2 van het algemeen deel
van de memorie van toelichting.Ingevolge artikel 188, derde lid, wordt zowel bij een benoeming als bij
een herbenoeming het gevoelen van de bestuurscolleges van de openbare lichamen
over de voor te dragen persoon ingewonnen. Voor wat betreft de schorsing en de voorziening van artikel 190, tweede
lid, zij verwezen naar de toelichting bij artikel 74.Artikel 192In deze bepaling is de formule van de door de Rijksvertegenwoordiger af
te leggen eed (verklaring en belofte) weergegeven. Voor een toelichting hierop
zij verwezen naar de toelichting bij artikel 15. Anders dan voor de leden
van de eilandsraad het geval is, is het de Rijksvertegenwoordiger niet toegestaan
om de eed (verklaring en belofte) in het Engels of het Papiaments af te leggen.
Hij is immers geen orgaan van de openbare lichamen.Artikel 193De Rijksvertegenwoordiger ontvangt net als de gezaghebber een bezoldiging
die bij of krachtens algemene maatregel van bestuur wordt geregeld.Het tweede lid geeft een basis om in de algemene maatregel van bestuur
ook voorschriften op te nemen betreffende de toekenning van vergoedingen welke
niet tot de bezoldiging gerekend kunnen worden. Het betreft dan een ambtstoelage
en bijvoorbeeld een vergoeding voor reiskosten.Het derde lid strekt er toe het parlement nadrukkelijk in de gelegenheid
te stellen opmerkingen te maken over de algemene maatregel van bestuur die
betrekking heeft op de bezoldiging en andere financiële voorzieningen
ten behoeve van de Rijksvertegenwoordiger.Het vierde lid beoogt tegen te gaan, dat de Rijksvertegenwoordiger naast
de in de wetgeving vastgelegde bezoldiging in enigerlei vorm nog inkomsten
ontvangt ten laste van het Rijk. Deze bepaling ziet op andere inkomsten dan
die waarop het derde lid betrekking heeft, namelijk op vergoedingen die de
Rijksvertegenwoordiger geniet voor werkzaamheden verricht in nevenfuncties
die hij vervult uit hoofde van zijn functie als Rijksvertegenwoordiger (qualitate
qua-functie). Dergelijke ambtsgebonden nevenfuncties vloeien voort uit het
ambt en behoren tot de normale taakvervulling. Van een ambtsgebonden nevenfunctie
is in elk geval sprake als de rijksvertegenwoordiger zich er niet aan kan
onttrekken en de functie moet worden beëindigd als het ambt niet meer
wordt uitgeoefend.Voorgesteld wordt, dat de Rijksvertegenwoordiger die vergoedingen niet
mag ontvangen en dat zij, zo zij wel worden uitgekeerd, door de Rijksvertegenwoordiger
dan wel door de uitkerende instantie moeten worden gestort in de Rijkskas.
De strekking van deze bepaling is te voorkomen dat werkzaamheden die geacht
kunnen worden te behoren tot de normale werkzaamheden van de Rijksvertegenwoordiger
en waarvoor derhalve de bezoldiging reeds een redelijke honorering biedt,
nog eens afzonderlijk worden gehonoreerd.Artikel 194Bij niet-gewenste nevenfuncties waar het eerste lid op ziet moet met name
gedacht worden aan functies waarvan te verwachten is dat de vervulling ervan
een te groot beslag op de tijd van de Rijksvertegenwoordiger zal leggen of
aan functies waarbij getwijfeld kan worden aan de handhaving van de onafhankelijkheid
en de onpartijdigheid.Op grond van het tweede lid dient de Rijksvertegenwoordiger zijn voornemen
tot aanvaarding van een nevenfunctie, anders dan uit hoofde van zijn ambt
van Rijksvertegenwoordiger, te melden aan de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties. Deze kan vervolgens aan de hand van deze melding een
opvatting over het voornemen kenbaar maken aan de Rijksvertegenwoordiger. Het derde lid komt overeen met de bepaling over de openbaarmaking van
nevenfuncties voor leden van de eilandsraad in artikel 13, met dien verstande
dat de openbaarmaking geschiedt door het ter inzage leggen van een opgave
van de functies op het Bureau van de Rijksvertegenwoordiger.Artikel 195In dit artikel zijn de met de functie van Rijksvertegenwoordiger onverenigbare
betrekkingen opgenomen. Hierop is reeds ingegaan in paragraaf 3.1.2 van het
algemeen deel van de memorie van toelichting.Door het gebruik van het onbepaalde lidwoord «een» in het
eerste lid, onderdeel g, l en m, strekt de onverenigbaarheid zich uit tot
het lidmaatschap van de eilandsraad, onderscheidenlijk ambtenaar onderscheidenlijk
adviseur van alle drie de openbare lichamen.Artikel 196De handelingen die ingevolge dit artikel verboden zijn voor de Rijksvertegenwoordiger
komen overeen met de handelingen die op grond van artikel 16, eerste lid,
verboden zijn voor leden van de eilandsraad. Voor een toelichting zij dan
ook verwezen naar de toelichting bij dat artikel.Artikel 197Voor een toelichting bij deze bepaling zij verwezen naar de toelichting
bij artikel 84.Artikel 198Met het begrip «werkelijke woonplaats» wordt aangegeven, dat
de Rijksvertegenwoordiger zijn feitelijke hoofdverblijf in één
van de openbare lichamen moet hebben.Artikel 199Voor het goed kunnen uitoefenen van het ambt van Rijksvertegenwoordiger
is het noodzakelijk om in de openbare lichamen aanwezig te zijn. Voor een
afwezigheid van de Rijksvertegenwoordiger voor een termijn van langer dan
zes weken behoeft de Rijksvertegenwoordiger ingevolge het eerste lid dan ook
de toestemming van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
De noodzaak om voor het goed kunnen uitvoeren van het ambt van Rijksvertegenwoordiger
ook daadwerkelijk in de openbare lichamen aanwezig te zijn brengt ook met
zich mee dat de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties terughoudend
zal moeten zijn in het verlenen van toestemming. Het tweede lid geeft de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vervolgens de mogelijkheid om
de Rijksvertegenwoordiger die buiten de openbare lichamen verblijft terug
te roepen naar de openbare lichamen. Er moet dan echter wel sprake zijn van
dringende reden van dienstbelang op grond waarvan de aanwezigheid van de Rijksvertegenwoordiger
op de openbare lichamen noodzakelijk is.Ingevolge het derde lid wordt de termijn van zes weken van het eerste
lid niet verlengd indien deze eindigt op een zon- of een feestdag.Artikel 200Dit artikel regelt de waarneming van de Rijksvertegenwoordiger. Op grond
van het eerste lid wordt het ambt van de Rijksvertegenwoordiger bij verhindering
of ontstentenis waargenomen door de waarnemend Rijksvertegenwoordiger.
De waarneming door de waarnemend Rijksvertegenwoordiger ziet op alle werkzaamheden
van de Rijksvertegenwoordiger. Om die reden is ook slechts vervanging dooréén
persoon mogelijk.Artikel 202In dit artikel wordt de ondersteuning van de Rijksvertegenwoordiger geregeld.
Het budget en de formatie van het Bureau wordt ingevolge het tweede lid bepaald
door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De dagelijkse
leiding over het Bureau berust echter bij de Rijksvertegenwoordiger. De medewerkers
van het Bureau, worden dan ook door hem benoemd, bevorderd, geschorst en ontslagen
(derde lid).Artikel 204In deze bepaling wordt een algemene taakomschrijving gegeven voor de Rijksvertegenwoordiger.
Voor een toelichting op de taken van de Rijksvertegenwoordiger zij verwezen
naar paragraaf 3.1.3.Op grond van het derde lid kan een nadere regeling van deze taken plaatsvinden
in een algemene maatregel van bestuur. Anders dan bij de commissaris van de
Koning het geval is is het opstellen van een ambtsinstructie voor de Rijksvertegenwoordiger
niet verplicht gesteld. Bij de commissaris van de Koning dient de ambtsinstructie
mede om daarmee zijn positie als rijksorgaan – in tegenstelling tot
die als provinciaal orgaan – te bestendigen.Met betrekking tot de Rijksvertegenwoordiger speelt dit onderscheid geen
rol. De Rijksvertegenwoordiger is immers uitsluitend aan te merken als een
bestuursorgaan van het Rijk en dus niet als een orgaan van de openbare lichamen.
Om deze reden is ten aanzien van de Rijksvertegenwoordiger slechts de mogelijkheid
opgenomen tot het nader regelen van zijn taken bij algemene maatregel van
bestuur en niet de verplichting hiertoe.Ingevolge het tweede lid bestaat de mogelijkheid om ook in andere wetten
rijkstaken aan de Rijksvertegenwoordiger toe te bedelen. Te denken valt aan
taken waarbij het van belang is dat zij worden belegd bij een orgaan dat ter
plekke is, maar wel een onafhankelijke positie bekleedt en op afstand staat
van de openbare lichamen, zoals bepaalde taken bij rampen en dreigingen. Ook
deze taken kunnen nader worden uitgewerkt in de eventueel op grond van het
derde lid vast te stellen algemene maatregel van bestuur.Artikel 205Deze bepaling regelt de verantwoordings- (eerste lid) en informatieplicht
(derde lid) van de Rijksvertegenwoordiger jegens de beleidsverantwoordelijke
minister. Het betreft in de eerste plaats een verantwoordingsplicht van de
Rijksvertegenwoordiger aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Deze minister is immers in eerste instantie verantwoordelijk voor en aanspreekbaar
over het functioneren van de Rijksvertegenwoordiger. Hiernaast heeft de Rijksvertegenwoordiger
een verantwoordingsplicht jegens de minister op wiens beleidsterrein hij taken
uitvoert.Het tweede lid voorziet vervolgens in een aanwijzingsbevoegdheid van de
minister wie het aangaat jegens de Rijksvertegenwoordiger. Het betreft de
bevoegdheid om zowel in algemene als in bijzondere aanwijzingen te geven.Voor een algemene toelichting op de (staatrechtelijke) positie van de
Rijksvertegenwoordiger zij verwezen naar paragraaf 3.1.1. Afdeling II. Verhouding tot het RijkArtikelen 207 en 208De in deze artikelen neergelegde verplichtingen hebben het karakter van
instructienormen voor het Rijk, waarop de burger geen beroep kan doen.De verplichtingen in deze artikelen zullen niet zonder meer gelden wanneer
er geen tijd is voor overleg, zoals wanneer het gaat om toepassing door het
Rijk van wetgeving voor buitengewone omstandigheden. Uit de betrokken wetgeving
zelf of uit de strekking daarvan zal voortvloeien in hoeverre de artikelen
207 en 208 buiten toepassing dienen te blijven.De gevraagde mededeling of het gevraagde overleg kunnen worden geweigerd
op grond van het openbaar belang. Een beroep op deze grond zal tegenover de
openbare lichamen minder snel kunnen worden gedaan dan een beroep op een der
gronden van artikel 11 van de Wet openbaarheid van bestuur Bonaire, Sint Eustatius
en Saba tegenover de burger, aangezien in het verkeer tussen de overheden
de mogelijkheid van vertrouwelijke mededeling en vertrouwelijk overleg aanwezig
is.Een redelijke toepassing van artikel 207 brengt met zich mee dat de eilandbesturen
het hoger gezag kunnen vragen die informatie binnen een redelijke termijn
te verstrekken. Bij een te verwachten overschrijding zal het Onze Minister
wie het aangaat onderscheidenlijk de Rijksvertegenwoordiger dit tijdig moeten
laten weten.De redactie van artikel 208 is overigens zo gekozen dat de desbetreffende
minister of de Rijksvertegenwoordiger niet verplicht is tot het plegen van
overleg op bestuurlijk niveau, maar dit kunnen overlaten aan daartoe gemachtigde
ambtenaren.Artikel 209Inspraak van het bestuur van de openbare lichamen bij wettelijke maatregelen
die hun aangaan is, net zoals in het geval van gemeenten en provincies, van
groot belang voor het goed functioneren van het binnenlands bestuur. Deze
inspraak zal allereerst een bijdrage kunnen leveren aan het voorkomen van
onnodige centralisatie of betutteling in de vorm van toezicht, voorschriften
e.d. Daarnaast kan de inspraak van belang zijn bij de beoordeling van de hanteerbaarheid
en uitvoerbaarheid van bijvoorbeeld medebewindswetten. De met de uitvoering
belaste openbare lichamen zijn vaak beter dan het Rijk op de hoogte van de
praktische problemen die de uitvoering met zich mee kan brengen. In het eerste
lid is dan ook het recht van inspraak van de openbare lichamen vastgelegd
voor wat betreft hun eigen takenpakket en functioneren. Naast de situatie
dat het Rijk taken en bevoegdheden bij het eilandsbestuur neerlegt (a), geldt
deze inspraak ook als er in betekende mate wijziging wordt aangebracht in
de taken en bevoegdheden van het eilandsbestuur (b). Van dit laatste is ook
sprake als het Rijk een wettelijke taak van de openbare lichamen of een taak
die de openbare lichamen in autonomie konden behartigen naar zich toetrekt.Hiernaast is, anders dan bij gemeenten het geval is, in het derde lid
voorzien in een specifieke vorm van inspraak. Naast de inspraak bij wettelijke
maatregelen met betrekking tot de eilandsbesturen zelf, krijgen de eilandsbesturen
ook inspraak als er voornemens tot ingrijpende beleidswijzigingen zijn die
betrekking hebben op de openbare lichamen, dat wil zeggen op de eilanden,
hun inwoners, ondernemingen, etcetera. Het begrip beleidsvoornemens dient
hierbij ruim te worden uitgelegd. Zo is ook het voornemen om een verdrag te
sluiten aan te merken als een beleidsvoornemen. De achtergrond bij deze inspraak is dat de eilanden op grote afstand van
het Europese deel van Nederland liggen en dat er verschillen zijn tussen de
situatie in dit deel van Nederland en de openbare lichamen. De eilandsbesturen
zullen veel beter dan het Rijk op de hoogte zijn van de situatie ter plaatse.
De inspraak is in die zin geclausuleerd, dat sprake moet zijn van specifiek
beleid ten aanzien van de openbare lichamen (a) of van nieuw beleid waarin
een specifieke voorziening is getroffen voor de openbare lichamen (b). Als
dus algemeen beleid de openbare lichamen op dezelfde wijze raakt als het Europese
deel van Nederland, dan bestaat geen verplichting voor het Rijk om inspraak
te geven. Van belang daarbij is voorts dat het moet gaan om ingrijpende beleidsvoornemens of ingrijpende
afwijkingen. Dit vereiste is in het belang van zowel de eilandsbesturen als
het Rijk. Voorkomen wordt hiermee dat voor gedetailleerde punten steeds de
inspraakprocedure gevolgd dient te worden.De wijze waarop de openbare lichamen de gelegenheid tot inspraak moet
worden geboden is vormvrij. Zo kan de inspraak in de vorm van een schriftelijke
ronde plaatsvinden. Deze schriftelijke ronde kan een uitgewerkt wetsvoorstel
betreffen, maar ook een nota waarin de voorgestelde beleidswijzigingen uiteen
zijn gezet. Ook zeer wel denkbaar is dat de inspraak mondeling plaatsvindt,
bijvoorbeeld tijdens een bestuurlijk overleg tussen het desbetreffende eilandsbestuur
en de desbetreffende minister. Hoe de inspraak plaatsvindt is per geval aan
de desbetreffende minister om te bepalen.Artikel 210Deze bepaling stemt overeen met artikel 115 van de Gemeentewet dat ertoe
strekt de bijzondere betekenis van de Gemeentewet als algemene, structurele
wet ten opzichte van bijzondere wetten vast te leggen. Evenals de Gemeentewet
is het onderhavige wetsvoorstel aan te merken als algemene, organieke wet.
Afwijkingen van de bepalingen in het onderhavige wetsvoorstel in bijzondere
wetgeving dienen ingevolge het tweede lid dan ook gemotiveerd te worden.Artikel 211 en 212Artikel 211 wijst de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
aan als bewindspersoon, in het bijzonder belast met de coördinatie van
het rijksbeleid dat de openbare lichamen raakt. Deze rol is vergelijkbaar
met de rol die deze bewindspersoon op grond van artikel 116 van de Gemeentewet
en artikel 114 van de Provinciewet heeft ten aanzien van gemeenten en provincies.Deze rol dient er met name toe te waarborgen dat op rijksniveau op een
verantwoorde wijze het beginsel van decentralisatie wordt toegepast (artikel
212). Dat houdt onder meer in dat onnodige inmenging van de wetgever met taken
van de openbare lichamen wordt vermeden, dat, indien wetgeving noodzakelijk
wordt geacht, de openbare lichamen zoveel mogelijk bij de uitvoering worden
betrokken, dat hun daarbij een optimale beleidsruimte wordt gelaten en dat
eventueel toezicht zo terughoudend mogelijk wordt geregeld.Voor de openbare lichamen is het echter eveneens van groot belang dat
het rijksbeleid ook op andere punten als een samenhangend geheel, zonder tegenstrijdigheden,
op hen afkomt. De taak van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
dient dan ook tevens gericht te zijn op de bevordering van de eenheid en samenhang
in het beleid van de rijksoverheid, in casu van de verschillende ministers,
ten aanzien van de openbare lichamen. Artikel 213In dit artikel wordt het geven van bericht en raad geregeld. Hieronder
valt te verstaan het desgevraagd door het bestuurscollege verstrekken van
inlichtingen, dan wel het desgevraagd geven van raad of advies, over een concrete
zaak in incidentele gevallen.De tussenvoeging «desgevraagd» betekent overigens niet dat
de openbare lichamen niet het recht hebben om ook ongevraagd van bericht en
raad te dienen.Artikel 214Deze bepaling heeft betrekking op het verstrekken of inwinnen van systematische
informatie, anders dan het ad hoc «dienen van bericht en raad»
zoals bedoeld in artikel 213. Het gaat in dit artikel om zowel feitelijke
gegevens, als om plannen, beleidsvoornemens, opinies e.d.Onder systematische informatie wordt hier verstaan: alle informatie die
afkomstig is uit een informatiesysteem van een openbaar lichaam. Dit kan een
bestaand of een te ontwikkelen en een geautomatiseerd of een handmatig gevoerd
systeem betreffen.In het eerste lid is bepaald dat verstrekking van informatie voor het
bestuurscollege slechts verplicht is indien daartoe een basis in de formele
wet bestaat. De basis voor de verplichting tot het verstrekken van systematische
informatie moet in de wet zijn gelegen, eventueel nader uitgewerkt in een
algemene maatregel van bestuur. Daarin dienen ook de hoofdregels met betrekking
tot die verplichting te zijn opgenomen, overeenkomstig het bepaalde in de,
op grond van het derde en het vierde lid, op te stellen algemene maatregel
van bestuur. Het zal in deze opzet dus niet mogelijk zijn dat de voornaamste
elementen van de regeling van een informatieverplichting in een ministeriële
regeling worden neergelegd.Bij ministeriële regeling kunnen uitsluitend (technische) uitvoeringeisen
toepassingsvoorwaarden worden gesteld. Op deze wijze wordt voorkomen dat te
eenvoudig of te snel informatie aan de bestuurscolleges wordt gevraagd.De in het tweede lid geregelde verstrekking van statistische gegevens
aan het CBS valt te beschouwen als een bijzondere en daardoor afzonderlijk
te regelen vorm van de in dit artikel bedoelde systematische informatie.De algemene verplichtingen en waarborgen van dit artikel gelden ook ten
aanzien van deze statistische informatie.In het derde lid wordt de mogelijkheid geboden om terzake van de verstrekking
of inwinning van de in het eerste en het tweede lid bedoelde informatie, bij
of krachtens algemene maatregel van bestuur, nadere algemene regels te stellen.
Als uitgangspunt dient hier te gelden dat de regeling waarin, overeenkomstig
het gestelde in het eerste lid, de verstrekking of inwinning van informatie
wordt geregeld, bij voorkeur bij formele wet, tevens de regels zal moeten
bevatten omtrent hoofdzaken.In het vierde lid is het begrip incidentele informatie gebruikt. Met incidentele
informatieverstrekking wordt, behoudens het eerder genoemde «dienen
van bericht en raad» bedoeld: iedere verstrekking van informatie die
niet onder het begrip «systematische informatie» is te vatten.
Het betreft dus meestal informatie die speciaal voor de vrager gecreëerd
moet wordenArtikel 215Dit artikel houdt in dat openbare lichamen hogere regelingen mogen aanvullen,
maar daarmee niet in strijd mogen handelen. Daarmee wordt de aanvullingsbevoegdheid
van de openbare lichamen nadrukkelijk erkend. Dit is in overeenstemming met
het uitgangspunt dat de openbare lichamen een in beginsel vrije regelingsbevoegdheid
hebben. Artikel 216Ingevolge deze bepaling komen bepalingen van eilandsverordeningen inzake
een bepaald door de nieuwe hogere regeling geregeld onderwerp van rechtswege
te vervallen, ook wanneer zij zich slechts ten dele inlaten met het door een
nieuwe hogere regeling geregeld onderwerp.De eilandsraad zal na het van rechtswege vervallen van die bepalingen,
deze desgewenst opnieuw kunnen vaststellen voor zover zij betrekking hebben
op een niet door de nieuwe hogere regeling geregeld onderwerp.Hieraan dient uit een oogpunt van rechtszekerheid de voorkeur te worden
gegeven boven de mogelijkheid tot splitsing van bepalingen van eilandsverordeningen
in een verbindend en een onverbindend gedeelte.Wanneer bepalingen van eilandsverordeningen van rechtswege hebben opgehouden
te gelden, omdat zij zich inlieten met een door een nieuwe hogere regeling
geregeld onderwerp, is de eilandsraad op grond van artikel 215 bevoegd ten
aanzien van dat onderwerp aanvullende regels te stellen, tenzij dat blijkens
de bewoordingen of de strekking van de nieuwe hogere regeling niet mogelijk
is.Er zij nog opgemerkt, dat de voorgestelde tekst ruimte laat voor het van
kracht blijven van andere bepalingen uit dezelfde gemeentelijke verordening,
die betrekking hebben op andere onderwerpen. De vraag of in een concreet geval
sprake is van regeling van hetzelfde onderwerp, staat in laatste instantie
ter beoordeling van de rechter. Het verdient aanbeveling dat openbare mededeling
wordt gedaan van het ingevolge dit artikel van rechtswege vervallen van bepalingen
van eilandsverordeningen.Afdeling III. Toezicht op het eilandsbestuurArtikel 217Ingevolge deze bepaling moeten de gevallen waarin beslissingen van eilandsbesturen
aan goedkeuring mogen worden onderworpen in de wet zelf worden genoemd. Dit
ter bescherming van de beleidsvrijheid van de openbare lichamen.Het is ook mogelijk is dat andere beslissingen dan besluiten aan goedkeuring
worden onderworpen. Door het gebruik van het begrip beslissingen in het tweede
lid zijn ook in dat geval de bepalingen in de Algemene wet bestuursrecht inzake
goedkeuring van overeenkomstige toepassing.Artikel 218Deze bepaling bevat enkele procedurele voorschriften met betrekking tot
beslissingen van eilandsbesturen die aan goedkeuring door de Kroon zijn onderworpen.In verband met de reeds eerder besproken gewenste coördinerende rol
van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties met betrekking
tot het rijksbeleid dat de openbare lichamen raakt en gelet op het zware karakter
van (onthouding) van Kroongoedkeuring, is in het tweede lid voorgeschreven
dat een voordracht tot een (gedeeltelijk) afwijzende beslissing door of met
medewerking van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
moet worden gedaan.Artikel 219Op grond van artikel 204, eerste lid, onderdeel g, is de Rijksvertegenwoordiger
belast met het voorleggen aan de minister wie het aangaat van besluiten van
de eilandsbesturen die naar zijn mening voor vernietiging in aanmerking komen.
In paragraaf 3.1.2 van het algemeen deel van de memorie van toelichting
is reeds aangegeven dat het hiervoor van belang is dat de informatiepositie
van de Rijksvertegenwoordiger optimaal is. In dit artikel is
dan ook bepaald dat de gezaghebbers een afschrift van elk eilandsbesluit van
algemene strekking dat niet is bekendgemaakt in het afkondigingsblad van het
openbaar lichaam, binnen twee dagen na de bekendmaking daarvan aan de Rijksvertegenwoordiger
zendt. Besluiten die algemeen verbindende voorschriften inhouden worden ingevolge
artikel 142 bekendgemaakt in het afkondigingsblad van het openbaar lichaam
en ook voor andere besluiten van algemene strekking kan de bekendmaking op
deze wijze plaatsvinden. Voor deze besluiten is het dan niet nodig om deze
nog afzonderlijk aan de Rijksvertegenwoordiger te zenden.De verplichting ziet uitsluitend op het doorzenden van besluiten van algemene
strekking en derhalve niet op beschikkingen van het eilandsbestuur. Dit komt
overeen met de huidige situatie op de eilandgebieden. Op grond van artikel
100 van de ERNA zijn de gezaghebbers immers ook nu gehouden om alle eilandsverordeningen
en alle eilandsbesluiten, houdende algemene maatregelen, binnen tweemaal vier
en twintig uur na de afkondiging daarvan aan de Gouverneur te zenden.Artikel 222 en 223Deze artikelen regelen de taak die de Rijksvertegenwoordiger (artikel
222) en de gezaghebber (artikel 223) hebben bij de vernietiging van besluiten
van de eilandsbesturen. De inhoud van beide artikelen is in hoofdzaak gelijk
aan die van artikel 273 van de Gemeentewet, alwaar een soortgelijke taak voor
de burgemeester is neergelegd met betrekking tot de vernietiging van besluiten
van gemeentebesturen.Op grond van het eerste lid van beide bepalingen dient de Rijksvertegenwoordiger
onderscheidenlijk de gezaghebber van zijn bevoegdheid om een besluit ter vernietiging
voor te dragen binnen twee dagen nadat het te zijner kennis is gekomen gebruik
te maken.Met name van besluiten die krachtens delegatie zijn genomen, zal noch
de Rijksvertegenwoordiger noch de gezaghebber altijd terstond op de hoogte
kunnen zijn. Daarom is bepaald dat de termijn pas begint te lopen vanaf het
moment waarop de Rijksvertegenwoordiger onderscheidenlijk de gezaghebber kennis
heeft kunnen nemen van het besluit.Ingevolge het tweede lid van artikel 222 onderscheidenlijk 223, derde
lid, is het directe rechtsgevolg van het optreden van de Rijksvertegenwoordiger
onderscheidenlijk de gezaghebber dat het besluit niet mag worden uitgevoerd.
Verzekerd dient dus te zijn, dat het tot uitvoering van het besluit aangewezen
orgaan weet hiertoe niet gerechtigd te zijn. In het algemeen is dat orgaan
het bestuurscollege, zodat een formele kennisgeving ter zake overbodig is.
Is echter een ander orgaan, bij voorbeeld een commissie met de uitvoering
belast, dan zal dit orgaan van het ingrijpen van de Rijksvertegenwoordiger
of de gezaghebber in kennis moeten worden gesteld.Ingevolge artikel 223 vindt de mededeling van de gezaghebber aan de verantwoordelijke
minister plaats door tussenkomst van de Rijksvertegenwoordiger. Deze dient
de stukken van de gezaghebber binnen één week door te zenden
aan de minister en deze vergezeld te doen gaan van zijn advies. Deze termijn
(van orde) moet ruim genoeg geacht worden, aangezien het advies van de Rijksvertegenwoordiger
geen finaal advies behoeft te zijn; volstaan kan worden met het in overweging
nemen van schorsing ten behoeve van nader onderzoek.Artikel 224In het tweede lid is met betrekking tot de voordracht tot schorsing de
plicht tot voorafgaand overleg neergelegd. Met deze overlegverplichting wordt
nadere invulling gegeven aan de verantwoordelijkheid van de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties voor de beleidsvrijheid van het
eilandsbestuur. De gelegenheid tot het hierbedoelde overleg zal moeten worden
geboden in de periode waarin de betrokken minister het ontwerp-besluit tot
vernietiging voorbereidt.Artikel 226Ingevolge het tweede lid is de verplichting van artikel 15, derde lid,
van de Wet op de Raad van State om de Raad van State te horen over ontwerp-vernietigingsbesluiten
niet van toepassing. De reden hiervoor is het feit dat voor belanghebbenden
tegen vernietigingsbesluiten op grond van artikel 229, eerste lid, beroep
open staat bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State in eerste
en enige aanleg. Door het buiten toepassing verklaren van artikel 15, derde
lid, van de Wet op de Raad van State wordt voorkomen dat de Raad van State
tweemaal een oordeel wordt gevraagd over hetzelfde besluit.Artikel 228Naarmate het eilandsbestuur op het terrein van het vernietigde besluit
meer beleidsvrijheid heeft, ligt het voor de hand aan het eilandsbestuur over
te laten te beslissen of opnieuw in het onderwerp wordt voorzien. Op de terreinen
waar minder beleidsvrijheid bestaat, zoals in veel gevallen van medebewind,
zal dat wel nodig zijn. Niettemin lijkt het – ook tegenover de burger –
gewenst dat het eilandsbestuur zich uitspreekt over de vraag of, en zo ja
op welke wijze opnieuw wordt voorzien in het onderwerp van het vernietigde
besluit, mede in het licht van de vernietiging die heeft plaatsgevonden. Daarom
wordt in deze bepaling voorgeschreven dat het eilandsbestuur een besluit moet
nemen omtrent het betrokken onderwerp, waarbij met het vernietigingsbesluit
wordt rekening gehouden. Deze verplichting houdt in, dat een nadere beslissing
moet worden genomen waarbij het eilandsbestuur de overwegingen van het vernietigingsbesluit
voor ogen houdt. Er zal een nadere belangenafweging in het kader van de beslissing
over de eventuele ongedaanmaking van de feitelijke gevolgen moeten plaatsvinden,
waarbij het vernietigingsbesluit de voornaamste rol zal spelen. Dat betekent
dat de gevolgen van het vernietigde besluit zoveel mogelijk ongedaan moeten
worden gemaakt. Een absolute verplichting daartoe houdt deze bepaling evenwel
niet in. Het laat de mogelijkheid open in uitzonderingsgevallen van de ongedaanmaking
af te zien, in welk geval een negatief besluit zal kunnen worden genomen.
Immers bij het nemen van een zodanig besluit zal mede rekening moeten worden
gehouden met de belangen van betrokkenen en eventuele derden, alsmede met
de belangen van het orgaan dat het vernietigde besluit heeft genomen. Overigens
blijft een zodanig besluit aan het repressieve toezicht van de Kroon onderworpen
en zullen belanghebbenden veelal een rechterlijke toetsing van de door het
eilandsbestuur genomen beslissing kunnen uitlokken.Artikel 229Artikel 8:4, onderdeel a, van de Algemene wet bestuursrecht sluit beroep
tegen schorsings- en vernietigingsbesluiten uit. In het eerste lid is echter
bepaald dat wel beroep ingesteld kan worden tegen besluiten tot vernietiging
van besluiten van het eilandsbestuur. Tegen deze besluiten staat ingevolge
het eerste lid beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State in eerste en enige aanleg.Burgers kunnen de Kroon op bepaalde misstanden wijzen, maar met het instrument
van de spontane vernietiging wordt uitdrukkelijk niet beoogd om rechtsbescherming
te bieden aan belanghebbenden bij besluiten van het eilandsbestuur. Omdat
er geen termijnen zijn waarbinnen een verzoek tot schorsing en vernietiging
moet zijn ingediend, wordt in de praktijkvaak om dit middel
verzocht als een alternatieve vorm van rechtsbescherming, namelijk als de
termijnen voor bezwaar en beroep verlopen zijn.Het is echter uitdrukkelijk niet de bedoeling dat de spontane vernietiging
gaat dienen als een «bypass» voor de bestuursrechtelijke procedure.
Om die reden is in het tweede lid dan ook bepaald dat geen beroep kan worden
ingesteld tegen de weigering om de vernietiging te bevorderen en tegen het
niet tijdig nemen van een besluit tot vernietiging.§ 3. Bijzondere voorzieningenArtikel 230 en 231In paragraaf 2.1.2 van het algemeen deel van de memorie van toelichting
is reeds ingegaan op het onderscheid autonomie-medebewind en de verschillen
in rechtsgevolg op het gebied van de taakverwaarlozing. Deze bepalingen bevatten
een voorziening voor die gevallen waarbij bij of krachtens andere wetten dan
dit wetsvoorstel of de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba medewerking wordt gevorderd van een openbaar lichaam en
aan die vordering niet of niet in voldoende mate wordt voldaan. Een krachtens
dit wetsvoorstel of de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, sint
Eustatius en Saba gevorderd besluit of handelen van het eilandsbestuur valt
dan ook buiten de reikwijdte van deze artikelen. Op een verwaarlozing van
deze taken ziet artikel 232.De woorden «namens het bestuurscollege of de gezaghebber»
en «ten laste van het openbaar lichaam» in artikel 231 geven aan,
dat de Rijksvertegenwoordiger daarbij handelt op naam van het bestuurscollege
onderscheidenlijk de gezaghebber. Tevens duiden de woorden aan, dat het door
de Rijksvertegenwoordiger genomen besluit moet worden beschouwd als een besluit
van het bestuurscollege onderscheidenlijk de gezaghebber. Kosten verbonden
aan de door de Rijksvertegenwoordiger genomen maatregelen, alsmede eventuele
verdere aansprakelijkheid hieruit voortvloeiend komen dan ook voor rekening
van het openbaar lichaam.Artikel 232Onder 1.2 van het algemeen deel van de memorie van toelichting is reeds
aangegeven dat de grondwettelijke waarborgen voor gemeenten niet gelden voor
de openbare lichamen. Nu in de openbare lichamen sprake is van een leefgemeenschap
die sterk is te vergelijken met gemeenten is het wenselijk een aantal van
de grondwettelijke waarborgen voor gemeenten ook te regelen voor de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Naar analogie van artikel 132, vijfde
lid, van de Grondwet wordt in dit artikel dan ook bepaald dat bij de wet voorzieningen
kunnen worden getroffen bij grove taakverwaarlozing door het bestuur van een
openbaar lichaam. Bij deze voorzieningen kan worden afgeweken van de «normale»
bevoegdheidsverdeling binnen het openbaar lichaam, zoals neergelegd in de
artikelen 5 en 149 van dit wetsvoorstel.Hoofdstuk IV Overgangs- en slotbepalingenArtikel 233 tot en met 235Uitgangspunt bij de invoering van het onderhavige wetsvoorstel is dat
de huidige eilandbesturen van de eilandgebieden Bonaire, Sint Eustatius en
Saba hun zittingstermijn als eilandbestuur afmaken, zij het niet langer als
eilandsbestuur van de eillandgebieden maar als eilandsbestuur van de met dit
wetsvoorstel in te stellen openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Hiertoe is in de artikelen 233 tot en met 235 een overgangsvoorziening
opgenomen op grond waarvan de leden van de eilandsraad, de gedeputeerden en
de gezaghebbers van de eilandsgebieden Bonaire, Sint Eustatius en Saba die
op het moment van inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel zijn toegelaten
(leden van de eilandsraad) of benoemd (gedeputeerden en gezaghebbers) kunnen
aanblijven als lid van de eilandsraad, onderscheidenlijk eilandgedeputeerde
onderscheidenlijk gezaghebber van de met dit wetsvoorstel in te stellen openbare
lichamen.Ingevolge het tweede lid van artikel 233 eindigt het lidmaatschap van
de zittende leden van de eilandsraad op hetzelfde moment als dat van de zittende
leden van provinciale staten. Hierdoor zullen in de toekomst de verkiezingen
voor de eilandsraad samenvallen met de verkiezingen voor de Provinciale Staten.
Dit in verband met de rol die beide organen spelen bij de verkiezing van de
Eerste Kamer. Voor een nadere toelichting hierop zij verwezen naar paragraaf 2.2.1
van het algemeen deel van de memorie van toelichting. De huidige gedeputeerden
(artikel 234, eerste lid) en gezaghebbers (artikel 235, eerste lid) van de
eilandgebieden Bonaire, Sint Eustatius en Saba blijven in functie voor de
resterende duur van hun benoeming. Om deze reden is in artikel 234, tweede
lid, ook bepaald dat gedurende die tijd de huidige aantallen gedeputeerden
op de eilandgebieden Bonaire, Sint Eustatius en Saba gehandhaafd blijven.In artikel 14 is een lijst opgenomen van betrekkingen die met het lidmaatschap
van de eilandraad onverenigbaar zijn. Ten opzichte van de huidige opsomming
van incompatibiliteiten van de ERNA betekent dit een uitbreiding van het aantal
onverenigbare functies. Hetzelfde is ingevolge artikel 53 en artikel 80 het
geval bij de onverenigbare betrekkingen voor eilandgedeputeerden onderscheidenlijk
de gezaghebber. Het is nu niet billijk om deze lijst met incompatibiliteiten
meteen te laten ingaan indien de ERNA terzake niet eveneens een verbod inhield.
In artikel 232 is in het vierde lid, onderdeel b, een overgangsregeling getroffen
voor zittende leden van de eilandsraad voor de periode tot het aftreden na
de eerstvolgende verkiezing voor de eilandsraad. Artikel 120 bepaalt dat de
eilandsraad bij eilandsverordening de hoogte van de (kosten-)vergoedingen
vaststelt die zijn verbonden aan het lidmaatschap van de eilandsraad, overeenkomstig
bij algemene maatregel van bestuur te stellen regels. Op dit moment wordt
in de Nederlandse Antillen echter de rechtspositie van de eilandelijke politieke
ambtsdragers bij landsverordening geregeld. Het gaat hier met name om de Landsverordening
uitvoeringsbesluit eilandenregeling Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Deze
landsverordening zal via de Invoeringswet BES worden omgezet in een algemene
maatregel van bestuur. Deze zal blijven gelden tot het eerste periodieke aftreden
van de eilandraad. Pas daarna zal een op grond van artikel 120 vast te stellen
eilandsverordening in werking kunnen treden.In artikel 234, derde lid, onder 1, en artikel 235, tweede lid, onder
2, wordt voor eilandgedeputeerden onderscheidenlijk gezaghebbers mutatis mutandis
hetzelfde bepaald. Leden van de eilandsraad, eilandgedeputeerden of gezaghebber
die tijdens de overgangsperiode als zodanig zitting nemen, of nieuw worden
benoemd, vallen niet onder de overgangsregel.Ook de verplichting voor de eilandgedeputeerden en de gezaghebber tot
het geven van informatie over het privé vermogen aan zowel het begin
als aan het einde van hun ambtsperiode, zoals neergelegd in artikel 49 en
artikel 83 zal op grond van artikel 234, vierde lid, (voor eilandgedeputeerden)
en artikel 235, derde lid, (voor gezaghebbers) eerst gaan gelden voor nieuw-,
of her- te benoemen eilandgedeputeerden en gezaghebbers. Artikel 236 en 237Ingevolge deze bepalingen krijgen de openbare lichamen een jaar de tijd,
gerekend vanaf de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel, om te komen tot de
aanstelling van een eilandgriffier (artikel 237) en twee jaar om over te gaan
tot de instelling van de gezamenlijke rekenkamer (artikel 236). Met het gebruik
van het begrip «binnen» is tot uitdrukking gebracht dat ook een
eerdere aanstelling van een eilandgriffier of eerdere instelling van de gezamenlijke
rekenkamer tot de mogelijkheden behoort.De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,A. Th. B. Bijleveld-Schouten BIJLAGE 1Systematisch overzicht van de belangrijkste verschillen
met de GemeentewetWolBESGemeentewetToelichting Artikel 9Artikel 8Het aantal eilandsraadsleden kan lager worden vastgesteld
dan in gemeenten van gelijke omvang. Zie paragraaf 2.2.1. Artikel 11Artikel 10Niet-Nederlanders zijn uitgesloten van het lidmaatschap
van de eilandsraad. Onderdanen van een andere lidstaat van de EU en vreemdelingen
die vijf jaar legaal in Nederland wonen, kunnen in beginsel lid worden van
de gemeenteraad waar zij ingezetenen zijn. Zie paragraaf 2.2.1. Artikel 24Artikel 23Een besluit van de raad om achter gesloten deuren
te vergaderen, kan worden gevetood door de gezaghebber als voorzitter van
de eilandsraad. Een burgemeester kan dit niet. Zie paragraaf 2.2.1. Artikel 41–Bloed- of aanverwantschap tot en met de tweede graad of
huwelijk mag niet bestaan tussen een eilandgedeputeerde en een ander lid van
het bestuurscollege. Zie paragraaf 2.3.1. Artikel 49–Eilandgedeputeerden en gezaghebbers dienen na benoeming
en ontslag bij de Rijksvertegenwoordiger een schriftelijke verklaring in met
onder meer een omschrijving van hun zakelijke belangen en privé vermogen
en dat van hun echtgenoten. Zie paragraaf 2.3.1. Artikel 57–Indien een eilandgedeputeerde een met zijn functie onverenigbare
betrekking vervult en de eilandsraad, naar het oordeel van de gezaghebber,
ten onrechte nalaat de eilandgedeputeerde ontslag te verlenen, wordt de eilandgedeputeerde
door de gezaghebber van zijn betrekking als eilandgedeputeerde vervallen verklaard.
Een burgemeester heeft deze bevoegdheid niet. Zie paragraaf 2.2.1. Artikel 73Artikel 61De procedure voor de benoeming van de gezaghebber
wijkt af van de benoemingsprocedure van de burgemeester. Zie paragaaf 2.4.1. Artikel 76Artikel 64Een gezaghebber kan alleen in één
openbaar lichaam tegelijkertijd gezaghebber kan zijn. Een burgemeester kan
in meer dan één gemeente burgemeester zijn, mits de gemeenten
gezamenlijk niet meer dan 10 000 inwoners hebben. Zie paragraaf 2.4.1. Artikel 95Artikel 81aDe eilandsraden kunnen alleen een gezamenlijke
rekenkamer instellen. Een gemeenteraad kan een eigen gemeentelijke rekenkamer
of rekenkamerfunctie instellen dan wel met de raad of raden van een of meer
andere gemeenten een gemeenschappelijke rekenkamer instellen. Zie paragraaf 2.5.Artikel 107Artikel 81pDe eilandsraden kunnen een gezamenlijke ombudsman
of gezamenlijke ombudscommissie instellen. Een gemeenteraad kan een eigen
gemeentelijke ombudsman of ombudscommissie instellen dan wel met de raad of
raden van een of meer andere gemeenten een gezamenlijke ombudsman of ombudscommissie
instellen Zie paragraaf 2.6. Artikel 168–Besluiten van het bestuurscollege tot benoeming, bevordering,
schorsing en ontslag van eilandambtenaren behoeven de goedkeuring van de Rijksvertegenwoordiger.
Zie paragraaf 2.3.2 en paragraaf 3.1.3. Artikel 209 De betrokken bestuurscolleges worden vooraf in de gelegenheid
gesteld hun oordeel te geven omtrent: a. ingrijpende beleidsvoornemens,
die uitsluitend op de openbare lichamen betrekking hebben; b. beleidsvoornemens
ten aanzien van de openbare lichamen om op ingrijpende wijze af te wijken
van regelgeving die van toepassing is in het Europese deel van Nederland.
Deze specifieke vorm van inspraak wordt niet geboden aan een college van burgemeester
en wethouders. Zie toelichting bij artikel 209. Artikel 221–De gezaghebber zendt elk eilandsbesluit van algemene strekking,
dat niet is bekendgemaakt in het afkondigingsblad van het openbaar lichaam,
binnen twee dagen na de bekendmaking daarvan aan de Rijksvertegenwoordiger.
De burgemeester is hiertoe niet verplicht. Zie toelichting bij artikel 221.BIJLAGE 2Transponeringstabel WolBES-GemeentewetWolBESGemeentewet art. 1, eerste lid, onder, a– art. 1, eerste lid, onder, b–art. 1, eerste lid, onder cart. 5, onder b art. 1, eerste lid, onder d– art. 1, tweede lidart.
4 art. 2–art. 3– art. 4– art. 5art. 6 art. 6art. 7 art. 7, eerste lid– art. 7, tweede lid–art. 8– art. 9– art. 10art. 9 art. 11, eerste lidart.
10, eerste lid art. 11, tweede lidart.
2art. 11, derde lidart.
3 art. 12art. 11 art. 13art. 12 art. 14, eerste t/m derde lidart. 13 art. 14, vierde lid– art. 15art. 14 art. 16art. 15 art. 17art. 16 art. 18art. 17 art. 19art. 18 art. 20art. 19 art. 21art. 20 art. 22art. 21 art. 23art. 22 art. 24art. 23 art. 25, eerste lidart.
24art. 25, tweede lid– art. 26art. 25 art. 27art. 26 art. 28art. 27 art. 29art. 28 art. 30art. 29 art. 31art. 30 art. 32art. 31 art. 33art. 32 art. 34art. 32a art. 35, eerste tot en met derde lidart. 33 art. 35, vierde lid– art. 36art. 34 art. 37art. 35 art. 38art. 36 art. 39art. 36a art. 40art. 36b art. 41– art. 42art. 37art. 43art. 38 art. 44art. 39 art. 45art. 40art. 46art. 41 art. 47art. 41a art. 48art. 41bart. 49– art. 50– art. 51– art. 52–art. 53art. 41c art. 54art. 42 art. 55art. 43art. 56art. 44 art. 57, eerste tot en met derde lidart. 46 art. 57, vierde en vijfde lid– art. 58– art. 59art. 47 art. 60art. 49 art. 61art. 50art. 62art. 52 art. 63art. 53 art. 64art. 53aart. 65art. 54 art. 66art. 55 art. 67art. 56art. 68art. 57 art. 69art. 58 art. 70art. 59art. 71art. 59a art. 72art. 60 art. 73–art. 74art. 62 art. 75art. 63 art. 76–art. 77art. 65 art. 78art. 66 art. 79art. 67art. 80art. 68 art. 81– art. 82art. 69art. 83– art. 84art. 70 art. 85art. 71art. 86art. 72 art. 87art. 73 art. 88art. 74art. 89art. 76 art. 90art. 77 art. 91art. 78art. 92art. 79 art. 93art. 80 art. 94art. 81art. 95– art. 96artt. 81b en 81c art. 97art. 81d art. 98art. 81e art. 99art. 81f art. 100art. 81g art. 101art. 81h art. 102art. 81iart. 103art. 81j, eerste
lid art. 104art. 81j, derde
en vierde lid art. 105art. 81o art. 106– art. 107art. 81p art. 108art. 81z art. 109art. 81q jo.
art. 81y, derde lid art. 110art. 81r jo.
art. 81y, derde lidart. 111art. 81s jo.
art. 81y, derde lid art. 112art. 81t jo.
art. 81y, derde lid art. 113art. 81 u jo.
art. 81y, derde lid art. 114art. 81v jo.
art. 81y, derde lid art. 115art. 81w art. 116art. 81y, tweede
en derde lid art. 117art. 82 art. 118art. 84 art. 119art. 86 art. 120art. 95 art. 121art. 96 art. 122art. 97 art. 123art. 99 art. 124art. 100 art. 125art. 101art. 126, eerste lidart. 102 art. 126, tweede lid–art. 127art. 103 art. 128art. 104 art. 129art. 129 art. 130art. 107 art. 131art. 107a art. 132art. 107b art. 133art. 107d art. 134art. 107e art. 135– art. 136art. 108 art. 137art. 109 art. 138art. 110 art. 139art. 111art. 140art. 125 art. 141art. 135 art. 142art. 139 art. 143art. 140 art. 144art. 141 art. 145art. 142 art. 146art. 143 art. 147art. 144art. 148art. 145 art. 149art. 147 art. 150art. 147a art. 151art. 147b art. 152art. 149 art. 153art. 149a art. 154art. 150 art. 155art. 151bart. 156art. 151c art. 157art. 154 art. 158art. 154a art. 159art. 155 art. 160art. 155a art. 161art. 155b art. 162art. 155c art. 163art. 155dart. 164art. 155e art. 165art. 155f art. 166art. 156 art. 167art. 157 art. 168art. 160art. 169art. 166 art. 170art. 168 art. 171art. 169 art. 172art. 170 art. 173art. 171 art. 174art. 172 art. 175art. 173 art. 176art. 174art. 177art. 174a art. 178art. 175 art. 179art. 176 art. 180art. 176a art. 181art. 177 art. 182art. 180 art. 183art. 182 art. 184art. 183art. 185art. 184 art. 186art. 185 art. 187–art. 188– art. 189– art. 190– art. 191– art. 192– art. 193– art. 194–art. 195–art. 196– art. 197– art. 198– art. 199– art. 200– art. 201– art. 202– art. 203– art. 204– art. 205– art. 206–art. 207art. 112 art. 208art. 113 art. 209art. 114 art. 210art. 115 art. 211art. 116 art. 212art. 117 art. 213art. 118 art. 214art. 119art. 215art. 121 art. 216art. 122 art. 217art. 259 art. 218art. 266 art. 219– art. 220art. 268, eerste
lid art. 221– art. 222– art. 223art. 273 art. 224art. 274 art. 225art. 277art. 226art. 278 art. 227art. 279 art. 228art. 281 art. 229art. 281a art. 230art. 123 art. 231art. 124 art. 232– art. 233 art. 234 art. 235 art. 236 art. 237 art. 238 art. 239 art. 240 art. 241 XNoot1Conferentie van de Nederlandse Antillen, de eilanden van de Nederlandse
Antillen en Nederland (16 t/m 25 februari 1981, stenografisch verslag,
p. 23 (Van der Stee, voorzitter) en p. 24/25 (P. J. G. Kapteyn).XNoot2Kamerstukken II, 1984/85, nr. 18 826 (R 1275), nr. 3, p. 7 (Wijziging
van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden, houdende losmaking van
Aruba uit het Staatsverband van de Nederlandse Antillen).XNoot3Staatsblad 1995, 1.XNoot4Op 10 september 2004 is op Bonaire een referendum gehouden. Het opkomstpercentage
bedroeg 56,1%. De uitslag was als volgt: optie A – binnen de
Antillen blijven: 15,9%; optie B – een directe band met Nederland:
59,5%; optie C – autonoom land binnen het Koninkrijk: 24,1%;
optie D – onafhankelijkheid van het Koninkrijk: 0,5%. De Eilandsraad
van Bonaire heeft bij motie van 22 april 2005 deze uitslag bevestigd.Op 5 november 2004 is op Saba een referendum gehouden. Het opkomstpercentage
bedroeg 78%. De uitslag was als volgt: optie A-directe constitutionele
relatie met Nederland: 86%; optie B – deel blijven uitmaken van
de Nederlandse Antillen: 13%; optie C – onafhankelijkheid: 1%.
De Eilandsraad van Saba heeft bij besluit van 29 november 2004 de uitslag
van het referendum bevestigd.XNoot5Op 8 april 2005 is op Sint Eustatius een referendum gehouden. Het
opkomstpercentage bedroeg 56%. De uitslag was als volgt: optie A –
Sint Eustatius gaat deel uitmaken van een nieuw vorm te geven Nederlandse
Antillen: 76,60%; optie B – Sint Eustatius gaat directe banden
aan met Nederland: 20,56%; optie C – Sint Eustatius wordt een
deel van Nederland: 2,18%; optie D – Sint Eustatius wordt een
onafhankelijke staat: 0,64%. De Eilandsraad van Sint Eustatius heeft
bij besluit van 20 april 2005 de uitslag van het referendum bevestigd.XNoot1Kamerstukken II 2006/07, 30 800 IV, nr. 5, bijlage.XNoot2In de openbare vergadering van de eilandsraad van het eilandgebied Bonaire
van 17 oktober 2006 is de Slotverklaring van 11 oktober 2006 unaniem
bekrachtigd. De eilandsraden van de eilandgebieden Saba en Sint Eustatius
hebben elk afzonderlijk bij motie van 6 november 2006 eveneens de slotverklaring
bekrachtigd.XNoot3Kamerstukken II 2007/08, 31 200 IV, nr. 28.XNoot4Kamerstukken II 2006/07, 30 800 IV, nr. 3, bijlage, en nr. 4.XNoot5Kamerstukken II 2006/07, 30 800 IV, nr. 8, bijlage.XNoot1Artikel 3, eerste lid, aanhef en onderdeel a.XNoot1Thans bestaat het bestuurscollege uit de gezaghebber en de gedeputeerden.
Om echter verwarring met de Nederlandse provinciale gedeputeerde te voorkomen,
is gekozen voor de benaming «eilandgedeputeerde».XNoot1Per 1 januari 2007 had Bonaire naar schatting 11 537 inwoners,
Sint Eustatius 2699 inwoners en Saba 1491 inwoners. Bron: CBS Nederlandse
Antillen.XNoot1De gezaghebber kent voorts nog een eigen verantwoordingsplicht richting
de eilandsraad voor zijn optreden als eenhoofdig ambtsdrager.XNoot1Kamerstukken I 30 902, 2007/08, A. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31954-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl