Trendnota Arbeidszaken Overheid 2003; Brief minister met notitie, waarin de meest actuele ontwikkelingen op de arbeidsmarkt van de collectieve sector worden beschreven
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28602, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

24-02-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28602 nr. 5

05-02-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamDE ARBEIDSMARKT IN DE COLLECTIEVE SECTOR 2003Samenvatting en conclusiesArbeidsmarktkrapte in de jaren negentig; de beleidsreactieFiguur 1 Vacatures (per 100 banen) collectieve sector*
en markt, 1993–2002 Afnemende groei in de markt, groeiversnelling in de collectieve
sectorFiguur 2 Procentuele ontwikkeling werkgelegenheid op jaarbasis
(arbeidsjaren) 1997–2002Conjunctuur en beleid: de collectieve sector aantrekkelijker
bevondenVergrijzing leidt tot grote wervingsbehoefteFiguur 3 Gemiddelde jaarlijkse uitbreidings- en vervangingsvraag*
per overheidssector tot 20102004–2007: Gewijzigde arbeidsmarktverhoudingenMaar aansluitingsproblemen blijven bestaanArbeidsmarktbeleid: de nabije toekomstDe arbeidsmarkt tot 2010Verhoging van participatie en productiviteit noodzakelijkTot 2010 stijgt het aandeel inactieven bij de overheid
bij ongewijzigd beleidFiguur 4 Ontwikkeling van de inactiviteit* bij de overheid**
volgens twee scenario's, 2001, 2006 en 2010 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28602Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 58 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 602Trendnota Arbeidszaken Overheid 2003nr. 5BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 5 februari 2003In de Trendnota Arbeidszaken Overheid 2003 heb ik u een beeld geschetst
van de arbeidsmarktpositie van de collectieve sector. De economische prognoses
zijn sindsdien geactualiseerd. Daarom bied ik u namens het Kabinet een notitie
aan waarin de meest actuele ontwikkelingen op de arbeidsmarkt van de collectieve
sector worden beschreven. Deze notitie wordt tevens aan de kabinetsinformateurs
aangeboden.In de notitie wordt geconstateerd dat het arbeidsmarktbeleid van de afgelopen
jaren én de vertraging van de economische groei, hebben geleid tot
verlichting van de arbeidsmarktproblematiek in de collectieve sector. Echter,
knelpunten in verschillende beroepgroepen en regio's blijven ondanks de verruiming
van de arbeidsmarkt bestaan. Deze aansluitingsproblemen treffen vooral onderwijs
en zorg en welzijn.Vooruitkijkend blijkt dat de personeelsbehoefte van de collectieve sector
groot is en tot 2010 zal stijgen. Bij de overheid is dit vooral een gevolg
van de vergrijzing van het personeelsbestand. In zorg en welzijn zijn veel
nieuwe werknemers nodig vanwege beleidsintensiveringen en de toenemende vraag
naar zorg.Met het oog op het kabinetsbeleid in de komende regeerperiode wordt opgemerkt
dat gericht beleid nodig is om specifieke arbeidsmarktknelpunten te bestrijden.
De attractiviteit en het imago van de collectieve sector als werkgever moet
in stand worden gehouden en zo mogelijk verbeterd. In het licht van de vergrijzing
zijn alleen maatregelen ter verbetering van de arbeidsmarktpositie niet voldoende.
In de komende kabinetsperiode zijn inspanningen nodig om de toekomstige personeelsbehoefte
van de collectieve sector te verminderen. Daartoe zijn innovatie (leidend
tot productiviteitsverhoging) en verhoging van de arbeidsparticipatie noodzakelijk.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. Remkes DE ARBEIDSMARKT IN DE COLLECTIEVE SECTOR 2003Samenvatting en conclusiesIn deze notitie wordt de huidige arbeidsmarktpositie van de collectieve
sector1 geschetst. Daarbij is zowel teruggekeken
op de afgelopen jaren, als vooruitgekeken naar arbeidsmarktontwikkelingen
die in de komende en de daaropvolgende kabinetsperiode te verwachten zijn.
Het volgende wordt geconstateerd:• Het gevoerde arbeidsmarktbeleid (o.a. maatregelen in het kader
van de werkgroep-Van Rijn) heeft, in combinatie met de matige ontwikkeling
van de economische conjunctuur, geleid tot verlichting van de arbeidsmarktproblematiek
in de collectieve sector. Bij de overheid is de instroom van werknemers uit
de marktsector sterk gestegen; de waardering voor de overheid als werkgever
is toegenomen. Ook in zorg en welzijn is de instroom in de afgelopen jaren
gegroeid.• Een ruimere arbeidsmarkt betekent echter niet dat de arbeidsmarktknelpunten
voorbij zijn. Knelpunten naar sector, beroep en regio blijven bestaan. Het
onderwijs kampt nog altijd met een groot aantal vacatures. In zorg en welzijn
is het aantal vacatures procentueel zelfs hoger dan in de markt. Als gevolg
van de specifieke beroepskwalificaties die vereist zijn, lijken onderwijs
en zorg en welzijn minder te profiteren van de ruimere arbeidsmarkt.• De personeelsbehoefte van de overheid is groot: in 2003 moeten
er bij de overheid circa 53 duizend voltijdbanen vervuld worden. Tot 2010
zal de personeelsbehoefte van de overheid verder stijgen als gevolg van de
vergrijzing. Ook in zorg en welzijn is de vraag naar nieuwe werknemers groot.
Weliswaar is de vergrijzing hier minder ver voortgeschreden, maar als gevolg
van beleidsintensiveringen en de toenemende vraag naar zorg valt in de komende
kabinetsperiode een forse toename van de werkgelegenheid te verwachten.• Vanwege de vergrijzing stijgt het aantal werknemers in de VUT/FPU
gerechtigde leeftijd tot 2010. Ook het aantal arbeidsongeschikten stijgt,
met name omdat ouderen vaker arbeidsongeschikt worden. Hierdoor verandert
de verhouding tussen het aantal actieven en inactieven bij de overheid.Naar aanleiding van deze bevindingen, wordt het volgende geconcludeerd:• De komende kabinetsperiode moet gebruikt worden om door middel
van gericht beleid specifieke arbeidsmarktknelpunten te bestrijden. Maatregelen
zijn nodig om de attractiviteit en het imago van de collectieve sector als
werkgever in stand te houden en zo mogelijk te verbeteren.• Met het oog op de vergrijzing zijn alleen maatregelen ter verbetering
van de arbeidsmarktpositie niet voldoende. De komende kabinetsperiode zal
ook gebruikt moeten worden om de toekomstige personeelsbehoefte van de collectieve
sector te verminderen. Dit kan op twee manieren worden bereikt. Ten eerste
door innovatie leidend tot verhoging van de arbeidsproductiviteit (de mogelijkheden
hiertoe verschillen sterk van sector tot sector en van organisatie tot organisatie).
En ten tweede door verhoging van de arbeidsparticipatie.• Een verbetering van de productiviteit kan (onder meer) gerealiseerd
worden door meer differentiatie ten aanzien van waardering en beloning. Bovendien
moet, meer dan tot nog toe het geval was, het management in de collectieve
sector gestimuleerd worden om tot vernieuwing en prestatieverbetering te komen.• Een verhoging van de arbeidsparticipatie houdt in dat voorkomen
moet worden dat werknemers tijdelijk (ziekteverzuim) of vroegtijdig (arbeidsongeschiktheid,
ouderen) het arbeidsproces verlaten. • Voortzetting van het beleid van functiedifferentiatie is noodzakelijk.
De voornaamste reden hiervoor is de verruiming van het arbeidsaanbod omdat
uit andere opleidingssegmenten kan worden geworven.Voor de sector onderwijs worden de mogelijkheden op dit terrein in kaart
gebracht in het Plan van aanpak arbeidsmarkt- en personeelsbeleid, waarin
geconstateerd wordt dat een andere werkwijze kan leiden tot een effectievere
inzet van personeel, lagere werkdruk (en daarmee minder ziekteverzuim) en
het verleggen van het beslag op de arbeidsmarkt door functiedifferentiatie.1 In het Strategisch Akkoord 2002 (bijlage 2) is overigens
voor de prioritaire sectoren BVE, primair en voortgezet onderwijs alsook zorg
en veiligheid een uitzondering gemaakt aangaande het inboeken van efficiencywinst.Arbeidsmarktkrapte in de jaren negentig; de beleidsreactieOnder invloed van de hoogconjunctuur eind jaren negentig, manifesteerde
zich een aantal structurele kenmerken van de Nederlandse arbeidsmarkt. Door
de vergrijzing van de beroepsbevolking en de weliswaar gestegen maar nog altijd
lage arbeidsparticipatie (ouderen, arbeidsongeschikten, veel deeltijdarbeid)
was er onvoldoende aanbod om aan de vraag naar arbeid te voldoen. Het aantal
vacatures steeg zeer sterk en een steeds groter deel hiervan werd als moeilijk
vervulbaar aangemerkt. Ook de collectieve sector ondervond hiervan de gevolgen,
getuige bijvoorbeeld de problemen in het onderwijs (klassen die naar huis
werden gestuurd als gevolg van het lerarentekort) en zorg en welzijn (wachtlijsten,
mede als gevolg van een tekort aan verzorgenden en verplegenden). In figuur
1 wordt de ontwikkeling van het aantal vacatures in de collectieve sector
en het bedrijfsleven tussen 1993 en 2002 weergegeven. Figuur 1 Vacatures (per 100 banen) collectieve sector*
en markt, 1993–2002 Bron: Bewerking BZK op basis van vacature-enquête, EWL, CBS. Kerngegevens
overheidspersoneel, BZK.* Exclusief militair personeel.In de afgelopen jaren is een groot aantal maatregelen genomen om de arbeidsmarktknelpunten
in de collectieve sector te bestrijden. Zo werd in het voorjaar van 2001,
naar aanleiding van het rapport van de werkgroep-Van Rijn, een substantiële
en structurele impuls gegeven om de aantrekkelijkheid van het werk in de collectieve
sector te vergroten. Op arbeidsvoorwaardelijk terrein waren de maatregelen
met name gericht op het verbeteren van het loopbaanperspectief door verkorting
van de carrièrelijnen (onderwijs), functiewaardering, functiedifferentiatie
en vergroting van de mogelijkheden voor een individueel beloningsbeleid. Daarnaast
werden maatregelen getroffen ter verlenging van de arbeidsduur en het terugdringen
van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. Ook de verbetering van het imago
van de overheid en de zorg als werkgever werd in de tweede helft van de jaren
negentig krachtig ter hand genomen («Werken bij het Rijk», «Leraar.
Elke dag anders», «Waar jij voor staat is nodig op straat»,
«De Zorg. Het echte werk»).Afnemende groei in de markt, groeiversnelling in de collectieve
sectorHet beleid gericht op het bevorderen van instroom, inzet en behoud, op
het voorkomen van uitstroom en in het algemeen op de attractiviteit van de
collectieve sector begint vruchten af te werpen, zo werd in 2002 geconstateerd
in de nota de Arbeidsmarkt in de collectieve sector: verleden,
heden, toekomst.1 Zo nam in een aantal
sectoren de (gemiddelde) arbeidsuur toe, het meest succesvol in dit opzicht
was de politie. Door een (vrijwillige) verlenging van de werkweek van 36 naar
38 uur, nam de capaciteit met 3 procent toe. In diezelfde nota wordt ook opgemerkt
dat het zelden mogelijk is de effecten van beleid te onderscheiden van ontwikkelingen
op de arbeidsmarkt die zich voordoen onder invloed van de economische
conjunctuur en ander externe factoren. En sinds het hoogtepunt van de economische
conjunctuur en de daarmee samenhangende arbeidsmarktkrapte (in 1999 en 2000)
is de economische groei wereldwijd sterk verminderd. Na een aanvankelijke
lichte daling is de werkgelegenheidsgroei in Nederland inmiddels vrijwel tot
staan gekomen (figuur 2).Figuur 2 Procentuele ontwikkeling werkgelegenheid op jaarbasis
(arbeidsjaren) 1997–2002Bron: Arbeidsrekeningen, 1997–2002, CBS.In de marktsector nam de werkgelegenheid in 2002 af (in het tweede en
derde kwartaal); de verwachting is dat dit ook in 2003 het geval zal zijn.
Het aantal vacatures (per 100 banen) in de marktsector is in het afgelopen
jaar sterk gedaald.In de collectieve sector groeit de werkgelegenheid als gevolg van beleidsintensiveringen
sinds 2001 sterker dan voorheen, bij de overheid (onderwijs) maar vooral in
zorg en welzijn. Aanvankelijk ging dit in 2001 en 2002 nog gepaard met een
stijgend aantal vacatures. In het primair onderwijs, de BVE en in de ziekenhuizen
was dat ook in het derde kwartaal van 2002 nog altijd aan de orde. Voor de
collectieve sector als geheel geldt echter dat het aantal vacatures in recente
kwartalen daalt. Bij defensie bestaat een afwijkende wervingssystematiek,
het beeld komt echter overeen met dat van de gehele collectieve sector.Conjunctuur en beleid: de collectieve sector aantrekkelijker
bevondenHet succesvolle arbeidsmarktbeleid én de conjuncturele ontwikkeling
in de marktsector komen tot uitdrukking in de meest recente mobiliteitscijfers
van het ministerie van BZK (deze gegevens hebben alleen betrekking op de overheid,
niet op zorg en welzijn).1 In 2001 is de netto
instroom van werknemers bij de overheid afkomstig uit de marktsector gestegen
tot 20 duizend, in 1999 ging het nog om ruim vijfduizend personen. Zonder
uitzondering slaagden de overheidssectoren er in om meer mensen uit de markt
aan te trekken dan zij aan het bedrijfsleven kwijtraakten. De inhoud van het
werk, de mate van zelfstandigheid en de sfeer zijn nog altijd de belangrijkste
motieven om bij de overheid te gaan werken. Ten opzichte van voorgaande jaren
is ook de waardering voor beloning, doorgroeimogelijkheden en werkdruk als
motief voor instroom duidelijk gestegen. Gezien de enorme groei van het aantal
banen in zorg en welzijn, is ook deze sector er in geslaagd om in de afgelopen
jaren grote aantallen mensen tot instroom te bewegen. Deze resultaten bevestigen
het beeld dat de werkgevers in de collectieve sector, meer dan voorheen bij
het zoeken naar een baan, als potentieel alternatief voor de marktsector
worden gezien.1 De ontwikkeling van de contractlonen
in de collectieve sectorén de arbeidsvoorwaardelijke maatregelen naar
aanleiding van de werkgroep-Van Rijn, zijn nodig geweest om de beloningsontwikkeling
(maandlonen) in de marktsector sinds 1997 te volgen. Wordt in uurlonen gerekend,
dan pakt vergelijking iets gunstiger uit voor de overheid dan bij maandlonen
het geval is, omdat rekening wordt gehouden met arbeidsduurverkorting. Met
name in openbaar bestuur en onderwijs was in 1997 en 1998 sprake van verkorting
van de arbeidstijd. Voor de gehele Nederlandse arbeidsmarkt geldt dat de beloning,
onder invloed van de overspannen arbeidsmarkt, sinds 1997 sterk is gestegen.Vergrijzing leidt tot grote wervingsbehoefteDe vervangingsvraag van een organisatie is de vraag naar arbeidskrachten
ter vervanging van werknemers die vertrekken. Deze uitstroom van werknemers
is bijvoorbeeld het gevolg van (pre-)pensionering, maar ook van het gebruik
van andere inactiviteitregelingen (WW, WAO) of omdat men anderszins uit het
arbeidsproces treedt (bijvoorbeeld om zorgtaken op zich te nemen). Uit vooruitberekening
van de personeelsbehoefte van de overheid tot 2010, blijkt dat de vervangingsvraag
als gevolg van uitstroom naar inactiviteit de komende jaren groot zal zijn:
ruim 3 procent van de werknemers van de overheid treedt jaarlijks uit het
arbeidsproces (figuur 3, A en B, de gegevens hebben betrekking op de overheid,
niet op zorg en welzijn). Door het sterk verouderde personeelsbestand van
de overheid, is deze vervangingsvraag groter dan in de marktsector. Binnen
de overheid is deze veroudering het sterkst voortgeschreden in het onderwijs;
de gemiddelde leeftijd bij de politie en waterschappen is lager. De totale
personeelsbehoefte van de overheid is echter nog groter. In een aantal overheidssectoren
ontstaan, mede als gevolg van de leeftijdsopbouw van de Nederlandse bevolking
(onderwijs) en vanwege beleidsintensiveringen (veiligheid), nieuwe banen waarvoor
personeel moet worden aangetrokken. Vanwege de te verwachten gematigde werkgelegenheidsontwikkeling
is de wervingsbehoefte als gevolg hiervan overigens minder omvangrijk dan
als gevolg van de eerder genoemde vervangingsvraag (figuur 3, C). Echter,
zelfs in een sector als de rijksoverheid, waar de werkgelegenheid in de komende
jaren daalt, moeten substantiële aantallen werknemers geworven worden
om het vertrek als gevolg van uittreding uit het arbeidsproces op te vangen.
Daarnaast verlaten werknemers de overheid om elders een baan te aanvaarden
(figuur 3, D), ook voor deze groep moeten vervangers worden aangetrokken.
Voor defensie geldt dat de gemiddelde leeftijd weliswaar relatief laag is,
als gevolg van de ingezette verjonging van het personeelsbestand stijgt het
personeelsverloop en daarmee de vervangingsvraag. De totale personeelsbehoefte
van de overheid in 2003 kan oplopen tot 6,5 procent van het werknemersbestand:
53 duizend voltijdbanen. En door de voortschrijdende vergrijzing van het overheidspersoneel
zal de wervingsbehoefte in de loop van het eerste decennium van de 21ste eeuw
(vergelijk de periode A: 2003–2006 met B: 2007–2010 in figuur
3) nog fors stijgen. Het hoogtepunt van de vervangingsvraag als gevolg van
vergrijzing is rond 2015 te verwachten. Figuur 3 Gemiddelde jaarlijkse uitbreidings- en vervangingsvraag*
per overheidssector tot 2010Bron: Prognosemodel AO 2002, Mobiliteitsonderzoek 2001, MinBZK* In procenten van de werkgelegenheid in het betreffende jaar.Voor de zorgsector, die niet in bovenstaande figuur is opgenomen, verwacht
het CPB een jaarlijkse uitbreidingsvraag van 1,75 procent in de komende kabinetsperiode.
Deze forse groei van de werkgelegenheid is een gevolg van beleidsintensiveringen
(wegwerken van een deel van de wachtlijsten) en de demografische ontwikkeling
in Nederland (de vraag naar zorg).2004–2007: Gewijzigde arbeidsmarktverhoudingenDe collectieve sector zou in de komende jaren, indien zij geconfronteerd
werd met een periode van hoogconjunctuur en arbeidsmarktkrapte vergelijkbaar
met die in de periode 1998–2000, voor een buitengewoon lastige opgave
staan bij het werven van voldoende personeel. De sombere vooruitzichten zoals
die in december 2002 werden gepubliceerd door het Centraal Planbureau bieden
vanuit het perspectief van de arbeidsmarktpositie van de collectieve sector
verlichting.1 Volgens deze verkenning trekt de
economische groei in 2003 weer aan, zij het dat er voor de hele kabinetsperiode
slechts een gematigde groei wordt verwacht. Het aanbod van arbeid groeit sterker
dan de vraag. Als gevolg hiervan loopt de werkloosheid op tot bijna 6 procent,
en bevindt zich daarmee in 2007 een fractie boven het (eveneens gestegen)
evenwichtsniveau. Dit zijn andere omstandigheden dan die in recente jaren,
toen de collectieve sector met de markt moest concurreren om zeer schaars
personeel. Dit blijkt bijvoorbeeld uit ontwikkelingen met betrekking tot de
arbeidsreserve, die in de jaren van hoogconjunctuur «afgeroomd»
werd. Het aantal niet-werkende werkzoekenden steeg gedurende 2002 (met 11
procent ten opzichte van 2001).2 De aanwas van
hoog opgeleiden in dit bestand nam verhoudingsgewijs zelfs nog sneller toe.
En dat biedt voor de collectieve sector – waar meer dan de helft van
de werknemers hoog opgeleid is – perspectief. Maar aansluitingsproblemen blijven bestaanOok onder de veranderde arbeidsmarktomstandigheden zullen zich in de collectieve
sector in de komende kabinetsperiode de nodige knelpunten voor blijven doen.
Aansluitingsproblemen van vraag en aanbod naar beroep, opleiding en regio
blijven bestaan. Naar verwachting gaat het vooral om pedagogische en verplegenden
en verzorgenden zullen deze aansluitingsproblemen zich dus vooral in het onderwijs
en in zorg en welzijn voordoen. De opleidingseisen die bij deze beroepen horen
verhinderen een snelle toestroom van werknemers uit andere beroepen; deze
sectoren vormen daardoor relatief gesloten deelarbeidsmarkten. De (weliswaar
licht gestegen) belangstelling voor opleidingen in deze richting, is nog altijd
onvoldoende om deze sectoren in de komende jaren van voldoende gekwalificeerde
medewerkers te voorzien. Binnen de collectieve sector zijn dit bovendien de
sectoren die het meest last hebben van regionale discrepanties. Met name in
de grote steden is de werving van nieuwe medewerkers problematischer dan elders.
Hogere kosten van levensonderhoud (woonlasten, vervoerskosten) in combinatie
met zware arbeidsomstandigheden (onveiligheid en nachtdiensten in de zorg,
cumulatie van problemen op achterstandsscholen) leiden tot het vertrek van
werknemers in grote steden en problemen bij het werven van vervangers.Arbeidsmarktbeleid: de nabije toekomstHet arbeidsmarktbeleid van de collectieve sector in de komende jaren zal
vooral gericht moeten worden op het oplossen van bovenbeschreven specifieke
knelpunten die zich in de personeelsvoorziening voordoen. Dit betekent voortzetting
van het beleid om het beroep van leraar en het werken in de zorg aantrekkelijker
te maken. Naast deze twee meest genoemde probleemsectoren, zijn er nog andere
specifieke groepen waarop het beleid zich moet richten. Met het oog op het
grote belang dat aan verbetering van de veiligheid wordt toegekend, betekent
dit bijvoorbeeld ook aandacht voor de situatie van het personeel in justitiële
inrichtingen. Generieke maatregelen zijn, zeker als er sprake is van beloningsbeleid,
zeer kostbaar. In het licht van de sombere verwachtingen voor 2003 en de middellange
termijn, zullen de overheidsfinanciën nauwelijks generieke maatregelen
toestaan. Met het oog op de toekomst is het daarnaast van groot belang voor
de werkgevers in de collectieve sector om zichtbaar te blijven op de arbeidsmarkt,
om door te gaan op de ingeslagen weg van verbetering van het imago van overheid
en zorg. Dankzij grote inspanningen is de collectieve sector er in de afgelopen
jaren in geslaagd om haar positie in dit opzicht te verbeteren. Voorkomen
moet worden dat deze inspanningen teniet worden gedaan. Vanuit het perspectief
van de arbeidsmarktpositie van de collectieve sector, moet de vanwege de economische
conjunctuur gewenste loonmatiging zowel in de collectieve sector als in de
marktsector gerealiseerd worden.De arbeidsmarkt tot 2010Op de lange termijn is specifiek arbeidsmarktbeleid echter onvoldoende.
Eerder in deze notitie zijn de gevolgen beschreven die de vergrijzing heeft
voor de personeelsbehoefte van de overheid. De komende kabinetsperiode zal
benut moeten worden om maatregelen te treffen om aan de vergrijzing het hoofd
te bieden. Als in de loop van dit decennium naast de grote uitstroom van werknemers
richting inactiviteit een nieuwe periode van hoogconjunctuur optreedt, dan
zullen de eerder beschreven structurele kenmerken van de Nederlandse arbeidsmarkt
onvermijdelijk tot hernieuwde krapte leiden. En de overheid heeft zowel in
haar hoedanigheid van werkgever als in een breder maatschappelijke zin, de
verantwoordelijkheid om deze krapte te voorkomen waar dat kan. Concurrentie met de marktsector om schaars personeel is onwenselijk, omdat dit leidt
tot loonopdrijving met alle gevolgen van dien voor de overheidsfinanciën
en de internationale concurrentiepositie. En omdat een groter dan noodzakelijke
en deels onvervulde personeelsbehoefte van de collectieve sector schadelijk
is voor burgers en bedrijven omdat de dienstverlening niet optimaal en er
geen andere aanbieders zijn tot wie men zich kan wenden.Verhoging van participatie en productiviteit noodzakelijkDe oplossing voor de geschetste problemen zal voort moeten komen uit een
verhoging van de participatie en van de productiviteit in de collectieve sector.
De beleid moet gericht worden op stimulering van het arbeidsaanbod, het in
stand houden van menselijk kapitaal (bijscholing, voorkomen van vervroegde
uittreding) samen met een flexibeler spreiding van activiteiten over de levensloop
en op output stimulerende vormen van prestatiebeloning en competentiemanagement.
Een aanzet om te komen tot een evenwichtige benadering van prestatiegerichte
beloning in de collectieve sector zou vorm kunnen krijgen in een wijziging
van de functie-indeling en waarderingsstructuur. Een vergrote mate van beloningsdifferentiatie
zou daarbij bovendien kunnen bijdragen aan het verruimen van het aanbod van
hoger geschoolde werknemers in het algemeen en het bevorderen van de aantrekkelijkheid
van de overheid en de zorg als werkgever in het bijzonder. Functiedifferentiatie
(in de vorm van onderwijsassistenten, maar verder doorgevoerd dan tot op heden
het geval is) levert een bijdrage aan de productiviteitsverhoging en verruimt
het aanbod omdat er uit een breder opleidingssegment kan worden geworven.
Veel van de vernieuwing die in de collectieve sector noodzakelijk is, zal
door het publieke management in gang gezet moeten worden. En uit onderzoek
in opdracht van het ministerie van BZK1, dat zich
met name heeft gericht op de rijksoverheid en aanverwante diensten, blijkt
dat er in dit opzicht winst te behalen valt. Als mogelijke verklaring hiervoor
wordt zowel gewezen op het onvoldoende aanwezig zijn van materiële prikkels
tot vernieuwing als op de cultuur in organisaties. Met betrekking tot verbeteren
van de bedrijfsvoering door de toepassing van ICT en op het vlak van sturing
en HRM, valt er voor het management nog het nodige te bereiken. Naast de introductie
van prikkels (bijvoorbeeld in de vorm van visitaties, monitoring en facilitering),
vereist dit ook een cultuurverandering (naar meer ondernemerschap) die de
komende kabinetsperiode krachtig ter hand moet worden genomen .Tot 2010 stijgt het aandeel inactieven bij de overheid
bij ongewijzigd beleidZoals aangegeven is verhoging van de participatie van het zittend personeel
in de collectieve sector noodzakelijk om (onder meer) de gevolgen van de vergrijzing
het hoofd te bieden. In de periode 1997–2001 was het aantal actieven
bij de overheid in verhouding tot de totale populatie (actieven en inactieven,
uitgedrukt in de activiteitsratio) stabiel: circa 80%.2 De winst die in deze periode is geboekt door middel van een naar verhouding
dalend WAO- en wachtgeldaandeel in de inactiviteit, was net voldoende om de
gevolgen op te vangen van vergrijzing (zichtbaar in een toenemend beroep op
VUT en FPU regelingen) alsmede stijgend ziekteverzuim. In een aantal overheidssectoren
is deze stijgende trend, mede als gevolg van het geïntensiveerde preventie
en integratiebeleid, inmiddels in een stabilisatie of daling omgezet. In zorg
en welzijn stabiliseerde het ziekteverzuim om 2000 en daalde het in 2001.
Ziekteverzuim kent ook een conjuncturele component: in onzekere tijden meldt
men zich minder snel ziek. Uit vooruitberekeningen van het ministerie van BZK blijkt dat de verhouding
tussen actieven en inactieven (ziekte, arbeidsongeschiktheid, wachtgeld en
prepensioen) verandert: in 2010 zullen er ten opzichte van 2001 verhoudingsgewijs
meer inactieven zijn, resulterend in een activiteitsratio van circa 78%. Deze
prognose betreft een voortzetting van de stand van zaken en staand beleid
zoals dat bestond voor het aantreden van het kabinet
Balkenende en is gebaseerd op van het Centraal Economisch Plan 2002 van het
Centraal Planbureau. In dit scenario (figuur 4, CPB 2002) daalt de activiteitsratio
met name door het groeiende beroep dat het vergrijzende personeelsbestand
van de overheid doet op de VUT/FPU-regelingen. Daarnaast wordt een lichte
stijging van het aantal arbeidsongeschikten verwacht. Dit is eveneens een
gevolg van de vergrijzing: ouderen raken vaker arbeidsongeschikt dan jongeren.Door het ministerie van BZK is eveneens doorgerekend wat het effect voor
de overheid zou zijn van de invoering van in het Strategisch Akkoord voorgenomen
maatregelen met betrekking tot de WAO (figuur 4, Strategisch Akkoord). De
prognose is gebaseerd op gedragseffecten zoals die door de SER1 verondersteld zijn en moet uiteraard met de nodige voorzichtigheid
geïnterpreteerd worden. De WAO-ingreep lijkt het aandeel arbeidsongeschikten
substantieel te verminderen (met circa 40 procent). Een deel van de medewerkers
die anders in de WAO terecht zouden komen, blijft op deze wijze aan het werk
(circa 10 duizend FTE), een ander deel komt in de WW terecht. Het betreft
gedeeltelijk arbeidsongeschikte overheidswerknemers die in het kader van de
nieuwe WAO niet meer in aanmerking zullen komen voor een WAO-uitkering en
voor wie geen werk gevonden kan worden binnen of buiten de overheidssector.Figuur 4 Ontwikkeling van de inactiviteit* bij de overheid**
volgens twee scenario's, 2001, 2006 en 2010 Bron: prognosemodel AO 2002, Ministerie van BZK* als aandeel in de totale populatie van werkzamen en inactieven bij de
overheid** exclusief militairenIn de periode 1997–2001 vindt circa eenderde van de instroom in
VUT/FPU en aanverwante regelingen voor spilleeftijd plaats. De verklaring
hiervoor is voor een groot deel gelegen in het bestaan van regelingen in verband
met de zware aard van het werk (functioneel leeftijdsontslag) bij rijk, gemeenten,
provincies en de politie en van aanvullende regelingen (gemeenten, provincies)
die het uittreden voor spilleeftijd (62 jaar, bij wijze van overgang
tijdelijk nog 61 jaar) aantrekkelijk maken. Voor een ander deel is dit het
gevolg van het bereiken van een volledige pensioenopbouw (41 dienstjaren).
Tot 2010 wordt een forse toename van het gebruik van FPU verwacht (figuur
4) omdat een toenemend aantal werknemers de FPU-gerechtigde leeftijd bereikt.
Werknemers behorend tot de naoorlogse geboortegolf komen tussen 2002 en 2008
in de leeftijd waarop men voor spilleeftijd kan uittreden.Bevordering van de arbeidsparticipatie van ouderen kan bereikt worden
door een verhoging van de leeftijd waarop men van de prepensioen regeling
gebruik maakt. Het verhogen van de minimumleeftijd voor FPU van 55 naar 60
jaar – een eveneens doorgerekend variant – leidt in 2010 tot 8%
minder FPU'ers. Een alternatief zou kunnen zijn om anticumulatie regels te
introduceren in gevallen waar VUT/FPU-regelingen door werkgevers worden aangevuld.
Afschaffing van deze aanvulling maakt het vroegtijdig gebruik van VUT/FPU
minder aantrekkelijk en zal een verhoging van de feitelijke uittredingsleeftijd
stimuleren. Timing van de introductie van een dergelijke maatregel is van
belang en is afhankelijk van de feitelijke arbeidsmarktsituatie in een sector.
Realisering van feitelijke uittreding op of zelfs boven de spilleeftijd, kan
ook bevorderd worden door integratie van levenslooparrangementen en prepensioenregelingen.
Opname van opgebouwde rechten in een eerdere fase van de loopbaan, leidt tot
een afname van de mogelijkheden om op latere leeftijd vervroegd uit het arbeidsproces
te treden. XNoot1Onder de collectieve sector wordt in deze notitie verstaan: overheid en
zorg en welzijn.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–3, 28 600, nr. 97.XNoot1Ministerie van BZK, mei 2002 (Tweede Kamer, 2001–2002, documentnummer:
bzk0200331).XNoot1Mobilitieitsondezoek 2001, Ministerie van BZK.XNoot1de Volkskrant, katern Economie, 27 november 2002.XNoot1CPB, Economische Verkenning 2004–2007, Den Haag, 2002.XNoot2CWI, Arbeidsmarktjournaal, december 2002.XNoot1Management en vernieuwing in de collectieve sector, EIM 2003 (nog te publiceren).XNoot2Deze gelijkblijvende activiteitsratio deed zich voor in een periode waarin
het arbeidsvolume bij de overheid toenam van 718 duizend naar 797 duizend
voltijdbanen. Hoewel het aandeel arbeidsongeschikten afnam, nam het absolute
aantal arbeidsongeschikten toe.XNoot1Advies Werken aan arbeidsongeschiktheid; Voorstellen WAO-beleid. Publicatie
nr 5, 22 mrt 2002; SER. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28602-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl