Preventiebeleid voor de volksgezondheid; Brief minister met actieprogramma notitie Preventiebeleid voor de volksgezondheid
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 22894, nr. 14

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

14-07-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

22894 nr. 14

03-07-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamGezondheid en arbeidGezondheid en milieuSociaal-economische gezondheidsverschillenVeiligheid op het werk en in het verkeerOndertekeningBIJLAGE 1 Actieprogramma notitie Preventiebeleid voor de volksgezondheid;Praktische keuzen voor de jaren negentigVoortgangsrapportage1. PREVENTIE IN DE EERSTELIJN 1.1 Invoering programmatische preventie in de huisartspraktijk1.2 Extra impuls instrumentontwikkeling vroegtijdige erkenning
depressie in huisartspraktijk1.3 Extra impuls toetsing van de kwaliteit en effectiviteit
van de instrumenten die eerstelijnsberoepsbeoefenaars hanteren t.a.v. preventie2. PREVENTIE BIJ OUDEREN2.1 Vroegtijdig opsporen van psychogeriatrische problemen2.2 Preventie van ongevallen door medicijngebruik2.3 Preventie van vereenzaming2.4 Preventie van ongevallen in de woonsituatie3. GEZONDHEIDSVOORLICHTING 3.1 Ontwikkeling kwaliteitsprofielen gezondheidsvoorlichting3.2 Extra impuls effectiviteitsonderzoek gezondheidsvoorlichting4. ONDERZOEK 4.1 Onderzoeksprogrammering bij het Praeventiefonds op
basis van een beleidsplan 4.2 Onderzoeksprogrammering t.a.v. preventie bij het ministerie
van VWS op basis van het advies van de Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO)5. OPLEIDINGEN 5.1 Afstemming opleidingen waarin een component preventie
is opgenomen5.2 Versterking van de component preventie in de medische
opleiding5.3 Versterking onderwijs t.a.v. preventie in geriatrie6. KWALITEIT 6.1 Ontwikkeling kwaliteitsprofielen collectieve preventie
in het kader van de WCPV7. GEZONDHEID EN ARBEID 8. GEZONDHEID EN MILIEU 9. SOCIAAL-ECONOMISCHE GEZONDHEIDSVERSCHILLEN10. FINANCIERING VAN PREVENTIE 10.1 Adviesaanvraag Ziekenfondsraad inzake de financiering
van preventie in een herzien stelsel van ziektekostenverzekering11. ALGEMENE BELEIDSONTWIKKELING VOOR PREVENTIE 11.1 Adviesaanvraag en overleg betreffende het al of niet
verplicht stellen van bepaalde vaccinaties11.2 Versterking landelijke sturing van preventie en van
programmaontwikkeling11.3 Nauwere samenwerking landelijke organisaties op het
gebied van gezondheidsbevordering, -voorlichting en preventie11.4 Evaluatie van de voortgang van het preventiebeleid
in de nota Gezondheidsbeleid 1994 (Gezond en Wel)BIJLAGE 2Voortgangsrapportage
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 22894Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 66 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
22 894Preventiebeleid voor de volksgezondheidnr. 14BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalRijswijk, 3 juli 1997Tijdens de behandeling van de wijziging van de WCPV op 23 juli 1996 (TK,
vergaderjaar 1996–1997, 24 748, nr. 4), werd door de fractie van
de PvdA gevraagd om een overzicht van de uitvoering van het actieprogramma
uit de notitie Preventiebeleid voor de volksgezondheid(TK, vergaderjaar
1992–1993, 22 894, nr. 1). Conform dit verzoek ontvangt u hierbij
de voortgangsrapportage van dit betreffende actieprogramma (bijlage 1). Tevens
ontvangt u de voortgangsrapportage van de beleidsvoornemens uit het hoofdstuk «Bevorderen van gezondheid en voorkómen van ziekten» van
de nota Gezond en Wel(TK, vergaderjaar 1994–1995, 24 126,
nrs. 1–2) (bijlage 2).Van de notitie Preventiebeleid is eerder een stand van zaken verschenen
in 1994 (TK, vergaderjaar 1994–1995, 22 894, nr. 9). Het betrof
hier een overzicht van de periode 1992 tot 1994. Van beleidsvoornemens uit
de nota Gezond en Wel gaat het om het eerste overzicht sinds deze nota verschenen
is. Beide overzichten bestrijken de periode van 1994 tot februari 1997.Voor de goede orde deel ik mee dat -hoewel gestreefd is naar volledigheidhet
overzicht een overwegend indicatief karakter heeft. De nadruk ligt op de via
overheidsstimulering in de zorgsector zelf bereikte resultaten. Veel nuttige
initiatieven in de particuliere sector blijven daardoor onvermeld.Tevens stelden leden van de fractie van de PvdA een aantal vragen over
de voortgang van het preventiebeleid, die ik middels deze brief graag wil
beantwoorden. Voor de algemene voortgang van het preventiebeleid, de prioriteiten
voor de toekomst, de organisatie en financiering hiervan, verwijs ik u naar
de bijlagen.De fractieleden vroegen zich af hoe het staat met de standaardisatie van
preventie. De Netherlands School of Public Health (NSPH) heeft als taak gekregen
de uitvoering van preventieprogramma's in de extramurale gezondheidszorg te
coördineren. Deze coördinatie betreft het landelijke invoeren
van nieuwe interventies onder experimentele condities, in het kader van de
«programmatische preventie». Hiervoor is f 0,5 miljoen op
de rijksbegroting gereserveerd. Eind 1997 zal deze functie worden geëvalueerd.Voor wat betreft het onderzoek dat het Staatstoezicht zou uitvoeren naar
de kwaliteit en onderlinge vergelijkbaarheid van preventiebeleid door de verschillende
GGD's, kan ik u meedelen dat dit onderzoek eind 1995 is afgerond (TK 1995–1996,
22 894, nr. 10). Het Staatstoezicht constateerde een grote diversiteit
in de betrokkenheid van gemeentebesturen bij de collectieve preventie en het
veelal ontbreken van een visie op gezondheidsbeleid. Deze zorgelijke bevindingen
zijn de reden geweest om een commissie in te stellen met als opdracht een
effectieve bijdrage te leveren aan de visievorming op het lokale gezondheidsbeleid
en om een aanzet te geven voor een breed gedragen actieprogramma. Deze commissie
«Versterking Collectieve Preventie Volksgezondheid» onder voorzitterschap
van prof. dr. W. Lemstra, heeft haar rapport aan mij aangeboden in november
1996. Op 20 mei j.l heb ik u mijn standpunt op dit rapport gezonden. Dit standpunt
kan in samenhang gezien worden met diverse andere brieven van mij aan u inzake
preventiebeleid, waaronder de beleidsbrief infectieziekten (verzonden op 7
april 1997), de brief over financiering preventie (verzending heden, separaat)
en mijn standpunt op de evaluatie van de Jeugdgezondheidszorg, die ik u dit
najaar zal toezenden.De fractieleden gaven aan ingelicht te willen worden over de stand van
zaken van het facetbeleid, een onlosmakelijk deel van het preventiebeleid.
In juli 1996 heb ik uw kamer een brief gestuurd, waarin ik aankondigde op
experimentele basis de gezondheidseffecten te gaan schatten van een aantal
geselecteerde beleidsinitiatieven van de rijksoverheid. Ik heb daartoe een
methodologie laten ontwikkelen («Gezondheidseffectscreening, rationele
modellen in hun bestuurlijke context»), die momenteel wordt toegepast
op diverse dossiers.In de nota Preventiebeleid worden drie thema's genoemd waarin facetbeleid
een belangrijke rol speelt: «Gezondheid en arbeid», «Gezondheid
en milieu» en «Sociaal Economische Gezondheidsverschillen».
In de nota «Gezond en Wel» werd aangegeven dat ook «Veiligheid
op het werk en in het verkeer» een interdepartementale benadering behoeft.
Hieronder zal de voortgang binnen elk thema worden toegelicht. Gezondheid en arbeidSinds 1992 wordt door VWS een bijdrage geleverd aan projecten met als
doel gezondheidsbevordering op de werkplek. Er zijn vier voorbeeldprojecten
gestart met financiële steun van de Ministeries van VWS en SZW, en het
TICA (voormalige Centrale Fondsen AAF/AOF). De projecten op het terrein van
stress en gezondheidsbevordering zijn afgerond. Een longitudinaal onderzoek
naar problemen van het bewegingsapparaat uitgevoerd door TNO-PG loopt nog
tot eind '98. In deze voorbeeldprojecten is gestreefd naar een integrale aanpak.
Hierbij vormen stressmanagementtrainingen, maatregelen ter vermindering van
de werkdruk en maatregelen ter vermindering van fysieke belasting een belangrijk
onderdeel. Deze integrale aanpak, waarbij een belangrijk uitgangspunt is dat
de te nemen maatregelen gezondheidsgerelateerd zijn, blijkt kosteneffectief
te zijn. Om deze methodiek overdraagbaar te maken naar andere bedrijven, instellingen
en organisaties, is een handleiding voor bedrijven en arbodiensten opgesteld.
De resultaten van de voorbeeldprojecten zijn deze zomer gepresenteerd op een
bijeenkomst van het Centrum Gezondheidsbevordering op de Werkplek, een initiatief
van de Nederlandse Hartstichting, de Nederlandse Kankerbestrijding/KWF
en het Nederlandse Astmafonds.De Nationale Commissie Chronisch Zieken (NCCZ) heeft, op verzoek van de
Ministeries VWS en SZW, advies uitgebracht over de organisatie en aansturing
van preventieactiviteiten gericht op aandoeningen van het bewegingsapparaat.De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 1993 (VTV) ondersteunt de constatering
dat stress en fysieke belasting belangrijke risicofactoren voor ziekteverzuim
en arbeidsongeschiktheid zijn. In VTV 1997 zal meer specifiek aandacht worden
besteed aan de effecten van wet- en regelgeving inzake de relatie arbeidsomstandigheden
en gezondheid.Op verschillende manieren is de preventie van sportblessures als oorzaak
van ziekteverzuim ondersteund. Onderzoeken van de afgelopen jaren hebben aangetoond
dat de uitgevoerde interventies hun vruchten afwerpen. Zo blijkt het risico
op een blessure met 19% te zijn afgenomen en is het jaarlijkse volume aan
arbeidsverzuim door sportblessures afgenomen van 2,6 naar 2,1 miljoen dagen.
Nog altijd kosten sportblessures zo'n f 374 miljoen aan arbeidsverzuim.
Aan de preventie, opvang, behandeling en revalidatie van sportblessures zal
daarom blijvend aandacht worden besteed. In bijgevoegd voortgangsverslag over
de nota «Gezond en Wel» staat dit nader toegelicht (punt 4).Recent onderzoek heeft aangetoond dat tegenover de kosten van blessures,
grote besparingen staan als gevolg van een lager ziekteverzuim en minder beslaglegging
op gezondheidszorgvoorzieningen. In tegenstelling tot de beeldvorming geeft
sportbeoefening ook op jeugdige leeftijd (16–34 jarigen) per saldo winst
voor het bedrijfsleven in termen van minder arbeidsverzuim. Daarnaast heeft
onderzoek van TNO-PG aannemelijk gemaakt dat stimulering van sportief bewegen
van werknemers een bijdrage kan leveren aan het verminderen van ziekteverzuim
en arbeidsongeschiktheid door klachten aan het bewegingsapparaat.Om bewegingsprogramma's te bevorderen is behoefte aan een deskundig kader
om te adviseren over geschikte programma's en deze te begeleiden. De huidige
subsidieregeling (in het kader van de Welzijnswet) om sportartsen in te zetten
bij landelijke sportorganisaties, moet deze organisaties aanzetten tot het
voeren van een actief sportmedisch- en veiligheidsbeleid.Met betrekking tot de voortgang van preventie op het terrein van de sociale
zekerheid en werkgelegenheid, wordt kortheidshalve verwezen naar het kabinetsstandpunt
op het Advies «Sociale Zekerheid en Zorg» van de Raad voor de
Volksgezondheid en Zorg. Dit standpunt is u in februari 1997 verzonden.Wat betreft het bevorderen van de veiligheid in de arbeidssituatie wordt
samengewerkt met het Ministerie van SZW aangaande de regelgeving en het toezicht
op de veiligheid van machines en persoonlijke beschermingsmiddelen (zie verder
ook onder het punt «Veiligheid»).Tenslotte vermeld ik dat in het kader van het EU-programma Biomedical
and Health Research (1994–1998; BIOMED-2), in 1996 dertien projecten
op het terrein van «occupational health» zijn gestart. Deze projecten
richten zich op gezondheidseffecten van arbeid, zoals huidziekten, kanker,
gehoorschade, klachten bewegingsapparaat en ademhalingsklachten. Gezondheid en milieuIn de Volksgezondheid Toekomst Verkenningen 1993 (VTV) is aandacht besteed
aan fysieke determinanten van gezondheid, waaronder het milieu. Uit onderzoek
is gebleken dat milieu als determinant van gezondheid ondergeschikt is aan
andere factoren als roken en voeding, sociale omgeving en het
stelsel van preventieve en curatieve zorg. Daarom is in de nota Gezond en
Wel een lagere prioriteit gegeven aan milieu. Wel blijft aandacht vereist
voor de mogelijke gezondheidseffecten van luchtverontreiniging en geluid en
zal (inter)nationaal onderzoek nauwlettend gevolgd worden.Milieu Effect Rapportages's (MER's) bevatten dikwijls al een gezondheidsparagraaf,
zeker bij omvangrijke of ingrijpende projecten. Voor zover dit niet het geval
is, zal beoordeling van de gezondheidseffecten van milieu-invloeden expliciet
aandacht krijgen binnen de eerder genoemde gezondheidseffectscreening.Met ingang van 1996 zijn de gelden voor de medisch milieukundigen overgeheveld
naar het gemeentefonds. Om het netwerk in stand te houden is in de Wet collectieve
preventie volksgezondheid de medische milieukunde opgenomen als een van de
deskundigheden waarover gemeenten dienen te beschikken. Sociaal-economische gezondheidsverschillenIn januari 1995 is de Programmacommissie Sociaal Economische GezondheidsVerschillen,
tweede fase (SEGV II) geïnstalleerd onder voorzitterschap van prof.dr.
W. Albeda. Het programma loopt tot en met het jaar 2000. De drie hoofddoelstellingen
zijn: het systematisch ervaring opdoen met interventies gericht op het terugdringen
van SEGV, het monitoren van de ontwikkeling van SEGV en het verder vergroten
van de kennis met betrekking tot de achtergronden van SEGV.De Commissie beschikt over een jaarlijks budget van f 1 miljoen.
Instellingen en onderzoeksgroepen zijn opgeroepen om voorstellen in te dienen
voor evaluatiestudies om na te gaan of interventies bijdragen aan de verbetering
van de gezondheid in de groepen met een lage sociaal-economische status. Hierbij
gaat het om interventies op het gebied van leefstijl en gedrag, verbetering
van woon- en werkomstandigheden of het vergroten van de deelname aan preventieve
programma's.Bij de uitvoering van activiteiten in het kader van SEGV II worden andere
ministeries en maatschappelijke organisaties betrokken via een lidmaatschap
in de Commissie, als onderzoekspartner of in andere overlegsituaties.De programmacommissie «Determinanten van gezondheid» heeft
in 1996 haar eindverslag uitgebracht. Zij had tot taak om een onderzoekprogramma
op te stellen en uit te voeren op het terrein van determinanten van gezondheid.
De commissie heeft in totaal 16 onderzoeksprojecten gesubsidieerd. In het
SEGV II-programma worden elementen uit het programma «Determinanten
voor gezondheid» betrokken. Veiligheid op het werk en in het verkeerHet bevorderen van de veiligheid in het verkeer en in de arbeidssfeer
is in eerste instantie de verantwoordelijkheid van respectievelijk de Ministeries
van V&W en SZW.Belangrijke onderwerpen van overleg zijn het rijden onder invloed van
alcohol en drugs, de veiligheid van brom- en snorfietsers en de whiplash-problematiek.
Aangedrongen is op een intensievere handhaving op alle onderdelen van het
verkeersveiligheidsbeleid, en met name op een intensievere controle op het
rijden onder invloed, het dragen van helmen door bromfietsers en het rijden
op opgevoerde snorfietsen. Wat betreft het bevorderen van de veiligheid in
de arbeidssituatie wordt samengewerkt met het Ministerie SZW ten aanzien van
de regelgeving en het toezicht op de veiligheid van machines en persoonlijke
beschermingsmiddelen. Ter onderbouwing van het veiligheidsbeleid is, in aanvulling op het ontwikkelen
van een brede letselregistratie in ziekenhuizen, met de Ministers van SZW,
V&W en BiZa overleg gevoerd over de wenselijkheid van het voortzetten
van landelijke enquêtes naar ongevallen in Nederland. In 1986/1987 en
in 1992/1993 zijn, met steun van VWS, V&W en SZW, dergelijke enquêtes
uitgevoerd onder ruim 25 000 huishoudens. Gedurende de periode 1997 en
1998 zal deze enquête worden gekoppeld aan de permanente onderzoeken
naar de leefsituatie van het Centraal Bureau voor de Statistiek.In de periode 1993–1996 is door de ministeries van VWS, Justitie
en V&W een project ondersteund dat erop gericht was de hulpverlening aan
verkeersslachtoffers te verbeteren. Uitvoering van de hulpverlening vond plaats
door de slachtofferbureaus van de Landelijke Organisatie Slachtofferhulp.
Uit de evaluatie van het project bleek dat het zinvol is verkeersslachtoffers
een op hun situatie en problematiek afgestemd hulpaanbod te bieden. Besloten
is het project met twee jaar te verlengen om een structurele oplossing voor
de financiering van deze hulpverlening te zoeken. Eind 1998 wordt het project
afgerond.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,E. Borst-Eilers BIJLAGE 1 Actieprogramma notitie Preventiebeleid voor de volksgezondheid;Praktische keuzen voor de jaren negentigVoortgangsrapportageHieronder vindt u de voortgangsrapportage van het actieprogramma uit de
notitie preventiebeleid (TK, vergaderjaar 1992–1993, 22 894, nr.
1). Deze compilatie is een vervolg op de stand van zaken die in 1994 is samengesteld
(TK, vergaderjaar 1994–1995, 22 894, nr. 9). Inhoudsopgaveblz. 1.Preventie in de eerstelijn7 2.Preventie bij ouderen7 3.Gezondheidsvoorlichting9 4.Onderzoek10 5.Opleidingen10 6.Kwaliteit12 7.Gezondheid en arbeid12 8.Gezondheid en milieu12 9.Sociaal-economische gezondheidsverschillen1210.Financiering van preventie12 11.Algemene
beleidsontwikkeling voor preventie121. PREVENTIE IN DE EERSTELIJN 1.1 Invoering programmatische preventie in de huisartspraktijkIn 1995 zijn gelden beschikbaar gekomen voor het inbedden van de programmatische
preventie in de extramurale zorg. In datzelfde jaar is gestart met een project
van de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) en het Nederlands Huisartsen
Genootschap (NHG), met als doel om programmatische preventie in de huisartspraktijk
in te voeren. Het gaat om het zodanig organiseren en faciliteren van de huisartspraktijk
dat programmatische preventie adequaat kan worden uitgevoerd.Het project is gestart met de programmatische preventie van influenza
en baarmoederhalskanker. Het project wordt voortgezet tot eind 1997. In een
uitgebreide evaluatie van het project over de jaren 1995–1996 is voorzien;
de resultaten hiervan zijn te verwachten eind van 1997. De investering van
het ministerie van VWS in de uitvoering van programmatische preventie in de
huisartspraktijk bedraagt voor 1995 t/m 1997 ca. f 13 miljoen. 1.2 Extra impuls instrumentontwikkeling vroegtijdige erkenning
depressie in huisartspraktijkVanaf 1994 wordt in Nijmegen op regionaal niveau in samenwerking tussen
psychiatrische afdelingen van algemene ziekenhuizen (PAAZ), algemene psychiatrische
ziekenhuizen (APZ) en het RIAGG gewerkt aan onder meer een protocol voor de
preventie en behandeling van depressie, gericht op het voorkómen van
herhaling van depressie. Bij het opstellen van het protocol is zoveel mogelijk
afgestemd met het protocol van de LHV. In de regio is contact gezocht met
de huisartsen met als doel de patiënt continue zorg, medicatie en begeleiding
te bieden bij depressie. Eind 1995 is het protocol gereed gekomen en hebben
de besturen van de betrokken instellingen zich er over uitgesproken. In 1996/1997
wordt het resultaat middels een experiment uitgevoerd.Getracht wordt de (nog beperkte) betrokkenheid van de huisarts te vergroten
door in 1997 een gezamenlijke studiedag van GGZ-instellingen en huisartsen.
Hierbij zijn APZ, PAAZ en het RIAGG in de regio Nijmegen betrokken. De instrumentontwikkeling
inzake vroegtijdige onderkenning van depressies zal, samen met de functie
van de eerstelijns GGZ, betrokken worden bij het verder ontwikkelen van de
poortwachtersfunctie van de huisarts voor GGZ. 1.3 Extra impuls toetsing van de kwaliteit en effectiviteit
van de instrumenten die eerstelijnsberoepsbeoefenaars hanteren t.a.v. preventieZie punt 4.2 2. PREVENTIE BIJ OUDERENIn 1996 heeft de voorlopige Raad voor de Volksgezondheid en Zorggerelateerde
dienstverlening op verzoek van het ministerie van VWS het advies «Preventie
en ouderen» uitgebracht. Op 28 maart jl. is het standpunt van de staatssecretaris
op dit advies naar de Tweede Kamer gestuurd (kenmerk DOB/OAO-U-971 722).
In dit standpunt zijn de contouren van het toekomstig preventiebeleid voor
ouderen weergegeven. Het accent in het beleid zal liggen op het evalueren
en het beter gebruik maken van de vele preventieactiviteiten die er reeds
zijn. Speciale aandacht gaat hierbij uit naar een beter bereik van kwetsbare
ouderen. 2.1 Vroegtijdig opsporen van psychogeriatrische problemenIn 1994 is een onderzoek «Evaluatie psychogeriatrische teams»
afgerond. Het onderzoek betrof vooral een inventarisatie van de bestaande
psychogeriatrische teams. Als vervolg hierop is het Trimbos Instituut, in
opdracht van het ministerie, een onderzoek gestart naar het functioneren van
dergelijke teams in termen van kwaliteit en kritische succesfactoren.Naast versterking van het zorgcircuit, speelt vroegdiagnostiek bij de
huisarts een rol. Het NHG heeft hiertoe een standaard voor vroegdiagnostiek
ontwikkeld.De Alzheimerstichting krijgt jaarlijks subsidie waarmee voorlichtingsmateriaal
wordt ontwikkeld en een telefonische hulpdienst wordt onderhouden. Doel is
het doorbreken van het taboe rondom de ziekte van Alzheimer en het steunen
van informele zorgverleners.Tenslotte is de afgelopen jaren een aantal projecten gesubsidieerd om
de informele zorg te versterken. Deze zijn ontwikkeld tot de volgende acties:
een zorgmap dementie voor centrale verzorgers, de evaluatie van een ondersteunings-
en informatiepunt voor mantelzorgers in Tilburg en een praktische handleiding
voor mantelzorg. 2.2 Preventie van ongevallen door medicijngebruikHet onderzoek van de Universiteit van Utrecht, waarbij gegevens van ongevalspatiënten
zijn gekoppeld aan medicijngebruik, is afgerond. De belangrijkste conclusie
uit dit onderzoek was dat veel valongevallen bij ouderen veroorzaakt worden
door medicijngebruik. Hierdoor besteedt de stichting Doelmatige Geneesmiddelenvoorziening
(DGV) in een aantal projecten aandacht aan medicijngebruik en de kans op ongevallen.In december 1994 heeft de Gezondheidsraad het advies Geneesmiddelen en
Ouderen uitgebracht. Mede naar aanleiding hiervan is de DGV gevraagd een project
te starten over gerontofarmacotherapie om het onderwijs aan artsen aan de
medische faculteiten te verbeteren. Dit project duurt twee jaar en is in januari
1997 van start gegaan. Daarnaast werken zij aan een programma (inclusief evaluatie)
om overmatig geneesmiddelengebruik terug te dringen. Dit programma bestaat
uit projecten in FTO-verband gericht op het voorschrijfgedrag van huisartsen,
gekoppeld aan voorlichting aan ouderen. Dit programma is medio 1996 van start
gegaan en duurt twee en een half jaar. Een werkconferentie met artsen, apothekers,
verpleegkundigen, opleiders en ouderenbonden in voorbereiding om tot afstemming
van activiteiten te komen. 2.3 Preventie van vereenzamingIn het kader van het programma «Grijs op eigen wijs» worden
verschillende activiteiten ondernomen. Zo wordt de deelname aan cursussen
gestimuleerd, wordt een individueel leerplan aangeboden en worden sociale
huisbezoeken van ouderen aan ouderen georganiseerd.In 1997 start een vervolgproject op het haalbaarheidsonderzoek «Intermediairen
voor allochtone vrouwen», gericht op het verminderen van het isolement
van oudere allochtone vrouwen. Het PreventieOntwikkelingsProject «Vereenzaming
van Ouderen» is afgerond. De RIAGG's voeren op reguliere en projectbasis
vele activiteiten uit ter voorkóming en vroegtijdige signalering van
psychische problemen van ouderen. 2.4 Preventie van ongevallen in de woonsituatieVeiligheid is als thema geïntegreerd binnen het Stuurgroep Experimenten
Volkshuisvesting programma «Ouderenhuisvesting en diensten aan huis».
In 1996 is een themabijeenkomst georganiseerd waarbij het handboek
«Veiligheid: vesting of huisvesting?» aan de orde is gesteld.
Dit handboek is breed verspreid onder o.m. woningbouwverenigingen. De stichting
Consument en Veiligheid heeft lokale interventieprojecten ontwikkeld gericht
op de veiligheid van de woning voor ouderen. Deze projecten zijn al enige
tijd in uitvoering. Voorlichting wordt hierbij gecombineerd met concrete aanpassingen
van de woonomgeving. In dit kader wordt ook de «Wijzer Wonen»
voorlichting, door ouderen aan ouderen, gecontinueerd. In 1996 is het onderzoek
«Veiligheid in de peiling» van TNO afgerond. Dit betreft een epidemiologisch
onderzoek naar determinanten van ongevallen die in en om huis plaatsvinden
bij ouderen. Uit dit onderzoek blijkt dat naast de woning en woonomgeving
de gezondheid en het geneesmiddelengebruik een belangrijke rol spelen bij
ongevallen in en om de woning. 3. GEZONDHEIDSVOORLICHTING 3.1 Ontwikkeling kwaliteitsprofielen gezondheidsvoorlichtingIn 1994 is het door de Geneeskundige Hoofdinspectie te ontwikkelen kwaliteitsprofiel
gezondheidsvoorlichting- en opvoeding gereed gekomen. Verder is op verzoek
van het voormalige departement van WVC in 1991 het toenmalige Landelijk Centrum
GVO (LCG), nu het Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie
(NIGZ), begonnen aan een Actieprogramma Kwaliteit van GVO/Preventie. In dit
kader zijn in 1992 met behulp van financiering van WVC onder meer GVO/Preventie
werkconferenties georganiseerd over professionalisering. Er heeft ook een
nationale conferentie over kwaliteit plaatsgevonden. Hierbij is gebruik gemaakt
van de ervaringen van de beroepsverenigingen in het Verenigd Koninkrijk. Inmiddels
heeft de Nederlandse Vereniging voor Preventie en GVO, mede op basis van de
werkconferenties, een beroepsprofiel ontwikkeld. Thans wordt een beroepscode
ontwikkeld. Er is met financiering van VWS in 1996 een voorstel voor een postdoctoraal
programma «Gezondheid en Gedrag» gereed gekomen van de Netherlands
School of Public Health (NSPH), opgesteld in samenwerking met het NIGZ. Verdere
ontwikkeling en implementatie van dit programma zijn de volgende stappen die
VWS ook financieel zal ondersteunen. 3.2 Extra impuls effectiviteitsonderzoek gezondheidsvoorlichtingConform de notitie Preventiebeleid (p. 25) zou het ministerie van VWS
in 1993 respectievelijk 1994 f 380 000,- investeren in effectiviteitsonderzoek
t.a.v. gezondheidsvoorlichting. Deze investering heeft niet plaatsgevonden.
Wel werd in opdracht en met subsidie van het departement in 1994 een werkconferentie
over effectiviteitsanalyse van gvo/ggz-preventie interventies georganiseerd.
Deze werkconferentie werd voorbereid door het toenmalige LCG, in samenwerking
met TNO-Preventie en Gezondheid (TNO-PG). Dit heeft geleid tot ANALYS, een
instrument om gestandaardiseerde reviews te maken van wetenschappelijke artikelen
over effecten van gvo en preventie. In aansluiting daarop en in het kader
van een door het Praeventiefonds gefinancierde haalbaarheidsstudie heeft het
NIGZ in nauwe samenwerking met het gvo- en preventieveld het PReventie EFFectiviteits-Instrument,
de PREFFI 1.0, ontwikkeld. In 1995 is hierover een werkconferentie georganiseerd.
Door toepassing van beide instrumenten kunnen resultaten van onderzoek gekoppeld
worden aan het handelen in de praktijk en omgekeerd.Zie verder punt 4.2. 4. ONDERZOEK 4.1 Onderzoeksprogrammering bij het Praeventiefonds op
basis van een beleidsplan 4.2 Onderzoeksprogrammering t.a.v. preventie bij het ministerie
van VWS op basis van het advies van de Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO)In 1993 stuurde de RGO een interimadvies aan het ministerie van WVC over
de werkwijze om te komen tot onderzoeksprioritering van preventieonderzoek.
Met goedkeuring van het departement werd een onderzoeksproject gestart (investering
van f 500 000). Eind 1995 waren de onderzoeksresultaten beschikbaar.
Het uiteindelijke advies is hier in belangrijke mate op gebaseerd. De RGO
stelt voor een Programmacommissie Preventieonderzoek in te stellen en die
onder te brengen bij (ZON). Het programma Preventieonderzoek zou, aldus de
RGO, uit drie deelprogramma's moeten bestaan:Deelprogramma I: onderzoek naar nieuwe preventiemethodenDeelprogramma II: effectiviteits- en doelmatigheidsonderzoekDeelprogramma III: onderzoek naar organisatorische, strategische en ethische
aspecten van implementatie.Voor het totale programma denkt de RGO een bedrag van minimaal f 30
miljoen per jaar nodig te hebben. De RGO stelt een verdeelsleutel voor van
respectievelijk 30%, 60% en 10% over de deelprogramma's I, II en III. In het
najaar van 1996 is het standpunt op het plan van de RGO aan de Tweede Kamer
gestuurd. Tegelijkertijd met het uitbrengen van dit standpunt is ZON opgedragen
om de invulling van dit programma uit te werken. Het advies van de RGO, ook
ten aanzien van de verdeling van de gelden over de deelprogramma's, wordt
hierbij gevolgd. In alle drie de deelprogramma's ligt prioriteit bij de gezondheidsvoorlichting
(inclusief voorlichting gelieerd aan gezondheidsbescherming) en preventieve
geestelijke gezondheidszorg. Daarnaast zal er in het totaal van het programma
nadrukkelijk aandacht worden besteed aan de implementatie van onderzoeksresultaten. 5. OPLEIDINGEN 5.1 Afstemming opleidingen waarin een component preventie
is opgenomenIn het nieuwe opleidingsstelsel verpleging en verzorging wordt afzonderlijk
aandacht besteed aan primaire, secundaire en tertiaire preventie. Zowel met
betrekking tot de opleiding van verpleegkundigen als van verzorgenden zijn
door de Commissie Kwalificatiestructuur Verpleging en Verzorging in haar eindrapport
(juni 1996) eindtermen geformuleerd op het terrein van de deelkwalificaties
Preventie en GVO 1 en Preventie en GVO 2. De eindtermen zijn generiek en als
zodanig van toepassing op zorgvragers met beperkte zelfzorgmogelijkheden.
Het nieuwe opleidingsstelsel zal met ingang van 1 augustus 1997 worden ingevoerd. 5.2 Versterking van de component preventie in de medische
opleidingIn het Raamplan 1994 Artsopleiding worden de volgende algemene eindtermen
met betrekking tot preventie genoemd:– Kennen van de gezondheidsrisico's op zowel individueel als collectief
niveau en van de effecten van preventieve maatregelen. – Kennen van veel vóórkomende relaties tussen omgevingsfactoren
en ziekten.– Bekend zijn met enkele methodes van opsporing van gezondheidsproblemen
en -bedreigingen alsmede met enkele methodes van opsporing van risico-patiënten
zoals screening, periodiek geneeskundig onderzoek, case-finding screening
binnen de eigen patiëntenpopulatie, monitoring, collectieve preventieprogramma's
waaronder bevolkingsonderzoek.– Kennen van enkele vormen van primaire (vaccinatie), secundaire
(screening) en tertiaire preventie (medische zorg, sociaal-medische ondersteuning
en begeleiding).– Meewerken aan het bewaken van de gezondheid op zowel individueel
als collectief niveau.Het College voor Sociale Geneeskunde besloot begin 1994 om de opleidingen
tot sociaal-geneeskundige in twee hoofdstromen onder te brengen te weten occupational
medicine (arbeid en gezondheid) en community medicine.Occupational medicine omvat de arbeids- en bedrijfsgeneeskunde en de verzekeringsgeneeskunde.
De opleidingseisen hiervoor zijn op 1 januari 1996 in werking getreden. Bij
deze hoofdstroom ligt de specifieke (medische) deskundigheid van de sociaal-geneeskundige
op het terrein van de preventie en op het helpen scheppen van optimale omstandigheden
voor de gezonde, als ook voor de minder valide mens.Community medicine omvat de jeugdgezondheidszorg, algemene gezondheidszorg,
tbc-bestrijding, medische milieukunde, sociale-geneeskunde zonder takaanduiding
en sportgezondheidszorg. In begin 1995 is door de Commissie Ontwikkeling Community
Medicine Opleiding, ingesteld door de NSPH, advies uitgebracht over de inhoud
en structuur er van de opleiding. De kern van de opleiding zou zich meer moeten
richten op preventief gezondheidsonderzoek, collectieve gezondheidsbevordering
en gezondheidsbescherming. De voorstellen van de commissie zullen worden verwerkt
in de opleidingseisen voor de hoofdstroom community medicine.De NSPH geeft in zijn opleiding tot master of public health aandacht aan
de collectieve preventie. Dit komt tot uiting in de volgende eindtermen:– kan (geïntegreerde) preventie-programma's ontwerpen en (laten)
evalueren– kent de principes en methoden van preventie (voorlichting, gedragsbeïnvloeding
en de toepassing van technische (o.a. biomedische en veiligheidskundige) interventies– heeft inzicht in de werking en organisatie van de belangrijkste
preventieprogramma's in Nederland en enkele relevante buitenlandse programma's. 5.3 Versterking onderwijs t.a.v. preventie in geriatrieDe Commissie Kwalificatiestructuur Verpleging en Verzorging heeft in de
deelkwalificatie «Verzorgen van geriatrische zorgvragers» van
het nieuwe opleidingsstelsel verpleging en verzorging als één
van de eindtermen opgenomen dat de afgestudeerden preventie en GVO kunnen
toepassen. De commissie geeft een omschrijving van de inhoud ervan in de eindtermen
van de deelkwalificatie Preventie en GVO 1. 6. KWALITEIT 6.1 Ontwikkeling kwaliteitsprofielen collectieve preventie
in het kader van de WCPVHet project kwaliteitsprofielen werd in 1994 afgerond. In vervolg hierop
heeft de Landelijke Vereniging van GGD'en in 1996 een project «toepassing
kwaliteitshandvesten» uitgevoerd, dat mede werd gefinancierd door de
ministeries van Binnenlandse zaken en VWS. Hoofddoel is om het kwaliteitsbewustzijn
binnen de GGD te versterken, door de realisering van een document waarin de
GGD zich uitspreekt over de wijze en het niveau van dienstverlening waarvoor
zij staat. 7. GEZONDHEID EN ARBEID 8. GEZONDHEID EN MILIEU 9. SOCIAAL-ECONOMISCHE GEZONDHEIDSVERSCHILLENDeze actiepunten behoeven een multidiciplinaire aanpak en vallen daarmee
onder facetbeleid. Dit beleid is als zodanig in de aanbiedingsbrief besproken. 10. FINANCIERING VAN PREVENTIE 10.1 Adviesaanvraag Ziekenfondsraad inzake de financiering
van preventie in een herzien stelsel van ziektekostenverzekeringBeleidsuitgangspunt is dat de financiering van programmatische preventie
die tot individuen herleidbaar is, tot de verantwoordelijkheid behoort van
de ziektekostenverzekeraars. In 1996 heeft de Ziekenfondsraad op verzoek een
oordeel gegeven over de financiering van aspecten van programmatische preventie
die niet aan individuen kunnen worden verbonden. Het gaat dan bijvoorbeeld
om voorlichting, landelijke kwaliteitsbewaking en evaluatie. De Ziekenfondsraad
beveelt financiering hiervan aan ten laste van het Algemeen Fonds Bijzondere
Ziektekosten door middel van een subsidieregeling.In het gelijktijdig met deze brief verzonden standpunt financiering preventie
neemt de Minister dit advies over. 11. ALGEMENE BELEIDSONTWIKKELING VOOR PREVENTIE 11.1 Adviesaanvraag en overleg betreffende het al of niet
verplicht stellen van bepaalde vaccinatiesOp 2 december 1993 is het kabinetsstandpunt op het NRV-advies «Vaste
prik?» over het beleid inzake poliovaccinatie naar de Tweede Kamer gestuurd
(TK, 1993–1994, 22 894, nr.4). In vervolg op het kabinetsbesluit
om niet over te gaan tot het verplicht stellen van vaccinatie is voor de verdere
vormgeving van het beleid advies gevraagd aan de Gezondheidsraad. Na rapportage
van de Gezondheidsraad eind 1995 is hierover op 28 augustus 1996 een standpunt
aan de Kamer gezonden (kenmerk GZB/GZ 96–3144). Naar aanleiding van
het rapport zal aanpassing van het draaiboek poliomyelitis op een aantal onderdelen
plaatsvinden. Ook worden in overleg met de groeperingen die om principiële
redenen vaccinatie weigeren, maatregelen voorbereid om introductie van het
poliovirus tegen te gaan en om tijdens een epidemie de overdracht te beperken.Om na te gaan of een herhalingsoproep aan niet of onvoldoende gevaccineerde
16-jarigen bij kan dragen aan verhoging van de vaccinatiegraad zal een proefprojekt
in gang gezet worden. 11.2 Versterking landelijke sturing van preventie en van
programmaontwikkelingDe algemene coördinatiefunctie van de NSPH op het gebied van nieuwe
preventieprogramma's in de extramurale gezondheidszorg, wordt in de aanbiedingsbrief
beschreven. Over de landelijke sturing en coördinatie van GGZ-preventie
is in het najaar van 1996 een advies uitgebracht door het Landelijk Platform
Preventie Geestelijke Volksgezondheid. Na overleg met organisaties in het
veld wordt bekeken hoe de landelijke sturing en coördinatie versterkt
kan worden en waar taken op dit gebied het best kunnen worden ondergebracht.Sinds enige jaren loopt het traject van de PreventieOntwikkelingsProjecten.
De «eerste generatie» projecten zijn in 1994 afgerond. De «tweede
generatie» PreventieOntwikkelingsProjecten, inmiddels omgedoopt tot
Modelprojecten GGZ-preventie, zijn gestart in 1995. De thema's waarop preventieprogramma's
ontwikkeld worden, zijn aan de hand van een prioriteringsstudie gekozen. Na
een inventarisatie is er een selectie gemaakt van deelnemende projecten, waarbij
samenwerking met andere instellingen een belangrijk criterium was. 11.3 Nauwere samenwerking landelijke organisaties op het
gebied van gezondheidsbevordering, -voorlichting en preventieIn 1993 heeft onder leiding van de toenmalige staatssecretaris van WVC
overleg plaatsgevonden met een tiental landelijke organisaties met gezondheidsvoorlichtingstaken.
Doel daarvan was het verbeteren van de onderlinge samenhang en samenwerking
op dit terrein. Het merendeel van de betrokken instituten stond achter dit
doel en was bereid tot meer samenwerking. In januari 1994 besloot de staatssecretaris
te komen tot vier instituten rond de thema's geestelijke gezondheidszorg en
verslaving, voeding, veiligheid en seksualiteit en één instituut
rond gezondheidsbevordering en ziektepreventie.Het Nederlands Centrum voor Geestelijke Volksgezondheid (NcGv) en het
Nederlands Instituut voor Alcohol en Drugs zijn medio 1996 samengegaan in
het Trimbos Instituut. In dit nieuwe instituut rond geestelijke gezondheidszorg
en verslaving is ook de Landelijke Ondersteuning Preventie-ggz ondergebracht.In 1996 is ook de Stichting Voedingscentrum opgericht. Van het Voedingscentrum
maken deel uit: het Voorlichtingsbureau voor de Voeding, het Landelijk Informatiecentrum
Voedselovergevoeligheid, de Stichting Voeding Nederland en de Stuurgroep Goede
Voeding. De Voedingsraad is onderdeel van de Gezondheidsraad geworden. De
voorlichting rond het thema veiligheid wordt nog steeds verzorgd door de Stichting
Consument en Veiligheid. Deze Stichting houdt zich niet alleen bezig met voorlichting,
maar ook met het ontwikkelen van eisen en richtlijnen ten behoeve van de veiligheid
van producten en andere omgevingsfactoren én met de verzameling en
analyse van ongevalsgegevens.Rond het thema seksualiteit, waaronder ook begrepen kan worden de beleidsvorming
en de uitvoering van activiteiten voor Aids- en SOA-bestrijding, is geen nieuw
voorlichtingsinstituut gevormd. De bestaande landelijke organisaties op dit
gebied, zoals de Stichting SOA-bestijding, de Rutgers Stichting, de SAD-Schorerstichting
en de Stichting Aids Fonds zijn zelfstandig gebleven, maar werken
steeds nauwer samen.Het nieuwe instituut rond gezondheidsbevordering en ziektepreventie is
het Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie (NIGZ).
Participanten in dit Instituut zijn het Landelijk Centrum GVO, het Bureau
Voorlichting Gezondheidszorg Buitenlanders en het Informatie- en Documentatiecentrum
Alternatieve/Additieve Geneeswijzen. Het NIGZ voert ook taken uit van het
Ivoren Kruis en de Nationale Commissie Aids-Bestrijding. Bovendien is het
project Alcohol Voorlichting en Preventie aan dit Instituut overgedragen.De Minister van VWS heeft het voornemen om begin 1998 te bekijken of de
instituten voldoende samenwerken of dat er nog andere waarborgen voor afstemming
tussen de instituten moet worden gecreëerd. 11.4 Evaluatie van de voortgang van het preventiebeleid
in de nota Gezondheidsbeleid 1994 (Gezond en Wel)In de nota Gezond en Wel (1995) is aandacht geschonken aan het preventiebeleid
en de voortgang hiervan. Dit heeft geleid tot 15 gerichte preventiebeleidsvoornemens.
Deze voornemens waren deels nieuw en vloeiden deels uit initiatieven, ontwikkelingen
en resultaten uit de Notitie Preventiebeleid. De stand van zaken rond deze
beleidsvoornemens is apart bijgevoegd. BIJLAGE 2Beleidsvoornemens uit de nota gezond en wel Hoofdstuk 4: bevorderen
van gezondheid en voorkomen van ziektenVoortgangsrapportageHieronder vindt u de voortgangsrapportage van de beleidsvoornemens uit
hoofdstuk 4 van de nota Gezond en Wel (TK, vergaderjaar 1994–1995, 24 126,
nrs. 1–2). Het betreft de eerste stand van zaken sinds het verschijnen
van deze nota. Inhoudsopgave:blz. 1.Intensivering van het anti-tabaksbeleid16 2.Verbetering van voedings- en drinkgewoonten16 3.Bevorderen van lichamelijke activiteit17 4.Veiligheid18 5.Interdepartementaal veiligheidsbeleid19 6.Programmatische
preventie in de extramurale zorg19 7.Preventie op het terrein
van sociale zekerheid en werkgelegenheid20 8.Coördinatiefunctie
Netherlands School of Public Health20 9.Terugdringen van
sociaal-economische gezondheidsverschillen20 10.Opvang van
dak- en thuislozen20 11.Medische zorg voor asielzoekers
en centraal gehuisveste vluchtelingen21 12.Gezondheidseffectschatting
van beleidsmaatregelen21 13.Verhogen van doelmatigheid van
preventie21 14.Versterken van de preventie van chronische
ziekten21 15.Voortzetting van lopende activiteiten221. Intensivering van het anti-tabaksbeleid: voor 1995 is f 2 miljoen
gereserveerd voor voorlichting aan jongeren; regelhandhaving in openbare ruimten;
ondersteuning van maatschappelijke acties en voorlichting gericht op risico-groepen.
Na 1995 vindt dit beleid voortzetting, zonodig in de vorm van een verdere
intensivering. Het kabinet streeft naar een scherpe vermindering van het aantal
jeugdige rokers.In 1996 is de kabinetsnota «Tabaksontmoedigingsbeleid» door
de Tweede Kamer behandeld. Sinds de stemming over de moties ter zake, zijn
diverse beleidsinitiatieven in gang gezet. Een en ander behelst qua implementatie
zeven clusters van beleidsinstrumenten:1. meer niet roken-voorlichting en preventie, hetgeen met de aanvaarding
van het amendement Van Blerck deels is gerealiseerd;2. minder reclame, wat de tabaksbranche moet realiseren;3. meer rookverboden;4. minder verkooppunten en een consumenten-leeftijdsgrens van 18 jaar
voor de tabaksverkoop;5. hogere accijnzen en prijzen: dit zal stapsgewijs geschieden, voor het
eerst op 1 februari 1997;6. scherpere produktregulering;7. nieuwe internationale initiatieven;Voor 1997 gaat het er om dit omvangrijke pakket van beleidsvoornemens
zo snel en goed mogelijk te implementeren. Daarbij zal het voorstel tot wijziging
van de Tabakswet voorrang krijgen. In de Tabaksnota is bovendien toegezegd
dat er ten behoeve van het volgende kabinet een nieuw tabaksactieplan gereed
moet liggen.2. Verbeteren van voedings- en drinkgewoonten: stimuleren van een verdere
verlaging van de vetconsumptie en verhoging van de groente- en fruitconsumptie
door campagnes van de Stuurgroep Goede Voeding en de reguliere activiteiten
van het Voorlichtingsbureau voor de Voeding. Doel: verlaging van vetconsumptie
tot onder de 35 energieprocent. Bevordering van toename in de groente- en
fruit-consumptie met tenminste 10 procent. Budget voor de Stuurgroep Goede
Voeding uit de VWS-begroting f 170 000 (1995); en externe financiering
f 500 000 (1995). Voortzetten van activiteiten tot bevordering van
verantwoord alcoholgebruik en preventie van alcoholmisbruik (zie ook onder
punt 15).De Stuurgroep Goede Voeding heeft een Masterplan opgesteld voor haar activiteiten
in de jaren 1996–2001. Naast het streven naar een reductie van de vetconsumptie
(onder de 35 energieprocent) zijn er drie doelstellingen toegevoegd, te weten
een reductie van verzadigd vet (naar 12 energieprocent), een verhoging van
de complexe koolhydraten (naar 24 energieprocent) en een verhoging van de
groente- en fruitconsumptie met minimaal 10%. De komende jaren blijft de personele
en administratieve structuur van de Stuurgroep gefinancierd uit de VWS begroting
(jaarlijks f 170 000,-). Voor de campagne-activiteiten vindt externe
financiering plaats door het Praeventiefonds (1996: f 0,8 miljoen, 1997:
f 1,6 miljoen ). In april 1997 start de publiekscampagne «Goede
Voeding, wat let je!» van de Stuurgroep Goede Voeding. Andere organisaties,
waaronder het Voorlichtingsbureau voor de Voeding, dragen eveneens bij aan
deze campagne.Medio 1996 is de uitvoering van het project Alcohol Voorlichting en Preventie
(AVP), bekend van de campagne «DRANK maakt meer kapot dan je lief is»,
overgedragen aan het Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie
(NIGZ).De overgang heeft ook betrekking op het door het Praeventiefonds beschikbaar
gestelde jaarlijkse campagnebudget (f 3 000 000). Het Ministerie
van VWS geeft het NIGZ daarnaast jaarlijks een subsidie van f 200 000.
Deze geoormerkte subsidie is bestemd voor de activiteiten van de regionale
AVP-Steunpunten, opdat er een rechtstreekse betrokkenheid vanuit de regio
met het NIGZ ontstaat. Bovendien financiert VWS de 06-verslavingslijnen. Een
deel van het bedrag ten behoeve van deze 06-lijnen (totaal f 250 000)
komt ten goede aan de 06-Alcohol Informatielijn die het NIGZ begin 1997 is
gestart. VWS verstrekt ook jaarlijks subsidie aan de Stichting Alcohol Consultancy
Nederland (ALCON). Deze landelijke preventie-organisatie richt zich op alcoholpreventie
in bedrijven en instellingen. ALCON werkt daartoe nauw samen met vertegenwoordigende
organisaties van het bedrijfsleven, de alcohol-industrie, individuele bedrijven
en instellingen, arbodiensten en Instellingen voor Ambulante Verslavingszorg.3. Bevorderen van lichamelijke activiteit: subsidiëring van het programma
«Sportparticipatie specifieke bevolkingsgroepen» en een deel van
het programma «Sportmedisch beleid» (zie Nota Naar eigen vermogen).
Van de middelen die het Ministerie aan TNO-PG verstrekt, zal in 1995, 1996
en 1997 jaarlijks f 300 000 besteed worden aan onderzoek naar de
gezondste vormen van sport en andere lichamelijke activiteiten. Het Praeventiefonds
heeft aan het Nederlands Instituut voor Sport en Gezondheid (sinds 1996 «Sector
Sport en Gezondheid» van NOC*NSF) een bedrag van f 1 296 000
beschikbaar gesteld voor de eerste fase van het project «Nederland in
beweging!». De door o.a. het Ministerie gesubsidieerde projecten over
verzuimpreventie door bewegingsbevordering bij werknemers en «woon-werk
fietsen en conditie», zijn bijna afgerond; de resultaten zullen leiden
tot gerichte aanbevelingen.De hoeveelheid lichaamsbeweging van de Nederlandse bevolking is, ondanks
de toegenomen sportparticipatie in de afgelopen decennia, laag. Slechts een
kwart van de volwassen bevolking beweegt genoeg om te kunnen profiteren van
de gezondheidseffecten. Circa een derde van de bevolking is vrijwel volledig
lichamelijk inactief. Deze inactiviteit blijkt toe te nemen, naarmate mensen
ouder worden.Dit proces vangt reeds aan in de leeftijdsfase van 13 tot 18 jaar. Vanaf
die leeftijd neemt ook de deelname aan sport af. Deze tendens lijkt zich de
afgelopen jaren te versterken: de huidige 16 tot 18-jarigen sporten minder
dan jongeren in dezelfde leeftijdsgroep tien jaar geleden. Dat is zorgwekkend,
omdat op volwassen leeftijd sportbeoefening de grootste bijdrage levert aan
de totale hoeveelheid lichaamsbeweging.Als mogelijke oorzaken voor deze trend bij jongeren wordt onder meer gedacht
aan de introductie van nieuwe vervoermiddelen, de informatisering en een gewijzigde
invulling van de vrijetijd. Verder zijn jongeren weinig enthousiast over het
sportaanbod tijdens de lessen lichamelijke opvoeding op school en voelen zich
te veel beperkt door de manier waarop de activiteiten in sportverenigingen
worden aangeboden.Het bevorderen van de lichamelijke activiteit is een gemeenschappelijke
doelstelling van het beleid op de gebieden van volksgezondheid, welzijn en
sport. De rijkssubsidiëring van de sport heeft als impliciet doel: het
bevorderen van gezondheid door het bevorderen van de hoeveelheid lichaamsbeweging
via sportbeoefening. De volgende activiteiten zijn expliciet gericht op (het
bevorderen van) lichaamsbeweging.In 1995 startte de achtjarige actie «Nederland in Beweging!»
(NIB). In de eerste fase lag het accent op ouderen en op mensen met een chronische
ziekte. De komende twee jaren staat de jeugd centraal en vervolgens komen
volwassenen (werknemers) aan bod. De strategie van NIB is gebaseerd op samenwerking
met bestaande organisaties bij het opzetten van projecten. NOC*NSF is coördinator
van NIB en tevens netwerkcoördinator voor «Europe on the Move»,
een gezamenlijk EU-project ter bevordering van de hoeveelheid lichaamsbeweging
in Europa. Een voorbeeld van een project voor ouderen, dat in samenwerking met NIB
loopt, is het Groninger Actief Leven Model. De Rijksuniversiteit van Groningen
heeft deze stimulerings- en adviseringsmethodiek ontwikkeld, bestaande uit
een directe wervingscampagne, fitheidsmetingen en sportintroductieactiviteiten,
die nu in Nederland en in Europa verder zal worden verspreid.In 1996 is tevens de actie «Jeugd in Beweging» gelanceerd.
De doelstelling van die actie betreft zowel gezondheid als maatschappelijke
participatie. Er wordt samenwerking op lokaal niveau beoogd tussen scholen,
sportverenigingen en gezondheidsorganisaties. De actie wordt zorgvuldig afgestemd
met «Nederland in Beweging!». De financiering vindt plaats vanuit
de begrotingsmiddelen van VWS en OCW.In 1996 is ook een commissie «chronisch zieken en bewegen»
opgericht onder voorzitterschap van de Landelijke Organisatie voor Sport-
en Bewegingsstimulering. Doel is te komen tot een permanent aanbod van sportieve
bewegingsactiviteiten, bedoeld voor mensen met een chronische ziekte. Dit
drie-jarige project wordt gefinancierd door de Nationale Commissie Chronisch
Zieken en vanuit het sportbudget van VWS. Het project Woon-werk Fietsen en Conditie heeft geleid tot een bevestiging
van de veronderstelling dat de conditie van de fietsende werknemer wordt bevorderd.
Het Centrum voor Gezondheidsbevordering op de Werkplek en NOC*NSF verspreiden
de resultaten op verzoek van het ministerie van V&W en van VWS.Vanaf 1994 zijn twee revalidatiecentra gestart met een proefproject voor
mensen, die na een ongeval of ziekte gehandicapt raken. Nagegaan werd of zij
beter leren omgaan met hun handicap wanneer sport in het revalidatieprogramma
wordt opgenomen en wanneer aan hen, in aansluiting op de revalidatie, in de
thuissituatie sportmogelijkheden worden aangeboden. Mede naar aanleiding van
de resultaten heeft het Praeventiefonds in 1996 substantiële steun verleend
aan een grootschalige opzet van deze zogenaamde «Doorverwijzingsprojecten»,
waarbij negen revalidatiecentra in samenwerking met de Nederlandse Bond voor
Aangepaste Sporten (NEBAS) deze aanpak gaan volgen.De middelen die VWS aan TNO-PG en NIA-TNO verstrekt ten behoeve van onderzoek
naar sport en andere lichamelijke activiteiten, worden inmiddels op verzoek
van de staatssecretaris voor een belangrijk deel besteed aan het ontwikkelen
van de «Monitor Bewegen en Gezondheid». Het betreft een monitoringsysteem
voor, onder meer, de hoeveelheid lichaamsbeweging in relatie tot (andere)
gezondheidsaspecten en -effecten in de diverse bevolkingsgroepen. Daarbij
zal zoveel mogelijk gebruik gemaakt worden van bestaande gegevensbronnen,
zoals die van het CBS.4. Veiligheid: ontwikkeling en implementatie van de intersectorale registratie
van ongevallen (f 1,2 miljoen); ontwikkeling van een model ter berekening
van de maatschappelijke kosten van ongevallen (f 120 000); verhogen
veiligheid van produkten voor kinderen en voorlichtingscampagne kinderveiligheid
(f 0,6 miljoen voor 1995); voornemen tot vaststellen van het «Ontwerp-besluit
veiligheid attractie- en speeltoestellen»; veiliger wonen voor ouderen
en reduceren ongevallen bij ouderen (f 1 miljoen voor 1995); preventie
sportblessures door voorlichting en richtlijnen (f 450 000 in 1995). Maatregelen gericht op de preventie van ongevallen in de woonomgeving
hebben zich vooral geconcentreerd op twee belangrijke risicogroepen: ouderen
en kinderen. Ten aanzien van de veiligheid van kinderen is in 1996 een belangrijke
stap gezet. In het najaar van 1996 is namelijk een wettelijke regeling met
betrekking tot de veiligheid van attractie- en speeltoestellen gepubliceerd.
Daarnaast is door de Stichting Consument en Veiligheid (SCV) een breed aanbod
van voorlichtingsmaterialen ontwikkeld. Ook hebben lokale interventieprojecten
veel aandacht gekregen met financiële steun van het Praeventiefonds.
Wat betreft kinderproducten is voortgang geboekt op het terrein van het tot
stand brengen van veiligheidseisen. De ontwikkelde veiligheidseisen worden
ingebracht in het gestructureerde overleg met het bedrijfsleven over de normstelling
ten aanzien van genoemde producten. Wat betreft de preventie van ongevallen
bij ouderen wordt verwezen naar de stand van zaken, Notitie Preventiebeleid,
punt 2.4.Met het oog op de preventie van sportblessures zijn de afgelopen jaren
intensieve campagnes gevoerd door NOC*NSF en de SCV. Daarbij is in het kader
van het programma «Sportblessures, Preventie en Zorg» in de periode
1994–1996 de aandacht vooral uitgegaan naar sporttakken met een hoge
blessure-incidentie. Voor de periode 1997–2000 is een vervolgprogramma
voorzien, waarin onder meer een projectonderdeel ontwikkeld is ten behoeve
van de ongeorganiseerde sport. Voor het opstellen van eisen over de beschermende
werking van sportproducten als scheenbeschermers, enkelbraces, sportschoenen
is onderzoek uitgevoerd. De resultaten van dit onderzoek vinden voor een deel
ingang in het proces van normstelling. Daarnaast wordt gezocht naar wegen
om de beschikbare informatie aan de consument, de sporter, door te geven,
zodat deze informatie betrokken kan worden bij aankoop en gebruik. Zo is het
verstrekken van productinformatie over sportschoeisel momenteel onderwerp
van overleg met de betrokken branche. De financiering van genoemde preventieactiviteiten
geschiedt vanuit bijdragen van het Praeventiefonds, de begrotingsmiddelen
voor sport en gezondheidsbeleid en middelen van de SNS (Toto/Lotto-gelden).Het Privé Ongevallen Registratie Systeem, dat inzicht verschaft
in de omvang en aard van ongevalsletsels als gevolg van privé- en sportongevallen,
is per 1 januari 1997 opgevolgd door het Letsel Informatie Systeem (LIS).
Het LIS zal een intersectorale registratie op Eerste-hulpafdelingen van ziekenhuizen
worden en daarmee een samenhangend beeld verschaffen van alle ongevals- en
geweldletsels. De gegevens uit het LIS vormen de basis voor het model dat
wordt ontwikkeld door de SCV en het Instituut Maatschappelijke Gezondheidszorg
(Erasmus Universiteit Rotterdam) ter berekening van de kosten van ongevalsletsels.
Het model zal in 1998 gereed zijn.5. Interdepartementaal veiligheidsbeleid met Verkeer en Waterstaat over
verkeer(sslachtoffers), Sociale Zaken en Werkgelegenheid over arbeid, en met
Binnenlandse Zaken en Justitie over geweld(sslachtoffers). Discussiebijeenkomst
begin 1995 over de raakvlakken tussen verkeersveiligheid en volksgezondheid;
planning van vervolgactiviteiten ter voorkoming van letsels door verkeersongevallen.
Voor hulpverlening tot vermindering van psychische schade en maatschappelijke
kosten is f 400 000 gereserveerd voor verkeersslachtoffers en f 300 000
voor geweldsslachtoffers.Dit beleid wordt in de aanbiedingsbrief besproken.6. Programmatische preventie in de extramurale zorg: in 1995 voorbereiden
en starten van programmatische preventie in de huisartspraktijk, daarna
uitbreiding. Reservering van f 7 miljoen voor 1995 en f 8 miljoen
voor 1996.Zie punt 1.1. van de stand van zaken, Notitie Preventiebeleid.7. Preventie op het terrein van sociale zekerheid en werkgelegenheid:
verbetering van de communicatie tussen de curatieve sector en de begeleidende
instanties (ARBO-diensten). Inzet tot minimalisering van de negatieve effecten
van de privatisering van de Ziektewet en de wijzigingen in de AAW/WAO voor
de positie van chronisch zieken en gedeeltelijk arbeidsongeschikten op de
arbeidsmarkt, in samenwerking met Sociale Zaken en Werkgelegenheid.8. Coördinatiefunctie voor de uitvoering van een deel van de preventieactiviteiten
bij de Netherlands School of Public Health. Reservering met ingang van 1995
jaarlijks f 500 000.9. Terugdringen van sociaal-economische gezondheidsverschillen (SEGV):
start van de Programmacommissie tweede fase (de Commissie-Albeda), een vijfjarig
programma ter advisering over de effectiviteit van interventies tot terugdringen
van SEGV in stadswijken en op het volgen van de ontwikkelingen in de omvang
van SEGV. Looptijd: begin 1995 tot eind 1999. Budget f 1 miljoen per
jaar. In het beleid van VWS komt het terugdringen van SEGV systematisch aan
de orde (o.m. doelgroep-specifieke preventiecampagnes en handhaven van de
toegankelijkheid van de noodzakelijke zorg). Ook in de nadere uitwerking van
het grote steden beleid onder coördinatie van de Staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken zal aandacht geschonken worden aan het terugdringen van
SEGV in de grote steden.Al deze onderwerpen worden in de aanbiedingsbrief besproken.10. Opvang van dak- en thuislozen: sinds 01-01-1994 gedecentraliseerd
naar gemeenten. Voor de problematiek op het raakvlak van de maatschappelijke
opvang en geestelijke gezondheidszorg is binnen het zorgvernieuwingsfonds
geestelijke gezondheidszorg een bedrag van f 8,65 miljoen geoormerkt.De aandacht voor dak- en thuislozen is de afgelopen jaren sterk toegenomen.
Zo heeft de Gezondheidsraad in 1995 een advies uitgebracht over de «Daklozen
en thuislozen». Ook wordt in de armoedenota van Minister Melkert (SoZaWe)
ingegaan op de problemen van dak- en thuislozen. Vanaf 1997 is er structureel
15 miljoen gulden extra beschikbaar voor de capaciteit van de dak- en thuislozenzorg
in de zogenaamde witte-vlekken-gebieden. Een verdelingsvoorstel, dat aangeeft
welke middelen naar welke (centrum)gemeenten zullen gaan, is in 1996 aan de
Tweede Kamer aangeboden. Deze extra middelen worden toegevoegd aan het Fonds
Sociale Vernieuwing. In het voorjaar van 1997 zal een nota over de opvang
van dak- en thuislozen aan de Tweede Kamer worden aangeboden.De afgelopen jaren is er meer aandacht gekomen voor een betere afstemming
tussen de maatschappelijke opvang, aanbieders van GGZ-zorg en verzekeraars.
Dit heeft er onder meer toe geleid dat er binnen het Zorgvernieuwingsfonds
specifiek geoormerkte middelen voor de sociaal-psychiatrische begeleiding
in de maatschappelijke opvang zijn (Regeling Ziekenfondsraad subsidiëring
zorg op maat geestelijke gezondheidszorg). Deze extra middelen zullen in 1997
worden toegevoegd aan het Fonds Sociale Vernieuwing. Na beëindiging van
de TWSSV (Tijdelijke Wet Stimulering Sociale Vernieuwing), per 1 januari 1998,
zal er een doeluitkering komen voor de middelen voor maatschappelijke opvang
op basis van de Welzijnswet. In het najaar van 1997 zal een nota over de maatschappelijke opvang aan de Tweede Kamer worden aangeboden, waarin
ook uitgebreid op het integrale beleid voor dak en thuislozenopvang ingegaan
zal worden.11. Medische zorg voor asielzoekers en centraal gehuisveste vluchtelingen:
in beginsel per 01-01-1996 overhevelen naar GGD-en en naar de reguliere curatieve
zorg. In de regio worden daarvoor preventieve en curatieve zorg op elkaar
afgestemd. Financiering uit de rijksbegroting, de benodigde middelen worden
naar verwachting overgeheveld van het Ministerie van Justitie naar VWS. Budget:
ongeveer f 75 miljoen per jaar.De medische zorg en opvang bij binnenkomende asielzoekers welke nu nog
uitgevoerd wordt door het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA), zal naar
verwachting eind 1997 stapsgewijs worden overgedragen aan de GGD'en. Een en
ander heeft verband met de wens te komen tot kwaliteitsverbetering en het
onderbrengen binnen de reguliere zorg. 12. Gezondheidseffectschatting (GES) van beleidsmaatregelen: methodeontwikkeling
bij onderzoeksinstituten (1995) en verkenning van de mogelijkheden tot systematische
toepassing. Voor de praktische ondersteuning van het Ministerie van VWS is
voor onderzoek naar gezondheidseffecten per 1995 f 500 000 per jaar
gereserveerd.In 1996 is in opdracht van VWS het rapport «Gezondheidseffectscreening;
rationele modellen in hun bestuurlijke context» gepubliceerd. Mede in
verband hiermee is ook in 1996 een beleidsbrief over de verdere aanpak van
GES aan de Tweede Kamer aangeboden. Daarbij gaat het vooral om verdere ontwikkeling
van het GES-instrumentarium, onder meer resulterend in een GES-checklist voor
beleidsinitiatieven van de overheid. Daarnaast vindt er toetsing van de Rijksbegroting
1997 plaats aan de hand van GES om gezondheidsgevoelige beleidsvoornemens
te selecteren en wordt er een GES uitgevoerd op een aantal VWS-beleidsinitiatieven,
zoals de tandzorg, fysiotherapie, wijziging Drank- en Horecawet en de wijziging
van de Tabakswet. Ook is in het regeringsstandpunt over het RVZ-advies inzake
de herziening van het sociale zekerheidsstelstel aandacht aan GES besteed.
Verder hebben de vier grote steden gezamenlijk een project ontwikkeld om ook
op lokaal niveau GES ingang te doen vinden.13. Verhogen van doelmatigheid van preventie: onderzoek naar de effectiviteit
van preventie en van systematische medische technology assessment.Zie punt 4.2. van de stand van zaken, Notitie Preventiebeleid.14. Versterken van de preventie van chronische ziekten, voortzetting van
de Nationale Commissie Chronisch Zieken en start van een langlopend onderzoeksprogramma
chronisch zieken.De versterking van de preventie van chronische ziekten heeft in verschillende
onderzoeksprogramma's en in het kader van het Praeventiefonds de afgelopen
jaren ruime aandacht gekregen. Het meerjarenprogramma Chronisch Zieken van
de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek loopt voorspoedig
en zal nog enkele jaren in beslag nemen. Het programma bestaat uit 6 deelterreinen:
Strategisch onderzoek, zorg, opvang en begeleiding, neurologische en psychiatrische
aandoeningen, epidemiologisch onderzoek, pijn en arbeidsgebonden problematiek.Op het deelgebied Pijn wordt een verzoek tot verlenging verwacht. Ook
in het preventieprogramma van ZorgOnderzoek Nederland (ZON) zal aandacht
worden besteed aan preventie van chronische ziekten. De Nationale Commissie
Chronisch Zieken (NCCZ) is bezig aan haar tweede en laatste termijn, en zal
in 1997 een stappenplan presenteren met betrekking tot de overdracht van haar
taken. In dit jaar zal de NCCZ zich vooral richten op implementatie.15. Voortzetting van lopende activiteiten van onderzoeksprogrammering,
bevolkingsonderzoeken, infectieziektenbestrijding, sport en bewegen, veiligheid
van voedingsmiddelen en non-foods, alcoholmisbruik, psychosociale problemen
en depressie, jeugdgezondheidszorg en jeugdigen in achterstandssituaties,
preventie gericht op ouderen, terugdringen sociaal-economische gezondheidsverschillen.
Totale budget preventieactiviteiten voor 1995 f 786 miljoen (exclusief
de inspectie gezondheidsbescherming, inclusief bedragen genoemd onder 1 t/m
13).Er is een nieuwe intermediaire organisatie op het gebied van onderzoek,
ZorgOnderzoek Nederland (ZON). Het wetsvoorstel dat ZON een definitieve wettelijke
basis zal geven is naar de Tweede Kamer gezonden. Vooruitlopend hierop is
begin 1996 ZON in een oprichtingsconstructie (bij het Praeventiefonds) van
start gegaan. De werkwijze bij de aansturing van ZON is als volgt: De minister
wijst een aandachtsgebied aan en geeft richtlijnen betreffende de uitvoering
van die aanwijzing. De ZON stelt vervolgens een concept-programma op. Als
de minister het concept-programma heeft goedgekeurd start ZON met de werkzaamheden.Recent heeft de minister ZON opgedragen een programma te ontwikkelen op
het gebied van preventie. Daarin is een gedeelte van de traditionele werkzaamheden
van het Praeventiefonds ondergebracht. Naast het preventieprogramma zijn er
in het Projecten Experimenten Onderzoek (PEO) programma 1997 ook andere preventieonderwerpen
opgenomen, waaronder sociaal-economische gezondheidsverschillen, sociaal-medische
begeleiding en preventie geestelijke gezondheidszorg. Op het terrein van voeding
is een NWO-programma in voorbereiding in samenwerking met OCW. Informatie
over de totstandkoming van de ZON, kunt u vinden onder punt 4.2 van de stand
van zaken, Notitie Preventiebeleid. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22894-14.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl