Zelfstandige begrotingsautoriteit Staten-Generaal; Brief over het realiseren van een zelfstandige begrotingsautoriteit van de Staten-Generaal
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20012002-00049, nr. 312

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

25-04-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

00049 nr. 312

04-04-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamBIJLAGE PROF.MR. H.R.B.M. KUMMELINGDE STATEN-GENERAAL ALS ZELFSTANDIGE BEGROTINGSAUTORITEITENKELE STAATSRECHTELIJKE ASPECTEN1. Inleiding2. Het budgetrecht en de wetsvorm3. Checks and balances4. Relatie tot andere Hoge Colleges van Staat5. Beheer en verantwoordelijkheid6. Varianten van budgettaire autonomie der kamersI. VARIANTEN TER VERSTERKING VAN DE POSITIE VAN DE KAMERSII. VARIANT GERICHT OP VERZELFSTANDIGING VAN HET BUDGETTAIRE
BELEID DER KAMERSIII. VARIANT VAN DE BUDGETTAIRE AUTONOMIESAMENVATTEND OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE VARIANTEN
EN HUN KENMERKEN 7. De rol van de Rekenkamer8. Slotbeschouwing
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 00049Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 49 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Zelfstandige begrotingsautoriteit Staten-Generaalnr. 312BRIEF AAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 april 2002Op 11 juli 2001 werd aan U door de Voorzitter van de Tweede Kamer het
rapport van een ambtelijke werkgroep, bestaande uit medewerkers van Uw ministerie
en van de beide kamers der Staten-Generaal, inzake een zelfstandige begrotingsautoriteit
van de Staten-Generaal aangeboden. In haar aanbiedingsbrief drong genoemde
Voorzitter namens de Tweede Kamer aan op het in voorbereiding nemen van een
wijziging van de Grondwet.De Eerste Kamer had op dat moment nog geen definitief standpunt ingenomen.Inmiddels heb ik kennis kunnen nemen van Uw brief van 8 februari 2002
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer en heb ik mij over de grondwettelijke
en comptabiliteitswettelijke aspecten van een zelfstandige begrotingsautoriteit
laten adviseren door de Vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken en de Hoge
Colleges van Staat, de Vaste Commissie voor Financiën en het College
van Senioren.Het in genoemde brief opgenomen kabinetsstandpunt alsmede het advies van
de beide door mij geconsulteerde commissies, dat overigens mede was gebaseerd
op een door hen bij prof.mr. H.R.B.M. Kummeling en mr.G.D.Minderman ingewonnen
oordeel (zie bijlage) hebben mij, met U, tot de conclusie gebracht dat het
gestelde doel van een zelfstandige begrotingsautoriteit van de Staten-Generaal
kan worden bereikt «door af te spreken dat de ramingen van de beide
kamers door de kamers geheel zelfstandig worden vastgesteld. De regering zal
deze raming dan zonder meer overnemen en dus ongewijzigd opnemen in hoofdstuk
II van de rijksbegroting, tenzij dit in strijd is met het algemeen belang»
(zie Uw brief van 8 februari 2002, 2e alinea).In aansluiting op deze conclusie leg ik U namens de Kamer de wens voor
te komen tot de inrichting van een aparte begroting (IIA) voor de Staten-Generaal,
naast een begroting voor de overige Hoge Colleges van Staat (IIB). Door deze
scheiding zou aan de bijzondere positie van de Staten-Generaal
als mede-wetgever extra aandacht worden gegeven. Een dergelijke splitsing
bestaat reeds bij hoofdstuk IX: IXA is het hoofdstuk voor Nationale Schuld
en hoofdstuk IXB is het hoofdstuk voor het Ministerie van Financiën zelf.G.J. BraksBIJLAGE PROF.MR. H.R.B.M. KUMMELINGMr. G.D. Minderman1DE STATEN-GENERAAL ALS ZELFSTANDIGE BEGROTINGSAUTORITEITENKELE STAATSRECHTELIJKE ASPECTEN1. InleidingOp 14 juni 2001 bracht een ambtelijke werkgroep van tripartiete samenstelling,
met daarin vertegenwoordigers van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en van de beide kamers der Staten-Generaal een rapport
uit over de mogelijkheden tot het vestigen van de Staten-Generaal als zelfstandige
begrotingsautoriteit.2 In het rapport worden drie
varianten besproken, te weten nadere verfijning van de bestaande beheersafspraken,
het vastleggen van budgettaire zelfstandigheid in de Comptabiliteitswet en
wijziging van de Grondwet ter vastlegging van de budgettaire autonomie. Op
11 juli 2001 werd het rapport door de voorzitter van de Tweede Kamer aangeboden
aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). In de
aanbiedingsbrief drong voornoemde voorzitter, namens de Tweede Kamer, aan
op het spoedig in voorbereiding nemen van een wijziging van de Grondwet.3 De Eerste Kamer heeft ter zake nog geen standpunt ingenomen.
Ter voorbereiding op de standpuntbepaling door fracties en College van Senioren
achtten de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Hoge Colleges van Staat
en de vaste commissie voor Financiën het gewenst dat er een nader oordeel
zou worden ingewonnen over de staatsrechtelijke aspecten van de door de Tweede
Kamer verlangde zelfstandige begrotingsautoriteit. Het onderstaande is het
resultaat van dit verzoek.Conform het verzoek dat aan de auteurs werd voorgelegd beoogt dit rapport
een antwoord te geven op een tweetal hoofdvragen:a. Kan staatsrechtelijk gezien de Staten-Generaal als zelfstandige begrotingsautoriteit
worden geconstitueerd?b. Welke mogelijkheden zijn er om de budgettaire onafhankelijkheid vorm
te geven?Deze vragen komen voort uit het feit dat de Grondwet in artikel 105 de
wetsvorm voorschrijft voor de vaststelling van de begroting en ontvangsten
en uitgaven van het Rijk. Het functioneren van de beide kamers der Staten-Generaal
wordt gefinancierd uit rijksmiddelen, bijgevolg dienen hun begrotingen bij
wet te worden vastgesteld. Dit heeft weer tot gevolg dat de regering, meer
in het bijzonder de minister van BZK, medeverantwoordelijkheid draagt voor
de vaststelling van de begroting. Staatsrechtelijk bezien heeft dus de gecontroleerde
(mede) zeggenschap over het budget van de controleur. In het bijzonder de
Tweede Kamer beschouwt zulks kennelijk als een ongewenste situatie. Dat ware
wellicht anders geweest als de minister van BZK zijn taak louter formeel zou
opvatten, in die zin dat door de kamers opgestelde ramingen voetstoots en
ongewijzigd zouden worden overgenomen. Dat blijkt echter niet het geval te
zijn. Het verleden laat een aantal voorbeelden zien waarin successieve ministers
hebben getracht de ramingen inhoudelijk te beïnvloeden. In het bijzonder
in de jaren tachtig van de voorbije eeuw werd in het kader van het stringente
begrotingsbeleid door ministers aangevoerd dat ook hoofdstuk II moest bijdragen
aan de bezuinigingen op de overheidsuitgaven.4
Deze pogingen van ministers en het verzet daartegen, in het bijzonder van
de zijde van de Tweede Kamer, werden een vast ritueel. Teneinde onverkwikkelijke
situaties te voorkomen werden in het begin van de jaren negentig
werkafspraken gemaakt met betrekking tot de voorbereiding en uitvoering van
de begroting.1 De door de Tweede Kamer reeds geuite
wens tot afschaffing van de wetsvorm voor de begrotingen van de beide kamers
dwingt tot beantwoording van twee, met elkaar samenhangende, principieel staatsrechtelijke
vragen. Ten eerste: is de wetsvorm noodzakelijk voor de vaststelling van de
begroting? Ten tweede: kan het principe van de checks and balances ook nog
op andere wijze vormgegeven worden dan door middel van de wetsprocedure?In het onderstaande zullen allereerst deze vragen worden beantwoord. Vervolgens
zal worden ingegaan op de positie van de kamers der Staten-Generaal in relatie
tot de andere Hoge Colleges van Staat. Aangezien er in het kader van de gedachtevorming
tot dusver over een mogelijk zelfstandige begrotingsautoriteit vragen zijn
gerezen over mogelijke problemen rond het beheer wordt aan dit vraagstuk ook
afzonderlijke aandacht geschonken. Daarna komen de verschillende opties voor
budgettaire onafhankelijkheid aan bod. Tenslotte zal worden besproken welke
consequenties uit de verschillende opties voortvloeien met betrekking tot
de rol van de Algemene Rekenkamer.2. Het budgetrecht en de wetsvormHet budgetrecht is, zoals bekend, een van de oudste parlementaire rechten,
dat na een lange strijd, stap-voor-stap op de regering is veroverd. De strijd
werd door de kamers gevoerd om zeggenschap te krijgen, controle te kunnen
uitoefenen op de inkomsten die werden verworven en de uitgaven die werden
gedaan door de regering. Historisch gezien is het een controle-instrument
van de kamers jegens de regering en zo functioneert het ook in de huidige
praktijk. Staatsrechtelijk bezien wordt met de vaststelling van de begroting
door de Staten-Generaal een reeks van machtigingen of vergunningen tot het
doen van bepaalde uitgaven afgegeven aan de regering.Bezien tegen deze achtergrond is het niet vanzelfsprekend dat de regering
betrokkenheid heeft bij vaststelling van de begroting van de kamers. Het betreft
daarbij immers geen uitgaven van de regering, maar uitgaven van de kamers.Staatsrechtelijk bezien is het evenmin vanzelfsprekend dat de rijksbegroting
bij wet wordt vastgesteld. Het afgeven van een machtiging kan immers ook op
andere wijze geschieden, bijvoorbeeld bij besluit van de kamer. Het grondwettelijke
vereiste van vaststelling bij wet stamt uit de periode 1840/1848. De grondwetten
van 1814 en 1815 spraken slechts van «inwilliging» door de Staten-Generaal.2 Toch werden ook in die tijd de begrotingen in wetsvorm
gepresenteerd en vastgesteld. Warmelink heeft – ook na uitvoerig historisch
onderzoek – niet kunnen achterhalen waarom zulks destijds al gebeurde.
Hij veronderstelt dat het louter om praktische redenen is geweest, namelijk
aansluiting zoeken bij de gebruikelijke procedure om zeggenschap van de Staten-Generaal
te garanderen. Terecht merkt hij vervolgens op dat de begrotingswetgeving
in diverse opzichten afwijkt van de gebruikelijke wetgeving.3 Het gaat hier niet om wetgeving in materiële zin: er worden geen
algemene (inhoudelijke) regels voor derden gesteld. Vaststelling van de begroting
heeft slechts gevolgen voor de betrokken organen. Voorts valt op dat het aan
wetgeving verbonden parlementaire initiatiefrecht en het amendementsrecht
mede vanwege het machtigingskarakter van de rijksbegroting slechts geringe
betekenis hebben. Het is om die reden dat Warmelink pleit voor afschaffing
van de wetsvorm.4 De vraag zou nog kunnen rijzen
of het legaliteitsbeginsel voorschrijft dat de begroting (van de kamers) bij
formele wet wordt veastgesteld. Het legaliteitsbeginsel eist dat overheidsoptreden
binnen de grenzen van het recht blijft en dat inbreuken op vrijheden en eigendommen
van burgers een wettelijke grondslag hebben.1 Aangezien de begroting slechts interne werking (tussen regering en
parlement) heeft en geen directe inbreuken in de rechtssfeer van burgers veroorzaakt,
is voor de begroting geen wettelijke grondslag vereist.Geconcludeerd kan worden dat uit het rechtskarakter van het budgetrecht
niet dwingend voortvloeit dat het door middel van formele wetgeving wordt
uitgeoefend. Dat geldt des te sterker voor de begrotingen van de kamers. Het
betreft hier immers geen machtigingen voor regeringsuitgaven.3. Checks and balancesIn de rapportage van de ambtelijke werkgroep wordt er op gewezen dat de
inrichting van het Nederlandse staatsbestel niet is geschied op basis van
een strikte machtenscheidingsleer.2 Eerder is
er sprake van evenwicht der machten, meestal aangeduid met de uit de Amerikaanse
doctrine overgewaaide terminologie van de «checks and balances».
Senator Boorsma merkt in zijn reactie op de rapportage terecht op dat de werkgroep
niet duidelijk maakt wat hun voorstellen betekenen vanuit dit gezichtspunt.Net als bij de machtenscheidingsleer gaat het bij «checks and balances»
om het tegengaan van ongebreidelde machtsuitoefening. Terwijl bij de machtenscheidingsleer
wordt volstaan – althans in theorie – met een strikte scheiding
der staatsmachten, gaat het beginsel van de checks and balances nog een stap
verder door te eisen dat er in het staatsbestel controlemechanismen worden
ingebouwd, die er voor dienen te zorgen dat de verschillende overheidsinstanties
elkaar in evenwicht houden. Het beginsel gaat niet zover dat het voorschrijft
hoe een en ander praktisch uitgevoerd dient te worden. Het feit dat het beginsel
functioneert in allerlei typen van regeringsvormen – presidentieel,
parlementair en conventioneel – illustreert dit al treffend. Ook is
het niet zo dat dit beginsel slechts betrekking heeft op, of louter gerealiseerd
zou kunnen worden door, competentieafbakeningen tussen de drie centrale staatsmachten,
te weten regering, parlement en rechter. Zo wezen twee van de founding fathers
van de Amerikaanse constitutie, Madison en Hamilton, erop dat de rol van de
president werd gemitigeerd door rechtstreekse verkiezing en vertrouwden zij
ook sterk op de rol van de publieke opinie. Ook de decentralisatie van bevoegdheden
kan bijdragen aan checks and balances. In de kern komt het er op neer dat
op grond van het principe van de checks and balances bij elk onderdeel van
het staatsbestuur gekeken wordt naar de mogelijkheden om het gewenste effect
te bereiken.3 In het Handboek van het Nederlandse
staatsrecht wordt opgemerkt dat het gaat om: «door de eisen van de praktijk
ingegeven oplossingen, die het gevaar van machtsconcentratie effectief tegengaan–
en daar is het om begonnen.»4Natuurlijk is het zo dat de samenwerking van regering en Staten-Generaal
in het kader van het wetgevingsproces een fraai voorbeeld is van realisatie
van checks and balances,5 maar het beginsel kan
ook op andere wijze worden gerealiseerd, bijvoorbeeld door openbaarheid van
vergaderingen en documenten,6 waardoor de publieke
opinie als tegenwicht kan functioneren. Daar waar het gaat om rijksfinanciën
kan de Algemene Rekenkamer door haar openbare verslaglegging als tegenwicht
optreden. Zie verder onderdeel 7.Het beginsel van de checks and balances biedt dus ruimte voor nadere afweging
ter zake van het gewenste arrangement om het beoogde doel, het tegengaan van
ongebreidelde, ongecontroleerde machtsuitoefening, dichterbij te brengen.
Daarmee is ook duidelijk dat uit het beginsel niet dwingend voortvloeit
dat de vaststelling van de begrotingen van de beide kamers der Staten-Generaal
in wetsvorm geschiedt.4. Relatie tot andere Hoge Colleges van StaatZou eventuele verdergaande budgettaire zelfstandigheid van de beide kamers
der Staten-Generaal niet ook consequenties moeten hebben voor de andere Hoge
Colleges van Staat? Hierover kunnen we betrekkelijk kort zijn. De vergelijking
met de andere Hoge Colleges van Staat gaat slechts in beperkte mate op. Verreweg
het belangrijkste verschil is vanzelfsprekend dat aan de kamers het budgetrecht
toekomt; zij hebben direct zeggenschap over de rijksfinanciën en derhalve
ook over hun eigen budget. Die directe zeggenschap is bij de andere colleges
afwezig. Weliswaar kunnen zij zich ook beroepen op een zekere mate van onafhankelijkheid
van de regering en stellen zij ook hun eigen ramingen op,1 maar hun budgettaire afhankelijkheid van de begrotingswetgever –
waar zij zelf geen deel van uitmaken – is groter. Anders dan de beide
kamers der Staten-Generaal hebben zij een«onderhandelingsrelatie»
met de begrotingswetgever.5. Beheer en verantwoordelijkheidHet budgettaire proces is van veel omvattender aard dan alleen de begroting,
aangezien ook het beheer der middelen en de verantwoording over het gevoerde
beleid en beheer tot de problematiek behoort. Ter zake van het beheer is in
de stukken opgemerkt dat deze uitbesteed is of wordt aan de centrale directie
FEZ van het ministerie van BZK. In het kamerstuk zijn daarbij een groot aantal
gremia en activiteiten genoemd die voort zouden vloeien uit de budgettaire
zelfstandigheid of autonomie van de kamers.2 Zo
zouden de kamers deel moeten gaan nemen aan een veelheid van interdepartementale
overlegvormen. Hier dienen enkele zaken te worden onderscheiden:a. Wie voert de administratie en is ambtelijk bevoegd tot handelen?b. Onder wiens verantwoordelijkheid vindt dat plaats?c. Hoe verhoudt dit zich tot de coördinerende taken van de minister
van Financiën?Ad a.De vraag waar het feitelijke beheer plaatsvindt is juridisch nauwelijks
interessant. Zelfs in een situatie van zelfstandigheid kan dit plaatsvinden
bij een ministerie. Zo heeft het ministerie van Landbouw en Visserij jarenlang
de FEZ-functie voor het toenmalige kabinet der Nederlandse Antillen en Arubaanse
Zaken gevoerd. Niettemin was de minister van Antilliaanse en Arubaanse Zaken
verantwoordelijk voor het beheer van zijn of haar eigen begrotingsmiddelen.
De feitelijke verhoudingen lagen vast in een daartoe strekkende set van afspraken.Een dergelijke situatie zou zich ook in de toekomst kunnen voordoen ter
zake van het beheer der middelen van de kamers der Staten-Generaal. Daarmee
zou ook de vertegenwoordiging van alle genoemde gremia blijvend kunnen worden
uitbesteed aan een departement. Deze opzet voorkomt dat de kamers volledige
financiële kolommen moeten gaan opbouwen voor gremia waarbij het financiële
belang – op het totaal der rijksuitgaven – te verwaarlozen is.
Een dergelijke werkwijze staat niet haaks op het concept van budgettaire autonomie
aangezien immers de – alsdan autonome – bevoegdheden en verantwoordelijkheden
volledig in tact blijven.Ad b.Hoofdregel is dat degene die bevoegd is om te beschikken over andermans
middelen, verplicht is daarover verantwoording af te leggen. In
het geval van de Staten-Generaal betreft het middelen verkregen uit belastingheffing,
net als alle andere rijksuitgaven. Verantwoording vindt thans plaats door
de minister van BZK aan de volksvertegenwoordiging. Bij een meer zelfstandige
begrotingsautoriteit komt deze verhouding anders te liggen. Degene die omtrent
de aanwending van de middelen beschikt, is verantwoordingsplichtig en dus
zou het gaan om de voorzitter van de kamer of wellicht het presidium die verantwoording
aflegt aan de volksvertegenwoordiging.Verantwoordelijkheid en bevoegdheid behoren hand in hand te gaan. Waar
een verantwoordingsplicht ontstaat van de kamervoorzitter, zal deze ook de
bevoegdheden moeten hebben om deze verantwoordelijkheid waar te maken. Het
beheer dient dan ook onder verantwoordelijkheid van de voorzitter plaats te
vinden, ook al vindt deze fysiek op een ministerie plaats.Ad c.Bij iedere variant van financiële zelfstandigheid of autonomie van
de Staten-Generaal geldt, dat de middelen die besteed worden relevant zijn
voor de normering van de rijksuitgaven. Men zou weliswaar (doch naar ons schijnt
slechts in theorie) kunnen afspreken dat de middelen der Staten-Generaal niet
onder het reële uitgavenkader van de huidige normering vallen; de uitgaven
zijn in ieder geval relevant voor het financieringssaldo van het Rijk. Vanwege
deze relevantie zal de minister van Financiën vanuit diens coördinerende
taak altijd een informatierecht moeten hebben op de besteding van de middelen
door de kamers. De rijksbegroting moet immers een compleet beeld geven.1 Dit informatierecht omvat niet meer dan het recht op
informatie sec. Het schept echter ter zake van de inhoud van de begroting,
het beheer en de verantwoording geen bevoegdheden tot het maken van bezwaar,
het geven van instemming of het aanbrengen van wijzigingen. De minister is
slechts bevoegd om informatie te vragen, niet om die te toetsen aan het algemene
of financiële beleid, laat staan dat hij iets kan wijzigen in het beleid
der zelfstandige kamers.6. Varianten van budgettaire autonomie der kamersWat precies moet worden verstaan onder budgettaire autonomie? De stukken
geven hieromtrent geen volstrekte duidelijkheid. Centraal lijkt te staan dat
de kamers minder afhankelijk willen zijn van de instemming van de minister
van BZK als het gaat om de omvang en de verdeling van de middelen voor de
kamers zelve.Het toetsings- en instemmingsrecht dat de minister van BZK thans heeft
ten aanzien van de financiën der Hoge Colleges van Staat, kan op verschillende
manieren worden gewijzigd, waardoor de kamers in een sterkere onderhandelingspositie
komen dan wel volledig autonoom worden. In het onderstaande overzicht worden
deze varianten geschetst. Men kan deze varianten als een soort glijdende schaal
zien die aanvangt bij de versterking van de positie van de kamers in hun onderhandelingen
met de regering en die via vormen van verzelfstandiging uiteindelijk bij de
grondwettelijk gewaarborgde budgettaire autonomie uitkomt. Daarbij past nog
wel de kanttekening dat het (vooralsnog) theoretische varianten zijn, geënt
op de Nederlandse context. Denkbaar is dat in het staatsrecht van andere (Westerse)
democratieën nog andere varianten existeren, die ook in een Nederlandse
context toepasbaar zouden zijn. De rapportage van de werkgroep geeft in ieder
geval aanleiding tot dat vermoeden.2I. VARIANTEN TER VERSTERKING VAN DE POSITIE VAN DE KAMERSDe positie van de kamers zou kunnen worden versterkt door de besluitvorming van de begrotingsvoorbereiding aan te scherpen. Nu is het zo
dat de concept-begroting1 in een openbare zitting
van de betreffende kamer wordt behandeld en met een kamerbesluit wordt vastgesteld.
De minister van BZK kan dan feitelijk niet anders dan deze uitspraak van een
kamermeerderheid uitvoeren, tenzij er ernstige bezwaren aan de voorstellen
kleven.2 De minister moet feitelijk aantonen dat
er zodanige bezwaren bestaan dat de kamer op diens besluit moet terugkomen.
De ministeriële verantwoordelijkheid van de minister van BZK voor de
door hem aangeboden begroting van de Hoge Colleges van Staat wordt formeel
niet aangetast.In de sfeer van de verantwoording geldt dat de voorzitter of het presidium,
al naar gelang degene die het voorstel doet en gemachtigd wordt tot het doen
van uitgaven, ten opzichte van de eigen kamer verantwoording verschuldigd
is. Deze verantwoording dient – gelijk de begroting – ook met
een besluit van de kamer te worden vastgesteld alvorens deze aan de minister
wordt gezonden.Een mogelijkheid tot verheldering van de bijzondere ministeriële
verantwoordelijkheid van deze begroting betreft het creëren van een eigen
begroting. Hiermee wordt bedoeld dat de uitgaven voor de kamers niet meer
verantwoord worden op een begroting waarvoor de minister overigens volledige
verantwoordelijkheid draagt. De huidige situatie is dat er op één
begroting twee soorten uitgaven bestaan: uitgaven waarvoor de minister volledige
verantwoordelijkheid draagt en de uitgaven ten behoeve van de kamers waarvoor
een bijzondere verantwoordelijkheidsverdeling geldt. Deze dubbelheid draagt
niet bij aan de transparantie van de rijksfinanciën en evenmin aan de
noodzakelijke helderheid van de bestuurlijke en politieke verhouding tussen
kamers en minister. Men zou zich kunnen voorstellen dat de begroting van de
kamers wordt opgenomen in een aparte begroting (II-B of IX-C) zodat duidelijk
is dat voor die hele begroting een apart regiem bestaat.Een verdere markering van de ministeriële verantwoordelijkheid kan
worden bereikt indien van de interne begroting van de kamers alleen het totaalbedrag
wordt opgenomen. Men kan zich goed voorstellen dat de regering volstaat met
het ter beschikking stellen van een totaalbedrag aan de kamers die vervolgens
zonder verder overleg of toezicht deze middelen besteden. Immers, het budgetrecht
ten aanzien van de besteding van alle belastinggelden komt de kamers toe,
dus ook dit onderdeel. Daarvoor is in dit specifieke geval geen nadere specificatie
en uitleg van de regering noodzakelijk omdat het om de eigen financiën
van de kamer gaat. De interne allocatie van een zelfstandig (bestuurs)orgaan
maakt in beginsel geen deel uit van de rijksbegroting. Bij deze redenering
bestaat de grondwettelijk vereiste wettelijke grondslag van de uitgaven en
ontvangsten van het Rijk slechts uit totaalbedragen welke ter beschikking
komen aan de Staten-Generaal.De werkgroep maakt overigens een aantal opmerkingen omtrent de betrokken
minister. Zo wordt melding gemaakt van het feit dat bij een grondwettelijk
geregelde budgettaire autonomie van de kamers, de begrotingsposten de begroting
van de Hoge Colleges van Staat verlaten en aan de begroting van het ministerie
van Financiën worden toegevoegd. Een voor deze verschuiving noodzakelijk
rechtsgrond ontbreekt ons inziens. Met de bovengenoemde optie om de middelen
in een aparte begroting te verantwoorden is dit punt ook minder van belang
geworden.De keuze van de verantwoordelijke minister is staatsrechtelijk nauwelijks
van belang. De vraag immers aan welke minister de (al dan niet beperkte) bevoegdheden
worden toegekend, doet niets af aan het bestaan of de beperking van de ministeriële
verantwoordelijkheid. Hooguit kan men om optische redenen kiezen om niet meer
de minister van BZK verantwoordelijk te maken voor de begrotingen
van de Staten-Generaal. Daarmee zou immers een duidelijk onderscheid tussen
de Staten-Generaal en de overige Hoge Colleges van Staat zijn aangegeven.
De verschuiving naar de minister van Financiën lijkt een onderstreping
te zijn van de beperkte beleidsverantwoordelijkheid, hij wordt immers niet
tot de«vakministers» gerekend. Hij krijgt, zo lijkt het dan, deze
begroting erbij vanuit diens financieel technische en coördinerende taken.
Echter: ook voor de minister van Financiën geldt dat voor zover er bevoegdheden
blijven bestaan, hij daarvoor verantwoordelijk is.II. VARIANT GERICHT OP VERZELFSTANDIGING VAN HET BUDGETTAIRE
BELEID DER KAMERSHet is goed denkbaar dat de kamers (apart of in Verenigde Vergadering)
een concept-begroting vaststellen (zoals hierboven reeds beschreven is) maar
waar de Comptabiliteitswet de minister vervolgens verplicht om deze bedragen
over te nemen. De verantwoordelijkheid van de minister is daarmee teruggebracht
tot een doorgeefluik. Deze variant is terug te vinden in de voorstellen van
de kamerwerkgroep. De minister is hiermee het toetsingsrecht van de concept-begrotingen
van de kamers kwijt. De werkgroep heeft voorgesteld een marginale toetsing
van de minister in te bouwen door de clausule toe te passen «tenzij
het algemeen belang zich tegen het voorstel verzet».Deze variant leidt tot een situatie die wij «budgettaire zelfstandigheid»
zouden noemen: er bestaat geen autonoom begrotingsrecht van de kamers, dat
geheel los van de regering kan worden uitgeoefend, maar bestaande bevoegdheden
zijn verschoven van regering naar kamer. De ministeriële verantwoordelijkheid
is beperkt omdat de minister de bevoegdheid tot toetsing is ontnomen, ten
faveure van de bevoegdheden van de kamers zelve.1Dat is slechts anders indien het algemeen belang zich daartegen verzet,
zo luidt althans het voorstel in de kamerstukken. Deze passage in de kamerstukken
noopt nog wel tot enige opmerkingen. In de rapportage van de werkgroep wordt
geen nadere invulling gegeven aan het begrip «algemeen belang».
Nu dit niet het geval is zal bij de interpretatie aansluiting moeten worden
gezocht bij wat normaliter (grond)wettelijk onder algemeen belang wordt verstaan,
te weten «beleid»2, maar strikt genomen
staat de invulling van dit begrip ter discretie van het toetsende ambt.3 Overigens komt het toetsingcriterium «algemeen
belang» meestal voor in samenhang met «strijd met het recht».4 Een vergaande beperking van de rol van de minister zou
kunnen worden bereikt, indien diens toetsende bevoegdheid zou worden beperkt
tot «strijd met het recht».De vraag is vervolgens of voor deze variant wijziging van de Grondwet
noodzakelijk is. In beginsel lijkt dat niet het geval. De kamers dienen een
voorstel bij de minister in, die dit zonder toetsing of commentaar vastlegt
in een begrotingswet waaromtrent weliswaar nauwelijks ministeriële verantwoordelijkheid
bestaat, maar die vervolgens de reguliere route met alle begrotingswetten
afloopt. Dit kan geheel binnen de tekst en strekking van artikel 105 Grondwet
plaatsvinden.Betekent deze variant dat de rol van de regering geheel gereduceerd is?
Neen, wat kan voorkomen is dat de minister weigert om de concept-begroting
op te nemen omdat deze hem dusdanig ondoelmatig voorkomt, dat hij zelfs voor
de handeling van het «doorgeefluik» geen verantwoordelijkheid
wenst te nemen. Hij zal deze weigering wel gepaard moeten laten gaan met een
voorstel tot wijziging van de Comptabiliteitswet. De minister van Financiën
draagt immers ook de verantwoordelijkheid voor de inhoud van de comptabele
wetgeving. Indien hij meent dat die inhoud – gelet op de begrotingsvoorstellen –
niet kan blijven zoals die is, zal hij wijziging moeten voorstellen.III. VARIANT VAN DE BUDGETTAIRE AUTONOMIEVolledige budgettaire autonomie gaat er van uit dat de kamers zelf de
eigen begroting kunnen opstellen ten laste van de algemene middelen. Voor
deze begroting is geen instemming of zelfs medewerking van de regering vereist.
Er zal in deze situatie slechts een interne kamerbegroting tot stand komen –
zonder wettelijke vorm en zonder ondertekening van een minister – die
gedekt wordt door de ontvangsten van het Rijk op geconsolideerd rijksniveau.
De voorzitters der kamers zijn verantwoordelijk en dus ook verantwoording
verschuldigd aan de leden van de onderscheiden kamers. Hierboven is reeds
opgemerkt dat ook in deze situatie een informatierecht van de minister van
Financiën zal bestaan, aangezien de uitgaven relevant voor het financieringssaldo
van het Rijk zijn.In deze opzet is er nergens in een rijksbegroting een uitgaven- of ontvangstenartikel
voor de Staten-Generaal te vinden, zoals hierboven bij de verzelfstandigingsvariant
nog wel het geval is. Bij volledige budgettaire autonomie onttrekt het budgettaire
proces van de Staten-Generaal zich volledig aan de besluitvorming van de regering
ten aanzien van alle andere rijksuitgaven en ontvangsten. De interne kamerbegroting
is dan ook geen product meer van de gezamenlijke wetgever, maar een besluit
van de kamer zelve.Deze variant vergt wijziging van de Grondwet. In ieder geval zullen de
bepalingen in artikel 105 lid 1 (alle begrotingen worden bij wet vastgesteld),
lid 2 (begrotingswetten door of vanwege de Koning ingediend) en lid 3 (verantwoording
van het Rijk) moeten worden gewijzigd of aangevuld met de bepaling dat de
kamers der Staten-Generaal de eigen begroting opstellen en daarover in de
eigen vergadering verantwoording afleggen.Ook de Comptabiliteitswet zal gewijzigd moeten worden. Niet alleen dat
de procesvoering van de begrotingen der kamers uit de wet moet worden verwijderd,
het informatierecht van de minister van financiën en andere bevoegdheden
die hij in de coördinerende rol jegens de kamers noodzakelijkerwijs heeft,
dienen te worden vastgelegd.SAMENVATTEND OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE VARIANTEN
EN HUN KENMERKEN  VariantMate van zelfstandigheidBeperking van ministeriële verantwoordelijkheid?Wijziging van de CW noodzakelijk?Wijziging van de Grondwet noodzakelijk?AAanscherping van huidige
positie door het creëren van eigen begroting (bijv. II-B of IX-C)Niet gewijzigd. Geeft meer duidelijkheid van apart regiem
voor deze begroting.Neen.Niet noodzakelijk, wellicht artikel 8 CW2001 (HCVS) specificeren.Neen. BVerzelfstandi ging:
Kamers dienen hun begroting in die de minister verplicht moet overnemen.Zowel naar omvang als inhoud zijn de kamers zelfstandig,
behoudens strijd met het algemeen belang (en/of het recht).Ja. Minister heeft geen instemmingsrecht met de begroting meer.
Rol minister «als doorgeefluik».Ja.
De bevoegdheden van de kamers en de beperkingen van de regering moeten worden
beschreven.Niet noodzakelijk: deze variant past
nog binnen het artikel 105 Gw.CBudgettaire autonomie.Zowel naar omvang als inhoud autonoom.Ja. Minister draagt geen verantwoordelijk heden, zelfs
niet als doorgeefluik.Ja. De bevoegdheden van
de kamers en de beperkingen van de regering moeten worden beschreven.Ja. Aanpassing van artikel 105 lid 1, 2 en 3.7. De rol van de RekenkamerIn paragraaf 3 van deze notitie is al even ingegaan op de (mogelijke)
rol van de Algemene Rekenkamer in het geheel van checks and balances. De vraag
zou kunnen rijzen of bij een geheel of gedeeltelijk terugdringen van de ministeriële verantwoordelijkheid voor de begrotingen van
de kamers (al dan niet door het verlaten van de wetsvorm) nog wel ruimte bestaat
voor een rol van de Rekenkamer bij de controle op de besteding van de middelen
door de kamers. Immers, de Rekenkamer controleert vooral de uitgaven van anderen
ten behoeve van de Staten-Generaal.De Algemene Rekenkamer controleert de doelmatigheid en rechtmatigheid
van alle rijksuitgaven en rijksinkomsten bij het Rijk en andere organisaties.
De bevoegdheden zijn met name van belang in de sfeer van de begrotingsverantwoording,
derhalve nadat de uitgaven zijn gedaan. Zoals gezegd: de Rekenkamer onderzoekt
al deze rijksuitgaven ten behoeve van de Staten-Generaal.1 «Zij vat haar taak zo op, dat zij met haar onderzoek niet alleen
toetst maar ook tracht bij te dragen aan het beter functioneren van de rijksoverheid.
Zo speelt zij in het publieke bestel een rol tussen de ministeriële verantwoordelijkheid
enerzijds en de parlementaire controle anderzijds.»2 Rapporten en bevindingen worden ter kennis van de Staten-Generaal
en de regering gebracht. Indien de Rekenkamer niet kan instemmen met uitgaven
of anderszins bezwaren heeft tegen het beheer kan zij bezwaar maken bij de
verantwoordelijke minister die verplicht is daarop actie te ondernemen (artikel
55 CW of 88 CW20013 ). Indien de Rekenkamer
dan nog steeds niet overtuigd is kan zij uiteindelijk een indemniteitswet
afdwingen (artikel 56 CW of 89 CW2001).De Rekenkamer rapporteert omtrent de rechtmatigheid en doelmatigheid van
de uitgaven, ook al bestaat er slechts een beperkte ministeriële verantwoordelijkheid
voor die uitgaven. Zo kan de Rekenkamer bij vennootschappen en zelfstandige
bestuursorganen onderzoeken verrichten en daaromtrent rapporteren (artikel
59 CW of 91 CW2001). De situatie dat de minister op het moment van rapportage
niet beschikt over bevoegdheden om de uitgaven in juiste banen te leiden,
omdat deze bevoegdheden zijn overgedragen aan het zelfstandige orgaan, doet
niets af aan het karakter van de taak van de Algemene Rekenkamer. De Rekenkamer
rapporteert en stelt desgewenst de bestaande (wettelijke) verantwoordelijkheidsverdeling
in dat specifieke geval ter discussie. Zij vervult hiermee de rol van de onafhankelijke
instantie die nagaat of de wettelijke regeling (nog) wel voldoet vanuit een
oogpunt van rechtmatig en doelmatig beheer van middelen.4De vraag of de Rekenkamer een rol te vervullen heeft bij een verzelfstandigde
of autonome budgettaire autoriteit van de Staten-Generaal kan dan ook bevestigend
worden beantwoord. In de eerste plaats behoren de Staten-Generaal tot de organen
waarop de Rekenkamer zich richt: het gaat immers zowel om een orgaan dat rijksmiddelen
besteedt als van publiekrechtelijke aard is. Het feit dat de ministeriële
verantwoordelijkheid beperkt of afwezig is, doet niets af aan de taken van
de Rekenkamer.De vraag is vervolgens of er gegronde redenen bestaan om de Staten-Generaal
als wetgever en drager van het budgetrecht, uit te zonderen van de doelgroep
van de Rekenkamer. Immers, als de Rekenkamer toch alleen maar rapporteert
aan de Staten-Generaal, die daarna de verantwoordelijkheid heeft voor de verdere
afhandeling van de dossiers, waarom dan aan de Staten-Generaal rapporteren
over de Staten-Generaal? Kunnen de Staten-Generaal ook op dit punt zich zelve
niet uit het moeras trekken en de controle direct zelf uitvoeren? Het antwoord
is dat zij dat wellicht wel zou kunnen maar het niet moeten doen. In de relatie
tussen de besturende leden van de kamers (voorzitter en/of presidium) die
de verantwoording verschuldigd zijn aan de overige leden van de onderscheiden
kamers, past een onafhankelijke toetsings- en onderzoeksrol om die verantwoording
en controletaak te ondersteunen. Juist de kamers zouden zich aan de hoogste
normen van beheer en verantwoording moeten meten. De inschakeling van de onafhankelijke
instantie behoort tot de moderne wijze van verantwoorden. In de sfeer van
de gemeenten ziet men evenzeer de instelling van lokale rekenkamers
komen.Tot slot moet worden vastgesteld dat een Rekenkamerrol de transparantie
van de verantwoording, ook in de richting van het publiek, ten goede komt.
In wezen gaat het hierbij om het antwoord op de vraag wie uiteindelijk de
controleur controleert. In dit specifieke geval zijn de kamerleden in eerste
instantie de hoogste controleur. In tweede instantie leggen gekozenen verantwoording
af aan kiezers. In die relatie is de openbaarheid en transparantie van het
bestuur van groot belang. Rapporten van de Rekenkamer over de Staten-Generaal
zullen daar een bijdrage aan leveren.8. SlotbeschouwingIn het voorgaande is een aantal staatsrechtelijke aspecten van budgettaire
onafhankelijkheid van de kamers der Staten-Generaal besproken. Artikel 105
van de huidige Grondwet is een belemmering voor algehele budgettaire autonomie,
omdat daarin immers de wetsvorm verplicht wordt gesteld. Op meer principieel
staatsrechtelijk niveau is echter geconcludeerd dat uit het rechtskarakter
van het budgetrecht niet dwingend voortvloeit dat het door middel van formele
wetgeving wordt uitgeoefend. Dat geldt des te sterker voor de begrotingen
van de kamers. Het betreft hier immers geen machtiging voor regeringsuitgaven.Het beginsel van de checks and balances vormt evenmin een onoverkomelijke
hindernis voor budgettaire onafhankelijkheid. Het beginsel biedt ruimte voor
nadere afweging ter zake van het gewenste arrangement om het beoogde doel,
het tegengaan van ongebreidelde, ongecontroleerde machtsuitoefening , dichterbij
te brengen. Daarmee is ook duidelijk dat uit het beginsel niet dwingend voortvloeit
dat de vaststelling van de begrotingen van de beide kamers der Staten-Generaal
in wetsvorm geschiedt. Andere mechanismen kunnen ook checks and balances realiseren,
zoals bijvoorbeeld openbaarheid en controle door de Rekenkamer.Voorts is duidelijk gemaakt dat een eventuele budgettaire onafhankelijkheid
niet de deur open zet naar meer budgettaire onafhankelijkheid van de andere
Hoge Colleges van Staat. Laatstgenoemden bekleden een wezenlijk andere positie
in het staatsbestel, in het bijzonder vanwege het feit aan de kamers het budgetrecht
toekomt.Ook uit het beheer van de middelen en de verantwoordelijkheid daarvoor
vloeien geen absolute belemmeringen voort met betrekking tot budgettaire onafhankelijkheid.Mogelijke varianten van budgettaire onafhankelijk zijn besproken en op
hun staatsrechtelijke aspecten beoordeeld, waarna tenslotte duidelijk is gemaakt
dat een continuering van de rol van de Rekenkamer gewenst is.De vraag of een variant de voorkeur verdient en of daar andere of aanvullende
checks and balances moeten worden ontwikkeld is doelbewust niet beantwoord.
Vanuit de staatsrechtelijke expertise is daarover geen oordeel te vellen.
Deze kwestie is grotendeels een zaak van de politieke organen.XNoot1Kummeling is als hoogleraar staatsrecht verbonden aan de Universiteit
Utrecht. Minderman is hoofddocent aan de Vrije Universiteit. Hij is gepromoveerd
op een onderzoek naar de Tweede Kamer en rijksfinanciën.XNoot2Kamerstukken II 2000/01, 27 677, nr. 12.XNoot3Kamerstukken II 2000/01, 27 677, nr. 17.XNoot4Vgl. P.P.T. Bovend'Eert en H.R.B.M. Kummeling, Van Raalte's Het Nederlandse
Parlement, negende druk, Deventer 2000, p. 160.XNoot1Kamerstukken II 22 348, nrs. 1–5.XNoot2De voorafgaande staatsregelingen eisten ook niet de wetsvorm.. Pas in
de Constitutie van het Koningrijk Holland van 1806 werd de wetsvorm expliciet
genoemd. Vgl. J.Janse de Jonge, Het budgetrecht, Zwolle 1993, p. 342–345.XNoot3H. Warmelink, Parlement en begroting, Groningen 1993, p. 57.XNoot4Op.cit, p. 362. Afschaffing van de wetsvorm – niet alleen voor de
Eerste Kamer – werd recentelijk ook bepleit door F. de Vries, De staatsrechtelijke
positie van de Eerste Kamer, Deventer 2000, p. 355.XNoot1Burkens/Kummeling/Vermeulen/Widdershoven, Beginselen van de democratische
rechtsstaat, vierde druk, Deventer 2001, p. 49 e.v.XNoot2Op.cit., p. 3.XNoot3W.J. Witteveen, Evenwicht van machten, Zwolle 1991, p. 47 e.v.XNoot4Van der Pot-Donner, Handboek van het Nederlandse staatsrecht, bewerkt
door L. Prakke, J.L. de Reede en G.J.M. van Wissen, veertiende druk, Deventer
2001, p. 536.XNoot5J.A. van Schagen, Tweede Kamer der Staten-Generaal, Zwolle 1994, p. 58.XNoot6Bijv. H.R.B.M. Kummeling, Relatieve geheimhoudingsplichten, Deventer 1997,
p. 2.XNoot1J. Mulder, Comptabiliteitsrecht van het rijk, Zwolle 1995, p. 44–45.XNoot2Kamerstukken II, 2000/01, 27 677, nr. 12. i.h.b., p. 8 e.v.XNoot1Bijvoorbeeld ten behoeve van de totaaloverzichten van de Miljoenennota.
Dit betreft de begrotingsbeginselen van eenheid en universaliteit zie bijv.:
L.Koopmans, A.H.E.M. Wellink, C.A. de Kam en H.J. Woltjer, Overheidsfinanciën,
achtste druk, Houten 1995 p. 58 en J.Mulder, Comptabiliteitsrecht van het
Rijk, Zwolle 1995, p. 14 e.v.XNoot2Kamerstukken II 2000/01, 27 677, nr. 12, p. 14. In aanvulling op
deze rapportage kan nog worden gemeld dat artikel 72, eerste lid, van de Spaanse
Constitutie aangeeft dat de kamers zelfstandig hun begroting vaststellen.
Voor een serieus rechtsvergelijkend onderzoek naar de juridische inbedding
en de praktijk van het parlementaire budgetrecht ontbrak het ons aan de tijd
en middelen.XNoot1In dit stuk wordt de term concept-begroting gehanteerd voor de stukken
die informeel worden gewisseld gedurende de fase van de begrotingsvoorbereiding.
Pas na besluitvorming door de regering en advisering door de Raad van State
volgt indiening van de ontwerp-begroting. De begroting bestaat pas vanaf het
moment dat deze door de wetgever is vastgesteld.XNoot2Zie hiervoor ook de relevante opmerkingen van de werkgroep: Kamerstukken
II 2000/01, 27 677, nr. 12, p. 10.XNoot1Ook in deze variant geldt dat een verdere beperking van de ministeriële verantwoordelijkheid kan worden bereikt
indien van de interne begroting van de kamers alleen het totaalbedrag wordt
opgenomen.XNoot2De term «strijd met het algemeen belang» kan er toe leiden
dat de kamers onderworpen worden aan het algemene financiële beleid,
bijvoorbeeld onder het motto: «als de regering moet bezuinigen, dan
zullen ook de kamers moeten bijdragen». Deze onuitgesproken invulling
van het algemene belang moet echter niet automatisch voor juist worden gehouden:
in tijden van pijnlijke bezuinigingen zouden kamers bijvoorbeeld wel eens
veel meer ondersteuning bij de moeilijke beslissingen nodig kunnen hebben.XNoot3C.A.J.M. Kortmann, Constitutioneel recht, vierde druk, Deventer 2001,
p. 465.XNoot4Vgl. bijvoorbeeld artikel 132, vierde lid, Grondwet.XNoot1Kamerstukken II 2001/02, 27 849, nr. 3, p. 74.XNoot2Nota herbezinning reikwijdte taken en bevoegdheden Algemene Rekenkamer,
Kamerstukken II 1997/98, 24 479, nr. 3, p. 1.XNoot3De tekst van het thans bij de Tweede Kamer in behandeling zijnde ontwerp
van wet: Kamerstukken II 2001/02, 27 849, nrs. 1–2, p. 25.XNoot4Zie ook: H.R.B.M. Kummeling, A.P.W. Duijkersloot, G.D. Minderman, J.A.
van Schagen en S.E. Zijlstra, Verkenningen van verantwoordelijkheid, Deventer
1999, p. 31. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20012002-00049-312.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl