Open de oester Nota over openbaar bestuur; Brief van het lid Duyvendak ter verbetering van de Wet openbaarheid van bestuur
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30214, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

05-09-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

30214 nr. 1

31-08-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOPEN DE OESTERNota over openbaar bestuurInleidingWob is ingewikkeld en tijdrovendWob heeft desondanks nut bewezenOnder Balkenende minder openbaarheidKritische evaluatiesBetere Wob heeft grote voordelenBeslispunten: Vijf voorstellen om het bestuursproces open
te breken WOB IN NEDERLANDVan voorhoede naar hekkensluiterAffaire FaasAdviezen over openbaarheid overheidsinformatieWetsvoorstel openbaarheid bestuurEvaluatie en bijstelling WobHet gebruik van de WobWob wordt weinig gebruiktMoeizame omgang met Wob-verzoekenStructurele problemen bij Wob-verzoekenSinds Balkenende wordt de overheid nog geslotener en tragerWat we niet mogen wetenVOORSTELLEN: MEER OPENBAARHEID EN BETERE WOBBeslispunten: voorstellen ter verbetering1. Honoreer meer verzoeken om openbaarheidA. «Inspectie, controle en toezicht door de overheid»
(art. 10.2.d.)B. «Beperkingen» (art. 11)C. «Onevenredige benadeling» (art. 10.2.g)D. «Privacybescherming en derden bescherming»
(Art. 10.2.e)2. Breid de werkingssfeer van de Wob uit3. Reageer veel sneller op een vraag om informatie4. Maak van de Wob weer een lekenwet5. Maak veel meer documenten uit eigen beweging openbaarBIJLAGE Specifiekere voorstellen:De uitzonderingsgronden in de WobDe absolute uitzonderingsgrondenArt. 10.1.a De eenheid van de KroonArt. 10.1.b De veiligheid van de StaatArt. 10.1.c Bedrijfs-/fabricagegegevens vertrouwelijk
bij de overheidArt. 10.1.d Persoonsgegevens zoals bedoeld in WbpRelatieve weigergrondenArt. 10.2.a DiplomatieArt. 10.2.b Economische en financiële belangen van
StaatArt. 10.2.c Lopende opsporing en vervolging van strafbare
feitenArt. 10.2.d Inspectie, controle en toezicht door de overheidArt. 10.2.e Privacy en derdenbeschermingArt. 10.2.g Voorkoming onevenredige bevoor- of benadelingArt 11 Beperkingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30214Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 58 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 214Open de oester Nota over openbaar bestuurnr. 1BRIEF VAN HET LID DUYVENDAKAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 31 augustus 2005Hierbij doe ik u toekomen de nota «Open de oester. Nota over openbaar
bestuur».Duyvendak OPEN DE OESTERNota over openbaar bestuurInleidingWob is ingewikkeld en tijdrovendDit jaar bestaat de Wet Openbaarheid Bestuur (Wob) 25 jaar. Dat is geen
reden voor een feestje. In 1980 liep Nederland internationaal gezien voorop
met deze wet die de openbaarheid van bestuur regelt. Inmiddels behoort Nederland
tot de achterblijvers. Het doel van de wet «openbaarheid
van bestuur» wordt niet waargemaakt. Het Nederlandse bestuur
is nauwelijks opener geworden van deze wet. Slechts zeer weinigen hebben door
de Wob extra informatie kunnen krijgen. Nederland kent een zeer beperkte inzage
praktijk. Slechts 15 procent van de verzoeken wordt in eerste instantie gehonoreerd.
Na bezwaarprocedures stijgt dit naar 35 procent. Het bestuur mag op tal van
gronden verzoeken afwijzen. De criteria daarvoor zijn zeer ruim gedefinieerd.
De indiener van een verzoek moet daarbij veel geduld hebben: het duurt vaak
6 maanden tot een jaar voordat de gevraagde documenten beschikbaar komen,
áls ze al aan de openbaarheid prijs worden gegeven. De hindernissen
zijn dus groot en de kans op succes is zeer beperkt. Daarom is het niet vreemd
dat er jaarlijks op rijksniveau slechts duizend verzoeken worden ingediend.
In internationaal perspectief is dit aantal opmerkelijk laag. Het is evenmin
verbazingwekkend dat de Wob geen lekenwet is,
zoals wel de bedoeling was. Het zijn vooral professionals die gebruik maken
van de mogelijkheden. Voor de «gewone» burger is dit veel te ingewikkeld
en tijdrovend.Wob heeft desondanks nut bewezenDe pers, belangenbehartigers en onderzoekers maken wel spaarzaam gebruik
van de Wob. Dit gaat met vallen en opstaan. Ook zij hebben veel last van de
genoemde problemen. Wanneer zij wel succesvol «Wobben», blijkt hoe nuttig dit instrument kan zijn. Keer op keer leidt het
tot inzichten die via parlementaire controle tot dan toe niet aan de orde
kwamen. Daarbij gaat het vaak om grote maatschappelijke kwesties zoals rampen;
de kwaliteit in het onderwijs; fraude- en declaratiezaken; reconstructie van
veiligheidskwesties; de omvang van de wapenhandel via Nederland; inspectiegegevens
en de kwaliteit van publieke dienstverlening; de problematiek rond handhaving.
Denk bijvoorbeeld aan de Bijlmerramp; de vuurwerkramp in Enschede; de Molukse
treinkapingen; de eventuele komst van Öcalan naar Nederland; extreem
rechts binnen Dutchbat; fricties binnen Defensie over geweldsinstructies;
wapenleveranties aan en via Israël, Pakistan en India; schoolprestaties;
slaagcijfers van autorijscholen; bijklussende journalisten; en emolumentenvergoedingen.
In al die zaken werden via de Wob documenten openbaar die tot dan toe in de
parlementaire behandeling onzichtbaar bleven. Deze succesvolle Wob-acties
laten goed de potentie van de Wet Openbaarheid Bestuur zien. Onder Balkenende minder openbaarheidWe zouden de mogelijkheden van de Wob veel beter moeten benutten. Helaas
gebeurt het omgekeerde. Zeker sinds het aantreden van de kabinetten Balkenende
zien we een steeds verdere beperking van de openbaarheid. Steeds meer categorieën
stukken worden afgeschermd. De minister van VWS is gek op marktwerking en
consumenteninformatie, maar tegelijkertijd laat hij de landsadvocaat in een
Wob-zaak pleiten tegen de openbaarmaking van gegevens over ziekenhuisinfecties.
De Nederlandse overheid heeft in de praktijk altijd weerstand gehad tegen
openbaarmaking, maar sinds Balkenende gebeurt dat vaker en met
meer verveén succes bij de rechters. Zo is nu zelfs een zaak afgewezen
van 7 000 voedselconsumenten die om toegang verzochten tot informatie
over resultaten van onderzoek naar gif in voedsel.Kritische evaluatiesDe Wob is al verschillende keren geëvalueerd. Deze rapporten zijn
over het algemeen genomen kritisch tot zeer kritisch van toon. De universiteit
van Tilburg heeft de laatste evaluatie uitgevoerd. Hun evaluatierapport dateert
van januari 2004. Ook dit rapport komt niet tot positieve conclusies: «de
geest van de wet en de praktijk van de toepassing ervan liggen in de beleving
van zowel overheid als burger verder uit elkaar dan aanvaardbaar is».
Helaas is die kritische geest nog lang niet doorgedrongen tot het ministerie
van Binnenlandse Zaken, dat verantwoordelijk is voor de Wob. Een belangrijke
ambtenaar die betrokken is bij de Wob vat de zeer kritische evaluatie als
volgt samen: «Uit de evaluatie kwamen geen erg schokkende dingen. Er
zijn wel wat tips geformuleerd...» (Binnenlands bestuur, 4 mei
2005). Verder beklaagt hij zich in dit interview over het feit dat «in
principe iedereen over omvangrijke onderwerpen informatie kan vragen».
Hij zou daarom graag nog enige restricties zien. Dit past binnen de gesloten
bestuurscultuur die sinds het aantreden van de kabinetten Balkenende nog is
verergerd in Nederland.Betere Wob heeft grote voordelenDe Wob is in potentie een belangrijk instrument. Het geeft de burger zelf
de mogelijkheid het beleid te controleren of de totstandkoming ervan te reconstrueren.
Dit is een belangrijke aanvulling op de parlementaire controle die via de
volksvertegenwoordigers plaatsvindt. De burger kan met de Wob in de hand zelf
de extra parlementaire controle invullen, zo is de bedoeling achter de wet.
Door de juiste documenten en informatie te krijgen, kunnen burgers zicht krijgen
op het beleidsproces. Op basis daarvan kunnen zij desgewenst verdere activiteiten
ontplooien. De centrale gedachte achter de Wob is dat de overheid voor en
van de burgers is, en niet andersom. Zo'n overheid dient transparant te zijn
en voor deze burgers geen geheimen te kennen. Een goed functionerende Wob
heeft ook een essentiële preventieve werking: de wetenschap dat in principe
alle informatie openbaar wordt, dwingt tot een open en transparante bestuursstijl.
Het voorkomt dat bestuurders en overheidsdiensten er een eigen agenda op nahouden
die zich onttrekt aan het publieke blikveld.Beslispunten: Vijf voorstellen om het bestuursproces open
te brekenEen ingrijpende verandering is zeer gewenst. Openbaarheid is één
van de hoekstenen van de democratie. De indiener doet vijf voorstellen om
het Nederlandse bestuursproces open te breken, conform de oorspronkelijke
doelstellingen van de Wob.1. Er moeten veel meer verzoeken om openbaarheid worden
gehonoreerd. De gronden waarop een verzoek tot openbaarheid geweigerd
kan worden, moeten fors worden beperkt. Ze dienen ook veel specifieker te
worden geformuleerd. De gronden voor weigering zijn nu zo algemeen dat de
overheid zich er al snel op kan beroepen. Er is veel te snel sprake van «onevenredige
benadeling» (art. 10.2.g) van de overheid bij openbaarmaking. Ook worden
de in de wet opgenomen «beperkingen» (Art. 11) veel te ruim toegepast.
Daardoor kan openbaarmaking al worden geweigerd zodra er een naam van een
ambtenaar op de informatie staat. 2. De werkingssfeer van de Wob dient te worden uitgebreid. De overheid heeft in de afgelopen 25 jaar veel van haar taken verzelfstandigd
en geprivatiseerd. Publieke taken worden daardoor ook uitgevoerd door zelfstandige
bestuursorganen (ZBO's), vormen van publieke en private samenwerking (PPS)
en zelfstandige bedrijven waarvan de overheid een groot deel zoniet alle aandelen
in handen heeft (NS, Schiphol). Die zelfstandige bedrijven en PPS-constructies
vallen echter niet altijd onder de Wob. Gezien de aard van hun taken vindt
de indiener dat zij tot het publieke domein behoren. Daarom moeten zij ook
onderworpen zijn aan democratische controle. Openbaarheid is daarvoor een
voorwaarde. Zij moeten dus ook onder de Wob gaan vallen. Dat is des te urgenter,
omdat steeds meer publieke taken worden overgedragen aan zelfstandig opererende
bedrijven. Er wordt ook steeds vaker gebruik gemaakt van PPS-constructies.
Daardoor onttrekt zich steeds meer informatie aan de openbaarheid.Wanneer de Wob wordt uitgebreid voor ZBO's en PPS-constructies, moeten
ook de zogenaamde «autoriteiten» daar onder vallen (Opta, AFM,
Dte, Nma etc.) Dit geldt ook voor overlegorganen die louter bestaan uit overheden.
Bijvoorbeeld de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg,
het korpsbeheerdersberaad en regionale besturen (bijvoorbeeld het knooppunt
Arnhem–Nijmegen).3. De overheid moet veel sneller reageren op een vraag
om informatie. Termijnoverschrijdingen dienen te worden aangepakt
en bestraft. De bestuursorganen antwoorden in minder dan 10 procent van de
gevallen binnen de maximumtermijn van 28 dagen op de verzoeken. Op overschrijding
van deze termijn staat geen enkele sanctie. Een effectieve werking van de
Wob vereist snelheid. Vertragingstactieken werken erg demotiverend. Traagheid
zorgt er bovendien voor dat «het moment» voorbij is waarop de
informatie het meest nuttig kan worden gebruikt.4. De Wob moet weer een lekenwet worden. De
huidige wet maakt het burgers veel te moeilijk om een Wob-verzoek zelf in
te dienen. Het is voor een burger zo goed als onmogelijk om zelf zo'n verzoek
ook met succes af te ronden. Een verzoek moet aan veel te veel – vaak
impliciet genoemde – vereisten voldoen, wil het kans van slagen hebben.
Het indienen van verzoeken dient vereenvoudigd te worden. Er moeten standaardformulieren
beschikbaar te komen, en de overheid zou ondersteuning moeten geven aan hen
die een verzoek in willen dienen. De Wob dient weer een echte lekenwet te
worden; een instrument in handen van burgers.In de VS kunnen mensen op de site van elk bestuursorgaan online een wobverzoek
indienen. Vaak hebben deze overheidsinstanties een dubbele site. Naast de
«normale» site (www.minbzk.nl bijvoorbeeld) bestaat er dan ook
nog een speciale wob site (www.wob.minbzk.nl). Op die site staan in de VS
vaak indexen van openbare stukken, indexen van (nog) niet openbare stukken,
standaardformulieren voor verzoeken, en hulp bij het formuleren en indienen
van een verzoek.5. De overheid moet veel meer documenten uit eigen
beweging openbaar maken. Dit zal een grote bijdrage leveren aan de
transparantie van de overheid. Daarnaast zal het de werkdruk van (WOB)ambtenaren
verminderen, want een groot deel van de documenten wordt toch al openbaar
gemaakt. Het groeiende gebruik van internet biedt hier voldoende mogelijkheden
toe. Overheidsinstanties moeten daarnaast ook «leeskamers» gaan
inrichten. Uiteindelijk scheelt dit tijd, werk en kosten. Er zullen minder
officiële Wob-verzoeken worden gedaan. Burgers kunnen makkelijker zelf
in documenten kijken of zij interessant zijn, zonder dat ze meteen formeel
moeten worden opgevraagd.Naast deze 5 algemene voorstellen, zijn er ook nog specifiekere verbeteringen
mogelijk. Deze voorstellen zijn in een aparte bijlage aan het eind van
deze nota opgenomen. Bij het schrijven van deze nota heb ik dankbaar gebruik
gemaakt van de ruime ervaring uit de praktijk van de Wob deskundige, dhr.
Roger Vleugels. WOB IN NEDERLANDVan voorhoede naar hekkensluiterAffaire FaasDe discussie over openbaarheid van bestuur in Nederland begon met de affaire
Faas. Een goed ingevoerde journalist van de Volkskrant, Henri Faas was in
september 1957 achter delen van de inhoud van de Miljoenennota en de Troonrede
gekomen. Nadat hij die, vóór Prinsjesdag, in de Volkskrant had
gepubliceerd, ontstond er paniek. De toenmalige directeur van de RVD, G.J. Lammers
nam meteen contact op met de voorzitter van de hoofdredacteuren om verdere
verspreiding te voorkomen. Uit de notulen van de Voorlichtingsraad blijkt
dat premier Drees en het kabinet dit voorval niet alleen zien als een «lek»,
maar zelfs als een ernstige bedreiging van de democratie, aangezien de ontmoeting
van regering en parlement één van de pijlers is waarop de democratie
rust. Voortijdige publicatie in de media hoorde daar blijkbaar niet bij. Faas
werd door het Kabinet gestraft voor zijn actie. Hij werd voor de duur van
één jaar van alle overheidsinformatie uitgesloten. Ook mocht
hij de departementen niet meer in. Er volgt een storm van kritiek die er uiteindelijk
toe leidt dat de premier de ban van Faas krap vier maanden later opheft.Adviezen over openbaarheid overheidsinformatieHet gevolg van deze affaire is dat er verschillende onderzoeken plaatsvinden
over de relatie tussen overheid en pers en over het recht op informatie van
burgers en van de pers. Zowel de vaste colleges van advies en bijstand, als
de pers zelf brengen hierover adviezen uit. De adviezen van de vaste colleges
worden – paradoxaal genoeg – geheim gehouden, met als argument
dat de regering zo in alle vrijheid haar standpunt kan bepalen. De Tweede
Kamer vraagt om openbaarmaking. Drees weigert. Uiteindelijk dient KVP voorman
Romme bij de Algemene Beschouwingen in 1958 een motie in waarin gesteld wordt
dat de adviezen van de vaste colleges van advies en bijstand als regel openbaar
moeten worden gemaakt. Een eerste begin met de discussie over openbaarheid
was gemaakt.Het duurde tot begin jaren zeventig voordat dit debat daadwerkelijk een
vervolg kreeg. Voorzichtig werd de Wet Openbaarheid Bestuur in de steigers
gezet. Maar eerst zou de Commissie Biesheuvel haar licht nog over het onderwerp
laten schijnen. De uitkomsten van deze commissie ging een aantal ministers
uit het kabinet-Den Uyl echter te ver. Er was grote vrees voor de verstoring
van de relatie tussen ambtenaar en minister, en angst voor een enorme toename
van de werklast voor ambtenaren met alle verzoeken tot informatie. Mede vanwege
alle discussies duurde het tot 1975 voordat het Kabinet Den Uyl een wetsvoorstel
naar de Kamer zond.Wetsvoorstel openbaarheid bestuurDe Tweede Kamer behandelde de wet in 4 termijnen, waarna de Eerste Kamer
evenmin prioriteit gaf aan de behandeling. Toch waren het vooral interne kabinetsdiscussies
die voor de meeste vertraging zorgden. De wet werd uiteindelijk in 1978 in
het Staatsblad geplaatst en trad op 1 mei 1980 in werking. Ondanks de moeizame totstandkoming was Nederland één van
de eerste landen die openbaarheid in een wet vastlegde. Een tiental andere
landen voerde dit soort wetten in rond het begin van de jaren tachtig van
de vorige eeuw. De Verenigde Staten liepen in deze beweging voorop. Hun Freedom of Information Act stamt al uit 1966. De absolute
koploper is echter Zweden. Dat land kende toen letterlijk al twee eeuwen,
sinds 1766, een wet die de toegang tot overheidsdocumenten regelt. Nog opvallender
dan de late wetgeving in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk is dat Frankrijk,
en bijvoorbeeld ook Luxemburg en Zwitserland nog steeds geen wetgeving inzake
openbaarheid kennen.Evaluatie en bijstelling WobIn de Wob is een evaluatieverplichting opgenomen. De eerste evaluatie
kwam uit in 1983, uitgevoerd door de Commissie Biesheuvel. Het was een kritisch
rapport, voor een groot deel gebaseerd op een ander kritisch onderzoek, uitgevoerd
door J.M. de Meij. Het bevatte 39 aanbevelingen, vooral gericht op een ruimhartiger
openbaarheid. Naar de mening van de commissie moest de overheid veel meer
informatie uit eigen beweging aan de burger verstrekken. Inmiddels is de Wob
verschillende keren gewijzigd. Met een wetsvoorstel in januari 1987, dat uiteindelijk
pas in mei 1992 in werking is getreden, werd de WOB aangepast. De regering
schrijft in de Memorie van Toelichting bij deze wijzigingsvoorstellen dat
de keuze voor een vernieuwde tekst niet betekent dat de aan de bestaande wet
ten grondslag liggende beginselen verandering hebben ondergaan. Uitgangspunt
zou zijn gebleven dat zowel bij informatieverstrekking op verzoek, als uit
eigen beweging openbaarheid voorop staat. De Wob is dan ook geen geheimhoudingswet,
aldus de regering.E.J. Daalder en H. Koning, twee deskundigen op het gebied van openbaarheid
van overheidsinformatie, kijken hier anders tegenaan. «Vanuit het perspectief
van de openbaarheid is er wel sprake van een stap terug: de beperking op de
openbaarheid voor documenten bestemd voor intern beraad wordt aangescherpt
en uitgebreid tot anderen dan bewindspersonen, bestuurders en ambtenaren die
aan het interne beraad deelnemen.» Dat laatste is voor Koning reden
te spreken van «één stap vooruit, twee stappen terug».
(Daalder, p. 82)Na deze grote aanpassing hebben er nog enkele kleine aanpassingen plaatsgehad.
Bijvoorbeeld naar aanleiding van Europese (milieu) afspraken. De universiteit
van Tilburg heeft de laatste evaluatie uitgevoerd. Hun rapport dateert van
januari 2004. Ook dit rapport komt niet tot positieve conclusies. Tilburg
stelt dat het doel van de wet – openbaarheid – in veel gevallen
op de achtergrond is geraakt: «de geest van de wet en de praktijk van
de toepassing ervan liggen in de beleving van zowel de overheid als de burger
verder uit elkaar dan wenselijk is».Opmerkelijk is dat de politieke belangstelling voor de Wob de laatste
jaren zeer beperkt is. Zo heeft de Tilburgse evaluatie tot nu toe tot geen
enkele parlementaire activiteit geleid. Ook op het ministerie van BZK heeft
vernieuwing van de Wob geen enkele prioriteit. Het rapport werd zoals gezegd
gepresenteerd in januari 2004. In mei van dat jaar stuurt de minister voor
bestuurlijke vernieuwing het rapport pas naar de Kamer met de mededeling «reacties
te willen inwinnen alvorens een standpunt over de aanbevelingen kenbaar te
maken». Inmiddels zijn we een jaar en een minister verder en is het
nog steeds oorverdovend stil. Daarmee wordt onvoldoende erkend hoe vitaal
openbaarheid en transparantie zijn voor een goed functionerende democratie.
Deze nota probeert onder andere in deze leemte te voorzien. Het gebruik van de WobWob wordt weinig gebruiktNederland heeft weliswaar als een van de eerste landen een openbaarheidswet,
maar dat wil nog niet zeggen dat de burger er gretig gebruik van maakt. Bij
invoering in 1980 maakte minister Rood een conservatieve schatting van het
aantal ambtenaren dat voor uitvoering van deze wet nodig zou zijn. Die schatting
ging uit van zowel een absoluut als relatief veel lager aantal verzoeken dan
toen al praktijk was in de Verenigde Staten. Hij schatte in dat er zo'n vijftig
Wob-ambtenaren per departement nodig zouden zijn. In de jaren tachtig bleken
er niet meer dan één à twee per departement nodig. Dat
laat zien dat deze wet weinig werd gebruikt. In de jaren tachtig zijn er bij
alle departementen en rijksdiensten samen in tien jaar enkele honderden Wob-verzoeken
ingediend.De jaren negentig geven een snelle groei te zien. Vanaf midden jaren negentig
ligt het aantal verzoeken vrij stabiel rond de 1000 per jaar. Deze cijfers
slaan niet op WOB-verzoeken bij lagere overheden en op bijvoorbeeld ZBO's.
Het zijn ook minimum aantallen aangezien er geen centrale registratie bestaat.
Nederland kent wat dat betreft geen goede procedure van vastleggen. Dit laatste
is overigens ook bij het Wobben een probleem, meer hierover verderop.Nederland doet dit veel slechter dan andere landen. Bijvoorbeeld in het
Verenigd Koninkrijk bestaat pas sinds 1 januari 2005 een Freedom of Information Act (FOIA). Toch zijn er per 1 maart
2005 al meer documenten openbaar gemaakt dan in 25 jaar Wobbenin Nederland. Om precies te zijn: er zijn ruim 100 000
verzoeken op 1 januari ingediend. Daarvan waren er op 1 maart al
meer dan 50 000 van gehonoreerd.Moeizame omgang met Wob-verzoekenNog steeds worden binnenkomende Wob-verzoeken gezien als extra werk. Er
wordt vertraagd, tegengewerkt en in eerste fase onrechtmatig geweigerd. Verder
wreekt zich dat de archiefhuishouding zeer beneden peil is. Zeer vaak is er
geen sprake van de «goede en geordende» bewaring en ontsluiting
die de Archiefwet voorschrijft. Bovendien ontbreekt een goede notificatie.
Daardoor is het niet zichtbaar voor de verzoeker of de behandelende ambtenaar
welke documenten er bestaan inzake de vraag of een onderwerp.Letterlijk is het zo dat op het moment dat een burger vraagt om informatie
bij een overheidsinstelling, dit als een WOB verzoek kan worden beschouwd.
Veel verzoeken van burgers om inzage in overheidsdocumenten leidden tot niks.
Al is het maar omdat zij snel afhaken als hun verzoek wordt afgewezen. Lange
bezwaarprocedures zijn aan hen immers niet besteed. Daarnaast is het nog maar
de vraag of deze verzoeken om informatie ook daadwerkelijk door de behandelend
ambtenaren onder de WOB worden geschaard.Structurele problemen bij Wob-verzoekenDe verzoeken die daadwerkelijk worden ingediend, worden veelal gedaan
door zogenaamde «actieve gebruikers»: personen die de Wob vooral
beroepsmatig gebruiken, zoals journalisten. Bij deze expliciete verzoeken
komen er 3 structurele problemen aan de oppervlakte.1. De gronden waarop een verzoek tot openbaarheid geweigerd kunnen worden,
zijn veel te ruim en te weinig specifiek geformuleerd. Zij zijn nu zo algemeen
dat iets er al snel onder valt. Er is veel te snel sprake van «onevenredige
benadeling» (art. 10.2.g) van de overheid bij openbaarmaking.
Ook wordt de in de wet opgenomen «privacybescherming» (Art. 10.2.e)
veel te ruim toegepast. Zodra de naam van een ambtenaar op een stuk staat,
kan openbaarmaking al worden geweigerd.2. De werkingssfeer van de Wob is veel te beperkt. Publiek-private samenwerkingsconstructies
(PPS) en sommige onderdelen van ZBO's vallen niet onder de Wob. Zowel ZBO's,
als PPS-constructies behoren tot het publieke domein. Zij zouden ook ten volle
onderworpen moeten zijn aan democratische controle, net als de zogenaamde
«autoriteiten» (Opta, AFM, Dte, Nma etc.). Openbaarheid is daarvoor
een voorwaarde. Er wordt steeds vaker gebruik gemaakt van PPS-constructies
en zo onttrekt zich steeds meer informatie aan de openbaarheid. Via de Wob
moet je inzicht kunnen krijgen in de risico's die de overheid neemt door deel
te nemen aan grote projecten. Zodra die projecten worden gegoten in een PPS
vorm, wordt ineens alles afgeschermd. Het is begrijpelijk dat delen van private
posities in een PPS soms worden afgeschermd. Maar voor de posities van publieke
instellingen moeten de gewone regels van de Wob gelden. Dat betekent dat dit
vatbaar moet zijn voor controle en openbaarheid.Ook gemeenten en provincies vallen onder de Wob. Maar wat ze onderling
afspreken in de VNG en het IPO is dat niet, omdat die organen geen bestuursorgaan
zouden zijn. Hetzelfde geldt voor samenwerkingsverbanden van de politie en
voor samenwerkingsorganen van gemeenten, waterschappen of provincies. De indiener
vindt dat ook dit onder de Wob moet gaan vallen.3. Termijnoverschrijdingen dienen te worden aangepakt. In minder dan 10
procent van de gevallen antwoorden de bestuursorganen binnen de maximumtermijn
van 28 dagen op de verzoeken. Bij veel verzoeken duurt het een maand tot maanden
langer. Er staat geen enkele sanctie op overschrijding van deze termijn. Dat
moet er wel komen, want een effectieve werking van de Wob vereist snelheid.Dit euvel speelt niet alleen bij verzoek en bezwaar, maar zelfs bij de
rechter. Zo heeft de Raad van State afgelopen december in een uitgebreide
Wob-zaak over de Nederlandse wapenhandel een uitspraak van de Amsterdamse
rechtbank vernietigd. De Raad van State noemt de Amsterdams uitspraak onbegrijpelijk
omdat er recht is gesproken over documenten die geheel onbekend waren bij
de Amsterdamse rechtbank. Het ministerie had die documenten simpelweg niet
overlegd. Toch sprak de rechter zich over die documenten uit, en dan ook nog
in een uitspraak die 6 maanden op zich liet wachten terwijl de termijn daarvoor
6 weken is.Sinds Balkenende wordt de overheid nog geslotener en tragerSinds de kabinetten Balkenende sluiten de archiefmappen en ordners zich
meer en meer. Steeds vaker stranden verzoeken tot openbaarmaking. Er wordt
meer geweigerd. Bijvoorbeeld alle documenten rond strafzaken worden door justitie
geweigerd, verwijzend naar de Wet bescherming persoonsgegevens [Wbp] die de
Wob opzij zou drukken. Dit is een visie die door het College bescherming persoonsgegevens
wordt verworpen, maar intussen leidt deze redenering wel tot een reeks afgewezen
verzoeken.Een ander voorbeeld gaat over de gegevens van de Inspecties van het Rijk.
Sinds 1996 zijn inspectiegegevens onder de Wob toegankelijk. In december 2004
is daar door uitspraken van de Raad van State een einde aan gekomen. De Raad
weigerde de toegang tot Inspectierapporten over ziekenhuisinfecties en inspectiegegevens
over hygiëne in voedingswinkels en restaurants. Deze uitspraken worden
inmiddels aangegrepen om zelfs in een zaak van 7 000 voedselconsumenten
de toegang tot informatie over testresultaten over giftige residuen in voedsel
af te wijzen. Het beroep dient volgend jaar. Onder de eisers bevinden
zich Milieudefensie, Natuur& Milieu en Goede Waar 2005.Veel verzoekers haken af door de trage manier waarop Wob-verzoeken worden
behandeld. De regering wil dat probleem niet oplossen maar wegpoetsen door
de wettelijke termijnen fors te verruimen. Ze willen niet de oorzaken van
de vertraging aanpakken maar de wettelijke verdagingstermijn verlengen met
28 dagen. Dit betekent dat verzoeken pas na 56 dagen beantwoord hoeven te
zijn. Dat is zeer slecht voor de openbaarheid. Want het debat wint aan belang
als daarin actuele informatie een rol kan spelen. Dat wordt nogal problematisch
als je eerst twee maanden op informatie moet wachten. Zeker als daarna ook
nog een bezwaarronde nodig is, want dan ben je weer minimaal een kwartaal
verder. Het tijdsaspect is dus zeer cruciaal. Vele verzoekers stoppen omdat
de informatie die los kan komen toch niet meer te gebruiken is. Dit geldt
zowel voor journalisten als voor belangenbehartigers. De eersten zien dat
de actualiteit of de nieuwswaarde inmiddels verdampt is; de tweeden zijn inmiddels
al diverse onderhandelingsrondes verder. Daarom moeten we niet de termijnen
verlengen, maar juist zorgen dat de termijnen strikt worden nageleefd.Wat we niet mogen wetenHieronder een lijstje met voorbeelden van zaken waarbij de overheid haar
informatie niet openbaar wilde maken:– Politieprestatiecontracten inclusief bijlagen en totstandkoming– Het miljardenbedrag en de inhoud van het sale en leaseback contract
(verkoop en huur) van het Nederlandse elektriciteitsnet door de energiebedrijven– Persoonlijke (beleids)opvattingen van ambtenaren– Geprivatiseerde en sommige verzelfstandigde overheidsdiensten
weigeren toegang tot documenten– Ingrepen door de overheden in onderzoeksrapporten alvorens ze
verschijnen– Overheidscontracten met private bedrijven als Ballast, KPMG of
Pink– Politie-, justitie- en Rijksrecherchedossiers zowel inhoudelijk
als qua onderzoeksmethoden– Rechtmatigheidsonderzoeken naar de jaarrekeningen van bijvoorbeeld
gemeenten– Evaluatierapport van de berging van de Koersk– De rol van de Nederlandse regering bij de aanbesteding van de
berging van de Koersk– Kosten van juridische procedures rond het betwiste eigendom van
Malevitsj-schilderijen– Rijksrechercherapporten naar schietincidenten waarbij de politie
is betrokken– Aanbestedingen van bijvoorbeeld de Noord-Zuid-lijn– Contract van Amsterdam met Siemens over piepende en scheurende
Combinotrams– Documenten nodig voor een reconstructie van de verzelfstandiging
van het ABP– Hygiëne in slagerijen– Ziekenhuisinfecties en andere kwaliteitsindicatoren in de zorgsector– Verpleegtehuizen die onder de maat presteren– Gifstoffen in voedsel– Berekeningsgrondslagen achter energierekeningen– Kwaliteitsgegevens van telecomnetwerken rustend onder de Opta– Informatie van organen die doen alsof ze niet onder de overheid
vallen, zoals de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het Nederlands Politie-Instituut. VOORSTELLEN: MEER OPENBAARHEID EN BETERE WOBWe moeten niet langer voortmodderen met de Wob zoals die nu is. Ons bestuur
moet daadwerkelijk opener. De burger moet meer rechten krijgen om een grotere
openheid af te dwingen. De indiener is niet de enige die hiervoor pleit. Er
zijn van verschillende zijden al voorstellen gedaan in de afgelopen jaren.
Velen pleiten voor een nieuwe en algemene wet op toegang, toegankelijkheid
en gebruik van overheidsinformatie. Zo'n wet kan transparantie en openheid
naar de huidige tijdseisen vormgeven. Bij deze nieuwe wet zou aangesloten
kunnen worden bij de mogelijkheden van het digitale tijdperk.De Commissie Grondrechten in het digitale tijdperk en de Commissie Wallage
over overheidscommunicatie hebben daar voorstellen voor gedaan. De commissie
Wallage pleit voor actieve openbaarheid, fysieke toegankelijkheid (leeskamers)
en een grote mate van transparantie van de beleidsvoorbereiding. De opstellers
van de evaluatie van Tilburg pleiten eveneens voor een nieuwe, brede wet en
een grotere actieve openbaarheid. Zij verwachten dat de druk die Wob-verzoeken
nu nog op een organisatie legt daardoor vermindert. De actieve openbaarheid,
eenvoudigweg meer documenten openbaar maken dus, zorgt daarvoor. Daarnaast
zal het imago van de overheid hierdoor verbeteren en zal de neiging om te
vragen om informatie via de juridische (Wob) weg verminderen.Eind 1999 heeft de commissie-Scheltema (wetgeving algemene regels bestuursrecht)
een andere route ter verbetering voorgesteld. Zij pleitte ervoor om de WOB
onder te brengen in een nieuwe afdeling van de Algemene Wet Bestuursrecht
(Awb) onder de naam «openbaarheid van bestuur». De regering heeft
deze aanbeveling destijds overgenomen en herinnerde er daarbij aan dat integratie
van de WOB in de Awb reeds in in het 1988 was aangekondigd (Mvt 24 400
VI, nr. 49, p. 3). Toch zijn daar tot op de dag van vandaag geen
concrete stappen toe gezet. Ook niet na deze omarming van het advies van de
commissie-Scheltema.Mr. E.J. Daalder betoogt in zijn recent verschenen proefschrift over de
Wob dat de Awb niet de beste plek is om de WOB in op te nemen. Hij schrijft:
«Door regelgeving ter uitvoering van een staatsrechtelijk beginsel in een bestuursrechtelijke
wet op te nemen, wordt onvoldoende recht gedaan aan de bredere betekenis,
die het beginsel van openbaarheid voor het recht heeft.». Zijn voorkeur
zou uitgaan naar een opgaan van de Wob in een nieuwe, bredere wet, zoals Tilburg
heeft bepleit.De indiener kiest vooralsnog voor een vrij praktische benadering. Er is
veel te zeggen voor een nieuwe, algemenere wet op toegang, toegankelijkheid
en gebruik van overheidsinformatie. Maar dat is wel een heel lange weg om
te gaan. Het lijkt niet verstandig hierop te wachten, nu dag in dag uit velen
de gebreken van de huidige Wob aan den lijve ondervinden. De huidige wet én
de huidige praktijk dienen zo snel mogelijk te veranderen. De problemen rond
de WOB zijn al langer bekend. Oplossingen daarvoor zijn tamelijk eenvoudig
te realiseren door de knelpunten in de wet aan te passen. Een geheel nieuwe
wet zal deze kabinetsperiode ook niet meer ontstaan. Een serie relatief eenvoudige
aanpassingen van de huidige Wob is nog wel binnen de huidige geplande kabinetsperiode
te realiseren. De problemen van de WOB zijn al te lang terzijde geschoven.
Daarom doet de indiener hieronder een serie voorstellen om de WOB beter te
maken. Beslispunten: voorstellen ter verbetering1. Honoreer meer verzoeken om openbaarheidDe Wob kent 14 uitzonderingsgronden en beperkingen. Dat is gewoon teveel.
Teveel vanuit de rechten van de burger gezien; teveel vanuit de hantering
van de Wob; teveel voor de ambtenaren die ermee moeten werken. Bovendien zijn
ze te vaag en overlappend. Als een ambtenaar het niet meer weet, of de opdracht
krijgt hoe dan ook te weigeren, dan is er altijd wel een grond te vinden.
Het systeem van uitzonderingsgronden moet kritisch worden doorgelicht. Er
moeten minder uitzonderingsgronden komen, heldere omschrijvingen en geen overlap.
Er zijn vier zeer betwistbare en vaak gebruikte uitzonderingsgronden die moeten
worden aangepakt.A. «Inspectie, controle en toezicht door de overheid»
(art. 10.2.d.)In 1996 ontstond de jurisprudentie die gegevens uit inspectie, controle
en toezicht openbaar maakte onder de Wob. Alleen de manier waarop die gegevens
vergaard zijn, mag beschermd blijven. Acht jaar lang werden reeksen inspectiegegevens
openbaar. Vaak werd de jurisprudentie zelfs opgerekt. Met een uitspraak in
2004 heeft de afdeling rechtspraak van de Raad van State deze documenten echter
weer achter slot en grendel gedaan. Dit is om verschillende redenen uiterst
merkwaardig. Er zijn geen nieuwe ontwikkelingen die hier aanleiding voor gaven.
Acht jaar toegang tot deze gegevens heeft niet geleid tot complicaties. Sterker
nog overheden maken nu vaak zelf actief dit type gegevens openbaar.In het buitenland worden juist dit type gegevens als eerste openbaar.We moeten deze Nederlandse negatieve trend zien te keren. Deze uitzonderingsgrond
moet worden aangepast. De methode van inspectie, controle en toezicht blijft
een relatieve weigergrond. Maar data en bevindingen worden gewoon openbaar
en zijn dus niet meer weigerbaar. Eigenlijk sluit dit voorstel aan bij de
praktijk (en jurisprudentie) zoals die tot voor kort bestond.B. «Beperkingen» (art. 11)Bij de beperkingen kan geweigerd worden op «intern beraad»
en «persoonlijke beleidsopvattingen». Deze uitzonderingsgronden
beogen het vrije denken binnen de overheid te dienen. In de praktijk heeft
dit artikel echter een brede werking gekregen. Het schermt zeer vaak het zicht
af op het beleidsproces, op de keuzes worden gemaakt binnen de beleidsvoorbereiding.
Het is onjuist dat dit een zelfstandige weigeringsgrond is. De beschikbaar
gestelde informatie kan altijd worden geanonimiseerd ter bescherming van de
privacy.C. «Onevenredige benadeling» (art. 10.2.g)«Voorkoming onevenredige bevoor- of benadeling» is met afstand
de meest misbruikte uitzonderingsgrond. Deze grond komt er kort gezegd op
neer dat openbaarmaking via de Wob «nadelen» mag veroorzaken maar
geen «onevenredig nadeel». Deze weigeringsgrond wordt vaak gehanteerd,
zij het vaak zeer slecht onderbouwd. Ondertussen worden alle stukken geweigerd
en is de verzoeker gedwongen bezwaar te gaan maken. Vaak wordt het bezwaar
gewonnen. Maar dan is de verzoeker wel weer een kwartaal verder, met alle
gevolgen van dien. Dit is strijdig met de geest en de bedoeling van Wob. Dergelijk misbruik moet worden teruggedrongen. In de wet dienen criteria
te worden opgenomen waaraan de «onevenredige benadeling» dient
te worden getoetst. Daarnaast moeten behandelend ambtenaren veel betere instructies
krijgen hoe met de Wob om te gaan, en vooral met het inroepen van deze uitzonderingsgrond.
Er moet tevens een sanctie worden gezet op het oneigenlijk inroepen van deze
weigeringsgrond.Een pijnlijk voorbeeld laat zien dat die gesloten cultuur niet alleen
formeel de verantwoordelijkheid is van de regering, maar dat ministers hier
ook zelf een kwalijke rol in kunnen spelen. RTL nieuws vroeg in 2004 om de
cijfers over schorsingen en verwijderingen op scholen. De betrokken Wob ambtenaar
leverde deze cijfers, maar werd vervolgens ontslagen door minister Van der
Hoeven. Zij had namelijk vlak daarvoor in een Kamerdebat gezegd dat er geen
gedetailleerdere gegevens leverbaar waren. Die cijfers bleken er dus wel degelijk
te zijn. De minister had haar ambtenaar kunnen bedanken, de Kamer alsnog goed
kunnen informeren en zichzelf kunnen excuseren. Op die manier had zij de openbaarheid
van bestuur gesteund en bevorderd. Helaas koos zij voor precies het omgekeerde
en werd een ambtenaar gestraft voor zijn inzet voor de openbaarheid van overheidsinformatie.D. «Privacybescherming en derden bescherming»
(Art. 10.2.e)Deze uitzonderingsgrond mag alleen het privé-handelen van natuurlijke
personen afschermen. Dit wordt echter steeds meer gebruikt om ook het beroepsmatige
handelen af te schermen, dit ondanks overvloedige jurisprudentie die dat verwerpt.
We zien een vergelijkbaar probleem bij de uitzonderingsgrond «Persoonsgegevens zoals bedoeld in Wet bescherming persoonsgegevens»
(Art. 10.1.d). Deze uitzonderingsgrond wordt steeds meer gebruikt
om losse persoonsgerelateerde gegevens te weigeren. Ook dat is oneigenlijk
gebruik en bovendien strijdig met de overvloedige jurisprudentie die inmiddels
op art. 10.2.e is ontstaan. Die stelt dat informatie gerelateerd aan het beroepshalve
functioneren openbaar dient te zijn.Er moeten dus uitvoeringsinstructies komen die duidelijk maken dat het
beroepsmatig functioneren van individuen gewoon onder de plicht tot openbaarmaking
valt. De uitzonderingsgrond in de wet bescherming persoonsgegevens (art. 10.1.d)
geldt slechts voor persoonsregistraties en -registers geldt. Voor losse persoonsgebonden
informatie dient louter art. 10.2.e te gelden.2. Breid de werkingssfeer van de Wob uitConstructies van publiek-private samenwerking (PPS) vallen niet onder
de Wob. Dat geldt soms ook voor onderdelen van ZBO's. Zowel ZBO's, als PPS-constructies
behoren tot het publieke domein. Zij zouden ook onderworpen moeten zijn aan
democratische controle. Openbaarheid is daarvoor een voorwaarde. Aangezien
steeds meer publieke taken zijn overgedragen aan ZBO's, en er ook steeds vaker
gebruik wordt gemaakt van PPS-constructies, onttrekt zich steeds meer informatie
aan de openbaarheid. Daarom zijn de volgende veranderingen nodig:A. PPS-constructies dienen zo te worden ingericht dat parlementaire en
extraparlementaire controle hun werking behouden. Dit betekent dat er geen
complete vertrouwelijkheid kan gelden. Bovendien moet er ook bij langlopende
projecten tussentijds informatie kunnen worden gevraagd.B. ZBO's dienen ook onder de Wob vallen. Dit geldt eveneens voor de «Autoriteiten»
(bijvoorbeeld de NMa) en de zogenaamde quasi-non bestuursorganen als IPO en
VNG. Hiermee kan tevens een einde worden gemaakt aan het gebruik
onder bestuursorganen om constructies voor onderling verkeer en overleg te
bedenken en dan te doen alsof deze constructies geen bestuursorgaan zijn.C. Wanneer private organisaties belast zijn met publieke taken, moet het
voor iedereen duidelijk zijn dat zij eveneens onder de Wob vallen. Dit geldt
bijvoorbeeld voor de NS, Schiphol, Essent, Nuon, de publieke omroep, notarissen
en universiteiten. Zij zijn belast zijn met uitvoering van wet- en regelgeving.
Die taken én de daaraan gerelateerde documenten vallen onder de Wob.
Hetzelfde geldt voor privaatrechterlijke organisaties die met openbaar gezag
zijn bekleed. Ook private ondernemingen die een overheidsopdracht uitvoeren,
hebben met de Wob te maken. Alle informatie die in directe relatie staat tot
die overheidsopdracht valt onder de Wob. Als bijvoorbeeld een consultant een
onderzoeksopdracht krijgt, dan valt niet alleen het eindrapport onder de Wob.
Dat geldt ook voor alle onderliggende documenten waarover de consultant beschikt.3. Reageer veel sneller op een vraag om informatieIn minder dan 10 procent van de gevallen antwoorden de bestuursorganen
binnen de maximumtermijn van 28 dagen op de verzoeken. Op overschrijding van
deze termijn staat geen enkele sanctie. Effectieve werking van de Wob vereist
snelheid. Op termijnoverschrijding dient een sanctie te komen staan.Wob ambtenaren lijken ook niet altijd goed op de hoogte te zijn van de
jurisprudentie in (spraakmakende) Wobzaken. Te vaak wordt daarom onterecht
geweigerd, waarna een bezwaar volgt wat meestal wordt toegekend. Dit betekent
veel tijdverlies en brengt voor alle partijen extra en onnodige kosten met
zich mee. Daarom is het van belang de ambtenaren beter op de hoogte te brengen
(bij te scholen) van de uitvoeringsgronden en jurisprudentie m.b.t. Wobverzoeken.Een beter systeem van postregistratie en van archivering van (ambtelijke)
stukken kan hierbij ook helpen.4. Maak van de Wob weer een lekenwetHet lijkt voor een burger relatief eenvoudig een Wob-verzoek zelf in te
dienen. Maar het is voor een burger zo goed als onmogelijk zelf zo'n verzoek
ook met succes af te ronden. Daarvoor moet een verzoek aan veel te veel –
vaak impliciet genoemde – vereisten voldoen, wil het kans op slagen
hebben.Het indienen van verzoeken dient te worden vereenvoudigd, standaardformulieren
dienen beschikbaar te komen, en de overheid zou ondersteuning moeten geven
aan hen die een verzoek in willen dienen. De Wob dient weer een echte lekenwet te worden; een instrument in handen van burgers.5. Maak veel meer documenten uit eigen beweging openbaarDe Nederlandse overheid maakt veel te weinig documenten uit zichzelf openbaar.
Dat dient te veranderen. Alle bestuursorganen dienen uiteindelijk een protocol
te maken met daarin richtlijnen voor openbaarmaking. Wat wordt hoe en wanneer
door de overheid zelf openbaar gemaakt? Internet biedt daartoe vele goede
mogelijkheden. De overheid en de diverse bestuursorganen dienen hier snel
mee te beginnen.Deze nieuwe vorm van openbaarheid zal een grotere bijdrage leveren aan
de transparantie van de overheid. Daarnaast zal het de werkdruk van (Wob)
ambtenaren verminderen. Wanneer documenten toch al openbaar zijn, is er geen
ingewikkelde Wob-procedure meer nodig. De Wob-verzoeken die nog wel binnenkomen,
zullen beperkter en selectiever zijn. Bovendien is te verwachten
dat hierdoor het wantrouwen tegen de overheid afneemt en dat een opener houding
er voor zorgt dat er minder geprocedeerd hoeft te worden.Daarnaast dienen overheidsinstanties ook «leeskamers» te gaan
inrichten. In de Verenigde Staten zijn dergelijke reading
roomseen groot succes. Uiteindelijk scheelt dit tijd, werk en kosten
en zullen er minder officiële wob-verzoeken worden gedaan. Men kan makkelijker
zelf in documenten kijken en zien of zij interessant zijn, zonder dat ze meteen
moeten worden opgevraagd. Bovendien bevorderen leeskamers de transparantie
van de overheid. BIJLAGE Specifiekere voorstellen:De uitzonderingsgronden in de WobDe Wob kent 14 uitzonderingsgronden. Dat is gewoon teveel. Teveel vanuit
de rechten van de burger gezien; teveel vanuit de hantering van de Wob; teveel
voor de ambtenaren die ermee moeten werken.Bovendien zijn ze te vaag en overlappend. Als een ambtenaar het niet meer
weet, of de opdracht krijgt hoe dan ook te weigeren dan worden bij voorkeur
10.1.d, 10.2.e, 10.2.g en 11.1 te hulp geroepen. Het privacy begrip wordt
opgerekt; ieder nadeel dat openbaarheid met zich mee kan brengen promoveert
tot onevenredig nadeel want dan is het een weigergrond en ieder document blijkt
te bestaan uit persoonlijke beleidsopvattingen.Daarenboven geldt voor milieu-informatie sinds kort een afwijkend regime,
dat moet weliswaar moet gaan leiden tot een liberaler verstrekkingsbeleid,
maar dat nogal warrig door de bestaande wettekst heengeweven is.In deze bijlage lopen we het merendeel van de uitzonderingsbepalingen
langs, en doen voorstellen om tot verbetering te komen.De absolute uitzonderingsgrondenDit zijn de uitzonderingsgronden op basis waarvan per definitie inzage geweigerd wordt. Er komt dan dus geen belangenafweging
aan te pas. Komt die er wel aan te pas, dan gaat het om een relatieve uitzonderingsbepaling. Er valt veel voor te zeggen de
meeste uitzonderingsbepalingen niet langer absoluut
te laten zijn, maar relatief te maken. Deze categorie
kan dus flink opgeschoond worden.Art. 10.1.a De eenheid van de KroonHieronder worden geweigerd documenten inzake een drietal onderwerpen:1. Ministerraad/regering. Er is geen enkele
reden voor het bestaan van een aparte uitzonderingsgrond voor dit type documenten.
Laat staan dat dit een absolute uitzonderingsgrond zou moeten zijn. Menigmaal
zijn documenten aanvankelijk geweigerd onder deze grond door overheden met
en zonder tussenkomst van de rechter openbaar gemaakt. Met andere woorden
deze uitzonderingsgrond is al relatief geworden. En verder valt niet in te
zien waarom de uitzonderingsgronden van art. 10.2 niet voldoende zijn.VoorstelUit oogpunt van logica in wetopbouw kan art 10.1.a betreffende ministerraad/regering
vervallen2. Koninkrijksrelaties. Diplomatieke documenten
inzake buitenlanden en organen als EU en VN worden geweigerd onder de relatieve
uitzonderingsgrond 10.2.a. Niet valt in te zien waarom dit zelfde type documenten
maar dan voor verkeer binnen het Koninkrijk onder een eigen en zwaardere uitzonderingsgrond
zouden moeten vallen.VoorstelUit oogpunt van logica in wetopbouw en vanwege proportionaliteit kan art.
10.1.a betreffende Koninkrijksrelaties vervallen3. Koningshuis. Dat het privé handelen
van het koningshuis niet via de Wob openbaar hoeft te worden is logisch, maar
dit verlangen wordt al bediend door Wob art. 10.2.e. Dat voor het overige
een aparte uitzonderingsgrond zou moeten bestaan is niet te volgen en stelt
een democratisch gebrek, zeker sinds het Kabinet der Koningin eenduidig onder
de premier geplaatst is. Verder valt bijvoorbeeld niet te verdedigen dat democratie en openbaarheid
inzake watermanagement of aansturing IOC-delegatie een stap terugdoen omdat
de kroonprins deze taken vervult.VoorstelUit oogpunt van logica in wetopbouw en vanwege proportionaliteit kan art.
10.1.a betreffende Koningshuis vervallenResumerend Wob art. 10.1.a dient opgeheven, dan wel
relatief te worden dan wel ondergebracht te worden bij de al bestaande relatieve
uitzonderingsgronden van Wob art 10.2Art. 10.1.b De veiligheid van de StaatDeze uitzonderingsgrond lijkt voor zich te spreken. Echter de jurisprudentie
heeft hem relatief gemaakt door wel de factor tijd in wegingen mee te nemen.Verder wordt deze uitzonderingsgrond nogal opgerekt. Nu er sprake is van
terreurdreiging wordt veel dat algemeen politie, justitie maar ook bijvoorbeeld
infrastructuur gerelateerd is onder deze uitzonderingsgrond geweigerd.VoorstelDeze uitzonderingsgrond moet een relatieve worden en er moeten instructies
opgesteld worden over hoe breed het begrip veiligheid van de staat opgevat
mag wordenResumerend Wob art. 10.1.b dient relatief te
wordenArt. 10.1.c Bedrijfs-/fabricagegegevens vertrouwelijk
bij de overheidDeze uitzonderingsgrond is gebruikt om overeenkomsten en deals tussen
overheid en bedrijfsleven af te schermen. Dit is door rechters relatief gemaakt
wat toch diverse malen leidde tot verstrekking. Bovendien is het is zeer de
vraag of de Wob dat type overheidshandelen, dat type afschermen zou moeten
faciliteren.Verder blijkt uit het verdrag van Aarhus dat inzake milieu-informatie
deze grond niet meer gebruikt mag geldt. Er is geen enkele reden waarom dat
niet voor alle informatie zou kunnen gelden.VoorstelIn het verlengde van Aarhus deze grond opheffen, subsidiair relatief maken.Resumerend Wob art. 10.1.c dient opgeheven dan wel
relatief te wordenArt. 10.1.d Persoonsgegevens zoals bedoeld in WbpDeze uitzonderingsgrond wordt steeds meer gebruikt om losse persoonsgerelateerde
gegevens te weigeren. Dat is oneigenlijk gebruik en bovendien strijdig met
de op art. 10.2.e ontstane overvloedige jurisprudentie die stelt dat informatie
gerelateerd aan het beroepshalve functioneren openbaar dient te zijn.VoorstelEr moeten uitvoeringsinstructies komen die helder maken dat deze uitzonderingsgrond
slechts voor persoonsregistraties en -registers geldt. Voor losse persoonsgebonden
informatie dient louter art. 10.2.e te gelden.Resumerend Wob art. 10.1.d dient alleen voor registraties
te gelden en dus niet meer voor losse persoonsgebonden informatie, daarvoor
geldt Wob art 10.2.e. Relatieve weigergrondenArt. 10.2.a DiplomatieMenigmaal worden documenten geweigerd omdat er een link is naar buitenlanden
of internationale lichamen. Dat is onjuist.VoorstelVoor het geval een verzoek diplomatieke aspecten bevat dient er de plicht
te komen contact met dat betreffende buitenland of internationale lichaam
op te nemen; dient het verzoek actief daaraan doorgeleid te worden; en dient
bewerkstelligd te worden dat inzake die diplomatieke aspecten overeenkomstig
de bij die derde partij geldende richtlijnen beslist wordt.Dit alles binnen de normale termijn van 14+14 dagen.Resumerend Wob art. 10.2.a dient een actieve doorgeleidingsplicht
te krijgenArt. 10.2.b Economische en financiële belangen van
StaatFunctioneert redelijk en maakt controle achteraf mogelijk. Er is één
probleem: sommige projecten bijvoorbeeld grotere PPS-constructies rond bijvoorbeeld
infrastructuur hebben de neiging zich over jaren soms decennia uit te smeren.
Worden dit soort projecten niet in mootjes gehakt dan kan het dus letterlijk
jaren duren eer er sprake is van «achteraf». Dit stelt een democratisch
gebrek en dat merken volksvertegenwoordigers en Wobbers. Beiden worden menigmaal
in de wacht gezet omdat er nog geen finale afronding is.VoorstelDeze verbetering is alleen buiten de Wob te realiseren. Bij grotere projecten
moet voorkomen worden dat de zg. «stroperigheid van bestuur» optreedt.
Dit kan door vooraf tussentijdse toetsingsmomenten in te bouwen. Op zulke
momenten kunnen gekozenen en Wobbers hun controle «achteraf» betreffende
het traject tot dan invullen.Resumerend Wob art. 10.2.b dient ook een tussentijdse
werking te krijgenArt. 10.2.c Lopende opsporing en vervolging van strafbare
feitenDeze uitzonderingsgrond dient zijn werking te verliezen na de finale afronding
van de lopende opsporing zoals gold tot de komst van Wob art. 10.1.d in 2001.
zie ook aldaar.VoorstelWob art 10.1.d dient niet te gelden inzake individuele cases; deze uitzonderingsgrond
dient weer zijn oorspronkelijke werking te krijgen.Resumerend Wob art. 10.2.c dient – feitelijk –
weer in werking te tredenArt. 10.2.d Inspectie, controle en toezicht door de overheidIn 1996 ontstond de jurisprudentie die inspectie, controle en toezicht
gegevens openbaar maakte onder de Wob [minus de methodiek van vergaring van
die gegeven]. Acht jaar lang werden reeksen inspectiegegevens openbaar. Menigmaal
werd de jurisprudentie zelfs opgerekt.In 2004 heeft de afdeling rechtspraak van de Raad van State deze documenten
echter weer op slot gedaan. Dit is uiterst merkwaardig: er zijn geen nieuwe
ontwikkelingen; acht jaar toegang heeft niet geleid tot complicaties, sterker
nog overheden maken nu vaak zelf actief dit type gegevens openbaar, althans
op de plekken waar eerst gewobd werd; en in buitenlanden zijn nu juist dit
type gegevens de eerste die momenteel openbaar worden. VoorstelDeze uitzonderingsgrond dient verbouwd te worden en wel zodanig dat de
inspectie, controle en toezicht methodiek een relatieve weigergrond wordt,
maar dat de data en de bevindingen niet meer weigerbaar zijn.Resumerend Wob art. 10.1.d. dient beperkt tot afschermen
van methodiekArt. 10.2.e Privacy en derdenbeschermingDeze uitzonderingsgrond mag alleen het privé handelen van natuurlijke
personen afschermen. Toenemend wordt hij, ondanks overvloedige jurisprudentie,
ook voor het afschermen van beroepshalve functioneren gebruikt en tegelijkertijd
wordt hij deels uitgehold door de werking van 10.1.dVoorstelAnaloog aan opmerkingen bij 10.1.dResumerend Wob art. 10.2.e mag beroepshalve aspecten
niet afschermenArt. 10.2.g Voorkoming onevenredige bevoor- of benadelingDit betreft de met afstand meest misbruikte uitzonderingsgrond. Deze grond
stelt puur sec dat de Wob allerlei nadelen mag veroorzaken. Eén vorm
van nadeel mag echter niet: onevenredig nadeel. Nagenoeg iedere keer als deze
grond ingezet wordt, wordt er enig nadeel benoemd of veronderstelt, maar dat
is volstrekt te mager. Slechts een goed onderbouwd verhaal onder ONEVENREDIG
nadeel maakt een kans.In de praktijk betekent inzet van deze grond, doorgaans dus onrechtmatige
inzet, dat een verzoeker in bezwaar zal moeten en daar zeer zeer waarschijnlijk
zal winnen. Dit kost keer op keer echter een kwartaal extra en dat is strijdig
met de bedoeling van Wob en Awb.VoorstelVeel betere instructies voor Wob- en andere beslisambtenaren én
gelet op de ernst en omvang van het ambtelijk misbruik van deze uitzonderingsgrond
een koppeling tussen onjuist gebruik van deze grond en het arbeidsrecht. Zodat
sancties naar de betreffende ambtenaar mogelijk worden.Resumerend Wob art.10.2.g mag alleen voor ECHT onevenredig
nadeel gebruiktArt 11 BeperkingenBij de beperkingen kan geweigerd worden op «intern beraad»
en «persoonlijke beleidsopvattingen».«Intern beraad» en «persoonlijke beleidsopvattingen»
beogen het vrije denken binnen de overheid te dienen. De gedachte is dat dit
niet meer mogelijk is als openbaar wordt hoe het brainstormen en de besluitvorming
verliepen. Deze gedachtegang getuigt van een volstrekt misplaatst en niet
onderbouwd angstgevoel en stelt bovendien een democratisch gebrek.VoorstellenEr is geen enkele reden waarom deze beperkingen zouden moeten bestaan,
subsidiair is er geen reden als ze bestaan waarom ze niet een gewone relatieve
uitzonderingsgrond zijn [wat veel hanteerbaar is omdat dan technieken als
werken met subsidiair, witting en samenvatting wel gelden die voor beperking
niet of amper gelden.]Resumerend Wob art. 11 kan weg dan wel dient subsidiair
te verhuizen naar art. 10.2 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30214-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl