Welzijnsnota 1999-2002; Nota Welzijnsnota 1999-2002 'Werken aan sociale kwaliteit'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26477, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

21-04-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26477 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUD1 Inleiding2 Beeld van een samenleving 2.1 Aanzet2.2 Ontwikkelingen in perspectief 2.2.1 Vertrekpunt2.2.2 Sociale en culturele ontwikkelingen2.2.3 Demografische ontwikkelingen2.2.4 Economische ontwikkelingen2.2.5 Concentratie en tweedeling2.3 Tot slot3 De ambities van het welzijnsbeleid 3.1 Sociale kwaliteit voorop3.2 Investeren in mensen en sociaal beleid3.3 Welzijnsbeleid vult aan en verbindt3.4 Welzijnsbeleid activeert3.5 Naar doelstellingen en programma's4 Programmasturing4.1 Een gezamenlijke sociale agenda4.2 Gemeenten als lokaal regisseur4.3 Provincies en de steunfunctie4.4 Landelijke infrastructuur4.5 Interdepartementale samenwerking5 Programma's5.1 Bevordering van participatie en toegankelijkheid5.1.1 Participatie door jeugdigen5.1.2 Vrijwilligerswerk5.1.3 Community care voor mensen met een fysieke of verstandelijke
beperking5.1.4 Participatie van ouderen in hun eigen leefmilieu.5.1.5 Breedtesport5.2 Voorkómen van sociale uitsluiting5.2.1 Sociale activering5.2.2 Sociale integratie en ondersteuning van kwetsbare
groepen5.3 Ondersteuning van het lokaal sociaal beleid5.3.1 Leefbaarheid en sociale samenhang op wijk- en buurtniveau5.3.2 Netwerken rond jeugd en gezin5.4 Professionaliteit en kwaliteit van aanbieders van
zorg en welzijn5.5 Onderzoek, monitoring en informatievoorziening5.5.1 Onderzoek Deelprogramma Sociale infrastructuurDeelprogramma Doelgroep-georiënteerd onderzoekDeelprogramma ToekomstDeelprogramma sportonderzoekDeelprogramma Bestuurlijke aspecten van welzijnsbeleid5.5.2 MonitoringMonitor lokaal sociaal beleidMonitor gemeentelijk jeugdbeleid en jeugdbarometer.Monitor maatschappelijke opvang5.5.3 InformatievoorzieningANNEX1 Verzetsdeelnemers, vervolgden en burger-oorlogsgetroffenen 1.1 Immateriële hulpverleningOntwikkelingen binnen de doelgroepenLandelijke organisaties1.2 Herdenken en vierenHerdenking en viering op 4 en 5 meiJeugdvoorlichting2 Uitvoerend werk en steunfunctiewerk onder rijksverantwoordelijkheid3 OverigFinancieel overzicht Welzijnsnota Toelichting
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26477Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 110 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 477Welzijnsnota 1999–2002nr. 2NOTA INHOUD  blz.   1Inleiding2   2Beeld van een samenleving32.1Aanzet32.2Ontwikkelingen in perspectief4 2.3Tot slot8   3De ambities van het welzijnsbeleid93.1Sociale kwaliteit voorop9 3.2Investeren in
mensen en sociaal beleid9 3.3Welzijnsbeleid vult aan en
verbindt10 3.4Welzijnsbeleid activeert11 3.5Naar
doelstellingen en programma's12    4Programmasturing134.1Een gezamenlijke sociale agenda13 4.2Gemeenten
als lokaal regisseur14 4.3Provincies en de steunfunctie14  blz.   4.4Landelijke
infrastructuur14 4.5Interdepartementale samenwerking16   5Programma's175.1Bevordering
van participatie en toegankelijkheid18 5.2Voorkomen van
sociale uitsluiting23 5.3Ondersteuning van het lokaal sociaal
beleid25 5.4Professionaliteit en kwaliteit van aanbieders
van zorg en welzijn27 5.5Onderzoek, monitoring en informatievoorziening29    Annex321Verzetsdeelnemers,
vervolgden en burger-oorlogsslachtoffers32 2Uitvoerend werk
en steunfunctiewerk onder rijksverantwoordelijkheid34 3Overig34    Financieel overzicht Welzijnsnota35  Toelichting351 Inleiding«Werken aan sociale kwaliteit» is de opdracht aan het welzijnsbeleid
voor de komende jaren. Een opdracht die rechtstreeks voortvloeit uit een doel
dat het kabinet zich heeft gesteld, namelijk de versterking van de sociale
infrastructuur. Daaronder wordt verstaan «het geheel van organisaties,
diensten en voorzieningen dat tot doel heeft individuele burgers in hun eigen
omgeving de mogelijkheid van maatschappelijke participatie te bieden».Zoals in het Regeerakkoord 1998 is vastgelegd, vindt die versterking plaats
in samenhang met de economische en de ruimtelijk-fysieke infrastructuur. Anders
gezegd: de gewenste sociale inrichting van de samenleving prijkt thans breed
en hoog op de Haagse politieke agenda. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het grotesteden-
en integratiebeleid. Vandaar uit komen krachtige impulsen gericht op de bevordering
van de sociale cohesie en de verbetering van de sociale infrastructuur in
buurten en wijken. Ook in het nieuwe bestuursakkoord tussen rijk, gemeenten
en provincies wordt de sociale infrastructuur gezien als een thema waarbij
de betrokkenheid van verschillende bestuurslagen onontbeerlijk is. Een derde
voorbeeld is de recent uitgebrachte startnota over de ruimtelijke ordening De ruimte in Nederland, waarin de betekenis van sociale en culturele
trends voor de toekomstige inrichting van ons land pregnant naar voren komt.De Welzijnswet 1994 legt het rijk de taak op om tenminste eens per vier
jaar verslag te doen van activiteiten op het terrein van het welzijnsbeleid
en de hoofdlijnen aan te geven van het welzijnsbeleid in de komende vier jaar.
Het verslag is in juni 1998 gepubliceerd als deel A onder de titel «De
terugblik». In dit deel B van de welzijnsnota worden de hoofdlijnen
van het welzijnsbeleid voor de komende periode geschetst. Uitgangspunt daarbij
is de verantwoordelijkheidsverdeling zoals deze in de Welzijnswet 1994 is
neergelegd. Gemeenten zijn daarbij verantwoordelijk voor het nagenoeg volledig
gedecentraliseerde, uitvoerende werk; de provincies voor de ondersteunende
functies. Het rijk is verantwoordelijk voor het beleid inzake de landelijke
functie die in de wet is omschreven. Onderdeel daarvan vormt de het zorgdragen
voor een landelijke infrastructuur, waaronder landelijke organisaties. In
hoofdstuk 4 wordt die bestuurlijke taakverdeling nader uitgewerkt.De hoofdlijnen van het welzijnsbeleid zijn het resultaat van de confrontatie
van politieke ambities en keuzen met de belangrijkste trends en vraagstukken
in de samenleving. De nota begint dan ook met een analyse en een blik vooruit.
Wat is er bereikt? Waar liggen thans knelpunten? Welke positieve maatschappelijke
ontwikkelingen zijn er te verwachten? Welke nieuwe problemen dienen zich naar
alle waarschijnlijkheid aan?Sommige ontwikkelingen hebben het karakter van een brede onderstroom die
zich niet laat tegenhouden of omleiden. Dat geldt bijvoorbeeld voor de vergrijzing
van de bevolking en voor de oprukkende informatietechnologie. Het doel van
het sociale beleid en het welzijnsbeleid is actief anticiperen op ontwikkelingen
die de sociale structuur raken, om deze te beïnvloeden. Dat is geen utopie;
de afgelopen jaren zijn er successen geboekt met programma's en strategieën
gericht op sturing en beheersing van belangrijke sociale vraagstukken.Vanuit dit perspectief willen wij sociale kwaliteit als maatstaf voor
het welzijnsbeleid hanteren. Wij doen daarmee een appèl op andere overheden
en maatschappelijke organisaties. Een samenleving als de onze mag zich niet
neerleggen bij het feit dat grote groepen mensen alleen maar als toeschouwer
aan de zijlijn staan. Of dat er categorieën zijn voor wie zelfs die rol
niet is weggelegd. Economische zelfstandigheid, solidariteit, sociale redzaamheid
en actieve deelname aan maatschappelijke processen, dat zijn de
belangrijkste indicatoren voor de mate van sociale kwaliteit van de samenleving.
Het kabinet sluit aan bij de discussie in Europees verband over «Social
Quality», waartoe tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Europese
Unie een voorzet is gegeven (Conferentie, juni 1997) en dat ook een rol speelt
in de nieuwe strategie voor «sociale cohesie» in het kader van
de Raad van Europa. In het derde hoofdstuk van deze nota wordt de inzet voor sociale kwaliteit
nader uitgewerkt in vijf centrale thema's.De uitvoering van een beleid waarbij economische, ruimtelijke en sociale
doelstellingen in samenhang zijn gebracht, leidt tot grote meerwaarde. Om
die meerwaarde te behalen, is coördinatie, afstemming en bundeling van
krachten van velen nodig. De sturing van de centrale thema's of programma's
komt aan de orde in hoofdstuk 4.Hoofdstuk 5 gaat concreet in op de aard, inhoud en omvang van de programma's.
De annex bevat de overige landelijke voorzieningen die op basis van de welzijnswet
worden gefinancierd. Deze Welzijnsnota heeft het karakter van een raamnota:
ze beschrijft de bijdrage van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport aan het welzijnsbeleid dat als een gezamenlijk product van veel verschillende
partners vorm moet krijgen. De nota biedt door middel van de programmastructuur
ruimte voor een creatieve invulling en aanpak, en schept tevens de mogelijkheden
voor een effectieve samenwerking. 2 Beeld van een samenleving 2.1 AanzetHet Bonkers-project in het Oude Westen in Rotterdam is ontstaan na
vele klachten van de bewoners uit de wijk. Die voelden zich onveilig, bedreigd
en geïntimideerd. De situatie op de pleinen verslechterde per maand.
Dat tij is gekeerd door «Bonkers». Nu zorgen spelbegeleiders ervoor
dat de kinderen enkele middagen in de week veilig kunnen spelen. Het bijzondere
is dat de begeleiders jongeren uit de buurt zijn. Grote broers en zussen als
het ware die hun jongere broertjes en zusjes beschermen en in het gareel houden.
Zij spreken hun taal, begrijpen als geen ander hoe groot de verleiding kan
zijn. En de pijn als het misgaat.1Een alinea uit een boekje waarin wordt verhaald hoe de jeugd het verloren
gegane speelterrein in de wijk weer terug kon krijgen en hoe het leefklimaat
verbeterde doordat de openbare ruimte opnieuw een sociale functie kreeg. De
beschrijving van het succes van een onorthodoxe aanpak in een hoekje van de
grote stad.Vrijwel dagelijks bereiken ons dergelijke beelden uit de samenleving,
vaak niet meer dan impressies van een situatie op microniveau. Daarnaast ontstaan
beelden van de samenleving door studies en onderzoeksresultaten: gedegen analyses
op macroniveau over de werking van onze maatschappij als een complexe sociale
machinerie. Maar steeds opnieuw blijkt dan dat het construeren van een betrouwbaar
beeld geen eenvoudige opgave is.Sinds enkele jaren wordt systematisch materiaal verzameld over armoede
in Nederland. Dat is uitermate nuttig, want armoede is nog steeds een sociaal
probleem. Bovendien heersen er misverstanden over de omvang en de mate waarin
groepen mensen onder armoede lijden.Met behulp van verschillende kwantitatieve gegevens trachten het Centraal
Bureau voor de Statistiek en het Sociaal en Cultureel Planbureau een zo'n
breed mogelijk beeld te schetsen van de armoedesituatie in ons land waarbij
overigens al rekening werd gehouden met de factor persoonlijke beleving. De
gegevens worden gepubliceerd in de zogeheten Armoedemonitor, waarin
onder meer lijsten zijn opgenomen van wijken geordend naar de mate van armoede.Met zo'n lijst in de hand togen journalisten naar de objectief armste
wijken van Nederland om er poolshoogte te nemen. De bewoners toonden zich
vrijwel zonder uitzondering uiterst verrast over de plaats van hun wijk in
de armoede-top-honderd van Nederland. Zij voelden zich niet arm en beleefden
hun situatie als ver verwijderd van «echte» armoede.De scherpe discrepantie tussen de objectieve typering en de subjectieve
beoordeling van armoede is onverwacht en verrassend. Het risico bestaat dat
een wijk en haar bewoners worden gestigmatiseerd en dat dit negatief uitwerkt
op programma's die beogen verbetering in achterstandswijken te brengen.Een helder beeld van de samenleving en de richting waarin die zich beweegt –
hoe lastig ook om te realiseren – is essentieel voor deze Welzijnsnota.
Welke trends zijn van belang voor een toekomstgericht beeld van de samenleving?
Welke maatschappelijke uitdagingen dienen zich vanuit dat perspectief aan?De planbureaus, de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en
de universitaire instellingen zijn in dit opzicht betrouwbare gidsen. Maar
hun studies zijn, helaas, niet altijd vergelijkbaar, omdat de invalshoeken
ten aanzien van de sociale dimensie nogal eens verschillen. In sommige studies
fungeren sociale en culturele ontwikkelingen als input, bijvoorbeeld in de
sfeer van de huisvesting en ruimtelijke ordening. Bij economische scenario
wordt de sociale structuur van de samenleving vaak als een niet-problematisch
afgeleide beschouwd. Het Sociaal en Cultureel Planbureau werkt het sociale
nog het meest consequent als een eigenstandig terrein uit. Het ligt voor de
hand dat in het hierna volgende vooral aansluiting is gezocht bij de studies
van dit planbureau. 2.2 Ontwikkelingen in perspectief 2.2.1 VertrekpuntHet gaat goed met Nederland. Zeker in conjunctureel opzicht kan daar geen
misverstand over bestaan. Het begrip poldermodel behoeft zelfs geen vertaling
meer om in internationaal verband te kunnen dienen als een aansprekend voorbeeld
van het Nederlandse succes in sociaal-economisch opzicht. De werkgelegenheid
groeit gestaag en het aantal werklozen laat al enkele jaren een dalende tendens
zien. Met name de jeugdwerkloosheid is sterk teruggedrongen.De arbeidsproductiviteit is hoog als gevolg van consequente toepassingen
van technologische vernieuwing in kapitaalintensieve sectoren zoals de industrie
en de landbouw.De beroepsbevolking wordt steeds hoger opgeleid. Mavo, havo en vwo zijn
voor 90% van de leerlingen geen eindbestemming meer. Meisjes hebben, gemeten
naar opleidingsniveau, hun traditionele achterstand op jongens weten om te
zetten in een voorsprong.De huisvestingssituatie van de bevolking is sterk verbeterd door veel
nieuwbouw en vervanging en verbetering van bestaande woningen.De zelfstandigheid van burgers is toegenomen. Ze zijn mondiger en komen
indien nodig zelf op voor hun rechten. De lijdzame en gezeglijke patiënt
of hulpzoeker van weleer is geëvolueerd tot de mondige en kritische cliënt
van het zorgsysteem. De wettelijke regeling van verplichte overlegraden van
cliënten en patiënten, tot stand gekomen onder het vorige kabinet,
geeft hen een belangrijke steun in de rug. Ook de jeugd is mondiger geworden.
Dat laat zich goed illustreren aan de ontwikkeling van een «bevelshuishouding»
naar een «onderhandelingshuishouding».De totstandkoming van de individuele ontplooiing en zelfstandigheid laat
zich het best illustreren aan de hand van de emancipatie van de vrouw. De rolverdeling tussen mannen en vrouwen heeft de afgelopen kwart eeuw
een spectaculaire wending genomen. Zelfs de meest traditionele vrouwenrol,
die van moeder van jonge kinderen, wordt thans door meer dan de helft van
de vrouwen uit die groep gecombineerd met een baan. Deze rolverschuiving is
mede mogelijk gemaakt door de sterk gegroeide faciliteiten voor kinderopvang
en maatregelen in de fiscale sfeer.Het beeld van de oudere in onze samenleving is sterk gedynamiseerd. Ouderen
gaan veel vaker de deur uit dan vroeger; verre reizen zijn niet meer ongewoon.
De groep jongere ouderen heeft een gevarieerd vrijetijdspatroon met sport
en uitgaan als belangrijke componenten. «Bezadigd» is zeker geen
trefwoord meer dat op deze categorie van toepassing is.De meeste mensen in ons land hebben dan ook het gevoel op een prettige
en zinvolle manier te kunnen leven in de eigen omgeving en te kunnen functioneren
in de ruimere kaders van de samenleving. Met elkaar vormen ze een maatschappij
die hen meer kansen biedt dan ooit tevoren. De vorming van de Europese Unie
geeft die kansen ook een grensoverschrijdend karakter. Het Verdrag van Amsterdam
(1998) is een stap in het proces van samenwerking op sociaal en cultureel
terrein. Tegelijkertijd maakt deze toenadering dat steeds meer bevoegdheden
en geld naar Brussel, Luxemburg en Straatsburg gaan.Dat is de glanzende kant van de medaille waarop het poldermodel is afgebeeld,
een kant die we graag tonen. De andere zijde laat evenwel nog heel wat doffe
plekken zien. Sommige ontwikkelingen hebben immers niet voor iedereen een
goed effect gehad. En er zijn problematische situaties en sociale risico's
ontstaan als gevolg van neveneffecten van maatregelen in combinatie met andere
factoren.In de volgende paragrafen worden enkele belangrijke ontwikkelingen onder
de loep genomen, waarbij met name gekeken wordt naar de effecten – de
beoogde maar zeker ook de niet-beoogde – op de sociale infrastructuur
en het welzijn van de bevolking. 2.2.2 Sociale en culturele ontwikkelingenEen van de markantste sociale en culturele ontwikkelingen is de individualisering:
een groeiende autonomie van het individu ten opzichte van zijn directe omgeving.
De gestage groei van het aantal eenpersoonshuishoudens is deels een gevolg
van individualisering gecombineerd met economische zelfstandigheid. Steeds
meer jongeren bijvoorbeeld kiezen bewust voor een periode van alleen staan.
Voor een belangrijker deel is die groei echter een gevolg van de vergrijzing
en van het verschil in levensverwachting tussen mannen en vrouwen. Gekoppeld
aan de individualiseringstrend – steeds meer ouderen willen steeds langer
zelfstandig blijven wonen – heeft het verlies van de partner vaak direct
gevolgen voor de behoefte aan verzorging. Aangezien de zorgverlening steeds
minder in gezins- of breder familieverband kan plaatsvinden, stijgt de vraag
naar thuiszorg sterker dan op grond van puur demografische verwachtingen te
voorspellen was.Individualisering is een persoonlijke en sociale verworvenheid die niet
perse op gespannen voet hoeft te staan met solidariteit en een gemeenschappelijke
normenstelsel. De afnemende invloed van traditionele sociale verbanden, die
als een ernstige bedreiging voor sociale cohesie gezien wordt, is bijvoorbeeld
voor een belangrijk deel opgevangen door nieuwe – vaak informele –
sociale structuren. Onder sociale cohesie verstaan wij de mate, waarin mensen
in gedrag en beleving uitdrukking geven aan hun betrokkenheid bij maatschappelijke
verbanden in hun persoonlijk leven, als lid van de maatschappij
en als burger in de samenleving.Vrijwilligerswerk is nog steeds, zo blijkt uit onderzoek, een belangrijke
pijler voor onderlinge sociale verbondenheid. De overweldigende spontane reacties
van burgers op uitingen van (zinloos) geweld, nog uitvergroot door de moderne
middelen voor massacommunicatie, tonen op een andere wijze het bestaan van
een collectief normatief bewustzijn aan. Individualisering brengt veranderingen
tot stand in de manier waarop mensen relaties met elkaar onderhouden. Als
partners minder in emotionele en economische zin van elkaar afhankelijk zijn,
gaan primaire relaties, zoals het kerngezin, steeds minder een leven lang
mee. 2.2.3 Demografische ontwikkelingenVeranderingen in de bevolkingsopbouw voltrekken zich zeker niet meer tussen
generaties, maar vinden veel sneller, veelal binnen het tijdsbestek van één
generatie, plaats. De ontgroening van de bevolking is langzamerhand tot staan
gekomen. Het aantal jeugdigen stabiliseert zich rond 25% van de gehele bevolking.
Die stabilisering geldt niet voor de vergrijzing. Het aantal ouderen blijft
de komende jaren toenemen totdat circa één op de vier Nederlanders
een 65-plusser is. De stijging van de gemiddelde levensduur speelt daarbij
een rol. Vergeleken met twintig jaar geleden worden mannen en vrouwen nu vier
jaar ouder. Die spectaculaire winst in levensverwachting gaat helaas gepaard
met een toename van het aantal ongezonde jaren. Naarmate mensen ouder worden,
neemt hun zorgvraag toe, vooral als gevolg van ouderdomsziekten. De behoefte
aan verzorging beperkt zich zeker niet tot het medisch handelen. De langere
zelfstandigheid van ouderen, onder wie velen met behoefte aan verzorging,
leidt tot een grotere druk op extramurale voorzieningen zoals dagopvang, gezinsverzorging,
maaltijdservice en aangepast vervoer. Steeds meer alleenstaande ouderen komen
op hogere leeftijd in een sociaal isolement terecht. Op termijn zullen er
meer ouderen komen met een redelijk tot goed pensioen. De inkomenspositie
van naar schatting 120 000 huishoudens bestaande uit voornamelijk alleenstaande
ouderen ligt evenwel op een niveau van 5% of minder boven het sociaal minimum.Naast vergrijzing en ontgroening is immigratie een belangrijke demografische
factor geworden in Nederland. De categorie etnische minderheden is in een
kwart eeuw verachtvoudigd en omvat thans ruim 1,6 miljoen leden, overeenkomend
met ongeveer 11% van de bevolking. Ruim de helft hiervan wordt gevormd door
de vier grootste minderheidsgroepen namelijk Surinamers, Turken, Marokkanen
en Antillianen/Arubanen. Het beeld van de immigratie is lange tijd bepaald
geweest door instroom van deze groepen.De immigranten die nu op de voorgrond treden, zijn voornamelijk vluchtelingen
en asielzoekers afkomstig uit Oost-Europa en landen uit de derde wereld. De
startcondities van deze «nieuwkomers» voor het verkrijgen van
een zelfstandige maatschappelijke positie zijn, vergeleken met de eerder genoemde
groepen, zeer slecht.De immigratie geeft de demografische ontwikkeling ook een kwalitatief
aspect, namelijk dat van culturele diversiteit: het naast elkaar leven van
groepen mensen van verschillende culturele origine. De toenemende verscheidenheid
leidt ertoe dat we steeds vaker geconfronteerd worden met concurrentie tussen
waarden- en normenstelsels. Vanuit de opgave om maatschappelijke participatie
te bewerkstelligen, dienen zulke tegenstellingen niet te leiden tot een terugtrekking
in eigen kring. Integendeel, ze dienen actief betrokken te worden in een publiek
debat. Op die manier ontstaan er kansen om de culturele verscheidenheid in
positieve zin te benutten. 2.2.4 Economische ontwikkelingenDe afgelopen tien jaar is de beroepsbevolking in Nederland gegroeid met
gemiddeld 1,6% per jaar. Dat is aanzienlijk meer dan in de ons omliggende
landen. De uitbreiding van de arbeidsmarkt in die periode is evenwel onvoldoende
geweest om alle werkzoekenden aan een baan te helpen. Nieuwe banen worden
vooral gevonden in de sectoren van de economie waar Nederland op de internationale
markt concurrerend kan zijn. Dat zijn de sectoren met een sterk dienstverlenend
karakter die draaien om hoogwaardige kennis en informatietechnologie en daarvoor
opgeleide mensen. Deze selectiviteit van de vraag maakt dat de werkloosheid
zich concentreert bij bepaalde bevolkingsgroepen.Betaald werk heeft naast de primaire inkomensfunctie een steeds grotere
rol gekregen in de maatschappelijke en persoonlijke ontplooiing van mensen.
Werkloosheid belemmert maatschappelijke participatie, juist vanwege het wegvallen
van relaties en contacten. Vanuit het welzijnsbeleid vormt dit een belangrijk
aangrijpingspunt om aandacht te vragen voor de mensen die het zonder betaalde
arbeid moeten stellen. Dat geldt in het bijzonder voor twee groepen: langdurig
werklozen en mensen met ernstige lichamelijke of psychische beperkingen.Het aantal mensen dat langer dan een jaar geen werk heeft, schommelt door
de jaren heen vrij constant rond de kwart miljoen. De banengroei is derhalve
aan die groep vrijwel geheel voorbij gegaan. Wel is het creëren van gesubsidieerde
arbeidsplaatsen voor deze categorie succesvol geweest.Het fenomeen langdurige werkloosheid is verontrustend, omdat het zich
concentreert bij een aantal toch al zwakke groepen in de samenleving, zoals
etnische minderheden. Veel pogingen vanuit het bestaande arbeidsmarktinstrumentarium
zijn stukgelopen op de haast onwrikbare achterstandspositie. Daar waar de
reguliere maatregelen in de sfeer van arbeidsmarkttoeleiding geen soelaas
bieden, moeten aan deze groepen andere perspectieven geboden worden. Sociale
activering is de noemer waaronder veel gezamenlijke initiatieven op dit terrein
ontwikkeld worden.Mensen met ernstige beperkingen vormen zeker economisch gesproken een
marginale groep. Jonge gehandicapten komen over het algemeen niet verder dan
een minimaal inkomensniveau zonder vooruitzicht op verbetering. Zij kunnen
alleen aan de slag als het werk wordt aangepast of als zij extra scholing
of bemiddeling aangeboden krijgen. In principe zijn er voorzieningen beschikbaar,
maar de effectiviteit van de integratie-inspanningen schiet te kort, omdat
verschillende categorieën mensen met beperkingen buiten de regels vallen. 2.2.5 Concentratie en tweedelingDe hiervoor genoemde ontwikkelingen zijn vooral geschetst vanuit het perspectief
van het individu of van een bepaalde groep. Met name de verwevenheid van ontwikkelingen
kan leiden tot een opeenstapeling van problemen. Een gering opleidingsniveau,
een laag inkomen en een beperkte zelfredzaamheid leveren in samenhang ernstige
sociale risico's op. Het sociaal isolement van bepaalde groepen ouderen en
mensen in grote psychische nood die op straat zwerven zijn voorbeelden het
gevolg van een dergelijke stapeling. Dat geldt ook voor de oververtegenwoordiging
van jongeren uit minderheidsgroepen onder daders van delicten. Voor bijna
alle gesignaleerde ontwikkelingen geldt dat ze in de grote stad meestal negatiever
doorwerken dan in de rest van Nederland. Grotestadseffecten doen zich op de
volgende terreinen voor: – de banengroei in de vier grote steden is aanmerkelijk lager dan
in de andere steden of de rest van Nederland. Dit leidt in de grote steden
tot een hoog werkloosheidniveau en een grote afhankelijkheid van uitkeringen;– het leefklimaat, gemeten naar de veiligheid en criminaliteit,
is in de steden veel minder gunstig dan in de omringende randgemeenten of
elders in ons land. De trefkans voor inbraak, geweld of dreiging met geweld,
autokraak en diefstal van de fiets is in de vier grote steden anderhalf tot
twee keer zo hoog;– de sterftecijfers in de vier grote steden liggen boven het landelijk
gemiddelde. Binnen de steden zijn voor bepaalde wijken weer soortgelijke verschillen
te vinden ten opzichte van het stadsgemiddelde;– veel verschijnselen als onderwijsachterstand, werkloosheid, goedkope
huurwoningen, hogere sterftekans en criminaliteit concentreren zich in bepaalde
wijken van de grote steden.Een belangrijk aspect van de concentratietendens is het samenvallen van
verschillende scheidslijnen. Grotere afstand tussen mensen met betaald werk
en mensen die zijn aangewezen op de sociale zekerheid; goed opgeleide jeugd
tegenover kansarme jongeren zonder een enkele startkwalificatie; onveilige
buurten tegenover rustige wijken. Verontrustend is dat dergelijke tweedelingen
in onderwijs, arbeid, huisvesting en leefbaarheid, steeds scherper worden
en bovendien volgens etnische scheidslijnen gaan verlopen. 2.3 Tot slotDeze beknopte opsomming laat een voortdurende ontwikkeling en verandering
van de samenleving zien. Wanneer we over een wat langere periode terugkijken,
is het allerminst gewaagd om van fundamentele, diep ingrijpende veranderingen
te spreken. Hoe daarmee om te gaan, is de huidige opgave voor het welzijnsbeleid.Het welzijnsbeleid is steeds geplaatst binnen de opvattingen over de rol
van de overheid. De moderne naoorlogse verzorgingsstaat is vanaf de zestiger
jaren met dezelfde voortvarendheid en ambitie gecreëerd als waarmee de
economische wederopbouw ter hand werd genomen. De crisis van het industriële
bestel in de jaren zeventig bracht echter de legitimiteit van het opgetrokken
bouwwerk sterk in discussie. Er volgde een terugtred van de overheid ten gunste
van de markt (privatisering), en het individu moest zijn eigen verantwoordelijkheid
nemen.Ook werd een verschuiving tot stand gebracht van taken van de landelijke
naar de lokale overheid, met als trefwoorden decentralisatie en politieke
schaalverkleining. De alomvattende verzorgingsstaat werd teruggebracht tot
de essentie van een sociale beschermingsstaat.In die context zijn de eigentijdse opvattingen over individualisering
en collectieve solidariteit als volgt te plaatsen. De verhouding tussen overheid
en burger wordt steeds meer gezien als een wederzijdse, niet-vrijblijvende,
verantwoordelijkheid. Van burgers wordt verwacht dat zij een bijdrage leveren
en volwaardig deelnemen aan de samenleving. De overheid moet op haar beurt
de voorwaarden creëren voor een maatschappij die dat in alle opzichten
mogelijk maakt. Versterking van de sociale infrastructuur maakt de participatie
en ontplooiing van burgers mogelijk en bestrijdt tegelijkertijd uitsluiting
en ongelijkheid. In termen van welzijnsbeleid is dat een belangrijke bijdrage
aan een samenleving die sociale kwaliteit voorop stelt. Naast de traditionele
overheidsdoelen die veelal op bestrijding van achterstand in economisch opzicht
zijn gericht – armoede, werkloosheid, uitkeringsafhankelijkheid, te
lage beroepskwalificaties –, brengt sociale kwaliteit ook andere gezichtspunten in beeld. Vergroting van zelfredzaamheid, betrokkenheid en solidariteit
zijn de sleutelwoorden voor een welzijnsbeleid dat sociale kwaliteit als uitgangspunt
heeft gekozen. De invulling daarvan vindt in het volgende hoofdstuk plaats. 3 De ambities van het welzijnsbeleid 3.1 Sociale kwaliteit vooropIn het Amsterdamse stadsdeel Westerpark wonen veel mensen die moeten
rondkomen van een minimum inkomen, vooral ouderen en vrouwen uit minderheidsgroepen.
De ouderen dreigden te vereenzamen en de vrouwen waren al lang op zoek naar
een baan in de zorg. In het project Werk en Aandacht zijn beide vraagstukken
samengebracht. De vrouwen uit minderheidsgroepen zijn opgeleid om eenvoudige
diensten te verlenen aan oudere buurtbewoners. Ze bezoeken hen, bieden een
luisterend oor, of een arm voor een wandeling in het park.1Het project pakte goed uit. Bijna de helft van de deelnemende vrouwen
heeft inmiddels een betaalde baan of volgt een opleiding voor de thuiszorg.
De ouderen kregen de aandacht die de reguliere thuiszorg hen niet kon bieden.
De Sociale Dienst Amsterdam heeft Werk en Aandacht in het reguliere beleid
opgenomen.Actieve betrokkenheid van burgers bij maatschappelijke ontwikkelingen,
zoals dit voorbeeld toont, is essentieel om daadwerkelijk inhoud en richting
te kunnen geven aan sociale kwaliteit. Een cultuur van afhankelijkheid of
afzijdigheid, laat staan met hardnekkige of zelfs structurele uitsluiting
van mensen of groepen past daar niet bij. Integendeel, ze vraagt om zelfstandige,
actief betrokken burgers, om het ontwikkelen en inzetten ieders potenties,
en om sterke sociale verbanden. De samenleving vertoont een sterke dynamiek,
waarin allerlei invloeden in wisselende vormen en intensiteit optreden. In
veel opzichten bieden deze ontwikkelingen mensen ook geweldige mogelijkheden
en kansen op ontplooiing en maatschappelijke participatie in allerlei zelfgekozen
rollen. Mensen willen daaraan «minder institutioneel» en «meer
informeel» invulling geven. 3.2 Investeren in mensen en sociaal beleidNaast een sterke economische en ruimtelijk-fysieke infrastructuur behoeft
de samenleving die het kabinet voor ogen staat, ook een krachtige sociale
infrastructuur. Het Regeerakkoord 1998 geeft daar blijk van. Dit uitgangspunt
berust primair op normatieve opvattingen over de relaties tussen burgers en
bevolkingsgroepen onderling, en over hun relaties met de samenleving. Tegelijk
komt het voort uit het breed gedragen inzicht dat het economische, het ruimtelijk-fysieke
en het sociale domein elkaar over en weer beïnvloeden – in het
positieve of in het negatieve.Langdurig werklozen zijn vaker ongezond en doen veelvuldig een beroep
op medische voorzieningen. Schoolverlaters zonder diploma wijzen op verspilling
van maatschappelijk talent. Leeftijdsdiscriminatie ontneemt de samenleving
de kans te profiteren van waardevolle ervaringen van ouderen en het in hen
opgeslagen menselijk kapitaal. Er zijn talloze voorbeelden van het feit dat
non-participatie van bepaalde groepen en in sommige wijken vaak hoge maatschappelijke
kosten met zich meebrengt, zowel qua sociale problematiek als qua uitkeringen.Zo is een en hoge arbeidsparticipatie noodzakelijk, zowel vanwege opkomende
knelpunten op de arbeidsmarkt als vanwege de vergrijzing van de samenleving
en de daarmee gemoeide kosten. De samenleving kan zich hier geen «vermijdbare
uitval» permitteren. Dit voorbeeld toont aan dat er naast
intrinsieke sociale redenen, óók economische zijn om de dreiging
van non-participatie, marginalisering en sociale uitsluiting tegen te gaan.Het kabinet zet daarom zwaar in op het bevorderen van maatschappelijke
activiteit van burgers. Daarbij wordt een sterk appèl gedaan op gemeenten
en maatschappelijke partners, zoals werkgevers en werknemers, particuliere
organisaties, kerken en vrijwilligersverbanden. Ook hen roept het kabinet
op zich in te zetten voor de versterking van de sociale infrastructuur en
de verhoging van de sociale kwaliteit.Het kabinet stelt vast dat deze infrastructuur nog onvoldoende is toegerust
voor de eisen die daaraan in de komende periode worden gesteld. Daarom heeft
het kabinet in het regeerakkoord voor de komende periode veel geld uitgetrokken
om het beleid op het brede sociale terrein te intensiveren en daarmee te investeren
in mensen. Zo gaat er extra geld naar de zorg, grote steden, jeugdbeleid,
scholing, instroom/doorstroombanen, inburgering, kinderopvang, bijzondere
bijstand, breedtesport, sociale veiligheid, enzovoort. Het zijn investeringen
van het rijk die direct leiden tot het verruimen van middelen en mogelijkheden
voor gemeenten en provincies; geld dat daar óók voor sociaal
beleid en sociale activiteiten beschikbaar is.Factoren als werk, inkomen, opleiding, gezondheid en huisvesting zijn
in sterke mate bepalend voor de betrokkenheid en de maatschappelijke deelname
van de burgers. De «scores» op deze primaire hulpbronnen bepalen
in hoge mate het welbevinden van mensen. Het beleid is erop gericht de burgers
in gelijke mate te doen profiteren van de diensten, voorzieningen en goederen
die hier aan de orde zijn, en de toegang ertoe te vergemakkelijken voor diegenen
die daarvan thans nog onvoldoende profiteren.Het kabinet wil voortbouwen op de vooruitgang die in de vorige regeerperiode
is geboekt voor grote groepen in de samenleving, en het wil deze tendensen
verder versterken. Er is immers sprake van toegenomen arbeidsparticipatie,
van groeiende welvaart, en van het inlopen van achterstanden door diverse
bevolkingsgroepen, zoals ouderen. Tegelijkertijd onderkent het kabinet dat
niet iedereen van die vooruitgang heeft geprofiteerd. Regelmatig blijkt dat
mensen niet worden aangesproken of bereikt door algemeen beleid, dat wil zeggen
door beleid dat geen onderscheid maakt naar specifieke groepen. Categoriaal,
aanvullend beleid als extra stimulans is dan gewenst. 3.3 Welzijnsbeleid vult aan en verbindtOp basis van het Regeerakkoord heeft het kabinet een agenda voor het sociale
beleid neergezet en wil die samen met de partners uitwerken. Het welzijnsbeleid
vormt hiervan een geïntegreerd onderdeel. Het is immers niet realistisch
om te verwachten dat het welzijnsbeleid op zichzelf in staat is de huidige
en toekomstige maatschappelijke vraagstukken op te lossen. Het gaat om de
aansluiting van het welzijnsbeleid op het (algemene) beleid voor maatschappelijke
sectoren als arbeid, onderwijs, wonen, inkomen en zorg. Met andere woorden:
welke specifieke bijdrage en meerwaarde kunnen de instrumenten van welzijnsbeleid
aanreiken om eventuele manco's in het algemene beleid weg te nemen of te compenseren?Een voorbeeld is het feit dat sommige – veelal kwetsbare –
burgers geen gebruik maken van diverse sociale voorzieningen waar ze wél
recht op hebben. Welzijnsfuncties kunnen dit achterblijvende gebruik terugdringen:
ze kunnen de oorzaken ervan blootleggen, de toegankelijkheid van de voorzieningen
bevorderen of informatie erover verstrekken.Een ander voorbeeld is het lokaal jeugdbeleid, waarin voorzieningen op het terrein van onderwijs, sociaal-cultureel werk, vrije tijd en dergelijke
samenwerken rond thema's als de brede school. Hoewel gericht op alle jeugd,
kan de brede school toch in het bijzonder ingezet worden om achterstanden
te verkleinen en sociale competenties te vergroten.De mogelijkheden tot maatschappelijke participatie en de risico's van
sociale uitsluiting zijn voor bevolkingscategorieën verschillend. De
aanpak verschilt dienovereenkomstig. De vergrijzing bijvoorbeeld, brengt met
zich mee dat er voor veel ouderen sociale activiteiten in wijken en buurten
moeten plaatsvinden, zodat vereenzaming en marginalisering geen kans krijgen.
Daarnaast is het zaak zorgvuldig te bezien welke vormen van zorg, bescherming
en eventuele aangepaste huisvesting op maat, in de toekomst aan de ouderen
moeten worden geboden. Zorginstellingen en woningcorporaties dienen hun verantwoordelijkheid
te nemen en tot geschikte woon/zorgarrangementen te komen.Gehandicapten en ex-psychiatrische patiënten die, gegeven de «vermaatschappelijking»
van de zorg, grootschalige voorzieningen verlaten en in wijken gaan wonen,
moeten kunnen rekenen op dagbesteding of aangepast werken. Minstens zo gewenst
is een wijk- of buurtsamenleving die hen ontvangt en opneemt.Bij bepaalde groepen jongeren, met name uit etnische minderheden, lijkt
de participatie- en integratieproblematiek te verergeren. Daardoor dreigen
stigmatisering en uitsluiting ook voor andere jongeren, en wordt hun participatie
bemoeilijkt. Nog lang niet overal wordt geprofiteerd van de betekenis van
breedtesport voor de integratie van minderheidsgroepen.In dergelijke situaties gaat het erom, dat de maatschappelijke partners
en gemeenten hun kansen zien. Dat ze vervolgens bereid zijn kansrijke mogelijkheden
tot interventie te ontwikkelen en te verspreiden. En dat ze de kwaliteit van
de uitvoering en de samenwerking tussen instellingen en voorzieningen verbeteren. 3.4 Welzijnsbeleid activeertHet maatschappelijke belang om marginalisering en sociale uitsluiting
zoveel mogelijk te voorkomen, is dermate groot, dat een forse inspanning,
gericht op activering en participatie gerechtvaardigd is.De aanpak kan per groep en per domein verschillen. Jongeren, herintredende
vrouwen, etnische minderheden, ouderen, (ex-)psychia- trische patiënten,
ex-gevangenen en verslaafden, bijvoorbeeld, vergen een benadering die op hen
toegesneden is. Met name voor mensen die kampen met meervoudige problematiek,
is een sterk individuele trajectbegeleiding noodzakelijk om tot reïntegratie
te komen. Voor het ontwerpen en uitvoeren van acitveringstrajecten rond dergelijke
groepen zijn de gemeenten aangewezen op sociale diensten en organisaties voor
welzijn of zorg. De gecombineerde trajecten brengen dan hulp en acti- vering
met elkaar samen. De problemen van deze groepen zijn immers niet vanuit één
domein of instantie op te lossen.De laatste jaren zijn er allerhande projecten uitgevoerd om (betere) samenwerking
tussen voorzieningen en andere actoren tot stand te brengen. Daarmee zijn
wezenlijke ervaringen en inzichten opgedaan omtrent de wegen waarlangs ook
deze groepen een reëel economisch, sociaal en cultureel perspectief kan
worden geboden. Waar deze aanpak succesvol is gebleken, moet ze nu structureel
worden gemaakt. Lokale besturen zijn bij uitstek geschikt om het beleid, gericht
op sociale activering, nader vorm te geven. (Zie ook paragraaf 4.2) Samen
met het lokale welzijnswerk kunnen de gemeenten de uitdaging oppakken om de
participatie van mensen via sociale activering te bevorderen, bijvoorbeeld
in de richting van de arbeidsmarkt, het onderwijs of verdere inburgering. Veel gemeenten zijn inmiddels daadwerkelijk met sociale activeringstrajecten
gestart en hebben daarvoor de welzijnsbudgetten herschikt.In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de noodzakelijke interbestuurlijke samenwerking
tussen gemeenten, provincies en rijk. 3.5 Naar doelstellingen en programma'sHet bijdragen aan de sociale kwaliteit in de samenleving is de centrale
doelstelling van het welzijnsbeleid. Meer concreet gaat het om de volgende
vijf daarvan afgeleide doelstellingen.1. De eerste is de bevordering van maatschappelijke participatie via diverse
gerichte maatregelen en programma's. Dit impliceert met name het bevorderen
van de toegankelijkheid van voorzieningen en diensten. Waar het aanbod thans
nog in onvoldoende mate aanwezig is, ligt er de opdracht, zodanige voorwaarden
te scheppen, dat de capaciteit beter aan de vraag vanuit de samenleving beantwoordt. De eerste programmalijn is dan ook bevordering van participatie
en toegankelijkheid.2. Het complement van de eerste doelstelling is het voorkomen en bestrijden
van alle vormen van sociale uitsluiting. Sociale uitsluiting, vaak gepaard
gaand met discriminatie, marginalisering, stigmatisering en achterstelling,
verdraagt zich principieel niet met de samenleving die het kabinet voor ogen
staat. Het tegengaan van discriminatie – ofwel het maken van ongerechtvaardigd
onderscheid op welke grond dan ook – is een prominent onderdeel van
het kabinetsbeleid. Als tweede doelstelling en programmalijn is daarom gekozen
voor het voorkómen van sociale uitsluiting.3. Al eerder in deze Welzijnsnota is de noodzaak van interbestuurlijke
samenwerking op het terrein van het welzijnsbeleid benadrukt. Heel veel kan
alleen ter plaatse, op het lokale vlak, gestalte krijgen. Voorbeelden liggen
voor het oprapen op het gebied van het jeugdbeleid, het ouderenwerk, minderheden,
het verslavingsbeleid, de maatschappelijke opvang, enzovoort. Ondersteuning
van het lokaal sociaal beleid vormt dan ook de derde programmalijn.4. Deelname van burgers aan en hun betrokkenheid bij de samenleving vereisen
het nodige van de voorzieningen en organisaties die hen ten dienste staan.
Zij dienen ontvankelijk te zijn voor de wensen en behoeften van cliënten.
De verschillende elementen van de sociale infrastructuur dienen zich sterk
bewust te zijn van de bredere maatschappelijke context waarbinnen zij opereren.
Alleen zo zijn de voorzieningen in staat hun maatschappelijke opdracht adequaat
te vervullen. Deze doelstelling heeft uitdrukking gevonden in de vierde programmalijn professionaliteit en kwaliteit van voorzieningen. Het rijk ondersteunt
en faciliteert het uitvoerend werk daarbij.5. Tenslotte is het nauwgezet volgen via onderzoek en monitoring van in
gang zijnde en in gang gezette ontwikkelingen van belang. Pas dan is het mogelijk
tijdig te kunnen inspelen op noodzakelijke bijstellingen, bijvoorbeeld op
grond van evaluaties. Onderzoek, monitoring en informatievoorziening vormt dan ook de vijfde programmalijn.De programma's zijn erop gericht de doelstellingen te bereiken of dichterbij
te brengen, en bij te dragen aan de kwaliteit van de samenleving in termen
die voor mensen herkenbaar zijn en die hen aanspreken. Binnen het kader van
de vijf programmalijnen worden meerjarige resultaatafspraken gemaakt met betrokken
organisaties. Regelmatig zal via overleg en monitoring bezien
worden of de uitvoering van de programmalijnen op koers ligt. Op de aanpak
via programmasturing zal in Hoofdstuk 4 nader worden ingegaan. 4 ProgrammasturingDe realisering van de vijf doelstellingen vergt inspanningen van veel
actoren op lokaal, provinciaal en landelijk niveau. De verschillende overheden
hebben een verschillende, maar complementaire rol en verantwoordelijkheid.Dit hoofdstuk beschrijft hoe wij meer afstemming en daarmee een grotere
effectiviteit van het welzijnsbeleid wil realiseren, uiteraard in samenspel
met de andere overheden. Het past in moderne bestuurlijke verhoudingen om
op basis van een gezamenlijke visie en geformuleerde doelstellingen elkaar
aan te spreken op ieders inspanningen en verantwoordelijkheden. Het gaat daarbij
om bundeling van krachten en om het maken van (meerjarige) afspraken over
te behalen resultaten. Van een dergelijke bestuurlijke aanpak zijn enerzijds
het recentelijk afgesloten Bestuurs- akkoord-nieuwe-stijl (Bans) tussen Rijk,
provincies en gemeenten, en anderzijds het Grotestedenbeleid (GSB) en de afspraken
met de G 25 goede voorbeelden.Zowel in het Bans, als in het kader van het GSB is er een agenda met IPO
en VNG resp. betrokken steden overeengekomen om de complexe problematiek op
het brede terrein van de sociale infrastructuur aan te pakken. Ook op het
welzijnsterrein staat ons een soortgelijke aanpak voor ogen. 4.1 Een gezamenlijke sociale agendaHet is van groot belang dat er overeenstemming ontstaat over prioritaire
thema's en de weg waarlangs eraan gewerkt wordt. Afstemming komt gemakkelijker
tot stand op basis van een gedeelde bestuurlijke visie dan vanuit een benadering
die zich op de afzonderlijke voorzieningen richt.Overeenstemming over een sociale agenda voor de komende jaren schept de
beste uitgangspositie om de bestuurlijke architectuur op landelijk niveau
zo in te richten, dat op lokaal niveau de condities ontstaan om tot optimale
resultaten te komen. Een gezamenlijke «agenda» maakt het ook mogelijk
dat er tussen overheden en met andere maatschappelijke partijen afspraken
worden gemaakt over de inzet en de uitkomst van het beleid.In een gezamenlijke en meer integratieve beleidsbenadering spelen informatie,
communicatie en overleg een essentiële rol. Uitgangspunt voor een vruchtbaar
maatschappelijk debat en een gezamenlijke sociale agenda is een gedegen maatschappelijke
analyse die actueel wordt gehouden door onderzoek, monitoring en beleidsevaluatie.
Doeltreffende communicatie tussen de partners die samen het sociaal beleid
vormgeven, veronderstelt een goed georganiseerde informatievoorziening. De
gezamenlijke bepaling van doelen, de door de partners te leveren inbreng,
en de te behalen resultaten vergen een open, niet-vrijblijvend overleg.Met nadruk verklaren wij dit debat te willen voeren en die overeenstemming
te realiseren.Afspraken over een gezamenlijke sociale agenda zijn deels reeds door het
rijk, de provincies en de gemeenten in het Bestuursakkoord-nieuwe-stijl vastgelegd.
De uitwerking en afstemming van de acties op het terrein van de sociale infrastructuur
vindt in het zogenaamde Overhedenoverleg plaats. Dit bestuurlijk overleg van
rijk, VNG en IPO vormt het gremium waarin het Bans wordt onderhouden, aangevuld
en vernieuwd. Het overleg richt zich op initiatieven die een sectoroverstijgend
karakter hebben en betrokkenheid van meerdere bestuurslagen wensen.
Ook de G4 en de G25 vormen een kader voor bestuurlijk overleg. 4.2 Gemeenten als lokaal regisseurHet is geen punt van discussie meer dat de aanpak van sociale vraagstukken
dient plaats te vinden op het lokale niveau. Met het oog daarop zijn steeds
meer verantwoordelijkheden, taken en middelen gedecentraliseerd naar de gemeenten.
Deze liggen op het terrein van welzijn, onderwijs, zorg, huisvesting en sociale
zaken. De sportsector is lokaal ontstaan. Zo staat gemeenten inmiddels een
uitgebreid instrumentarium ter beschikking. Zij worden geacht daarmee de specifieke
verantwoordelijkheid voor de sociale kwaliteit in hun invloedssfeer te realiseren,
en daarin doelmatiger en doeltreffender te opereren dan de rijksoverheid zou
kunnen. De regisserende rol ligt dan ook primair bij het lokale bestuur: gemeenten
vormen de voorhoede in de ontwikkeling en uitvoering van het sociaal beleid,
met inbegrip van het welzijnsbeleid.Van gemeenten wordt verwacht dat zij een visie ontwikkelen op de lokale
sociale problematiek en dat zij samenhang organiseren binnen het lokaal sociaal
beleid. Daarvoor moeten kwalitatieve en kwantitatieve doelstellingen worden
bepaald. Sturing en regie van lokaal sociaal beleid is om meer dan een reden
een complexe zaak. Daarom komen gemeenten in de praktijk nog onvoldoende toe
aan een aanpak van de grote sociale problemen in hun gebied. Dat noopt tot
een krachtiger ondersteuning van het lokale proces. In het welzijnsbeleid
wordt daarom voorrang gegeven aan de ondersteuning van gemeenten door de rijks-
en ook de provinciale overheid. Bovendien zal meer samenhang georganiseerd
moeten worden tussen voorzieningen die gefinancierd worden via de AWBZ en
de regierol die gemeenten hebben inzake hun voorzieningen voor de meest kwetsbare
groepen. 4.3 Provincies en de steunfunctieDe rol van de provincie bleef de afgelopen jaren betrekkelijk onderbelicht.
De ondersteuning door provinciale organisaties aan het uitvoerende welzijnswerk
in de gemeenten is niettemin aanzienlijk. Inmiddels willen ook de provincies
een actievere rol vervullen1.De komende periode willen wij een betere afstemming tot stand brengen
tussen de inzet van de provinciale steunfunctie en de werkontwikkeling door
instellingen binnen de landelijke infrastructuur. Van belang is eveneens dat
er een verbinding ontstaat tussen het provinciale welzijnsbeleid en de taken
van de provincie op het terrein van de volksgezondheid, met name bij de invulling
van de regiovisie. Wij hebben hierover reeds afspraken gemaakt met het Inter
Provinciaal Overleg (IPO).Een typisch terrein voor provincies betreft de ontwikkeling van het landelijke
gebied. De provincies willen in samenwerking met het ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en relevante maatschappelijke organisaties
ook voor het platteland een integraal, vraaggestuurd sociaal beleid ontwikkelen.
De provinciale steunfunctieorganisaties gaan een belangrijke rol vervullen
bij het opsporen van «good practices» en bij het ondersteunen
van de consultatiecirkels en regionale platforms, die de VNG in het kader
van het lokaal sociaal beleid instelt. 4.4 Landelijke infrastructuurHet ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport subsidieert een aantal
landelijke voorzieningen die samen de zogenoemde landelijke infrastructuur
welzijn vormen, een belangrijk instrument voor de uitvoering
van de landelijke functie in het kader van de Welzijnswet 1994. Ondersteuning
bieden zowel aan het beleid als aan het uitvoerende veld, is de kern van de
landelijke functie. In de financiering en aansturing van landelijke organisaties
wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen landelijke instellingen in
hun hoedanigheid van uitvoerders van landelijke activiteiten op grond van
de Welzijnswet 1994, en organisaties met een vertegenwoordigende of belangenbehartigende
rol.In de vorige hoofdstukken van deze welzijnsnota zijn belangrijke thema's
voor de komende jaren genoemd. Tegen deze achtergrond hebben wij besloten
om samen met de instellingen en organisaties de navolgende structureringsvoorstellen
uit te werken. Het komend jaar wordt daarvoor een aantal bijeenkomsten georganiseerd
met de landelijke organisaties, onder andere in het kader van het gestructureerde
overleg.– Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gaat eerst
het gesprek aan met gemeenten en provincies over een lijst van gemeenschappelijke
programmaprioriteiten. De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport stelt vervolgens die lijst vast. In een gestructureerd overleg onder
leiding van de staatssecretaris overleggen overheden, instituten van de landelijke
infrastructuur over de inbreng van de landelijke infrastructuur bij de uitvoering
van de prioriteiten in relatie tot de inbreng van de andere partners.– Steeds zal een van de (grotere) instellingen als programmaleider
optreden bij de uitvoering van een programma. Bij voorkeur kenmerkt de uitvoering
zich door gebundelde inzet en werkelijke samenhang. Met de instellingen worden
op programmaniveau afspraken gemaakt over de resultaten die zichtbaar moeten
worden bij de verantwoording. Een gestructureerde en systematische vorm van
beleidsevaluatie wordt als voorwaarde aan de subsidieverlening verbonden.
Meer dan voorheen zullen organisaties participeren in samenwerkingsverbanden
rond de meerjarige programma's en zullen hun activiteiten daarvan deel uitmaken.– Jaarlijks vindt er een voorjaarsoverleg plaats tussen organisaties
en overheden. Daar wordt de voortgang besproken en zonodig de programmering
bijgesteld. Dat kan in het eerstvolgende jaar worden geïmplementeerd
in de begrotingen. De uitvoering van de onderzoeken en programma-activiteiten
wordt systematisch geëvalueerd. Jaarlijks wordt een voortgangsrapportage
opgesteld ter voorbereiding van het eerstvolgende voorjaarsoverleg.– Tussen het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de
gemeenten en de provincies is nader overleg nodig over de doeltreffende inzet
van provinciale en landelijke steunfunctie-instellingen. In ieder geval geldt
dat de landelijke en provinciale welzijnsorganisaties moeten komen tot een
doelmatiger taakverdeling en zich meer moeten richten op de vraag naar ondersteuning
vanuit de uitvoerende instellingen en vanuit het lokale bestuur. De instellingen
die door het rijk en de provincies worden gefinancierd, opereren in toenemende
mate op een markt, waar verschillende vraag- en aanbodpartijen actief zijn.
Ook vanuit dat oogpunt zijn afspraken over de resultaten noodzakelijk. Enkele
afspraken over de inzet van rijk, gemeenten en provincies zijn reeds in het
Bestuursakkoord-nieuwe-stijl vastgelegd. De uitwerking hiervan komt in het Overhedenoverleg aan bod. Nadere afstemming
over de agendering van nieuwe onderwerpen in het Overhedenoverleg vindt plaats
tussen het ministerie van VWS en het ministerie van BZK. – De bewaking van innovatie van het uitvoerende werk, zowel inhoudelijk
als op het gebied van management en organisatie, is een verantwoordelijkheid
van de sector als geheel. In de komende periode worden er met de landelijke
instellingen afspraken gemaakt over de ontwikkeling van een aantal nieuwe
instrumenten voor toetsing, kwaliteitsmeting, de bewaking van doelmatigheid
en effectiviteit, en de prioriteitstelling. Daarbij wordt ook de complexe
financieringsstructuur van de niet-universitaire onderzoeksinstituten betrokken.– De mogelijkheid is aanwezig om projectsubsidies te verstrekken
voor in de tijd beperkte en vernieuwende activiteiten. Daarvoor kunnen in
principe ook andere dan de landelijke organisaties van de infrastructuur in
aanmerking komen. De inzet van deze middelen willen wij nadrukkelijk relateren
aan de programmalijnen die in hoofdstuk 5 worden geschetst.Voor het terrein van de sport is de sturingsbenadering en de ontwikkeling
daarin uiteengezet in de nota Wat sport beweegt.1
Daarin zijn, in nauwe samenspraak met de beleidspartners Interprovinciaal
Overleg, Vereniging van Nederlandse Gemeenten/ Landelijke Contactraad en NOC*NSF
-, de bestuurlijke verhoudingen en de rolverdeling tussen overheden en particulier
initiatief aangegeven. Steeds zal in overleg met de beleidspartners een passende
strategie en taakverdeling worden overeengekomen. Dat gebeurt in het bestuurlijk
«Nijkerkerberaad». Met de betrokken departementen vindt overleg
plaats in het Breed Interdepartementaal Sportberaad (BIS).Richtinggevend voor
het beleid is het stimuleren van positieve effecten en de preventie, en het
terugdringen van negatieve effecten – individuele en maatschappelijke –
van sportbeoefening.Voor de sportbeoefening in ons land is een goede organisatie van groot
belang. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport draagt bij aan
de instandhouding van een adequate en toegankelijke organisatorische infrastructuur.
De landelijke takken van sportorganisaties worden ondersteund op basis van
integrale beleidsplannen. De hoogte van de subsidie is gerelateerd aan de
aantallen geregistreerde leden. 4.5 Interdepartementale samenwerkingOm de doelstellingen uit deze Welzijnsnota te realiseren, moeten er nieuwe
verbindingen worden gelegd tussen een aantal relatief zelfstandige domeinen
van beleid, zodat op lokaal niveau ruimte ontstaat voor nieuwe arrangementen.
Dat vergt nauwe afstemming tussen de meest betrokken ministeries. Dat vergt
ook concrete afspraken over gezamenlijke beleidsprogramma's rond de thema's
waaraan prioriteit is gegeven in het Regeerakkoord. Verbindingen zijn noodzakelijk:– met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCenW)
over de relatie jeugdbeleid en onderwijs, sportbeleid en onderwijs en onderzoek
en cultuurbeleid;– met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW)
over kinderopvang, sociale activering, gehandicaptenbeleid, armoedebeleid
en emancipatiebeleid;– met het ministerie van Justitie over overlast- en verslavingsbeleid,
jeugdcriminaliteit, discriminatie, prostitutie en vrouwenhandel;– met het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer (VROM) over de relatie tussen wonen, zorg en welzijn en tussen
sport en milieu;– met de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(BZK) en van Grotesteden- en Integratiebeleid (GSI) over de invulling van
het lokaal sociaal beleid, het grotestedenbeleid, het minderhedenbeleid, het
jeugdbeleid, de maatschappelijke opvang en sociale veiligheid; – met het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV)
over plattelandsontwikkeling;– en met het ministerie van Economische Zaken over maatschappelijk
ondernemerschap.In deze complexe, bestuurlijke omgeving moet richting worden gegeven aan
de uitvoering van een aantal programma's waarmee de doelstellingen van het
welzijnsbeleid worden bereikt. Daarbij moeten keuzes worden gemaakt. De beschikbare
middelen zijn immers beperkt. Veel projecten en activiteiten lijken op zichzelf
zinvol, maar laten zich moeilijk inpassen in bredere programma's. Programmasturing
komt tot stand door het verbinden van standpunten en belangen, het vaststellen
van de mogelijkheden en kansen en uitzetten van een duidelijke koers. Daarna
is het zaak die koers vast te houden. In de vorige hoofdstukken is aan bod
gekomen welke brede maatschappelijke ontwikkelingen zich aftekenen en welk
karakter het welzijnsbeleid de komende periode zal gaan dragen. Een vijftal
hoofdlijnen zal de speerpunten vormen van het welzijnsbeleid. In het navolgende
hoofdstuk wordt de inhoudelijke inzet voor deze hoofdlijnen verder benoemd
en uitgewerkt. 5 Programma'sDe speerpunten van het welzijnsbeleid worden geconcretiseerd in een beperkt
aantal programma's: een samenhangende bundeling van activiteiten en instrumenten,
die passen binnen de omschreven inhoudelijke doelstellingen en daaraan een
bijdrage leveren. Door de breedte van de programma's en de samenhang in de
inzet van instrumenten kan de effectiviteit van het landelijk beleid verstevigd
worden. In de programma's worden ook de actoren benoemd, zoals bestuurlijke
en maatschappelijke partners, uitvoerende instellingen en landelijke organisaties.
De programma's, die hierna worden geschetst bevatten verder diverse instrumenten,
die in een samenhangend onderling verband worden ingezet. Dergelijke instrumenten
zijn onder andere subsidieverlening voor experimenten en projecten, het voorzien
in landelijke activiteiten als werkontwikkeling, onderzoek en informatievoorziening,
convenanten met partijen en bestuurlijke overreding gericht op strategievorming.
Van belang is vooral de samenhang tussen deze elementen goed te bewaken. De
programma's kunnen worden opgebouwd uit een beperkt aantal deelprogramma's
die ieder hun eigen uitwerking krijgen.Wij maken een onderscheid tussen twee typen programma's. De eerste categorie,
bestaande uit drie programma's, bevat de centrale, inhoudelijke thema's van
het welzijnsbeleid. Daarmee wordt over een breed front inhoud gegeven aan
bevordering van «sociale kwaliteit». De tweede categorie bestaat
uit een tweetal programma's waarmee randvoorwaarden worden geschapen om de
inhoudelijke programma's goed tot ontwikkeling te brengen.De drie inhoudelijke programma's en de deelprogramma's, waarmee wij in
de komende periode van start gaan zijn:– Bevorderen van participatie en toegankelijkheid– participatie door jeugdigen– stimuleren vrijwilligerswerk– community care voor mensen met een fysieke of verstandelijke beperking;– participatie van kwetsbare ouderen in hun eigen leefmilieu;– breedtesport– Voorkómen van sociale uitsluiting– sociale activering;– sociale integratie en ondersteuning van kwetsbare groepen; – Ondersteuning van het lokaal sociaal beleid– leefbaarheid en sociale samenhang op buurt- en wijkniveau;– netwerken rond jeugd en gezin;Tot de voorwaardenscheppende programma's rekenen wij:– Professionaliteit en kwaliteit van aanbieders van zorg en welzijn;– Onderzoek, monitoring en informatiebeleid.– onderzoek– monitoring– informatievoorzieningIn het navolgende zullen wij een korte schets geven van de inzet van deze
programma's, in aansluiting op de verantwoordelijkheidstoedeling tussen de
overheden, die expliciet is vastgelegd in de Welzijnswet 1994. Gemeenten zijn
verantwoordelijk voor het uitvoerende werk, de provincies voor het steunfunctiewerk
en tot de verantwoordelijkheid van het rijk behoort het beleid inzake de landelijke
functie.1 Het is inherent aan het samenwerkingsmodel
van de welzijnsnota, dat over de nadere invulling overleg wordt gevoerd met
relevante partijen en dat deze op hun specifieke verantwoordelijkheden worden
aangesproken. In hoofdstuk 4 is in hoofdlijnen uiteengezet op welke wijze
dat zal geschieden. Omdat de verantwoordelijkheden zeer divers liggen zullen
deze bij de beschrijving van de programma's waar nodig specifiek worden aangeduid. Tussen Rijk en grote steden zijn in het kader van het Doorstartconvenant
eind 1998 afspraken gemaakt over een verdere impuls aan de ontwikkeling en
verbetering van de sociale infrastructuur, veiligheid en leefbaarheid. De
G25 geven daaraan vorm d.m.v. het opstellen van een meerjarig ontwikkelingsprogramma,
dat is gebaseerd op hun stadsvisie. De nadruk ligt daarbij op een sluitende
aanpak voor de meest kwetsbare groepen en een resultaatgerichte samenwerking
tussen betrokken instanties, met een regiefunctie voor de steden. Over de
uitwerking van onderstaande programmalijnen zal daarom afstemming plaatsvinden
met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de minister
voor Grotesteden- en Integratiebeleid. 5.1 Bevordering van participatie en toegankelijkheidParticipatiebeleid richt zich op het scheppen van positieve maatschappelijke
voorwaarden, zodat alle burgers actief kunnen deelnemen aan het maatschappelijk
verkeer in alle mogelijke opzichten. In het participatiebeleid passen algemene
doelstellingen van emancipatiebeleid en het tegengaan van discriminatie, het
faciliteren van organisaties van burgers, en het betrekken van maatschappelijke
organisaties bij de beleidsontwikkeling.Ook het voorkomen of verminderen van (chronisch) lichamelijke, psychische
of gedragsproblemen en het voorkomen van onnodige sociale en maatschappelijke
beperkingen dragen bij aan volwaardig burgerschap en het bieden van optimale
zorg voor mensen met een handicap.In een aantal situaties zijn voorzieningen noodzakelijk om ook in die
omstandigheden participatie mogelijk te maken. Die voorzieningen moeten dan
wel toegankelijk en toereikend zijn voor de mensen die er een beroep op doen.
Zo is bijvoorbeeld de aanwezigheid van een goede infrastructuur voor jeugd
van toenemend belang daar waar beide ouders actief zijn op de arbeidsmarkt.
In het beleidsrapport «Jeugdig Gezinsbeleid»2 wordt betoogd dat de samenleving de verantwoordelijkheid moet nemen
om het «gat in de opvoeding» tussen gezin en school te vullen.Toegankelijkheid van voorzieningen wordt – naast capaciteit –
ook bepaald door regelgeving, informatievoorziening, toelatingsbeleid en indicatiestelling, instellingsbeleid en kwaliteit van de dienstverlening. Rijk,
provincies, gemeenten en uitvoerende instellingen dragen in dit opzicht gezamenlijk
verantwoordelijkheid.De invulling van een programma van interventies gericht op het vergroten
van participatie is bij uitstek een zaak van gezamenlijke aanpak door overheden,
instellingen en maatschappelijke organisaties. Participatie van burgers als
consument, cliënt en patiënt, komt in de eerste plaats tot uiting
in de relatie met de gemeente, de buurt en de voorzieningen. Participatiebevordering
vraagt dan ook voor een belangrijk deel om een lokale aanpak. Gemeenten hebben
in het Bestuursakkoord-nieuwe-stijl aangegeven zorg te dragen voor een toereikend
en toegankelijk aanbod van voorzieningen op het gebied van opvang, ontmoeting,
ontplooiing en ontspanning.De bijdrage van het rijk aan dit programma bestaat met name uit de facilitering
en sturing van landelijke organisaties en landelijke projecten, zoals rond
jeugdparticipatie, het projectmatig ondersteunen van initiatieven van lagere
overheden, en het scheppen van beleidsruimte voor het verbeteren van de toegankelijkheid
van voorzieningen. De belangrijkste partners voor de uitwerking van het programma
participatie en toegankelijkheid zijn: de betrokken ministers, de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Inter Provinciaal Overleg (IPO); de
Vereniging van Ondernemingen in de Gepremieerde en Gesubsidieerde sector (VOG)
als vertegenwoordiger van de uitvoerende instellingen; provinciale steunfuncties;
organisaties van de landelijke infrastructuur als NIZW, FORUM, Instituut voor
Publiek en Politiek en Landelijk Centrum Opbouwwerk; consumenten- en patiëntenorganisaties
en landelijke ledenorganisaties. Op het gebied van de sport gaat het tevens
om NOC*NSF, de landelijke sportorganisaties, het Nederlands Instituut voor
Sport en Bewegen en de Interprovinciale Organisatie Sport.In dit programma worden de volgende accenten gelegd. 5.1.1 Participatie door jeugdigenDe toename van arbeidsparticipatie van vrouwen heeft geleid tot de vraag
om meer en betere kinderopvangvoorzieningen met het oog op de combinatie van
zorg- en opvoedingstaken en arbeid. Deze maatschappelijke vraag wordt ook
gevoed door veranderende patronen in de opvoeding binnen en buiten het gezin.
Gesignaleerd is dat de opvoedingsfunctie onder druk staat. Er komen steeds
minder volwassenen in het dagelijks leven van jongeren voor. De vergaande
verzelfstandiging van «jeugdland» die daarvan het gevolg is vormt
een ontwikkeling met risico's. Steeds meer wordt het voor de sociale ontwikkeling
en maatschappelijke deelname van kinderen en jeugdigen van algemeen belang
geacht dat zij gebruik kunnen maken van goede sociale en pedagogische voorzieningen
buiten gezins- en schoolverband.Hier komt het derde opvoedingsmilieu in beeld. Een plek waar aantrekkelijke
vrijetijdsvoorzieningen zijn en waar iemand tijd en aandacht voor jongeren
heeft. Met name voor de 12–16 jarigen is een versterking van instellingen
die aangeduid worden met de 4 O's opvang, ontmoeting, ontplooiing en ontspanning
dringend gewenst.Voorts is ook het versterken van de eigen inbreng van kinderen en jeugdigen
bij zaken die hen aangaan van grote betekenis om de maatschappelijke positie
van jeugdigen te versterken. Betrokkenheid van jeugd is bovendien een voorwaarde
voor effectiviteit van het jeugdbeleid.Met betrekking tot de maatschappelijke participatie en integratie van
kinderen en jongeren staan ons daarom de volgende maatregelen voor ogen: – een forse uitbreiding van de capaciteit kinderopvang met een daarbij
passend wettelijk kader in de vorm van een Wet basisvoorziening kinderopvang;– Versterking van de buitenschoolse opvang en nieuwe experimenten
tieneropvang;– Een actieprogramma jeugdparticipatie. 5.1.2 VrijwilligerswerkVrijwilligerswerk is een niet te onderschatten drager van sociale kwaliteit.
Vrijwilligerswerk is een van de aspecten van de samenleving waaruit de solidariteit
en betrokkenheid van burgers met de samenleving blijkt. Naast een individueel
en maatschappelijk belang vertegenwoordigt het vrijwilligerswerk een aanzienlijke
economische waarde. In vrijwel alle sectoren van zorg en welzijn leveren vrijwilligers
een onmisbare bijdrage; samen meer dan de inzet van professionals. Huidige
en toekomstige ontwikkelingen (bevolkingssamenstelling, arbeidsmarkt) beïnvloeden
de manier waarop mensen zich als vrijwilliger beschikbaar willen stellen.
Geen jarenlange verbintenissen en uitsluitend onbaatzuchtige dienstverlening,
maar activiteiten die aansluiten op actuele maatschappelijke ontwikkelingen
en die te maken hebben met de belangen van zichzelf en de eigen omgeving.
Dat is zichtbaar in de milieubeweging, sociale activering in wijken en buurten,
sportverenigingen en ouderbetrokkenheid in het onderwijs. Soms is professionele
ondersteuning nodig, of moet de afstemming tussen de inzet van vrijwilligers
en professionals worden versterkt. De vrijwilligersinfrastructuur als onderdeel
van de sociale infrastructuur behoeft in dat licht onderhoud en wellicht ook
renovatie. In de komende jaren willen wij de landelijke ondersteuning van
het vrijwilligerswerk in dat opzicht vernieuwen. Bijzondere aandacht vraagt
het bij vrijwilligerswerk betrekken van mensen uit landen met een andere culturele
achtergrond, voor wie dat, anders dan in Angelsaksische landen, veel minder
vanzelfsprekend is. 5.1.3 Community care voor mensen met een fysieke of verstandelijke
beperkingEr zijn in Nederland omstreeks 60 000 mensen met een ernstige verstandelijke
beperking. Het merendeel woont en leeft in tehuizen en instituten, waardoor
vaak zwakke bindingen met de «gewone samenleving» bestaan. Het
rijksbeleid staat ook hier in het teken van deelname aan de samenleving. Dit
beleid loopt parallel met een breder transformatieproces: een verschuiving
naar «ondersteund wonen» en «ondersteund werken» die
zijn ingebed in de lokale samenleving. Er komt variëteit en kleinschaligheid
op de gebieden van huisvesting en zorg. Meer mensen gaan deelnemen aan werk
binnen reguliere bedrijven en instellingen, of in sociale firma's. Aparte
structuren voor ondersteund werken blijven tegelijk noodzakelijk – omdat
betaalde arbeid in het regulier bedrijfsleven slechts beperkt mogelijk is.
Deze verschuivingen worden aangeduid met de overkoepelende term community
care.Overheden, aanbieders en cliëntenorganisaties hebben zich uitgesproken
voor een krachtiger ontwikkeling van community care. Het betekent dat mensen
zélf kiezen waar ze gaan wonen, dat instellingen van gehandicaptenzorg
zich meer omvormen tot aanbieders van zorg-aan-huis. Bovendien betekent het
dat «gewone» instellingen – op gebieden van leren, wonen,
werken, zorgen – meer worden betrokken bij de ondersteuning van mensen
met een verstandelijke beperking. Ondersteuning die is ingebed in de lokale
samenleving vereist een infrastructuur waarin huisvesting, flexibele AWBZ-zorg
en mogelijkheden tot vrijetijdsbesteding goed verweven zijn. Vernieuwing van
de «organisatie van zorg» moet samengaan met nieuwe structuren
voor integratie van verstandelijk gehandicapte mensen. In het
programma Community care willen wij hier een gerichte impuls aan geven.Dit deelprogramma voorziet daarom in een weloverwogen reeks van lokale
of regionale pilots Community care waarin ondersteuning wordt gerealiseerd
over de grenzen van de categoriale zorg en de algemene voorzieningen (woningcorporaties,
welzijnsinstellingen, thuiszorg en ouderenzorg, bedrijven en kantoren, arbeidsvoorziening,
enzovoorts.In de eerste plaats betreft dat de ondersteuning van gezinnen met een
gehandicapt kind. Hierin is een heroriëntatie van zorg en dienstverleners
in twee richtingen belangwekkend: een meer integrale levering van allerlei
noodzakelijke diensten (praktische thuishulp, opvang buitenshuis, persoonlijke
verzorging, waar nodig dagbesteding, vrijetijdsbesteding) en een meer vraaggerichte
levering van die diensten. In projecten met transmurale zorg zijn interessant
ervaringen opgedaan. Voortbouwend op experimenten met transmurale zorg willen
wij pilots stimuleren die zijn gericht op de vormgeving van lokale centra
voor gezinsondersteuning.Het tweede aandachtspunt is het toenemend belang van arbeidsdeelname,
met name voor mensen die vanaf jongere leeftijd ernstiger beperkingen hebben.
Voor jongeren, dus ook voor jongere gehandicapten geldt de zogenoemde «sluitende
aanpak» Specifieke vormen van ondersteund werken blijken soms een alternatief
voor reguliere arbeid.Een derde aandachtspunt is de voorlichting in en aan AWBZ-instellingen
en het speciaal onderwijs. De Wet REA, de nieuwe WSW en de WIW bieden nieuwe
mogelijkheden om arbeidsgehandicapten aan de slag te helpen. Betrokkenen zijn
daarvan onvoldoende op de hoogte. 5.1.4 Participatie van ouderen in hun eigen leefmilieu.Vooral op hogere leeftijd verkeren veel ouderen in een kwetsbare positie
door het samengaan van langdurige beperkingen en tekort schietende hulpbronnen.
Dit bemoeilijkt een zelfstandige bestaanswijze: 40% tot 50% van de mensen
boven 75 jaar heeft langdurige – min of meer ernstige – beperkingen
bij het dagelijks leven: de huishouding, de mobiliteit, de persoonlijke verzorging.
Een groot gedeelte heeft tevens een laag inkomen of beschikt over weinig sociale
steun vanuit de familie- en buurtomgeving. Maatschappelijke integratie en
kwaliteit van bestaan zijn allesbehalve vanzelfsprekend.Het zorgbeleid van het ministerie van VWS streeft naar flexibilisering
en zorg-op-maat. Op lokaal en regionaal vlak is een toenemende creativiteit
bij de ontwikkeling van nieuwe combinaties van «wonen, zorg en welzijn»
te constateren, bijvoorbeeld allerlei projecten op het gebied van «beschermd
wonen» met zorg-aan-huis en welzijnsdiensten. Ze bevorderen een zelfstandige
bestaanswijze. Ook de ervaringen met «sociale vernieuwing» hebben
de zorg voor kwetsbare ouderen in een ruimer perspectief geplaatst, bijvoorbeeld
rond een leefbare omgeving waarin sociale veiligheid, participatie en uitwisseling
tussen generaties tot hun recht komen.Bovendien ontwikkelt het welzijnswerk strategieën om de «welzijnscomponent
van ouderenzorg» beter te profileren. Centrale thema's zijn: (a) participatie
bevorderen via «activering», (b) zelfregie stimuleren via «sociale
preventie», (c) hulp bieden bij fysieke of sociaal-psychische problemen
als «persoonsgerichte begeleiding».Er is meer synergie mogelijk op grond van betere schakels tussen zorgkantoor
en gemeente; tussen transmuraal werkende zorginstellingen, welzijnsorganisaties,
woning- en wijkbeheerders.Een aantal van de genoemde ontwikkelingen is al onderwerp van lopende
beleidsinspanningen zoals rond de modernisering AWBZ. In het kader van de
ontwikkeling van het welzijnsbeleid verdienen een aantal lijnen echter bijzondere
aandacht.Allereerst dient er meer aandacht uit te gaan naar de manier waarop de dienstverlening aan ouderen wordt georganiseerd. De ondersteuning
van ouderen berust op een samenspel van AWBZ-zorg en diensten uit andere verbanden,
waaronder welzijnswerk, wijkbeheer, maatschappelijk werk, dagactiviteiten.
Een zelfstandige bestaanswijze van kwetsbare ouderen vereist – naast
gepaste huisvesting en zorg – ook flexibele dienstverlening. Het veronderstelt
heldere «productdefinities» van de dienstverlening aan oudere
mensen. In lokale demonstratieprojecten kan de profilering van «dienstverlening»
versterkt worden. Daarbij zal in het achterhoofd moeten worden gehouden dat
niet alleen individueel geboden diensten belangrijk zijn (sociale alarmering,
educatie, huisbezoek, begeleiding van mantelzorg, advies, dagopvang, et cetera),
maar ook de «omgeving», bijvoorbeeld het sociaal netwerk van oude
mensen.De tweede lijn betreft de relatie tussen wonen en zorg. Op het raakvlak
van zorg en huisvesting ontstaan nieuwe «wonen met zorg» arrangementen,
die veelal in samenspel van woningbeheerders en zorgaanbieders tot stand komen.
Op veel plaatsen vervaagt het onderscheid tussen extra- en intramurale aanbieders;
er komen transmurale zorgorganisaties met nieuwe «partnerships»
tussen AWBZ-zorg, woningcorporaties en welzijnswerk. Daarmee kunnen meer kwetsbare
ouderen intensieve zorg krijgen onafhankelijk van het verblijf in een intramurale
voorziening. Deze programmalijn wordt afgestemd met het ministerie van VROM.De derde programmalijn betreft sociale integratiekaders. De ondersteuning
van kwetsbare ouderen behoeft een nieuw flankerend beleid gericht op versterking
van sociale integratiekaders. Dit beleid vergt een heroriëntatie op de
persoon in zijn sociale omgeving. Veel initiatieven op dit gebied lopen reeds,
bijvoorbeeld rondom sociale preventie (activerend huisbezoek, netwerkvorming),
sociale samenbinding via «gilden» en netwerken van onderlinge
steun binnen kringen van ouderen, activering tot participatie met dagbesteding
of intergeneratie-projecten. Belangrijk is een verankering van die initiatieven
in een lokaal zorg- en welzijnsbeleid. 5.1.5 BreedtesportDe bijdrage van sport aan de bevordering van maatschappelijke participatie
kan aanzienlijk worden vergroot door de potenties van sport optimaal te benutten.
Onderwerpen als sociale activering, zinvolle tijdsbesteding van jeugdigen
en sociale binding in achterstandswijken zijn in de kabinetsnota Wat sport
beweegt uitgewerkt in een plan van aanpak. Het sportbeleid wordt de komende
jaren vanuit dat perspectief gericht op de versterking van de breedtesport.
Door vernieuwende projecten, methodieken en aanpassingen in het bestaande
aanbod wordt een bijdrage geleverd aan de verbetering van de kwaliteit van
sport en bewegen en van de organisaties en instanties die actief zijn op dit
gebied. Met de nieuwe landelijke sportondersteuningsorganisatie NISB zal worden
overlegd over de inzet van deze instelling bij de versterking van de breedtesport.Voor een daadwerkelijke overdracht en implementatie van de nieuwe inzichten
en deskundigheid in het sportaanbod op grote schaal is een extra inspanning
nodig. Daarvoor zijn in de komende jaren extra middelen beschikbaar. Dat wordt
in een beleidsbrief over de breedtesport uiteengezet en past in de afspraak
uit het Bestuursakkoord-nieuwe-stijl om het belang van sport mee te wegen
in het beleid op andere terreinen.Op het gebied van sport en bewegen wordt gericht beleid gevoerd voor groepen
die achterblijven in deelneming als actief beoefenaar, of bij de vervulling
van kaderfuncties, zoals bepaalde groepen ouderen, etnische minderheden, gehandicapten,
vrouwen, homo-sporters en chronisch zieken. Voor jeugdigen bestaat speciale
aandacht in het project Jeugd in Beweging (in samenwerking met
het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen) Speciale aandacht
wordt gegeven aan de versteviging van de sportcontacten tussen de jeugd uit
de delen van het Koninkrijk. 5.2 Voorkómen van sociale uitsluitingEr zijn groepen in de samenleving die structureel dreigen te worden uitgesloten
door een cumulatie van achterstanden, tekorten of uitval. Juist voor deze
categorieën, die door het algemene aanbod niet of onvoldoende bereikt
worden of daar niet voldoende aan hebben, zijn bijzondere inspanningen nodig.
Het gaat om alle denkbare activiteiten die bijdragen aan maatschappelijk herstel,
sociale zelfredzaamheid en economische zelfstandigheid, persoonlijke ontplooiing
en herstel van maatschappelijke banden.Wij willen voor de komende jaren met de belangrijkste partners een programma
ontwikkelen en uitvoeren, gericht op gezamenlijk bepaalde prioriteiten. Sociale
uitsluiting is een complexe problematiek die bestreden moet worden met grote
vasthoudendheid en met maatregelen die elkaar onderling ondersteunen. Wij
zullen de programmering van de landelijke infrastructuur voor een deel op
deze problematiek richten. Enkele organisaties zijn met financiële ondersteuning
actief op dit terrein. Daarnaast is er financiële ruimte voor een aantal
experimentele en voorbeeldprojecten.Gemeenten beschikken over eigen instrumenten en zijn voor de inzet daarvan
zelf verantwoordelijk. Het programma kan zich met name richten op het vergroten
van het rendement van die lokale inzet door de ontwikkeling van nieuwe methoden,
het uitwisselen van «good practices» en het koppelen van voorzieningen
tot een sluitende aanpak. Wij starten met de twee volgende belangrijke deelprojecten. 5.2.1 Sociale activeringDe afgelopen jaren zijn grote successen geboekt bij het terugdringen van
de werkloosheid in Nederland. De groep mensen die nu werkzoekende is, bestaat
in toenemende mate uit mensen die al langer werkloos zijn. In veel gevallen
is het beschikbaar stellen van vacatures, al dan niet met een vorm van bijscholing,
voor deze groep een strategie die zinvol is, maar deze aanpak is niet voor
iedereen voldoende effectief. Vaak zal voorafgaand aan arbeidstoeleiding een
opstap nodig zijn in de vorm van een sociale activeringstraject, waarbij gerichte
ondersteuning (bijvoorbeeld rond schuldsanering of de aanpak van belastende
gezinssituaties) en begeleiding (bijvoorbeeld bij het organiseren van werkervaring
en het verhogen van sociale vaardigheden) moeten worden ingezet. Daarnaast
is sociale activering met name ook bedoeld voor diegenen voor wie maatschappelijke
participatie (vooralsnog) het meest haalbare is. De uitvoering van sociale
activering vindt met name plaats op lokaal niveau. Gemeenten hebben al veel
ervaring opgedaan met onder meer de experimenten op grond van artikel 144
van de Nieuwe Algemene Bijstandswet en de Wet Inschakeling Werkzoekenden als
instrumenten. Afstemming tussen zorg en welzijn, sociale activering en het
arbeidsmarktinstrumentarium is daarbij een belangrijke doelstelling. Voor
mensen met een handicap of gezondheidsproblemen zijn bijzondere voorzieningen
nodig bijvoorbeeld in de sfeer van vervoer of aanpassingen van de werkomstandigheden.Wij stellen ons daarom voor om op het snijvlak van welzijnsbeleid, arbeidsmarktbeleid
en sociale zekerheidsbeleid samen met de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
een gerichte impuls te geven aan het verder ontwikkelen van sociale
activering. Er zijn beleidslijnen te onderscheiden waarlangs een verdere uitbouw
van sociale activering (mede gerelateerd aan arbeidstoeleiding) op een meer
adequate wijze kan worden ondersteund. De eerste lijn is gericht op het tot
stand komen van adequate activeringsmethodieken. Wij zullen gericht bevorderen
dat instrumenten die door zorg- en welzijnsvoorzieningen zijn ontwikkeld voor
programma's voor dagbesteding, daghulp, ambulante zorg, maatschappelijke opvang
en het bereiken van moeilijk toegankelijke groepen getransformeerd worden
naar een nieuw kader, waarbij nauwe aansluiting wordt gezocht bij ontwikkelingen
op het gebied van sociale activering en arbeidstoeleiding.De tweede lijn vormt het leggen van verbindingen tussen organisaties van
zorg en welzijn, organisaties voor werk en inkomen en opleidings-en scholingsinstanties.
Hiervoor bieden het beleidsinstrumentarium gekoppeld aan de Wet Inschakeling
Werkzoekenden (WIW) en de Nieuwe Algemene Bijstandswet goede aanknopingspunten
(evenals de Wet Inburgering Nieuwkomers en de Wet Reïntegratie Arbeidsgehandicapten).
Dat sluit aan bij de vorming van de Centra voor Werk- en Inkomen. Het ligt
in de rede om vervolgens ook de koppeling met zorg en welzijn strakker en
minder vrijblijvend vorm te geven. 5.2.2 Sociale integratie en ondersteuning van kwetsbare
groepenIn onze samenleving leven mensen die vanwege psycho-sociale problematiek
moeilijk sociaal en maatschappelijk functioneren: groepen dak- en thuislozen,
drugs- en alcoholverslaafden, uitbehandelde» (ex-)cliënten uit
residentiële voorzieningen als de psychiatrie, de maatschappelijke opvang,
de jeugdzorg en dergelijke. In veel gevallen kunnen deze mensen echter met
behulp van extra sociale ondersteuning en zorg tot op zekere hoogte een gewoon»
bestaan leiden temidden van hun medeburgers. Speciale aandacht vragen groepen
kwetsbare vluchtelingen en asielzoekers (o.a. ama's) in het kader van hun
inburgering of sociale integratie. Dit vraagt om een aanpak waarbij verschillende
voorzieningen en beleidssectoren betrokken zijn. Aan de ene kant zorgvoorzieningen
zoals thuiszorg, maatschappelijk werk, maatschappelijke opvang, gemeentelijke
gezondheidsdienst, geestelijke gezondheidszorg, jeugd- en verslavingszorg
en aan de andere kant sociale diensten, welzijnsvoorzieningen, basiseducatie,
buren- en gemeenschapshulp, sociaal vrijwilligerswerk, woningcorporaties en
dergelijke binnen een integraal (lokaal) sociaal beleidskader. Bijzondere
aandacht vragen ouderen uit minderheidsgroepen die weinig zijn geïntegreerd
in de Nederlandse cultuur, en kwetsbare ouderen, zoals dementerende ouderen
en ouderen met psychiatrische problemen in situaties waarbij veel inzet van
mantelzorg en hulpverlening nodig is.Uitgangspunt voor dit beleid is ondersteunen in de eigen leefomgeving
of, na een periode van opname/ residentieel verblijf, helpen integreren in
de samenleving. Zoiets kan door middel van:– activering van de sociale redzaamheid en informele sociale steunstructuur,
onder andere door aangepaste vormen van wonen en begeleiding;– sociale activering in kader van (aangepast) werk en/of dagbesteding;– organisatie en afstemming van de zorg- en hulpverlening om de
cliënt in zijn leefomgeving heen;– combinaties van bemoeizorg en bescherming;– bestrijding/ beperking van overlast (bevorderen pro-sociaal gedrag
en sanctioneren anti-sociaal gedrag).Dat stelt hoge eisen aan de afstemming tussen een groot aantal instellingen.
Vaak gaat het niet alleen om verschillende instellingen, maar ook om
verschillende financieringsstromen en werkculturen. Op lokaal niveau zal deze
samenhangende aanpak van beleids- en praktijkontwikkeling echter toch vorm
en inhoud moeten krijgen. Wij zijn dan ook voornemens in overleg met de VNG
na te gaan op welke manier deze sluitende aanpak kan worden bevorderd of op
welke wijze deze samenhang verder gefaciliteerd kan worden. Daarmee wordt
een nadere invulling gegeven aan de contouren van dit programma. 5.3 Ondersteuning van het lokaal sociaal beleidDit programma heeft tot doel om de lokale beleidsvoering te versterken.
De uitdaging voor de gemeenten wat betreft het sociaal en welzijnsbeleid is
er vooral in gelegen om samenhang te brengen in de aanpak van de vaak problematische
situaties. Meer dan voorheen worden mogelijkheden geboden in de regelgeving
om sectorgrenzen te overschrijden en om initiatieven te bundelen. Bij het
bestemmen van budgetten zijn de vrijheidsgraden voor gemeenten eveneens uitgebreid.
Een gecombineerde – massieve – inzet van middelen kan tot een
aanzienlijke versterking van de effectiviteit van maatregelen leiden. Deze
invulling geeft het programma lokaal sociaal beleid in eerste instantie een
bestuurlijke invalshoek. Daarnaast kent dit programma een tweetal meer inhoudelijke
accenten die er een lokale inkleuring aan geven: leefbaarheid en netwerken
rondom jeugd. Deze worden hierna als deelproject uitgewerkt.In het Bestuursakkoord-nieuwe-stijl (Bans) is afgesproken dat het rijk
de ontkokerde, lokale beleidsvorming steunt door een gebundelde inzet van
de landelijke infrastructuur voor ondersteuning van gemeenten. Die afspraak
zal worden uitgewerkt in het bestuurlijk overleg met VNG, G4 en G25. Tevens
spant het rijk zich in om de diverse landelijke beleidskaders op elkaar af
te stemmen. Het IPO bevordert dat provinciale (steunfunctie)instrumenten worden
ingezet bij de invulling van lokaal sociaal beleid. Ook draagt IPO zorg voor
interprovinciale besluitvorming die erop gericht is om gemeenten in landelijke
gebieden te ondersteunen bij de ontwikkeling van lokaal sociaal beleid.De bijdrage van sport aan de realisering van maatschappelijke doelen kan
aanzienlijk worden vergroot als de potenties van sport optimaal worden benut.
Op basis van de nota Wat sport beweegt is dit in een plan van aanpak uitgewerkt.
Gemeenten zullen in de komende jaren worden ondersteund bij de ontwikkeling
van dit beleid. 5.3.1 Leefbaarheid en sociale samenhang op wijk- en buurtniveauDe laatste jaren neemt de aandacht voor de directe leefomgeving merkbaar
toe. Niet via het romantisch beeld van de oude volkswijk, maar in een veel
modernere betekenis van het woord wijk of buurt en het idee van een civil
society: burgers nemen met elkaar deel aan de lokale samenleving en die verbintenis
impliceert zowel rechten als plichten. Die relatie tussen burgers en buurt
behoeft soms actieve ondersteuning. Gemeenten kunnen daarbij een ondersteunende
rol spelen. Zo blijkt onderhoud van een buurt – van vegen tot vernieuwen –
door alle betrokkenen sterk te worden gewaardeerd. Soms is een meer actieve
rol nodig zoals bijvoorbeeld het bestrijden van overlast.Wij willen deze aanpak de komende jaren actief versterken. De inzet is
daarbij primair om meer nog dan voorheen gemeenten zo toe te rusten dat ze
daadwerkelijk lokaal sociaal beleid kunnen voeren. In de nota Sturen
op doelen, faciliteren op instrumenten1,
die aan gemeenten is aangeboden, is reeds een kader geschetst voor de manier
waarop die ondersteuning vorm kan krijgen. Die lijn zal voortgezet worden.
Voor een deel zoeken wij daarbij nauwe aansluiting bij het grote-stedenbeleid
zoals dat thans vorm krijgt. Immers, binnen dat beleid wordt
van gemeenten gevraagd om een stedelijke visie te ontwikkelen. De beoordeling
van de lokale sociale infrastructuur maakt daar een integraal onderdeel van
uit. Wij willen echter ook nadrukkelijk aandacht besteden aan de plattelandsgebieden.
De vraag naar leefbaarheid en sociale samenhang speelt ook hier, alleen verschilt
de uitwerking van die in de grote en middelgrote steden.Bij de verdere aanpak stellen wij ons allereerst voor om de gemeenten
te ondersteunen door het tot stand brengen van geëigende instrumenten.
Zo zijn er verschillende instrumenten in omloop om de behoefte van burgers
beter in kaart te brengen (lokale monitoren, panels, inspraakrondes, etc.).
Ook proberen gemeenten hun beleid te systematiseren, bijvoorbeeld aan de hand
van sociale structuurplannen. Voor de G25 kunnen deze plannen dienen als nadere
onderbouwing, dan wel uitwerking van de lokale ontwikkelingsprogramma's in
het kader van het GSB. Wij zullen die ontwikkelingen verder faciliteren. Daarnaast
zullen «good practices» een actieve promotie krijgen. De landelijke
infrastructuur zal hierbij een duidelijke rol moeten gaan vervullen.In deze gevallen gaat het meestal om het samenbrengen van inhoudelijke
en bestuurlijke vragen. Voorbeelden hiervan zijn het project Heel de
buurt, dat een sterk accent legt op de ontwikkeling van nieuwe manieren
om burgers actief bij buurtontwikkeling te betrekken en het project Communities that care, dat samen met het ministerie van Justitie is
gestart en dat zich richt op vormen van criminaliteitspreventie in buurten.Om dit proces systematisch te ondersteunen, wordt er een Landelijke Commissie
Lokaal Sociaal Beleid ingesteld, met de opdracht de inspanningen die de komende
vier jaar nodig zijn in een samenhangend programma te vertalen en te voorzien
van duidelijke prioriteiten. De commissie bestaat onder meer uit vertegenwoordigers
van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg,
de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, alsmede plaatselijke bestuurders
en deskundigen op persoonlijke titel. De commissie zal voorstellen die een
sectoroverstijgend karakter hebben en de betrokkenheid van meer bestuurslagen
nodig maken, tevens afstemmen met het halfjaarlijkse Overhedenoverleg in het
kader van het Bestuursakkoord-nieuwe-stijl. 5.3.2 Netwerken rond jeugd en gezinReeds in het regeerakkoord heeft het kabinet het belang van een samenhangende
sociale infrastructuur voor jeugdigen benadrukt. Ten aanzien van de regionaal
en provinciaal georganiseerde jeugdzorg is daar in het kader van Regie
in de jeugdzorg1 een belangrijke stap mee
gezet Afstemming en samenwerking tussen voorzieningen die zich richten op
aspecten van de ontwikkeling van jongeren, is nog steeds niet vanzelfsprekend.
Bij de ontwikkeling van jongeren tussen de 0 en 18 jaar zijn vele instellingen
betrokken: kinderopvang, peuterspeelzalen, opvoedingsondersteuning en ontwikkelingsstimulering,
consultatiebureaus, scholen voor speciaal onderwijs, CAD, GGZ, jeugdzorginstellingen,
basisscholen, scholen voor voortgezet onderwijs, schoolbegeleidingsdiensten,
buitenschoolse opvang, schoolmaatschappelijk werk, RMC-functies, politie,
sportverenigingen, vrije tijdsinstellingen vormen niet eens een volledige
opsomming. De diverse instellingen werken vanuit een eigen perspectief met
eigen beleidsintenties. De werkwijzen van de diverse instellingen sluit daardoor
veelal niet goed op elkaar aan.Op verschillende plaatsen worden wel initiatieven ontplooid om delen van
dit «netwerk rond de jeugd» beter te organiseren. Voorbeelden
hiervan zijn wijknetwerken 0–6 jarigen, zorg-advies-teams, die de aansluiting
en verwijzing naar de jeugdzorg beter reguleren. Dit zijn echter
maar partiele benaderingen.Binnen het onderwijsveld is de laatste jaren een discussie op gang gekomen
over de sociale en pedagogische opdracht van het onderwijs. Van het onderwijs
wordt steeds meer een bijdrage verwacht aan de sociale en maatschappelijke
integratie van jeugdigen. Deze bezinning op taken en verantwoordelijkheden
van onderwijsinstellingen in relatie tot de gezinsopvoeding, draagt vaak een
algemeen karakter. Maar er is een toenemende zorg in de samenleving om groepen
«kwetsbare» of problematische jeugdigen en gezinnen. Dat komt
naar voren in discussies over zinloos geweld door jeugdigen, voortijdig schoolverlaters,
opvoedingsonmacht, jeugdcriminaliteit, en in de specifieke problematiek van
gezinnen uit minderheidsgroepen en jeugdigen. Ook is men bevreesd voor een
scherpere tweedeling tussen kansrijke en kansarme jeugdigen. Deze ontwikkelingen
vragen om uitbreiding en inhoudelijke vernieuwing van sociale en pedagogische
arrangementen. Er moeten nieuwe verbanden worden gelegd tussen zorg- en welzijns-,
educatieve en vrijetijdsvoorzieningen. Integrale en samenhangende beleidskaders
zijn daarvoor noodzakelijk. Dat kan slechts tot stand worden gebracht in een
programmatische aanpak van beleids- en praktijkontwikkeling op het niveau
van buurt of wijk.Meer concreet stellen wij ons het volgende voor:– In vervolg op de activiteiten van de projectgroep Ontwikkeling
lokaal preventief jeugdbeleid (OLPJ) stellen wij ook deze regeerperiode middelen
beschikbaar voor de verdere ondersteuning van gemeenten bij de ontwikkeling
van hun jeugdbeleid. Daartoe wordt samen met de VNG een plan van aanpak opgesteld.
Uitwisseling van ervaringen tussen gemeenten, informatievoorziening en gerichte
steun op maat zullen daarin belangrijke instrumenten zijn. Versterking van
de regierol van gemeenten, jeugdparticipatie, de aansluiting met de curatieve
jeugdzorg en de samenhang tussen jeugdbeleid en onderwijsbeleid zullen daarin
in elk geval belangrijke thema's zijn. In het kader van dat laatste thema
nemen wij ons voor om samen met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
initiatieven te ontplooien om de lokale overheden te ondersteunen bij de verdere
ontwikkeling van de brede school.– In de tweede plaats zullen wij ons richten op de vele activiteiten
die in het kader van het preventieve jeugd- en justitiebeleid en grote-stedenbeleid
ondernomen worden. In de sfeer van opvoedingsondersteuning, ontwikkelingsstimulering,
preventie jeugdcriminaliteit, spijbelen en kindermishandeling lopen thans
veel verschillende projecten die om een onderlinge vergelijking vragen. Het
vergroten van de samenhang en doeltreffendheid van deze initiatieven is een
belangrijke opgave voor de daarbij betrokken bestuurlijke partners, onverlet
de verantwoordelijkheid van ouders. De VNG wordt overeenkomstig de afspraken
in het Bestuursakkoord-nieuwe-stijl tevens betrokken. Het IPO bekijkt welke
bijdrage de provincies kunnen leveren. – In het kader van het Bestuursakkoord-nieuwe-stijl wordt ter versterking
van de samenhang in het beleid een gezamenlijk visie op het jeugdbeleid opgesteld.
Deze visie is richtinggevend voor het jeugdbeleid van de overheden en zullen –
waar mogelijk – vertaald worden naar de gebruikelijke beleidskaders. 5.4 Professionaliteit en kwaliteit van aanbieders van
zorg en welzijnHet realiseren van een goed welzijnsbeleid veronderstelt de beschikbaarheid
van een veelheid van instellingen en aanbieders die een professioneel en kwalitatief
verantwoord aanbod in stand houden. Voor zover deze instellingen
tot het domein van zorg en welzijn gerekend kunnen worden, is het onze verantwoordelijkheid
om actief mee te werken aan het verhogen van professionaliteit en die kwaliteit.
Bij initiatieven als vermaatschappelijking van de geestelijke gezondheidszorg,
de afstemming met het algemeen maatschappelijk werk en het woon-zorgbeleid
voor ouderen zijn al deze aspecten van professionaliteit en kwaliteit van
voorzieningen aan de orde. Dat geldt in feite voor elke situatie waar zich
hulpvragen voordoen op het grensvlak tussen voorzieningen.Bij een programma professionaliteit en kwaliteit van voorzieningen zijn
overheden, uitvoerende instellingen met de ondernemersorganisaties en de landelijke
ondersteuningsstructuur vanuit hun eigen verantwoordelijkheden direct betrokken.
De primaire verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de voorzieningen ligt
bij de instellingen van de sector. Voor het ministerie van VWS ligt er de
taak verbindingen te leggen naar de zorg, naar het voorzieningenbeleid op
terreinen van andere ministeries, en naar de partijen die betrokken zijn bij
het arbeidsmarktbeleid.Ook de kwaliteit van het aanbod op het gebied van sport en bewegen behoeft
versterking en vernieuwing. Zowel gemeenten als landelijke sportorganisaties
worden daarop aangesproken. De programma's, waarmee dit thema gestalte krijgt,
hebben betrekking op deskundigheidsbevordering, professionalisering (werkgelegenheid),
verbetering van sportmedische zorg, verhoging van de veiligheid bij sportbeoefening
en afstemming van landelijke wet- en regelgeving op de kwaliteit van de sportinfrastructuur.Enkele hoofdzaken verdienen in het bijzonder aandacht.Allereerst wordt aan instellingen in toenemende mate gevraagd zich actief
te richten op (veranderende) wensen van hun cliënten. Voor een belangrijk
deel heeft dat te maken met het gegroeide besef dat de wensen en noden van
burgers zo veel mogelijk leidend moeten zijn voor het functioneren van instellingen.
De behoefte aan vraagoriëntatie wordt breed onderschreven en wij stellen
ons dan ook ten doel met de desbetreffende instellingen na te gaan hoe dat
ook in deze sector zo goed mogelijk vorm kan krijgen. Bovendien worden instellingen
geconfronteerd met een steeds grotere verscheidenheid in etnische en culturele
achtergrond van patiënten, cliënten en bewoners. Dat stelt eisen
aan de kwaliteit van de bejegening en aan de diversiteit van het aanbod. Meer
in het bijzonder willen wij daarbij aandacht besteden aan de multiculturalisatie
van de sector zorg en welzijn.Behalve vraaggerichtheid en de continue ontwikkeling van een flexibel
en goed aansluitend aanbod, geldt in toenemende mate ook de opdracht om beschikbare
middelen zo doelmatig mogelijk in te zetten. De afgelopen jaren heeft de sector
al een aantal instrumenten ontwikkeld om aan dit streven vorm te geven. Tegelijkertijd
valt op dit gebied nog veel winst te halen valt. Zo is de transparantie van
de verhouding tussen de inzet van middelen en het bereiken van resultaten,
zeker nog voor verbetering vatbaar.Een apart punt van aandacht betreft in dat kader de versterking van de
professionaliteit van het management van de zorg- en welzijnsvoorzieningen.
De afgelopen jaren valt met name op lokaal niveau een sterk schaalvergrotingsproces
waar te nemen. Dat proces dient gelijk op te lopen met een versterking van
het managementpotentieel van de sector. Wij willen daar gericht aandacht aan
geven.Ontwikkelingen aan de vraagkant betekenen niet alleen dat instellingen
en managers, maar ook dat de professionals zich continu moeten aanpassen.
Twee aspecten vragen in het bijzonder om aandacht. Allereerst moet het arbeidsmarktbeleid
in deze sector ook voldoende aandacht houden: het is immers van groot belang
dat de sector ook op termijn over voldoende goed opgeleide beroepskrachten
beschikt. Het is evenzeer van belang dat de opleiding van deze beroepskrachten
zowel de initiële opleiding als de bij- en nascholing voldoende meebeweegt
met de veranderende eisen die aan de sector worden gesteld. In een voortdurende
aanpassing van de beroepenstructuur moet dat tot uitdrukking komen.Onderdeel van de kwaliteit en professionaliteit is de aandacht voor en
afstemming op de inzet van vrijwilligers in de sector. Dat geldt zowel voor
beleidsmakers, besturen als de uitvoerende werkers in deze sector. Het besef,
dat vrijwilligers een essentiële bijdrage leveren aan zorg- en welzijnsvoorzieningen
moet van betekenis zijn voor de organisatie en uitvoering van voorzieningen.De landelijke functie werkontwikkeling, waarmee de kwaliteit en professionaliteit
van het uitvoerende werk wordt ondersteund, is een belangrijke taak van het
NIZW samen met enkele andere landelijke organisaties, zoals Forum en Averroès.
Over de verdere invulling van deze programmalijn, waarvan werkontwikkeling
onderdeel vormt, zullen wij nader in overleg treden met de relevante sector-
en beroepsorganisaties, alsmede met de financierende partijen (gemeenten,
provincies, zorgkantoren) en relevante organisaties van (potentiële)
gebruikers.Volledigheidshalve melden wij, dat in de programma's «Internationale
samenwerking» twee sporen zijn te onderscheiden: multilaterale, bilaterale.
Het gaat daarbij om de versterking van de positie van Nederland in internationale
fora en kennisoverdracht; respectievelijk om uitwisselingsprojecten onder
de noemer «kennis halen, kennis brengen. 5.5 Onderzoek, monitoring en informatievoorzieningDe bijdrage aan sociale kwaliteit is in deze nota gepresenteerd als toetssteen
voor de effecten van het welzijnsbeleid. Daarvoor moeten nieuwe ijkpunten
worden ontwikkeld waarmee die effecten kunnen worden gemeten en vastgesteld.
Dat zal een belangrijk onderdeel vormen van dit programma.Voor iedere vorm van beleidsvoering is het kunnen beschikken over relevante
en objectieve beschrijvingen van wat zich in de samenleving afspeelt een noodzakelijke
voorwaarde. De decentralisatie van het welzijnsbeleid heeft tegelijkertijd
met het afstoten van uitvoerende taken ook een aantal informatiestromen afgesneden
over wat zich aan de basis afspeelt. Beleidsmakers echter moeten weten wat
zich afspeelt in de samenleving, wat het aanbod aan voorzieningen is en welke
instrumenten en aanpakken effectief en efficiënt zijn. Maar ook burgers
hebben informatie nodig om hun weg te vinden in de wereld van regelingen,
voorzieningen en hulpmiddelen.Veel van het beleid is gericht op problematische situaties. Bij complexe
problemen – en daar hebben we het vooral over – is het onvermijdelijk
om een scala aan acties te ondernemen. Om te beslissen welke acties door welke
partijen te nemen zijn, is kennis van aanpakken, methodieken, voorzieningen
en regelgeving nodig. Vervolgens zal het beleid gevolgd en geëvalueerd
moeten worden.Om te besluiten waar welke sociale interventies in te zetten en daarna
te toetsen op hun werking zoeken we naar een samenhangende set van informatieen
inzicht biedende instrumenten.De productie en het gebruik van kennis en informatie voor het beleid vraagt
om steeds meer afstemming en coördinatie. Aan de orde zijn hier zowel
de relatie tussen leveranciers van informatie (onder andere CBS en SCP), als
die tussen leveranciers en gebruikers (onder andere verschillende departementen,
landelijke instellingen en gemeenten).Op het terrein van onderzoek, monitoring en informatievoorziening wordt
prioriteit gegeven aan de hierna beschreven deelprogramma's. 5.5.1 Onderzoek Deelprogramma Sociale infrastructuurSociale infrastructuur is gedefinieerd in termen van de formele (institutionele)
en de informele integrerende (relationele) kaders die burgers in staat stellen
om aan de samenleving te kunnen deelnemen en met elkaar sociale relaties aan
te gaan. Ten aanzien van beide invalshoeken is onderzoek ter ondersteuning
van voorgenomen beleid wenselijk. In relatie tot (de versterking van) de sociale
infrastructuur is leefbaarheid als een belangrijk beleidsobject getypeerd.
Dit onderzoek dient met name gericht te zijn en uitgevoerd te worden op het
niveau van buurt of wijk om het leefbaarheidsaspect in al zijn complexiteit
te kunnen benaderen. Deelprogramma Doelgroep-georiënteerd onderzoekOm zicht te blijven houden op de ontwikkeling van de sociale positie van
kwetsbare groepen burgers in de samenleving zijn studies van specifieke groepen
een onmisbaar instrument. Bij dit type onderzoek speelt het SCP zowel in uitvoerende
als in coördinerende zin een belangrijke rol.In het kader van het doelgroepenprogramma wordt ook interdepartementaal
onderzoek mogelijk gemaakt ten behoeve van jeugd, minderheden, gehandicapten
en ouderen.Voor de programmering van specifiek onderzoek naar jongeren vormt de nota
«Zicht op Jeugd» van de interdepartementale Commissie Jeugdonderzoek
(CJO) het uitgangspunt. De aandacht in onderzoek ten behoeve van gehandicapten
en minderheden zal gericht worden op onderwerpen als «community care»,
emancipatie en beeldvorming.Wat de ouderen betreft, vindt er de komende jaren een versterking plaats
van de kennisvorming in algemene zin. Belangrijke elementen daarbij zijn:
scenario-ontwikkeling, peilingen onder ouderen – ook in het kader van
monitoring en leefsituatie-onderzoek bij ouderen uit minderheidsgroepen. Deelprogramma ToekomstOp de toekomst gericht beleid zal zich moeten baseren op kennis van maatschappelijke
ontwikkelingen. In dit licht is een begin gemaakt met het uitvoeren van het
onderzoeksprogramma Toekomst. Doel is door middel van een of meer scenariostudies
de mogelijke en/of wenselijke toekomst van de Nederlandse samenleving in kaart
te brengen. In het bijzonder wordt er aandacht geschonken aan de sociale en
culturele dimensies die in een toekomstige samenleving een rol kunnen spelen.
De toekomst van de sport zal in een soortgelijk project nader verkend worden.De scenariostudies zullen aansluiten bij de monitoring activiteiten. Partijen
in dit verband zijn het SCP en enkele universitaire onderzoeksinstituten. Deelprogramma sportonderzoekTevens is voorzien in onderzoeksactiviteiten gericht op verkenning van
de toekomst van de sport, op hanteerbare kengetallen, monitoring en evaluatie
van beleid. Deelprogramma Bestuurlijke aspecten van welzijnsbeleidHet welzijnsbeleid van de afgelopen jaren heeft door een andere toedeling
van verantwoordelijkheden een sterke bestuurlijke inslag gehad. Er is echter
tot nog toe vrijwel geen onderzoek uitgevoerd naar de invloed van de nieuwe
verhoudingen tussen de bestuurlijke niveaus en de samenwerking en afstemmingsstructuren
voor de uitvoering van het beleid. In het licht van een bezinning op het bestuurlijke
en juridische instrumentarium is er behoefte aan onderzoek naar de institutionele
aspecten van het sociaal beleid en het welzijnsbeleid. 5.5.2 MonitoringTen behoeve van beleid vinden tal van monitoringactiviteiten plaats, waarbij
periodiek aan de hand van indicatoren, uiteenlopende maatschappelijke vraagstukken
in kaart worden gebracht. Een voorbeeld is de Nationale Drugsmonitor. Naast
een aantal grote, vaak landelijke monitoren is er sprake van een veelvoud
aan lokale monitorachtige instrumenten. Sommige monitorresultaten zijn breed
beschikbaar (met name de landelijke monitoren), maar die zijn vanwege het
gewenste detailniveau niet altijd lokaal toepasbaar. Andere resultaten zijn
juist wel lokaal relevant, maar weer niet beschikbaar voor derden om als referentiepunt
te fungeren. In het Bestuursakkoord-nieuwe-stijl is de afgesproken dat gefaseerd
wordt gestreefd naar een situatie waarin de monitors op elkaar worden afgestemd
om de last ervan voor decentrale overheden beperkt te houden. Dit geldt tevens
voor onderstaande initiatieven. Monitor lokaal sociaal beleidVoor de ontwikkeling van een monitor voor het lokale sociale beleid wordt
langs verschillende lijnen gewerkt. Allereerst worden gemeenten in staat gesteld
zelf lokale monitoren te ontwikkelen. Er volgen ook initiatieven om te komen
tot een algemeen aanvaarde minimumset van basisgegevens die als bouwstenen
kunnen fungeren voor de lokaal te ontwikkelen en toe te passen monitoren.De activiteiten op het terrein van deze monitor worden in nauw overleg
met belanghebbenden zullen worden ontwikkeld. Primaire partners zijn de gemeenten
(VNG), werkgevers (VOG), het NIZW, het SCP en het CBS. Monitor gemeentelijk jeugdbeleid en jeugdbarometer.Het Sociaal en Cultureel Planbureau zal met ingang van 1999 de verdere
ontwikkeling van het lokaal jeugdbeleid periodiek (om de 3 jaar) gaan volgen.Voorts heeft de Commissie Jeugdonderzoek opdracht gegeven voor een landelijke
jeugdmonitor, bestaande uit een tweejaarlijkse jeugdbarometer die wordt opgesteld
door het Centraal Bureau voor de Statistiek. Deze wordt afgewisseld met een
tweejaarlijks jeugdrapport opgesteld door het Sociaal en Cultureel Planbureau. Monitor maatschappelijke opvangEr wordt samen met de VNG en de Federatie Opvang een landelijke monitor
maatschappelijke opvang ontwikkeld. De monitor zal informatie bevatten over
de vraag en aanbod van de opvang en over het gemeentelijke beleid. De monitor
zal tevens gegevens bevatten nodig voor de evaluatie van de specifieke uitkeringen
in 2001. 5.5.3 InformatievoorzieningVoor het functioneren van de sector is het is van groot belang dat zowel
professionals in het veld als beleidsmakers op verschillende niveaus goed
geïnformeerd zijn over de samenhang en ontwikkeling van uiteenlopende
verschijnselen in de sector zorg en welzijn. Hierbij kan onderscheid gemaakt
worden tussen sectorinformatie en publieksinformatie.Sectorinformatie betreft informatie over met name organisaties en over
beroepsgroepen. We hebben relatief weinig inzicht in de productiviteit en
effectiviteit van het aanbod. Op diverse deelterreinen is veel geïnvesteerd
in het ontwikkelen van registratiesystemen. Op andere terreinen is registratie
nog nauwelijks op gang gekomen. Wij streven afstemming van de registraties
binnen de verschillende werksoorten na. Specifieke aandacht is nodig voor
het feit dat de opkomst van brede welzijnsorganisaties en de aandacht voor
lokaal sociaal beleid om een ontwikkeling van nieuwe, flexibele
registratiesystemen vraagt. Primaire partners zijn de VOG en het Centrum voor
Bedrijfstakinformatie dat is ondergebracht bij het NIZW.In het kader van zijn opdracht brengt het SCP advies uit aan de regering
over ontwikkelingen in deze sector. CBS, NIZW en SCP zullen samen de mogelijkheid
verkennen van een proefrapportage op het terrein van zorg en welzijn. De rapportage
moet inzicht bieden in het aanbod en gebruik van voorzieningen, in relatie
tot de beleidsontwikkelingen in het veld en de welzijnsproblematiek in de
samenleving. Hierbij zal ook gebruik gemaakt worden van de eerder genoemde
monitoren.Publieksinformatie betreft tal van onderwerpen die bijdragen aan het maatschappelijk
goed kunnen functioneren van burgers.Het Ministerie heeft de afgelopen jaar actief geparticipeerd in het Nationaal
Actie Programma Elektronische Overheid en het Overheidsloket 2000. Onlangs
is een convenant gesloten met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkszaken
waarin wij ons verplichten een Loket Zorg en Welzijn te ontwikkelen. Inzet
is dat iedere burger in Nederland heel makkelijk informatie kan vinden over
alles wat met welzijns-, zorg en gezondheidsproblemen te maken heeft. Het
Centrum voor maatschappelijke informatie van het NIZW heeft hier de taak de
landelijke informatie voor dit loket te organiseren in nauwe samenwerking
met een aantal andere landelijke organisaties en belangenbehartigers. ANNEXIn het kader van de Welzijnswet 1994 besteden wij komende jaren, naast
de in het voorgaande hoofdstuk vermelde programma's en deelprogramma's aandacht
aan een aantal navolgende onderwerpen. 1 Verzetsdeelnemers, vervolgden en burger-oorlogsgetroffenen 1.1 Immateriële hulpverleningDe ervaringen tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben voor veel mensen ingrijpende
gevolgen gehad. Hun psychisch en lichamelijk welzijn is aangetast. De oorlogservaringen
hebben hun vermogen geschaad om door arbeid inkomen te verwerven; zij hebben
daardoor een lager levenspeil bereikt. Overwegingen van ereschuld en bijzondere
solidariteit hebben de grondslag gelegd voor een wettelijk stelsel van materiële
compensatie voor de gevolgen van oorlogservaringen. Tevens zijn in de sfeer
van de immateriële hulpverlening voorzieningen getroffen voor de mensen
die een erkenning hebben op grond van een van de wetten voor oorlogsgetroffenen
of daarvoor een aanvraag hebben ingediend.Teneinde de jeugd te informeren over de gebeurtenissen tijdens WOII is
een projectenbeleid gestart. Ook de jaarlijkse herdenking en viering op 4
en 5 mei is mede gericht op betrokkenheid van de jeugd. Ontwikkelingen binnen de doelgroepenHet aantal uitkerings- of pensioengerechtigden op grond van de wetten
voor oorlogsgetroffenen bedraagt ongeveer 50 000 personen. Het overgrote
deel van hen heeft inmiddels een vergevorderde leeftijd bereikt, met als gevolg
een toenemende kwetsbaarheid.Het thema van de verbondenheid in deze nota heeft ook voor de oorlogsgetroffenen
in meer opzichten betekenis. Enerzijds dient de verbondenheid van de samenleving
blijvend gewaarborgd te zijn door de continuïteit en kwaliteit van de
materiële en immateriële voorzieningen. Anderzijds dienen extra
faciliteiten beschikbaar te zijn om de onderlinge lotsverbondenheid van oorlogsgetroffenen
via periodieke bijeenkomsten en bulletins blijvend gestalte te kunnen geven.
Hierbij is ook de inzet van vrijwilligers van belang. In de latere levensfase,
waarin de herinneringen aan de ervaringen tijdens WOII vaak weer
zo sterk terugkomen, neemt de betekenis van persoonlijke netwerken met mensen
met gelijke ervaringen eerder toe dan af. Landelijke organisatiesDe bestuurlijke ordening van dit beleidsterrein neemt in het welzijnsbeleid
een aparte plaats in. Het specifieke karakter van de doelgroep in combinatie
met de relatief geringe omvang ervan hebben geleid tot een landelijke categoriale
aanpak van de hulpverlening, inclusief de uitvoerende taken. Waar de organisatorische
randvoorwaarden dit vereisen, wordt echter overheveling naar algemene instellingen
bevorderd.Er zijn vier landelijk functionerende begeleidende instellingen die zorg
dragen voor categoriaal maatschappelijk werk aan personen met een erkenning
in het kader van de wetten voor oorlogsgetroffenen: de Stichting Burger-Oorlogsgetroffenen
(SBO), de Stichting Joods Maatschappelijk Werk (JMW), de Stichting 1940–1945
en de Stichting Pelita. Parallel aan de geleidelijke afname van het aantal
cliënten wordt de subsidie verminderd.Omdat door de vermindering van werk en personeel het organisatorisch draagvlak
in gevaar kan komen, kan het nodig zijn het maatschappelijk werk over te plaatsen
naar de instellingen voor Algemeen Maatschappelijk Werk. Voor het maatschappelijk
werk aan burger-oorlogsgetroffenen is dat al gerealiseerd. De Stichting 1940–1945
bereidt dit voor. Aan Pelita is desgevraagd toegezegd dat de verdere afbouw
van het categoriaal maatschappelijk werk aan erkende oorlogsgetroffenen uit
de Indische gemeenschap tot het jaar 2005 binnen Pelita zelf kan plaatsvinden.
Voor het JMW doet zich het vraagstuk van een op termijn onvoldoende organisatorisch
draagvlak niet voor.De SBO en Pelita ontvangen verder ook subsidie voor sociale dienstverlening.
Daaronder dient te worden verstaan de coördinatie van vrijwilligerswerk
en lotgenotencontact.De Stichting ICODO heeft ten doel het bevorderen van de doeltreffendheid
van de dienstverlening aan oorlogsgetroffenen. Tevens fungeert ICODO als informatiepunt
omtrent wetten, regelingen en procedures die voor oorlogsgetroffenen van belang
zijn, en omtrent hulpverleningsmogelijkheden.Bij ICODO is ook een aanspreekpunt ondergebracht voor slachtoffers uit
de naoorlogse situatie (ANG).De Stichting ICODO beraadt zich in overleg met de Stichting Pharos en
de Stichting Centrum '40-'45 op vergaande organisatorische samenwerking, mede
met het oog op groeiende hulpvraag van actuele geweldsgetroffenen, onder wie
asielzoekers.Het Rode Kruis tenslotte ontvangt subsidie voor de behandeling van informatieverzoeken
van particulieren over oorlogslotgevallen. 1.2 Herdenken en vierenOnverminderd is de behoefte om de gebeurtenissen tijdens WOII in herinnering
te houden. Deze zijn niet alleen van betekenis voor diegenen, die deze periode
hebben meegemaakt. Om te bereiken dat ook naoorlogse generaties zich met deze
generatie verbonden voelen en hun ervaringen begrijpen, is het van belang
om de kennis over WOII over te dragen. Dit moet er mede toe bijdragen het
bewustzijn te versterken over de risico's van schending van grondrechten.
Op die manier worden de gemeenschappelijke waarden van tolerantie en onderling
respect, die voorwaarden zijn voor een leefbare samenleving, versterkt. Herdenking en viering op 4 en 5 meiDe organisatie van de jaarlijkse nationale herdenking en viering op 4
en 5 mei is in handen van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Het comité ontvangt hiervoor structureel subsidie. Permanent aandachtspunt is
op welke wijze de herdenking en viering steeds weer zodanig vorm te geven,
dat een zo groot mogelijk deel van de bevolking zich erbij betrokken voelt. JeugdvoorlichtingSedert 1 januari 1998 is een projectsubsidiebeleid van start gegaan voor
de facilitering van jeugdvoorlichting over WOII in relatie tot hedendaagse
maatschappelijke tendensen.Voor de beoordeling of projectvoorstellen voor subsidie in aanmerking
komen, is een stelsel van toetsingscriteria in het leven geroepen, dat in
de brief van 18 december 1997 (TK1997–1998, 20 454, nr 43) is neergelegd.
Een deel van de criteria is gericht op aandacht voor spreiding van thema's,
geografische spreiding en spreiding over deelcategorieën jongeren. Het
andere deel van de criteria heeft betrekking op het sociaal-educatieve karakter,
de systematische uitwerking van het projectplan, het vernieuwende karakter
van het projectplan, de landelijke relevantie, de evenwichtige verhouding
tussen kosten en baten en de aandacht voor evaluatie. Inmiddels is een zogeheten
toetsingscommissie ingesteld voor pré-advisering over subsidieverzoeken
voor projecten jeugdvoorlichting WOII-heden.In 1999 worden de voorbereidingen getroffen voor een systematische evaluatie
om na te gaan of aanscherping van de toetsingscriteria nodig is. De kwaliteit
en effectiviteit van het projectenbeleid vereisen wellicht sterkere concentratie
op de meest effectief gebleken voorlichtingsinstrumenten en op moeilijk bereikbare
groepen jongeren. 2 Uitvoerend werk en steunfunctiewerk onder rijksverantwoordelijkheidDe artikelen 4 en 5 van de Welzijnswet 1994 bieden onder voorwaarden de
mogelijkheid om beleidsterreinen van het uitvoerend werk of steunfunctiewerk
vanwege bijzondere omstandigheden toch te beschouwen als behorend tot de rijksverantwoordelijkheid.Voor een aantal voorzieningen is een verantwoordelijkheid op landelijk
niveau noodzakelijk. In het Besluit afwijking verantwoordelijkheidstoedeling
welzijnsbeleid zijn als criteria genoemd: beperkte doelgroep, ongelijke
landelijke spreiding, specifieke deskundigheid of een specifieke taak.In dat besluit zijn de werkvormen en onderwerpen aangegeven, waarvoor
de rijksoverheid op grond van artikel 5 van de Welzijnswet 1994 verantwoordelijk
is, zoals internaten voor kinderen van binnenschippers en kermisexploitanten,
instellingen voor vorming, training en advies (VTA), categoriaal maatschappelijk
werk en bejaardenpensions.De beleidsontwikkeling ten aanzien van het landelijk uitvoerend werk en
het steunfunctiewerk wordt afgestemd op de programma's die genoemd zijn in
hoofdstuk 5. 3 OverigDe Welzijnswet 1994 bevat voorts artikelen op grond waarvan een specifieke
uitkering kan worden verstrekt aan bij algemene maatregel van bestuur aangewezen
gemeenten ten behoeve van beleid op het terrein van maatschappelijke opvang,
vrouwenopvang, verslavingsbeleid.In de regelgeving worden voorts landelijke sportorganisaties, landelijke
jeugdorganisaties en landelijke zelforganisaties van minderheden en Chinezen
vermeld. Ten aanzien van de laatste twee organisatievormen is momenteel sprake
van een evaluatie die kan leiden tot het bijstellen van beleid en /of regelgeving.Op grond van artikel 16 van de Wet inburgering nieuwkomers worden door het ministerie van VWS de rijksbijdragen verstrekt aan de betrokken
gemeenten.Ook de beleidsontwikkeling op deze terreinen wordt afgestemd op de uitvoering
van de beoogde programma's, met name waar het voorzieningen betreft met een
lokaal of regionaal aanbod van zorg- of dienstverlening.In de nota Kansen voor topsport, die in februari 1999 aan de Tweede Kamer
werd toegezonden is het topsportbeleid voor de komende jaren uiteengezet.Bij de organisatie van het Europees Kampioenschap voetbal in Nederland
en België in juni 2000 heet het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport een interdepartementale coördinerende rol op het gebied van
evenementen, supporters en accommodaties. Financieel overzicht Welzijnsnota  1999200020012002 Bedragen x f 1000,-  1. Participatie en toegankelijkheid214 550218 752270 931347 4472. Voorkomen van sociale uitsluiting22 83722 67223 23824 2733. Lokaal sociaal beleid34 05936 72044 02554 9484. Professionaliteit en kwaliteit van voorzieningen21 72523 87526 10030 4005. Onderzoek, monitoring, informatievoorziening56 80352 06848 60636 396Sub-totaal programma's349 974354 087412 900493 4646. Annex559 884566 061577 099589 0907. Overige wetgeving    Wet op de jeugdhulpverlening1 043 2881 040 7641 038 9161 038 916Landelijk beleid Jeugdhulpverlening101 963110 365121 804133 803Wetten en regelingen oorlogsgetroffenen742 772716 632694 428674 428Wet op de pensioen- en uitkeringsraad67 27570 88969 82369 822Vierde tranche goudpool20 000   Wet
inburgering nieuwkomers103 879114 954114 954114 951Kaderwet volksgezondheidsubsidies6 3476 2176 2176 216Totaal overige wetgeving2 085 5242 059 8212 046 1422 038 1368. Wachtgelden en desalderingsmiddelen22 94026 10124 88723 626Totaal Welzijnsnota3 018 3223 006 0703 061 0283 144 316ToelichtingIn de tabel is de huidige stand van zaken weergegeven met betrekking tot
de verstrekking van financiële middelen op basis van de Welzijnswet-
en regelgeving.De tabel geeft uitsluitend aan op welke wijze op dit moment de beschikbare
middelen zijn verdeeld over de programma's, die in deze welzijnsnota zijn
gepresenteerd en is daarmee het financiële kader.Het totaal voor «welzijn» beschikbare budget bestaat voor
een belangrijk deel uit de specifieke uitkeringen aan bij algemene maatregel
van bestuur aangewezen gemeenten. Het betreft specifieke uitkeringen ten behoeve
van beleid op het terrein van maatschappelijke opvang, vrouwenopvang, verslavingsbeleid,
kinderopvang en naschoolse activiteiten. Daarnaast subsidies aan bijvoorbeeld
landelijke sportorganisaties, landelijke jeugdorganisaties en landelijke zelforganisaties
minderheden en Chinezen.Bovendien gaat het om het uitvoerend en steunfunctiewerk op basis van
het Besluit afwijking verantwoordelijkheidstoedeling welzijnsbeleid. Die bedragen
vormen samen het onderdeel «annex» in de tabel.De middelen opgenomen onder de programma's worden in de vorm van instellingssubsidies
en projectsubsidies aangewend voor de financiering van landelijke organisaties,
projecten, experimenten en onderzoek. Uit deze presentatie van
de cijfers wordt duidelijk waar het zwaartepunt ligt in de besteding van middelen.
Deze middelen zijn in de tabel gerangschikt onder de onderscheiden inhoudelijke
thema's.De afzonderlijke bedragen vormen de som van de bestaande meerjarige en
incidentele verplichtingen (instellingssubsidies en projectsubsidies) en de
budgetten, die op deelterreinen zijn geraamd voor de financiering van nieuwe
programma-onderdelen. Voor een aantal afzonderlijke terreinen zoals gehandicaptenbeleid
en de breedtesport zijn of worden de beleidsvoornemens voor de komende periode
opgenomen in beleidsbrieven aan de Tweede Kamer.Tenslotte is ter informatie een overzicht bijgevoegd van de beschikbare
financiële middelen voor de uitvoering van overige wetgeving, op basis
waarvan met het welzijnsbeleid sterk verbonden voorzieningen worden gefinancierd.Het beoogde programma-overleg per beleidsthema kan leiden tot het leggen
van andere accenten in de financiering. De effecten daarvan in de vorm van
herschikking van middelen tussen programma's zullen jaarlijks in de rijksbegroting
tot uiting worden gebracht.XNoot1Stichting Werken aan de Stad en Stichting Program, Thuis op straat, Rotterdam,
mei 1998.XNoot1Werk en Aandacht, NIZW, Utrecht 1998.XNoot1IPO, Provinciaal sociaal beleid in beeld, Den Haag oktober 1998.XNoot1Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Wat sport beweegt, Rijswijk
1996.XNoot1Welzijnswet 1994, hoofdstuk I en II.XNoot2Prof. Dr. M. de Winter, Jeugdig Gezinsbeleid, Rijswijk, maart 1998.XNoot1Ministerie van VWS, Rijswijk 1998.XNoot1Ministerie van VWS, Rijswijk 1994. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26477-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl