Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting; Nota n.a.v. het eindverslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23207, nr. 10

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

03-06-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

23207 nr. 10

26-05-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen4. Standpuntbepaling naar aanleiding van de adviezen en
commentaren5. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel6. Europeesrechtelijke aspecten; artikel 7 Verdrag inzake
de rechten van het kind (New York, 20 november 1989, Trb. 1990, 170)7. De verhouding tussen de donor en het kind in juridisch
opzichtArtikelen Artikel 2Artikel 3Artikel 5Artikel 14Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23207Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 56 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 207Regels voor de bewaring, het beheer en de verstrekking van gegevens
van donoren bij kunstmatige donorinseminatie (Wet donorgegevens kunstmatige
inseminatie)nr. 10NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET EINDVERSLAGOntvangen 26 mei 1998Tussen het tijdstip van het uitbrengen van het eindverslag en de beantwoording
daarvan liggen enige jaren. Voor de redenen om het wetsvoorstel nu voortgang
te doen vinden, verwijzen wij naar onze aan uw Kamer gezonden brief van 27
oktober 1997(Kamerstukken II 1997/98, 23 207, nr. 9).In die brief is onder andere aangegeven dat het wetsvoorstel uitgebreid
zal worden tot eicel- en embryodonatie. Ook spermadonaties in het kader van
een in vitro fertilisatie (ivf) worden door de onderhavige voorstellen bestreken.
De bij deze nota gevoegde tweede nota van wijziging strekt daartoe. In verband
hiermee is het niet langer nodig in te gaan op de vragen van de leden van
de CDA-, SGP- en GPV-fractie hierover.De vragen en opmerkingen uit het eindverslag beantwoorden wij graag als
volgt. 1. AlgemeenUit het betoog van de leden van de PvdA-fractie proefden wij dat zij de
in het wetsvoorstel gekozen uitgangspunten grotendeels delen. Deze leden stelden
dat een goed functionerend kid-systeem staat of valt met een voldoende aantal
donoren. Gelet hierop vroegen de leden van de PvdA-fractie of wij geen aanleiding
zien op zeer korte termijn een onderzoek te (laten) doen onder de bestaande
donoren van alle instellingen, waarbij de informatie en voorlichting met betrekking
tot de door ons voorgestelde bepalingen uit het wetsvoorstel worden meegenomen.
In het licht van een dergelijk onderzoek zouden de leden van de PvdA-fractie
het wetsvoorstel gefaseerd willen invoeren. Het wetsvoorstel zou in de fasering
die deze leden suggereren onmiddellijk ingevoerd kunnen worden, voor zover
het betreft het centrale beheer en de centrale bewaring van donorgegevens,
alsmede voor zover het betreft de verschaffing van de medische gegevens en
de gegevens die een beeld van de donor bieden. Voor zover het betreft de verschaffing
van de persoonsidentificerende gegevens, zouden deze alleen worden verschaft
met toestemming van de donor die hetzij ter gelegenheid van de donatie hetzij
op het moment dat het kind om de gegevens vraagt, wordt gegeven. De bepalingen
omtrent opheffing van de anonimiteit zouden kunnen worden ingevoerd, indien
uit het door deze leden voorgestelde onderzoek voldoende blijkt
dat een terugloop van het aantal donoren niet is te verwachten.Over dit voorstel het volgende. In feite bevat het wetsvoorstel ten aanzien
van alle donaties die voorafgaande aan de inwerkingtreding van de wet zijn
gedaan de door de leden van de PvdA-fractie voorgestelde fasering. Dit vloeit
voort uit artikel 14. Ingevolge dit artikel wordt aan deze donoren geheimhouding
ten aanzien van alle gegevens, uitgezonderd de medische gegevens, gegarandeerd,
tenzij zij uitdrukkelijk akkoord gaan met verschaffing van andere dan de medische
gegevens. Uitstel van de inwerkingtreding van artikel 3, tweede lid, tweede
volzin, en van artikel 3, vierde en vijfde lid, is daarom niet nodig als er
nu onderzoek zou worden gedaan naar de attitude van de huidige donoren ten
aanzien van opheffing van de anonomiteit als bedoeld in het wetsvoorstel.Wat betreft het al dan niet teruglopen van het aantal donoren merken wij
op dat een donorsysteem in geval van kunstmatige bevruchting ook op een lager
niveau van donaties kan functioneren. Effect hiervan kan zijn dat een wachtlijst
voor kid onontkoombaar is. Uit een oogpunt van zorgvuldige toepassing van
kunstmatige bevruchtingsbehandelingen is evenwel de mogelijkheid om onder
omstandigheden toegang te verkrijgen tot de afstammingsgegevens, indien daaraan
behoefte bestaat, van wezenlijk belang.In dit verband heeft de tweede ondergetekende de Nederlands-Belgische
Vereniging voor ki bij brief van 9 december 1997 (hierbij gevoegd)1 verzocht recente informatie te verschaffen omtrent de
praktijk ten aanzien van de ki-behandeling met donorsperma. De voorzitter
van genoemde vereniging heeft meegedeeld dat het verkrijgen van de gegevens
meer tijd vergde dan aanvankelijk werd verwacht, maar dat deze inmiddels zijn
ontvangen. De uitkomsten van de verwerking van deze gegevens zullen naar verwachting
binnenkort worden toegezonden. Wij zullen u deze vervolgens zo spoedig mogelijk
doen toekomen.Verder zij opgemerkt dat een onderzoek naar de attitude van donoren tegenover
het onder omstandigheden verschaffen van hun persoonsidentificerende gegevens
een momentopname is van een mening omtrent iets wat zich in de toekomst zou
kunnen gaan voordoen. Het lijkt ons dat altijd voorzichtigheid moet worden
betracht met het verbinden van conclusies aan dergelijk onderzoek.Het verheugt ons dat de leden van de PvdA-fractie met ons van mening zijn
dat uitkomsten van onderzoek naar de beleving en verwerking van de verwekkingsstatus
en van de anonimiteit van de donor niet doorslaggevend behoeven te zijn voor
de besluitvorming rond het wetsvoorstel. Deze leden meenden dat de uitkomsten
van dergelijk onderzoek wel van belang zouden kunnen zijn in verband met de
belangenafweging die gemaakt moet worden tussen enerzijds de belangen van
de donor bij niet-verschaffing van de persoonsidentificerende gegevens en
anderzijds de belangen van het kind bij verschaffing van deze gegevens.Het lijkt ons dat, als het onderhavige wetsvoorstel eenmaal wet is geworden,
er meer dan voldoende tijd is om het nodige op de dan geldende wettelijke
bepalingen afgestemde onderzoek te verrichten. De eerste verzoeken om persoonsidentificerende
gegevens die op basis van artikel 3 van het onderhavige voorstel, als dat
tot wet zou worden verheven, zouden kunnen worden gedaan, zullen immers eerst
16 jaar na inwerkingtreding van de wet worden gedaan. In dit licht lijkt het
ons goed dat te gelegener tijd, na de totstandkoming van de onderhavige regeling
bezien wordt welk onderzoek zou kunnen worden gestimuleerd.De leden van de VVD-fractie hadden zich wederom afgevraagd of het wetsvoorstel
niet tot gevolg zal hebben dat de gewenste openheid over kid in vele individuele
gevallen belemmerd zal worden door de al dan niet gerechtvaardigde angst van
wensouders voor het doorbreken van de anonimiteit van de donor. Daarbij merkten
zij op dat zij vernomen hadden uit gesprekken met ervaringsdeskundigen
dat kid-kinderen die vroeg zijn ingelicht omtrent hun verwekkingsstatus in
het overgrote merendeel van de gevallen geen enkele behoefte hebben aan de
persoonsidentificerende gegevens van de donor, omdat zij weten een zeer gewenst
kind te zijn. Dat is een groot verschil met adoptiefkinderen die door de biologische
ouder(s) in de steek gelaten zijn. De leden van de D66-fractie vroegen of
de openheid die thans door ouders al wordt betracht niet in de kiem zou worden
gesmoord in verband met de vrees van ouders voor complicaties in de relatie
tot het kind.Wij achten openheid jegens het kind omtrent de wijze van verwekking van
groot belang. In hoeverre de onderhavige wetgeving van invloed zal zijn op
de tendens om vaker openheid te betrachten is moeiljk te voorspellen. Het
is niet ondenkbaar dat het besef dat een kind bij twijfel over zijn afstamming
de donorgegevens kan opvragen, ouders stimuleert tot openheid.Hoewel er inderdaad grote verschillen zijn met adoptie, zijn er ook overeenkomsten.
In dat verband diene ter informatie het volgende. Ten tijde van invoering
van de adoptie in 1956 bestond er een grote huiver – angst – bij
de adoptiefouders om het kind over zijn afstamming in te lichten. Angst voor
confrontatie met de biologische ouders, wellicht zelfs angst om hun zo gewenste
kind (deels) kwijt te raken. In die tijd werden nog veel voornamelijk Nederlandse
kinderen geadopteerd. De kans dat een kind ook echt op zoek zou kunnen gaan
naar de natuurlijke moeder en eventueel vader die zich ook in Nederland bevonden,
was daarom zeker aanwezig.De Centrale Adoptieraad heeft er altijd op gehamerd dat jegens het kind
openheid omtrent de adoptie moest worden betracht. Achtergrond daarvan was
dat het kind altijd via zijn geboorte-akte zijn werkelijke afstamming zou
kunnen kennen. Met andere woorden: de openbare registratie omtrent de afstamming
vormt – om het minder positief uit te drukken – een «stok
achter de deur» om openheid te betrachten. In dit licht is ook ten aanzien
van kid weleens het voorstel gedaan om gegevens omtrent kid maar in de geboorte-akte
op te nemen. Daarvan is afgezien, omdat de registers van de burgerlijke stand
in principe openbare registers zijn en er voor anderen dan de direct betrokkenen
in het algemeen geen gerechtvaardigd belang bij deze gegevens bestaat.Ook wij hebben met de leden van de VVD-fractie de verwachting dat kinderen
die goed voorgelicht zijn over hun verwekkingsstatus vrede hebben met dit
gegeven. De behoefte aan persoonsidentificerende gegevens zal dan wellicht
niet erg groot zijn. Zoals wij in eerdere stukken hebben uiteengezet, brengt
naar ons oordeel ook de inrichting van het systeem van verschaffing van donorgegevens
mee dat de vraag naar de persoonsidentificerende gegevens van de donor geen
veelvoorkomende behoeft te zijn. De verwachting is dat vele donorkinderen
die goed voorgelicht zijn en die toch graag iets meer over de donor willen
weten, hun vragen voldoende beantwoord vinden met de gegevens die een beeld
van de donor verschaffen. Het is echter vervolgens de vraag of, ook als maar
weinig kinderen daarom zouden vragen, het gerechtvaardigd is om een kind dat
wel graag de persoonsidentificerende gegevens wil ontvangen, iedere mogelijkheid
van toegang daartoe te onthouden.De leden van de VVD-fractie vroegen zich af in hoeverre professionele
voorlichting en begeleiding van de ouders terzake van het betrachten van openheid
geboden was en in hoeverre de overheid dan wel de professie hierin een taak
hebben.Terzake van de voorlichting aan de ouders op dit punt merken wij op dat
het deel van de professie dat zich bezighoudt met ki dit al tot zijn taak
rekent blijkens het «Advies medisch-technische aspecten van kunstmatige
donorinseminatie». Bij de screening van de recipiënte en haar eventuele
partner na definitieve aanmelding wordt immers uitgebreid aandacht besteed
aan alle psycho-sociale aspecten en consequenties die verbonden zijn
aan het niet-biologische ouderschap, voor zowel het donorkind als de wensouder(s).
In het bijzonder worden de voor- en nadelen van eventuele openheid dan wel
geheimhouding besproken en de maatschappelijke ontwikkelingen in dezen. Wat
betreft de begeleiding zijn wij van oordeel dat deze afhankelijk dient te
zijn van de vraag van de ouders daarnaar en dat deze door bestaande maatschappelijke
organisaties op dit terrein kan worden verleend.Deze leden vroegen met klem om wetenschappelijk onderzoek te bevorderen
waaruit zou kunnen blijken van een maatschappelijke attitudeverandering zowel
onder wensouders als onder donoren. Voor ons is het de vraag in welk opzicht
een dergelijk onderzoek een relevante bijdrage zou leveren in het licht van
een beoordeling van de voors en tegens verbonden aan het wetsvoorstel. Naar
ons oordeel behoren de te maken afwegingen niet volstrekt afhankelijk te zijn
van een maatschappelijke attitudeverandering onder donoren en/of onder wensouders,
afgezien nog van de vraag hoe een verandering in attitude gemeten zou moeten
worden, aangezien er geen «nulmeting» is waaraan een verandering
zou kunnen worden getoetst.De leden van de VVD-fractie drongen aan op een reactie op het advies van
de Raad van State, waarin wordt opgemerkt dat onderzoek verricht zou kunnen
worden door een onafhankelijk onderzoeksteam uit de jeugdpsychiatrie naar
de ervaringen van kinderen die weten dat zij kid-kind zijn met betrekking
tot de anonimiteit van de donor en de invloed daarvan op hun ontwikkeling.
De suggestie die de Raad van State deed, is ontleend aan het verslag van het
vooronderzoek dat onder leiding van Prof. Dr. F.C. Verhulst is verricht, naar
de onderzoekbaarheid van de vraagstelling uit het regeerakkoord. De vraagstellingen
die mogelijk onderzocht zouden kunnen worden, zijn opnieuw besproken in de
memorie van antwoord (pagina 3 e.v.). Het gaat er vooral om óf de groep
kinderen die weet dat zij kid-kind zijn op aanvaardbare wijze benaderd kan
worden, of deze groep groot genoeg zal zijn en, als deze vragen al bevestigend
beantwoord zouden kunnen worden, of de groep kinderen die dan wordt benaderd
voldoende heterogeen zal zijn om algemene conclusies te kunnen trekken.In dit verband merken wij op dat het getal van 3500 kinderen die zouden
weten dat zij kid-kinderen zijn, naar ons oordeel niet erg betrouwbaar is.
In het nader rapport aan de Koningin zijn wij op dit gegeven nader ingegaan.De leden van de D66-fractie noemden drie punten die naar hun mening het
wetsvoorstel niet opportuun deden zijn. In de eerste plaats merkten zij op
dat over het belang van het kind te weinig zekerheid bestaat. Deze leden onderschreven
op zichzelf de stelling dat de beslissing om in bepaalde gevallen persoonsidentificerende
gegevens niet aan het kind te onthouden wordt ingegeven door motieven van
andere aard dan de uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek. Die andere motieven
kunnen dan zijn de bescherming van kwetsbare belangen. Zij meenden echter
dat de gevolgen van kennisneming van de persoonsidentificerende gegevens door
het kid-kind dusdanig van ernstige psychische aard zijn, dat ter bescherming
van kwetsbare belangen toegang tot dergelijke gegevens onthouden moet worden.
Is het drama dat het kid-kind te horen krijgt dat de donor toestemming weigert
tot verschaffing van de persoonsidentificerende gegevens of dat het kid-kind
te horen krijgt dat de donor onvindbaar is, niet veel groter dan het gegeven
dat de afstammingsgegevens nooit bekend zullen worden, omdat ze er niet zijn?Het verheugt ons dat de leden van de D66-fractie met ons van oordeel zijn
dat motieven van andere aard dan de uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek
de doorslag geven voor de beslissing om het kind opening van zaken te bieden
over de persoon van de donor. Bij de voorbereiding van het onderhavige wetsvoorstel
is uiteraard aandacht geschonken aan de vraag op welke wijze de belangen van
degenen die in de situaties waarom het hier gaat de kwetsbaarste
posities innemen, het beste zouden kunnen worden beschermd. Daarbij zijn eerst
de twee uitersten in ogenschouw genomen. Aan de ene kant het nimmer verschaffen
van persoonsidentificerende gegevens; bewust zouden deze niet (langer) worden
bewaard, zodat, ook al zou ernaar worden gevraagd, deze gegevens niet zouden
kunnen worden verschaft. Het kind wordt dan voor mogelijke teleurstellingen
behoed. Aan de andere kant het steeds verschaffen van de persoonsidentificerende
gegevens. Het mogelijke drama, dat de leden van de D66-fractie schetsten,
zou hierdoor ook grotendeels opgelost worden.Bewaring van de gegevens die op de donor betrekking hebben, spreekt voor
ons net zo vanzelf als bewaring van de gegevens die op de natuurlijke ouder(s)
betrekking hebben ingeval van adoptie. Het laatste is gemeengoed en gebeurt
in de praktijk ook, opdat het kind zijn natuurlijke afstamming kan vernemen.
Er moeten dan goede redenen zijn om – waar het gaat om soortgelijke
gegevens – deze in geval van donorbevruchting niet langdurig te bewaren.
Die goede redenen zien wij niet in het voorkomen van mogelijke drama's voor
het kind. De voorkoming daarvan zou immers ook gerealiseerd kunnen worden
door de persoonsidentificerende gegevens steeds te verschaffen aan het kind
(dus ongeacht of de donor daartoe toestemming heeft gegeven). Dit laatste
evenwel hebben wij niet verkozen, gelet op de belangen van de donoren en op
de belangen bij een donorbestand van redelijke omvang. Er is in het voorstel
een middenweg bewandeld die uitgaat van verschaffing van de persoonsidentificerende
gegevens en die in de uitwerking ook rekening houdt met voornoemde belangen.De tweede reden waarom de leden van de D66-fractie het wetsvoorstel niet
opportuun achtten, betreft de prikkel tot openheid die averechts werkt. De
wettelijke regeling zou ertoe leiden dat niet meer maar minder openheid betracht
zou worden door ouders. Op dit punt zijn wij hierboven ingegaan bij de beantwoording
van vragen hierover van de leden van de VVD-fractie.Het leek de leden van de GroenLinks-fractie bijna vanzelfsprekend dat
bij kinderen die (kunnen) weten dat niet de (beide) ouders de biologische
ouders zijn, zoals kinderen met een stiefvader of -moeder, behoefte aan afstammingsgegevens
bestaat. Geen antwoord kan daarentegen gegeven worden op de vraag of bij kid-kinderen
die onwetend zijn over de wijze van verwekking, onzekerheid bestaat over de
afstamming. Deze leden benadrukten ook nogmaals het belang dat zij hechtten
aan openheid en voorlichting omtrent het zijn van kid-kind.Zoals wij hierboven al hebben opgemerkt, achten ook wij openheid omtrent
het zijn van kid-kind van groot belang. Daarvan uitgaande lijken ons de verschillen
niet erg groot tussen een kid-kind dat is voorgelicht en bij voorbeeld een
kind dat van jongsaf over zijn adoptie op de hoogte is gesteld. Het is ons
dan ook niet duidelijk waarom in laatstgenoemde gevallen de behoefte aan afstammingsgegevens
als bijna vanzelfsprekend wordt gekenschetst, maar in de eerstgenoemde gevallen
deze behoefte eerst door onderzoek vastgesteld zou moeten worden.Zoals reeds aangegeven in genoemde brief aan de Tweede Kamer zal onderzoek
naar de gevolgen die het voor kinderen kan hebben om geen toegang te hebben
tot de afstammingsgegevens niet worden gestart, gelet op de problemen die
de uitvoering van dergelijk onderzoek met zich brengt. Principiëler achten
wij evenwel de vraag of uitkomsten van onderzoek van doorslaggevend belang
zouden moeten zijn voor de uiteindelijke beslissing om donorkinderen in beginsel
in de gelegenheid te stellen de persoonsidentificerende gegevens van de donor
te verkrijgen. Gesteld dat de uitkomsten van onderzoek, als dat verantwoord
verricht zou kunnen worden, geen noemenswaardige verschillen in ontwikkeling
van voorgelichte donorkinderen (ten opzichte van andere kinderen) zou opleveren en gesteld dat voorgelichte kinderen de anonimiteit van de
donor vaak niet als problematisch zouden ervaren, dan nog is dat geen reden
om aan het kind dat daarmee wel problemen heeft (of bij voorbeeld op latere
leeftijd heeft gekregen), de mogelijkheid te onthouden kennis te verkrijgen
omtrent de persoon van de donor.De leden van de SGP-fractie was het nog niet duidelijk waarom er op dit
terrein gesproken wordt van een bijzondere betrokkenheid en verantwoordelijkheid
van de overheid. Geldt die niet voor het gehele terrein van de afstamming?
En waarop baseerden wij de stelling dat er buiten het terrein van de kid wel
«openheid en toegang» tot afstammingsgegevens zou zijn, nu dit
wetsvoorstel alleen voor kid-kinderen een recht op afstammingsgegevens creëert.In gevallen van (stiefouder)adoptie en in geval van kinderen van afstandsmoeders
die worden geadopteerd, wijzigt zich de afstammingsrechtelijke band. Daarvoor
is in het belang van het kind een rechterlijke beslissing nodig. In de praktijk
bestaat er in al deze gevallen openheid omtrent de afstamming. Sinds de invoering
van de adoptie in Nederland is daarop aangedrongen door de toenmalige Centrale
Adoptieraad. Kennis over de afstamming die via de ouders wordt verkregen is
immers te verkiezen boven de kennis uit een afschrift van de geboorteakte.
Het feit dat in deze gevallen de gegevens over de afstamming zijn vastgelegd
en het feit dat die gegevens ook kenbaar zijn voor het kind, vormde en vormt
een krachtige stimulans om ervoor zorg te dragen dat openheid regel is. Datzelfde
geldt ook in situaties waarin een kind van jongsaf aan door een stiefouder
wordt verzorgd en opgevoed.Bij kunstmatige donorinseminatie is er een andere vorm van betrokkenheid
van de overheid, die voortvloeit uit het feit dat wordt ingegrepen in de natuurlijke
voortplanting.De betrokkenheid van de overheid bij kunstmatige bevruchting krijgt vooralsnog
vorm in regelingen op basis van de Wet op bijzondere medische verrichtingen.
Die betrokkenheid vindt mede zijn rechtvaardiging in het feit dat er sprake
is van een derde belanghebbende, namelijk het kind. Tot nu toe worden afstammingsgegevens
van het kind dat op kunstmatige wijze wordt verwekt niet zodanig bewaard dat –
ook op langere termijn – inzage hierin gewaarborgd is. Uitzondering
daarop vormen de kid-kinderen wier ouders zich tot het zogenaamde B-loket
hebben gewend. De overige kinderen die door middel van donorbevruchting zijn
geboren hebben die mogelijkheid niet, ook al zouden zij hieraan dringend behoefte
hebben. Wij trekken ons deze verantwoordelijkheid aan. Mede daarom is dit
wetsvoorstel voorbereid.De leden van de GPV-fractie vroegen daarnaast aandacht voor een verbod
op eiceldonatie.Een algeheel verbod van eiceldonatie in het licht van het streven zoveel
mogelijk de afstamming in overeenstemming met de genetische afstamming te
doen zijn, overwegen wij niet. Ten aanzien van spermadonatie wordt dit evenmin
overwogen. In dit verband verwijzen wij naar het standpunt zoals verwoord
in de brief aan de Tweede Kamer van 5 maart 1997 (Kamerstukken II 1996/97,
25 000 XVI, nr. 54).De leden van de GPV-fractie vroegen voorts of het gebruik van kid als
een medisch-technische voorziening om te voorzien in de afwezigheid van een
man of vader geen reden is om kid voor deze situaties te verbieden. Daarentegen
vroegen de leden van de D66-fractie bij de onder punt 4 gestelde vragen juist
of het niet gewenst zou zijn een indicatiestelling die alleen hetero-seksuele
paren in aanmerking laat komen voor kid, te verbieden, aangezien deze leden
een dergelijke beperking ongewenst, zo niet in strijd met de Wet gelijke behandeling
achtten.Herhaald zij dat van de zijde van de regering als uitgangspunt wordt gehanteerd
dat bij de toepassing van kunstmatige bevruchtingstechnieken geen voorrang
dient te worden gegeven aan paren van verschillende kunne. Verder
merken wij op dat blijkens het advies medisch-technische aspecten van kunstmatige
donorinseminatie de ki-centra zich de vrijheid voorbehouden om zelf hun beleid
in dit opzicht te bepalen en verzoeken die in dat beleid op praktische of
ethische gronden niet passen te verwijzen naar een centrum waar dat verzoek
vermoedelijk wel zal worden gehonoreerd. In de praktijk is donorinseminatie
op sociale indicatie mogelijk.Blijkens het door de Gezondheidsraad in 1997 uitgebrachte advies «Het
Planningsbesluit IVF» wordt door sommige IVF-centra de indicatiestelling
beperkt tot heteroseksuele paren. Zij doen dit met een beroep op hun levensbeschouwelijke
identiteit en met als argument het belang van het kind. Het advies geeft aan
dat de wetenschappelijke onderbouwing hiervoor ontbreekt: de, weliswaar schaars
voorhanden zijnde, wetenschappelijke gegevens bevatten geen aanwijzing dat
opgroeien van een kind bij een lesbisch paar of alleenstaande vrouw een grote
kans op ernstige schade bij het kind inhoudt.Een beperking van de beleidsvrijheid van de klinieken door aan de klinieken
dwingend op te leggen dat zij lesbische paren en alleenstaande vrouwen niet
uitsluiten, vinden wij vooralsnog niet noodzakelijk. 4. Standpuntbepaling naar aanleiding van de adviezen en
commentarenDe leden van de CDA-fractie vroegen of een kid-behandeling in het buitenland
door het ziekenfonds wordt vergoed. Het is een ziekenfonds toegestaan op grond
van het Besluit van 30 juni 1988, nr. 402/859, Stcrt. 1988, 123 (gebaseerd
op artikel 9, vierde lid, van de Ziekenfondswet) om een kid-behandeling in
het buitenland te vergoeden. In alle gevallen worden niet meer dan drie inseminatiecycli
vergoed.De leden van de PvdA-fractie vroegen ons in te gaan op de conclusies uit
een schriftelijke enquête gehouden onder het kid-donorbestand van het
Academisch Ziekenhuis Leiden.De leden van de D66-fractie gaven aan dat de terugloop van het potentieel
aan donoren met 85% tot 90% – getallen die zij noemden in het voorlopig
verslag – zijn gebaseerd op mondelinge enquêtes in vier centra
in de periode 1991–1992 en op de genoemde schriftelijke enquête.Omtrent de mondelinge enquêtes zijn geen gegevens verschaft, terwijl
uit het verslag van de schriftelijke enquête blijkt dat 80,7% van de
57 donoren die de enquête hebben beantwoord, zouden stoppen met doneren
als het wetsvoorstel wet zou worden. Het spreekt voor zich dat grote voorzichtigheid
geboden is bij het trekken van conclusies uit dit onderzoek, gelet op de kleine
aantallen en op het feit dat het gaat om het donorbestand van één
ziekenhuis. Voorzichtigheid is ook nodig omdat niet duidelijk is hoe de vraagstelling
heeft geluid. Een algemene vraag naar de reactie van de donor als de anonimiteit
van de donor wordt opgeheven, zal wellicht anders worden beantwoord dan een
vraag die aansluit bij het voorstel dat door ons is gedaan.Wat betreft de terugloop van het aantal donoren, lijkt het gerechtvaardigd
eerst te bezien in hoeverre het bestand weer aantrekt na de eerste terugval
die door de lange tijd dat het sperma voor eerste gebruik ingevroren moet
blijven, nu merkbaar wordt. Het is niet ongerechtvaardigd te veronderstellen
dat bij nadere beoordeling op basis van juiste voorlichting huiver bij donoren
tegen een confrontatie met het kind dat met hun zaad is verwekt, weggenomen
kan worden dan wel zodanig vermindert dat spermadonatie niet achterwege blijft.
Dat hier sprake kan zijn van een schokeffect op basis van ongenuanceerde publiciteit
en voorlichting, is niet onaannemelijk, omdat krachtens de overgangsregeling
ten aanzien van de ondervraagde donoren de anonimiteit zonder hun toestemming
nimmer doorbroken kan worden. Deze donoren vallen immers wat betreft
de donaties die voorafgaande aan de inwerkingtreding van de wet hebben plaatsgevonden,
niet onder het regime van artikel 3.Ten slotte zij opgemerkt dat een kid-systeem ook met minder donoren naar
behoren kan functioneren, al moet dan van wachtlijsten gebruikt gemaakt worden.
Niet kan worden geconcludeerd dat het individuele belang dat een kind kan
hebben bij verschaffing van de persoonsidentificerende gegevens van de donor
zich niet zou verdragen met het algemene belang bij een goed functionerend
kid-systeem. Overigens omvat een goed functionerend kid-systeem meer dan alleen
een voldoende groot donorbestand; ook de in acht te nemen medisch-technische
zorgvuldigheidseisen bij kid vallen bij voorbeeld onder deze noemer. Juist
door bij de invulling van het belang bij (recht op) kennis omtrent de afstamming
rekening te houden met de belangen van de donor en door afstammingsgegevens
niet onverkort te doen toekomen aan het kind, wordt het algemene belang bij
een redelijk donorbestand en de bescherming van het privéleven van
de donor erkend.Strijd met de kwaliteitseisen die aan wetgeving worden gesteld, zien wij
dan ook niet. Evenmin is de inbreuk in het licht van artikel 8 EVRM ongerechtvaardigd,
omdat deze inbreuk niet meer evenredig zou zijn aan het gestelde doel. De
inbreuk op het privéleven van de donor wordt immers gerechtvaardigd
door het belang van het kind bij de persoonsidentificerende gegevens. In het
wetsvoorstel wordt recht gedaan aan de bescherming van privéleven van
de donor door eerst toestemming aan de donor te vragen tot verschaffing van
de persoonsidentificerende gegevens en bij weigering van toestemming de belangen
van de donor en het kind af te wegen.De leden van de GroenLinks-fractie deelden onze opvatting dat het niet
de bedoeling van dit wetsvoorstel is kid te ontmoedigen, maar zij vroegen
zich af of dit niet een neveneffect van het wetsvoorstel zou zijn. Reeds nu
wordt in de praktijk een terugloop van het aantal donoren geconstateerd, zo
merkten zij op.Het valt niet te vermijden dat een aantal donoren in verband met de consequenties
die aan een donatie verbonden kunnen zijn, zal afzien van donatie. Echter,
gelet op de voorgestelde, getrapte wijze van verschaffing van donorgegevens,
waardoor in de praktijk de behoefte tot verkrijging van de persoonsidentificerende
gegevens van de donor niet erg omvangrijk hoeft te zijn, en gelet op de afwegingen
die nodig zijn in geval een verzoek om verschaffing van de persoonsidentificerende
gegevens wordt gedaan, is het niet zeker dat de terugloop van het aantal donoren
blijvend groot zal zijn. In dit opzicht kunnen voorlichting en begeleiding
voorafgaande aan de donatie van grote invloed zijn. Daarbij zal aandacht moeten
worden geschonken aan het belang dat een kind onder omstamdigheden kan hebben
bij de verschaffing van donorgegevens.De leden van de GroenLinks-fractie wezen op een naar hun oordeel zorgelijke
ontwikkeling dat als gevolg van een afname van het aantal donoren in de praktijk
verschil wordt gemaakt in de behandeling van hetero- en homoparen bij kunstmatige
inseminatie. Voor een reactie wordt verwezen naar ons hiervoor gegeven antwoord
op door de leden van de GPV-fractie en de D66-fractie in dit verband gestelde
vragen.Voorts vroegen de leden van de GroenLinks-fractie of kid-toerisme voor
ouders die kost wat het kost hun geheim willen bewaren, niet gezien moet worden
als contra-indicatie voor de beoogde regelgeving. In de ons omringende landen
wordt over dit onderwerp verschillend gedacht. Nederland neemt hierover geen
geïsoleerd standpunt in. Dat ons standpunt de consequentie kan hebben
van uitwijken naar het buitenland accepteren wij. Zoals gesteld in de brief
van 27 oktober 1997 aan de Tweede Kamer betekent dat dat weliswaar een aantal
ki-kinderen dan nog steeds geen toegang kan krijgen tot hun afstammingsgegevens,
maar het grootste deel van de kinderen zal die mogelijkheid wel hebben. De leden van de SGP-fractie gaven te kennen dat het uitgangspunt om bij
kunstmatige bevruchtingstechnieken geen onderscheid te maken tussen paren
van dezelfde en verschillende kunne geen recht deed wedervaren aan de grondslagen
van ons huwelijks- en afstammingsrecht.Het feit dat voor de toepassing van donorbevruchting bovengenoemd onderscheid
niet wordt gemaakt, impliceert naar ons oordeel niet dat daarmee de grondslagen
van het personen- en familierecht, voor zover het betreft het huwelijk en
de afstamming, geweld worden aangedaan.De duurzame verbintenis tussen man en vrouw in de vorm van een huwelijk
neemt in het personen- en familierecht, maar ook op andere terreinen van het
recht een belangrijke plaats in. Daaraan wordt niet getornd. Evenmin wordt
aan het uitgangspunt dat de afstamming in grote lijnen aansluit bij de natuurlijke
afstamming getornd. Ook in het nieuwe afstammingsrecht (Kamerstukken I vergaderjaar
1996/97, 24 649, nr. 285) wordt hiervan uitgegaan. 5. Hoofdlijnen van het wetsvoorstelDe leden van de CDA-fractie hielden vooralsnog vast aan hun voorkeur voor
het op enigerlei wijze creëren van een voorlichtingsverplichting bij
kid. Van een wettelijke opdracht daartoe zou een normerende werking kunnen
uitgaan die zij nuttig achten. De inmiddels door de beroepsgroep overeengekomen
minimum-kwaliteitseisen formuleren in de ogen van de leden van de CDA-fractie
geen duidelijke opdracht die leidt tot een aanbeveling van hulpverleners aan
de ouders tot openheid.De minimum-kwaliteitseisen worden door ons zo gelezen dat het geen twijfel
lijdt dat bij totstandkoming van de onderhavige regelgeving als voorgesteld,
openheid omtrent de verwekkingsstatus zal worden aanbevolen. Dat kan ook moeilijk
anders, gezien de in die kwaliteitseisen op dit punt opgenomen verwijzing
naar maatschappelijke ontwikkelingen. Tot die ontwikkelingen behoort op zijn
minst tot stand gebrachte regelgeving. Overigens zullen deze minimum-kwaliteitseisen
op bepaalde punten aanpassing behoeven naar aanleiding van de onderhavige
regelgeving. In dat kader kan ook voor dit punt opnieuw aandacht worden gevraagd.De erkenning van het nut en de noodzaak van door de ouders te betrachten
openheid enerzijds, maar het afwijzen van een juridische plicht om die openheid
te betrachten anderzijds, vinden wij niet inconsequent. Afgezien van het al
genoemde punt dat een dergelijke plicht moeilijk te handhaven is, moet de
wetgever zich steeds afvragen of een bepaalde plicht van ouders ook steeds
tot de uitgeschreven juridische plichten moet gaan behoren. Impliceert «goed
ouderschap» niet al dat een kind voorgelicht wordt over de wijze waarop
de verwekking heeft plaats gehad?De leden van de CDA-fractie hadden de keuze voor een systeem waarin na
een belangenafweging uiteindelijk wordt bepaald of de persoonsidentificerende
gegevens bekend zullen worden, zo begrepen dat daarbij sprake zou zijn van
een individuele en persoonlijke belangenafweging. Dat is juist.De opmerking in de memorie van antwoord dat het rekening houden met de
belangen van de donor is ingegeven door het algemeen belang bij een goed functionerend
kid-systeem, moet worden gezien tegen de achtergrond van een eveneens denkbaar
systeem dat op verzoek van degene die weet of vermoedt via kid te zijn verwekt,
de persoonsidentificerende gegevens zouden worden verstrekt, ook al zou de
donor daartegen bezwaar maken op grond van zijn belangen bij niet-verstrekking.
Zo ver hebben wij niet willen gaan. Er wordt in het voorstel uitgegaan van
een naast elkaar zetten in het concrete geval van de belangen van de donor
bij niet-verstrekking en die van het kind bij wel-verstrekking van de persoonsidentificerende
gegevens. De belangen van het kind moeten, gegeven het geval
waarom het gaat, zo zwaar wegen dat de belangen van de donor bij het achterwege
laten van een verstrekking van zijn persoonsidentificerende gegevens, daarvoor
moeten wijken. Dit betekent niet dat de belangenafweging er meestal toe zal
leiden dat de stichting de persoonsidentificerende gegevens niet behoeft te
verstrekken. Degene die weet of vermoedt dat hij via donorbevruchting verwekt
is, en die de persoonsidentificerende gegevens van de donor wil ontvangen,
moet echter wel zijn belangen kunnen staven. Dat kan bij voorbeeld door verklaringen
van een psycholoog of psychiater over te leggen.Wij zien hierin geen strijd met het Gaskin-arrest. Uit deze beslissing
van het Europese Hof te Straatsburg kan immers geen recht op afstammingskennis
worden afgeleid. Een dergelijk recht leidt de Hoge Raad in een arrest van
15 april 1994 af uit een algemeen persoonlijkheidsrecht dat ten grondslag
ligt aan grondrechten als het recht op respect voor het privéleven,
het recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst en het recht op
vrijheid van meningsuiting. Overigens is dit recht op afstammingskennis geen
absoluut recht. Om de aanspraken die uit dit recht voortvloeien te kunnen
verwezenlijken bestaat de noodzaak om een regeling te treffen voor het geval
degene op wie de gegevens betrekking hebben, toestemming tot verschaffing
van die gegevens weigert en voor het geval die persoon zijn toestemming niet
kan geven, omdat hij onvindbaar of overleden is. Ingeval van weigering van
toestemming moeten de redenen voor de weigering (de belangen van de donor
bij anonimiteit) tegen de wens om de gegevens te ontvangen (de belangen van
de verzoeker) kunnen worden afgewogen. Ook de Hoge Raad noemt voor de verwezenlijking
van deze aanspraken het Gaskin-arrest.De leden van de PvdA-fractie meenden dat het van het allergrootste belang
is dat komt vast te staan dat de donor ook werkelijk de natuurlijke vader
is van het kind, zeker in het geval dat zijn persoonsidentificerende gegevens
tegen zijn wil aan het kind worden verstrekt. Zij vonden de conclusie dat
«dus» de donor de natuurlijke vader zal zijn, omdat het plegen
van overspel tijdens een inseminatieperiode niet aannemelijk is en omdat de
kans dat het kind de subfertiele partner tot vader heeft, erg klein is, wat
gemakkelijk getrokken.Onze conclusie in de memorie van antwoord luidde dat door een combinatie
van te verschaffen gegevens (uittreksel of afschrift uit het geboorteregister,
gegevens omtrent de geboorte zelf, bloedgroep-gegevens) met aan zekerheid
grenzende waarschijnlijkheid kan worden bepaald dat de donor de natuurlijke
vader van het kind is. Omdat zowel het kind als de donor er belang bij hebben
dat de donor niet ten onrechte als de natuurlijke vader wordt aangemerkt,
kan – voordat de identiteit van de donor aan het kind bekend wordt gemaakt –
via en door bemiddeling van de stichting worden afgesproken dat DNA-onderzoek
wordt verricht. Het zou dan nodig kunnen zijn daarbij ook de moeder te betrekken.
De kosten van het onderzoek moeten door betrokkenen zelf worden gedragen.
Een en ander lijkt ons iets om aan de praktijk over te laten.De donor die beweert dat hij niet de natuurlijke vader is van het kind,
zal daarvoor aanknopingspunten moeten verschaffen. Weliswaar heeft hij geen
inzicht in de inseminaties die met zijn zaad hebben plaatsgevonden, maar inzicht
in de tijdstippen waarop die inseminaties hebben plaatsgevonden, zou bij voorbeeld
door het kid-instituut kunnen worden verschaft. Indien het inseminatie- en
geboortetijdstip zonder duidelijke redenen te weinig ver of te ver uiteenliggen,
kan dat voor de donor reden zijn om te stellen dat hij niet de natuurlijke
vader kan zijn. Er kan ook een administratieve fout zijn gemaakt door de instelling
die de gegevens heeft verschaft. Die behoeft niet eerder boven water te komen
dan nadat de donor om toestemming tot verschaffing van de persoonsidentificerende
gegevens is verzocht; er zou kunnen blijken dat de donor al lange tijd niet
meer doneerde. Het lijkt ons onwaarschijnlijk dat de donor die eerst beweert dat hij
de natuurlijke vader van het kind niet kan zijn, vervolgens weigert mee te
werken aan DNA-onderzoek om meer zekerheid daaromtrent te krijgen. Dwang is
daarom niet aan de orde. Indien de donor zijn bewering niet wil doen staven
door nader onderzoek, moet daaraan de conclusie worden verbonden die het bestuur
van de stichting en zo nodig vervolgens de rechter geraden oordeelt.De leden van de PvdA-fractie vroegen waarom niet is overwogen medische
gegevens van de donor via de stichting te laten actualiseren zonder dat daarmee
de identiteit van de donor bekend gemaakt behoeft te worden. Ook omgekeerd
zal het naar het oordeel van de leden van de PvdA-fractie toch mogelijk moeten
zijn dat een donor die op een (veel) later moment na het doneren geconfronteerd
wordt met een hem op het moment van het doneren onbekende erfelijke aandoening,
dit vrijwillig meldt aan het ki-instituut die dit vervolgens aan de stichting
bekend kan maken.Omdat er nog bijna dagelijks nieuwe mogelijkheden bijkomen om erfelijke
aandoeningen vast te stellen, zou het inderdaad voor kunnen komen dat na een
aantal jaren blijkt dat de donor toch een erfelijke aandoening heeft. Het
ligt onzes inziens op de weg van de ki-instituten en de ivf-klinieken om vooraf
met de donor af te spreken in dat geval contact met hen op te nemen, zodat
actualisatie van de medische gegevens in het register van de Stichting kan
plaatsvinden. Overigens is het niet aannemelijk dat dit dikwijls zal voorkomen.
Immers in de meeste gevallen zal bij de anamnese, waaronder een uitgebreide
familieanamnese, blijken dat er sprake is van een erfelijke aandoening, in
welk geval betrokkene niet als donor wordt geaccepteerd. Wij achten het dan
ook niet nodig de suggestie van de leden van de PvdA-fractie over te nemen.De leden van de PvdA-fractie merkten op dat goede voorlichting en begeleiding
van zowel de donor als de ouders als het kind van wezenlijk belang zijn. Het
zou aan professionele begeleiding op dit gebied nogal schorten.Blijkens artikel 4, eerste lid, onder c, heeft de stichting ter zake van
voorlichting en zorg voor begeleiding uitdrukkelijk een taak. De stichting
kan dan ook als motor fungeren ter zake van het bevorderen van goede begeleiding.
Daartoe zal bij voorbeeld contact kunnen worden gelegd met instanties die
op aanverwante terreinen als hier aan de orde begeleiding en hulpverlening
verschaffen. Gedacht kan bij voorbeeld worden aan de FIOM die, als het gaat
om afstandskinderen en het leggen van contacten tussen deze kinderen en hun
moeder, al de nodige ervaring heeft opgedaan.De leden van de D66-fractie vermochten niet in te zien op basis waarvan
een onderscheid wordt gemaakt tussen een kid-kind dat een beperkt recht op
afstammingsgegevens krijgt, en een adoptiefkind dat via een afschrift van
zijn geboorte-akte altijd de gegevens omtrent zijn afstamming kan achterhalen.
Beiden hebben in onze ogen toch eenzelfde gelijkwaardig belang bij kennisneming
van de afstammingsgegevens?Uitgangspunt voor ons is inderdaad dat zowel het adoptiefkind als het
donorkind de gegevens met betrekking tot de afstamming kunnen achterhalen.
Ingeval van adoptie – in het bijzonder van een Nederlands kind –
kon dat altijd al omdat de afstammingsgegevens in een openbaar register opgenomen
zijn. Wij hebben al aangegeven waarom wij voor donorbevruchting niet bij deze
registratie hebben aangesloten. Ingeval van donorbevruchting moet een systeem
van registratie van afstammingsgegevens worden opgezet en is de vraag aan
de orde wie, al dan niet beperkt, inzage heeft in de opgeslagen gegevens.
Bij adoptie, waar de openbare registratie al bestond, was deze vraag niet
ter zake doende. Bij de beantwoording van deze vraag ingeval van donorbevruchting is kennisneming van afstammingsgegevens het uitgangspunt.
De rechtvaardiging aan dat recht beperkingen te verbinden vloeit voort uit
de belangen van de donor en het belang bij het in voldoende mate kunnen toepassen
van kid- en ivf-behandelingen.De leden van de D66-fractie hielden bezwaren tegen de overgangsregeling.
Weliswaar wordt strikte geheimhouding van de persoonsidentificerende gegevens
bewaard als de donor met het vrijgeven van deze gegevens niet uitdrukkelijk
heeft ingestemd, maar de donor blijft niet anoniem voor de stichting. Deze
leden vroegen of zij het goed zagen dat, als een donor die onder de overgangsregeling
valt toestemming tot verschaffing van zijn persoonsidentificerende gegevens
weigert, niet vaststaat dat het kind toch naar de rechter zou kunnen gaan
en niet vaststaat dat de donor ook dan nog anoniem blijft.De weg naar de rechter die deze leden wellicht voor ogen hebben, is niet
dezelfde weg als voortvloeit uit artikel 3. In laatstgenoemd geval heeft het
kind de mogelijkheid om bij weigering van toestemming zijn belangen bij verschaffing
van donorgegevens opnieuw naar voren te brengen bij de stichting die deze
vervolgens tegenover de belangen van de donor bij niet-verschaffing moet afwegen.
Van die beslissing kan uiteindelijk in beroep worden gegaan bij de bestuursrechter.In het geval van de overgangsregeling functioneert de stichting als intermediair
tussen het kind dat vraagt om de persoonsidentificerende gegevens en de donor
die dat weigert. Er komt geen beslissing van de stichting waartegen in beroep
kan worden gegaan bij de bestuursrechter. Wellicht denken de leden van de
D66-fractie aan het vorderen van een gebod van de stichting in kort geding
om toch – na de weigering van de donor – de desbetreffende gegevens
te verschaffen. Waarop het beweerde onrechtmatig handelen van de stichting
dan zou moeten zijn gebaseerd, is ons echter niet duidelijk. De stichting
handelt immers in overeenstemming met de wet. Het kind kan de donor niet rechtstreeks
dagvaarden, daar de donor voor hem anoniem is. Kortom, er is geen reden te
veronderstellen dat het kind alsnog via de rechter de betrokken gegevens zou
kunnen krijgen.De vraag van de leden van de GroenLinks-fractie met betrekking tot ongelijke
behandeling voortvloeiend uit het «tweesporenbeleid» bantwoorden
wij als volgt. Dit tweesporenbeleid hebben wij opgevat als het voorstel, zoals
dat is opgenomen in het Advies medisch-technische aspecten van kunstmatige
donorinseminatie, dat ter informatie bij de memorie van antwoord was gevoegd.
In het kader van dat beleid geeft de donor ter gelegenheid van de donatie
aan of tezijnertijd het kind zijn persoonsidentificerende gegevens mag ontvangen.
De ouders bepalen vervolgens of zij gebruik maken van het sperma van een donor
wiens persoonsidentificerende gegevens tezijnertijd aan het kind bekend gemaakt
kunnen worden dan wel van een donor die te allen tijde anoniem wil blijven.
In dat licht moet onze opmerking geplaatst worden dat het tegenover het kind
moeilijk verdedigbaar is dat voor het ene kind de deur tot de persoonsidentificerende
gegevens door de keuze die de ouders hebben gemaakt voor een anonieme donor
definitief gesloten is, terwijl deze deur voor het andere kind door de keuze
van de ouders voor een niet-anonieme donor wel open zou gaan.Wij hebben dan ook gekozen voor een regeling die voor allen die om de
persoonsidentificerende gegevens verzoeken, geldt. Voor de verzoekers die
de persoonsidentificerende gegevens niet ontvangen, omdat de toestemming is
geweigerd, bestaat daarnaast de mogelijkheid deze alsnog te verkrijgen indien
hun zwaarwegende belangen daartoe nopen. Er is niet overwogen om af te zien
van de voorwaarde van toestemming van de donor tot verkrijging van de persoonsidentificerende
gegevens. Volledigheidshalve zij er op gewezen dat, blijkens mondeling verkregen
informatie van de NBV-ki ongeveer 70% van de cliënten zich tot het zogenaamde A-loket wendt en 30%, overwegend vrouwen zonder mannelijke
partner, tot het B-loket. Ongeveer 80% van de donoren meldt zich bij het A-loket
en 20% bij het B-loket.De veronderstelling van de leden van de SGP-fractie dat het geen gebruik
of voorschrift is dat van de donor een DNA-profiel wordt gemaakt, is juist.
Als op een later tijdstip de donor weigert in te stemmen met de verschaffing
van de donorgegevens aan het kind, omdat hij meent niet de natuurlijke vader
van het kind te zijn, maar hij weigert ook mee te werken aan nader onderzoek
om zijn weigering tot toestemming te kunnen staven, is de vraag gerechtvaardigd
welke waarde gehecht dient te worden aan de motivering van zijn weigering
tot toestemming.De onduidelijkheid over de vraag of de vrouw zwanger is geworden, is een
onduidelijkheid dat bestaat bij het instituut dat de inseminatie heeft verricht,
bij voorbeeld omdat de vrouw niet terugkeert voor een volgende inseminatie
zonder dat duidelijk is waarom, of omdat de vrouw weliswaar zwanger is geworden,
maar onbekend blijft of het gaat om een doorlopende zwangerschap. Volgens
mondeling verkregen informatie van de NBV-ki voeren instellingen geen systematisch
beleid met betrekking tot de melding van een zwangerschap. In de brief aan
de NBV-ki zijn hierover vragen gesteld.Aangezien ki-instituten geen taak hebben in het begeleiden van de zwangerschap,
weten zij vaak niet of er een kind geboren wordt. Als dan de desbetreffende
gegevens nooit aan de stichting zouden worden verschaft, zou de voorgestelde
regeling weinig zin hebben. Daar er verder in theorie in alle gevallen van
kid rekening mee moet worden gehouden dat er geen 100% zekerheid kan worden
verkregen dat de vrouw die een kid-behandeling heeft verkregen, niet op een
andere manier zwanger is geworden, zou – als dat zou betekenen dat ook
dan geen verschaffing van donorgegevens plaatsvindt – de voorgestelde
regeling evenmin zin hebben. Daarom hebben wij voor de weg gekozen die is
voorgesteld.Openheid van de ouders tegenover hun kind over de wijze van verwekking
impliceert steeds dat het kind verneemt dat zijn of haar vader en/of moeder
niet de biologische ouder is. In geval van kid gaan de ouders zelf ervan uit
dat het kind inderdaad via kid verwekt is. Met de minimale kans dat de moeder
bij voorbeeld alsnog van de vader zwanger is geworden, zullen zij –
terecht – geen rekening houden.Terzake van de aard van de gegevens die een beeld van de donor verschaffen
is aansluiting gezocht bij het thans in gebruik zijnde donorpaspoort, omdat
er kennelijk over de aard van de te verschaffen gegevens overeenstemming bestaat.
Daarnaast achten wij het ongewenst als op grond van gegevens over godsdienst,
levensovertuiging of politieke gezindheid – onwillekeurig – door
het ki-instituut een vorm van selectie zou plaatsvinden.De leden van de GPV-fractie vroegen waarom de ouders uitsluitend gegevens
over de donor verkrijgen als het kind daarom heeft gevraagd.Ingevolge artikel 3, eerste lid, onder c, hebben de ouders een zelfstandig
recht op verkrijging van bepaalde donorgegevens, zolang het kind de leeftijd
van twaalf jaar nog niet heeft bereikt. Daarna is dit recht afhankelijk van
de vraag van het kind naar de donorgegevens. Vanaf dat moment vinden wij de
vraag van het kind om bepaalde donorgegevens primair van belang. Dit moet
gezien worden in het licht van het feit dat de ouders totdat het kind twaalf
jaar is geworden alle gelegenheid hebben gehad om deze gegevens zelf op te
vragen. 6. Europeesrechtelijke aspecten; artikel 7 Verdrag inzake
de rechten van het kind (New York, 20 november 1989, Trb. 1990, 170)Voor de goede orde merken wij op dat wij, als bekend, het standpunt van
de leden van de D66-fractie niet delen ter zake van de niet-toepasselijkheid
van het Gaskin-arrest in deze materie. Gegeven is ook dat de Hoge Raad ter
verwezenlijking van de aanspraken voortvloeiend uit het algemene recht op
afstammingskennis in zijn arrest van 15 april 1994, NJ 1994, 608 het Gaskin-arrest
noemt. 7. De verhouding tussen de donor en het kind in juridisch
opzichtHet verwonderde de leden van de CDA-fractie enigszins dat wij het kennelijk
niet meer dringend noodzakelijk achtten dat er samen met dit wetsvoorstel
in ieder geval een wettelijke regeling bestaat ten aanzien van de rechten
en plichten van de donor in familierechtelijk opzicht (gezag, omgang, onderhoudsrechten
en -plichten). Het leek deze leden wenselijk dat de wetgever daarover duidelijkheid
verschaft. Intussen is de wet houdende herziening van het afstammingsrecht
alsmede van de regeling van adoptie per 1 april jl. in werking getreden. In
deze wet is de positie van de donor in familierechtelijk opzicht uitdrukkelijk
betrokken.Ook ingeval van zelfinseminatie met sperma dat niet afkomstig is van een
ki-instituut, is er sprake van donatie en geldt degene die het sperma heeft
afgestaan, volgens het hierboven genoemde wetsvoorstel met betrekking tot
het afstammingsrecht niet als verwekker van het kind. Dit in antwoord op een
vraag hierover van de leden van de PvdA-fractie. Artikelen Artikel 2De leden van de CDA-fractie vroegen een nadere onderbouwing van de opvatting
dat goede en zorgvuldige hulpverlening niet vereist dat in het medisch dossier
van het kind de verwekking via kid wordt vermeld.Dat het kind door middel van kunstmatige donorbevruchting is geboren is
geen feit waarvan aantekening beslist nodig is. De huisarts behoeft ook niet
bekend te zijn met het feit van een dergelijke verwekking. Alleen als de gezondheidstoestand
van het kind daartoe aanleiding geeft, zou het nodig kunnen zijn de medische
gegevens van de donor op te vragen. In gesprekken met de ouders over het kind
zal in dat geval waarschijnlijk de wijze van verwekking aan de orde komen.
In dat geval worden de opgevraagde medische gegevens opgenomen in het dossier
van het kind, zoals uiteengezet in de memorie van antwoord. Artikel 3Naar aanleiding van de vraag van de leden van de D66-fractie over het
publiekelijk bekendmaken van de personalia van de donor door het kind indien
de Stichting de woonplaats van de donor niet heeft kunnen achterhalen, merken
wij het volgende op.De personalia van de donor worden in beginsel niet aan het kind verschaft
als de donor onvindbaar blijkt te zijn. Onvindbaarheid wordt immers op één
lijn gesteld met weigering van toestemming. Vervolgens zullen, als het kind
volhardt in zijn verzoek, zijn belangen bij verkrijging van de persoonsidentificerende
gegevens aan de orde komen. Indien deze belangen niet kunnen worden afgewogen
tegen die van de donor, omdat de donor (en zijn echtgenoot of andere levensgezel
dan wel zijn bloedverwanten) niet gevonden kan (kunnen) worden, is het niet
onwaarschijnlijk dat bij de nadere beoordeling, de gegevens alsnog worden
verschaft. Doel van deze verschaffing is het kind inzicht te
geven in zijn natuurlijke afstamming. Artikel 5De leden van de D66-fractie hadden moeite met de samenstelling van het
bestuur, gelet op hun taak in het kader van de belangenafweging. Zij suggereerden,
als wij hen goed begrepen, die belangenafweging niet primair door het bestuur
van de stichting te laten geschieden en vervolgens pas door de rechter, maar
direct door de niet-betrokken rechter.Degenen die donorbevruchting toepassen dan wel daarbij nauw betrokken
zijn, vormen niet de meerderheid van het bestuur. Voorts is het zo dat niet
slechts degenen die donorbevruchting toepassen tot deze geleding van het bestuur
behoeven te behoren; het kunnen ook personen zijn die bij donorbevruchting
nauw betrokken zijn (gedacht kan bij voorbeeld worden aan een persoon afkomstig
uit de landelijke contactgroep kid). Dit overwegende menen wij dat het bestuur
voldoende onafhankelijk een verzoek tot verstrekking van de persoonsidentificerende
gegevens kan beoordelen. In dit licht vinden wij het niet gewenst om –
na een weigering door de donor – direct terug te vallen op de rechter.
Deze komt in tweede instantie in beeld. Wij zien dit niet als een «verlenging
van de lijdensweg». Een behoorlijke afweging door het bestuur van de
stichting – die zijn beslissing moet motiveren – kan een gang
naar de rechter voorkomen. Artikel 14Op de verhouding van de overgangsbepaling tot de suggestie van de leden
van de PvdA-fractie te komen tot een gefaseerde invoering van de onderhavige
regelgeving zijn wij hierboven in paragraaf 1, onder punt 1, reeds ingegaan.
Uiteraard zou artikel 14 aangevuld dienen te worden als de invoering van artikel
3, tweede lid, tweede volzin en van het vierde en vijfde lid, uitgesteld zou
worden.Het ontging de leden van de PvdA-fractie waarom in het derde lid van artikel
14 alleen de medische gegevens zijn uitgezonderd van de toestemming van de
donor. De ki-instituten verschaffen zelf immers nu al de gegevens die een
beeld van de donor bieden.Het laatste gebeurt nog maar kort. In verband met het feit dat er ook
oudere gegevens bewaard kunnen zijn die overgedragen zouden worden aan de
stichting, lijkt het ons gerechtvaardigd ook in dit opzicht uit te gaan van
het vereiste van toestemming van de donor. De donor kan aangeven geen bezwaar
te hebben tegen verstrekking van de gegevens die een beeld van hem verschaffen,
maar wel tegen verschaffing van de persoonsidentificerende gegevens.De leden van de PvdA-fractie meenden voorts dat het de duidelijkheid ten
goede zou komen als het tweede lid van artikel 14 naar analogie van het derde
lid zou worden aangevuld. Omdat in het derde lid wordt gesteld dat de gegevens
omtrent de donor die een verklaring als bedoeld in het tweede lid niet heeft
afgelegd, niet worden verstrekt dan met zijn toestemming, zou de indruk kunnen
ontstaan dat de gegevens van de donor die de verklaring als bedoeld in het
tweede lid heeft afgelegd, wel aan het kind of zijn ouders worden verstrekt.Het lijkt ons dat misverstand omtrent de uitleg van het tweede lid niet
behoeft te bestaan, nu in het tweede lid zelf is bepaald wat de desbetreffende
verklaring inhoudt. Het gaat immers om de verklaring tegenover de stichting
dat de gegevens van de donor niet aan het kind mogen worden verschaft.
Ook in verhouding tot het derde lid lijkt aanvulling daarom niet onmiddellijk
voor de hand te liggen. De Staatssecretaris van Justitie,E. M. A. SchmitzDe Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,E. Borst-Eilers XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23207-10.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl