Wijziging Wet hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek i.v.m. modernisering universitaire bestuursorganisatie; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24646, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

26-03-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24646 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoud I. ALGEMEEN 1. Inleiding2. Kwaliteitsbeleid; onderwijs2.1. Probleemanalyse2.2. Programma van eisen3. Kwaliteitsbeleid; onderzoek4. Verzelfstandiging5. Synthese van eisen; de nieuwe structuur5.1. Basisniveau5.2. Middenniveau5.3. Topniveau6. De onderwijsorganisatie7. De onderzoekorganisatie8. Integraal management9. De topstructuur; raad van toezicht10. Medezeggenschap en rechtsbescherming11. De positie van partijen 11.1. Studenten11.2. Personeel11.3. Bestuur11.4. Overheid12. Deregulering13. Financiële gevolgen14. Advies en overlegII. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel 7.61Artikel 7.65Artikel 7.66Artikel 7.68Artikel I onderdeel L (artikel 7.64)Artikel I onderdeel P (artikelen 9.1 tot en met 9.28) Artikel 9.1Artikel 9.2Artikel 9.3Artikel 9.4Artikel 9.5Artikel 9.6Artikel 9.7Artikel 9.8Artikel 9.9Artikel 9.10Artikel 9.11Artikelen 9.12 en 9.13Artikelen 9.14 en 9.15Artikel 9.16Artikel 9.17Artikel 9.18Artikel 9.19Artikelen 9.20 tot en met 9.23Artikelen 9.24 tot en met 9.27Artikel 9.28Artikel I onderdeel Q en artikel III (artikelen 9.29 tot
en met 9.50 en artikel 53 WOR)Artikel 9.30Artikelen 9.31 tot en met 9.48Artikel 9.50Artikel I onderdelen S tot en met AA (artikelen 9.51 tot
en met 9.54, 9.57, 9.58 en 9.59)Artikel I onderdelen JJ en KK (artikelen 10.35, 10.36
en 10.37)Artikel I onderdeel QQ (artikel 12.22)Artikel I onderdelen SS en TT (artikelen 16.5 en 16.23)Artikel IVArtikel VOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24646Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 118 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 646Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
in verband met de bestuursorganisatie van en medezeggenschap in universiteiten
(modernisering universitaire bestuursorganisatie)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING Inhoud I.ALGEMEEN1   1.Inleiding1   2.Kwaliteitsbeleid; onderwijs3  2.1. Probleemanalyse3 2.2. Programma van eisen5    3.Kwaliteitsbeleid;
onderzoek6    4.Verzelfstandiging7    5.Synthese
van eisen; de nieuwe structuur8  5.1. Basisniveau10 5.2. Middenniveau10  5.3. Topniveau11    6.De
onderwijsorganisatie11    7.De onderzoekorganisatie12   8.Integraal management15    9.De topstructuur;
raad van toezicht17    10.Medezeggenschap en rechtsbescherming18   11.De positie van partijen21  11.1. Studenten21 11.2. Personeel21  11.3. Bestuur22  11.4.
Overheid23    12.Deregulering24    13.Financiële
gevolgen25    14.Advies en overleg25    II.ARTIKELSGEWIJZE
TOELICHTING30 I. ALGEMEEN 1. InleidingVerhoging van de kwaliteit van de primaire processen wetenschappelijk
onderwijs en onderzoek – binnen de universiteiten, versterking van de
bestuurskracht van de universiteit als maatschappelijke organisatie en vergroting
van haar zelfstandigheid zijn de belangrijkste redenen voor wijziging van
de bestuursstructuur van de universiteiten. De verbetering van de kwaliteit
en studeerbaarheid van onderwijsprogramma's en de discussie over de stelselontwikkeling
hoger onderwijs zullen de komende jaren veel vergen van de universitaire organisatie.
De in dit wetsvoorstel voorgestelde maatregelen zijn bedoeld om deze ontwikkelingen
te faciliteren.In essentie komen de veranderingen op het volgende neer. De instellingen krijgen de ruimte om hun zaken zoveel mogelijk zelf te
regelen. Integraal management wordt op alle bestuursniveaus mogelijk gemaakt.
De bevoegdheden en verantwoordelijkheden voor de inrichting van het onderwijs
komen te liggen op faculteitsniveau. Daartoe wordt mogelijk gemaakt dat bestuur
en beheer integraal worden belegd op dat middenniveau, waar de benoemde decaan
het facultaire bestuursorgaan wordt. Op het niveau van de opleiding wordt
de positie van studenten op een aantal punten versterkt.De faculteit is de basis voor wetenschappelijk onderwijs en onderzoek,
waarbij de mogelijkheden om het onderzoek zelfstandiger te positioneren in
de vorm van onderzoekscholen wordt versterkt.Op het topniveau van de universiteit wordt de positie van het college
van bestuur versterkt, onder invoering van een raad van toezicht.De universiteitsraad en faculteitsraad worden medezeggenschapsorganen
voor personeel en studenten. Daarbij heeft de universiteit de keuze de Wet
op de ondernemingsraden (WOR) ten behoeve van het personeel al dan niet toepasselijk
te laten zijn. Is de WOR van toepassing, dan is er sprake van een gedeeld
medezeggenschapsstelsel.De Stuurgroep Kwaliteit en Studeerbaarheid, bestaande uit vertegenwoordigers
van de universiteiten, hogescholen en studenten onder leiding van de Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, heeft als onderdeel van haar werkzaamheden
de relatie tussen de bestuursstructuur en de kwaliteit van het wetenschappelijk
onderwijs geanalyseerd. Daarbij heeft de stuurgroep de adviezen betrokken
van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en de Onderwijsraad
over de ontwikkeling van het stelsel van hoger onderwijs, waarin wordt ingegaan
op de bestuursorganisatie van de universiteiten. Naar voren is gekomen dat
de organisatie van het onderwijs binnen de universiteiten in belangrijke opzichten
versterking en verbetering behoeft. Op basis daarvan heeft deze stuurgroep
in haar rapport van 28 juni 1995 een programma van eisen geformuleerd voor
veranderingen in de bestuurlijke organisatie van de universiteiten1. Voor de in het wetsvoorstel neergelegde bestuurlijke
organisatie vormt dit programma van eisen een belangrijke leidraad. Hiermee
is tevens een wezenlijke invulling gegeven aan een van de centrale thema's
van de beleidsnotitie van 28 september 1992 inzake de organisatie van het
bestuur en de medezeggenschap bij universiteiten en hogescholen2, namelijk de verhoging van de kwaliteit van het universitaire bestuur
ten behoeve van het onderwijs en een versterking van de rol van studenten
in het onderwijs. Voor de hogescholen is dit al vormgegeven in hoofdstuk 10
van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW). Voor
de universiteiten zijn als uitvloeisel van deze beleidsnota in een eerder
stadium3 wijzigingen aangebracht in de regeling
van de opleidingscommissies.Daarnaast zullen de universiteiten in staat gesteld moeten worden om in
de komende jaren een strategisch onderzoekbeleid te ontwikkelen, gericht op
behoud en uitbouw van kwaliteit. Met de introductie van het fenomeen van onderzoekscholen
is in de afgelopen jaren een stevige basis gelegd voor de versterking van
kwalitatief hoogwaardig onderzoek en verdere profilering en bundeling van
dit onderzoek. De daarbij gevolgde «breedtestrategie» heeft succes
gehad en moet nu worden gevolgd door een «dieptestrategie», gericht
op een verdere ontwikkeling van excellente centra van fundamenteel en strategisch
onderzoek en vorming op terreinen waarin Nederland internationaal een vooraanstaande
positie wil innemen. De bestuursstructuur dient deze ontwikkeling te faciliteren.Voorts wordt met de voorgestelde wijzigingen in de bestuursstructuur beoogd
de universiteiten adequaat toe te rusten om verantwoordelijkheid te kunnen
nemen voor de implementatie van de voorstellen in het kader van
de voorgenomen stelselontwikkeling van het wetenschappelijk onderwijs, die
zijn uitgewerkt in het hoger onderwijs- en onderzoekplan 1996. Met name is
hierbij aan de orde de versterking van de slagvaardigheid van de universiteiten.
De sector hoger onderwijs staat immers als geheel voor de opgave om binnen
een bepaald middelenperspectief belangrijke beleidsuitgangspunten te effectueren.
Naast het reeds genoemde kwaliteitsbeleid zal in de komende jaren vooral het
capaciteits- en volumebeleid hoge eisen stellen aan de bestuursorganisatie.Ten slotte is sinds het begin van de jaren tachtig het beleid gericht
op verzelfstandiging van de universiteiten. Hoewel in dit proces grote vooruitgang
is geboekt, is het nog niet voltooid. Ook vanwege het beleidsuitgangspunt
van autonomievergroting en de daarmee samenhangende reductie van centrale
sturing ligt wetswijziging in de rede.Hoofdstuk 2 van deze memorie beschrijft de resultaten van de Stuurgroep
Kwaliteit en Studeerbaarheid. De hoofdstukken 3 en 4 gaan achtereenvolgens
in op het onderzoekperspectief en de autonomievergroting van de instellingen
in relatie tot de bestuursstructuur. Deze lijnen worden in hoofdstuk 5 uitgewerkt
in de hoofdlijnen voor de nieuwe bestuursstructuur. In de daarop volgende
hoofdstukken wordt de betekenis van de voorgestelde wijziging geschetst voor
de onderwijsorganisatie (hoofdstuk 6), de onderzoekorganisatie (hoofdstuk
7), het integraal management (hoofdstuk 8), de topstructuur (hoofdstuk 9),
en de medezeggenschapsstructuur en rechtsbescherming (hoofdstuk 10).In hoofdstuk 11 wordt de positie van de studenten, het personeel, de bestuurders
en de overheid beschreven in het perspectief van de nieuwe bestuursorganisatie.
Hoofdstuk 12 geeft inzicht in de lijnen waarlangs deregulering in het wetsvoorstel
gestalte is gegeven, waarna in hoofdstuk 13 de financiële gevolgen van
dit wetsvoorstel aan de orde komen. Het algemeen deel van deze memorie wordt
in hoofdstuk 14 afgesloten met de resultaten van het overleg en de advisering
over het wetsvoorstel. 2. Kwaliteitsbeleid; onderwijsIn het werkprogramma van de Stuurgroep Kwaliteit en Studeerbaarheid was
reeds aangegeven dat bij de herziening van de wettelijke bepalingen voor de
bestuursstructuur in het wetenschappelijk onderwijs in het bijzonder aandacht
zou worden besteed aan de versterking van de onderwijsorganisatie op het basis-
en middenniveau, met waarborging van de inspraak van studenten.De stuurgroep wijst vanuit het perspectief van de onderwijskwaliteit op
een aantal zwakke punten in de bestuursorganisatie en doet voorstellen voor
veranderingen. 2.1. ProbleemanalyseIn zijn probleemanalyse betrok de Stuurgroep Kwaliteit en Studeerbaarheid
de opmerkingen die door diverse organisaties over de universitaire bestuursstructuur
zijn gemaakt1, en signaleerde een zestal (groepen
van) problemen. Gelet op het belang van de analyse en de bereikte conclusie
wordt de desbetreffende tekst uit het rapport van de stuurgroep hier integraal
aangehaald.a) Nagenoeg alle adviezen en rapporten die de afgelopen maanden in het
kader van het stelseldebat hoger onderwijs zijn verschenen, onderschrijven
de noodzaak om de bestuurlijke organisatie van het onderwijs binnen universiteiten
te versterken. De huidige bestuursstructuur voldoet daarin niet. De WRR, de
Onderwijsraad en de commissie De Moor van de VSNU wijzen op de organisatie
van het onderwijs als randvoorwaarde bij de verdere ontwikkeling van het hoger
onderwijs. De LSVb en het ISO hebben over de bestuursstructuur
afzonderlijke notities uitgebracht, waarin gepleit wordt voor de ontwikkeling
van een andere bestuursstructuur voor de universiteiten, beginnend vanaf de
basis.b) De verantwoordelijkheid voor het onderwijs blijkt niet eenduidig belegd.
De VSNU-commissie wijst er op dat de inrichting van het curriculum in de praktijk
sterk afhankelijk is van de medewerking van de vakgroepen, die zelf weer gekenmerkt
worden door onderhandelingen tussen de leden. Daarbij ontbreken veelal bevoegdheden
die daar voor nodig zijn. De LSVb spreekt in dit verband van een «eilandenrijk»
binnen de faculteiten, de WRR van een «nestcultuur». Zeker wanneer
het onderwijs van een opleiding door een groot aantal vakgroepen wordt verzorgd,
is van een dergelijke versnippering sprake.Vanwege het collectief karakter van besluitvorming en onderhandelingen
in faculteitsraad en opleidingscommissies voelt volgens de VSNU-commissie
niemand zich individueel verantwoordelijk. Ook de studentenorganisaties zijn
van mening dat er in ieder geval één aanspreekpunt moet zijn,
maar dat zou tevens een bestuursorgaan moeten zijn.c) De studentenorganisaties en de VSNU-commissie wijzen op beperkingen
voor eenduidig bestuur door de formele scheiding in de wettelijke bevoegdheden
voor bestuur en beheer («de scheiding der machten») op facultair
niveau. De bestuurlijke verantwoordelijkheid voor het inhoudelijke beleid
is primair belegd bij het faculteitsbestuur. De beheersmatige aangelegenheden
die daarmee samenhangen, zoals beoordelings- en functioneringsgesprekken,
zijn de verantwoordelijkheid van de facultair beheerder die ressorteert onder
het college van bestuur. Dit is een onbevredigende situatie, omdat de terugkoppeling
naar het onderwijs daardoor niet vanzelfsprekend is.De WRR stelt het collectieve bestuursmodel ten principale aan de orde
en is van mening dat de verschillende verantwoordelijkheden moeten worden
ontrafeld. De professionele verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van
het vakgebied, het geven van onderwijs en het verrichten van onderzoek moet
worden onderscheiden van de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor de inhoud
van opleidingen en de bijdrage die daarvoor vanuit de verschillende vakgebieden
moet worden geleverd. De Onderwijsraad sluit zich bij deze analyse van de
WRR aan.d) De studentenorganisaties en de VSNU-commissie zijn van mening dat het
ontbreken van een duidelijk aanspreekpunt en een eenduidige verantwoordelijkheidstoedeling
het voor studenten moeilijker maakt hun instellingen aan te spreken op de
kwaliteit van het onderwijs. Zo is op dit moment bijvoorbeeld niet duidelijk
of een student met een klacht zich moet wenden tot een vakgroep (voor een
vraag over het onderwijs), tot de opleidingscommissie (kwaliteit), de examencommissie
(tentamens) of het faculteitsbestuur (coördinatie en organisatie), terwijl
het juist zou moeten gaan om collectief aanspreken.e) Ook de sterke oriëntatie op het onderzoek binnen de universiteiten –
ook in het personeelsbeleid – wordt door de studentenorganisaties en
de VSNU gezien als belemmering voor verbetering van kwaliteit en studeerbaarheid.
Verzelfstandiging van de onderzoekinstituten en onderzoekscholen binnen de
universiteit zonder gelijktijdige verzelfstandiging van de onderwijstaak,
versterkt deze tendens. Wel wordt geconstateerd dat de aandacht voor onderwijs
in het personeelsbeleid aan het toenemen is. De studentenorganisaties wijzen
erop dat overlegvormen op het niveau van de onderzoekscholen vaak ontbreken,
terwijl daar toch de aio-opleiding is ondergebracht.f) De studentenorganisatie en de VSNU zijn van mening dat de samenhang
en communicatie tussen bestuurslagen en bestuursorganen met verschillende
bevoegdheden verbetering behoeft. Ook de kwaliteit van het management van
opleidingen en vakgroepen kan worden versterkt. Daarbij wordt geconstateerd
dat deze knelpunten nauw samenhangen met het gegeven dat verantwoordelijkheden
en bevoegdheden niet eenduidig zijn belegd. 2.2. Programma van eisenOp basis van de probleemanalyse zijn eisen geformuleerd om te komen tot
een versterking van de organisatie van het onderwijs in de universitaire bestuursstructuur,
die eveneens integraal uit het rapport van de stuurgroep worden overgenomen:1) Aanpassing van de wettelijke bepalingen over de universitaire bestuursstructuur
moet leiden tot versterkte aandacht voor het onderwijs en bijdragen aan reductie
van bestuurslast en overhead. Voor verbetering van de organisatie van het
onderwijs dient de aandacht binnen de instellingen maximaal te worden geconcentreerd
op het onderwijsproces zelf. De bestuurlijke organisatie daar omheen dient
dit te faciliteren.Er wordt een voorkeur uitgesproken voor een deregulering die de ruimte
biedt om binnen instellingen te komen tot een eigen invulling van de bestuursorganisatie.
Kernpunten van de bestuursorganisatie dienen in de wet te worden geregeld.
Voorts dient de structurele inbreng van studenten op alle niveaus in de wet
te worden gewaarborgd.2) Kwaliteit en studeerbaarheid komen uiteindelijk tot uitdrukking in
kwalitatieve en kwantitatieve kenmerken van afzonderlijke opleidingen. De
verantwoordelijkheid voor bestuur en uitvoering van het onderwijs zal zoveel
mogelijk op het opleidingsniveau belegd moeten worden. Wanneer bestuurlijke
verantwoordelijkheden worden belegd op opleidingsniveau, is op dat niveau
ook inspraak belegd. Daarbij dient een goede inspraak van studenten gewaarborgd
te worden. Het onderwijs vindt plaats binnen de opleidingen, die – voor
zover bekostigd door de overheid – zijn neergelegd in het centraal register
opleidingen hoger onderwijs (CROHO). Deze opleidingen vormen ook het aangrijpingspunt
voor wet- en regelgeving. Het is dan ook vereist dat voor het bestuur en de
uitvoering van het onderwijs in de opleidingen een eenduidige verantwoordelijkheid
bestaat.3) Het bestuur van de instelling moet door de overheid en door de studenten
aangesproken kunnen worden op de kwaliteit en de studeerbaarheid van de programma's.
Een heldere en eenduidige toedeling van bestuurlijke verantwoordelijkheden
en toezichthoudende en corrigerende bevoegdheden op elk niveau binnen de instelling
is daarvoor een vereiste. Dit principe van integraal management brengt met
zich mee dat wie binnen de instelling verantwoordelijk wordt gesteld voor
een bepaalde taak ook beschikt over de vereiste bevoegdheden voor het uitvoeren
van die taak.4) Studenten dienen «verhaal te kunnen halen» als de kwaliteit
en studeerbaarheid van opleidingen niet voldoen.Essentieel hierbij is dat dit een collectief «verhaal» is
naast het individuele beroep voor individuele problemen. Om dit recht effectief
te kunnen uitoefenen dienen studenten betrokken te zijn bij en kennis te kunnen
nemen van alle aspecten en resultaten van (voorbereiding, deelname en evaluatie
van) de kwaliteitszorg, en dient gewaarborgd te zijn dat studentenoordelen
betrokken worden bij het personeelsbeleid.5) Voor kwalitatief hoogwaardige en studeerbare programma's is zowel onderwijs
als onderzoek van hoge kwaliteit een vereiste.Onderwijs en onderzoek kunnen binnen de universiteit concurrerende belangen
vormen, terwijl ze voor hoogwaardig onderwijs, respectievelijk onderzoek juist
onderling verweven moeten zijn. Daarom dient de universitaire bestuursorganisatie
een evenwichtige afweging van deze belangen te waarborgen. Van oudsher hebben
de faculteiten daarbij een centrale functie.Bezien zal moeten worden hoe de verwevenheid tussen onderwijs en onderzoek
moet worden gegarandeerd, wanneer voor het onderwijs op opleidingsniveau
een eigen bestuurlijke lijn wordt gevolgd. Daarbij zouden instellingen zelf
het facultaire niveau nader moeten kunnen positioneren. Bevorderen dat interdisciplinariteit
in het onderwijs maximaal tot uitdrukking kan komen dient hierbij voorop te
staan.6) Door een heldere verdeling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden
tussen de verschillende bestuurslagen moet de communicatie worden verbeterd.
Daarbij is van belang dat op alle te onderscheiden niveaus inspraak van de
geledingen in samenhang gegarandeerd is.Het beleid van de universiteit staat ten dienste van de primaire doelstelling
van de instelling, het verzorgen van onderwijs en onderzoek, en dient te kunnen
rekenen op een breed draagvlak. 3. Kwaliteitsbeleid; onderzoekOnderwijs en onderzoek kennen in de universitaire organisatie een sterke
wisselwerking. Organisatorisch kan het onderzoek op verschillende manieren
zijn ingebed: in vakgroepen, werkgroepen, onderzoekinstituten en onderzoekscholen.
Met name in de onderzoekscholen is in recente jaren veel van het onderzoek
ondergebracht.De vormgeving van onderzoekscholen blijkt in de praktijk volgens een gezamenlijke
notitie van de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten (VSNU),
de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en de Nederlandse
Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO)1
niet zelden gepaard te gaan met gecompliceerde bestuursconstructies, met name
indien het aantal interuniversitaire participanten toeneemt.Daardoor verkeert de onderzoekschool soms in een afhankelijkheidsrelatie
tot de participerende instellingen, die belemmerend kan zijn voor een succesvolle
ontwikkeling. Gesteld wordt dat de knelpunten voor een belangrijk deel samenhangen
met de gespreide toedeling van bestuurs- en beheersbevoegdheden terzake. Vooral
wordt benadrukt dat onderzoekscholen een zekere eigenstandigheid zouden moeten
hebben en een waarborg voor continuïteit. Integraal management zou ook
binnen de onderzoekschool mogelijk moeten zijn. De leiding van een onderzoekschool
moet in staat worden gesteld om, binnen de voorwaarden die een werkelijk professionele
organisatie stelt en binnen de door de colleges van bestuur gestelde kaders,
onderzoek en opleiding goed aan te sturen en het beheer dienstbaar te doen
zijn aan de onderzoek- en opleidingsdoelen die men wenselijk acht. Dat brengt
met zich dat onderzoekscholen een helder meerjarig financieel perspectief
behoeven. Dat betekent óók dat een onderzoekschool een afzonderlijke
beheerseenheid moet kunnen zijn. Deze eisen lijken in ieder geval aan de orde
te zijn op onderzoekterreinen die van belang zijn in het perspectief van een
sterke economische ontwikkeling.Zoals is uiteengezet in de Nota Kennis in Beweging2, zal op een (beperkt) aantal van zulke terreinen gestreefd worden
naar «technologische topinstituten». Onderzoekscholen op desbetreffende
terreinen zullen daarvoor een goed vertrekpunt kunnen zijn.Over de relatie van onderzoekscholen met de «moederfaculteit(en)»
zijn diverse rapporten verschenen met tegengestelde visies. De WRR en eerder
de Adviesraad voor het Wetenschaps- en technologiebeleid3 hebben voorgesteld om onderzoek binnen de universiteit organisatorisch
los te koppelen, waarbij langs andere mechanismen wordt gezorgd voor een sterkere
articulatie van het onderwijsbelang – ook ten aanzien van het personeelsbeleid –
waardoor de verwevenheid tussen onderwijs en onderzoek gestalte kan krijgen.
Aan de andere kant betonen VSNU, KNAW en NWO zich in hun eerdergenoemde notitie
geen voorstander van onderbrenging van de onderzoekschool buiten de faculteit.
Ook de studentenorganisaties hechten aan sterke binding tussen onderwijs en
onderzoek. Samengevat stelt het kwaliteitsbeleid voor de onderzoekorganisatie, gericht
op de vorming van een kwalitatief hoogstaand stelsel van onderzoekscholen,
de volgende eisen aan de bestuursstructuur: de onderzoekschool dient een herkenbare
plaats te hebben in het strategisch beleid van de instelling, waarbij een
centrale rol wordt vervuld door de faculteiten.Voorts is het gewenst dat de onderzoekschool integraal management kan
voeren en daarmee de positie als afzonderlijke beheerseenheid krijgt. 4. VerzelfstandigingIn de jaren tachtig is met de HOAK-nota (hoger onderwijs; autonomie en
kwaliteit1 een proces in gang gezet, waarin bij
de toekenning van verantwoordelijkheden en bevoegdheden steeds de vraag aan
de orde is of deze aan de overheid dienden te blijven, dan wel dat een plaatsing
ervan bij het veld niet méér voor de hand zou liggen. Als algemeen
adagium kan daarbij gesteld worden dat waar mogelijk bevoegdheden en verantwoordelijkheden
toebedeeld moeten worden aan de instellingen en slechts daar waar noodzakelijk
bevoegdheden en verantwoordelijkheden bij de overheid blijven liggen. In dit
proces, dat zich sinds het uitkomen van de HOAK-nota gestaag ontwikkelt, wordt
nu een volgende stap gezet.In recente discussies over de bestuursorganisatie is herhaaldelijk door
veld en politiek gewezen op belemmeringen die de huidige wetgeving in zich
bergt om te komen tot verdere «ontstatelijking» van de universiteiten.
Karakteristiek van de huidige wetgeving is dat de universitaire bestuursorganisatie
betrekkelijk dwingend en eenvormig wordt voorgeschreven. De omstandigheden
in de omgeving van de afzonderlijke universiteiten en hun bestuurlijke tradities
zijn echter vaak zeer verschillend.Te constateren is dat de afzonderlijke universiteiten een uiteenlopende
bestuurspraktijk hebben ontwikkeld die veelal aansluit op de specifieke, eigen
omstandigheden. De universiteiten ontwikkelden elk een eigen bestuurscultuur.
Het wegnemen van belemmeringen daarvoor past in het streven naar deregulering
en globalisering van regelgeving.De discussie over verzelfstandiging heeft een nieuwe impuls gekregen door
de samenloop van een aantal ontwikkelingen. In de eerste plaats heeft de discussie
rond het stelsel van het hoger onderwijs, die in 1995 is gevoerd, onder meer
opgeleverd dat, wat er ook zij van de verdere inhoudelijke ontwikkeling, de
instellingen meer baas in eigen huis moeten zijn. Concretisering van het toekomstig
beleid voor het onderwijsvolume en de vormgeving van het onderwijs zal in
toenemende mate mede profielbepalend worden voor de instellingen. Daarvoor
dient ruimte te worden gecreëerd, ook in bestuurlijke zin, aangezien
universiteiten scherpere keuzen zullen moeten maken ten behoeve van de ontwikkeling
van onderwijs en onderzoek, profilering en samenwerking.In de tweede plaats dient te worden stil gestaan bij de positionering
van de universiteiten in de samenleving. Meer en meer treden de universiteiten
hier zelfstandig op ten gevolge van decentralisatie van bevoegdheden. De decentralisatie
van de huisvestingsfunctie is daarvan een voorbeeld. Hierdoor verandert niet
alleen de relatie tussen de overheid en de instellingen, maar komen ook de
instellingen op een andere manier ten opzichte van hun respectievelijke contractpartners
te staan. Ook langs deze weg van verzelfstandiging stelt decentralisatie eisen
aan de bestuurlijke organisatie van de instellingen.Hierboven is een programma van eisen geformuleerd dat gericht is op verhoging
van de onderwijskwaliteit. Daarin is onder meer aangegeven dat de verhouding
tussen universiteit en studenten meer wederzijds verplichtende elementen in
zich dient te bergen. In dat verband is ook aan de orde dat in de Stuurgroep
Kwaliteit en Studeerbaarheid is afgesproken dat er door de instellingen
kwaliteitsplannen zullen worden opgesteld, waarbij «leveringsvoorwaarden»
ten grondslag komen te liggen aan de onderwijsrelatie. Dit kwaliteitscomplex
zal door de instellingen op verschillende wijzen worden uitgewerkt, waarbij
het passend is dat de overheid ruimte biedt voor een zelfstandige invulling.In het voorgaande zijn eisen beschreven voor een bestuursorganisatie in
het universitaire bestel, waarvan zelfstandigheid de kern vormt. Voor de duidelijkheid
zij opgemerkt dat het hier vanzelfsprekend niet gaat om verzelfstandiging
in de zin van verzelfstandiging van een onderdeel van de rijksdienst. Sinds
1960 is een ontwikkeling ingezet die er in 1993 onder meer in uitmondde dat
geen van de openbare universiteiten meer als rijksuniversiteit wordt aangeduid.
Het gaat hier om een zelfstandige positionering van de universitaire organisatie
in een open maatschappij. 5. Synthese van eisen; de nieuwe structuurHet universitair bestel staat voor grote opgaven: de kwaliteit van onderwijs
en onderzoek moet versterkt worden; instellingen moeten opnieuw hun plaats
bepalen ten opzichte van de overheid, ten opzichte van elkaar en in hun omgeving;
en ten slotte zullen zij het toekomstig beleid voor het wetenschappelijk onderwijs,
waaronder de uitkomsten van het stelseldebat, moeten implementeren.De huidige bestuursstructuur heeft in belangrijke mate vorm gekregen aan
het begin van de jaren zeventig, en is sindsdien weliswaar ingrijpend maar
niet fundamenteel gewijzigd. In de voorbije periode is tevens een door die
structuur bepaalde bestuurscultuur ontstaan. De omgeving van de universiteit
is in die periode echter aanzienlijk veranderd. De voorgestelde wijzigingen
kunnen dan ook mede beargumenteerd worden vanuit de noodzaak om de bestuursstructuur
aan te passen aan de eisen van de tijd, in de verwachting dat daarmee tevens
een daarop toegesneden nieuwe bestuurscultuur zal ontstaan. De veranderingsambitie
in het veld geeft thans het momentum, dat aangegrepen moet worden om de universiteiten
in bestuurlijk opzicht te moderniseren.De toekomstige veranderingen zullen op alle niveaus in de bestuurskolom
van de universiteit aangrijpen en elk niveau zal daarop moeten kunnen reageren,
ieder vanuit zijn eigen perspectief en gericht op zijn specifiek niveau. De
gestelde eisen zijn zodanig dat niet volstaan kan worden met een aanpassing
op slechts één niveau of van slechts één aspect
van de bestuurlijke organisatie. De veranderingen dienen dan ook steeds in
hun onderlinge samenhang te worden bezien.Een centraal element in de eisen die aan de bestuursorganisatie worden
gesteld, is de eenduidige toedeling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden,
zodat er sprake kan zijn van integraal management. Dit is een voorwaarde om
te komen tot een slagvaardig universitair bestuur. Dit geldt voor het onderwijs,
voor het onderzoek en voor de instelling als geheel.Daarmee hangt samen de eis dat de organisatie of een onderdeel ervan moet
kunnen worden aangesproken op de uitoefening van de toegekende bevoegdheden,
het «rekenschap» afleggen. Daarop wordt in dit wetsvoorstel ook
de positie van studenten en de relatie tussen de instellingen en de overheid
geprofileerd.Om accuraat te kunnen inspelen op vragen die vanuit overheid en maatschappij
aan de universiteiten worden gesteld, moet de bestuursstructuur erin voorzien
dat de besluitvorming op elk van de universitaire niveaus zorgvuldig tot stand
komt met voldoende draagvlak voor implementatie. De eis van inspraak op de
daartoe relevante niveaus is dan niet alleen een redelijke, maar ook een noodzakelijke
voorwaarde om veranderingen doelmatig en doeltreffend te kunnen doorvoeren. Aanpassingen zijn dus nodig op alle niveaus van de universitaire bestuurskolom,
waarbij de eisen vanuit het onderwijs en onderzoek vooral samenhangen met
de inrichting van het basis- en middenniveau en de eisen die voortkomen uit
verzelfstandiging en de omgang met het stelsel als geheel, vooral richtinggevend
zijn voor het topniveau. Vergeleken met de huidige structuur is er sprake
van een wezenlijk andere besturingsfilosofie. De verschillende partijen binnen
de universiteit worden anders ten opzichte van elkaar gepositioneerd en de
universiteit als geheel komt in een andere relatie tot de overheid te staan.
De voorgestelde aanpassingen voor de bestuurlijke vormgeving op de verschillende
niveaus vormen tezamen en in onderling verband de grondslag voor die nieuwe
besturingsfilosofie. Deze kenmerkt zich door het wegnemen van belemmeringen
voor een eigen inrichting van de bestuursorganisatie door universiteiten,
in plaats van door centrale structurering in landelijke regelgeving.In de vigerende regeling staan, op vaak gedetailleerde wijze, de horizontale
relaties centraal tussen college van bestuur en universiteitsraad en tussen
faculteitsbestuur en faculteitsraad. In de voorgestelde regeling komt een
detaillering van de horizontale verhoudingen niet meer voor, aangezien er
geen sprake meer is van medebestuur door de raden. Wel is sprake van een zekere
mate van «verticalisering» van de interne relaties, onder handhaving
van de eigen verantwoordelijkheid van de faculteit. In de nieuwe regeling
komt derhalve de verticale bevoegdheidsverdeling tussen college van bestuur
en decanen nadrukkelijk in beeld. De universiteit kan dan ook meer als een
bestuurlijke eenheid optreden. De concrete invulling van de onderlinge verhoudingen
is zoveel mogelijk overgelaten aan de universitaire bestuurders zelf. Slechts
daar waar het vanuit de taakstelling van de universiteit en de medezeggenschapsverhoudingen
nodig is geoordeeld, bevat de wet een regeling.Met het wetsvoorstel wordt een algemeen bestuurlijk kader gegeven, waarbinnen
zoveel als mogelijk vrijheid wordt gegeven aan de instellingen om de interne
organisatie in te richten. In de beleidsnotitie van 28 september 1992 werd
de mogelijkheid beschreven dat de universiteiten via een bestuurlijk charter
af zouden kunnen wijken van de wettelijk voorgeschreven bestuursstructuur.
Daarbij werd in de beleidsnotitie evenwel aangetekend dat het charter uitsluitend
betrekking zou kunnen hebben op de verdeling van bevoegdheden tussen enerzijds
het centrale niveau en anderzijds het facultaire niveau en daarvan afgeleid
de wijze waarop de universiteitsraad tot stand komt en de leden van het college
van bestuur voor benoeming worden voorgedragen. Bovendien werd in de beleidsnotitie
nog gesteld dat de facultaire organisatie, met daarbinnen de vakgroepen, wettelijk
verankerd moet blijven.In dit wetsvoorstel wordt geen afstand gedaan van de algemene notie van
de beleidsnotitie, nl. dat de instellingen meer vrijheid krijgen en verantwoordelijkheid
dienen te gaan dragen voor de eigen inrichting. In vergelijking met de mogelijkheid
die de charters zouden geven, geeft het wetsvoorstel meer ruimte voor eigen
invulling, bijvoorbeeld door ook voor het basisniveau de mogelijkheid te bieden
voor een eigen inrichting.In die zin neemt het aantal vrijheidsgraden voor de universiteiten toe. Zoals hiervoor reeds is aangegeven, zijn de eisen die voortkomen uit verzelfstandiging
en de omgang met het stelsel als geheel vooral richtinggevend voor de inrichting
van het topniveau van de universiteit. De bestuurskracht van het college van
bestuur wordt versterkt door vergroting van de afstand tussen de overheid
en de instelling en door binnen de instelling de bestuursbevoegdheden eenduidig
bij het college van bestuur te concentreren. Hierbij dient ervoor gewaakt
te worden dat het nieuwe bestuursmodel uit balans raakt: relevante belangen
moeten tot hun recht kunnen komen terwijl er daarnaast een gezond tegenwicht
moet zijn voor het versterkte bestuur. Daartoe wordt een raad
van toezicht-model voorgesteld. Dat model voorziet erin dat de diverse belangen
aan bod kunnen komen en waarborgt tevens dat het toezicht op het bestuur,
dat thans door de minister wordt uitgeoefend, in een meer decentrale vorm
kan worden uitgeoefend.Nadat hier eerst in grove lijn de voorgestelde wijzigingen zijn samengevat,
bevatten de volgende hoofdstukken een beschrijving van achtereenvolgens de
onderwijsorganisatie, de onderzoekorganisatie, het integraal management, de
topstructuur en de medezeggenschap en rechtsbescherming. 5.1. BasisniveauDe belangrijkste wijziging op het basisniveau is het uit de wet schrappen
van de vakgroepen als bestuurlijke organisatievorm voor de inrichting van
het onderwijs. Daarmee worden belemmeringen weggenomen om de verantwoordelijkheid
voor het onderwijs op het opleidingsniveau zelf te beleggen. Deze verantwoordelijkheid
komt te liggen op het middenniveau, waar de decaan ook bevoegdheden krijgt
voor een adequate organisatie van het bestuur van het onderwijs in de opleidingen
binnen de faculteit. In de voorgestelde structuur verliezen de vakgroepen
hun wettelijke basis. 5.2. MiddenniveauDe faculteit is de basis voor het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek.
Het onderwijs wordt georganiseerd langs de lijn van opleidingen.Op het facultaire niveau wordt integraal management mogelijk gemaakt door
bestuur en beheer in één hand te geven, de hand van de decaan,
die optreedt als faculteitsbestuur. Een voordeel hiervan is dat de decaan
individueel aanspreekbaar is.De decaan wordt benoemd, geschorst en ontslagen door het college van bestuur.
Dit bestuursorgaan kan de decaan tevens het beheer van de faculteit opdragen.
De mogelijkheid is aanwezig dat het college van bestuur overgaat tot benoeming
van een meerhoofdig faculteitsbestuur met dezelfde verantwoordelijkheden en
bevoegdheden als een eenhoofdig faculteitsbestuur. In dat geval is de decaan
voorzitter van het faculteitsbestuur.Ter bevordering van de eenheid van beleid en als element voor de strategische
profilering van de instelling kan het college van bestuur richtlijnen geven
voor de coördinatie en organisatie van het onderwijs en de wetenschapsbeoefening.
Hierbij kan het ook gaan om de formulering van strategische prioriteiten.
Hoe ver de instellingen daarin willen gaan, is een zaak van samenspraak tussen
de verschillende niveaus binnen de instelling. De mogelijkheid wordt geopend
dat onderzoekscholen (ook beheersmatig) los kunnen staan van de faculteit,
waarbij de onderzoekschool capaciteit levert voor de opleidingen.De faculteitsraad wordt – tenzij wordt gekozen voor gedeelde medezeggenschap
(zie hoofdstuk 10) – een medezeggenschapsorgaan waarin personeel en
studenten gezamenlijk inspraak hebben. De faculteitsraad heeft op grond van
de wet instemmingsrechten op het faculteitsreglement en op een groot deel
van de onderwijs- en examenregeling. Voorts kunnen studenten in een opleiding
voor hun belangen opkomen, indien de opleiding niet voldoet aan het studentenstatuut.
De vormgeving daarvan wordt vastgelegd in het faculteitsreglement. 5.3. TopniveauIntegraal management wordt op het topniveau mogelijk gemaakt door eenduidige
toedeling van bestuursbevoegdheden aan het college van bestuur. Het wetsvoorstel
bevat een regeling voor de universiteitsraad als een medezeggenschapsorgaan,
waarin in een ongedeelde structuur personeel en studenten inspraak hebben.De universiteitsraad heeft, analoog aan het regime dat sinds 1 maart 1996
voor het h.b.o. van kracht is, instemmingsrecht op onder meer het instellingsplan
en het bestuurs- en beheersreglement. In een zorgvuldig proces kan het instellingsbestuur
besluiten dat de Wet op de ondernemingsraden van toepassing zal zijn. In dat
geval dient het instellingsbestuur een regeling te treffen waardoor de invloed
van studenten op vergelijkbare wijze uitgeoefend kan worden als in de situatie
van een universiteitsraad.Het college van bestuur beschikt derhalve over vergaande bevoegdheden,
die samenhangen met integrale verantwoordelijkheidstoedeling. Daardoor is
slagvaardig bestuur mogelijk. Door de toekenning van een afgewogen medezeggenschapsrecht
aan de universiteitsraad en de invoering van een raad van toezicht naar analogie
van de academische ziekenhuizen ontstaat een stelsel van checks and balances.
Bovendien wordt ook vanuit een meer eigenstandige positie door het middenniveau
bijgedragen aan een evenwichtig bestuur op topniveau.De raad van toezicht heeft een verantwoordingsplicht jegens de overheid.
De raad heeft goedkeuringsbevoegdheid op de strategische documenten van de
instelling. Voorts bezit hij het benoemingsrecht voor de leden van het college
van bestuur. De leden van de raad van toezicht worden benoemd, geschorst en
ontslagen door de minister. 6. De onderwijsorganisatieDe verantwoordelijkheid voor de organisatie van de opleidingen wordt op
het opleidingsniveau zelf belegd. Dit wordt door alle partijen in de discussie
over de bestuursstructuur onderschreven.De organisatie van het onderwijs in opleidingen kan op verschillende manieren
gestalte krijgen, bij voorbeeld in de vorm van een opleidingsdirecteur, die
is bekleed met alle noodzakelijke operationele bevoegdheden voor het dagelijks
bestuur van de opleiding, inclusief operationele bevoegdheden ten aanzien
van personele aangelegenheden.Op dit algemene uitgangspunt van onderwijsorganisatie in opleidingen volgen
een aantal keuzemomenten, waarvan het belangrijkste is de vraag of de wet
op dit punt voorschrijvend of slechts faciliterend moet zijn. Strikte wetgeving
op dit onderdeel heeft tot voordeel dat in organisatorische zin helderheid
wordt verschaft aan alle partijen die bij het onderwijsproces zijn betrokken.
Toch is hieraan om een aantal zwaarwegende redenen niet de voorkeur gegeven.In de eerste plaats garandeert een formele structuur op zichzelf nog geen
kwalitatief goede uitwerking. Daarvoor is draagvlak nodig, met name in de
interne organisatie op het niveau van de werkvloer.In de tweede plaats is overwogen dat er in organisatorische zin grote
verschillen bestaan tussen opleidingen en de instellingen die deze huisvesten.
Sommige opleidingen zijn kleinschalig en worden thans verzorgd door één
vakgroep of binnen een kleine faculteit. Andere opleidingen verenigen bijdragen
in zich van verschillende disciplines, die niet zelden afkomstig zijn uit
verschillende faculteiten. Het wettelijk voorschrijven van een vast model
voor de inrichting van het onderwijs komt onvoldoende tegemoet aan deze veelvormigheid
in de praktijk.Een derde element in de afweging vormt de constatering dat bij diverse
instellingen experimenten in gang zijn gezet om te komen tot een organisatie
van het onderwijs, onder andere via de figuur van de onderwijsdirectie.
Dit blijkt onder meer vanwege het verwerven van draagvlak een langdurig, maar
gestaag verlopend proces. Deze initiatieven mogen niet worden gefrustreerd
door het voorschrijven van een vast stramien.De centrale gedachte voor de versterking van de organisatie van de opleiding
is dat het niet primair gaat om de vorm waarin dit geschiedt, maar om de vraag
of de gekozen organisatievorm de kwaliteit van het onderwijs ten goede komt.
Hierop kan als direct verantwoordelijke de decaan worden aangesproken. Het
college van bestuur kan ook hier, zij het op hoofdlijnen, een verantwoordelijkheid
nemen. Het college van bestuur kan immers richtlijnen opstellen, die als kader
dienen waarbinnen de decaan het bestuur en de inrichting van de faculteit
nader regelt.Vanwege deze redenen heeft de wettelijke verankering van de verantwoordingsstructuur
verre de voorkeur boven het voorschrijven van een vast model voor de inrichting
van het onderwijs. Dit heeft overigens wel consequenties voor de inrichting
van het verantwoordingsproces. Op de verschillende niveaus in het universitaire
bestuur wordt hieraan vorm gegeven.Naast hetgeen hierover wordt beschreven bij de nadere beschouwing van
de topstructuur zijn garanties op het niveau van de opleiding ingebouwd in
de vorm van inspraak en het openen van een «collectief verhaalsrecht»
voor een groep van studenten, naast het individuele beroep dat door een student
op grond van reeds geldende wettelijke bepalingen voor individuele problemen
kan worden ingesteld. Een groep studenten kan rechtstreeks beklag doen bij
de decaan ter zake van de naleving van verplichtingen van de instelling jegens
studenten. Het faculteitsreglement dient hiertoe een nadere regeling te bevatten.Het bestuur van onderwijs op opleidingsniveau wordt aldus mogelijk gemaakt
via deregulering en het wegnemen van belemmeringen in de wetgeving. Daarbij
blijven de opleidingscommissies bestaan en vormen zij de gesprekspartner voor
het bestuur van de opleiding. Aangezien in het bestuur van de opleiding integraal
management mogelijk wordt, kan de visie van de studenten meer dan thans het
geval is, worden meegewogen in het personeelsbeleid dat voor de opleiding
wordt gevoerd. De decaan wordt belast met de nadere regeling van het bestuur en de inrichting
van de opleidingen in het faculteitsreglement. De decaan krijgt daartoe de
wettelijke opdracht. Indien er een opleidingsbestuur wordt ingesteld, is dit
volledig verantwoording verschuldigd aan de decaan. Omgekeerd berust dan bij
de decaan de verantwoordelijkheid te zorgen dat het bestuur van de opleiding
voldoende is toegerust voor die taak.De faculteitsraad heeft instemmingsbevoegdheid op die onderdelen van de
onderwijs- en examenregeling die de inrichting van het onderwijs en de positie
van studenten daarbinnen betreffen. 7. De onderzoekorganisatieEen van de belangrijkste opmerkingen die gemaakt is over de relatie tussen
de bestuursstructuur en de organisatie van het onderzoek is, dat de bevoegdheden
daaromtrent versnipperd zijn toebedeeld. Door de verantwoordelijkheden en
bevoegdheden in de voorgestelde bestuursstructuur helder aan te geven wordt
dit probleem al voor een deel opgelost. Bovendien wordt de besluitvorming
aanzienlijk transparanter vanwege het opheffen van de medebestuursbevoegdheden
van faculteits- en universiteitsraden, waardoor slechts twee bestuursorganen,
elk vanuit hun eigen positie in de universiteit, betrokken zijn bij de vormgeving
van het onderzoek: het college van bestuur en de decaan. Immers, in de huidige
situatie bezitten de raden diverse bevoegdheden ten aanzien van het onderzoek. De voorgestelde bestuursstructuur kan de onderzoekorganisatie op een aantal
manieren versterken. Bij voorbeeld kan de positionering van de onderzoekschool
in het strategisch beleid van de instelling nader vorm worden gegeven door
het college van bestuur in samenwerking met de faculteiten.Dat zou zo kunnen worden uitgewerkt dat de onderzoekschool een sterke,
intern verzelfstandigde positie gaat innemen. En ten slotte kan die verzelfstandiging
gepaard gaan met eigen beheersbevoegdheden, opdat er ook bij de onderzoekschool
sprake kan zijn van werkelijk integraal management. Centraal staat dus de
mogelijkheid om onderzoekscholen te verzelfstandigen.Een belangrijk vraagpunt is hoe aan deze verzelfstandiging vorm wordt
gegeven in combinatie met de voorgestelde versterking van de organisatie van
het onderwijs op opleidingsniveau, opdat adequate waarborgen bestaan voor
de verwevenheid van onderwijs en onderzoek. De voorstellen die in de discussie
in de afgelopen maanden zijn gedaan voor de inbedding van het onderzoek in
de universitaire structuur, bevinden zich op een continuüm met aan de
ene kant een volledige integratie van onderwijs en onderzoek in de faculteit
en aan de andere kant een model waarin het onderzoek in een aparte kolom wordt
georganiseerd naast de onderwijsorganisatie. Dit laatste model, beschreven
door de WRR, gaat ver en bergt het gevaar in zich dat onderwijs en onderzoek
elk hun eigen ontwikkeling kennen zonder onderlinge verbondenheid. Toch kan
niet worden ontkend dat voor bepaalde delen van het onderzoek een meer eigenstandige
positionering voordelen heeft in termen van herkenbaarheid, transparantie,
internationale profilering en kwaliteit. Dat is de reden dat in dit wetsvoorstel
op dit punt openingen worden geboden voor verschillende organisatievormen.
In die structuur krijgen de faculteiten wel sterker het karakter van een onderwijsinstituut,
bestaande uit een verzameling opleidingen met behoud van verantwoordelijkheid
voor dat deel van het onderzoek, dat niet in buitenfacultaire onderzoekscholen
is ondergebracht. Onderzoekscholen en onderzoekinstituten kunnen ook naast
de faculteit, of zelfs de universiteit, worden gepositioneerd, uiteraard met
behoud van waarborgen voor academische vrijheid.Vanwege de verwevenheid van onderwijs en onderzoek achten wij een blijvende
band nodig tussen onderzoekschool en «moederfaculteit(en)». Bovendien
mag ook een na te streven stelsel van onderzoekscholen al dan niet intern
verzelfstandigd – niet ten koste gaan van het wetenschappelijk onderwijs.
Van wezenlijk belang is dat de faculteiten zich «mede-eigenaar»
moeten weten van hun onderzoekscholen.Deze nieuwe samenhang moet onder meer waarborgen dat de faculteit te allen
tijde een beroep op de onderzoekorganisatie kan doen voor de bemensing van
het onderwijsproces. Hierover moeten goede afspraken worden vastgelegd tussen
faculteit en onderzoekorganisatie. Dit maakt een heldere verantwoordelijkheidsverdeling
mogelijk.Indachtig deze voorwaarden wordt, om tegemoet te komen aan de ambitie
om excellent onderzoek tevens een «eigen gezicht naar buiten»
te geven, de mogelijkheid gegeven dit onderzoek in een zeer zelfstandige structuur
vorm te geven. Hoe ver instellingen daarin willen gaan is uitdrukkelijk een
eigen verantwoordelijkheid. Deze opvatting wordt gesteund door het feit dat
ook voor dit «verzelfstandigde» onderzoek de eis moet blijven
gelden dat het door de faculteit(en) waar het van uitgaat, opgevat wordt als
een eigen activiteit. In deze situatie nemen de faculteiten in beginsel het
initiatief tot de vorming van een onderzoekschool. Het college van bestuur
kan, in overeenstemming met de betrokken faculteiten, overgaan tot een eigen
positionering van de onderzoekschool.Het zijn daarbij de facultaire organisaties zelf, die bepalen hoever zij
wensen te gaan met de zelfstandige positionering van het onderzoek. Om deze
redenen mag worden aangenomen dat met behoud van facultaire en universitaire
verantwoordelijkheden terzake, ruimte wordt gemaakt voor een duidelijke onderzoekorganisatie
met respect voor de lokale cultuur. De verwevenheid tussen onderwijs en onderzoek
krijgt dan op de volgende wijze gestalte. In de eerste plaats doordat vanzelfsprekend
een gedeelte van het onderzoek binnen de faculteit plaatsvindt en dus rechtstreeks
door de faculteit wordt bepaald; in de tweede plaats door de bevoegdheidsverdeling
ter zake van verzelfstandiging van onderzoekscholen en de betrokkenheid van
de faculteiten bij verzelfstandigde onderzoekscholen; en in de derde plaats
doordat de onderwijsorganisatie ten behoeve van de opleidingen docenten «inkoopt»
bij de onderzoekorganisatie, die daarmee ook functioneert als capaciteitsorganisatie.Het ligt, gegeven de plaats en betekenis van de onderzoekschool in het
universitaire bestel, in de rede dat een onderzoekschool in beginsel voor
een langere periode wordt ingesteld. De dynamiek van het universitaire onderzoek
kan aanleiding zijn om periodiek tot herziening te komen. Het is dan ook noodzakelijk
dat regelmatig een uitgebreide evaluatie plaats vindt, niet alleen van de
kwaliteit, maar ook van de missie van een onderzoekschool. De erkenningsperiode
is tegen die achtergrond ook op vijf jaar gesteld.Eenzelfde benadering willen wij volgen wanneer het gaat om de verzelfstandiging
van een onderzoekschool. Na afloop van de periode waarvoor de onderzoekschool
is verzelfstandigd, kan deze status worden gecontinueerd. Dit vraagt een nieuw
besluit van het college van bestuur, opnieuw in overeenstemming met de betrokken
faculteiten. Het ligt voor de hand dat een evaluatie mede ten grondslag zal
liggen aan zo'n besluit.De wetenschapsbeoefening vindt plaats binnen de faculteiten. Het strategisch
onderzoekbeleid is echter een verantwoordelijkheid van het college van bestuur.
Het college van bestuur heeft tot taak de kwaliteit van het onderzoek te waarborgen
en, in nauwe samenspraak met de decanen, te bevorderen dat binnen en tussen
de faculteiten en, waar nodig, in samenwerking met de colleges van bestuur
van andere universiteiten, hoogwaardig onderzoek zich verder kan ontplooien.
Het college van bestuur kan daartoe kaderstellende richtlijnen vaststellen.
In samenhang met de budgetverantwoordelijkheid van het college van bestuur
kan deze mogelijkheid, naar wij verwachten, effectiever worden benut. Het
initiatief en de verantwoordelijkheid voor een dergelijk strategisch beleid
liggen bij het college van bestuur. Het bestuur op het middenniveau kan binnen
de door het college van bestuur gegeven kaders nadere invullingen geven.De erkenningsprocedure voor de onderzoekscholen door de Erkenningscommissie
Onderzoekscholen (ECOS) bij de KNAW waarborgt dat deze aan criteria van kwaliteit
terzake van wetenschap, scholing en bestuur beantwoorden. Deze erkenningsprocedure
heeft zich in de praktijk een zodanige positie weten te verwerven dat gesproken
kan worden van een succesvolle wijze van zelfregulering. Dienaangaande worden –
vanzelfsprekend – op dit punt dan ook geen wijzigingen voorgesteld.De decaan is in de nieuwe regeling belast met het bestuur en de inrichting
van het facultaire onderzoek, een en ander binnen de door het college van
bestuur gestelde kaders. Het ligt in de rede dat de decaan daarbij zal handelen
in goed overleg met hen die in het bijzonder de professie vertegenwoordigen,
de hoogleraren.In de wettelijke regeling komen de vakgroepen als bestuurlijke eenheden
binnen de universiteit niet meer voor. Hierdoor vervalt tevens de vakgroep
als wettelijk voorgeschreven basisorganisatie voor het onderzoek. De inrichting
van het basisniveau wordt een verantwoordelijkheid van het universitaire bestuur
op top- en middenniveau. Ook zal bij ontbreken van een vakgroep de werkrelatie
tussen de hoogleraren en de overige leden van de wetenschappelijke staf niet
meer door het vakgroepsbestuur geregeld worden. In lijn met de integrale verantwoordelijkheidstoedeling
voor het bestuur en de inrichting van de faculteit voor het onderwijs
en de wetenschapsbeoefening aan de decaan, bezit deze tevens de bevoegdheid
te bepalen hoe de overeenstemmings- en toezichtrelatie zal zijn tussen de
hoogleraren en de wetenschappelijke staf.De benoeming van het bestuur van de onderzoekscholen is een interne zaak
van universitaire bestuursorganen, waarover tussen het middenen topniveau
goede afspraken gemaakt moeten worden.De geschetste benadering kan ertoe leiden dat op de verschillende universiteiten
verschillende organisatorische structuren zullen ontstaan. Gegeven de dynamiek
van het onderzoek en het mede-profielbepalende karakter ervan voor de instelling,
is dit een goede ontwikkeling.Hierboven was de interne verzelfstandiging van onderzoekscholen binnen
een universiteit aan de orde.Onderzoekscholen van twee of meer universiteiten komen tot stand via een
gemeenschappelijke regeling tussen de betrokken colleges van bestuur. Alsdan
bepalen deze colleges van bestuur tevens de vormgeving en de (wijze van) samenstelling
van het bestuur.De hier voorgestelde verzelfstandiging van onderzoekscholen, zowel binnen
een universiteit als bij onderzoekscholen van meer dan één universiteit,
heeft ook consequenties voor de inrichting van de medezeggenschap. Onderzoekscholen
binnen universitair verband volgen de medezeggenschapsstructuur van de desbetreffende
instelling. Het bestuur van een verzelfstandigde universitaire onderzoekschool
dient voor deze beheerseenheid de keuze te bepalen tussen een gedeeld of een
ongedeeld medezeggenschapstelsel (artikel 9.49). 8. Integraal managementVoor de organisatie van het onderwijs, van het onderzoek en voor de instelling
als geheel wordt integraal management mogelijk gemaakt. Hiermee wordt de situatie
bedoeld waarin bestuur en beheer in één hand zijn gelegd, opdat
de taakverantwoordelijkheden ondersteund zijn door bevoegdheden op zodanige
wijze dat de verantwoordelijke ook aangesproken kan worden.Integraal management vereist niet alleen een bij elkaar brengen van bestuur
en beheer, maar tevens een herziening van de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen raden en besturen. Integraal management heeft alle belang bij een volwaardige
medezeggenschap. Door de taken die de raden thans hebben (medebestuur, toezicht
en controle) uit elkaar te halen, kan de medezeggenschap vanuit een vrijere
positie vorm krijgen en aan kracht winnen.Bij integraal management past ook dat de instellingen binnen een aantal
randvoorwaarden zelf invulling geven aan de bestuurlijke organisatie. De verdeling
van taken en bevoegdheden dient te worden opgenomen in het bestuurs- en beheersreglement.
Integraal management vereist bovendien een goed informatiestelsel. Besturen
moeten kunnen besturen op basis van goede interne en externe informatie. In
de interne informatievoorziening kunnen de opleidingscommissies, de universiteits-
en faculteitsraden en medezeggenschapsorganen een belangrijke rol vervullen.Op het middenniveau wordt de organisatie van het onderwijs versterkt door
integraal management mogelijk te maken door opheffing van de scheiding van
bestuur en beheer. Beide kunnen in handen komen van de decaan, de middenbestuurder
van de universiteit. Bij integraal management op facultair niveau oefent het
faculteitsbestuur een aantal bevoegdheden uit met directe gevolgen voor het
financieel beheer van de universiteit. Tegen deze achtergrond ligt het in
de rede dat de figuur van de beroepsdecaan meer gangbaar wordt binnen de Nederlandse universiteiten. Het ligt dan voor de hand dat de decaan wordt benoemd
door het college van bestuur, dat hem bij mandaat beheerstaken opdraagt. Hierdoor
wordt het voor de decaan mogelijk gemaakt beleidsmatige en beheersmatige beslissingen
in onderling verband te nemen, bij voorbeeld ten aanzien van beslissingen
met personele consequenties of gevolgen voor de aanschaf van apparatuur.De uitvoering van beheerstaken door de decaan stelt specifieke eisen aan
zijn professionaliteit. Hier kan het college van bestuur zijn verantwoordelijkheden
dragen vanwege zijn benoemingsrecht van de decaan. Het ligt voor de hand dat
de decaan een hoogleraar is om met voldoende gezag de faculteit te kunnen
leiden.Het college van bestuur is uiteindelijk aanspreekbaar op het totale financiële
beleid van de instelling. De wet verschaft daarom niet de grondslag voor de
overdracht van taken (delegatie) aan andere organen van de universiteit. Doordat
het college van bestuur van het opdragen van taken (mandatering) gebruik zal
moeten maken, wordt duidelijk tot uitdrukking gebracht dat de faculteit zijn
beheerstaken uitvoert onder de eindverantwoordelijkheid van het college van
bestuur. Bij de mandaatsfiguur behoort zowel de bevoegdheid voorwaarden te
stellen als ook submandatering mogelijk te maken. Een en ander is eigen aan
deze rechtsfiguur, zodat afzonderlijke wettelijke bepalingen achterwege kunnen
en moeten blijven. De faculteit heeft daarnaast eigen bij wet toegekende bevoegdheden
ten aanzien van de inhoud van onderwijs en wetenschapsbeoefening. Hierin komt
de autonomie van de faculteit tot uitdrukking. Wel heeft het college van bestuur
de mogelijkheid vooraf richtlijnen te stellen met het oog op de organisatie
en coördinatie van onderwijs en wetenschapsbeoefening. Achteraf kan hij,
indien noodzakelijk, beslissingen van de decaan dienaangaande schorsen of
vernietigen. Het strategische onderwijsbeleid en onderzoekbeleid vormen uitdrukkelijk
de integrale verantwoordelijkheid van het college van bestuur. Tot de integrale
verantwoordelijkheid van het college van bestuur behoort ook de goedkeuring
van reglementen ter zake van de organisatorische inrichting van faculteiten
en opleidingen (zie het voorgestelde artikel 9.14, vierde lid).Vooral met het oog op de academische vrijheid van onderwijs en onderzoek
verdient de bevoegdheid van het college van bestuur tot het geven van richtlijnen
enige nuancering.De faculteit heeft een eigen verantwoordelijkheid wat betreft de inhoud
en de vormgeving van het onderwijs en het onderzoek. Met name door de autonomie
ten aanzien van de inhoud kan de vrijheid van onderwijs en onderzoek tot zijn
recht komen en wordt inhoud gegeven aan de opdracht van artikel 1.6 van de
WHW, dat aan de instellingen de academische vrijheid in acht wordt genomen.
Richtlijnen zijn hier niet aan de orde. Ook wat betreft de vormgeving van
het onderwijs en het onderzoek ligt het zwaartepunt bij de faculteit. Hier
moet de verantwoordelijkheid gezien worden in samenhang met de bevoegdheid
die het wetsvoorstel toekent aan het college van bestuur om richtlijnen te
geven aan de decaan wat betreft structurerende elementen van de faculteit.In de beheerssfeer is het vraagstuk of richtlijnen van het college van
bestuur inbreuk maken op de academische vrijheid of de facultaire autonomie
niet aan de orde. Bij het beheer is er immers steeds sprake van bevoegdheden,
die afgeleid zijn van de algemene bevoegdheid van het college van bestuur.
Het college van bestuur draagt voor het beheer de eindverantwoordelijkheid.
De algemene bevoegdheid tot het beheer impliceert het geven van algemene richtlijnen
als behorend tot de uitvoeringsinstrumenten waarover het college van bestuur
als integraal beheerder van de universiteit dient te beschikken. 9. De topstructuur; raad van toezichtOok in de topstructuur dient een eenduidige verantwoordelijkheidstoedeling
gepaard te gaan met bevoegdheden, vanzelfsprekend rekening houdend met de
betrokkenheid van het personeel en de studenten bij het bestuur. De universiteitsraad
krijgt daarom, naar analogie van de situatie in het hoger beroepsonderwijs,
medezeggenschap met instemmings- en adviesrecht. Daarbij is sprake van een
wettelijk adviesrecht ten aanzien van de door de college van bestuur vast
te stellen begroting.De topstructuur van de universiteit wordt gevormd door het college van
bestuur en de raad van toezicht. Het college van bestuur draagt de verantwoordelijkheid
voor het strategisch beleid en de dagelijkse gang van zaken van de instelling
als geheel, en kan daarop ook worden aangesproken. Die verantwoording is het
college verschuldigd aan de raad van toezicht, die toetst op hoofdlijnen.
Wij benadrukken dat de raad van toezicht niet het instellingsbestuur is zoals
dat bij de stichtings- en verenigingsbesturen van de bijzondere universiteiten
en hogescholen het geval is. De raad van toezicht heeft een toezichthoudende
functie en stelt zich terughoudend op waar het het directe bestuur van de
universiteit betreft.Voor de overheid vormt het college van bestuur het operationeel aanspreekpunt
binnen de instelling.Een dergelijk bestuursmodel met op topniveau een orgaan dat verantwoordelijk
is voor het bestuur en een toezichthoudend orgaan is voor vele doelorganisaties
gebruikelijk. Op het terrein van onderwijs en wetenschappen is de afgelopen
jaren een dergelijk bestuursmodel ingevoerd voor de academische ziekenhuizen
en TNO. Daarnaast vertoont het hier voorgestelde model gelijkenis met het
raad-van-commissarissenmodel in het bedrijfsleven. De universiteit heeft als
organisatie van onderwijs en onderzoek een uniek eigen karakter. Dat neemt
echter niet weg dat met name voor de inrichting van de topstructuur aansluiting
kan worden gezocht bij bestuursmodellen die elders in de samenleving hun waarde
in de praktijk hebben bewezen.Het college van bestuur is belast met de behartiging van al hetgeen voor
de dagelijkse gang van zaken voor de instelling van belang is. Daarnaast kan
het college van bestuur, indien het dat noodzakelijk of gewenst acht, richtlijnen
geven voor bij voorbeeld de organisatie van de onderwijs- en onderzoeksprogrammering
of de instelling van examencommissies.Het college van bestuur stelt de begroting vast. Hierdoor heeft het centrale
bestuur instrumenten in handen om het gewenste beleid te bevorderen op het
nagestreefde kwaliteitsniveau. Het college van bestuur kan op die wijze voorwaarden
scheppen voor optimalisering van onder andere kwaliteit en studeerbaarheid.
Op de gemaakte strategische keuzen is het college van bestuur uiteraard aanspreekbaar.
In de Stuurgroep Kwaliteit en Studeerbaarheid zijn afspraken gemaakt over
het kwaliteitsplan en het studentenstatuut. Dienaangaande is op 28 februari
1996 een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal aanhangig gemaakt.
De instellingsbesturen dragen de verantwoordelijkheid voor de totstandkoming
van deze voor het onderwijs en de studenten centrale documenten.De raad van toezicht wordt een algemene toezichthoudende taak gegeven.
De raad is belast met de goedkeuring van een aantal in de wet genoemde strategische
documenten van de instelling: het bestuurs- en beheersreglement, het instellingsplan,
de begroting, het jaarverslag en het medezeggenschapsreglement. Verder heeft
de raad van toezicht een rol bij de totstandkoming van belangrijke
besluiten van het college van bestuur betreffende de samenwerking met derden
en is hij betrokken bij het voor de universiteit geldende medezeggenschapsregime.
Door het toezicht op (het bestuur van) de instelling bij de instelling zelf
te plaatsen kan het ook een bredere dimensie krijgen. Het gaat dan niet alleen
om de controle op het bestuur, maar tevens om het met raad bijstaan van het
bestuur. Vanuit deze gedachte is de raad van toezicht dan ook te zien als
een bestuursorgaan van de instelling zelf. Uitdrukkelijk dient hierbij wel
in het oog gehouden te worden dat de raad van toezicht en het college van
bestuur elk een eigen verantwoordelijkheid hebben. Het college van bestuur
treedt naar binnen en naar buiten op als het hoogste gezag van de instelling.
De raad van toezicht heeft een op het bestuur van de instelling gerichte opdracht
en treedt naar buiten toe uitsluitend op in de richting van de minister.De raad van toezicht is uitsluitend verantwoording verschuldigd aan de
minister.De eigenstandigheid van de instelling ten opzichte van de overheid komt
tot uitdrukking in het recht dat de raad van toezicht toekomt om de leden
van het college van bestuur te benoemen, te schorsen en te ontslaan. In de
voorgestelde structuur kan de minister bij verwaarlozing van het bestuur ingrijpen
via de raad van toezicht. Om die reden is ervan afgezien de minister de bevoegdheid
te verlenen tot het geven van aanwijzingen aan het universitaire bestuur,
die onder het vigerende bestuursmodel wel aanwezig en noodzakelijk is.De leden van de raad van toezicht worden benoemd, geschorst en ontslagen
door de minister. 10. Medezeggenschap en rechtsbeschermingIn de context van de nieuwe bestuursstructuur is de medezeggenschap van
groot belang. Dit volgt reeds uit het gegeven dat het medebestuur door studenten
en personeel wordt opgeheven. Wij hebben na rijp beraad besloten voor de universiteiten
de keuze mogelijk te maken tussen twee stelsels, te weten een gedeelde en
ongedeelde medezeggenschap.Het stelsel van ongedeelde medezeggenschap is in het onderhavige voorstel
analoog aan dat in het hoger beroepsonderwijs geregeld. Bij de keuze voor
dat stelsel zal er sprake zijn van gezamenlijke medezeggenschap van studenten
en personeel, met bepaalde instemmings- en adviesrechten. Voor personeelsaangelegenheden
is aan de personeelsgeleding van de medezeggenschapsraad een instemmingsrecht
toegekend, terwijl de studentengeleding op dit punt adviesrechten heeft. Voor
de overige aangelegenheden zijn er geen verschillen tussen de twee geledingen.Voor het gedeelde stelsel van medezeggenschap is aansluiting gezocht bij
de Wet op de ondernemingsraden. Ingeval binnen de instelling gekozen wordt
voor dit stelsel, dan zal de medezeggenschap door studenten door de universiteit
zelf geregeld moeten worden en worden vastgelegd in een medezeggenschapsregeling.
Gewaarborgd wordt dat de door de universiteit zelf vast te stellen regeling
ten minste gelijkwaardig is aan de regeling voor de ongedeelde situatie.Voor de personeelsgeleding zal de WOR onverkort van toepassing zijn, zij
het dat ten aanzien van een herziening van het type medezeggenschapsstelsel
de geschillenregeling zal gelden zoals in dit wetsvoorstel is opgenomen. De
WOR is hierop niet toegesneden, en ook overigens is het ongewenst dat voor
dit type geschillen gescheiden rechtsvorming plaatsvindt.Het is van belang onderscheid te maken tussen inspraak en belangenbehartiging.
Inspraak bevindt zich in het voortraject van besluitvorming en kan tot uiting
komen in overleg of advies. Als er eenmaal een besluit is genomen,
dan is de inspraak op dat besluit «verwerkt». Anders is dat bij
belangenbehartiging. Deze kan in de voorbereidingsfase van de besluitvorming
plaatsvinden, maar heeft ook een positie in de fase waarin het besluit reeds
tot stand is gekomen. Inspraak is gericht op de totstandkoming van een besluit,
waarbij van de inspreker een bredere optiek verlangd mag worden dan uitsluitend
zijn eigen belangen. Daarmee is inspraak in beginsel breder dan belangenbehartiging,
waar immers de behartiging van eigen belangen voorop staat.Medezeggenschap is bij uitstek het instrument om inspraak tot zijn recht
te laten komen. De voorgestelde regeling voorziet in een gedegen medezeggenschap
in de voorbereiding van besluiten. In de universiteits- en faculteitsraden
hebben de geledingen inspraak op het beleid van de instelling als geheel,
respectievelijk van de faculteit, tot uitdrukking komend in het instemmingsrecht
ten aanzien van het bestuurs- en beheersreglement dan wel het faculteitsreglement.
Versterkte posities in inspraak kunnen ontstaan, doordat de medebestuursbevoegdheden
vervallen. Daarmee wordt ook een eind gemaakt aan de huidige structuur, waarin
de raden als medeverantwoordelijke voor het bestuur tevens toezichthouder
zijn op dat bestuur.Van belang voor de invloed van studenten op het onderwijs is het feit
dat zij in de nieuwe regeling in de opleidingscommissie rechtstreeks in gesprek
zijn met de verantwoordelijke voor de opleiding. In de huidige situatie adviseert
de opleidingscommissie aan de faculteitsraad.De afspraken in de Stuurgroep Kwaliteit en Studeerbaarheid voorzien in
een kwaliteitsplan. Door elke instelling zal een plan worden opgesteld voor
kwaliteitsmanagement, waarin wordt aangegeven hoe onderwijsorganisatie, studentenvoorzieningen
en personeelsbeleid in onderlinge samenhang kunnen bijdragen aan een zo goed
mogelijke dienstverlening aan de student. In het kader van dit plan kan ook
aan de orde komen of binnen de instelling behoefte bestaat aan een aparte
commissie voor de evaluatie van het onderwijs. Ook in dat verband kan inbreng
van de verschillende geledingen niet gemist worden.De aanwezigheid van een raad van toezicht aan de openbare universiteiten
vormt de aanleiding om de geschillenregeling, zoals die is opgenomen in de
voor het hoger beroepsonderwijs vastgestelde regeling, voor die universiteiten
aan te vullen. Voorgesteld wordt om de raad van toezicht te laten bezien of
een geschil tussen college van bestuur en universiteitsraad binnen de universiteit
kan worden opgelost. Zo wordt tevens voorgesteld dat een geschil tussen decaan
en faculteitsraad in eerste instantie moeten worden aangemeld bij het college
van bestuur.Door deze rol van de raad van toezicht en het college van bestuur bij
geschillen wordt beoogd ertoe bij te dragen dat geschillen zoveel mogelijk
binnen de instelling zelf kunnen worden opgelost. Dit past ook bij de bestaande
bestuurscultuur van de universiteiten, waarin externe procesgangen in de medezeggenschapssfeer
ontbreken.De voorgestelde procesgang bij geschillen sluit aan bij de terughoudende
rol van de raad van toezicht. Vanuit dit principe is voor de raad van toezicht
slechts een taak weggelegd wanneer binnen de instelling een wezenlijk verschil
van inzicht bestaat tussen het college van bestuur en de universiteitsraad.
In andere gevallen kan de raad van toezicht een grotere afstand bewaren.Het meergenoemde rapport van de Stuurgroep Kwaliteit en Studeerbaarheid
voorziet in de vestiging van een recht op verhaal dat door studenten collectief
kan worden uitgeoefend. Ofschoon het hierbij met name gaat om een versterking
van de rechtsbescherming tegen de uitvoering van beslissingen die de organisatie
van het onderwijs en de examinering aangaan – en daarom tevens aan de
orde is in wijzigingen van de WHW die de kwaliteit en studeerbaarheid
betreffen – hebben wij gemeend er goed aan te doen onze voorstellen
op dit punt in dit wetsvoorstel neer te leggen. Kernpunt is immers dat kleinere
en grotere groepen studenten gezamenlijk in staat dienen te worden gesteld
effectief invloed uit te oefenen op de gang van zaken binnen een opleiding,
een faculteit of zelfs de gehele instelling, teneinde te bereiken dat het
onderwijs voldoet en blijft voldoen aan de op de verschillende niveaus overeengekomen
eisen van kwaliteit en studeerbaarheid. Het gaat er om dat studenten collectief
kunnen opkomen tegen het niet voldoen aan wat elders in het rapport wordt
aangeduid als de «leveringsvoorwaarden» van de instelling.Omdat een dergelijke waarborgfunctie volgens dit wetsvoorstel ten naaste
bij ligt besloten in de taak van de medezeggenschapsorganen, geven wij er
de voorkeur aan de regeling van het «collectief verhaal» in dit
wetsvoorstel vorm te geven.Met de vestiging van de beoogde «actio popularis» moet omzichtig
worden gehandeld, om een aantal redenen.In de eerste plaats dient een gezamenlijk ingesteld beroep geen afbreuk
te doen aan de mogelijkheid voor individuele studenten om de hen krachtens
de wet geboden mogelijkheden van beroep ten overstaan van beroepsinstanties
en rechters te benutten. Gerechtvaardigde klachten van individuele belanghebbenden
kunnen voor honorering in aanmerking komen, indien beroepsinstanties of rechters
in de gelegenheid worden gesteld de zaak op de eigen merites te beoordelen.
Een dergelijke beoordeling kan in het gedrang komen, indien het desbetreffende
beroep – bij voorbeeld onder druk van medestudenten – wordt «samengevoegd»
met verschillende gelijksoortige, doch minder ernstige klachten.Een tweede reden voor behoedzaamheid is dat het bestaan van de mogelijkheid
van een gereglementeerd, gezamenlijk beroepsrecht de verschillende organen
van de instelling tot passiviteit kan nopen. Daarmee zij gezegd dat het collectief
beroep in elk geval geen opschortende werking mag hebben, doch tevens dat
het rechtsmiddel niet zodanig omvattend mag zijn dat de voor de voortgang
van het onderwijs of de examinering noodzakelijke besluiten om praktische
redenen zullen worden uitgesteld.Voorts dient te worden gewaakt voor doublures in de rechtsbescherming.
Te allen tijde dient te worden voorkomen dat aan gezamenlijk optredende klagers
een beroepsrecht wordt gegeven dat ook de eenling bezit, al dan niet ten overstaan
van dezelfde rechter of beroepsinstantie. Met negatieve competentiegeschillen
is niemand gebaat. Wij tekenen hierbij aan dat geen van de bestaande regelingen
van administratief beroep of administratieve rechtspraak verhindert dat de
desbetreffende instantie op elkaar gelijkende of (nagenoeg) geheel gelijke
gevallen gevoegd behandelt. Indien de individuele belanghebbenden het in hun
belang achten massaal dezelfde klacht te uiten, bestaat aldus reeds de mogelijkheid
van «gezamenlijk optreden».Tegen de achtergrond van het voorgaande bestaat naar onze overtuiging
niettemin ruimte voor de introductie van een nieuw en eigensoortig rechtsmiddel
dat hanteerbaar is naast alle reeds bestaande en bovendien individuele rechten
in tact laat. Wij stellen voor een recht van beklag – collectief uit
te oefenen – ten overstaan van de decaan van de faculteit te introduceren.Deze laatste zal als drager van de hoogste bestuursverantwoordelijkheden
op faculteitsniveau als beste in staat zijn maatregelen te treffen tot opheffing
van knelpunten. Aan de decaan wordt in dit wetsvoorstel tevens de opdracht
verstrekt een bij de situatie van de faculteit passende procedureregeling
voor dit collectieve recht van beklag vast te stellen. Door te bepalen dat
een en ander bij faculteitsreglement moet worden vastgelegd,
is tevens gewaarborgd dat ook ten aanzien van deze regeling instemmingsrechten
gelden. 11. De positie van partijen 11.1. StudentenIn dit wetsvoorstel wordt de positie van de studenten sterker toegesneden
op hun directe belangen. Hun bevoegdheden ten aanzien van het onderzoek en
het personeelsbeleid nemen af.Daarentegen behouden zij daar waar hun directe belangen in het geding
zijn belangrijke inspraakmogelijkheden via hun participatie in opleidingscommissies
en in faculteits- en universiteitsraden.Door hun deelname in de opleidingscommissies staan de studenten in een
directe adviesrelatie met de eerstverantwoordelijke voor de opleiding. In
beginsel is dat het bestuur van de opleiding zoals voorzien in artikel 9.17.
Indien binnen de faculteit gebruik gemaakt wordt van de mogelijkheden die
de wet biedt om de opleidingsverantwoordelijkheden en -bevoegdheden te beleggen
bij bij voorbeeld een opleidingsdirecteur, dan dient in het faculteitsreglement
gewaarborgd te zijn dat de opleidingscommissie in een rechtstreekse relatie
staat tot de opleidingsdirecteur.In de universiteits- en faculteitsraden hebben studenten gezamenlijk met
het personeel van de instelling een medezeggenschapspositie, waardoor inspraak
verzekerd is op het beleid van het top- en middenniveau. De geledingen in
de universiteitsraad zijn van gelijke omvang, in tegenstelling tot de huidige
situatie waarin studenten in de universiteitsraad een derde en in de faculteitsraad
vaak niet meer dan een kwart van de zetels innemen. Door de universiteits-
en faculteitsraden om te vormen tot medezeggenschapsorganen kan, meer dan
in de situatie waarin zij medebestuursverantwoordelijkheden dragen, overleg
en inspraak geprononceerd tot zijn recht komen.Indien gekozen wordt voor het WOR-regime, dient het college van bestuur
tevens de inspraak van studenten te waarborgen.Tenslotte wordt de positie van de studenten versterkt door het toekennen
van een collectief recht van beklag voor situaties waarin de opleiding niet
biedt wat in het vooruitzicht was gesteld. Dit recht dient in het faculteitsreglement
nader te worden uitgewerkt. 11.2. PersoneelDe consequentie van dit wetsvoorstel voor het personeel van de universiteiten
is dat het stelsel van medebestuur wordt vervangen door een stelsel van medezeggenschap.
Het personeel kan via zijn positie in de faculteits- en universiteitsraden,
dan wel in de ondernemingsraden, een groter accent leggen op inspraak, nu
deze raden niet meer belast zijn met medebestuursverantwoordelijkheden. In
dit wetsvoorstel wordt voorts de mogelijkheid geopend voor medezeggenschap
voor het personeel in interuniversitaire verzelfstandigde onderzoekscholen.
Door de stroomlijning van de interne organisatie is voor dat personeel tevens
duidelijk dat binnen de faculteit het coördinatiepunt voor onderwijs
en onderzoek gevormd wordt door de decaan.In het hoger beroepsonderwijs is reeds een collectieve arbeidsovereenkomst
(CAO) van toepassing. Ook voor de universiteiten wordt invoering van een CAO
beoogd. Op deze situatie zal artikel 9.36 van toepassing zijn.In de situatie waarin niet voor toepassing van de WOR wordt gekozen, geldt
dat de personeelsgeleding in de medezeggenschapsraad instemmingsrecht heeft
waar het aangelegenheden betreft van algemeen belang voor de bijzondere rechtstoestand
van het personeel. Op dat punt heeft de studentengeleding adviesrecht. Het
bedoelde instemmingsrecht wordt niet uitgeoefend door de universiteitsraad
voor zover de desbetreffende aangelegenheid reeds inhoudelijk geregeld zal
zijn in een CAO. Dit brengt met zich mee dat ten aanzien van die onderwerpen
die besproken worden in het daartoe aangewezen georganiseerd overleg, de medezeggenschapsraden
geen taak meer hebben. Dit is tot uitdrukking gebracht in het voorgestelde
artikel 9.36, derde lid. Die bepaling dient in relatie met artikel 4.3 van
de WHW, zoals die bepaling voor o.m. de universiteiten geldt, te worden gelezen.De personeelscategorieën wetenschappelijk personeel en niet-wetenschappelijk
personeel en de samenstelling van de eerstgenoemde categorie worden niet meer
geregeld in dit hoofdstuk van de WHW, aangezien hiermee geen bestuurlijke
verantwoordelijkheden zijn gemoeid en het onderscheid tussen de personeelscategorieën
niet meer van belang is voor de medezeggenschap. In afwachting van de invoering
van een CAO voor het wetenschappelijk onderwijs zullen de personeelscategorieën
en de samenstelling daarvan worden opgenomen in het Rechtspositiereglement
wetenschappelijk onderwijs.In tegenstelling tot de huidige situatie zullen de vakgroepen niet meer
wettelijk geregeld worden. Daarmee worden de vakgroepen echter niet bij wet
opgeheven of verboden. De verantwoordelijkheden voor het onderwijs en het
onderzoek komen te liggen bij de decaan, die belast is met het bestuur en
de inrichting van de faculteit voor het onderwijs en de wetenschapsbeoefening.
Een van de gevolgen hiervan is dat de decaan in de nieuwe structuur zal bepalen
hoe de werkrelatie tussen de hoogleraren en het wetenschappelijk personeel
zal zijn. Deze bevoegdheid ligt besloten in de taak van de decaan en behoeft
derhalve geen aparte wettelijke grondslag. De positie van de hoogleraren blijft
dus onaangetast met dien verstande dat niet meer het vakgroepsbestuur de overeenstemmings-
en toezichtrelatie bepaalt tussen hoogleraren en overig wetenschappelijk personeel,
maar dat dit een bevoegdheid zal zijn van de decaan. Hieraan ligt de gedachte
ten grondslag dat een systeem waarin de inrichting van de werkverhoudingen
zo dicht mogelijk bij het wetenschappelijk personeel wordt vormgegeven, te
prefereren is boven een wettelijk regime.De decaan voorziet voorts in het bestuur van elke opleiding die in de
faculteit is ingesteld. Als gevolg hiervan zal hij, dan wel het door hem daartoe
ingestelde opleidingsbestuur, verantwoordelijkheid dragen voor de vormgeving,
coördinatie en integratie van de onderwijsactiviteiten ten behoeve van
een evenwichtig ingerichte opleiding. Binnen deze organisatorische kaders
behoudt de hoogleraar eigen verantwoordelijkheid ten aanzien van (de inhoudelijke
ontwikkeling van) het hem toegewezen wetenschapsgebied, mede omvattende de
inhoud van het onderwijs en het onderzoek. In die zin blijft de positie van
de hoogleraren dan ook onaangetast.Op het centrale niveau vormt de dienstraad de voortzetting van de volgens
het bestaande artikel 9.58 ingestelde dienstcommissies ten behoeve van het
personeel dat niet werkzaam is bij de faculteiten. Op deze wijze wordt ook
voor de facilitaire dienst inspraak mogelijk gemaakt, conform de bevoegdheden
die dienstcommissies op de grondslag van het Algemeen rijksambtenarenreglement
1994 (ARAR) uitoefenen. Binnen de faculteiten worden deze bevoegdheden in
de situatie van ongedeelde medezeggenschap uitgeoefend door de personeelsgeleding
van de faculteitsraden. De onderwerpen van het overleg tussen de dienstraad
en het college van bestuur houden uitsluitend verband met de universiteit
als werkorganisatie. 11.3. BestuurDe voorgestelde wijziging legt eenduidig vast welke universitaire organen bestuursbevoegdheden hebben en hoever die bevoegdheden reiken.
Voor de universiteit als geheel is dat het college van bestuur; voor de faculteit
de benoemde decaan.Verantwoordelijkheden en bevoegdheden voor het onderwijs en onderzoek
zijn steeds te herleiden tot het eindverantwoordelijke bestuursorgaan, dat
over zijn taakuitoefening overleg voert, verantwoording aflegt en daarop aangesproken
kan worden. Daarmee wordt het bestuur van de universiteiten kwalitatief versterkt.De raad van toezicht is een bestuursorgaan van de universiteit met enkele
belangrijke, nauwkeurig omschreven bevoegdheden die samenhangen met zijn taak
als toezichthouder op het bestuur van de instelling. Zijn bestuurlijke positie
markeert tevens de toenemende afstand tussen overheid en instelling: waar
nu nog het college van bestuur verantwoording aflegt aan de overheid en de
overheid het benoemingsrecht heeft van de leden van dit college, komt die
verantwoordingsplicht en dat benoemingsrecht in dit wetsvoorstel te liggen
bij de raad van toezicht.De verantwoording van de raad van toezicht aan de overheid heeft betrekking
op diens eigen functioneren als toezichthouder.De voorgestelde regeling geeft veel ruimte aan bestuurders om de interne
organisatie vorm te geven op een door hen gewenste wijze. Of de voor het onderwijs,
het onderzoek en de instelling als geheel gewenste innovatieslag gemaakt kan
worden, hangt vooral af van de mate waarin de bestuurders de geboden mogelijkheden
aangrijpen. 11.4. OverheidMet de voorgestelde regeling beogen wij ruimte te bieden aan universitaire
bestuurders om de uitdagingen van de toekomst aan te gaan met als uitgangspunten
behoud en waar mogelijk verhoging van de kwaliteit van de primaire processen.
Het bieden van ruimte gaat gepaard met een duidelijk terugtreden van de overheid.Het meest in het oog springen de grotere zelfstandigheid en vrijheidsgraden.
In vergelijking met de huidige wetgeving voor de bestuursstructuur geeft de
voorgestelde regeling op veel meer terreinen de mogelijkheid aan de universiteit
om een regeling te treffen. De reeds eerder ingezette lijn, waarin (directe)
controle door de overheid plaats maakte voor een kwalitatieve dialoog, wordt
daarbij doorgetrokken. Binnen randvoorwaarden van kwaliteitsborging en inspraak
wordt de instellingen een grote mate van vrijheid gegeven ten aanzien van
de interne organisatie en taakuitoefening. Het zwaartepunt van de overheidsbemoeienis
ligt op stelselniveau, met name ten aanzien van de aspecten kwaliteit, toegankelijkheid
en doelmatigheid.Ook op andere wijze komt de terugtred van de overheid tot uitdrukking.
De vigerende wetgeving verschaft de minister de mogelijkheid om, als ultimum
remedium, bij algemene maatregel van bestuur in te grijpen indien er sprake
is van bestuurlijke verwaarlozing. Deze bevoegdheid vervalt, omdat zij op
gespannen voet staat met de nieuwe bestuursfilosofie, waarin het toezicht
is toebedeeld aan een raad van toezicht. Deze raad bezit ook de instrumenten
om bij verwaarlozing in te grijpen. In een dergelijke constructie resteert
de minister de bevoegdheid om de raad van toezicht ter verantwoording te roepen
over zijn handelen en eventueel maatregelen te nemen in de richting van de
raad van toezicht.Ook is ervan afgezien om de minister de bevoegdheid te verlenen om aan
de raad van toezicht aanwijzingen te geven. Er zij op gewezen dat de raad
onderdeel uitmaakt van de universiteit en geen vooruitgeschoven post is van
de overheid. Dat de raad een verantwoordingsplicht heeft jegens de minister
doet daaraan niet af. Als onderdeel van de universitaire organisatie dient
de raad dan ook in vrijheid te kunnen opereren. Hierdoor is er tevens sprake
van heldere verhoudingen tussen de instelling en de overheid, in die zin dat
in beginsel het instellingsbeleid, dat gesanctioneerd is door
de raad van toezicht, door de overheid gerespecteerd wordt. Ook hier resteert
de minister de algemene bevoegdheid om de raad van toezicht ter verantwoording
te roepen. 12. DereguleringIn vergelijking met het geldende hoofdstuk 9 van de WHW is in dit wetsvoorstel
sprake van regelgeving van aanzienlijk beperktere omvang. Dit is in de eerste
plaats het gevolg van de gekozen bestuurlijke inrichting. Daarbij wordt er
immers bewust voor gekozen om een omschrijving van de inrichting van de universiteiten –
die dateert van meer dan 20 jaar geleden – in de wet minder gedetailleerd
uit te werken. Dat neemt niet weg dat, waar dat naar onze mening geboden is,
wordt voorgesteld de plaats en de bevoegdheden van bepaalde onderdelen van
de voorgestelde structuur, met name de raad van toezicht en de decaan, in
de wet scherp te omschrijven. Per saldo resteert er evenwel regelgeving van
beperkter omvang en vooral ook regelgeving die een grote mate aan keuzevrijheid
aan de betrokkenen laat.Bij de vormgeving van de wettelijke bepalingen is getracht de mate van
detaillering die op dit moment nog voorkomt in hoofdstuk 9, te vermijden.
Dit is op zichzelf al wenselijk als de WHW in zijn geheel wordt bezien: de
overige onderdelen van de wet worden gekenmerkt door een sterk gedereguleerd
karakter en daarvan wijkt hoofdstuk 9 af. De versoberingen ten opzichte van
de huidige teksten is bereikt door het hanteren van de volgende uitgangspunten.1. Wettelijke bepalingen die zaken betreffen die door de instelling zelf
kunnen worden geregeld, zijn geschrapt of tot de kern teruggebracht. Voorbeelden
hiervan zijn de bepalingen over de interfacultaire samenwerking (huidig artikel
9.39), over de facultaire begrotingsplannen (huidig artikel 9.17, tweede lid),
en over de taak van de secretaris (huidig artikel 9.57).2. De huidige bepalingen bevatten soms ten aanzien van bepaalde (besluitvormings)procedures
wettelijke instructies die daarbij moeten worden gevolgd. In die instructies
zijn vaak waarborgen neergelegd. Aangenomen mag worden dat een zorgvuldig
opererend bestuurlijk orgaan zich evenzeer bewust zal zijn van de belangen
die deze waarborgen beogen te beschermen. Het past dan in de filosofie van
dit wetsvoorstel die verantwoordelijkheid over te laten zonder dat daarmee
wordt uitgesproken dat die waarborgen op zichzelf achterhaald zouden zijn.
Zo zijn bijvoorbeeld de procedurevoorschriften betreffende de benoeming van
hoogleraren (vgl. het huidige artikel 9.35, tweede lid) sterk gereduceerd.
Een ander voorbeeld hiervan is het niet meer opnemen van regelingen over omvang
en samenstelling van het bestuur van een onderzoekinstituut, de procedure
voor de aanwijzing van een wetenschappelijke directeur, de wijze waarop de
taken in een onderzoekinstituut worden verdeeld en de regelingen betreffende
het onderzoekprogramma (de huidige artikelen 9.50 tot en met 9.52).3. Verder is afgezien van het regelen van zaken die als vanzelfsprekend
kunnen worden beschouwd. Zo is het begrip «bestuur» dermate ruim
dat hieronder tevens de bevoegdheid voor het geven van regels ter uitvoering
van dit bestuur kan worden beschouwd en kan aparte vermelding van dit laatste
in de wetteksten achterwege blijven. De opschoning van de desbetreffende artikelen
kan worden getypeerd als een modernisering van de bepalingen.In het verlengde daarvan is ook gestreefd naar eenvoudige, algemeen geformuleerde
hoofdregels waarop zo min mogelijk uitzonderingen zijn gemaakt. In dat verband
zijn tevens de bestaande artikelen 9.71 en 9.72 van de WHW geschrapt.
De Algemene wet bestuursrecht beschermt immers reeds voldoende de belangen
van eventuele derden (artikel 9.71), terwijl diezelfde wet eveneens genoegzaam
voorziet in de noodzaak van een bezwaarschriftprocedure (artikel 9.72) alvorens
besluiten van de universitaire bestuursorganen vatbaar zijn voor beroep ten
overstaan van de administratieve rechter.Er is van afgezien in de artikelsgewijze toelichting minutieus alle wijzigingen
ten opzichte van de huidige regelingen op te nemen die zijn onder te brengen
onder de bovenstaande drie punten. Op belangrijke technische wijzigingen wordt
uiteraard wel de aandacht gevestigd. 13. Financiële gevolgenEen gevolg van het wetsvoorstel is een vereenvoudiging van de bestuursstructuur,
met kortere lijnen en heldere verantwoordelijkheden voor alle actoren. De
verandering van medebestuur naar medezeggenschap brengt de verwachting mee
dat de ambtelijke ondersteunende werkzaamheden ten behoeve van de universiteitsraden,
faculteitsraden en daarbij behorende commissies kunnen afnemen.Deze voorstellen leiden derhalve tot een vermindering van de bestuurslasten
en bieden mogelijkheden voor grotere efficiency. Dit geeft de instellingen
een vergroting van hun financiële ruimte ten behoeve van primaire taken,
te weten onderwijs en onderzoek. De kosten van de raden van toezicht en de
ondersteuning daarvan zullen door de universiteiten moeten worden opgebracht.De transformatie van de bestuursorganisatie kan binnen de huidige (budgettaire)
kaders worden bereikt. 14. Advies en overleg1. De Onderwijsraad heeft op 13 oktober 1995 advies uitgebracht over het
onderhavige wetsvoorstel (95 000 169/3AT).Daarnaast is het wetsvoorstel onderwerp van overleg geweest met de studentenorganisaties
LSVb en ISO in de studentenkamer en met de vakorganisaties. De LSVb en het
ISO hebben naar aanleiding van het overleg nog een schriftelijke reaktie gegeven.
Het overleg met vakorganisaties heeft geleid tot een akkoord op het voorliggend
wetsvoorstel, dat positief is ontvangen door de leden.Naast het genoemd advies en overleg zijn diverse schriftelijke reacties
ontvangen, onder meer van de VSNU.De Onderwijsraad constateert dat het wetsvoorstel in belangrijke mate
tegemoet komt aan de aanbevelingen in zijn op 24 mei 1995 uitgebrachte advies
over de ontwikkeling van het hoger onderwijs. De raad kan dan ook instemmen
met de aan het wetsvoorstel ten grondslag liggende argumentatie en met de
gekozen uitwerking. Op onderdelen van het advies van de Onderwijsraad wordt
hieronder nader ingegaan.De VSNU waardeert in zijn analyse positief dat de inhoud van het wetsvoorstel,
meer dan de huidige wetgeving, betrekkelijk globaal en kaderstellend van aard
is. Dat biedt de universiteiten – aldus de schriftelijke reactie –
de mogelijkheid om hun eigen interne bestuursorganisatie daarbinnen die invulling
te geven die zij voor vergroting van hun zelfstandigheid en, op basis van
integraal management, voor een versterking van hun bestuurskracht noodzakelijk
achten om op de ontwikkelingen in hun omgeving meer adequaat te kunnen inspelen.De studentenorganisaties betreuren de gemaakte keuzes in het wetsvoorstel
en menen dat de noodzaak voor een zo vergaande aanpassing van
de universitaire bestuursorganisatie ontbreekt. Wij delen de opvatting van
de studentenorganisaties dat belangrijke wijzigingen van de onderwijsorganisatie
op basis- en middenniveau noodzakelijk zijn. Wij zijn evenwel tegelijkertijd
van mening dat integraal bestuur ook op het centrale niveau van de universiteit
aanpassingen van de bestuursorganisatie met zich meebrengt.In het hierna volgende wordt themagewijs ingegaan op de onderwerpen waarop
van meerdere zijden is gereageerd.2. De mogelijkheid die het wetsvoorstel opent om in een zorgvuldige procedure
een keuze te maken voor het stelsel van gedeelde dan wel ongedeelde medezeggenschap
is door alle genoemde organisaties in de beschouwingen betrokken, behalve
door de universiteiten. De opvattingen lopen sterk uiteen.Door de studentenorganisaties wordt de mogelijkheid van invoering van
de WOR in het universitaire bestel van de hand gewezen. Zij vrezen dat in
een gedeelde medezeggenschapsstructuur deelbelangen bij personeel en studenten
zullen gaan prevaleren. Hoewel minder uitgesproken adviseert de Onderwijsraad
dringend de keuzemogelijkheid uit het voorstel te schrappen en een ongedeeld
medezeggenschapsregime in de vorm van een medezeggenschapsraad in de wet vast
te leggen. Naar zijn mening is het van belang dat in het medezeggenschapsorgaan
alle geledingen zijn vertegenwoordigd die in gezamenlijkheid tot een belangenafweging
kunnen komen, waarbij het instellingsbelang een belangrijk punt van overweging
zal (kunnen) vormen. Ook harmonisatie met het hoger beroepsonderwijs is voor
de Onderwijsraad punt van overweging. Overigens wijst hij erop dat er op grond
van de ervaringen in het bedrijfsleven niet geconcludeerd kan worden dat in
een gedeeld medezeggenschapsregime het instellingsbelang per definitie minder
aandacht zou krijgen in de afzonderlijke gremia.De vakorganisaties hebben een uitgesproken voorkeur voor invoering van
de WOR, maar zij achten het voorgestelde keuzestelsel acceptabel, mits voldoende
voorzieningen getroffen worden voor medezeggenschap van het personeel in een
niet-WOR-situatie. Daartoe zijn in het wetsvoorstel enige aanvullende bepalingen
opgenomen.Wij vinden het van belang dat de medezeggenschap is toegesneden op de
verantwoordelijkheden van de universiteit als doelorganisatie en als werkorganisatie.
Ter gelegenheid van de behandeling van het wetsvoorstel Bestuursorganisatie
van en medezeggenschap in hogescholen is uitvoerig gesproken over de mogelijkheden
die de WOR daarvoor biedt, zij het dat dat dan uiteraard gepaard dient te
gaan met een deugdelijke voorziening voor studenteninspraak. Bij die gelegenheid
is tevens aangegeven dat deze discussie nog niet is afgerond. In die zin sluit
de onderhavige keuzemogelijkheid hierbij aan.In de geest van het voorliggende wetsvoorstel achten wij het zeer wel
mogelijk dat onder de regie van het daarvoor toegeruste college van bestuur
ook in de situatie waarin de WOR van toepassing zal zijn, een medezeggenschapscultuur
zal ontstaan waarin de medezeggenschap door de te onderscheiden gremia gericht
is op het instellingsbelang. Wij vinden het dan ook verantwoord om de keuzemogelijkheid
voor het stelsel van medezeggenschap te handhaven.3. Bij de nieuw in te voeren raad van toezicht richten de opmerkingen
zich met name op de verhouding tussen deze raad en het college van bestuur,
vooral ook gelet op de bevoegdheden die aan de raad van toezicht worden toegekend.Inderdaad is er sprake van twee bestuursorganen, zij het dat het gaat
om bestuursorganen met elk een volstrekt andere positie en taak binnen de
instelling en in relatie tot derden, inclusief de overheid. Vooropgesteld zij dat de raad van toezicht geen bestuursverantwoordelijkheden
draagt voor de dagelijkse gang van zaken. Dat is bij uitstek de bevoegdheid
van het college van bestuur. De enige extern gerichte bestuurstaak van de
raad van toezicht is de verantwoording aan de betrokken minister. Voor het
overige heeft de raad van toezicht, anders dan het college van bestuur, slechts
intern gerichte bestuurstaken overwegend in de vorm van goedkeuringsrechten.Daar waar dit dienend is aan het uitgangspunt dat de raad van toezicht
slechts op hoofdlijnen toetst, is hieraan ook, in navolging van het advies
van de Onderwijsraad, in de wettekst tegemoet gekomen.Het centrale bestuursorgaan van de universiteit is het college van bestuur.
Dit is in onderwijstermen gesproken het bevoegd gezag, of de ondernemer in
de begripsbepalingen van de WOR. Dit is ook het enige orgaan dat de universiteit
in en buiten rechte kan vertegenwoordigen.De vraag is opgeworpen waarom de raad van toezicht de bevoegdheid heeft
gekregen tot het geven van aanwijzingen aan het college van bestuur en hoe
deze bevoegdheid zich verhoudt tot de algemene taakuitoefening van de raad
van toezicht, die zich kenmerkt door afstand tot de dagelijkse leiding. Mede
naar aanleiding van het advies van de Raad van State is deze bevoegdheid geschrapt.Het voorgaande behoeft naar onze opvatting niet zonder meer van toepassing
te zijn op bijzondere universiteiten. Wij verwijzen in dat verband naar de
artikelsgewijze toelichting op artikel I, onderdelen Q en S tot en met AA.4. Zowel door de vakorganisaties als door de Onderwijsraad is aandacht
gevraagd voor de positie van het wetenschappelijk personeel, de hoogleraar
en hun onderlinge verhouding, nu in het wetsvoorstel geen wettelijke basis
is gelegd voor vakgroepen. Zoals reeds is opgemerkt in paragraaf 11.2, behoeft
de relatie tussen de hoogleraar en de medewerkers op het betreffende wetenschapsgebied
geen wijziging te ondergaan. De organisatie en inrichting van het onderwijs
en de wetenschapsbeoefening is een verantwoordelijkheid van de decaan, uiteraard
onverlet latend de academische vrijheid die aan de universiteit in acht genomen
dient te worden. De noodzaak om de verhouding tussen wetenschappers op een
bepaald vakgebied wettelijk voor te schrijven wordt dezerzijds niet gedeeld.
Elders is het achterwege laten van een wettelijk voorschrift voor de inrichting
van de opleidingen onder andere beargumenteerd vanuit de veelvormigheid in
de praktijk. Die argumentatie is evenzeer van toepassing, indien het gaat
om de organisatie en inrichting van het onderzoek. Ons inziens is de faculteit
het aangewezen niveau om hiervoor de verantwoordelijkheid te nemen. Artikel
9.14 belast mede daartoe de decaan met de inrichting van het onderwijs en
de wetenschapsbeoefening van de faculteit.5. Door studenten- en vakorganisaties is voorgesteld een wettelijke basis
te verschaffen voor de betrokkenheid van geledingen bij de benoeming van leden
van de raden van toezicht. Wij zijn van mening dat de noodzaak daartoe ontbreekt
en dat dit bovendien op gespannen voet staat met de ministeriële verantwoordelijkheid.
In de te benoemen raad van toezicht zal geen sprake mogen zijn van een «studenten-
of personeelscommissaris», aangezien dit haaks zou staan op de voorgestane
integrale taakuitoefening door dit college als collectivum. Wij wijzen er
bovendien op dat, wanneer dit wetsvoorstel kracht van wet heeft gekregen,
ons slechts twee wettelijke instrumenten resteren in onze relatie met de universiteiten:
de bekostiging en de benoeming van leden van de raad van toezicht. Het volledig
overhevelen van het toezicht op de instelling van het overheidsniveau naar
het instellingsniveau dient naar ons inzicht gepaard te gaan met de bevoegdheid
van de verantwoordelijke bewindspersoon om in volledige vrijheid
toezichthouders te benoemen. Ook verdraagt een wettelijk recht van voordracht
of anderszins wettelijk vastgelegde procedure-eisen zich moeilijk met de ministeriële
verantwoordelijkheid. Dat neemt niet weg dat ook zonder wettelijke plicht
een prudent opereren terzake van het grootste belang is.6. Met name de studentenorganisaties gaan in op de afbakening tussen het
college van bestuur en de universiteitsraad. Zij betreuren het verdwijnen
van de medebestuursverantwoordelijkheid van de universiteitsraad en faculteitsraad
en zijn van mening dat het draagvlak voor de besluitvorming als gevolg hiervan
zal afnemen. Wij kunnen dat niet inzien, aangezien ook de universiteitsraad
en faculteitsraden in het wetsvoorstel worden gekozen door het personeel en
studenten. De studentenorganisaties wijzen er overigens terecht op dat ook –
of liever: juist – het college van bestuur zorg dient te dragen voor
een aantal zaken waar in artikel 9.32 de universiteitsraad met name op wordt
aangesproken, zoals openheid en openbaarheid van besluitvorming alsmede de
gelijke behandeling e.d. Deze aangelegenheden behoren inderdaad tot de integrale
verantwoordelijkheid van het college van bestuur, maar worden in het wetsvoorstel
niet als zodanig vermeld. Uit dereguleringsoogpunt wordt geen gehoor gegeven
aan de wens van de LSVb om een uitputtende lijst in het wetsvoorstel op te
nemen waarin alle bevoegdheden van het college van bestuur worden gespecificeerd.7. De figuur van de decaan heeft in de verschillende reacties veel aandacht
gekregen. Terecht, want de decaan vervult een spilfunctie op facultair niveau
binnen de universiteit, zeker waar deze wordt belast met het integraal management
van de faculteit. De beheersbevoegde decaan is een bekende figuur aan buitenlandse
universiteiten. Ook in Nederland zijn er universiteiten waar de decaan reeds
beheersbevoegdheid draagt. Van verschillende kanten is gewezen op de zwaarte
van deze nieuwe positie. Het is echter niet zo dat wordt verwacht dat de decaan
deze bevoegdheden steeds zelf kan of zal vervullen. Wel zullen functionarissen
die werkzaam zijn in de beheerslijn verantwoording verschuldigd zijn aan de
decaan in plaats van aan het college van bestuur, voorzover het aan de decaan
gemandateerde bevoegdheden betreft.De personeelsvakorganisaties vroegen of het gelet op deze taakverruiming
noodzakelijk is vast te houden aan de eis dat de decaan een hoogleraar is.
Naar ons oordeel brengt de aard van de functie nadrukkelijk met zich mee dat
de decaan ook in inhoudelijke aangelegenheden over groot gezag dient te beschikken.8. In deze context is tevens de vraag opgeworpen of de uitbreiding van
taken en verantwoordelijkheden van de decanen alsmede de wijze van benoeming
niet noopt tot een herbezinning op het college van decanen. Wij zijn van oordeel
dat inbreng vanuit de professionele kern van de universiteit in de besluitvorming
op centraal niveau onmisbaar is (advies inzake onderwijs en wetenschapsbeoefening).
Daarnaast behoeven de overige functies van het huidige college van decanen,
namelijk het functioneren als college voor promoties en het verlenen van eredoctoraten,
een wettelijke basis. In het wetsvoorstel worden deze bevoegdheden toegekend
aan een college van hoogleraren, onder voorzitterschap van de rector magnificus,
dat optreedt als college voor promoties en adviseur van het college van bestuur
op het gebied van onderwijs en wetenschapsbeoefening. Wij verwijzen tevens
naar de artikelsgewijze toelichting op het voorgestelde artikel 9.10.9. De studentenorganisaties pleiten voor opname in het wetsvoorstel van
een opleidingsbestuur geflankeerd door een opleidingsraad in plaats van een
opleidingscommissie. Wij zijn evenwel van mening dat de inrichting
van het bestuur van de opleidingen beter aan de instellingen zelf kan worden
overgelaten. Afhankelijk van de specifieke situatie per opleiding kan dan
worden gekozen voor een daarop toegesneden bestuursvorm. Verschillende instellingen
ontwikkelen reeds plannen voor een versterking van de onderwijsorganisatie.
Centrale regelgeving zou deze initiatieven kunnen doorkruisen. Wel is het
van groot belang dat studenten en personeel adequate invloed kunnen uitoefenen
op de beslissing over de inrichting van het bestuur van opleidingen. Het instemmingsrecht
op het faculteitsreglement biedt daarvoor een goede waarborg. Overigens zijn
wij van mening dat de huidige opleidingscommissies een goed platform zijn
voor participatie van studenten, te meer nu volgens dit wetsvoorstel de opleidingscommissie
rechtstreeks adviseert aan de verantwoordelijke voor de opleiding.10. De LSVb heeft zich er over verbaasd dat faculteiten wel in het wetsvoorstel
zijn geregeld, terwijl het middenniveau elders in de maatschappij juist ter
discussie wordt gesteld. De studentenorganisatie is van mening dat de vrijheidsgraden
van de instelling hierdoor worden beperkt. Wij hebben dat afgewogen, maar
zijn tot de conclusie gekomen dat de faculteiten aan de universiteiten van
belang zijn voor de besluitvorming over de verwevenheid van onderwijs en onderzoek.
Het topniveau is daarvoor als regel te hoog in de organisatie, het opleidingsniveau
doorgaans te laag. Bij de precieze invulling van het facultaire niveau biedt
het wetsvoorstel de nodige vrijheid.Het aantal en de omvang van de faculteiten wordt door de instelling zelf
neergelegd in het bestuurs- en beheersreglement. Daarnaast wordt in het wetsvoorstel
de mogelijkheid geopend om onderzoekscholen gedurende vijf jaren een zelfstandige
positie te geven naast de faculteiten.11. Een belangrijke vernieuwing in het wetsvoorstel is het collectieve
recht van beklag van studenten bij de decaan, waarmee een laagdrempelige voorziening
is gecreëerd voor studenten om hun instelling aan te spreken op aangegane
verplichtingen. De LSVb is van mening dat in de wet nadere voorschriften moeten
worden opgenomen over de omgang met klachten. In het wetsvoorstel is gekozen
voor een nadere regeling in het faculteitsreglement. Op die wijze is zelfbinding
door de universiteit verzekerd. Regeling in het faculteitsreglement ligt overigens
meer voor de hand dan regeling in de onderwijs- en examenregeling, omdat het
bij het collectief recht van beklag niet alleen gaat om klachten met betrekking
tot onderwijskundige voorzieningen.In het rapport van de Stuurgroep Kwaliteit en Studeerbaarheid is opgemerkt
dat in de huidige situatie voor de studenten vaak onduidelijk is waar zij
met klachten over het onderwijs terecht kunnen. In het wetsvoorstel wordt
daarom één eenduidig aanspreekpunt voor studenten gecreëerd:
de decaan. Dit laat overigens onverlet de beroepsprocedures of ombudsfunctie
in het kader van het «studentenstatuut nieuwe stijl», welke eveneens
zijn opgenomen in het rapport van de Stuurgroep Kwaliteit en Studeerbaarheid.
Dit laatste maakt deel uit van een wetsvoorstel dat op 28 februari 1996 bij
de Tweede Kamer der Staten-Generaal is ingediend. II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel I onderdelen E, F en I (artikelen 6.3, 7.9c en 7.60)Verwezen wordt naar de toelichting op artikel 9.3.Artikel I onderdelen H, BB, DD en MM (artikelen 7.57a, 10.4,
10.13 en 11.4)De bevoegdheid van het instellingsbestuur tot het vaststellen van huisregels
en het treffen van ordemaatregelen is voor bekostigde instellingen voor hoger
onderwijs thans gelijkluidend geregeld in de hoofdstukken 9, 10 en 11 van
de WHW. Volstaan kan dan worden met één bepaling. Omdat de bevoegdheid
tot tijdelijke ontzegging van de toegang tot gebouwen en terreinen aan studerenden
een inperking betekent van het recht op toegang tot de bij de instelling behorende
inrichtingen en verzamelingen volgens artikel 7.34, eerste lid onderdeel c,
ligt het voor de hand de bepaling op te nemen in hoofdstuk 7.Aan een pendant voor het personeel bestaat bij nader inzien geen behoefte,
omdat de instellingsbesturen uit hoofde van de vigerende regelingen betreffende
de arbeidsrelatie de benodigde bevoegdheden reeds bezitten.Artikel I onderdelen J, M, N en O (artikelen 7.61, 7.65, 7.66
en 7.68)In dit wetsvoorstel worden enige verbeteringen van technische aard in
de rechtsbescherming van studerenden voorgesteld. Die verbeteringen zijn een
uitvloeisel van het nieuwe stelsel van bestuursrechtelijke rechtsbescherming,
zoals dat met ingang van 1 januari 1994 door de Algemene wet bestuursrecht
(Awb) is ingevoerd. De WHW kent enige vormen van rechtsbescherming die op
dit ogenblik nog niet volledig aansluiten op dat nieuwe stelsel.De wijzigingen betreffen in hoofdzaak het navolgende. Artikel 7.61Het merendeel van de wijzigingen van artikel 7.61 heeft uitsluitend tot
doel beter onder woorden te brengen dat de uitzonderingen die de WHW aanbrengt
op de Awb, betrekking hebben op het openbaar hoger onderwijs. Voor de bijzondere
instellingen zijn de procedurevoorschriften immers niets anders dan bekostigingsvoorwaarden.
Deficiënties van studerenden die zich voor het eerst voor een opleiding
in het hoger onderwijs aanmelden, kunnen er toe leiden dat betrokkenen niet
mogen beginnen met het afleggen van examens of zelfs in het geheel niet mogen
worden ingeschreven (artikelen 7.25, eerste en tweede lid, en 7.28, derde
en vierde lid). Of er sprake is van deficiënties die kunnen worden weggewerkt,
staat via een aanvullend onderzoek ter beoordeling van het instellingsbestuur.
Voor de wijze waarop het instellingsbestuur tot zijn oordeel komt, is niet
relevant of betrokkenen wel of nog niet zijn ingeschreven. Tegen deze achtergrond
wordt voorgesteld artikel 7.61, eerste lid, aan te passen, zodat de colleges
van beroep voor de examens bevoegd worden ter zake van alle beslissingen van
het instellingsbestuur betreffende het aanvullend onderzoek.Met betrekking tot het voorgestelde tweede lid wordt opgemerkt dat de
in het huidige derde lid opgenomen toetsingsgronden zijn vervangen door één
toetsingsgrond die tot uitdrukking brengt dat de beslissingen van een college
van beroep voor de examens worden getoetst aan zowel het geschreven als het
ongeschreven recht.De mogelijkheid om een voorlopige voorziening bij de voorzitter van het
college van beroep voor de examens te vragen (het huidige achtste lid) is
gehandhaafd. De reden hiervan is dat bij het ontbreken van een zodanige mogelijkheid
(aanstaande) studerenden ter verkrijging van een voorlopige voorziening uitsluitend
op de procedure bij de voorzitter van het College van beroep
voor het hoger onderwijs zijn aangewezen. Dit achten wij minder wenselijk.
Juist voor deze categorie justitiabelen is het van belang dat zij niet worden
geconfronteerd met extra kosten (griffierecht en eventuele reiskosten) en
mogelijk tijdsverlies. Het vragen van een voorlopige voorziening bij de voorzitter
van het College van beroep voor het hoger onderwijs op grond van de Awb blijft
uiteraard mogelijk.Tot slot wordt er op gewezen dat de colleges van beroep voor de examens
bij de openbare universiteiten en hogescholen geen rechterlijke colleges zijn,
maar bestuursorganen van deze instellingen waarbij administratief beroep kan
worden ingesteld. De voorschriften van de Awb leiden ertoe dat van beslissingen
van deze colleges beroep kan worden ingesteld bij de administratieve kamers
van de arrondissementsrechtbanken en daarna hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State. Artikel 7.65Met betrekking tot de wijziging in het tweede lid merken wij het volgende
op. In het nieuwe stelsel van administratieve rechtspraak wordt het College
van beroep voor het hoger onderwijs – evenals het College van beroep
voor de studiefinanciering – als administratieve rechter aangemerkt;
zie hieromtrent kamerstukken II, vergaderjaar 1990–1991, 22 061,
nr. 3. Dit blijkt voorts onder meer uit het feit dat het administratief procesrecht
(hoofdstuk 8 van de Awb) van toepassing is op de behandeling van beroepen
bij het college. Gelet op het feit dat het college als administratieve rechter
wordt aangemerkt, achten wij het gewenst dat de reeds in de WHW opgenomen
benoemdbaarheidseis voor de voorzitter en plaatsvervangende voorzitters voortaan
ook geldt voor de overige leden en voor de plaatsvervangende leden. Voor de
zittende leden is in een overgangsperiode voorzien; zie artikel V, tweede
lid.Het huidige eerste lid kent een benoemingstermijn van ten minste drie
en ten hoogste vijf jaar, met een uitzondering voor een lid uit de studentgelederen
(ten minste één en ten hoogste twee jaar). Mede tegen de achtergrond
van de gewijzigde benoembaarheidseis voor alle leden en plaatsvervangende
leden van het college van beroep voor het hoger onderwijs en het feit dat
voor de overige administratieve rechters in het algemeen een veel langere
benoemingstermijn geldt, wordt voorgesteld de uitzondering uit het eerste
lid te schrappen. Artikel 7.66Op grond van artikel 7.57a kan het instellingsbestuur jegens studenten
en extraneï die zich niet aan de in dat artikel bedoelde huisregels houden,
ordemaatregelen treffen. Voor deze categorie beslissingen is geen beroepsmogelijkheid
in de WHW opgenomen. Gezien het karakter van deze beslissingen wordt voorgesteld
het College van beroep voor het hoger onderwijs met de behandeling van zodanige
beroepen te belasten. Hiertoe is het eerste lid gewijzigd.In verband met het gestelde in de toelichting op artikel 7.65, tweede
lid, is ook een wijziging in het vierde lid aangebracht. Bij de invoering
van het nieuwe stelsel van administratieve rechtspraak is verzuimd te regelen
dat het college van beroep in eerste en enige aanleg oordeelt. Hierin voorziet
thans het vierde lid. Artikel 7.68De wijzigingen in dit artikel zijn uitsluitend van technische aard, verband
houdend met de aangebrachte wijzigingen in de artikelen 7.61 en 7.66. Artikel I onderdeel L (artikel 7.64)Aangezien volgens onze voorstellen het universitaire kiesrecht in hoofdstuk
9 komt te vervallen, dient ook de advieskamer bij het college van beroep voor
het hoger onderwijs te worden opgeheven. Artikel I onderdeel P (artikelen 9.1 tot en met 9.28) Artikel 9.1Het artikel is gelijkluidend aan het bestaande artikel 9.1 van de WHW.
In de systematiek van hoofdstuk 9 van de WHW, waarin voor de openbare en bijzondere
universiteiten titelgewijs telkens aparte regelingen zijn opgenomen ten aanzien
van het bestuur en de inrichting, wordt geen wijziging voorgesteld. Door middel
van de wijzigingen in titel 1 en door de nieuwe titel 2 worden voor de openbare
universiteiten een groot aantal wijzigingen voorgesteld. Deze zijn ook van
belang voor de bijzondere universiteiten, omdat in het huidige artikel 9.76,
tweede lid, van de WHW te zamen met de in dit wetsvoorstel voorziene aanpassingen
wordt bepaald dat bij de vaststelling van de regels en wijzigingen daarvan
betreffende het bestuur, de inrichting en de medezeggenschap de titels 1 en
2 in acht worden genomen voor zover de eigen aard van de bijzondere universiteit
zich daartegen naar het oordeel van het instellingsbestuur niet verzet. Met
andere woorden, hoewel voor de bijzondere universiteiten de regelgeving op
dit punt slechts beperkte wijzigingen ondergaat, verandert toch het referentiekader,
zoals ook tot uitdrukking komt in de verandering van de aanduiding van titel
3. Waarschijnlijk zal dit weinig materiële gevolgen hebben, omdat in
de voorgestelde structuur voor de openbare universiteiten elementen zijn opgenomen
die bij de bijzondere universiteiten reeds bestaan. Artikel 9.2Dit artikel stemt enigermate overeen met het bestaande artikel 9.4 en
met artikel 9.10, eerste lid, van de WHW.Het eerste lid van artikel 9.4 is geschrapt, omdat de universiteitsraad
als een aan het college van bestuur gelijkwaardig bestuursorgaan in de nieuwe
structuur niet als zodanig terugkeert. Dat het college van bestuur een bestuursorgaan
van de universiteit is, blijkt reeds uit de aan hem toebedeelde algemene bevoegdheden.
Het bestaande vierde lid van artikel 9.4 is geschrapt, omdat een bepaling
met hetzelfde effect reeds is opgenomen in artikel 12.3, vierde lid. Daarmee
kan worden volstaan.Een uitvoeriger taakomschrijving van het college van bestuur naar het
model van het bestaande artikel 9.7 van de WHW is niet langer nodig, omdat
de taakafbakening ten opzichte van de universiteitsraad niet meer aan de orde
is. Aan de ruim geformuleerde bestuursbevoegdheid van het college van bestuur
is toegevoegd de opdracht tot beheer. Het betreft hier niet een andere taak
dan reeds is verwoord in artikel 2.17 van de WHW (middelenbeheer). De toevoeging
geschiedt slechts teneinde op deze plaats zichtbaar te maken dat van het instellingsbestuur
van de universiteit integraal management wordt verlangd.Dit systeem doet voorts niet af aan de geldigheid van specifieke taakopdrachten
die op verschillende plaatsen in de WHW aan instellingsbesturen zijn gegeven,
zoals de bepaling van het personeelsbeleid (artikel 4.2 van de WHW), de tweejaarlijkse
vaststelling van het instellingsplan (artikel 2.2 van de WHW), het sluiten
van gemeenschappelijke regelingen met andere instellingen (artikel 8.1 van
de WHW) en nog enkele andere met name genoemde specifieke taken. Andere zeer
belangrijke taken van het college van bestuur worden niet meer met zovele
woorden in de wet genoemd, zoals: – het houden van voortdurend toezicht op de naleving van de op de
universiteit betrekking hebbende wetten, alsmede van de krachtens die wetten
uitgevaardigde regelingen, richtlijnen, aanwijzingen en reglementen,– de zorg voor de huisvesting en het doelmatige beheer van de kapitaalgoederen,– het sluiten van overeenkomsten en het verrichten van andere rechtshandelingen,– het zorgdragen voor de veiligheid en gezondheid en de overige
arbeidsomstandigheden in de gebouwen en op de terreinen van de universiteit,– de zorg voor de bestanden van persoonsgegevens in verband met
de bescherming van de persoonlijke levenssfeer.Zonder de pretentie van volledigheid kan aan deze opsomming nog worden
toegevoegd:– het zorgdragen voor studentenvoorzieningen.Laatstgenoemde taak is af te lezen uit het bestaande artikel 9.18 van
de WHW. Vanuit het streven naar deregulering en globalisering van de wetgeving
keert dit voorschrift niet in de door ons voorgestelde wettekst terug, zonder
dat daarmee afbreuk wordt gedaan aan de evidentie van de noodzaak tot behartiging
van die taak. Ook het thans nog bestaande voorschrift dat op faculteitsniveau
moet worden gewerkt met begrotingsplannen (het huidige artikel 9.17, tweede
lid) is komen te vervallen, omdat ook een andere wijze van inrichting van
de financiën van de universiteit doelmatig kan zijn.Op deze plaats zij er nog op gewezen dat het college van bestuur een belangrijk
gedeelte van zijn verantwoordelijkheden – naast benoeming, schorsing
en ontslag van decanen (artikel 9.13) – vorm kan geven via de bevoegdheden,
zoals neergelegd in de artikelen 9.4 (vaststelling bestuurs- en beheersreglement)
en 9.5 (vaststelling van richtlijnen aan decanen) en in paragraaf 4 van titel
1 (repressief toezicht op faculteiten). Artikel 9.3In dit artikel wordt de materie geregeld die tot nu toe is geregeld in
artikel 9.5 (betreffende het college van bestuur) en artikel 9.20 (betreffende
de rector magnificus). Belangrijk verschil met de huidige regelingen is dat
de benoemingen, ontslagen en schorsingen niet meer zullen geschieden bij koninklijk
besluit maar door de raad van toezicht. Daarbij geldt voor de benoeming van
de rector magnificus de aparte wettelijke instructie betreffende de voordracht
van het college van hoogleraren. Uit de voorgestelde bepaling (het vierde
lid) blijkt voorts dat de rector magnificus hoogleraar moet zijn. In de praktijk
zal de voordracht betrekking hebben op hoogleraren die afkomstig zijn uit
de eigen gelederen; de wettekst dwingt hier overigens niet toe.In samenhang met deze wijziging worden in het zesde lid enige, zeer beperkte
en voor de hand liggende incompatibiliteiten voorgesteld.De huidige bepaling dat zowel de rector magnificus als twee andere leden
van het college van bestuur opnieuw benoembaar zijn – zij worden immers
allen benoemd voor een bepaalde termijn – is geschrapt, aangezien deze
mogelijkheid evenzeer bestaat zonder expliciete bepaling; er is immers geen
sprake van een wettelijke belemmering. De bepaling is ook komen te vervallen
in de artikelen 4.7, derde lid, 6.3, derde lid, 7.60, vierde lid, 7.65, eerste
lid, 10.10, tweede lid, 11.2, tweede lid, 11.8, eerste lid en 12.10, tweede
lid. De bepalingen over de mogelijkheid van tussentijds ontslag zijn evenwel
gehandhaafd, omdat schrappen daarvan een onduidelijke situatie zou kunnen
doen ontstaan. Artikel 9.4De naamswijziging van deze regeling (bestuursreglement wordt bestuurs-
en beheersreglement) beoogt de introductie te markeren van het integraal management
door het college van bestuur.Het voorschrift dat het bestuurs- en beheersreglement de goedkeuring behoeft
van de minister is geschrapt. De goedkeuring is thans opgedragen aan de raad
van toezicht (zie artikel 9.8, tweede lid onderdeel a). Artikel 9.5De bevoegdheid van het college van bestuur om richtlijnen te verstrekken
aan decanen ter zake van de uitvoering van de hen krachtens de wet toegekende
taken behoeft een wettelijke grondslag. De in dit artikel voorgestelde bevoegdheid
is niet absoluut. Met de woorden «organisatie en coördinatie»
wordt tot uitdrukking gebracht dat het college zich niet met de inhoud van
het onderwijs en het wetenschappelijk onderzoek dient bezig te houden. Dit
behoort immers tot het exclusieve terrein van het faculteitsbestuur. Het college
van bestuur kan evenwel bij voorbeeld een uniforme regeling voor de totstandkoming
van de verschillende onderwijs- en examenregelingen of voor de jaarlijkse
onderzoekprogramma's voor de gehele universiteit bevorderen. Het zou via de
bedoelde richtlijnen ook de inachtneming van vaste termijnen kunnen bereiken.De vermelding van de bevoegdheid richtlijnen vast te stellen met betrekking
tot de bestuurstaken van de decaan, sluit blijkens het voorgaande niet uit
dat het college van bestuur op grond van zijn algemene bestuursbevoegdheid
richtlijnen kan vaststellen of concrete opdrachten kan geven aan andere personen
of instanties binnen de universiteit.In hoofdstuk 8 van het algemeen deel van deze memorie is reeds uiteengezet
dat het college van bestuur de uitvoering van (een deel van) zijn beheerstaken
aan de decaan kan mandateren, teneinde hem in staat te stellen integraal management
te voeren. Deze mandatering behoeft geen afzonderlijke wettelijke basis. Artikel 9.6Het artikel schept een duidelijke relatie tussen de raad van toezicht
en het college van bestuur. Met het derde lid wordt niet beoogd een vergelijkbare
relatie tussen de verantwoordelijke minister en het college van bestuur te
creëren, doch de strekking daarvan is een meer praktische. Het college
van bestuur is in de positie om op efficiënte wijze de beschikking te
krijgen over inlichtingen van welke aard ook, de universiteit betreffende.
Acht de minister actief handelen geboden naar aanleiding van de hem beschikbaar
gestelde of ter beschikking staande informatie, dan is niet het college van
bestuur dat is verantwoording schuldig aan de raad van toezicht op grond van
het eerste lid – maar de raad van toezicht de aangewezen gesprekspartner,
zo valt af te leiden uit artikel 9.9. Artikel 9.7De wettelijke bepalingen ten aanzien van de raad van toezicht zijn summier.
De leden van de raad worden door de minister benoemd, geschorst en ontslagen.
Voor het aspect van het opnieuw benoemen van de leden verwijzen wij naar de
toelichting op artikel 9.3.In lijn met de huidige benoemingsbepalingen zou de benoeming van de leden
van de raad van toezicht bij koninklijk besluit dienen plaats te vinden. De
benoeming echter van deze leden door de minister is een uitvloeisel
van het voorstel het stelsel van benoemingen bij koninklijk besluit te verlaten.Vereenvoudiging van de procedure en vermindering van uitvoeringslasten
zijn hierbij de belangrijkste overwegingen. Verder wordt aangesloten bij de
benoemingsvoorschriften die voor de leden van de raad van toezicht van een
academisch ziekenhuis gelden.Dezelfde lijn wordt voor andere onderdelen van de WHW gevolgd. Dit betekent
voorts een wijziging van de artikelen 10.10, eerste lid, 11.2, tweede lid,
11.8, eerste lid, en 13, eerste lid. Een uitzondering geldt voor de bepaling
betreffende de benoeming van de leden van het College van beroep voor het
hoger onderwijs. Deze bepaling is gehandhaafd, omdat de leden van de tot de
rechterlijke macht behorende gerechten en de overige organen met administratieve
rechtspraak bekleed bij koninklijk besluit worden benoemd. Artikel 9.8De taken van de raad zijn nauwkeurig in artikel 9.8 beschreven. Dit achten
wij gewenst, omdat de figuur van de raad van toezicht weliswaar op verschillende
terreinen voorkomt doch de feitelijke invulling van geval tot geval verschilt.
Op de taken kan de raad worden aangesproken door de minister, aan wie hij
verantwoording verschuldigd is. Aangezien de minister buiten zijn verhouding
met de raad van toezicht en eventuele bekostigingssancties geen middelen tot
beïnvloeding meer ten dienste staan, luistert de omschrijving van het
takenpakket van de raad zeer nauw. Centraal daarbij staat een aantal nauwkeurig
in de wet omschreven goedkeuringsbevoegdheden ten aanzien van documenten die
de strategische positie van de universiteit meebepalen. Daarnaast is in artikel
9.8, eerste lid, aangegeven dat de raad van toezicht het college van bestuur
met raad terzijde staat. Deze regelingen, in combinatie met het bepaalde in
de artikelen 9.3 (betreffende de benoeming van het college van bestuur) en
9.6, eerste en tweede lid (beschrijving van de verantwoordings- en inlichtingenplicht
van het college van bestuur ten opzichte van de raad van toezicht), waarborgen
een effectief toezicht. Van het toekennen van verdergaande bevoegdheden is
afgezien om zeker te stellen dat de raad van toezicht niet «op de stoel
van het bestuur» kan plaatsnemen. Het totale regime in ogenschouw nemend,
menen wij dat er geen behoefte meer is aan vormen van repressief toezicht
(zoals schorsings- en vernietigingsbevoegdheden) jegens het instellingsbestuur
in handen van de minister of de raad van toezicht. Artikel 9.9De informatieplicht van de raad van toezicht aan de minister laat de bestaande
informatiestromen ongemoeid. Deze worden gekenmerkt door terughoudendheid
bij concrete informatievragen en stroomlijning van de informatiekanalen. Deze
principes zijn vervat in de tussen de minister en de universiteiten in 1994
overeengekomen informatie-afspraken. Daarin is uitgewerkt welke (beleids)informatie
jaarlijks dan wel tweejaarlijks moet worden opgenomen in het in artikel 2.9
van de WHW genoemde verslag. Terughoudendheid zal ook de informatievraag van
de minister aan de raad van toezicht kenmerken. Artikel 9.10Het wetsvoorstel introduceert een nieuwe invulling van het decanaat waarin
het accent meer op de organisatorische dan op de inhoudelijke kant van de
primaire processen van de faculteiten wordt gelegd. In het wetsvoorstel wordt
voorgesteld de rol van de decaan aanzienlijk te wijzigen – op hem gaan
onder meer de bevoegdheden van het faculteitsbestuur en de bestuursbevoegdheden
van de faculteitsraad over (zie artikel 9.12) – en verwacht mag worden
dat de praktische bezigheden van de decanen zullen veranderen. Tegen deze
achtergrond dient te worden afgewogen of het zinvol is het college van decanen
in de wet te handhaven. Wij kunnen ons voorstellen dat de betrokken functionarissen
de behoefte zullen voelen regelmatig met elkaar van gedachten te wisselen
over de taakuitoefening. Goede samenwerking en afstemming tussen de afzonderlijke
decanen en waar nodig gezamenlijke advisering over beheersaangelegenheden
aan het college van bestuur zijn vanzelfsprekend van grote waarde. Coördinatie
en afstemming van deze werkzaamheden zijn evenwel zeer wel denkbaar zonder
dat daartoe expliciete voorschriften van overheidswege worden gegeven. Wij
zien dan ook geen reden om het college van decanen, zoals dit momenteel in
artikel 9.21 is neergelegd, te continueren. Daarentegen is het wel noodzakelijk
om de inhoudelijke taken ten aanzien van de promoties en de advisering over
onderzoek en wetenschapsbeoefening in de wet te verankeren. Het komt de zuiverheid
van verhoudingen ten goede indien, als gevolg van de positieverandering van
de decanen, de typische academische functies die nu nog door het college van
decanen worden uitgeoefend, toegekend worden aan een nieuw in te stellen college
dat optreedt als college voor promoties. In onze optiek kan als college voor
promoties, bedoeld in artikel 7.18, vierde lid, van de WHW optreden een college
bestaande uit een aantal hoogleraren onder voorzitterschap van de rector magnificus;
dit college kan tevens adviseren over onderwijs en wetenschapsbeoefening.
Aan de universiteiten kan worden overgelaten, op welke wijze zij de samenstelling
en de werkwijze van dit college regelen. Aangezien de decaan de hoedanigheid
dient te bezitten van hoogleraar, sluit deze opzet niet uit dat ook decanen
zitting nemen in dit college. Artikel 9.11Van het overeenkomstige bestaande artikel (artikel 9.22) is het tweede
lid gehandhaafd. Het eerste lid is overgebracht naar artikel 9.12. Het niet
gehandhaafde derde lid is hoofdzakelijk beschrijvend van aard. Daarom bestaat
daaraan geen behoefte. Het vierde vervalt in samenhang met de wijziging van
de functie van de faculteitsraad. Een soortgelijke bepaling kan desgewenst
worden opgenomen in het medezeggenschapsreglement van het desbetreffende medezeggenschapsorgaan. Artikelen 9.12 en 9.13In artikel 9.12 is een belangrijke wijziging ten opzichte van de bestaande
bestuursorganisatie op facultair niveau verwoord. De decaan treedt in de plaats
van het faculteitsbestuur. Het ligt voorts in de rede dat het college van
bestuur beheerstaken zal overdragen aan de decaan. Deze zal daardoor in staat
zijn integraal management te voeren. Aan het college van bestuur is de bevoegdheid gelaten om te bepalen dat
een faculteit een meerhoofdig bestuur bezit. Een daartoe strekkend besluit
zal in het bestuurs- en beheersreglement moeten worden opgenomen. In dat geval
is de decaan als voorzitter van het meerhoofdig bestuur de eerstverantwoordelijke.
Voor de Landbouwuniversiteit geldt dat er aan die instelling een college van
bestuur en één faculteitsbestuur zijn. Er bestaat een personele
unie tussen deze twee colleges.Artikel 9.13 regelt de benoeming van de decanen. Het benoemingsrecht komt
toe aan het college van bestuur. Het zal niet langer de thans nog als bestuursorgaan
bestaande faculteitsraad zijn die de decaan kiest. Evenmin is voorzien in
een recht op voordracht van de zijde van de facultaire gemeenschap. Slechts
de eis dat de decaan hoogleraar is, is gehandhaafd. Dit schept
de ruimte voor het college van bestuur om desgewenst te differentiëren
in de invulling van het decanaat. Gedacht kan bijvoorbeeld worden aan het
relateren van de taakomvang aan de omvang van de faculteit. Dat bij dergelijke
benoemingen rekening wordt gehouden met het gevoelen van de faculteit, is
een bestuurlijk desideratum dat niet in de wet behoeft te worden verwoord. Artikelen 9.14 en 9.15Het in algemene zin leiding geven aan de faculteit en het belast zijn
met het bestuur en de inrichting ervan dienen niet opgevat te worden als een
identieke formulering van de taak van de decaan. Met de eerste volzin van
artikel 9.14, eerste lid, wordt beoogd aan te geven dat, indien het college
van bestuur beheersbevoegdheden betreffende de faculteit mandateert, uitsluitend
de decaan met deze bevoegdheden belast zal zijn. Deze bevoegdheden in mandaat
samen met de bevoegdheden, bedoeld in de tweede volzin van dat lid, waarborgen
integraal management op facultair niveau.De decaan bezit volgens het voorgestelde artikel 9.14 regelgevende bevoegdheid,
evenals de faculteitsraad voordien. De sturingsmogelijkheden dienaangaande
van het college van bestuur zijn overeenkomstig het bestaande artikel 9.31
van de WHW grotendeels gehandhaafd. Juist omwille van het benoemingsrecht
van het college van bestuur en de evenbedoelde sturingsmogelijkheden is het
van belang de specifieke taken en bevoegdheden van de decaan te codificeren.
Dit is geschied in het voorgestelde artikel 9.15. De codificatie is grotendeels
ontleend aan bestaande en essentiële taken en bevoegdheden van faculteitsbestuur
en faculteitsraad. Bij voorbeeld in de zwaarwegende bevoegdheid tot het vaststellen
van de onderwijs- en examenregeling van de opleidingen en in die van de vaststelling
van het onderzoekprogramma en de algemene richtlijnen voor de wetenschapsbeoefening
komt de positie van de decaan als bestuursorgaan van de faculteit bij uitstek
tot uitdrukking. De decaan oefent deze bevoegdheden zelfstandig uit, met inachtneming
van de eventuele richtlijnen van het college van bestuur op grond van het
voorgestelde artikel 9.5.Het tweede lid van artikel 9.14 is ontleend aan het bestaande artikel
9.27, eerste lid onderdeel a. De bepaling zal naar onze opvatting aan belang
winnen, omdat volgens ons voorstel onder meer de voorschriften voor de facultaire
begrotingsplannen worden geschrapt.De tot dusverre door de faculteitsraad vastgestelde richtlijnen voor de
wetenschapsbeoefening zullen thans uitgaan van de decaan. Van de gelegenheid
is gebruik gemaakt om buiten twijfel te stellen dat deze richtlijnen een «algemeen»
karakter hebben, zodat daarmee de vereiste vrijheid van wetenschapsbeoefening
niet in het gedrang kan komen. Artikel 9.16Zoals het college van bestuur verantwoordings- en informatieplicht heeft
ten overstaan van de raad van toezicht, zo heeft de decaan dit ten overstaan
van het college van bestuur.De voorgestelde bepalingen zijn – in afgeslankte vorm – overgenomen
van het bestaande artikel 9.28 van het WHW. Artikel 9.17In dit artikel zijn de bevoegdheden van de decaan tot regeling van het
bestuur van de opleidingen ruim omschreven. Deze bepalingen vervangen in zijn
geheel de tot dusverre bestaande, tamelijk gedetailleerde regelgeving van
het basisniveau. Zoals in het algemeen deel van deze memorie
reeds is uiteengezet, komt de gehele regeling van vakgroepen te vervallen.De decaan regelt tevens het beheer van de opleidingen, voor zover daartoe
door het college van bestuur krachtens mandaat in staat gesteld. Het ligt
voor de hand dat het college van bestuur in veel gevallen tevens submandaat
mogelijk maakt. Artikel 9.18Van de regeling op het basisniveau resteert nog slechts de verplichting
tot het instellen en in stand houden van opleidingscommissies. Deze commissies
zijn naar onze overtuiging essentieel als voornaamste gesprekspartner voor
de faculteitsleiding waar het gaat om de inhoudelijke vragen aangaande de
inrichting van de opleidingen. Tevens vormen deze commissies het belangrijkste
aangrijpingspunt voor sturing op kwaliteit en studeerbaarheid. De rol van
studenten daarin is derhalve onmisbaar. Artikel 9.19Ten aanzien van het geldend recht betreffende de hoogleraren worden geen
principiële wijzigingen voorgesteld. Het voorgestelde artikel 9.19 bestaat
uit het huidige artikel 9.61 en voor een onderdeel (de tweede volzin van het
eerste lid) uit het bestaande artikel 9.60, derde lid tweede volzin. Voor
het overige is overigens de inhoud van artikel 9.60 niet meer opgenomen met
de overweging dat een en ander aan het college van bestuur dan wel aan de
decaan kan worden toevertrouwd.Wel wordt in het benoemingsbesluit van de hoogleraar niet meer het vakgebied
en de faculteit vermeld, doch het wetenschapsgebied. Voorts wordt zijn inhoudelijke
verantwoordelijkheid voor zijn wetenschapsgebied benadrukt, daarbij de bestuurlijke
bevoegdheden ten aanzien van de opleidingen zoals die door de decaan op grond
van artikel 9.17, eerste lid, worden ingericht, onverlet latend. Artikelen 9.20 tot en met 9.23Deze artikelen leggen de wettelijke basis voor de onderzoekinstituten
en de onderzoekscholen. In vergelijking met de huidige artikelen in de WHW
(artikelen 9.49 tot en met 9.55) is sprake van een beduidend minder uitgewerkte
regeling. Leidraad bij de nieuwe opzet is dat het aan de betrokken organen –
decanen, colleges van bestuur of samenwerkende combinaties daarvan –
wordt overgelaten de feitelijke invulling van het bestuur, de inrichting en
het beheer van de onderzoekinstituten en de onderzoekscholen gestalte te geven.In de artikelen zijn de verschillende in de praktijk voorkomende situaties
te herkennen. Allereerst kunnen twee betrekkelijk eenduidige grondvormen worden
onderscheiden:– een onderzoekschool of een onderzoekinstituut kan een louter facultaire
zaak zijn (artikel 9.20);– een onderzoekschool of een onderzoekinstituut kan een faculteitoverstijgend
zijn en daarmee onder verantwoordelijkheid van het college van bestuur vallen
(artikel 9.21).Hoe in deze gevallen de onderzoekinstituten en onderzoekscholen gestalte
wordt gegeven, wordt aangegeven in het desbetreffende faculteitsreglement
of bestuurs- en beheersreglement. Deze reglementen zijn onderworpen aan medezeggenschap.
Artikel 9.21, eerste lid, maakt mogelijk dat gekozen wordt – zoals op
dit moment mogelijk is op basis van artikel 9.54, eerste lid, – voor
de constructie van de zogenaamde «penvoerende» faculteit.In bovengenoemde situaties kan het bestuur van het onderzoekinstituut of de onderzoekschool tevens de verantwoordelijkheid krijgen voor
het beheer. Het spreekt van zelf dat in dat geval op grond van artikel 9.22,
derde lid, tevens de financiële middelen aan het bestuur ter beschikking
worden gesteld. Het gaat daarbij in het kader van artikel 9.22 steeds om eenheden
die binnen een faculteit of universiteit opereren.Een bijzonderheid is te vinden in artikel 9.22, tweede lid.Deze bepaling maakt het mogelijk dat een college van bestuur het initiatief
neemt om een facultaire onderzoekschool intern te verzelfstandigen. Daarbij
introduceert het wettelijk kader twee beperkingen: dat kan slechts voor een
beperkt tijdvak en het kan slechts als de betrokken decaan daartoe zijn instemming
verleent. Vanwege deze beperkingen is er van afgezien in het wetsvoorstel
een eenvoudige procedure van verlenging van de verzelfstandiging te regelen.
Verlenging wordt daardoor niet uitgesloten. De besluitvorming zal evenwel
opnieuw moeten plaatsvinden. Ook de erkenningsprocedure door de ECOS zal dan
opnieuw moeten worden doorlopen.Het voorgestelde artikel 9.23 bevat de grondslag voor de inrichting van
onderzoekinstituten of onderzoekscholen waarbij verschillende universiteiten
zijn betrokken. Daartoe moet een gemeenschappelijke regeling tot stand worden
gebracht, overeenkomstig artikel 8.1 van de WHW.In het derde lid van artikel 9.22 en het tweede lid van artikel 9.23 wordt
tot uitdrukking gebracht dat een verzelfstandigde onderzoekschool of -instituut
naast de gemandateerde beheerstaken ook daadwerkelijk de beschikking moet
kunnen hebben over de voor de uitvoering van onderzoekstaken benodigde financiële
middelen. Artikelen 9.24 tot en met 9.27De huidige artikelen 9.62 tot en met 9.70 bevatten een uitgewerkt stelsel
van bevoegdheden betreffende schorsing en vernietiging van besluiten van verschillende
bestuursorganen van de universiteit, alsmede voorzieningen in geval van taakverwaarlozing.
In het wetsvoorstel is dit stelsel uitsluitend nog gehandhaafd in de bestuurlijke
relatie tussen college van bestuur en faculteiten. Het schrappen van alle
andere mogelijkheden is niet het gevolg van dereguleren pur sang, maar van
de inrichting van het nieuwe stelsel waarin medebesturende raden plaats hebben
gemaakt voor andere checks en balances. Zo staat de raad van toezicht in een
relatie tot de minister, die is beschreven in artikel 9.9, en wordt deze relatie
voorts gekenmerkt door de bevoegdheid van de minister om de leden van de raad
van toezicht te benoemen, te schorsen en te ontslaan. Ook de bestuurlijke
verhouding tussen de raad van toezicht en het college van bestuur, en die
tussen het college van bestuur en de decaan zijn, naar onze mening, afgewogen
en effectief vormgegeven. Hierdoor zijn wij tot de conclusie gekomen dat op
het punt van het bestaande repressieve toezicht (schorsing, vernietiging en
taakverwaarlozingsregelingen) vergaande deregulering mogelijk en verantwoord
is. Artikel 9.28De bepaling voorziet in de opdracht aan de decaan bij faculteitsreglement
een regeling te treffen ter effectuering van het in het rapport van de Stuurgroep
Kwaliteit en Studeerbaarheid genoemde «collectieve recht van verhaal».
Om redenen genoemd in het algemeen deel van de toelichting wordt hiermee geen
vorm van «juridische» geschillenbeslechting beoogd, maar een laagdrempelige
ingang voor beïnvloeding door studenten die reële knelpunten signaleren
binnen het primaire proces van het onderwijs. Gekozen is voor een ingang bij
de decaan, omdat deze primair verantwoordelijk is voor de organisatie van
dat proces en het best in staat zal zijn om praktische oplossingen te effectueren
in gevallen waarbij verbeteringen noodzakelijk zijn. Evenzo wordt het aan de decaan overgelaten procedureregels vast te stellen,
die het best passen bij de organisatie. De decaan beschikt over de middelen
om in voorkomende gevallen waarin hij de zienswijze van de studenten deelt,
adequate voorzieningen te treffen binnen de eigen faculteit danwel, in geval
het om zaken gaat waarvoor de verantwoordelijkheid centraal berust, daarvoor
op het geëigende niveau actie te ondernemen.De mogelijkheid van beklag bij de decaan is dus gericht op snelle, gerichte
probleemoplossing. Tegen deze achtergrond zijn tegen de beslissingen of concrete
acties van de decaan dan ook geen vervolgstappen in de WHW voorzien. Dat komt
de vrijheid van handelen van de decaan ook ten goede. De veronderstelling
daarbij is dat eventuele klagers in dit soort procedures meer gebaat zullen
zijn bij een slagvaardig «beslisser» dan bij een beroepsinstantie
die vast zit aan allerlei regels en beperkingen.De indieners van het beklag kunnen een betrekkelijk willekeurige groep
studenten zijn, die zich voor een gezamenlijk probleem betreffende de opleiding
gesteld zien, waarbij bij voorbeeld een belangenorganisatie die zich als vertolker
van de problemen opwerpt (studentenvakbond, studentengeleding van een medezeggenschapsraad)
of een andersoortig samenwerkingsverband (bij voorbeeld een dispuut), het
ongenoegen verwoordt. Over de kring van rechthebbenden zal het faculteitsreglement
zich dienen uit te laten. Gezien de opzet van de regeling zien wij geen aanleiding
om een nadere begrenzing van hetgeen onder «groep van studenten»
moet worden begrepen, in de tekst van artikel 9.28 op te nemen. Het is overigens
mogelijk dat dit wel gebeurt bij de uitwerking van het collectief recht van
beklag voor studenten in een faculteitsreglement.Het tweede lid stelt de eventuele financiële aanspraken, beroepsrechten
en andere rechtsmiddelen die aan een individuele student kunnen toekomen,
veilig. Het is immers geenszins uitgesloten dat een bepaalde kwestie zich
zou lenen voor een andersoortige rechtsgang op grond van de WHW, de Wet op
de studiefinanciering, de Algemene wet bestuursrecht, de Wet Nationale ombudsman,
de Wet persoonsregistraties, de Wet openbaarheid van bestuur of enige andere
wettelijke regeling.Daarmee is tevens bereikt dat de decaan zonder bezwaar het collectieve
beklag kan aanhoren en daarop actie kan ondernemen, voorafgaand, tijdens of
na afloop van het aanhangig zijn van dergelijke andere procedures. Artikel I onderdeel Q en artikel III (artikelen 9.29 tot
en met 9.50 en artikel 53 WOR)De nieuwe medezeggenschapsregeling, thans neergelegd in titel 2 van hoofdstuk
9, is van toepassing op openbare universiteiten.Voor de bijzondere universiteiten geldt dat in het kader van de structuurregeling
die is neergelegd in het bestaande artikel 9.76 van de WHW, het bestuur van
de rechtspersoon waarvan de bijzondere universiteit uitgaat, het bestuur en
de eigen inrichting vaststelt, zij het dat het daarbij de regelen voor de
openbare universiteiten in acht neemt, voor zover de eigen aard van de bijzondere
universiteit zich daartegen niet verzet. Dit betekent dat dit bestuur zal
moeten bezien of en op welke wijze de gewijzigde bestuursstructuur voor de
openbare universiteiten tot statutenwijziging en tot herstructurering aanleiding
geeft.In beginsel is ook voor de bijzondere instellingen de nieuwe medezeggenschapsregeling
van toepassing. Dit is tot uitdrukking gebracht in een aanpassing van het
genoemde artikel 9.76 van de WHW (artikel I onderdeel S). Aldus zullen ook
de bijzondere instellingen desgewenst kunnen kiezen voor «introductie»
van de wettelijke regeling van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) of voortzetting
van dat regime. Zoals in het algemeen deel van deze memorie reeds is beschreven, zullen
universiteiten de keuze krijgen tussen een gedeeld of een ongedeeld medezeggenschapsstelsel.
Die keuzemogelijkheid en de gevolgen zijn op verschillende plaatsen in het
wetsvoorstel geregeld.In de eerste plaats wijzen we op artikel III. Artikel 53, eerste lid,
van de huidige WOR sluit de toepasselijkheid van die wet op de in de WHW benoemde
instellingen in beginsel uit. In het tweede lid is evenwel de ruimte geboden
bij algemene maatregel van bestuur toepasselijkheid van de WOR voor één
of meer instellingen te regelen. Wij stellen thans voor het desbetreffende
artikel zodanig aan te passen dat voor universiteiten de keuze voor het al
dan niet toepassen van de WOR mogelijk wordt gemaakt op basis van de WHW.
Daarmee wordt tevens bereikt, dat buiten twijfel wordt gesteld dat de bepalingen
betreffende de medezeggenschap in bedrijven op universiteiten van toepassing
zullen zijn en bovendien dat op dit punt geen onderscheid gemaakt wordt tussen
openbare en bijzondere universiteiten. Artikel 9.30De inrichting van de nieuwe bestuursstructuur noodzaakt tot het opnieuw
bepalen van de positie van het personeel en van de studenten. Er dienen immers
adequate voorzieningen te worden getroffen nu het medebestuur van studenten
en personeel worden geschrapt. Deze context is derhalve wezenlijk anders dan
het bestuursmodel waarvan in de eerder genoemde beleidsnotitie van 28 september
1992 is uitgegaan. Ook de situatie in het hoger beroepsonderwijs kan niet
zonder meer als referentiekader dienen.Voor de hogescholen geldt al langer een medezeggenschapsregime en heeft
nooit een systeem van medebestuur gegolden. Bekend is voorts dat op bijzondere
universiteiten met de WOR wordt gewerkt. Met andere woorden: voor de bestuursstructuur
van de universiteiten dient voor het waarborgen van de invloed van personeel
en studenten een nieuw regime te worden ingericht zonder dat kan worden teruggevallen
op een referentiekader dat de basis kan vormen voor eenduidige vertaling.
In een dergelijke situatie ligt het in de rede een wettelijke systematiek
in de wet neer te leggen die de betrokkenen in de gelegenheid stelt het eigen
regime te kiezen.Daarbij dienen in de wet uiteraard de wezenlijke kenmerken van de keuzemogelijkheden
te zijn neergelegd en dient, om de positie van de studenten te waarborgen,
de wet te garanderen dat beide systemen gelijkwaardig zijn. Het is dan ook
niet mogelijk om de voor- en nadelen van de beide medezeggenschapsstelsels
aan te geven omdat die pas blijken bij de voorbereiding van het maken van
de keuze aan een bepaalde universiteit. De keuze tussen gedeelde of ongedeelde
medezeggenschap, kan het beste ter plaatse worden gemaakt. Over de verschillen
tussen de beide keuzemogelijkheden kan nog het volgende worden opgemerkt.
Voor de studenten kunnen de verschillen niet met uitzondering van het al dan
niet tezamen met personeel in een medezeggenschapsorgaan zitten – worden
aangegeven. Bij gedeelde medezeggenschap dient er immers voor de studenten
sprake te zijn van een medezeggenschapsregeling die ten minste gelijkwaardig
is aan de – in het wetsvoorstel uitgewerkte – regeling voor ongedeelde
medezeggenschap. In bevoegdheden gemeten, is de regeling voor gedeelde medezeggenschap
voor studenten dus gelijk of beter. Voor het personeel zijn de verschillen
niet eenvoudig aan te geven, omdat de positie van de ondernemingsraad betrekkelijk
uitvoerig is beschreven in de WOR en die van de medezeggenschapsraad voor
een deel zijn beslag zal krijgen in het medezeggenschapsreglement. De WOR
kent een aantal instemmingsbevoegdheden toe, maar daar staat tegenover dat
in dit wetsvoorstel bepaalde op het personeel toegesneden bepalingen zijn
opgenomen (de artikelen 9.36 en 9.50). Daarnaast kent dit wetsvoorstel
nog een aantal aparte instemmingsbevoegdheden toe aan de universiteitsraad
en de faculteitsraad.In dit artikel wordt bepaald dat het college van bestuur een besluit neemt
omtrent het aan de universiteit geldende medezeggenschapsstelsel en worden
de gevolgen van de keuze geregeld. Indien voor ongedeelde medezeggenschap
wordt gekozen, is titel 2 van toepassing. Indien voor gedeelde medezeggenschap
wordt gekozen, is de WOR van toepassing op het personeel en – via een
door de instelling vast te stellen medezeggenschapsregeling – titel
2 van overeenkomstige toepassing ten aanzien van de studerenden aan de instelling.
Dit kan aan het instellingsbestuur worden overgelaten, met dien verstande
dat de waarborgen voor studenten niet geringer dienen te zijn dan in de ongedeelde
situatie. Om dat te verzekeren is in het derde lid van artikel 9.30 bepaald
dat de medezeggenschapsregeling voor studenten ten minste gelijkwaardig moet
zijn aan de wettelijke regeling bij de ongedeelde situatie. Deze regeling
is zowel van toepassing op de openbare als de bijzondere universiteiten. Op
de bijzondere universiteiten is hierop al ingegaan onder het kopje Artikel
I onderdeel Q en artikel III.Om redenen van continuïteit en stabiliteit wordt voorgeschreven dat
een eenmaal gemaakte keuze niet binnen een tijdvak van vijf jaar kan worden
herzien, behoudens een eenmalige invoeringsbepaling die is neergelegd in artikel
IV, tweede lid.Tevens is de raad van toezicht belast met de goedkeuring van de beslissing
omtrent de keuze van medezeggenschapsstelsel en – in voorkomende gevallen –
met de goedkeuring van de evengenoemde medezeggenschapsregeling voor studenten
(zie artikel 9.8, eerste lid onderdeel e). De stelselkeuze is eveneens onderworpen
aan de instemming van het medezeggenschapsorgaan (zie artikel 9.33 onderdeel
f). Artikelen 9.31 tot en met 9.48De medezeggenschapsregeling, zoals neergelegd in de paragrafen 1 tot en
met 4 van titel 2 van dit wetsvoorstel, betrekking hebbend op de openbare
universiteiten, is (vrijwel) analoog aan de regeling die voor de hogescholen
sinds 1 maart 1996 in hoofdstuk 10 van de WHW is opgenomen. Op onderdelen
is een technische vertaalslag gemaakt. Wij hebben ervoor gekozen de bestaande
benamingen universiteitsraad en faculteitsraad te gebruiken voor de nieuw
in te richten medezeggenschapsorganen.In de wettekst is uiteraard rekening gehouden met de raad van toezicht,
een bestuursorgaan dat in het hoger beroepsonderwijs als zodanig niet voorkomt.
Verder ontbreken anders dan voor het hoger beroepsonderwijs – regelingen
voor een eventuele gemeenschappelijke medezeggenschapsraad en voor gemeenschappelijke
medezeggenschapscommissies. Deze figuren zijn immers gekoppeld aan een situatie
die zich bij de universiteiten niet voordoet, te weten een bestuur waaronder
verschillende instellingen ressorteren. Evenzo ontbreekt de specifieke ontheffingsregeling
van het voor het hoger beroepsonderwijs geldende artikel 10.38. Deze ontheffingsmogelijkheid
zou niets toevoegen, omdat de bijzondere instellingen hun eigen structuurregeling
kunnen ontwerpen krachtens het bestaande artikel 9.76 van de WHW. Daarin is
de mogelijkheid van afwijking in verband met de eigen aard van de universiteit
reeds vervat.Tenslotte is – anders dan bij het h.b.o. – niet voorzien in
de mogelijkheid van afwijking van het medezeggenschapsregime.De, overigens beperkte, technische verschillen tussen de medezeggenschapsregeling
voor de hogescholen en die voor de universiteiten doen geenszins afbreuk aan
het uitgangspunt van volstrekt gelijkwaardige medezeggenschapsregimes, hetgeen
het duidelijkst zichtbaar is in de wettelijke verankering van een stelsel
van instemmings- en adviesbevoegdheden. Dat uitgangspunt leidt
op zijn beurt tot een verschil in uitwerking. In het universitaire bestel
heeft de decaan tot taak om de onderwijs- en examenregeling vast te stellen.
Anders dan bij de hogescholen zijn dus aan de faculteitsraad – en niet
de universiteitsraad – op dit punt wettelijke bevoegdheden toegekend,
hetgeen is neergelegd in artikel 9.38.De aanvulling van de geschillenregeling (artikel 9.40, derde lid) in verband
met de positie van de raad van toezicht is in hoofdstuk 11 van het algemeen
deel van deze memorie reeds vermeld. Artikel 9.50Verwezen wordt naar het slot van paragraaf 11.2. Artikel I onderdelen S tot en met AA (artikelen 9.51 tot
en met 9.54, 9.57, 9.58 en 9.59)Deze onderdelen betreffen alle technische aanpassingen in de titels die
betrekking hebben op het bijzonder onderwijs. Wij benadrukken dat wij geen
wijziging beogen in de bestaande opzet van de wet, waarin de voorschriften
voor het openbaar onderwijs in beginsel tevens de bekostigingsvoorwaarden
voor het bijzonder onderwijs zijn. Dit beginsel ligt, zoals bekend, ook ten
grondslag aan het bestaande artikel 9.76 van de WHW. In dit artikel gaat het
om het bestuur en de inrichting van een bijzondere, bekostigde universiteit.
Doordat de systematiek van het artikel geen wijzigingen ondergaat, ligt het
in de rede voort te bouwen op de toepassing die aan het vigerende artikel
9.76 is gegeven. Aangezien de universiteits- en faculteitsraden worden omgezet
in medezeggenschapsorganen, is dit artikel (door het wetsvoorstel vernummerd
tot artikel 9.51), evenals de aanhef van de nieuwe titel 3 van hoofdstuk 9,
aangevuld met het structuurelement medezeggenschap, teneinde te bereiken dat
de desbetreffende structuurvoorschriften bij wijze van bekostigingsvoorwaarde
ook gelden voor de bijzondere universiteiten. Hetzelfde geldt voor de keuze
die op grond van het voorgestelde artikel 9.30 moet worden bepaald omtrent
de medezeggenschapsstelsels (gedeelde of ongedeelde medezeggenschap). Hiervoor
wordt verwezen naar hetgeen onder het kopje Artikel I onderdeel Q en artikel
III is opgemerkt.Een en ander brengt met zich mee dat de bijzondere universiteiten zullen
dienen te bepalen welke gevolgen de nieuwe regelingen voor het bestuur en
de inrichting van en de medezeggenschap binnen de openbare universiteiten
hebben voor hun structuurregelingen. Zij blijven daarbij natuurlijk de bevoegdheid
tot afwijking van bekostigingsvoorwaarden houden, indien deze naar hun oordeel
redelijkerwijze in strijd zijn met de eigen aard van de instelling. Daarbij
kan in de afweging of op een bepaald onderdeel een afwijkende keuze gerechtvaardigd
is, het feit dat bijzondere universiteiten langs de lijnen van het privaatrecht
zijn georganiseerd, een rol spelen. Gerechtvaardigd zou ons in dat verband
lijken, indien de bijzondere universiteiten met een beroep op hun privaatrechtelijke
status zouden afzien van een – door de Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen te benoemen – raad van toezicht. Voorts biedt de keuze
uit de medezeggenschapsstelsels de gelegenheid alternatieven af te wegen waarbij
in het stelsel van gedeelde medezeggenschap, waar het gaat om de invulling
voor de studenten, volstaan wordt met een algemene wettelijke instructie (artikel
9.30, derde lid tweede volzin). In dat kader lijkt het ons mogelijk om bijvoorbeeld
een eigen geschillenprocedure in te richten.Naar onze opvatting wordt met de voorgestelde regeling – die nauw
aansluit bij de systematiek die in het vigerende artikel 9.76 is neergelegd –
een structuurregeling mogelijk gemaakt die voor de bijzondere universiteiten
waarop het privaatrecht van toepassing is, goed uitvoerbaar zal zijn. Artikel I onderdelen JJ en KK (artikelen 10.35, 10.36
en 10.37)De wijzigingen die worden aangebracht in de artikelen 10.35, eerste lid,
10.36 en 10.37 zijn aangekondigd tijdens de parlementaire behandeling van
het voorstel van wet houdende wijziging van onder meer de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (bestuursorganisatie van en medezeggenschap
in hogescholen) (Kamerstukken I, 23 944, nr 18b).Door deze technische wijzigingen wordt de in deze artikelen gebruikte
terminologie in overeenstemming gebracht met de artikelen 1.1 en 10.8, eerste
lid. Artikel I onderdeel QQ (artikel 12.22)Aangezien volgens het bestaande artikel 12.22 van de WHW op de besluiten
van het gemeenschappelijk uitvoeringsorgaan van universiteit en academisch
ziekenhuis enige van de volgens dit wetsvoorstel vervallen bepalingen betreffende
schorsing en vernietiging van overeenkomstige toepassing waren verklaard,
worden de «overeenkomstige bepalingen» thans «geleend»
van hoofdstuk 10 van de WHW. Artikel I onderdelen SS en TT (artikelen 16.5 en 16.23)De wijzigingen zijn noodzakelijk omdat in deze artikelen wordt verwezen
naar bepalingen van hoofdstuk 9 die komen te vervallen. Artikel IVIn artikel IV is een invoeringsregeling opgenomen ten aanzien van de eerste
keuze van het medezeggenschapsregime dat aan de universiteit van toepassing
zal zijn. Daarbij moet worden bedacht dat deze keuze zal moeten worden gemaakt
in een periode dat de veranderingen in de bestuursstructuur nog moeten worden
doorgevoerd. Tegen deze achtergrond is gekozen voor een invoeringsbepaling
voor de eerste vaststelling van de keuze. De geldigheidsduur daarvan wordt
beperkt tot 2 jaar. Na ommekomst van die termijn zal een reguliere keuze kunnen
worden gemaakt die ten minste 5 jaar zal gelden (zie artikel 9.30).In het tweede lid van artikel IV wordt aangegeven dat voor de eerste keuze
geen instemming van de universiteitsraad is vereist. Er is immers nog geen
medezeggenschapsregime geïmplementeerd. Dit neemt niet weg dat het college
van bestuur het besluit zorgvuldig zal dienen voor te bereiden en dat het
zal dienen na te gaan welke opvattingen bij de verschillende geledingen leven.De eerste keer dat de keuze voor het stelsel van medezeggenschap aan de
orde is, is een cruciaal moment. Het college van bestuur heeft daarin het
voortouw, onder goedkeuring van de raad van toezicht. Over deze eerste keuze
zal door het college van bestuur overleg worden gevoerd met personeel en studenten.
Tevens zal op grond van artikel 4.3 van de WHW de eerste keuze voor het stelsel
van medezeggenschap onderwerp van overleg zijn tussen het college van bestuur
en vakorganisaties. Het karakter van het georganiseerd overleg dienaangaande
is afhankelijk van hetgeen daaromtrent decentraal wordt afgesproken, waarbij
het ter discretie van het college van bestuur is om, met inachtneming van
de belangen van personeel en studenten, aan dit overleg een bindend karakter
te verlenen.Ten slotte zij erop gewezen dat het college van bestuur het besluit om
goedkeuring dient voor te leggen aan de raad van toezicht. Dit is de tweede
volzin van het tweede lid geregeld, overeenkomstig het bepaalde in artikel
9.8, eerste lid onderdeel e.Het overgangsartikel voorziet ook in een regeling voor de tijdige benoeming van de raad van toezicht. Daarom is voorzien in een termijn
van 4 maanden in verband met de tijd die aan onze zijde is gemoeid met het
benaderen van geschikte kandidaten. Artikel VArtikel I onderdeel M, derde lid, treedt in werking met ingang van 1 juli
1998. Hiermee wordt het College van beroep voor het hoger onderwijs een overgangsperiode
gegeven om zich in te stellen op de nieuwe situatie wat betreft de benoembaarheidsvereisten.Artikel I onderdeel Q, wat betreft artikel 9.36, en artikel II treden
in werking op tijdstip waarop de wet van 21 december 1994 (Stb. 942) voor
de universiteiten in werking treedt. De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,J. M. M. RitzenDe Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,J. J. van Aartsen XNoot1Kamerstukken II, 1994–1995, 23 900 VII, nr. 123.XNoot2Kamerstukken II, 1992–1993, 22 845, nr. 1.XNoot3Wet van 2 november 1994, (Stb. 803), de zgn. «Bezemwet».XNoot1Het betreft de volgende documenten: 1) Rapport van de Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid: Hoger onderwijs in fasen, Den Haag, 1995.
2) Eindrapport van de VSNU-commissie: Intichting Wetenschappelijk Onderwijs
(De Moor), 1995. 3) LSVb: De Mythe van de Piramide, naar een volwassen democratische
universiteit, Utrecht 1995. 4) Onderwijsraad, mei 1995. 5) ISO-notitie, Een
pleit voor een herverdeling van de onderwijstaken, 1995.XNoot1Notitie «ontwikkeling stelsel onderzoekscholen», mei 1995.XNoot2Nota «Kennis in beweging», Kamerstukken II, 1994–1995,
24 229, nr. 1.XNoot3Adviesraad voor het Wetenschaps- en technologiebeleid, 15-Advies over
onderzoek- scholen, Den Haag, januari 1994.XNoot1Kamerstukken II, 1985–1986, 19 253, nrs. 1–2. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24646-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl