Behoud papieren materialen in archieven en bibliotheken; Brief staatssecretaris over papierverval en papierconservering in Nederlandse bibliotheken
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21443, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

07-09-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

21443 nr. 5

21-08-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Verschillende kaders voor archieven en bibliotheken3. Uitgangspunten4. Aard en omvang van het bedreigde bezit5. Nationaal conserveringsprogramma SelectiePlan van aanpakOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21443Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 25 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 443Behoud papieren materialen in archieven en bibliothekennr. 5BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalZoetermeer, 21 augustus 1995 1. InleidingDeze brief behandelt het probleem van de conservering van het papieren
materiaal in Nederlandse bibliotheken. Het onderwerp maakt deel uit van het
totale terrein van het behoud van het culturele erfgoed, dat ik aan de orde
heb gesteld in de notitie «Pantser of ruggegraat. Uitgangspunten voor
cultuurbeleid» van 13 juli 1995. Deze brief kan dus beschouwd worden
als een uitwerking van dat onderdeel van die notitie en een tussenrapportage
op weg naar de Cultuurnota 1997–2000. Hij is een vervolg op de notitie
«Behoud papieren materialen in archieven en bibliotheken» van
22 januari 1990 (TK 1989/90, 21 443, nrs. 1 en 2).De afgelopen jaren zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd om het probleem
in kaart te brengen. Het begin vormde de zgn. proeffase om de noodzakelijke
technische kennis te verkrijgen. Hierover is u al eerder een tussentijdse
rapportage uitgebracht (TK 1991/92, 21 443, nr. 3). Verder hebben verschillende
inventarisaties plaatsgevonden bij bibliotheken om inzicht te verkrijgen in
de aard en de omvang van het te conserveren bezit.1Het algemene beeld dat opdoemt, is zorgwekkend. Omvangrijke delen van
het erfgoed op papier dreigen definitief verloren te gaan. De oorzaak ligt
bij het verval van het papier. Papier, de drager van ons gedrukte erfgoed
en van een groot deel van ons geschreven erfgoed, verzuurt, verbruint, wordt
«bros» en valt op den duur in snippers uiteen. De grootste aantasting
vindt plaats bij het houthoudende papier dat vanaf de negentiende eeuw in
ruime mate goedkoop geproduceerd werd om te voldoen aan de toegenomen vraag.Dit papier werd op grote schaal gebruikt voor de vervaardiging van alle
mogelijke drukwerk, dat inmiddels in de Nederlandse bibliotheken ligt opgeslagen.
De grootste bedreiging ligt bij het papier uit de periode 1840–1950.
Het papier dat vóór die tijd werd geproduceerd, is gemiddeld van beter materiaal vervaardigd. Papier van na 1950 is over het algemeen
ook van slechte kwaliteit, maar de huidige toestand ervan is gemiddeld beter.In deze brief geef ik de weg aan waarlangs ik het behoud van het waardevolle
erfgoed in bibliotheken wil bereiken. 2. Verschillende kaders voor archieven en bibliothekenHet probleem van het behoud van het papieren materiaal is voor archieven
en bibliotheken gelijk. In beide sectoren gaat het om het verval van het papier
als drager. Er bestaan grote overeenkomsten op het gebied van techniek en
methoden van conservering van papier, technisch onderzoek en facilitaire voorzieningen.
Op deze terreinen werken de archieven en bibliotheken intensief samen, bijvoorbeeld
in het kader van het Coördinatiepunt Nationaal Conserveringsbeleid (CNC).De archiefsector heeft echter een ander beleidskader. Dit is in hoofdlijnen
reeds gegeven in de Cultuurnota «Investeren in cultuur» 1993–1996,
het Deltaplan voor het cultuurbehoud en de vervolgstukken. Beleidsmatig wil
ik daarom de archieven en bibliotheken afzonderlijk behandelen. Bij de uitvoering
van het conserveringsbeleid zullen bij beide sectoren verschillende wegen
gevolgd worden. Voor de archiefsector neem ik de reeds gegeven benadering
over. Over ontwikkelingen op dit terrein zal ik de Kamer op de hoogte houden
door middel van afzonderlijke rapportages in het kader van het Deltaplan voor
het cultuurbehoud.In het vervolg van deze brief beperk ik mij tot de problematiek in bibliotheken. 3. UitgangspuntenOm de belangrijkste onderdelen van het culturele erfgoed te kunnen behouden
en toegankelijk te maken voor komende generaties zal selectie noodzakelijk
zijn. Dit uitgangspunt van de notitie «Pantser of ruggegraat»
geldt zeker ook voor de belangrijke papieren bronnen van onze culturele en
wetenschappelijke ontwikkeling in Nederlandse bibliotheken. Keuzen moeten
worden gemaakt voor het totale bezit van deze bibliotheken, dat daartoe in
samenhang beschouwd zal moeten worden, de Bibliotheekcollectie Nederland.
Op dit gehele terrein wil ik mijn beleid richten, niet alleen op de instellingen
die onder mijn directe verantwoordelijkheid vallen.De afzonderlijke instellingen en hun bestuurders zelf zijn als eerste
verantwoordelijk voor de conservering van hun bezit. In principe ligt bij
de instellingen de verantwoordelijkheid voor de juiste bewaaromstandigheden,
d.w.z. de zorg voor de gebouwen, en voor de registratie van het geconserveerde
en te conserveren bezit. De problematiek is echter zo complex dat de aanpak
ervan niet volledig opgedragen kan worden aan de instellingen. Er is een grote
inspanning nodig om gezien het voortschrijdende verval de achterstanden in
te halen. De overheid is betrokken vanuit haar verantwoordelijkheid voor het
nationale erfgoed.Naast het behoud is ook de toegankelijkheid tot het materiaal van belang.
Ik meen dat het bewaren van het culturele en wetenschappelijke erfgoed alleen
gerechtvaardigd is wanneer gebruikers daadwerkelijk kennis kunnen nemen van
het bewaarde materiaal. De manier waarop de toegankelijkheid gestalte krijgt,
is afhankelijk van het doel van het gebruik en de aard van het materiaal.
Registratie is een eerste voorwaarde, maar ook de vraag in welke vorm het
materiaal bewaard wordt en op welke wijze het beschikbaar gesteld
wordt voor onderzoekers, belangstellenden en het grote publiek, moet beantwoord
worden. Voor verschillende materiaalsoorten zullen naar alle waarschijnlijkheid
verschillende oplossingen gevonden moeten worden. 4. Aard en omvang van het bedreigde bezitDe diverse onderzoeken hebben voldoende kennis opgeleverd over technische
ontwikkelingen en over de aard en de omvang van het te conserveren materiaal.
De kennisachterstand van Nederland ten opzichte van het buitenland is ingelopen.
Belangrijk is dat de Nederlandse bibliotheekwereld nu met kennis van zaken
en alert op de ontwikkelingen in het onderzoek en in de praktijk van de papierconservering
in Europa en de Verenigde Staten kan aansluiten. Dit is temeer van belang
omdat het vanwege omvang en kosten zeer wenselijk is met een structurele aanpak
van het probleem aan te sluiten bij ontwikkelingen in internationaal verband.Naar schatting verkeert een kwart van het totale bezit van de Nederlandse
bibliotheken in gevaar. Het verval heeft betrekking op alle papieren materialen:
boeken en tijdschriften, kranten, bijzondere uitgaven en handschriftelijk
materiaal. Bijna driekwart daarvan bevindt zich in de Koninklijke Bibliotheek
en in de universiteitsbibliotheken van Amsterdam, Leiden en Utrecht. Kranten
zijn het meest aan verval onderhevig. Krantenpapier als materiaalsoort is
slechts berekend op eenmalig gebruik en niet bedoeld om bewaard te blijven.
De slechte kwaliteit van het krantenpapier is niet gebonden aan een bepaalde
periode.Op het gebied van het literaire erfgoed gaat het om zowel samenhangende
fysiek bijeengeplaatste collecties – 220 zijn in kaart gebracht –
als om het verspreid staande literair erfgoed. Een belangrijk deel daarvan
bevindt zich in de grote wetenschappelijke bibliotheken. Ook hier verkeert
het gedeelte uit de periode 1840–1950 in de slechtste staat. Er zijn
grote achterstanden in registratie van de collecties en in de feitelijke conservering.Over de oorzaken van het papierverval en het opvangen van de gevolgen
hebben de onderzoeken de nodige kennis opgeleverd. Verzuring is een belangrijke,
maar niet de enige oorzaak van het papierverval. Naast de verzuring spelen
ook de bewaaromstandigheden, de invloed van de luchtverontreiniging, andere
chemische processen in het papier en het gebruik een grote rol. Er zijn verschillende
methoden om het papier te conserveren.Verzuring kan gestopt worden door ontzuring, d.w.z. het aanbrengen van
een alkalische reserve in het papier. Dit levert een wezenlijke bijdrage aan
het behoud van papier: de levensduur van behandeld papier wordt naar verwachting
met een factor 3 à 5 verlengd. Ontzuring stopt in meer of mindere mate
het verval, maar verstevigt het materiaal niet. Het is een methode die gericht
is op het behoud van het origineel. Gezien de enorme hoeveelheid gedrukt en
handschriftelijk materiaal dat dreigt te vervallen, richt het onderzoek zich
op het ontwikkelen van methoden voor een massale aanpak. Tot dusver is echter
nog geen geschikte methode voor massa-ontzuring voorhanden. Als voorlopige
tussenoplossing komt passieve conservering in aanmerking. Het materiaal wordt
in zuurvrije dozen bewaard. Dit is vooral een preventieve maatregel, waarbij
het tempo van het verval beperkt wordt in afwachting van geschikte conserveringsmethoden.
Dit is vooralsnog de meest effectieve en minst kostbare methode. Eenmaal bros geworden papier, zoals van kranten, kan niet hersteld worden.
In zo'n geval is het verval zover voortgeschreden dat het overzetten op een
andere drager, d.w.z. op microfilm of digitale drager, nog de enige manier
is om de informatie te behouden. Microfilms blijven, mits onder goede omstandigheden
opgeslagen, naar schatting 200 tot 500 jaar behouden. Ze kunnen op betrekkelijk
goedkope wijze worden geproduceerd. In de grote conserveringsprogramma's in
Europa en de Verenigde Staten is bij massale conservering het overzetten van
de informatie op microfilm de meest gebruikte methode. In het bijzonder voor
kranten en tijdschriften is deze manier van behoud van de informatie de aangewezen
methode.Dat betekent dat de komende jaren de nadruk zal liggen op het overzetten
van de informatie op microfilm en het zuurvrij bewaren van het materiaal,
afhankelijk van de materiaalsoort. Dit loopt parallel aan de conserveringsprojecten
in het buitenland. Voor het overzetten van kranten op microfilm is inmiddels
een proefproject gestart. Daarnaast wordt het onderzoek naar de methode voor
massale ontzuring nauwlettend gevolgd.Op basis van onderzoek door de Koninklijke Bibliotheek zijn voorlopige
schattingen gemaakt van de kosten voor behoud. Deze bedragen ca. 160 mln.Hierbij moet wel in aanmerking worden genomen dat het alleen om het Nederlands-eigen
materiaal gaat, d.w.z. alles wat in Nederland is gedrukt of op Nederland betrekking
heeft. Als ook het buitenlandse bezit in aanmerking wordt genomen, gaat het
om een veelvoud van deze bedragen.Voor een volledig overzicht moet het beeld compleet worden gemaakt. Een
bijdrage is geleverd door het rapport «Universitaire collecties en cultuurschatten»,
dat mij onlangs is aangeboden. Het universitaire bezit dat daarin als bedreigd
is beschreven, omvat voor een deel ook papieren erfgoed. Dat deel zal in samenhang
moeten worden gebracht met het overige papieren erfgoed in bibliotheken. 5. Nationaal conserveringsprogramma SelectieHet is duidelijk dat, indien we alle bibliotheekcollecties zouden willen
behouden, de kosten onaanvaardbaar hoog zouden worden. Alleen al daarom is
selectie onvermijdelijk. Maar ook op inhoudelijke gronden acht ik het noodzakelijk
te selecteren. We behoeven niet alles te bewaren om ons een beeld te vormen
van het verleden. Juist door selectie kan de publieke toegankelijkheid worden
gewaarborgd. We zullen onze cultuurhistorische ontwikkeling moeten reconstrueren
uit overgeleverde papieren materialen die er in cultureel en wetenschappelijk
opzicht werkelijk toe doen.Het ontwikkelen van selectiecriteria zal plaatsvinden langs de lijn van
de staat van de collecties, de zorg ervoor en het belang ervan. De staat van
een collectie betreft de conditie van het materiaal in termen van schadefactoren
zoals bind- en conserveringsachterstanden. De zorg hangt samen met de bewaaromstandigheden
van het materiaal en de uitleenmogelijkheden. Het belang wordt vastgesteld
op grond van het door de beherende instelling gevoerde verzamelbeleid, op
grond van het belang dat wordt gehecht aan de collectie en op grond van de
relatie met eventuele collecties elders (uniek materiaal of overlap). Het
gaat om het belang voor cultuur en wetenschap, zowel van de collectie
als geheel als van de afzonderlijke exemplaren.Door deze benadering van selectie is afstemming en coördinatie op
nationaal niveau noodzakelijk. Ook zal de Nederlandse aanpak afgestemd moeten
worden op conserveringsprojecten in andere landen, zeker in Europees verband.
Een bescheiden begin is gemaakt met samenwerking van Nederland en enkele Europese
landen op het terrein van de registratie van geconserveerd en te conserveren
bezit.Bij de afstemming van wat tot het Nederlandse erfgoed behoort en hoe zich
dat tot het buitenlands erfgoed verhoudt, kan de European Commission for Preservation
and Access (ECPA) een rol spelen. De ECPA, opgericht in 1994, heeft tot doel
de samenwerking op conserveringsgebied in Europees verband te bevorderen. Plan van aanpakGezien de omvang van de problematiek zal het inhalen van de conserveringsachterstanden
zich over een langere periode uitstrekken. Op dit moment bestaat nog geen
volledig inzicht in de problematiek. De kennis over het proces van het verval
van papier neemt nog steeds toe en methoden voor massale ontzuring zijn in
ontwikkeling. Bovendien moet het selectievraagstuk als eerste worden uitgewerkt.
Het is daarom niet mogelijk thans een plan voor te leggen voor de totale inspanning
en evenmin kan een exacte omvang van de totaal in te zetten middelen gegeven
worden.Ik zal een plan van aanpak uitwerken voor de komende Cultuurnota-periode
van vier jaar (1997–2000). Daarin zal ik aangeven wat het meest bedreigde
en meest waardevolle materiaal is, hoe het behandeld moet worden, welke kosten
ermee gemoeid zijn en door welke partijen en in welke verhouding die kosten
gedragen zullen worden. De nadruk zal voorlopig liggen op een beperkt aantal
microverfilmingsprojecten, gecombineerd met beschermde bewaring, parallel
aan de aanpak in het buitenland. Gelet op de verantwoordelijkheid van de collectiebeheerders
zelf, zullen de instellingen bereid moeten zijn een deel van de kosten voor
hun rekening te nemen. Indien dit gebeurt ben ik op mijn beurt bereid om binnen
het kader van prioriteiten van de OCenW-begroting de beschikbaarstelling van
middelen te overwegen.Een belangrijk onderdeel van het plan van aanpak is de selectie. Ik wil
op korte termijn de Koninklijke Bibliotheek (KB) vragen verschillende selectiescenario's
uit te werken, met de daarbij behorende kosten. Het plan van aanpak zal in
overleg met ondermeer de bibliotheekwereld worden opgesteld. Vervolgens wordt
het plan als onderdeel van de Cultuurnota 1997–2000 aan u voorgelegd.
Bij de uitvoering zal de Koninklijke Bibliotheek op grond van haar nationale
taak worden betrokken, evenals de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen,
op grond van haar onafhankelijkheid en deskundigheid. In tijd uitgedrukt stel
ik mij de aanpak als volgt voor:– verzoek aan de KB om uitwerking van selectiescenario's: september
1995;– uitwerking van de scenario's door de KB gereed: begin 1996;– plan van aanpak voor de periode 1997–2000 in de Cultuurnota:
september 1996.Ik heb bij dit alles het voornemen contact op te nemen met mijn Vlaamse
collega om te bezien in hoeverre en op welke onderdelen een gezamenlijke Nederlands-Vlaamse
aanpak van de problemen mogelijk is. Het zal noodzakelijk zijn de aanpak van de problematiek aan te passen
aan de veranderende omstandigheden en nieuwe technische mogelijkheden. Daarom
zal voor het eind van die periode van vier jaar een evaluatie plaatsvinden.
Over het resultaat en mijn verdere voornemens voor de langere termijn zal
ik u vervolgens berichten.Ook in de periode tot 1997, wanneer de Cultuurnota tot uitvoering wordt
gebracht, zullen concrete conserveringsactiviteiten plaatsvinden, n.l. lopende
projecten, zoals onderzoek en urgente projecten.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,A. Nuis XNoot11. Toekomst voor het papieren verleden. Eindrapport van het Coördinatiepunt
Nationaal Conserveringsbeleid (CNC) over de Proeffase Massaconservering 1990–1992.
CNC, Den Haag 1993. 2 De microverfilming van Nederlandse kranten. Plan van aanpak. Koninklijke
Bibliotheek, Den Haag oktober 1992. 3 Het behoud van Nederlands en Fries literair erfgoed. Eindrapport. Koninklijke
Bibliotheek, Den Haag juni 1993. 4. Het verspreid staande Nederlands en Fries literair erfgoed in vijf
grote wetenschappelijke instellingen. Koninklijke Bibliotheek, Den Haag juli
1994. 5. Het behoud van de Nederlandse boekproduktie. Koninklijke Bibliotheek,
Den Haag juni 1995. Deze stukken zijn ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire
Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21443-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl