Wijziging Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek i.v.m. versnelde invoering toets nieuwe opleiding; Verslag wetgevingsoverleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28681, nr. 8

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

08-01-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28681 nr. 8

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28681Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 54 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 681Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
in verband met versnelde invoering toets nieuwe opleidingnr. 8VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEGVastgesteld 19 december 2002De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 16 december 2002 overleg gevoerd met staatssecretaris Nijs
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over het wetsvoorstel
Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
in verband met versnelde invoering toets nieuwe opleidingen (28 681).Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,CornieljeDe griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,De KlerStenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor Onderwijs, Cultuur en WetenschappenMaandag 16 december 2002 14.00 uurDe voorzitter: Jan de VriesAanwezig zijn 5 leden der Kamer, te weten:Monique de Vries, Joldersma, Lambrechts, Hamer en Jan de Vries,alsmede mevrouw Nijs, staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel
Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
in verband met versnelde invoering toets nieuwe opleidingen (28681).MevrouwMonique de Vries(VVD)Voorzitter. Ik wil de staatssecretaris danken voor de beantwoording van
de vragen van de leden van de VVD-fractie. Op een enkel punt wil ik nog terugkomen
nu de behandeling van dit wetsvoorstel voorligt. Dat betreft in de eerste
plaats de vragen van mijn fractie over het toetsingskader en de betrokkenheid
van de Tweede Kamer. Die zijn door de staatssecretaris beantwoord, maar, misschien
onbedoeld, niet helemaal volledig. Wordt het toetsingskader in AMvB's met
een voorhang vastgelegd? De staatssecretaris schrijft namelijk ergens: wij
zullen de toetsingskaders aan de Tweede Kamer doen toekomen. Dat is echter
niet hetzelfde als betrokkenheid. Dat is meer voor kennisgeving toesturen.Mijn volgende punt betreft de huidige ACO-procedure. Die geldt thans alleen
voor de bekostigde instelling. De nauwe procedure zal ook van toepassing zijn
op de aangewezen instellingen. Heeft de VVD het goed begrepen dat de inhoudelijke
kwalitatieve toetsing zowel voor de bekostigde als de niet-bekostigde, c.q.
aangewezen instellingen van toepassing is, maar dat de doelmatigheidstoets
alleen verricht wordt als het gaat om de bekostigde instellingen? In aansluiting
hierop wil ik vragen of de staatssecretaris zich voor de macrodoelmatigheid
zal laten bijstaan door een adviescommissie. In haar beantwoording oppert
zij die mogelijkheid, maar spreekt zij zich daar niet nader over uit.Daarnaast is in de nota naar aanleiding van het verslag aangegeven dat
in het kader van de doelmatigheid het HOOP een belangrijke rol zal spelen.
Hoe gaat de staatssecretaris de criteria voor die doelmatigheid vaststellen?
Zij geeft daar al een aantal voorzetten voor, zoals inzet van middelen en
mensen, geografische spreiding, strategisch profiel van de instelling. Wat
wordt de betrokkenheid van de Kamer bij dat toetsingskader? Komt dat in AMvB's
of in een ministeriële regeling? Volgens mij wil de staatssecretaris
dat laatste, maar dan is de betrokkenheid van de Kamer nul. Ik weet niet of
ik mij daar geheel in zou kunnen vinden. Verder wordt het HOOP nu nog maar
eens in de vier jaar uitgebracht en niet meer jaarlijks of tweejaarlijks,
zoals in het verleden. Hoe kun je dat als leidraad gebruiken als je voor over
vier jaar moet uitspreken wat doelmatig is en wat niet? Hoe gaat de staatssecretaris
daar in de tussentijd mee om?Er is ook nog een ander punt. De behoefte op de arbeidsmarkt kan toch
niet het belangrijkste criterium zijn voor een opleiding? Het is toch hopelijk
nog steeds zo dat iemand in Nederland mag studeren wat hij wil. Dat staat
overigens los van het feit dat hij bereid moet zijn om zijn brood met een
ander beroep, in een ander vak op de arbeidsmarkt te verdienen. Het beroep
garandeert geen arbeidsplaats. Ik vind dat de doelmatig niet zo gericht mag
zijn dat het gaat zoals in Rusland en dat als wij verpleegkundigen nodig hebben,
iedereen verpleegkundige wordt en de volgende keer misschien schoenmaker.
Wij moeten toch ook een beetje kijken naar wat mensen graag willen doen. Het
mag dus niet alleen worden gerelateerd aan de arbeidsmarkt. Hoe gaat de staatssecretaris
met dat geheel om? Wie ziet toe op de tussentijdse aanpassingen? Wat is de
rol van de Tweede Kamer bij de tussentijdse vaststelling? Heeft zij daar nog
een bepaalde positie in?MevrouwJoldersma(CDA)Voorzitter. Wij hebben ons als fractie afgevraagd of je voor deze versnelde
invoering van de toets nieuwe opleidingen het adagium "haastige spoed is zelden
goed" van toepassing kunt verklaren of dat er toch sprake is van een goede
afweging. Wij vinden het gewenst dat wij af kunnen stappen van de bureaucratische
procedure via de ACO en dat wij over kunnen gaan tot een procedure die meer
flexibel is. Bovendien biedt de versnelde toets meer ruimte, omdat het tijdschema
minder strak is.In de beantwoording van de vragen heeft de staatssecretaris aangegeven
dat deze versnelling volgens haar niet ten koste gaat van de zorgvuldigheid.
Ik denk dat wij het misschien ten aanzien van de toetsingskader met haar eens
kunnen zijn, maar wij hebben wat moeite met de aftrap die alvast wordt gegeven
op het punt van het doelmatigheidskader. Kan de staatssecretaris eens ingaan op de verschillen van de aanzetten in het doelmatigheidskader,
zoals in de beantwoording van de vragen al is aangegeven, en de doelmatigheidscriteria
zoals die momenteel door de ACO worden gehanteerd? Volgens mij zitten er nogal
wat verschillen tussen. Ik zie zelfs een link met eerdere uitspraken van de
staatssecretaris over het aantal opleidingen die er in dit land zullen zijn.
Ik wil met haar niet een discussie over de inhoud voeren, maar ik wil toch
graag weten wat de verschillen zijn tussen de toekomstige criteria en de huidige
doelmatigheidscriteria van de ACO. Er komt straks misschien ook een adviescommissie
die de staatssecretaris een advies gaat geven bij de doelmatigheidstoetsing.
Is dat weer de ACO of wordt de ACO helemaal afgeschaft als wij op deze manier
verder gaan?Ik sprak zojuist over het adagium "haastige spoed is zelden goed". Ik
wil even een zijstapje maken naar iets dat hier toch wel erg mee heeft te
maken. Dat is de procedure rond het benoemen van leden van het nationaal accreditatieorgaan.
Wij hebben van de studenten gehoord dat als het gaat om de inspraak, het erg
kortetermijnwerk is geweest. Kan de staatssecretaris aangeven hoe het is gegaan
met de inspraak van studenten en de betrokkenheid van hen bij de benoeming
van de nieuwe leden van de NAO?Wij hebben vragen gesteld over de procedure. De beantwoording was voor
mij niet helemaal helder. Toen het ging over het toetsingskader werden er
heel verschillende data genoemd. Er werd gesproken over het voorjaar en er
werd gezegd dat het 1 juni vastgesteld zou worden. Dat kon echter ook 1 september
zijn, maar als het een paar weken zou uitlopen, was dat ook niet erg. De staatssecretaris
heeft mij vlak voor deze vergadering de tijdslijn voor de noodprocedure en
de tijdslijn op basis van de spoedwet gegeven.MevrouwMonique de Vries(VVD)Die zouden wij ook graag hebben.De voorzitter:Mevrouw Joldersma, misschien is het goed als u even aangeeft waar u op
doelt.MevrouwJoldersma(CDA)De staatssecretaris heeft mij zojuist iets uitgereikt.De voorzitter:Dan stel ik voor dat dat stuk wordt verspreid onder de leden van de Kamer,
zodat iedereen daar kennis van kan nemen.MevrouwJoldersma(CDA)Ik wil de staatssecretaris vragen of zij duidelijkheid kan scheppen over
wanneer dat toetsingskader gepubliceerd moet worden en wat dat betekent voor
de aanvraag van de instellingen die daaraan voorafgaat.MevrouwLambrechts(D66)Voorzitter. Wij spreken nu over een versnelde invoering om de nieuwe opleidingen
van 2004-2005 al volgens het nieuwe regime van accreditatie te kunnen realiseren.
Op zich is dat een heel reële wens, die wij allemaal hebben. De vraag
is of het ook kan en of het ook op de goede manier kan. In wezen regelt dit
wetsvoorstel namelijk maar een van de vier dingen die geregeld zouden moeten
zijn om er vertrouwen in te kunnen hebben dat het op de goede manier kan.
Het regelt alleen maar het tijdpad, maar niet de zekerheid dat de kwaliteitstoets
van het accreditatieorgaan op tijd klaar zal zijn. Het regelt ook niet die
macrodoelmatigheidstoets die de minister zelf, dan wel een adviescommissie,
zal gaan uitvoeren. Wij weten daar nog het minst van, omdat het lange tijd
zo is geweest dat de vorige minister van Onderwijs die verantwoordelijkheid
niet meer wenste te hebben en op de valreep in de gaten kreeg dat dat toch
geen wenselijke zaak was, omdat het tot versnippering dreigde te leiden. Al
met al betekent dat, dat dit onderdeel van dat traject nog een groot vraagteken
is, zowel inhoudelijk als wat betreft de wijze waarop het gecommuniceerd gaat
worden met het veld en met de Kamer, voordat het zijn werking zal hebben.Verder moet naast hetgeen er al ligt, geregeld worden dat er een reëel
tijdpad komt om er vertrouwen in te kunnen hebben dat die opleidingen in 2004-2005
ook op de goede manier ingevoerd kunnen worden. Ik heb net het tijdpad gekregen,
maar heb dat nog niet kunnen bestuderen. Mijn berekening zegt mij dat het
buitengewoon krap gaat worden. Drie maanden voor de accreditatie en vier maanden
voor de doelmatigheidstoets – dat zijn al zeven maanden – dat
leidt er toch toe dat als voor 1 oktober aanvragen moeten worden ingediend,
het traject pas maart of april van 2004 zal zijn afgerond. Dan kan pas in
maart of april 2004 de werving van studenten beginnen voor opleidingen die
eind augustus/begin september zullen starten. Dat bijna een onmogelijk traject.
De staatssecretaris zal daarop misschien zeggen dat ze al wel eerder mogen
gaan werven. Dat haalt echter heel erg onderuit wat de doelstelling van die
accreditatie is. Het is toch de bedoeling dat de transparantie van normen,
vormen en kwaliteit, zoals die beoordeeld zijn door de accreditatieraad, bekend
zijn voordat geworven wordt, zodat studenten weten dat zij te maken hebben
met een geaccrediteerde opleiding. Dat is een van de kwaliteitskenmerken waaraan
de opleidingen zullen moeten voldoen en waar wij ook zeer aan hechten.Voor mij blijft dus de vraag of het wel mogelijk is om dit op de goede
manier zo snel te doen, met alle onduidelijkheden die er zijn. Zelfs als wij
de zekerheid zouden hebben dat de staatssecretaris het schema dat er is, drie
maanden accreditatie en vier maanden doelmatigheidstoets, zou halen, resteert
er dan nog wel een reëel tijdpad om het op deze manier te doen? Is het
niet veel logischer om nog gewoon één jaar van de diensten van
de ACO gebruik te maken, in plaats van die oude schoen weg te gooien, zonder
dat wij weten of wij een fatsoenlijke nieuwe schoen hebben?De reactie daarop zal zijn – ik zag dat ook al een beetje in de
beantwoording – dat de macrodoelmatigheid moet worden getoetst. Feit
is dat dat deel eigenlijk helemaal losstaat van dit wetsvoorstel. Noch in
de oude, noch in de nieuwe situatie is dat op de goede manier gegarandeerd.
Misschien in de oude situatie met de ACO nog wel beter dan in de nieuwe, omdat
het eigenlijk al zit in de opdracht van de ACO, zij het dat ten gevolge van
een verantwoordelijkheid die de vorige minister niet wilde hebben, dat zo
langzamerhand in de uitvoering van de ACO geen zwaar punt van aandacht meer
kon – lees: mocht – zijn.Ik heb nog een vraag over de relatie met de hbo-fraude. Dit was namelijk
een onderdeel van een aantal wetsvoorstellen die wij verleden jaar hebben
behandeld. De staatssecretaris zegt dat er eigenlijk geen relatie is. Ik vraag
mij dat af. Ik heb twee weken geleden naar aanleiding van berichten
in de krant vragen gesteld over het fenomeen dat 150 studenten van de Amsterdamse
hogeschool hun diploma moeten inleveren. Het is, afgezien van de vraag of
dat juridisch wel kan, een bijzonder gegeven dat juist op dit moment die hogeschool
zegt dat 150 studenten hun diploma weer in moeten leveren, omdat zij eigenlijk
geen volwaardige opleiding hebben gehad. Zij hebben onterecht vrijstellingen
gehad voor onderdelen waar zij geen vrijstelling voor mochten hebben. Ik kan
mij voorstellen, sterker nog, ik ga ervan uit dat in de doelmatigheidstoets
die straks zal plaatsvinden wel degelijk een overweging zal zijn of opleidingen,
ook gezien het gedrag in het verleden, waar gemaakt hebben wat zij als hun
eigen kwaliteitscriteria en eindtermen hebben aangereikt aan het accreditatieorgaan.
Als er verzoeken binnen zouden komen voor soortgelijke opleidingen en als
er een keuze moet worden gemaakt en er geen geografische overweging is, moeten
dit soort aspecten daarin wel degelijk een rol spelen. Met andere woorden,
ik zie wel een relatie. Hoe groot die relatie is, weet ik niet, omdat wij
het hele onderzoek nog niet compleet hebben.Dit brengt mij bij mijn laatste vraag. Dit debat hebben wij natuurlijk
ook gevoerd naar aanleiding van het wetsvoorstel dat de staatssecretaris in
voorbereiding heeft. De taskforce heeft een aantal aanbevelingen gedaan om
het huidige bekostigingsstelsel te wijzigen, te verbeteren. Het gaat nog niet
om het nieuwe bekostigingsstelsel, maar om het verbeteren van het huidige,
om daar impulsen uit te halen. Is dit niet weer iets dat wij net vooruitlopend
doen voordat wij het hele dossier compleet hebben, terwijl wij dat dus eigenlijk
eerst compleet zouden moeten hebben om de stappen in de goede volgorde te
kunnen zetten? Is het ook wel nodig, gelet op de haast die er is en de onzorgvuldigheid
die erin kan sluipen, om een paar maanden voordat dat dossier compleet is,
dit wetsvoorstel aan de Kamer voor te leggen?MevrouwHamer(PvdA)Voorzitter. Ik wil mijn collega Tichelaar verontschuldigen. U weet hoe
het verkeer in Friesland is en dat gecombineerd met een griep die hij al enkele
dagen heeft, zorgt ervoor dat ik vandaag met mijn neus in de boter val.Ik neem aan dat bekend is dat mijn fractie nogal wat bezwaren had tegen
de behandeling van dit wetsvoorstel vandaag. Die bezwaren zijn er de afgelopen
dagen met het uitkomen van het hbo-fraudeonderzoek niet minder op geworden.
In tegenstelling tot wat de staatssecretaris ons schrijft, namelijk dat er
geen verband is en dat dit wetsvoorstel slechts niet doorgegaan is, omdat
het controversieel werd verklaard, heeft de Kamer wel degelijk aan het eind
van het eerste debat over de hbo-fraude besloten om de Wet deregulering hoger
onderwijs niet in behandeling te nemen, omdat wij wilden dat eerst alles op
een rij zou worden gezet wat er aan bekostigingsregels en dergelijke is. Daar
hoort wel degelijk ook bij het punt van de nieuwe opleidingen. Een van de
veronderstellingen was destijds, toen wij begonnen te praten over de vermeende
hbo-fraude, dat het ook iets te maken had met de concurrentiepositie van instellingen
ten opzichte van elkaar. Er is ons toen in vele toonaarden verteld dat alle
constructies voort kwamen uit het feit dat de instellingen bezorgd waren over
de veelheid nieuwe opleidingen die bij hen in de achtertuin werd gezet en
dat als het ware de constructies die met bijvoorbeeld buitenlandse studenten
werden opgezet, mede daar hun oorzaak in konden vinden.MevrouwJoldersma(CDA)Ik hoorde mevrouw Hamer iets zeggen over de Wet deregulering. Die omvatte
toch veel meer dan alleen het punt van de nieuwe opleidingen?MevrouwHamer(PvdA)Dat klopt, maar het kernpunt van die wet was de macrodoelmatigheid, de
ACO-procedure en de nieuweopleidingentoets. De fusie van hbo en wo stuitte
volgens mij verder bij niemand op bezwaren. Dit was het kernpunt van dat wetsvoorstel.
Dat was ook een van de redenen waarom uw voorganger de heer Eurlings daar
zo tegen was. Kortom, ik blijf erbij dat er wel degelijk een samenhang is.
Ik vind het dan ook buitengewoon ingewikkeld om dit wetsvoorstel vandaag te
behandelen. De meerderheid van de Kamer heeft echter anders besloten. Mijn bezwaren worden nog eens versterkt door wat dit wetsvoorstel eigenlijk
regelt. Dit wetsvoorstel regelt namelijk eigenlijk niets, behalve een tijdpad.
Dat is op zich niet strijdig met wat wij destijds aan intenties hadden toen
wij de accreditatievoorstellen deden, maar het is wel een leeg tijdpad zolang
wij geen invulling geven aan de toetsingskaders en zolang wij geen invulling
geven aan de macrodoelmatigheidsaspecten. Dit betreft mijn belangrijkste vraag.
Die is niet zozeer wanneer dat toetsingskader er komt en wanneer wij zicht
krijgen op die macrodoelmatigheid, maar vooral wat de inhoud daarvan zal zijn.
Dat zal in hoge mate bepalen of datgene wordt bestreden wat wij graag willen
bestrijden, namelijk dat er, zoals de afgelopen jaren, een wirwar aan nieuwe
opleidingen ontstaat. Wij hebben de afgelopen jaren veel kamervragen gesteld
over dit punt. Wij hadden er namelijk bezwaren tegen dat ondanks dat de ACO
zei dat bepaalde opleidingen bij voorkeur niet moesten worden gestart, de
minister daar vervolgens toch van afweek.Bij de behandeling van de Accreditatiewet hebben wij nadrukkelijk afgesproken
dat de Kamer inzicht zou krijgen in zowel dat toetsingskader voor de kwaliteit
als in het toetsingskader voor de macrodoelmatigheid. Ik begrijp nu dat dat
in het voorjaar van 2003 gaat komen. Een deel komt in februari. Ik begrijp
dat wij daar dan voor juni over moeten hebben besloten. Waarom kunnen wij
niet op dat moment ook het tijdpad regelen? Wat doen wij nu met dat lege tijdpad?
Als wij dat lege tijdpad nu wel invullen, is de belangrijkste vraag wat het
zal betekenen als wij het allemaal niet halen. Ik ben er nog niet zo van overtuigd
dat wij dat zullen halen, omdat wij die samenhang met de hele bekostiging
en met het hele systeem nog moeten leggen. Ik ben eerlijk gezegd een beetje
geschrokken van de inleidende brief van de staatssecretaris bij het onderzoek
over de vermeende fraude, omdat zij daarin allerlei maatregelen aankondigt.
Het lijkt mij echter dat wij pas aan maatregelen kunnen gaan denken als...De voorzitter:Mevrouw Hamer, ik wijs u erop dat dat onderwerp vandaag niet aan de orde
is en dat wij dan ook niet kunnen spreken over die brief en de
aangekondigde maatregelen.MevrouwHamer(PvdA)Ik wil niet bereiken dat wij daar nu over gaan spreken, maar wel dat de
staatssecretaris geen onomkeerbare besluiten neemt zolang wij niet het onderzoek
van de Rekenkamer hebben. Aangezien ik al aangegeven heb dat voor mij dit
wetsvoorstel daar nauw mee samenhangt, meen ik dat ik die opmerking hier wel
mag maken.De voorzitter:Als u van menig bent dat u op dit punt de staatssecretaris een boodschap
mee moet geven, is daar de procedurevergadering van de commissie voor OCW
voor, waar dit stuk geagendeerd zal worden.MevrouwHamer(PvdA)Voorzitter. Ik heb inmiddels gezegd wat ik daarover kwijt wil. Ik wacht
het antwoord van de staatssecretaris op dit punt af.Het belangrijkste blijft dus de vraag wat er gaat gebeuren als wij al
die tijdpaden niet halen en of er nog een overgangsmaatregel is voor het geval
het niet wordt gehaald. Anders gaat volgens mij gebeuren wat de staatssecretaris
juist met dit wetsvoorstel zou willen vermijden, namelijk dat er in 2004-2005
geen nieuwe opleidingen zijn.Haastige spoed is zelden goed. Daar doet dit wetsvoorstel mij aan denken.De voorzitter:Ik neem aan dat tegen het opnemen van een noot in dit verslag geen bezwaren
bestaan. Die noot betreft de tijdslijn op basis van de spoedwet en de tijdslijn
noodprocedure 2004-2005, zoals door de staatssecretaris zijn uitgereikt.(De noot is opgenomen aan het eind van dit verslag.)1De vergadering wordt enkele minuten geschorst.StaatssecretarisNijsVoorzitter. Ik wil de leden bedanken voor het feit dat zij ondanks enkele
vragen, volledig medewerking verlenen om deze spoedwet ook met spoed te kunnen
behandelen. Dat waarderen wij zeer. Wij hebben deze spoedwet ingediend, omdat
wij binnen het hoger onderwijs vooral de kwaliteit, maar ook de doelmatigheid
verder willen stimuleren. Op dit moment oordeelt de ACO over de doelmatigheid
van nieuwe opleidingen en gaat met name in op de vraag of het een hbo- of
wo-opleiding is. Er zijn op dit moment een aantal vraagstukken, waarbij mensen
zich afvragen wat het keuzepakket is en wat de doelmatigheid van dat opleidingaanbod
is. Met name bij instellingen wordt gedacht dat de wachttijd om nieuwe opleidingen
aan te melden veel te lang is.Met het wetsvoorstel gaan twee dingen veranderen. De nieuwe accreditatieorganisatie
wordt dé organisatie die op kwaliteit gaat toetsen. Daarvoor wordt
een toetsingskader gebruikt. Daarnaast is er een ministeriële verantwoordelijkheid
om ook op doelmatigheid te toetsen. Dat is een aanscherping van de vorige
methode. Toen had de minister deze bevoegdheid namelijk niet.MevrouwJoldersma(CDA)U sprak over de rol van de ACO. Die heeft iets van doen met de kwaliteit
en de doelmatigheid. Kunt u goed uiteenzetten waarom het zo belangrijk is
dat wij in de nieuwe procedure de kwaliteitstoetsing bij het nationaal accreditatieorgaan
gaan leggen en de doelmatigheidstoetsing bij de staatssecretaris?StaatssecretarisNijsDaar kom ik op als ik ga spreken over de verschillende toetsingskaders
en de doelmatigheidskaders.MevrouwLambrechts(D66)Het is echter niet zo dat de minister geen verantwoordelijkheid had voor
die macrodoelmatigheid. Hij wilde daar echter van af. Dat wordt nu hersteld.MevrouwHamer(PvdA)Er werd kort gezegd wat de rol van de ACO was. Daaruit zou je kunnen afleiden
dat de ACO geen rol had bij de kwaliteitstoetsing en ook niet bij de doelmatigheidstoetsing.
Naar mijn idee speelde de ACO daar echter wel degelijk een rol in.StaatssecretarisNijsIk kom straks op de verschillen tussen de rol van de ACO als het gaat
om de doelmatigheid en de doelmatigheidscriteria die nu worden voorgesteld.Er is een aantal keren gevraagd op welke wijze de Tweede Kamer betrokken
zal raken bij het toetsingskader van de NAO, maar ook bij de doelmatigheidscriteria
die de minister kan opstellen. Uitgangspunt is dat het toetsingskader dat
door de NAO wordt opgesteld en waarvan het eerste concept ontvangen is, met
de instellingen wordt besproken. Daarna zal het onderdeel uitmaken van het
concept-HOOP. Als de Tweede Kamer over het concept-HOOP spreekt, zal zij tevens
over de toetsingskaders spreken die daarvan onderdeel uitmaken.Ik begrijp heel goed dat gevraagd wordt om enig inzicht in die toetsingskaders.
Er is een heel strak tijdpad dat gevolgd moet worden, willen wij erin slagen
het op tijd te regelen voor het jaar 2004/2005. Als de Kamer er prijs op stelt,
kan ik de concepttoetsingskaders van de NAO aan haar voorleggen.Er zijn vragen gesteld over het benoemen van studenten in de NAO. Er is
nog steeds overleg gaande met de studenten over de wijze waarop zij zich vertegenwoordigd
zouden kunnen zien. De studenten hebben geen benoemingsrecht. Zij hebben twee
namen voorgedragen voor leden. Deze twee personen zijn niet gevraagd om lid
te worden van de NAO. Wij zijn teruggegaan naar de studenten om dat te melden.
Wij hebben aangegeven dat wij het heel belangrijk vinden dat er leden deel
uitmaken van de NAO met wie studenten zich zo nauw verwant voelen dat zij
een aanspreekpunt hebben of een contactpersoon. De leden zijn nog niet benoemd.
De gesprekken daarover met de studenten zijn gaande. Wij moeten proberen eruit
te komen. Ik ben van mening dat zij zich wel verbonden moeten voelen met een
van de leden van de NAO.MevrouwJoldersma(CDA)Ik heb begrepen dat de deadline 16 december was, dus vandaag. Is die deadline
verschoven en worden er geen leden van de NAO benoemd zonder dat studenten
daar op een goede manier bij zijn betrokken en geraadpleegd?StaatssecretarisNijsIk verwacht dat er vandaag wederom contact zal zijn of zal worden gezocht
om door te nemen welke leden op de lijst staan om benoemd te worden en wat
hun mening daarover is. Dat is conform de procedure.Het toetsingskader zal de Kamer in concept worden toegestuurd. De minister
zal dat toetsingskader te zijner tijd goedkeuren.De doelmatigheidscriteria zullen eerst met de koepels worden besproken.
Deze week worden er twee bestuurlijke overleggen over dit onderwerp gehouden,
zodat wij voor het eerst echt over de criteria kunnen spreken. Nadat de eerste
besprekingen hebben plaatsgevonden met de koepelorganisaties kan ik ook dit
concept aan de Kamer doen toekomen, zodat de Kamer op de hoogte is van het
verloop van de gesprekken.MevrouwJoldersma(CDA)U hebt al aangegeven op welk gebied u de doelmatigheidscriteria zoekt,
maar tegelijkertijd worden ook de bestaande criteria van de ACO genoemd. Kunt
u ingaan op de verschillen tussen de huidige ACO-criteria en de criteria die
u voor ogen staan?StaatssecretarisNijsBij de ACO gaat het om maatschappelijke criteria. De nieuwe criteria zijn
totaal anders. Het is de bedoeling een reeks restrictieve criteria te bedenken
voor het überhaupt bekostigen van opleidingen en een aantal faciliterende
criteria als aan de restrictieve criteria wordt voldaan. Het meest belangrijke
restrictieve criterium is, na te gaan of het opleidingenaanbod ingebed is
in de regionale infrastructuur. Wij zullen dus bekijken in hoeverre het bedrijfsleven,
maar ook andere instellingen voor hoger onderwijs en misschien zelfs onderzoeksinstituten
voor zover zij niet aan de instellingen zelf zijn gekoppeld, bijdragen om
tot een bepaald opleidingsaanbod te komen. Daaronder valt ook de regionale
spreiding.Het tweede restrictieve criterium is, na te gaan hoe de capaciteit, maar
ook de infrastructuur van instellingen wordt gebruikt. Je kunt bijvoorbeeld
gezamenlijk met instellingen werken aan bepaalde infrastructuur zoals laboratoria
of onderzoeksfaciliteiten. Ik denk ook aan de beschikbaarheid van de noodzakelijke
deskundigheid om een bepaalde opleiding te geven. Over dit tweede criterium,
de benutting van capaciteit en infrastructuur, gaan wij deze week met de koepels
praten.Daarnaast zijn er enkele faciliterende criteria waarbij wij kijken in
hoeverre opleidingen vernieuwingen teweeg brengen, in hoeverre zij een maatschappelijk
dan wel nationaal belang hebben, in hoeverre zij iets kunnen zeggen over het
te verwachten rendement en de continuïteit van de opleidingen. Ook over
deze eerste aanzet zal deze week met de koepels worden gesproken. Een volgend
concept kan dan eventueel aan de Kamer worden voorgelegd.MevrouwMonique de Vries(VVD)De staatssecretaris schetst enkele voorbeelden van restrictieve criteria.
Ik kan mij echter met de beste wil van de wereld niet voorstellen wat wel
en niet mogelijk is. Kan zij misschien een voorbeeld geven? Kan bijvoorbeeld
zeebiologie nooit in Utrecht worden gegeven, omdat Utrecht niet aan zee ligt?
Kan een instelling in Twente of Amsterdam wel of niet iets aanvragen?StaatssecretarisNijsAls er 15 nieuwe juridische hbo-opleidingen bij ons worden aangemeld,
is het de vraag of uit een oogpunt van doelmatigheid het verstandig is, alle
15 juridische hbo-opleidingen toe te laten als bekostigde opleidingen. Wij
kunnen op basis van deze criteria bekijken in hoeverre met andere instellingen
is overlegd en in hoeverre wordt samengewerkt om die juridische opleidingen
inhoud te geven. Als er bijvoorbeeld een afspraak is met het bedrijfsleven
in Amsterdam om deze hbo-studenten in dienst te nemen en als er geen samenwerking
is gezocht in de regio Maastricht voor eenzelfde juridische hbo-opleiding,
dan lijkt het ervoor te pleiten op grond van dat criterium de Amsterdamse
juridische hbo-opleiding aan te wijzen als bekostigde opleiding en de andere
niet.Hetzelfde geldt voor het criterium of dit gewenst is uit een oogpunt van
regionale spreiding. Amsterdam en Maastricht liggen ver uit elkaar. Er zou
ook ergens in Zuid-Holland een juridische hbo-opleiding kunnen zijn die geen
samenwerkingsverbanden heeft met het bedrijfsleven of andere instellingen.
De keuze wordt dan misschien al iets gemakkelijker. Ik filosofeer bewust,
omdat wij die kaders nog opstellen en er nog met de instellingen over gepraat
moet worden. Zo zouden de criteria toegepast kunnen worden.MevrouwJoldersma(CDA)Ik kan mij bij uw voorbeelden iets voorstellen bij de hogerberoepsopleidingen
en de inbedding in de regionale infrastructuur. In het verleden heeft u echter
een keer een opmerking gemaakt over het aantal universitaire opleidingen voor
psychologie in Nederland. Gelden de criteria die u schetst ook voor de universiteiten
in Nederland? Houdt dat in dat het aantal psychologieopleidingen in Nederland
van bovenaf wordt beperkt?MevrouwHamer(PvdA)Ook mij bekruipt het gevoel dat deze criteria buitengewoon vaag zijn.
Heeft de doelmatigheid niet vooral te maken met de levenskansen van een opleiding
en met de vraag of er behoefte aan is, zowel bij de studenten als bij de instituten?
Was het grootste probleem de afgelopen jaren niet dat door de veelheid aan
nieuwe opleidingen instellingen met elkaar een concurrentieslag aangingen
om studenten?De staatssecretaris zegt waarschijnlijk met de beste bedoelingen dat zij
ons een concept wil sturen. Ik ontvang graag concepten, maar niet met het
idee dat ik daar dan wat mee moet doen. Naarmate de staatssecretaris haar
betoog vervolgt, zou de indruk kunnen ontstaan dat dit wel het geval is. Mij
lijkt het beter als de Kamer, zoals is afgesproken, keurig aan het einde van
de hele procedure komt. De staatssecretaris kan de criteria pas vaststellen,
nadat de Kamer haar goedkeuring daaraan heeft gegeven. Zo is het afgesproken.
Wat is de status van al die concepten?StaatssecretarisNijsZowel het toetsingskader als de doelmatigheidscriteria zal met de Kamer
worden besproken. Mij ging het meer om de vraag of de Kamer behoefte heeft
aan inzage in de concepten. Ik wil ze informatie toesturen over de tussenstappen
die genomen worden, omdat het traject heel kort is. Als de Kamer daaraan geen
behoefte heeft en op het eindresultaat wil wachten, heb ik daar uiteraard
geen problemen mee.Mevrouw Joldersma vroeg zich af of van bovenaf wordt vastgesteld welke
opleidingen doelmatig zijn. Wij praten vandaag alleen over de nieuwe opleidingen.
Het voorstel heeft dus niet ten doel bestaande opleidingen in aantal te verminderen.Mevrouw Hamer stelt dat het belangrijk is dat er behoefte is aan die opleidingen.
Dat is inderdaad een van de criteria. Mij lijkt het niet verstandig de hele
middag met elkaar te praten over de macrodoel matigheidscriteria.
Er is zowel een concept van het toetsingskader als van de doelmatigheidscriteria
die besproken wordt met de koepels. Wij zijn hard aan het werk om het aangegeven
tijdpad te verwezenlijken.MevrouwLambrechts(D66)De reden waarom wij het gevoel hebben dat de nieuwe criteria ook tot doel
hebben het aantal bestaande opleidingen te reduceren, is dat u steeds gezegd
hebt dat u dat wilt doen. Als dat het doel van de criteria is, moet daar een
apart overleg over gehouden worden. Als dat uw inzet is, moet dat traject
apart besproken worden.MevrouwMonique de Vries(VVD)De staatssecretaris heeft enkele voorbeelden gegeven waardoor het wat
duidelijker wordt. Bij doelmatigheidscriteria behoren kengetallen. Er moet
dan aangetoond kunnen worden wat de behoefte is en hoe dan de verdeling is.
Met wat de staatssecretaris zegt, kan ik alle kanten op. Als het mij uitkomt,
past het en omgekeerd. Er moet wel een basis voor zijn, zoals een nulmeting
aan de hand waarvan je kunt zeggen wat de behoefte is. Als je weet hoeveel
opleidingen er zijn en wat het aantal studenten is, weet je hoe groot de ruimte
is voor een nieuwe opleiding die kwalitatief voldoet. Zonder zo'n basis krijgt
de staatssecretaris met iedereen ruzie. Een student kan iets gaan studeren
omdat hij dat leuk en interessant vindt, maar hij hoeft daarvan nog niet zijn
beroep te maken. De staatssecretaris gaf als voorbeeld de juridische hbo-opleiding,
maar je kunt niet zeggen hoeveel rechters de rechtbanken nodig hebben en hoeveel
advocaten er nodig zijn. Die opleiding leidt op tot meer dan alleen de strikt
juridische beroepen.StaatssecretarisNijsDit ligt in het verlengde van hetgeen mevrouw Lambrechts heeft gezegd.
Ik ben het met mevrouw De Vries eens dat wij het aantal studenten niet per
opleiding in kaart moeten brengen aan de hand van de aantallen die het bedrijfsleven
denkt te kunnen plaatsen. Dat zou een onmogelijke en onwenselijke situatie
zijn. Op dat punt kan ik haar geruststellen. Het is belangrijk dat instellingen
die criteria zelf kunnen toepassen voordat zij hun opleiding aanbieden. De
criteria moeten zo objectief zijn dat je zelf een eerste indruk kunt hebben
van wat een eerste toetsing oplevert. Haar opmerking staat genoteerd.Mevrouw Lambrechts zou ik gerust willen stellen door op te merken dat
de criteria geen achterdeur zijn om op de een of andere manier opleidingen
stop te zetten. Het gaat uitsluitend over nieuwe opleidingen. Dat laat onverlet
dat er in Nederland een groot aantal opleidingen bestaat. Dat is een heel
andere discussie. Wij praten nu niet met de koepels over een manier om daaraan
iets te doen. Die stappen zijn nog niet genomen. Als dat gebeurt, zullen wij
daarmee terugkomen naar de Kamer.Mevrouw De Vries heeft gevraagd of de minister zich zal laten adviseren
door een commissie over het toepassen van de doelmatigheidscriteria en zo
ja of dit de ACO is of eenzelfde type instelling. Het voornemen is daarvoor
een commissie in te stellen, maar niet de ACO. Het wordt wellicht ook geen
commissie die continu bestaat. Overwogen wordt, de commissie alleen in te
schakelen op het moment dat er verzoeken liggen of dat het doelmatigheidscriterium
moet worden toegepast. Wij zijn daarover nog in discussie, ook met de koepels.
Er komt een commissie, maar niet zoals de ACO.MevrouwJoldersma(CDA)De procedure wordt geflexibiliseerd. Dat betekent dat de commissie beschikbaar
is zodra er een opleiding is die vraagt om die toets. Dat moet dan toch een
permanente commissie worden?StaatssecretarisNijsDaarom heb ik gezegd dat de precieze instelling van de commissie niet
duidelijk is. Ik wil een soort tweede ACO voorkomen. Daarom wordt de instelling
van een niet-permanente commissie overwogen. Misschien moet zij acht maanden
van het jaar in dienst zijn. Wij willen dus geen commissie instellen voor
de duur van de komende vier jaar. Je kunt ook een commissie instellen voor
de duur van een jaar. De ACO bestaat totdat zij wordt opgeheven. Het is uitdrukkelijk
niet de bedoeling op die manier verder te gaan.MevrouwLambrechts(D66)Dat zou betekenen dat er ieder jaar een nieuwe commissie benoemd moet
worden? Mij lijkt dat niet goed voor de continuïteit en om de criteria
te kunnen beoordelen. Wil de staatssecretaris overwegen, het advies van de
SER over de mbo-opleidingen hierbij te betrekken? Dat advies is naadloos hierop
van toepassing.MevrouwMonique de Vries(VVD)Ik begrijp dat de staatssecretaris niet kiest voor een permanente commissie
die de hele dag, betaald en wel, zit te wachten tot er een adviesaanvraag
langs komt. Ik kan mij dat voorstellen, want zo fulltime zal dat werk niet
zijn. Ik mag misschien verwijzen naar mijn ervaring in een vorig leven met
de adviescommissie voor de waterstaatswetgeving. De leden van deze staatscommissie
besteedden daar een aantal dagen per maand aan, werden voor vier jaar benoemd
en hadden daarnaast allemaal een andere functie. Het gaat om mensen die deskundig
zijn op het betreffende terrein, waardoor je continuïteit hebt en steun,
zonder gebonden te zijn aan een fulltime college dat misschien zijn eigen
werk creëert.StaatssecretarisNijsHet voorbeeld dat mevrouw De Vries geeft, zou een goede manier kunnen
zijn om vorm te geven aan deze commissie. Het is niet de bedoeling om eenzelfde
zware constructie daarvoor te creëren als voor de ACO. Het hangt ook
af van het aantal en de frequentie waarmee nieuwe opleidingen worden aangeboden.Over het tijdpad zijn veel vragen gesteld. Het is haalbaar, hoewel het
een strak schema is. Ik heb al aangegeven dat, omdat de concepttoetsingskaders
en -doelmatigheidscriteria al bestaan, in het bestuurlijk overleg daarover
kan worden gesproken. De Kamer heeft vandaag een tijdlijn ontvangen die verstopt
zit in het wetsvoorstel en de bijbehorende toelichting. Er is niets veranderd,
maar de verschillende momenten zijn wat meer systematisch gerangschikt.Wij hopen alles op tijd te kunnen afronden. Mocht dat niet het geval zijn,
dan treedt een noodprocedure in werking. Daarover is gesproken met de instellingen
en met de ACO. Op dit moment behandelt de ACO geen aanvragen. Zij worden bewaard,
totdat zij aan de hand van het nieuwe toetsingskader kunnen worden beoordeeld.
Mocht het nodig zijn, dan kan de ACO alsnog beginnen met het behandelen van
de adviesaanvragen. Het lijkt mij niet zinvol alle data vandaag
met de Kamer te bespreken.MevrouwLambrechts(D66)Een datum wil ik toch wel noemen, namelijk eind maart voor de hele registratie.
Dat betekent dat pas vanaf april nieuwe studenten geworven kunnen worden.
Die periode is buitengewoon kort.StaatssecretarisNijsDat is inderdaad heel kort. Wij hebben daar overleg over gevoerd met de
instellingen. Dit is het risico dat wij zelf graag willen lopen, omdat wij
het belang ervan inzien om de oude manier van beoordelen van opleidingen niet
langer toe te passen. De instellingen hebben geen problemen met dit eigen
risico dat genomen wordt.MevrouwLambrechts(D66)Kunt u mij garanderen dat niet op voorhand geworven zal worden op basis
van opleidingen die er misschien nooit komen? Dat zou heel verkeerd zijn.
Je haalt dan je eigen systeem onderuit.StaatssecretarisNijsDie boodschap neem ik mee. Wij hebben deze week nog een bestuurlijk overleg,
zowel met de VSNU als met de HBO-raad. Ik zal er nog een keer de aandacht
op vestigen en zeggen dat dit punt met de Kamer besproken is.MevrouwHamer(PvdA)Mijn vraag is meer van technische aard. Ik begrijp uit de noodprocedure
dat de ACO alsnog in werking kan worden gesteld. Is de ACO niet opgeheven,
zodra het nieuwe wetsvoorstel is aangenomen?StaatssecretarisNijsJa, maar ik neem aan dat het wetsvoorstel wordt aangenomen op een moment
dat wij voldoende garantie hebben dat het tijdpad gehaald wordt. Ik verwacht
niet dat er problemen zullen zijn met het tijdpad.De voorzitter:Ik wijs de staatssecretaris erop dat alles erop gericht is, nog deze week
in de Tweede Kamer te stemmen over het wetsvoorstel. De Tweede Kamer bepaalt
uiteraard niet de agenda van de Eerste Kamer.StaatssecretarisNijsDe brief voor de Eerste Kamer ligt al klaar. Die zou morgen de deur uit
kunnen als het wetsvoorstel inderdaad wordt aangenomen.MevrouwHamer(PvdA)Ik ga ervan uit dat dit wetsvoorstel, gesteld dat het morgen wordt aangenomen
in de Tweede Kamer, zo snel mogelijk naar de Eerste Kamer gaat. Die noodprocedure
hangt af van het feit of de staatssecretaris tijdig een akkoord kan bereiken
over de doelmatigheidstoets en -kaders. Die vertraging kan zich in een later
stadium voordoen, gesteld dat zij met criteria komt die de Kamer zo vaag vindt
dat haar gevraagd wordt haar werk over te doen. Dan is er een probleem. Datzelfde
kan in het overleg met de instellingen gebeuren. Het wetsvoorstel is dan al
aangenomen en de ACO is dan ontbonden.StaatssecretarisNijsDe doelmatigheidscriteria zijn geen onderdeel van dit wetsvoorstel.MevrouwHamer(PvdA)Nee, maar het opheffen van de ACO wel. De doelmatigheidscriteria zijn
wel nodig om deze procedure te volgen. Om die reden had ik bezwaar tegen een
leeg tijdpad.StaatssecretarisNijsHet opheffen van de ACO vloeit inderdaad voort uit het aannemen van het
wetsvoorstel. Dat neemt niet weg dat de minister beslist over de doelmatigheidscriteria.
Zij worden opgenomen in het concept-HOOP waarover met de Kamer zal worden
overlegd. Ik zie het niet zo somber in als mevrouw Hamer.Ik meen hiermee de vragen te hebben beantwoord die mij zijn gesteld.De voorzitter:Ik constateer dat er behoefte is aan een tweede termijn. Misschien is
het goed als de leden zich in hun tweede termijn uitspreken over de vraag
of zij behoefte hebben aan het toezenden van het concepttoetsingskader en
de conceptdoelmatigheidscriteria, zodat de staatssecretaris zelf een afweging
kan maken.MevrouwMonique de Vries(VVD)De staatssecretaris heeft aangegeven dat het toetsingskader niet bij AMvB
wordt vastgelegd, maar in het HOOP. Ik weet niet wanneer het HOOP wordt uitgebracht,
maar de behandeling van het HOOP duurt meestal een hele tijd. Heeft de staatssecretaris
zich gerealiseerd dat zij door het toetsingskader in te bedden in het HOOP
er vertraging kan ontstaan, omdat het HOOP een zeer breed concept is?Het pleit voor de openheid van de staatssecretaris dat zij de Kamer de
concepten wil toesturen, maar in een eerder overleg heb ik al eens gezegd:
de staatssecretaris regeert en de Kamer controleert de regering. Dat is de
afspraak. Wij doen dat niet gezellig samen. Ik kan haar niet verbieden om
wat dan ook naar de Kamer te sturen, maar ik vrees dat het verwarring zaait
als zij ons concepten stuurt. In de tussentijd buigen instellingen zich daarover
en studenten. Het zijn geen concepten waarin de Kamer eventueel verandering
kan aanbrengen. Het lijkt mij verstandiger als zij met voorstellen naar de
Kamer komt, waarover zij en de instellingen het in zekere mate eens zijn.
Daarna kan de Kamer haar oordeel daarover geven. Het is niet de bedoeling,
daarover gezellig met de Kamer te onderhandelen. Dat gebeurt pas bij het eindvoorstel.De staatssecretaris heeft mij niet helemaal gerustgesteld over de doelmatigheidscriteria.
Instellingen en universiteiten moeten een zekere mate van vrijheid behouden.
Als wij publiek geld gebruiken voor het bekostigen van instellingen en studenten
door studiefinanciering de mogelijkheid krijgen om te studeren, is het goed
onrijp en groen daarvoor niet in aanmerking te laten komen. Kwaliteit ontbreekt
volstrekt in sommige opleidingen, terwijl andere opleidingen wel zestig keer
voorkomen, maar bij de criteria die de staatssecretaris noemde, kreeg ik meer
de indruk dat dit microcriteria waren dan macro. Zij moeten wel hanteerbaar
zijn.In mijn interruptie ben ik al ingegaan op de commissie. Het tijdpad vergt
nauwkeurige lezing. Ik heb begrepen dat het concepttoetsingskader van de staatssecretaris
en de NAO-toetsingskader twee verschillende zaken zijn. Halverwege het tijdpad
worden het dan weer doelmatigheidsregels nieuwe opleidingen. Je moet dus telkens
goed opletten waarover het gaat in het tijdpad. Misschien kan de staatssecretaris
er iets op verzinnen om ze goed uit elkaar te houden.Ik heb niet zo snel in het wetsvoorstel kunnen lezen wanneer de wet ingaat.
Wordt de wet direct in het Staatsblad geplaatst? Als om de een
of andere reden het point of no return wordt gepasseerd, kan de staatssecretaris
natuurlijk niet de ACO-procedure bij ontstentenis van de ACO zelf gaan hanteren.
Wat gebeurt er als de datum van 1 februari wordt overschreden, de wet inmiddels
in het Staatsblad staat en de ACO daarmee is verdwenen? Het lijkt mij dat
een nota van wijziging op haar plaats is als de staatssecretaris niet precies
kan aangeven waar het staat in het wetsvoorstel.MevrouwJoldersma(CDA)Wij zien een directe relatie tussen dit wetsvoorstel en het accreditatiewetsvoorstel.
Wij zien niet zozeer een link met de hbo-fraude. Dat staat wat ons betreft
invoering van dit wetsvoorstel niet in de weg.Heb ik het goed begrepen dat de staatssecretaris heeft toegezegd dat zij
de studenten op een goede manier betrekt bij de benoeming van de leden van
de NAO? Ik heb de indruk dat de studenten daarover tot nu toe niet erg tevreden
zijn. Wij gaan ervan uit dat die benoemingen niet al per 1 januari worden
bekrachtigd, want dan zou de mogelijkheid voor studenten om invloed uit te
oefenen wel heel gering zijn.Er heerst kennelijk nog de nodige verwarring over de doelmatigheidscriteria.
Ik heb er geen bezwaar tegen als de staatssecretaris ons het conceptkader
ter informatie toestuurt. Daar moet dan echter ook daarna in de Kamer in alle
openheid over kunnen worden gesproken.In de oude procedure was er een soort zelfregierol voor de instellingen,
bijvoorbeeld in het kader van de HBO-raad. Hoe is die rol voor de instellingen
en koepels in de nieuwe procedure?MevrouwLambrechts(D66)Voorzitter. Mijn twijfels zijn niet weggenomen. Ze zijn integendeel op
bepaalde punten toegenomen. De staatssecretaris zei dat mag worden aangenomen
dat niet wordt ingestemd met het wetsvoorstel voordat zeker is dat het effectief
kan uitwerken. Aldus legt zij precies de vinger op de zere plek. Er zijn op
onderdelen immers nog te veel vraagtekens. Ik doel op de accreditatietoets,
de macrodoelmatigheidscriteria en de vormgeving van de commissie. Daarom ook
heb ik bepleit om niet de oude schoenen weg te gooien voordat er nieuwe zijn.
Nu dreigt er een vacuüm waarin wij meer risico's lopen dan wanneer wij
ervoor kiezen om nog een jaar de oude systematiek te hanteren. Ik begrijp
nog steeds niet waarom wij dit risico willen lopen, tenzij wij – maar
ik neem aan dat dat niet het geval is – het niet opportuun te vinden
te weten wat de accreditatietoets en de macrodoelmatigheidscriteria inhouden.MevrouwHamer(PvdA)Voorzitter. Ook bij mij is de verwarring eerder groter dan kleiner geworden.
Ik sluit mij aan bij de vragen van mevrouw De Vries. De kans bestaat dat de
ACO er niet meer is terwijl er grote risico's zitten in de nieuwe procedure.
Tijdens de behandeling van het accreditatiewetsvoorstel is inderdaad afgesproken
om de doelmatigheidstoets via het HOOP te laten lopen, maar er lag ook een
amendement van de heer Eurlings en mij waarin uitdrukkelijk is vastgelegd
dat het doelmatigheidskader na overleg met de Kamer wordt vastgesteld. Wij
hebben indertijd de suggestie van de minister overgenomen om dat zoveel mogelijk
in het kader van het HOOP te behandelen. De staatssecretaris zei dat zij het
zelf gaat doen als overleg met de Kamer niet mogelijk is, maar dat lijkt mij
een onmogelijke optie. Als het overleg niet op tijd kan worden gevoerd, kunnen
er wel degelijk tijdproblemen ontstaan. De criteria voor macrodoelmatigheid
vind ik nog buitengewoon wazig; ze staan bovendien veraf van het doel dat
door middel van die macrodoelmatigheid wordt beoogd. Ik maak mij daar grote
zorgen over.De commissie zou naar mijn mening de staatssecretaris moeten adviseren.
Zij hoeft daar geen dagtaak aan te hebben, maar het mag natuurlijk ook niet
een hap-snapcommissie worden. In de afgelopen jaren is een groot aantal nieuwe
opleidingen aangemeld. De HBO-raad heeft tijdens het experiment met zelfregulering
de conclusie getrokken dat de minister het voortaan zelf maar moet doen. Realiseert
de staatssecretaris zich wat dat kan betekenen voor haar portefeuille? Het
lijkt mij van groot belang dat dit zeer zorgvuldig wordt geregeld. Ik ben
er echter nog steeds niet gerust op dat dat zal gebeuren.Destijds is de opleidingen de mogelijkheid geboden om experimenteel en
zonder bekostiging te starten. Omdat dat wellicht een oplossing kan bieden
voor het overgangsjaar ben ik benieuwd of van die mogelijkheid gebruik is
gemaakt.De staatssecretaris zegt met zoveel woorden dat dit wetsvoorstel snel
wet moet worden omdat er anders geen nieuwe opleidingen kunnen worden aangemeld.
Ik herinner eraan dat vorig jaar in het hbo-veld is overwogen om een moratorium
in te stellen, hetgeen uiteindelijk door twee instellingen is tegengehouden.Ik zit nog steeds met de vraag of de haastige spoed van vandaag ons morgen
niet in onoverkomelijke problemen brengt.MevrouwLambrechts(D66)Lost het op basis van eigen bekostiging beginnen wel het probleem op dat
de macrodoelmatigheidstoets niet kan plaatsvinden? Als het tweede jaar niet
kan worden bekostigd, moet de opleiding alsnog stoppen.MevrouwHamer(PvdA)Dat probleem wordt inderdaad niet op die manier opgelost, maar ik begrijp
dat de flexibilisering een element is van het nieuwe systeem. Het probleem
van gebrekkige flexibilisering zou kunnen worden opgelost door op eigen risico
te starten, inclusief uiteraard de daarbij behorende voorlichting.StaatssecretarisNijsVoorzitter. Ik verwacht dat het gepresenteerde tijdpad zal worden gehaald.
Het NAO zal zijn toetsingskader uiterlijk 1 februari 2003 aan ons voorleggen.
Er wordt nu reeds vergaderd over het concept. Dan heeft de minister een wettelijke
termijn van maar liefst 17 weken – tot 1 juni 2003 – waarbinnen
moet worden beslist. Dat is dus ruim voor september 2003. Ik zie hier dus
geen problemen. De macrodoelmatigheidscriteria van de minister komen terug
in de Kamer via het HOOP, dat voor 1 augustus moet worden vastgesteld. Hier
liggen dus ook geen tijdsproblemen. Als dat echter om de een of andere reden
niet gebeurt, kan het toetsingskader altijd nog apart worden voorgelegd.MevrouwMonique de Vries(VVD)Waar staat wanneer het wetsvoorstel kracht van wet krijgt? De staatssecretaris
gaat ervan uit dat de Eerste Kamer ergens in januari dit wetsvoorstel behandelt.
Wat gebeurt er dan met de ACO? Als dat alles misloopt, wie gaat dan de bestaande toetsingskaders hanteren? Waar kan ik dat lezen in het wetsvoorstel,
behalve dan dat ook de Raad van State in zijn advies door het vervallen van
het vijfde lid van artikel 175 daarvoor expliciet waarschuwt?StaatssecretarisNijsAls het wetsontwerp wordt aangenomen, is er sprake van een terugwerkende
kracht tot 12 september van dit jaar (artikel II, pagina 3 van het wetsvoorstel).
Dan wordt bij koninklijk besluit de ACO opgeheven. Dat betekent dat deze commissie
niet een volgende ronde gaat bekijken. Dat is ook uitdrukkelijk de doelstelling
van deze spoedwet. De Kamer maar ook de instellingen hebben er immers grote
behoefte aan om de oude systematiek te verlaten.Als zich toch problemen voordoen met betrekking tot de doelmatigheidscriteria,
zal gewoon het ACO-referentiekader worden gebruikt, samen met het oordeel
van de NAO. Op die manier zullen de opleidingen dan worden beoordeeld.MevrouwHamer(PvdA)De staatssecretaris heeft het over terugwerkende kracht tot 12 september.
Op grond daarvan wordt dus de ACO via een KB opgeheven. In de noodprocedure-tijdlijn
staat echter dat zij in januari 2003 een brief gaat schrijven aan de ACO en
dat er op 15 maart 2003 een doelmatigheidstoetsing ACO plaatsvindt. Dat kan
dan toch niet meer, want de ACO is toch opgeheven?StaatssecretarisNijsDie noodprocedure treedt in werking als het wetsvoorstel niet wordt aangenomen.
In dat geval wordt de ACO niet opgeheven en kan gewoon de oude ACO-ronde worden
gedaan.MevrouwMonique de Vries(VVD)Er zijn diverse mogelijkheden. De eerste is dat het wetsvoorstel op tijd
wordt aangenomen, de tweede is dat het te laat wordt aangenomen om dit tijdpad
te halen en de derde is dat het helemaal niet wordt aangenomen. In dat laatste
geval blijft alles bij het oude. Maar wat als de Eerste Kamer pas halverwege
februari dit wetsvoorstel op haar agenda plaatst? Het wordt dan te laat aangenomen.
Kan dan alsnog de ACO door middel van een KB met terugwerkende kracht worden
opgeheven? Of wordt het KB later geslagen? Of vraagt de staatssecretaris de
Eerste Kamer vriendelijk om behandeling dan maar helemaal uit te stellen omdat
zij in de problemen komt?MevrouwJoldersma(CDA)Kan de staatssecretaris aangeven wat het verschil is tussen het aannemen
van het wetsvoorstel en het in werking laten treden van de wet? In de stukken
staat als datum voor inwerkingtreding 1 maart 2003. Ik heb de indruk dat hierdoor
de nodige verwarring ontstaat.MevrouwLambrechts(D66)Ook als het wetsvoorstel pas in februari wordt aangenomen, wordt de ACO
met terugwerkende kracht opgeheven en treedt de nieuwe procedure in werking.
Dan blijft het probleem toch bestaan?MevrouwHamer(PvdA)Ik begrijp wat de staatssecretaris bedoelt met deze noodprocedure die
voorziet in de situatie waarin de nieuwe wet niet in werking treedt. Volgens
mij hebben wij het echter over de noodprocedure die in werking treedt als
de wet wel op tijd wordt ingevoerd, maar de staatssecretaris niet op tijd
is met haar toetsingskaders dan wel de doelmatigheidstoets. Dat hoeft niet
per se haar schuld te zijn. De Kamer kan immers te kennen geven dat zij of
haar opvolger het huiswerk moet overdoen. Er kunnen ook op zichzelf staande
redenen zijn voor een onderbreking, bijvoorbeeld wisseling van het kabinet.
Dat zou ook leiden tot uitstel. Ik begrijp dat de staatssecretaris van mening
is dat in die situatie kan worden teruggevallen op de oude procedure, maar
ik meen dat dat dan niet meer goed mogelijk is.StaatssecretarisNijsAls het wetsvoorstel niet wordt aangenomen, wordt de ACO niet opgeheven
en blijft de oude situatie bestaan. Als het wetsvoorstel wel wordt aangenomen,
wordt bij KB de ACO opgeheven. Dan kan dus niet meer worden teruggevallen
op de ACO-procedure. Als de NAO zijn toetsingskaders niet op tijd aanlevert –
ik ga daar niet vanuit – of als de Tweede Kamer geen gelegenheid meer
vindt om ze te bespreken, wordt het referentiekader van de ACO gebruikt voor
de toets van nieuwe opleidingen. Als wij op tijd zijn, is er helemaal niets
aan de hand.MevrouwHamer(PvdA)Het lijkt mij dat dat door de amendering van de accreditatiewet niet goed
mogelijk is. Als deze wet in werking treedt, maakt hij onderdeel uit van de
accreditatiewet. De staatssecretaris zal zich aan die wet moeten houden. Zij
zal dan op z'n minst het oude ACO-referentiekader aan ons moeten voorleggen
omdat dat in de plaats komt van het doelmatigheidskader.StaatssecretarisNijsDat klopt. Als er geen macrodoelmatigheidscriteria zijn op basis waarvan
de minister zijn besluiten kan nemen, komt het terug in de Kamer.MevrouwMonique de Vries(VVD)Het lijkt mij dat hier sprake is van een wezenlijk detail. De staatssecretaris
wil een nieuwe procedure starten en wel in een zo hoog mogelijk tempo om snel
duidelijkheid te hebben. Daar zijn echter bepaalde risico's aan verbonden.
De Tweede en Eerste Kamer moeten het wetsvoorstel behandelen en de toetsingskaders
moeten op tijd klaar zijn. Ondertussen heeft de staatssecretaris echter vastgelegd
dat de oude procedure ophoudt te bestaan. Zij heeft echter nog niet de zekerheid
dat de Eerste Kamer het wetsvoorstel tijdig behandelt en dat de toetsingskaders
op tijd klaar zijn. Waarom wil zij niet in de wet opnemen dat, als om welke
reden dan ook het point of no return op 1 februari wordt gepasseerd, de ACO
blijft bestaan totdat de NAO-toetsingskaders zijn goedgekeurd? Er is sowieso
sprake van vertraging en het probleem is nu dat de ACO op voorhand wordt opgeheven.
Ik heb het gevoel dat er enige oneigenlijke druk op de Kamer wordt uitgeoefend.
Wil de staatssecretaris niet met een wetswijziging komen die ertoe strekt
dat de ACO blijft bestaan als de diverse stadia niet op een correcte wijze
zijn doorgelopen?StaatssecretarisNijsIk begrijp het probleem. Wellicht moeten wij even bezien of het handig
is om met een nota van wijziging te komen. Eventueel zou ook het KB om de
ACO op te heffen kunnen worden uitgesteld. Ik zeg in ieder geval toe dat de
formele mogelijkheid wordt gecreëerd om de ACO in stand te houden zodat
wij nog een ACO-ronde kunnen doen.MevrouwMonique de Vries(VVD)Er kan pas over het wetsvoorstel worden gestemd als die nota
van wijziging er is.De voorzitter:Wanneer denkt de staatssecretaris dat de Kamer zal kunnen beschikken over
een nota van wijziging of een alternatieve regeling voor het in stand houden
van de ACO? Het is de bedoeling dat wij morgen over het wetsvoorstel stemmen.StaatssecretarisNijsHet lijkt mij dat wij hetzelfde beogen. In het wetsontwerp staat duidelijk
dat de wet in werking treedt op een bij Koninklijk Besluit te bepalen tijdstip
en dat er sprake kan zijn van terugwerkende kracht tot 12 september 2002.
Dat geeft ons de mogelijkheid om de ACO op een door ons te bepalen tijdstip
op te heffen. Het KB hoeft dus pas te worden geslagen op het moment dat de
nieuwe procedure kan worden gevolgd.MevrouwMonique de Vries(VVD)Wij moeten het gemakkelijk maken. De staatssecretaris moet nu de techniek
in. Dat is op dit moment lastig, ook voor de mensen die haar ter zijde staan.
Wij stemmen naar ik meen deze week iedere dag. Op een dag zal het dus niet
meer aankomen voor de Eerste Kamer. Voordat de staatssecretaris ons toezegt
om het bij Koninklijk Besluit te doen, kan zij nagaan of dat nog andere complicaties
geeft voor de wet. Zij kan met een wetswijziging komen dan wel ons toezeggen
het KB pas te slaan als alle zekerheden omtrent het toetsingskader er zijn.
Dan wordt er donderdag over gestemd.MevrouwHamer(PvdA)Voorzitter. Een wijziging van de termijn lijkt mij, gelet op de discussie,
niet te helpen. Volgens mij is een kleine nota van wijziging nodig, waarmee
een overgangsartikel wordt ingevoegd. Daarmee wordt meteen helderheid geschapen.
De winst die wij daarmee behalen is dat in het geval dat het toetsingskader
dan wel de doelmatigheidstoets niet tijdig is vastgesteld kan worden teruggevallen
op de oude procedure. De staatssecretaris hoeft dan ook niet voor het toetsingskader
van de ACO terug naar de Kamer. Als alleen per Koninklijk Besluit de datum
wordt gewijzigd is dat wel het geval. Een kleine nota van wijziging met een
heldere toelichting lijkt mij voor iedereen verreweg het duidelijkst.StaatssecretarisNijsIk heb daar absoluut geen problemen mee. Wij hebben dezelfde doelstelling.
Wij willen gewoon zorgen dat op het moment dat er onverhoopt iets gebeurt –
ik ga daar nog steeds niet van uit – kan worden teruggevallen op de
ACO-procedure. Ik vind het prima om dat via een nota van wijziging te doen.De voorzitter:Ik stel vast dat de staatssecretaris een nota van wijziging toezegt. Op
basis daarvan besluit de Kamer zelf op welk moment zij over het wetsvoorstel,
inclusief de nota van wijziging, zal stemmen.Hiermee zijn wij aan het einde gekomen van dit wetgevingsoverleg. Ik dank
de staatssecretaris en de leden voor hun inbreng.1Tijdslijn op basis «Spoedwet»xx-12-2002 concept-toetsingskader N.A.O. beschikbaarxx-12-2002 concept-Toetsingskader doelmatigheid nieuwe opleidingen
h.o. beschikbaar17/19-12-2002 Bestuurlijk Overleg met HBO-raad en VSNU over concept-Toetsingskader
doelmatigheid nieuwe opleidingen h.o.19-12-2002 afstemming SO met N.A.O. over concept-Toetsingskader doelmatigheid
nieuwe opleidingen h.o.xx-01-2003 overleg N.A.O. met instellingen01-02-2003 vaststelling toetsingskader door N.A.O.-bestuur voorlegging
voornemen door OCenW aan TK en EK (tijdschema N.A.O. brief 5-11-2002)ca. 01-05-2002 vaststelling beleidsregels doelmatigheidsbeoordeling
nieuwe opleidingen01-06-2003 goedkeuring N.A.O. toetsings-kader OCenW31-07 of 16-09-2003 bekendmaking algemene voornemens (Beleidskader
doelmatigheidheid) middels ontwerp-HOOP 2003tot 25-09-2002 formulering voorstellen nieuwe opleidingen01-06/31-07-2003 indiening aanvragen opleidingen voor N.A.O-toetsing31-08/31-10-2003 N.A.O.-toetsing aanvragen nieuwe opleidingen (procedure
max. 3 maanden conform N.A.O.-werkwijze)31-12-2003/28-02-2004 doelmatigheidstoets opleidingen01-01/01-03-2004 CROHO-registratie (is geen wettelijke einddatum,
maar later is niet realisch)01-09-2004 realitisch nieuwe opleidingenTijdslijn noodprocedure 2004–2005Besluitvorming over initiatieven bekostigde instellingen op basis van
huidige WHW-Kader: registratie 28-02-2003, ACO-procedure, besluitvorming OCenW
31-05-2003 en geen N.A.O.-kwaliteitstoets nieuwe opleiding.((l))Ontwikkeling
van de nieuwe de instrumenten (N.A.O.-kader en doelmatigheidskader) vindt
doorgang.02-12-2002 brief ACO-instellingen over aanhouding adviesaanvragenxx-12-2002 concept-toetsingskader N.A.O. beschikbaarxx-12-2002 concept-Toetsingskader doelmatigheid nieuwe opleidingen
h.o. beschikbaar17/19-12-2002 Bestuur Overleg met HBO-raad en VSNU over concept-Toetsingskader
doelmatigheid nieuwe opleidingen h.o.19-12-2002 afstemming SO met N.A.O. over concept-Toetsingskader doelmatigheid
nieuwe opleidingen h.o.o.xx-01-2003 overleg N.A.O. met instellingenxx-01-2003 ambtelijk overleg met ACO, HBO-raad (en VSNU) noodprocedurexx-01-2003 brief OCenW aan ACO met gewijzigd referentiekaderxx-01-2003 brief OCenW aan instellingen over procedurexx-01-2003 brief ACO aan instellingen met vereisten adviesaanvragen01-02-2003 vaststelling toetsingskader door N.A.O.-bestuur voorlegging
voornemen door OCenW aan TK en EK28-02-2003 deadline aanmelding CROHO-registraties28-02-2003 deadline indiening adviesaanvragen bij ACO15-03/30-04-2003 uitvoering doelmatigheidstoetsing ACOca. 01-05-2003 vaststelling beleidsregels doelmatigheidsbeoordeling
nieuwe opleidingxx-05-2003 besluitvorming OCenW over ingediende initiatieven nieuwe
opleidingen01-06-2003 goedkeuring N.A.O. toetsings-kader OCenW01-07-2003 bekendmaking CROHO door IBG31-07 of 16-9-2003 bekendmaking algemene voornemens (Beleidskader
doelmatigheid) middels ontwerp-HOOP 2003tot 25-09-2003 formulering voorstellen nieuwe opleidingen01-06/31-07-2003 indiening aanvragen opleidingen voor N.A.O.-toetsing31-08/31-10-2003 N.A.O.-toetsings aanvragen nieuwe opleidingen (procedure
max. 3 maanden conform N.A.O.-werkwijze)31-12-2003/28-02-2004 doelmatigheidstoets opleidingen01-01/01-03-2004 CROHO-registratie (is geen wettelijke einddatum,
maar later is niet realistisch)01-09-2004 realisatie nieuwe opleidingenSluiting 15.32 uur.XNoot1 Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Van de Camp (CDA), Jorritsma-Lebbink (VVD),
Cornielje (VVD), voorzitter, Lambrechts (D66), Rijpstra (VVD), Netelenbos
(PvdA), Monique de Vries (VVD), Atsma (CDA), Hamer (PvdA), Vendrik (GroenLinks),
Mosterd (CDA), Bonke (LPF), ondervoorzitter, Van Ruiten (LPF), Hoogendijk
(LPF), Vergeer-Mudde (SP), Jense (Leefbaar Nederland), Herben (LPF), Tichelaar
(PvdA), Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA), Joldersma (CDA), Jan de Vries (CDA),
Azough (GroenLinks) en Eski (CDA).Plv. leden: Slob (ChristenUnie), Ferrier (CDA), Van Blerck-Woerdman (VVD),
Van Aartsen (VVD), Dittrich (D66), De Grave (VVD), Adelmund (PvdA), Luchtenveld
(VVD), Hessels (CDA), Van Nieuwenhoven (PvdA), Van Oerle-van der Horst (CDA),
Eerdmans (LPF), Wiersma (LPF), Zeroual (LPF), Van Bommel (SP), Teeven (Leefbaar
Nederland), Eberhard (LPF), Dijksma (PvdA), Van Fessem (CDA), Van Haersma
Buma (CDA), Sterk (CDA), Halsema (GroenLinks), Van Bochove (CDA) en Bos (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28681-8.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl