Wijziging Wet op de rechterlijke organisatie e.a. i.v.m. reorganisatie openbaar ministerie en inst. landelijk parket; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25392, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

16-12-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25392 nr. 7

04-12-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeen1. DOELSTELLINGEN EN HOOFDLIJNEN VAN HET WETSVOORSTEL 1.1 De reorganisatie van het OM1.2 De verhouding tussen het OM en de rechter1.3 Het OM als onderdeel van de rechterlijke organisatie2. DE NIEUWE STRUCTUUR VAN HET OM 2.1 Inrichting en samenstelling van het College2.2 De bevoegdheden van het College in de Wet RO2.3 De gevolgen van de reorganisatie van het OM voor de
toepassing van het Wetboek van Strafvordering2.4 De gevolgen van de reorganisatie van het OM voor de
toepassing van de Politiewet2.5 Het landelijk parket3. DE VERHOUDING TUSSEN DE MINISTER EN HET OM 3.1 Algemeen3.2 Ministeriële verantwoordelijkheid3.3 Het gebruik van de ministeriële aanwijzingsbevoegdheid3.4 Rechtswaarborgen bij bijzondere aanwijzingen4. ARTIKELSGEWIJS 4.1 Artikel I Wijziging Wet RO Artikel 2Artikel 4Artikel 11Artikel 52Artikel FFArtikel 113 en 114Artikel 119Artikel 121Artikel 125Artikel 126Artikel 127Artikel 128Artikel 129Artikel 132Artikel 1334.2 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering Artikel 8Artikel 9Artikel 140Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25392Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 119 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 392Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie, het Wetboek van
Strafvordering, de Politiewet 1993 en andere wetten (reorganisatie openbaar
ministerie en instelling landelijk parket)nr. 7NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 4 december 1997 AlgemeenMet veel genoegen heb ik kennisgenomen van de waardering die diverse fracties
hebben uitgesproken voor de inhoud van het wetsvoorstel. Het is verheugend
te constateren dat de hoofdlijnen van het wetsvoorstel door de meeste fracties
worden ondersteund. Zoals eerder vermeld zijn de hoofdlijnen van de reorganisatie
van het Openbaar Ministerie (OM) neergelegd in het Plan van Aanpak reorganisatie
openbaar ministerie (OM) (kamerstukken II 1994/95, 24 034, nr. 3). Omtrent
de voortgang van de reorganisatie wordt de Tweede Kamer periodiek geïnformeerd
door middel van halfjaarlijkse rapportages. Het wetsvoorstel biedt voor deze
reorganisatie het wettelijk kader. Voor zover bepaalde onderdelen van dat
wettelijke kader bij sommige fracties nog op bezwaren stuiten, hoop ik deze
door middel van deze nota alsnog te kunnen wegnemen.Zoals de leden van de PvdA-fractie terecht hebben geconstateerd is aan
de indiening van het wetsvoorstel een uitgebreide consultatieronde voorafgegaan.
Ik heb de informele reacties en schriftelijke adviezen die ik van diverse
kanten heb mogen ontvangen, zeer op prijs gesteld. Zij zijn van groot belang
geweest bij de voorbereiding van het wetsvoorstel en hebben – zo is
ook door de leden van de D66-fractie gesignaleerd – op meerdere punten
geleid tot aanpassingen van wettekst en memorie van toelichting.De leden van de CDA-, PvdA- en GPV-fractie hebben vragen gesteld over
de verhouding tussen wetsvoorstel 24 561 inzake de tweede fase van de
herziening van de rechterlijke organisatie en het onderhavige wetsvoorstel.
Naar deze fracties terecht hebben vastgesteld is de veronderstelling dat eerstgenoemd
wetsvoorstel eerder in werking zal treden, thans als achterhaald te beschouwen.
In aansluiting op het algemeen overleg naar aanleiding van de notitie van
25 juni jl. zal het wetsvoorstel in een later stadium bij nota van wijziging
worden aangepast met inachtneming van de besluiten die omtrent de intrekking
van wetsvoorstel 24 561 zullen worden genomen. Het is voor de reorganisatie van het OM van grote betekenis dat het wetsvoorstel
op korte termijn in werking kan treden. Mede met het oog daarop tracht ik
in de onderhavige nota de door de verschillende fracties gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen zo uitvoerig en adequaat mogelijk te beantwoorden. Naar
ik hoop zal het mede hierdoor mogelijk zijn de plenaire behandeling spoedig
te laten plaatsvinden. Overigens heb ik bij de beantwoording de indeling in
hoofdstukken aangehouden, zoals deze is gehanteerd in de memorie van toelichting.
Deze loopt parallel met de volgorde van de vragen en opmerkingen in het verslag,
tenzij hieronder anders wordt aangegeven. 1. DOELSTELLINGEN EN HOOFDLIJNEN VAN HET WETSVOORSTEL 1.1 De reorganisatie van het OMMet genoegen heb ik kennisgenomen van de waardering die de leden van de
fracties van de PvdA, VVD, D66, CDA, RPF en Groen Links hebben uitgesproken
voor de bijdrage die het wetsvoorstel zal leveren aan een beter georganiseerd
OM. Zoals ik in de memorie van toelichting uiteen heb gezet is de hoofddoelstelling
van het wetsvoorstel dat het OM als één organisatie wordt geconstrueerd,
die ook daadwerkelijk als eenheid gaat functioneren. Ik acht landelijke leiding
daarvoor een vereiste. In de in het wetsvoorstel voorgestelde opzet wordt
die gevormd door het College van PG's. Ten einde meer eenheid te realiseren
ligt het voor de hand om belangrijke coördinerende taken bij de afweging
van landelijke en regionale prioriteiten bij het College te leggen. De achtergrond
daarvan is derhalve – zo beantwoord ik een vraag van de leden van de
GPV-fractie – de noodzaak het OM meer centraal aan te sturen en niet
een vermeend gebrek aan managementdeskundigheid op het niveau van de hoofdofficieren.
Dit geldt te meer nu langs deze weg ook een andere belangrijke doelstelling
van het wetsvoorstel kan worden gerealiseerd: een adequate effectuering vanuit
de politieke verantwoordelijkheid van de minister van Justitie. Heldere verhoudingen
vragen om een situatie waarin de minister van Justitie afspraken maakt met
het College en het College op zijn beurt afspraken maakt met de hoofdofficieren.
Het is dan ook naar mijn mening terecht dat het scharnierpunt in de verhoudingen
bij het College ligt. Op de wijze waarop vervolgens een evenwicht wordt bereikt
tussen landelijke en lokale prioriteiten ga ik – naar aanleiding van
de vragen van de leden van de GPV-fractie – hieronder nog afzonderlijk
in in het kader van de toepassing van de Politiewet 1993. Ik verwijs daarvoor
naar paragraaf 2.4.Vervolgens vragen de leden van de GPV-fractie naar de inspanningen die
worden verricht om de coördinerende en sturende deskundigheid op het
niveau van de hoofdofficieren te verbeteren. Meer specifiek vragen zij in
te gaan op de stappen die worden genomen om het personeelsmanagement te verbeteren.
Allereerst zou ik willen verwijzen naar het Plan van Aanpak reorganisatie
OM en de daaruit voortvloeiende voortgangsrapportages aan de Kamer. Het project
Personeelsmanagement is een van de veertien projecten die in het kader van
de reorganisatie zijn gestart. In het kader hiervan zijn bijvoorbeeld kerncompetenties
vastgesteld, zijn modellen voor functiebeschrijvingen en loopbaanbeleid ontwikkeld,
is het opleidingsbeleid geactualiseerd, etc. Er is daarnaast een apart traject
voor de hoofden van alle parketten gestart. De voorzitter en de leden van
het College voeren gesprekken met alle hoofden om inzicht te krijgen in hoeverre
iedereen voldoet aan het vereiste profiel en waar lacunes aanwezig zijn. Ter
aanvulling van lacunes is een individueel ontwikkelingstraject gaande. Er
worden met een ieder afspraken gemaakt over opleiding(en). Een vraag van de leden van de CDA-fractie heeft betrekking op de regeling
van de beheersovergang. Zoals ik reeds in de derde voortgangsrapportage over
de reorganisatie van het OM (kamerstukken II 1996/97, 24 034, nr. 22)
heb vermeld zal het beheermandaat van de minister van Justitie aan het College
lopen via de directeur-generaal Wetgeving, Rechtshandhaving en Rechtspleging
(DGWRR). Deze heeft krachtens de interne regelingen van het ministerie het
beheer en de bedrijfsvoering van de rechterlijke organisatie in zijn portefeuille.
Een mandaatbesluit van de DGWRR waarin het mandaat betreffende beheerbeslissingen
aan het College wordt verleend, is in voorbereiding. 1.2 De verhouding tussen het OM en de rechterDe instelling van het College laat onverlet dat in de toekomstige structuur
onverminderd betekenis moet worden toegekend aan de cruciale verhouding tussen
het OM en de rechter. Het OM heeft in het kader van de strafrechtelijke rechtshandhaving –
zo hebben ook de leden van de D66-fractie met veel nadruk onderschreven –
als taak een onpartijdige en objectieve bijdrage te leveren aan de waarheidsvinding.
De rechter moet erop kunnen vertrouwen dat het OM zich als zodanig opstelt.
Het wetsvoorstel brengt in de vertrouwensrelatie tussen OM en rechter geen
verandering. Het OM blijft op grond van het wetsvoorstel onderdeel uitmaken
van de rechterlijke organisatie en de arrondissements- en ressortsparketten
blijven geaccrediteerd bij de diverse gerechten. Ik ben dan ook niet bevreesd –
dit in antwoord op een vraag van de leden van de GPV-fractie – dat de
rechter jegens het OM een andere houding zal gaan aannemen. Het feit dat het
College als enige orgaan binnen het OM niet gelieerd is aan een gerecht, zal
naar mijn verwachting niet van nadelige invloed zijn op de verhouding tot
de rechter. Integendeel, verwacht mag worden dat de taakuitoefening van het
OM in het strafproces kan worden verbeterd door de meer systematische en inzichtelijke
beleidsvoering die als gevolg van de beoogde reorganisatie zal plaatsvinden.
Aannemelijk is dat dit de geloofwaardigheid van het OM in strafprocessuele
verhoudingen ten goede komt. Ik wijs er in dit verband op dat de NVvR in het
aan mij uitgebrachte advies opnieuw heeft aangegeven dat zij de omvorming
van het OM tot één organisatie met aan het hoofd een College
van procureurs-generaal, volledig onderschrijft.De leden van de D66-fractie hebben gevraagd waarom de regering ervan heeft
afgezien om in de wet zelf – in aanvulling op het voorgestelde artikel
124 Wet RO – te regelen dat het OM een onpartijdige en niet vooringenomen
bijdrage dient te leveren aan de strafrechtspleging. Terecht wijzen deze leden
erop dat dit element van groot belang is voor het functioneren van het OM.
Het betreft hier echter niet zozeer een omschrijving van de taken van het
OM zelf, als wel om een essentiële grondhouding. Waar het om gaat is
een attitude die zodanig met het functioneren van het OM moet zijn verbonden
dat zij als het ware vanzelf door elke officier van justitie in de praktijk
wordt gebracht. Hoewel derhalve voor de praktijk van grote betekenis, meen
ik dat dit zich niet goed leent voor wettelijke regeling. Wat de wetgeving
betreft moet worden volstaan met een heldere omschrijving van taken, zoals
beoogd door het genoemde artikel 124.Zoals de leden van de RPF-fractie terecht constateren zal er geen hiërarchische
relatie meer zijn tussen de ressorts- en arrondissementsparketten. In de situatie
die thans formeel nog geldt, bestaat de top van het OM uit de vijf procureurs-generaal
bij de gerechtshoven, organisatorisch verbonden aan en hoofd van de ressortsparketten.
Vanuit deze positie hadden de procureurs-generaal onder meer tot taak toe
te zien op de opsporing en vervolging bij de arrondissementsparketten. In
de nieuwe situatie berust de centrale leiding bij het College van procureurs-generaal. De juridische relatie tussen de afzonderlijke procureurs-generaal
en de ressortsparketten wordt doorgesneden. In deze constructie past niet
dat het ressortsparket in de hiërarchische lijn komt te staan tussen
het College en de eerste-lijnsparketten. De sturende taken die oorspronkelijk
werden uitgevoerd door de procureur-generaal ten opzichte van de arrondissementsparketten
komen immers bij het College te liggen. Conform dit uitgangspunt is dus bijvoorbeeld
het College en niet het hoofd van het ressortsparket belast met het toezicht
op de opsporing en vervolging van strafbare feiten bij de arrondissementsparketten. 1.3 Het OM als onderdeel van de rechterlijke organisatieDe zojuist aangeduide verhouding tussen het OM en de rechter vindt haar
vertaling in de structuur van de rechterlijke organisatie. In het Nederlandse
rechtssysteem staat het begrip «rechterlijke macht» voor een orgaancomplex
waarin naast de zittende magistratuur ook organen zijn opgenomen die niet
met rechtspraak zijn belast, te weten de procureur-generaal bij de Hoge Raad
en het OM. In de gekozen opzet zijn de leden van het OM aan te merken als
leden van de rechterlijke macht, die niet met rechtspraak zijn belast. Anders
dan de leden van de RPF-fractie menen is geen sprake van een contradictio
in terminis. De aanduiding is inherent aan de traditionele structuur van onze
rechterlijke organisatie.Tegen de achtergrond van de zojuist aangeduide verhouding tussen het OM
en de rechter heb ik ervoor gekozen deze structuur in tact te laten. Dit komt
tot uitdrukking in de voorgestelde wijziging van de Wet op de rechterlijke
organisatie, waarin de nieuwe organisatie van het OM wordt vastgelegd. Ik
stel met voldoening vast dat de leden van de VVD-, D66- en SGP-fractie deze
keuze uitdrukkelijk hebben onderschreven. Zoals de leden van de SGP-fractie
terecht stellen, brengt handhaving van de bestaande structuur tot uitdrukking
dat zowel zittende als staande magistratuur als onderdelen van de rechterlijke
organisatie in de rechtsstaat een cruciale rol hebben te vervullen. Deze rol
komt in het bijzonder tot uitdrukking in het strafproces. Plaatsing van het
OM buiten de rechterlijke macht zou zijn te beschouwen als een ongewenste
breuk met het systeem waarin deze cruciale rol van oudsher is verankerd.Dit laat onverlet dat binnen de rechterlijke macht er een belangrijk onderscheid
in positie is en blijft tussen OM enerzijds en het met rechtspraak belaste
deel van de rechterlijke macht anderzijds. Terecht hebben de leden van de
D66-fractie hierop gewezen. De leden van de rechterlijke macht, die met rechtspraak
zijn belast, zijn onafhankelijk in de zin van artikel 6 EVRM. Voor de leden
van het OM geldt dit niet. Met genoegen constateer ik dat de leden van de
RPF-fractie van oordeel zijn dat het wetsvoorstel dit onderscheid veel duidelijker
tot uitdrukking brengt. Ik meen dan ook dat – met de volmondige erkenning
van de onderscheidene posities van zittende en staande magistratuur –
er geen verwarring behoeft te ontstaan omtrent de staatsrechtelijke positie
van het OM. De omstandigheid dat het OM onderdeel blijft van de rechterlijke
organisatie doet geen afbreuk aan de volledige politieke verantwoordelijkheid,
die de minister van Justitie ten opzichte van het OM heeft. Van zelfstandigheid
van het OM in staatsrechtelijke zin is – zo stel ik in de richting van
de leden van de VVD-fractie – dan ook geen sprake.In het licht van het voorgaande meen ik – dit in antwoord op een
vraag van de leden van de D66-fractie – dat het noodzakelijk, noch wenselijk
is om het OM uit de Wet RO te halen en onder te brengen in een aparte organisatiewet
voor het OM. Een wettelijk stelsel waarin de samenhang tussen de verschillende
onderdelen van de rechterlijke macht in stand blijft, verdient de voorkeur.
Ik begrijp uit de bijdrage van de leden van de D66-fractie dat
ook zij juist vanuit die invalshoek de voorkeur geven aan handhaving van de
huidige structuur van de rechterlijke organisatie, dus inclusief het OM. Evenmin
acht ik een aparte organisatiewet voor het OM noodzakelijk om de omvang van
de ministeriële verantwoordelijkheid duidelijk te markeren. Uit de beoogde
verankering van de verhouding tussen minister en OM in de Wet RO vloeit voort
dat daar geen enkel misverstand over kan bestaan.De leden van de D66-fractie hebben een nadere toelichting gevraagd waarom
het ambt van procureur-generaal bij de Hoge Raad niet langer als onderdeel
van het OM kan worden beschouwd. Op zichzelf zou het mogelijk zijn, de procureur-generaal
bij de Hoge Raad te blijven beschouwen als onderdeel van het OM. In die opzet
zou de functie echter niet alleen buiten de verantwoordings- en bevelsrelatie
van het OM geplaatst moeten worden, maar zouden ook andere uitzonderingen
noodzakelijk zijn, zoals ten aanzien van benoemingsvereisten, ontslagbepalingen
en dergelijke. Bovendien verwijs ik naar hetgeen in de memorie van toelichting
is gemeld over de gewijzigde structuur van het OM, namelijk van een uitsluitend
bij de gerechten geaccrediteerd orgaan naar een als eenheid gestructureerd
orgaan met aan het hoofd het College. In deze nieuwe structuur acht ik –
mede gelet op de leidinggevende positie van het College – onderbrenging
van de procureur-generaal bij de Hoge Raad bij het OM ongewenst. Tenslotte
acht ik minstens zo belangrijk, dat de taak van het OM een fundamenteel andere
is dan die van de procureur-generaal bij de Hoge Raad. Ik verwijs voor de
taakomschrijving van het OM naar artikel 124 en voor die van de procureur-generaal
bij de Hoge Raad naar artikel 111, tweede lid, van het wetsvoorstel.Voor de beantwoording van de vragen die de leden van de CDA-fractie hebben
gesteld over de omvang van de ministeriële verantwoordelijkheid verwijs
ik naar paragraaf 3.2. Voorts hebben deze leden, alsmede de leden van de PvdA-fractie
vragen gesteld over de de samenhang tussen het onderhavige wetsvoorstel en
wetsvoorstel 24 561 inzake de tweede fase van de herziening van de rechterlijke
organisatie. In de algemene inleiding van deze nota ben ik hierop reeds ingegaan,
zodat ik op deze plaats volsta met een verwijzing naar dat onderdeel. 2. DE NIEUWE STRUCTUUR VAN HET OM 2.1 Inrichting en samenstelling van het CollegeMet genoegen heb ik geconstateerd dat de leden van de PvdA-, VVD- en D66-fractie
tevreden zijn over de in het wetsvoorstel neergelegde keuze voor collegiaal
bestuur binnen het College. Met de leden van de D66-fractie ben ik van oordeel
dat collegiale besluitvorming het beste past in de Nederlandse bestuurstraditie
en voorts garant staat voor een zorgvuldige afweging. Mede gelet op de gedachtenwisseling
die ik eerder met de Kamer over de wijze van besluitvorming heb gehad, sluit
het wetsvoorstel hier volledig bij aan.De leden van de D66-fractie vinden de benaming «College van procureurs-generaal»
teveel een compromis tussen het verleden en de gewenste nieuwe situatie en
geven de voorkeur aan een aanduiding als Bestuurscollege OM, Bestuursraad
OM of College OM. Ik erken dat de gekozen benaming een compromis is, maar
naar mijn oordeel is een zekere band met het verleden juist gewenst. Bovendien
is bij de voorbereiding van het wetsvoorstel over de benaming uitvoerig van
gedachten gewisseld niet alleen met maar ook binnen het OM, met als resultaat
dat de benaming inmiddels in zekere zin is ingeburgerd. Hoewel
ik derhalve met de genoemde fractieleden van oordeel ben dat een andere term,
op zichzelf beschouwd, denkbaar zou zijn, acht ik al met al onvoldoende reden
aanwezig om de discussie over de aanduiding van het College nu weer te heropenen.De leden van de PvdA-fractie, alsmede de leden van de RPF-fractie vragen
naar de samenstelling van het College. In het Plan van aanpak (kamerstukken
II 1994/95, 24 034, nr. 3, p. 14) heb ik reeds aangegeven dat het College
uit ten minste drie en ten hoogste vijf leden dient te bestaan. Dit uitgangspunt
is thans in het wetsvoorstel neergelegd in het nieuwe artikel 130, derde lid,
Wet RO. Ik geef de voorkeur aan de mogelijkheid van wijziging bij algemene
maatregel van bestuur – zo zeg ik ook in de richting van de leden van
de D66-fractie – omdat langs deze weg sneller kan worden ingespeeld
op maatschappelijke ontwikkelingen. In dit licht bezien acht ik de wetsprocedure
voor wijziging van het aantal PG's onnodig zwaar. Dat laat onverlet dat ik
gaarne bereid ben om indien de Kamer dat wenst, de Kamer vooraf te informeren
omtrent een eventueel voornemen het aantal procureurs-generaal te wijzigen.De vaststelling van het aantal leden van het College is hoofdzakelijk
gebaseerd op een beoordeling van de aard en omvang van het werkterrein dat
door het College dient te worden bestreken. Met het College heb ik in mei
1997 overleg gevoerd over een nieuwe portefeuilleverdeling tussen de leden
van het College. Bij de vaststelling daarvan is rekening gehouden met zowel
inhoudelijke als beheersmatige factoren. In de eerste plaats is er van uitgegaan
dat ieder lid van het College diverse inhoudelijk te onderscheiden aspecten
of thema's voor zijn rekening dient te nemen. In het verlengde daarvan heeft
elke procureur-generaal ook een bepaalde eenheid van het parket-generaal in
zijn portefeuille. Tot slot is er een indeling gemaakt naar territoriale aandachtsgebieden.Bij de langs deze lijnen vastgestelde taakverdeling ga ik ervan uit dat
het College voorlopig zal bestaan uit vier leden. Gezien het vastgestelde
takenpakket per afzonderlijke Procureur-Generaal acht ik dit aantal thans
adequaat. Het feit dat met dit aantal bij eventuele stemmingen binnen het
College de stemmen kunnen staken, is geen overwegend bezwaar. Conform regelingen
elders in de wetgeving is hiervoor in het voorgestelde artikel 131, derde
lid, Wet RO een voorziening getroffen. Wat het laatste betreft verwijs ik
bijvoorbeeld naar de overeenkomstige regeling in artikel 59, tweede lid, Gemeentewet
in verband met het staken der stemmen binnen het College van B en W. Welke
factoren in de toekomst aanleiding kunnen zijn om het aantal leden van het
College te wijzigen is op voorhand moeilijk te bepalen. Aannemelijk is dat
een heroverweging op dit punt zal samenhangen met een eventuele uitbreiding
of beperking van de wettelijke taken van het OM. Ik verwacht niet –
zo beantwoord ik een vraag van de leden van de D66-fractie – dat in
verband hiermee voortdurend wijzigingen in het aantal PG's zullen optreden.De leden van de GPV-fractie vragen naar de verantwoordelijkheid binnen
het College voor regionale of lokale kwesties. Er wordt niet beoogd een van
de procureurs-generaal voor dergelijke kwesties verantwoordelijk te stellen.
Het College is als geheel verantwoordelijk. In het takenpakket van elke afzonderlijke
procureur-generaal zal echter sprake blijven van territoriale aandachtsgebieden.
In de recent vastgestelde portefeuilleverdeling komt dit ook tot uitdrukking.
Overigens geldt dat de betreffende procureur-generaal steeds handelt in naam
en onder verantwoordelijkheid van het College. Dientengevolge blijft altijd
het College als geheel voor de oplossing van plaatsgebonden vraagstukken verantwoordelijk. Blijkens de nieuwe taakverdeling is – zo beantwoord ik een vraag
van de RPF-fractie – ook een portefeuille toebedeeld aan de voorzitter.
Hij is belast met de totstandkoming van de juiste strategie voor het OM. Met
het oog daarop draagt hij zorg voor de agendabepaling en de daarop gerichte
interne en externe coördinatie. Tevens heeft hij de reorganisatie van
het OM in zijn portefeuille. Voorts is hij verantwoordelijk voor een aantal
algemene aspecten die inherent zijn aan de activiteiten van het OM, zoals
voorlichting en wetenschappelijk onderzoek, alsmede voor onder meer medisch-ethische
zaken.De besluitvorming inzake de nieuwe portefeuilleverdeling ligt in lijn
met het toekomstige artikel 132 Wet RO. De leden van de RPF-fractie vragen
in het algemeen naar de bedoeling van artikel 132, terwijl de leden van de
D66-fractie enkele specifiekere vragen hebben gesteld omtrent de toepassing
van deze bepaling. Op grond van artikel 132, eerste lid, verdeelt het College
de werkzaamheden onder de procureurs-generaal. Daartoe wordt in overleg met
de minister van Justitie een portefeuilleverdeling vastgesteld. Volgens deze
werkwijze is op voorstel van het College de nieuwe portefeuilleverdeling onderwerp
van overleg geweest tijdens de Overlegvergadering van mei jl. Dit laat onverlet
dat de minister van Justitie bepaalde werkzaamheden kan opdragen aan de voorzitter
van het College. De werkzaamheden van het College vallen volledig onder verantwoordelijkheid
van de minister van Justitie. De wijze waarop de werkzaamheden onderling worden
verdeeld vormen daarop geen uitzondering. Het ligt voor de hand dat de minister –
mede in het licht van de bijzondere verhouding tussen de minister en het OM –
van de bevoegdheid van het tweede lid slechts in bijzondere omstandigheden
gebruik zal maken. In deze zin is de verhouding tussen het eerste en tweede
lid helder: het eerste lid is hoofdregel, het tweede lid vormt de uitzondering.
Niettemin zal in een enkel geval aan toepassing van het tweede lid behoefte
kunnen bestaan. Het kan daarbij – zo beantwoord ik een andere vraag
van de leden van de D66-fractie – ook gaan om werkzaamheden die niet
rechtstreeks uit de wet voortvloeien. Zo heb ik bijvoorbeeld bij besluit van
14 december 1994 de voorzitter van het College belast met de feitelijke verantwoordelijkheid
voor de reorganisatie van het OM.Met de leden van de VVD-fractie ben ik van mening dat het niet uitgesloten
is dat de minister voor een concrete zaak of gebeurtenis rechtstreeks het
lid van het College aanspreekt dat krachtens de portefeuilleverdeling van
het College met dat onderwerp is belast. Zeker voor aangelegenheden van algemenere
aard ligt dit echter minder voor de hand. Uit een oogpunt van heldere en werkbare
bestuurlijke verhoudingen heb ik juist bij algemene thema's het OM betreffende
behoefte aan een vast aanspreekpunt binnen het College. Gelet op de algemene
coördinerende taken van de voorzitter ligt het voor de hand dat hij als
zodanig fungeert. Dat laat onverlet dat de voorzitter ook bij het onderhouden
van contacten met de minister fungeert als lid van het College en dientengevolge
steeds in naam van en onder verantwoordelijkheid van dat orgaan handelt.Tot mijn genoegen hebben de leden van de D66-fractie begrip voor dit standpunt.
Het is voor een goede communicatie met het OM van belang dat de contacten
in beginsel via dat aanspreekpunt lopen. In het verlengde hiervan heb ik met
de huidige voorzitter van het College afgesproken dat hij de vergaderingen
van de bestuursraad kan bijwonen. Hij is echter – dit in de richting
van de leden van de D66-fractie – geen lid van de bestuursraad. De leden van de fractie van het CDA vragen in algemene zin aandacht voor
de communicatie tussen het ministerie en het College (en het parket-generaal).
Zij vragen aan welke voorzieningen ik denk om een goede communicatie te waarborgen
en hoe het ministerie voldoende tegenwicht kan bieden tegen het dank zij de
reorganisatie beter georganiseerde OM. Ik wil voorop stellen dat de term «tegenwicht»
die de leden van de CDA-fractie hanteren veronderstelt dat er van een tegenstelling
tussen minister en OM, althans tussen het ministerie in engere zin en het
OM sprake zou zijn, die een stelsel van checks and balances noodzakelijk zou
maken. Dat is niet mijn perceptie. De positionering van het College als de
leiding van het landelijk georganiseerde OM beoogt juist mede de communicatie
tussen de minister van Justitie en het OM te versterken. De verantwoordelijkheidslijnen
die in het oude stelsel diffuus waren worden in het wetsvoorstel duidelijk
ingevuld. Duidelijkheid over de onderscheiden verantwoordelijkheden is een
voorwaarde voor adequate communicatie.Ik onderschrijf de opvatting van de leden van de CDA-fractie dat de communicatie
tussen OM en ministerie adequaat georganiseerd moet worden. Centraal in de
communicatie staat de overlegvergadering, een maandelijkse bijeenkomst van
de minister van Justitie en het College van Procureurs-Generaal, waarbij de
minister vergezeld gaat van en soms vertegenwoordigd wordt door de Secretaris-Generaal.
Reguliere contacten tussen OM en departement op operationeel niveau vinden
plaats onder auspiciën van de overlegvergadering.Beleidsoverleg tussen ministerie en OM vindt op veel manieren plaats.
Departementsambtenaren participeren in ontwikkelteams van het OM, terwijl
officieren van justitie deelnemen aan beleidsprogramma's van het ministerie.
Er is een geregeld overleg tussen het OM en de directie Wetgeving over het
wetgevingsprogramma. Dit was voorheen niet anders, maar toen was vaak wel
onduidelijk in hoeverre vertegenwoordigers gemandateerd waren om namens OM
of ministerie op te treden.In het kader van het project beheerstructuur Rechterlijke Organisatie,
dat onder andere de beheerovergang in het kader van de reorganisatie OM als
werkterrein heeft, zijn de kaders bij de invulling van de reguliere Planning
& Control-cyclus van het OM ingevuld. Op basis daarvan is het duidelijk
wie – minister of College – in welke fase verantwoordelijk is
voor de voortgang en de controle daarop. Daarnaast verdient de informatievoorziening
tussen OM en ministerie enige aandacht. De noodzaak van snelle en volledige
informatievoorziening door het OM aan de minister, waarbij het College zijn
verantwoordelijkheid kan nemen, is hierbij het uitgangspunt. Dit uitgangspunt
wordt ook onderschreven door het College en de hoofdofficieren. Er wordt gewerkt
aan verbetering van dit punt waar dit nodig is. Ten slotte wijs ik op het
geregelde overleg dat plaatsvindt tussen het parket-generaal en de directie
Strafrechtelijke Rechtshandhaving van het departement. Dit overleg heeft tot
doel de communicatie over en weer verder te vergemakkelijken en kan de besluitvorming
in de overlegvergadering faciliteren.De leden van de SP-fractie vragen zich af of de regering van plan is om
een profielschets op te stellen waar de te benoemen voorzitter aan zal dienen
te voldoen. Ik heb voor alle functies die door rechterlijke ambtenaren werkzaam
bij het OM worden verricht zogeheten functieprofielen vastgesteld. Deze functieprofielen
zijn na overleg met onder andere de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak
tot stand gekomen. Er zijn afzonderlijke functieprofielen voor officieren
van justitie, fungerend hoofdofficieren, plaatsvervangend hoofdofficieren,
officieren van justitie enkelvoudige zitting, advocaten-generaal, hoofdadvocaten-generaal
en procureurs-generaal. De in het functieprofiel van de procureur-generaal
opgenomen voorwaarden zijn vanzelfsprekend ook van toepassing op de voorzitter
van het College. Niettemin zullen vanwege de algemene leidinggevende en coördinerende
taken die aan de betrokken functie verbonden zijn, enige aanvullende eisen
worden gesteld. Een daaraan aangepast functieprofiel is in voorbereiding. 2.2 De bevoegdheden van het College in de Wet RODe leden van de D66-fractie missen een omschrijving van de taken van het
College. Een taakomschrijving ligt echter wel degelijk in het wetsvoorstel
besloten. Artikel 130, tweede lid, bepaalt immers dat het College aan het
hoofd staat van het OM, terwijl het OM als geheel, overeenkomstig artikel
124, belast is met de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde en met
andere bij de wet vastgestelde taken. Buiten deze algemene taakomschrijving
verwijs ik overigens nog naar enkele specifieke bepalingen, zoals artikel
129 (het College verstrekt de Minister de inlichtingen die deze nodig heeft)
en artikel 130, vierde lid (het College kan algemene en bijzondere aanwijzingen
geven).De leden van de D66-fractie hebben gevraagd of artikel 130, vierde lid,
eigenlijk wel nodig is naast artikel 139. Inderdaad hebben beide bepalingen
in ieder geval deels betrekking op de verhouding tussen het College en individuele
leden van het OM. In artikel 139 is evenwel vastgelegd welke instanties moeten
worden beschouwd als hoofd van dienst van de respectievelijke leden van het
OM. Het College is hoofd van dienst van de hoofdadvocaten-generaal en de hoofdofficieren
(eerste lid); de hoofdadvocaat-generaal en de hoofdofficier is hoofd van dienst
van de bij het ressortsparket respectievelijk de bij het arrondissementsparket
werkzame ambtenaren (tweede lid); het College tenslotte is hoofd van dienst
van de bij het parket-generaal werkzame ambtenaren (derde lid). Los daarvan
is in artikel 130, vierde lid, vastgelegd dat het College aanwijzingen kan
geven. Weliswaar zal een aanwijzing van het College aan bij voorbeeld een
officier van justitie meestal door tussenkomst van het hoofd van het desbetreffende
parket gegeven worden, maar ik acht het noodzakelijk dat een aanwijzing ook
rechtstreeks aan het betrokken lid van het OM kan worden gegeven.De formulering van artikel 130, vierde lid, is zodanig gekozen dat zij
betrekking heeft op alle taken en bevoegdheden van het OM. Naar de leden van
de GPV-fractie terecht veronderstellen strekt deze bevoegdheid zich ook uit
tot de wijze waarop de hoofdofficier van justitie zijn taak vervult in het
driehoeksoverleg. Dit impliceert vanzelfsprekend niet dat voor de parketten
geen ruimte zou bestaan om eigen afwegingen te maken. Hieronder zal ik nog
afzonderlijk ingaan op de wijze waarop in de nieuwe organisatie – in
de woorden van de leden van de GPV-fractie – een goede synergie van
landelijke beleids- en beheersdoelstellingen kan worden gerealiseerd. Ik verwijs
naar paragraaf 2.4 van deze nota.Op grond van artikel 135, vierde lid, zijn de procureurs-generaal van
rechtswege plaatsvervangend advocaat-generaal bij de ressortsparketten. Met
de leden van de D66-fractie ben ik van mening dat de leden van het College
hun gezag niet aan deze bevoegdheid moeten ontlenen, maar aan de kwaliteit
van hun werk als lid van het College. Niettemin hecht ik er aan deze bevoegdheid
in het wetsvoorstel te handhaven. Het is een van de wegen waarlangs de leden
van het College voeling houden met de praktijk van de rechtspleging. Dit kan
hun functioneren ten goede komen. Het zal vermoedelijk slechts gaan om een
zeer beperkt aantal zaken. Dientengevolge laat deze voorziening de taak die
is opgedragen aan de advocaten-generaal, volledig onaangetast. Ik acht de hiervoor bedoelde bepaling – zo beantwoord ik een vraag
van de leden van de RPF-fractie – zeer wel verenigbaar met de leidinggevende
positie van het College. In theorie is het inderdaad denkbaar dat het College
een aanwijzing geeft aan een van zijn leden in zijn hoedanigheid van advocaat-generaal.
Het is overigens ook denkbaar dat een procureur-generaal in zijn hoedanigheid
van plaatsvervangend advocaat-generaal te maken krijgt met een aanwijzing
van de hoofdadvocaat-generaal van het parket waarbij hij als zodanig optreedt.
Ik acht dit een logische consequentie van het gekozen systeem. Ook een individueel
lid van het College heeft zich te voegen naar de beslissingen die het College
als geheel neemt. Evenmin acht ik de bedoelde regeling – dit in de richting
van de leden van de GPV-fractie – op gespannen voet met de gangbare
praktijk dat de leden van het OM bij het bewuste gerechtshof geaccrediteerd
moeten zijn. Afgezien van het feit dat dit laatste evenmin geldt voor de officier
van justitie die als plaatsvervangend advocaat-generaal wordt aangesteld,
meen ik dat het plaatsvervangerschap van de leden van het College kan bijdragen
aan de – ook door de leden van de GPV-fractie gewenste – handhaving
van de cruciale verhouding tussen het OM en de rechter in het strafproces.De leden van de PvdA-fractie stellen enige vragen over de wijze van besluitvorming
binnen het College. Zij constateren terecht dat bij reglement zal worden geregeld
in welke gevallen de voorzitter namens het College een voorgenomen beslissing
voorlegt aan de minister van Justitie. Om te bepalen welke beslissingen daarvoor
in aanmerking komen zullen inhoudelijke criteria worden ontwikkeld. Mogelijke
verschillen van opvatting binnen het College spelen daarbij in beginsel geen
rol. Het laatste zou ook minder goed verenigbaar zijn met de collegiale bestuursvorm
waarvoor in het wetsvoorstel is gekozen. De vraag of in het reglement zal
worden geregeld dat elke voorgenomen beslissing van het College waarmee de
voorzitter zich niet kan verenigen aan de minister zal worden voorgelegd,
dient in dit licht bezien ontkennend te worden beantwoord.In het verlengde van het voorgaande heb ik – dit in de richting
van de leden van de CDA-fractie – evenmin overwogen om de voorzitter
de bevoegdheid te geven om beslissingen aan de minister voor te dragen voor
vernietiging. Een dergelijke bevoegdheid past naar mijn oordeel niet bij de
rol van de voorzitter binnen het College. De door genoemde leden gemaakte
verwijzing naar artikel 273 Gemeentewet gaat ook al niet op omdat de staatsrechtelijke
positie van gemeenten fundamenteel verschilt van die van het OM. Gemeenten
zijn openbare lichamen met een autonome positie waarvan het handelen in beginsel
valt buiten de ministeriële verantwoordelijkheid. In deze constellatie
past de vernietigingsbevoegdheid als instrument van de regering om in uiterste
gevallen handelingen van gemeenten te kunnen corrigeren. Het OM echter valt
volledig binnen de politieke verantwoordelijkheid van de minister van Justitie.
De daarmee samenhangende bevoegdheden – met name de aanwijzingsbevoegdheid –
maken de introductie van een afzonderlijke vernietigingsbevoegdheid overbodig
en ongewenst.De leden van de CDA-fractie vragen voorts naar de positie van de voorzitter
indien deze bij belangrijke beslissingen – in de woorden van deze leden –
«overruled» wordt door het College. Van «overrulen»
door het College kan naar mijn mening niet worden gesproken. De voorzitter
maakt zelf deel uit van het College en participeert in deze hoedanigheid in
de besluitvorming die binnen dit orgaan plaatsvindt. Ik benadruk nogmaals
dat het hier gaat om collegiaal bestuur. Besluiten komen in de praktijk tot
stand op grond van consensus en worden vervolgens naar buiten toe door alle
leden van het College gedragen. In het sporadische geval dat
na overleg binnen het College verschil van mening blijft bestaan, bevat artikel
131 een aantal duidelijke regels. Deze sluiten volledig aan bij de collegiale
bestuursvorm waarvoor is gekozen. De kern daarvan is dat – behoudens
het geval dat de stemmen staken – bij meerderheid wordt beslist.De leden van de D66-fractie vragen naar de betekenis van het reglement
als bedoeld in artikel 131, vierde lid, Wet RO. Het betreft een regeling waarin
het College de werkwijze en besluitvorming binnen het College vastlegt. De
constructie waarbij het orgaan zélf de interne aangelegenheden bij
reglement regelt is zeer gebruikelijk. Vanwege het hoofdzakelijk interne karakter
van de regeling acht ik het niet noodzakelijk en overigens ook niet wenselijk
voor te schrijven dat een en ander in een algemeen verbindend voorschrift –
een algemene maatregel van bestuur of een ministeriële regeling –
wordt geregeld. Een onderdeel van de besluitvorming binnen het College betreft het bepalen
van de gevallen waarin een voorgenomen beslissing aan de minister moet worden
voorgelegd. Gelet op het interne karakter hiervan ligt het voor de hand om –
zoals artikel 131, vijfde lid, voorstelt – deze materie in het hiervoor
bedoelde reglement te regelen en niet door de regering of de minister te laten
vaststellen. De achtergrond van het vijfde lid is – zo beantwoord ik
een vraag van de leden van de D66-fractie – dat het College de minister
in voorkomende gevallen in staat stelt zijn politieke verantwoordelijkheid
te effectueren. Dat laatste kan alleen als het College de minister van bepaalde
voorgenomen besluiten op de hoogte stelt in een stadium dat deze de besluitvorming
nog kan beïnvloeden. Mede om die reden behoeft het reglement de goedkeuring
van de minister. Langs deze weg kan de minister doorslaggevende invloed uitoefenen
op de vaststelling van de gevallen waarin voorgenomen besluiten van het College
in elk geval aan de minister moeten worden voorgelegd. Regeling van deze gevallen
in wet of algemene maatregel van bestuur acht ik tegen de hier geschetste
achtergrond niet noodzakelijk. Voor de beantwoording van de specifieke vragen
van de leden van de D66-fractie omtrent de relatie tussen artikel 131, vijfde
lid, en de procedurevoorschriften van artikel 128 in geval van bijzondere
aanwijzingen, verwijs ik naar paragraaf 3.3.De leden van de VVD-fractie hebben in het kader van de nieuwe structuur
van het OM nog aan mij gevraagd in te gaan op de zelfstandigheid van het College
van het OM. Ik verwijs daarvoor naar paragraaf 1.3 van deze nota waar wordt
ingegaan op het OM als onderdeel van de rechterlijke organisatie. De vragen
die de leden van de CDA-fractie hebben gesteld over de inlichtingenplicht
van leden van het OM tegenover het College, heb ik in samenhang met andere
vragen over dit thema beantwoord in het artikelsgewijze deel van deze nota
onder artikel 129. Hetzelfde geldt voor de vragen van de leden van de SGP-fractie
inzake mandaat. Ik verwijs naar hetgeen in deze nota wordt opgemerkt onder
artikel 126. 2.3 De gevolgen van de reorganisatie van het OM voor de
toepassing van het Wetboek van StrafvorderingDe leden van de PvdA-fractie hebben enkele vragen gesteld met betrekking
tot de onderzoeksbevoegdheid van de advocaat-generaal en het standpunt van
het OM te dien aanzien. Met betrekking daartoe kan ik in de eerste plaats
opmerken dat op dit punt overleg heeft plaatsgehad met de plaatsvervangend
procureurs-generaal en dat het onderwerp nadien in het kader van de voorbereiding
van de reorganisatie ook is besproken in de projectgroep «ressortsparketten
nieuwe stijl». De thans voorgestelde regeling van artikel 148b Sv komt
overeen met de conclusies waartoe die werkgroep is gekomen; ook
het advies dat het OM over dit wetsvoorstel heeft uitgebracht gaf geen blijk
van andere opvattingen bij het OM.Een belangrijke overweging bij de voorgestelde regeling is dat het enerzijds
mogelijk moet zijn in de appelfase op gezag van de advocaat-generaal onderzoek
te doen verrichten, terwijl het anderzijds niet wenselijk is met het oog daarop
een bijzondere gezagsrelatie met de politie te creëren. Waar in dit wetsvoorstel
geen hiërarchische relatie meer bestaat tussen het ressorts- en arrondissementsparket
dient op een andere wijze te worden gewaarborgd dat in voorkomende gevallen
het nodige onderzoek kan worden verricht. Daartoe strekt het voorgestelde
artikel 148b Sv. Aan de leden van de genoemde fractie kan worden toegegeven
dat een – uiteindelijk door het College te beslechten – verschil
van inzicht tussen de advocaat-generaal en de officier van justitie denkbaar
is. Daarbij dient echter te worden aangetekend dat de voorgestelde regeling
niet meebrengt dat de officier van justitie die tot bijstand aan de advocaat-generaal
is verplicht, daardoor de leiding over het te verrichten onderzoek verliest.
Die omstandigheid vermindert naar mijn oordeel de kans op hooglopende competentieconflicten.De leden van de PvdA-fractie hebben de mogelijkheid aan de orde gesteld
om bij een megastrafzaak de officier van justitie ook het hoger beroep, dan
wel de advocaat-generaal al de rechtszaak in eerste aanleg te laten doen.
Deze leden wijzen er terecht op dat het wetsvoorstel dit in beginsel technisch
mogelijk maakt. Het College heeft de bevoegdheid om een advocaat-generaal
te benoemen tot plaatsvervangend officier van justitie alsook een officier
van justitie te benoemen tot plaatsvervangend advocaat-generaal. Ik verwijs
naar de ook door de leden van de PvdA-fractie genoemde artikelen 136, zesde
lid, 137, zesde lid en 138, zesde lid Wet RO. Bij brief van 17 juni 1997 heb
ik naar aanleiding van overleg met de vaste commissie voor Justitie een notitie
toegezonden omtrent de voor- en nadelen van een dergelijke wijze (kamerstukken
II 1997/98, 25 392, nr. 4). Bij die gelegenheid heb ik uiteengezet dat
bij de afweging tussen het belang van bevordering van efficiency en concentratie
van kennis enerzijds en een onafhankelijke beoordeling van de merites van
de zaak door een ander lid van het OM in hoger beroep anderzijds, de laatstgenoemde
overweging naar mijn oordeel het zwaarst moet wegen. Ik constateer met genoegen
dat de leden van de D66- en de GPV-fractie dit standpunt onderschrijven en
het huidige stelsel op dit punt eveneens ongewijzigd willen laten. Dit laat
onverlet dat een ontwikkeling waarbij de advocaat-generaal al in een vroeg
stadium van de zaak op de hoogte wordt gehouden en waarin nauwe contacten
bestaan tussen de eerste en tweede lijn, alleen maar valt toe te juichen.
Meer specifiek beleid dan hiervoor weergegeven is thans niet in voorbereiding.De leden van de fracties van SGP en GPV vragen een nadere toelichting
op het alsnog schrappen van het in een eerder ontwerp opgenomen nieuw artikel
410a Sv. Hierin werd aan de advocaat-generaal de bevoegdheid toegekend om
voor de aanvang van het onderzoek op de terechtzitting in hoger beroep te
vorderen dat de rechter-commissaris aanvullende onderzoekshandelingen zal
verrichten. Ik wil voorop stellen dat ik begrip heb voor de in de praktijk
levende behoefte aan een dergelijke voorziening. Zij zou een bijdrage kunnen
leveren aan de bevordering van de proceseconomie in hoger beroep. De bepaling
is echter uit het wetsvoorstel gehaald omdat zij bij nadere beschouwing de
nodige haken en ogen bevat. Het toekennen van voornoemde bevoegdheid roept
vragen op omtrent het gezag van de rechterlijke uitspraak in eerste aanleg,
waarin in het geval dat het vonnis een veroordeling bevat, een oordeel is
gegeven over het bewijs van het telastegelegde feit. Gesteld
zou kunnen worden dat dat oordeel slechts terzijde kan worden gesteld door
een uitspraak van een tweede rechterlijk college. Het voortzetten van nader
onderzoek dat gericht is op het nemen van een nieuwe bewijsbeslissing –
hetzij uitgevoerd door de politie, hetzij door de rechter-commissaris –
is in het recente verleden mede om die reden controversieel gebleken. Dezelfde
principiële vragen zijn verbonden aan de van diverse zijden gesuggereerde
introductie van de figuur van de zgn. Raadsheer-commissaris, die vanuit het
gerechtshof de functie van de rechter-commissaris zou kunnen vervullen. Ik
wil voorts wijzen op de belangrijke vragen die de Nederlandse Orde van Advocaten
in zijn advies over het onderhavige wetsvoorstel heeft opgeworpen in verband
met de rechten van de verdediging. De diverse vragen en problemen behoeven
nadere bestudering alvorens kan worden besloten of en zo ja, welke wettelijke
voorziening dient te worden getroffen. Ik zal de Kamer daar zo spoedig mogelijk
over berichten.In verband met het aspect «toezicht op de politie» door het
OM vragen de leden van de fractie van de SGP of er geen behoefte bestaat aan
wettelijke voorzieningen die de politie-ambtenaren nopen tot stelselmatige
schriftelijke rapportage aan de officier van justitie, zulks mede met het
oog op de mogelijkheid om de rechter desgevraagd naar behoren te kunnen informeren.
Voor een antwoord op deze vraag verwijs ik naar de artikelen 152 e.v. Sv.
Deze artikelen bevatten een uitgewerkte regeling terzake van de verplichting
voor politie-ambtenaren en andere opsporingsambtenaren proces-verbaal op te
maken van al hetgeen zij tot opsporing hebben verricht of bevonden en omtrent
het onverwijld toezenden daarvan aan de officier van justitie. Het doel van
de verbaliseringsplicht is de officier van justitie in de gelegenheid te stellen
een verantwoorde vervolgingsbeslissing te nemen. Ook dient de verslaglegging
ertoe de rechter naar behoren te kunnen informeren over hetgeen ter opsporing
is verricht. De wet voorziet dus reeds in wettelijke voorzieningen als door
de leden van de SGP-fractie bedoeld.De leden van de fractie van de PvdA vragen naar de stand van zaken rond
de aanbeveling van de parlementaire enquêtecommissie om de functies
van rechercheofficier, zaaksofficier, kernteamofficier, zwacri-officier, fraudeofficier
en milieuofficier een taakomschrijving te geven die duidelijkheid verschaft
over hun afzonderlijke taken en de afstemming daartussen. Ik kan melden dat
op dit terrein veel vooruitgang is geboekt. De invoering van de figuur van
de rechercheofficier op alle eerste lijnsparketten is voorbereid door het
ontwikkelteam rechercheofficier. Dit heeft een functieomschrijving voor de
functies van rechercheofficier en CID-officier gemaakt. Deze functiebeschrijving
is in de formatieplannen van alle parketten opgenomen. In de formatieplannen
is de onderlinge verhouding tussen rechercheofficier, cid-officier en zaaksofficier
geregeld.Er zijn drie modellen voor de inbedding van de rechercheofficier in de
parketorganisatie. De keuze tussen de modellen is onder andere afhankelijk
van de omvang van het parket. Het eerste model is dat van een vrijgestelde
rechercheofficier, het tweede dat van een combinatie rechercheofficier en
teamleider zware criminaliteit, het derde dat van een combinatie rechercheofficier
en plaatsvervangend hoofdofficier. De rechercheofficier toetst de inzet van
alle bijzondere opsporingsmethoden. Dus elke zaaksofficier, fraude-officier,
milieu-officier, CID-officier of kernteam-officier moet de toepassing van
zo'n methode voorleggen aan de rechercheofficier. Dit laat de eindverantwoordelijkheid
van de hoofdofficier onverlet; de rechercheofficier legt aan hem verantwoording
af. De rechercheofficier geeft uit hoofde van zijn functie niet hiërarchisch
leiding aan zaaksofficieren. Gelet op de nauwe samenhang met beide functies
geeft hij wel hiërarchisch leiding aan de CID-officier. De CID-officier nieuwe stijl zal zich bezighouden met de aansturing van
de CID. Hij legt verantwoording af aan de rechercheofficier. De zaaksofficier
is tegenover de rechter integraal verantwoordelijk voor de behandeling van
zijn strafzaak, ook waar het de CID-aspecten van die zaak betreft. De CID-officier
zal hem dus volledig moeten informeren over CID-trajecten. Fraude- en milieu-officieren
opereren binnen een team of unit specialismen. Zij leggen verantwoording af
aan hun unithoofd of teamleider. Organisatorisch bezien zijn zij gewone officieren
van justitie, met een specialisme belast. Ook zij moeten de inzet van bijzondere
opsporingsmethoden voorleggen aan de rechercheofficier. De hoofdofficier is
in alle gevallen eindverantwoordelijke. Indien binnen zijn parket een verschil
van mening ontstaat beslist hij. 2.4 De gevolgen van de reorganisatie van het OM voor de
toepassing van de PolitiewetIk ben verheugd dat de leden van de fractie van de PvdA van oordeel zijn
dat de gevolgen van het wetsvoorstel voor de relatie OM en politie goed in
kaart zijn gebracht. Terecht wordt door deze leden opgemerkt dat hoewel nooit
gegarandeerd kan worden dat de aangescherpte gezagsstructuur niet tot problemen
zal kunnen leiden, het tegengestelde evenmin het geval is. De aanwijzingsbevoegdheden
van de minister van Justitie en van het college van procureurs-generaal benadrukken
de – van oudsher bestaande – hierarchische structuur van het OM.
Ook nu kunnen de procureurs-generaal aanwijzingen geven over de taakuituitvoering
van de overige leden van het OM. Het gaat er evenwel om op welke wijze daarmee
wordt omgegaan.Naar aanleiding van de vraagtekens van de leden van de fractie van D66
bij de aanwijzingsbevoegdheden en het systeem van de Politiewet 1993 voegen
wij daar het volgende aan toe. Met het wetsvoorstel wordt geen fundamenteel
andere situatie voor de hoofdofficier van justitie gecreëerd. Ook bij
de behandeling van de Politiewet 1993 is van de zijde van de regering aangegeven
dat bij de toekenning van bevoegdheden aan de hoofdofficier van justitie bij
het beheer en het bestuur van de politieregio niet voorbij kan worden gegaan
aan het gegeven dat de hoofdofficier van justitie nu eenmaal deel uitmaakt
van een hiërarchische structuur en dat inhoud moet kunnen worden gegeven
aan de verantwoordelijkheden die op rijksniveau liggen (kamerstukken II 1992/93,
nr. 10, p. 16). Met andere woorden: de hoofdofficier van justitie zou ook
nu gelet op de ministeriële verantwoordelijkheid voor diens handelen
en de hiërarchische structuur waarbinnen hij zijn taak uitvoert een aanwijzing
kunnen krijgen met betrekking tot de uitvoering van diens taak in het kader
van het bestuur en het beheer. Daarbij is wel telkens aangeven dat juist met
het oog op de positie van de hoofdofficier van justitie en de daarbij behorende
bevoegdheden van de hoofdofficier van justitie in de regio terughoudendheid
vereist is bij het al te expliciet benadrukken ervan. De regering is dan ook
niet van oordeel dat het college zich ten principale zou moeten onthouden
van het geven van aanwijzingen aan de hoofdofficier van justitie als het gaat
om de uitoefening van de bevoegheden inzake het beheer of het bestuur van
de politieregio. Wel is de regering van oordeel dat hiermee met het oog op
de positie van de hoofdofficier in de regio, behoedzaam mee moet worden omgegaan.De leden van de fracties van de PvdA, D66 en SGP stellen vragen over de
taak van het College bij de geschillenbeslechtingsprocedure in de Politiewet
1993, danwel bij de toezichthoudende taken van het College. De leden van de
PvdA fractie zagen een kwetsbaar punt in de geschillenbeslechting tussen College
en de commissarissen van de Koningin gezamenlijk. Zij vroegen of aan de hand
van een voorbeeld kan worden aangegeven, hoe dat in de praktijk
zal gaan werken. De leden van de D66-fractie vragen of het niet verstandiger
was geweest de gelegenheid te baat te nemen en de huidige conflictenregeling
in de Politiewet 1993 te vereenvoudigen door het schrappen van de bepalingen
over de commissaris van de koningin en de procureur-generaal, dan wel de hoofdadvocaat-generaal
hier een rol te laten vervullen. Ook vroegen deze leden of de regering verwacht
dat de leden van het College een zekere territoriale verdeling maken zodat
ieder lid van het College toezicht uitoefent over bepaalde ressorten. De leden
van de SGP-fractie vroegen of het de bedoeling is dat procureurs-generaal
op grotere afstand komen van de politieregio's door toekenning in de Politiewet
1993 van de bevoegdheden van de procureur-generaal aan het College en of het
gevaar niet bestaat dat het College minder vertrouwd zal zijn met de situatie
en achtergronden van de regio's dan thans de betrokken procureur generaal.
Ook de leden van GPV-fractie meenden een grotere afstand tussen College en
regio te zien en vroegen of dit tot problemen kan leiden waar procureurs-generaal
en commissaris van de Koningin een gezamenlijke betrokkenheid hebben. De leden
van de fracties van de SGP en de GPV stelden eveneens vragen over de mogelijkheid
een werkverdeling naar territoir binnen het College te maken.Voor het handhaven van een rol van het College bij de geschillenbeslechting
en de toezichthoudende taken in de Politiewet 1993 is gekozen, omdat daarmee
belangrijke signalerende bevoegdheden zijn gegeven. De verantwoordelijkheid
van het College voor het beleid inzake de strafrechtelijke handhaving van
de rechtsorde betekent dat ook zicht moet bestaan op de uitvoering van de
justitiële politietaak in de dagelijkse praktijk, dat de leden van het
College op de hoogte dienen te zijn van conflicten over het beheer en dat
zij een bijdrage kunnen leveren aan de oplossing daarvan. De signalerende
en toezichthoudende taken sluiten eveneens aan bij artikel 140 van het Wetboek
van Strafvordering waar het College eenzelfde taak heeft ten aanzien van de
opsporing. Met de regeling is niet beoogd de afstand tussen College en regio
te vergroten. Juist doordat het College zowel een taakverdeling naar inhoudelijke
aspecten als naar territoir heeft gemaakt, is de betrokkenheid van alle leden
van het College bij de regio's verzekerd. Een van de leden van het College
zal, op grond van de verdeling naar territoir, als eerste aanspreekpunt voor
een regio optreden en ook de contacten met de desbetreffende commissaris van
de koningin onderhouden. Dit lid van het College zal ook met de commissaris
van de Koningin optreden bij een conflict tussen de korpsbeheerder en de hoofdofficier
van justitie over de vast te stellen ontwerpstukken als bedoeld in artikel
28 van de Politiewet 1993. Deze werkverdeling dient slechts de praktische
uitvoerbaarheid, maar laat onverlet de verantwoordelijkheid en betrokkenheid
van het gehele College. Het is overigens niet noodzakelijk dat bij een werkverdeling
naar territoir de huidige ressortsgrenzen worden gevolgd; wel zullen vanzelfsprekend
de provinciale grenzen in acht worden genomen.De leden van de VVD-fractie uiten hun zorg over enerzijds de centralisatie
van het OM en anderzijds het beginsel van de Politiewet 1993 van «decentraal,
tenzij....». Deze leden vroegen of de regering het eens is met de zienswijze
van deze leden, dat het driehoeksoverleg de strafvordelijke bevoegdheid van
het OM onverlet laat, en dat het daarbij om afstemming gaat. Het driehoeksoverleg
geregeld in artikel 14 van de Politiewet 1993 tussen de burgemeester, de officier
van justitie en het hoofd van het territoriale onderdeel over de taakuitvoering
van de politie laat inderdaad de strafvordelijke bevoegdheid van de officier
van justitie onverlet. Het betekent dat met betrekking tot lokaal gestelde
prioriteiten ten aanzien van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
de officier van justitie verantwoordelijk blijft, maar uiteraard
geldt wel dat de afspraken die in het kader van het driehoeksoverleg zijn
gemaakt in beginsel zullen worden nageleefd. Deze officier van justitie dient
bij zijn optreden uiteraard zowel de lokale als de landelijke prioriteiten
in het beleid te betrekken.Naar aanleiding van de vraag van deze fractieleden hoe deze positie van
de officier van justitie zich verhoudt tot de geschillenbeslechting door het
College, merk ik het volgende op. De geschillenbeslechtingsregeling van artikel
29 van de Politiewet 1993 heeft betrekking op een conflict tussen korpsbeheerder
en hoofdofficier van justitie over de concept-stukken bedoeld in artikel 28
van de Politiewet, waarin de belangrijkste beheersbeslissingen zijn neergelegd
en het beleid ten aanzien van het beheer is verwoord. Het College (de vertegenwoordiger
van het College) dient met de commissaris van de koningin een beslissing in
het geschil te nemen. Het College beziet het geschil met betrekking tot het
beheer vanuit de algemene verantwoordelijkheid voor het beleid inzake de strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde. Zowel vanuit de justitiële als de bestuurlijke
invalshoek worden daarbij naast de landelijke, ook nadrukkelijk de lokale
en regionale belangen afgewogen. Zoals uit het hiervoor gegeven antwoord op
de vragen van de fracties van de D66, SGP en de GPV blijkt, onderschrijft
de regering de stelling van de leden van de VVD-fractie niet dat het College
niet regionaal georiënteerd zou zijn.De vraag van de leden van de D66-fractie over de aanwijzingsbevoegdheid
van het College is hiervoor beantwoord. Met regionale beleidsplannen op blz
15 van de memorie van toelichting, waarnaar deze leden vragen, wordt bedoeld:
de beleidsplannen van de regionale politiekorpsen, bedoeld in artikel 31 van
de Politiewet 1993. Deze leden stelden voorts enkele nadere vragen over het
beleidsplan van het OM en de afstemming op de beleidsplancyclus van de politie.
De leden van de GPV-fractie vroegen eveneens om een nadere toelichting over
de wijze waarop de beleidsplancycli van politie en OM op elkaar worden afgestemd
en op welke wijze wordt gewaarborgd dat voldoende ruimte resteert om ook op
een geloofwaardige wijze inhoud te kunnen geven aan lokale beleidsprioriteiten.
Ook enkele vragen van de fractie van GroenLinks hebben hierop betrekking.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen bovendien of de bestaande overlegstructuur
voldoende mogelijkheden biedt om rekening te houden met de lokale prioriteiten.
De leden van de GPV-fractie vroegen ten slotte nader stil te staan bij de
momenten waarop de minister van Justitie invloed kan uitoefenen op het beleid
van het OM.In de memorie van toelichting is reeds ingegaan op de verhouding tussen
landelijke en lokale prioriteiten. Ten aanzien van de bevoegdheden die in
de Politiewet 1993 zijn toegekend aan de officier van justitie en de hoofdofficier
van justitie wordt in de toelichting opgemerkt dat deze in het wetsvoorstel
onaangetast blijven. In aanvulling daarop het volgende. De centrale doelstelling
van de reorganisatie is – in navolging van de aanbeveling van de Commissie
Donner – het OM om te vormen tot en te positioneren als één
organisatie. Dat is nodig om het OM als een eenheid te laten functioneren.
Positionering van het OM als een organisatie betekent evenwel niet dat er
sprake zou moeten zijn van een situatie waarin de rol van het arrondissementale
OM wordt gereduceerd tot die van uitvoerder van elders, centraal geformuleerd
beleid. Uitdrukkelijk wordt gekozen voor een OM dat mede lokaal is gericht.
Dat vereist een gedegen inzicht in de lokale criminogene factoren en een goede
samenwerking met het lokale bestuur. Onderkend moet evenwel ook worden dat
er landelijke kaderstelling dient plaats te vinden. Enerzijds omdat de lokale
verantwoordelijkheid moet zijn ingebed in een breder, politiek ook toetsbaar,
kader. Anderzijds omdat er zaken zijn die als gevolg van een lokale oriëntatie
onvoldoende aan bod dreigen te komen. Het kan daarbij gaan om de invoering
van nieuw beleid waarbij specifieke, landelijke instrumenten nodig zijn om
het beleid van de grond te krijgen; om criminaliteit die op lokaal niveau
niet boven de «waarnemingsdrempel» uitkomt of waarvan de ernst
op lokaal niveau niet of niet goed zichtbaar is; om delicten waarbij afspraken
omtrent preventieve en repressieve handhaving vooral of alleen op bovenlokaal
niveau liggen en om het nakomen van internationale verplichtingen. Het in
overleg met alle betrokkenen vastgestelde landelijke kader zal via de inbreng
van de hoofdofficier van justitie zijn vertaling krijgen in het regionale
beleid. Mogelijk zal de evaluatie van de Politiewet 1993 bruikbare informatie
opleveren omtrent de wijze waarop deze vertaling plaatsvindt.Op 27 januari 1997 zond ik de Voorzitter van de vaste commissie voor Justitie
in de Tweede Kamer een brief, waarbij ik onder andere het OM-jaarplan 1997
en de perspectiefnotitie Openbaar Ministerie aanbood. In de perspectiefnotitie
wordt een beeld geschetst van de verhouding tussen lokale oriëntatie
en landelijke kaderstelling. In het jaarplan wordt aangegeven welke beleidskaders
voor 1997 zijn afgesproken en hoe deze worden uitgevoerd. Ik meen dat de lijn
die in beide stukken naar voren komt een goede aanzet is voor de wijze waarop
landelijke kaderstelling en lokale oriëntatie de komende jaren nader
zullen worden vormgegeven. Een van de doelstellingen is om de landelijke kaderstelling
naar voren te halen. Het streven is erop gericht de landelijke beleidsprioriteiten
en aandachtspunten reeds in januari van het jaar voorafgaand aan het jaar
waarop ze betrekking hebben vast te stellen en aan de hoofdofficieren bekend
te maken. De achtergrond hiervan is de wens de beleidscycli van OM en politie
beter op elkaar te doen aansluiten. Bekendmaking van de landelijke kaderstelling
in januari geeft de hoofdofficieren de gelegenheid deze kaderstelling in te
brengen bij het opstellen van de regionale politiebeleidsplannen. Tegelijkertijd
wordt bij de nadere invulling van de kaderstelling door College van PG's en
arrondissementsparketten uitdrukkelijk afgestemd op de mogelijkheden van de
politie, hetgeen zo veel mogelijk resulteert in concrete afspraken over aantallen
aan te leveren zaken etc.Beleidsvorming door het OM geschiedt onder verantwoordelijkheid van de
minister van Justitie. In dat opzicht kan de minister zich te allen tijde
mengen in beleidsaangelegenheden die het OM aangaan. De overlegvergadering,
de maandelijkse bijeenkomst van de minister van Justitie met het College,
is daarvoor het meest geschikte medium. Een ordelijke planning brengt evenwel
met zich dat deze bemoeienis waar mogelijk dient te worden gestructureerd.
De zogeheten planning- en controlcyclus gaat uit van twee momenten waarop
de minister van Justitie beslissend optreedt: bij de vaststelling van de landelijke
kaderstelling voor het volgende jaar en bij de vaststelling van het jaarplan.
De concrete invulling van de kaderstelling door de parketten is procesmatig
de verantwoordelijkheid van het College, waarbij overigens wordt afgestemd
met het departement.Ik meen dat op de hiervoor geschetste wijze helder is op welke wijze de
beleidsvorming door het OM zal plaatsvinden en hoe deze zich verhoudt tot
de beleidsvorming elders. Er zijn tussen de diverse betrokkenen hierover duidelijke
afspraken gemaakt. Tegen deze achtergrond acht ik een wettelijke regeling
van het beleidsplan van het OM – zoals de leden van de D66-fractie hebben
gesuggereerd – overbodig en ook ongewenst. Uit een oogpunt van wetgevingskwaliteit
dient niet meer in de wet geregeld te worden dan strikt noodzakelijk is. Voor
de wijze waarop de beleidsvorming binnen het OM plaatsvindt,
bestaat deze noodzaak naar mijn oordeel niet.De leden van de GPV-fractie vragen of de resultaten van het nadere onderzoek
in het kader van de evaluatie van de Politiewet 1993 naar verwachting nog
bij de behandeling van dit wetsvoorstel kunnen worden betrokken. Indien de
resultaten van het onderzoek aanleiding zijn tot aanpassing van de Politiewet
1993 of het daarin neergelegde politiebestel met de daarbij behorende bevoegdheidsverdeling,
zal daarin worden voorzien bij een separaat wetsvoorstel. In het onderhavige
wetsvoorstel is uitgegaan van het bestaande politiebestel en wordt geen wijziging
gebracht in de formele bevoegdheden zoals die aan het OM zijn toegekend. 2.5 Het landelijk parketDe leden van de PvdA-fractie vragen naar de ervaringen die inmiddels zijn
opgedaan met het Landelijk Bureau Openbaar Ministerie (LBOM), dat thans operationeel
is in afwachting van de instelling van het landelijk parket. Zoals bekend,
heeft het LBOM een operationele taakstelling op het gebied van de bestrijding
van zware, georganiseerde criminaliteit. Het gaat hier met name om het geven
van leiding aan opsporingsonderzoeken van het Landelijk Rechercheteam (LRT).
Wat het LRT betreft geldt dat thans een aantal grote opsporingsonderzoeken
loopt of in de fase van projectvoorbereiding is (mede in onderlinge kernteam-samenwerking)
en de vervolging als gevolg van een aantal afgesloten onderzoeken inmiddels
heeft geresulteerd in veroordelingen. Voorts bevindt een aantal verdachten
zich nog in preventieve hechtenis. De met de genoemde zaken verband houdende
beslagleggingen en ontnemingsvorderingen vertegenwoordigen samen een financiële
waarde van ruim 50 miljoen gulden. Een aantal grote onderzoeken is in het
kader van internationale rechtshulp uitgevoerd met de hieruit voortvloeiende
vervolging van verdachten in Nederland en het buitenland (Canada, Duitsland,
Italië). De LRT-strafzaken worden thans aangebracht bij de op grond van
de huidige regelgeving competente gerechten. Met het oog op de gevolgen hiervan
voor de strafrechtelijke keten zijn budgettaire, organisatorische en materiële
voorzieningen getroffen. Van de getroffen maatregelen maken deel uit de noodzakelijke
voorzieningen in de sfeer van zittingscapaciteit enruimte, alsmede gebouwelijke
voorzieningen in het nieuwe complex Wilhelminahof, waarin de gerechtelijke
diensten Rotterdam zijn gehuisvest.Voorts heeft het LBOM op het gebied van de bestrijding van zware, georganiseerde
criminaliteit een landelijke beleidsontwikkelende en coördinerende taakstelling.
De samenhang en de wisselwerking tussen de uitvoering van de genoemde operationele,
beleidsmatige en coördinerende taken is met name van groot belang met
het oog op een adequate integrale aanpak van zware, georganiseerde criminaliteit.
Ondanks het nog relatief korte bestaan van het LBOM (nu ruim 2 jaar) en de
relatief beperkte formatie (sedert de oprichting gegroeid naar thans 21,3
fte, waarvan 8,3 fte Officier van Justitie, met inbegrip van de Hoofdofficier
van Justitie en de 3 landelijke OM-functies voor de taakgebieden CRI, BVD/terreurbestrijding
en MOT), zijn naast de genoemde opsporingsinspanningen wat dit betreft reeds
belangrijke resultaten behaald. Dit gebeurt grotendeels in de vorm van het
landelijk faciliteren en ondersteunen van de andere OM-parketten, het College
van Procureurs-Generaal en adviesorganen van het College, zoals de Coördinatiecommissie
Zware Criminaliteit (voorheen Coördinerend Beleidsoverleg). Deze activiteiten
geschieden mede ten behoeve van de beleidsontwikkeling van het ministerie
van Justitie. Het landelijk parket zal zich in de toekomst nog verder moeten ontwikkelen
op de diverse terreinen, met accenten op de nationale en internationale criminaliteitsbeeldvorming,
criminele politiek en bestrijding van zware, georganiseerde criminaliteit
(zoals in het kader van de uitvoering van het Europees actieplan) en de verdere
ontwikkeling van het financieel rechercheren. Ofschoon met de huidige formatie
reeds resultaten van betekenis zijn geboekt, is duidelijk dat het landelijk
parket – dit ook in antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie –
het groeiende werkaanbod niet met de huidige formatie zal aankunnen en dus
verder zal moeten groeien. Uiteindelijk zal het parket, in vergelijking met
de andere parketten, een middelgroot parket moeten worden om de taakstelling
goed en volledig te kunnen uitvoeren in samenwerking met de andere parketten.
Deze situatie zal binnen ongeveer 5 jaar moeten zijn bereikt. Gedurende deze
5 jaar zal de formatie van het landelijk parket geleidelijk aan worden uitgebreid.
De groei van de formatie zal gelijke tred houden met de groei van het werkaanbod.De leden van de GPV-fractie vragen hoe de beleidsondersteunende functie
van het landelijk parket zich verhoudt tot de beleidsondersteunende functie
van het ministerie van Justitie. Tevens vragen deze leden om een nadere toelichting
op de vormgeving van de bevoegdheid voor de aansturing van de politie door
het landelijke parket.De keuze het OM te positioneren en vorm te geven als een organisatie onder
centrale leiding impliceert dat die leiding, het College, de beschikking krijgt
over hoogwaardige ondersteuning. Ten aanzien van de zware criminaliteit is
ervoor gekozen deze ondersteuning te concentreren bij het Landelijke parket.
Vanzelfsprekend dient daarbij afstemming van werkzaamheden met zowel het parket-generaal
als met mijn departement plaats te vinden. De beleidsverantwoordelijkheden
over en weer zijn daarbij voldoende gemarkeerd. De landelijke beleidstaken
waar het landelijk parket mee wordt belast hebben enerzijds betrekking op
zaken die rechtstreeks de verantwoordelijkheid van het OM raken – denk
aan de rol van de Coördinatiecommissie zware criminaliteit bij de voorbereiding
van de prioriteitenstelling van de werkzaamheden van de kernteams door het
College, aan de rol die het CTC speelt bij de toetsing van opsporingsmethodes,
aan de coördinatie en uitvoering van majeure rechtshulpverzoeken en uiteraard
aan de gezagsuitoefening over het landelijk rechercheteam (LRT) – en
anderzijds op de specifieke verantwoordelijkheid van de procureur-generaal
die de portefeuille zware en georganiseerde criminaliteit beheert.Ten aanzien van de aansturing van de politie moet een onderscheid gemaakt
worden tussen de rol van het landelijk parket inzake het LRT, de kernteams
en overige aangelegenheden. Inzake het LRT oefent het landelijk parket de
reguliere gezagsrol uit. Met betrekking tot de kernteams vervult het landelijk
parket ondersteunende taken ten behoeve van de prioriteitenstelling door het
College. De in voorbereiding zijnde algemene maatregel van bestuur op basis
van het in Artikel IX onder D geformuleerde artikel 9 Sv. zal uitsluitend
betrekking hebben op de gevallen waarin het landelijk parket bevoegd is tot
vervolging en in verband daarmee de reguliere gezagsrol uitoefent. Op de inhoud
van deze algemene maatregel van bestuur ga ik hieronder in het artikelsgewijze
deel nog afzonderlijk in. Overigens zeg ik – naar aanleiding van een
vraag van de leden van de D66-fractie – graag toe de ontwerp-algemene
maatregel van bestuur aan de Kamer voorafgaand aan de advisering door de Raad
van State ter beoordeling toe te sturen.De leden van de D66-fractie willen voorts graag weten hoe in de praktijk
wordt bepaald welke opsporingsonderzoeken door het LRT worden uitgevoerd
en welke door de kernteams resp. de regionale recherchediensten. Onderzoeken
die potentieel voor opsporing door een kernteam in aanmerking komen, worden
beoordeeld en getoetst aan de hand van de criteria die daarvoor door het CBO
(thans de Coördinatiecommissie Zware Criminaliteit) zijn ontwikkeld en
door het College, met instemming van de minister, zijn vastgesteld. Deze criteria
gelden voor alle, aan de kernteams toe te delen onderzoeken, dus ook voor
de toedeling aan het LRT. Gelet evenwel op de specifieke taakstelling van
het LRT – welke op grond van de geldende LRT-regeling onder meer gericht
is op de financieel-economische aanpak van georganiseerde criminaliteit en
op (majeure) rechtshulpverzoeken – geldt in vergelijking tot de andere
kernteams dat in het bijzonder wordt gelet op kernmerken die in de richting
van deze specifieke taakstelling wijzen. Voor alle kernteams geldt dat het
College van procureurs-generaal beslist over de toedeling van onderzoeken
daarbij geadviseerd door de Coördinatiecommissie Zware Criminaliteit.De leden van de VVD- en RPF-fractie vragen naar de relatieve competentie
van de rechtbanken in zaken waarin de officier van justitie met de vervolging
is belast. Voor de regeling daarvan is aangesloten bij de systematiek van
de bestaande regeling op grond van artikel 2 Sv. In de desbetreffende gevallen
is dus allereerst de rechtbank bevoegd die krachtens de normale competentietoedeling
via artikel 2 Sv. de zaak toebedeeld kan krijgen. Op praktische gronden heb
ik gemeend daarnaast een aanvullende voorziening te moeten treffen. Omdat
het landelijk parket gevestigd is in Rotterdam heeft het de voorkeur indien
een zaak in elk geval ook bij de rechtbank ter plaatse kan worden aangebracht.
De behoefte daartoe zal met name kunnen bestaan in zaken met een arbeidsintensief
karakter, d.w.z. zaken waarin een grote hoeveelheid tijd aan zittingen moet
worden ingepland c.q. meerdere leden en medewerkers van het OM moeten worden
ingezet. Ik meen dat deze aanvullende voorziening niet gekunsteld is: integendeel,
zij biedt grote praktische voordelen. Tegelijkertijd doet zij geen afbreuk
aan de bestaande competentieregeling op grond waarvan immers veel vaker meerdere
rechtbanken bevoegd kunnen worden geacht. Voorts doet de voorgestelde opzet
recht aan de behoefte om zaken met een specifiek regionale achtergrond bij
de rechter in de betreffende regio aanhangig te kunnen maken. Van de zijde
van de rechterlijke macht is naar mijn oordeel terecht op die behoefte gewezen.
Ten slotte wordt langs deze weg het risico van een ongewenste tweedeling van
rechtbanken in een a- en een b-categorie voorkomen.In de praktijk zal in overleg met alle betrokkenen moeten worden bepaald
bij welke rechtbank een concrete zaak zal worden aangebracht. Van onnodige
touwtrekkerij behoeft – zo stel ik in de richting van de VVD-fractie –
geen sprake te zijn. Ik ga ervan uit dat hierover adequate besluitvorming
zal plaatsvinden na goed overleg tussen het landelijk parket, het parket-generaal
en de betrokken rechtbanken. Ook op dit moment al bestaan er veel gevallen
waarin een zaak op grond van artikel 2 Sv bij meer rechtbanken kan worden
aangebracht. Op grond van de huidige praktijk inzake de toedeling van zaken
heb ik geen aanleiding om te veronderstellen dat zich bij de toepassing van
de competentieregeling problemen gaan voordoen.Ter financiering van de aanpak van de zware georganiseerde criminaliteit
op landelijk niveau is – dit in antwoord op een vraag van de leden van
de CDA-fractie – met ingang van het begrotingsjaar 1995 een structureel
bedrag van fl. 5 mln. aan de justitiebegroting toegevoegd. Uit dit bedrag
is in de eerste plaats de voorloper van het landelijk parket, het LBOM, voor
een bedrag van fl. 3 mln. gefinancierd. Voor de zittende magistratuur is daarmee nog een bedrag van fl. 2 mln. structureel beschikbaar.
Behalve andere financiële middelen die voor de versterking van de strafrechtelijke
keten beschikbaar zijn, zal ook een gedeelte van dit bedrag worden aangewend
voor het realiseren van een zogenaamde megavoorziening bij de rechtbank Rotterdam.
Hierover zullen in het kader van de budgettoewijzing voor 1998 nadere afspraken
met deze rechtbank worden gemaakt. Uitgangspunt daarbij zal zijn dat de rechtbank
ook de door het landelijk parket aan te brengen zaken op een adequate wijze
zal kunnen behandelen. 3. DE VERHOUDING TUSSEN DE MINISTER EN HET OM 3.1 AlgemeenMet veel voldoening heb ik kennisgenomen van de waardering die verscheidene
fracties hebben uitgesproken voor de wijze waarop de verhouding tussen de
minister van Justitie en het OM in het wetsvoorstel is verankerd. Zoals de
leden van de CDA-fractie terecht hebben opgemerkt, gaat het om het vinden
van een goed evenwicht tussen de politieke ministeriële verantwoordelijkheid
enerzijds en de wettelijke bevoegdheid van de officier van justitie in het
strafproces anderzijds. Het verheugt ons dat de leden van de PvdA-fractie
het wetsvoorstel op dit punt een verbetering achten ten opzichte van de oude
situatie. Van groot belang is voorts dat voor de toekomst geen misverstand
kan bestaan omtrent de reikwijdte van de ministeriële verantwoordelijkheid
en de daarbij behorende bevoegdheden. Met de leden van de D66-fractie ben
ik van mening dat de winst van het wetsvoorstel onder meer zit in het scheppen
van duidelijkheid over de staatsrechtelijke positie van het OM.Daarnaast heb ik kennisgenomen van de bezwaren die enkele fracties hebben
geuit met betrekking tot het onderhavige onderdeel. De leden van de RPF-fractie
zijn kort gezegd van mening dat het OM moet worden beschouwd als een bestuursdienst
die geen onderdeel behoort te zijn van de rechterlijke macht. De leden van
de SGP- en GPV-fractie leggen daarentegen de nadruk op de behoefte aan een
onafhankelijk OM en stellen in dat licht vraagtekens bij de aanwijzingsbevoegdheid
van de minister in individuele gevallen. Met de onderhavige nota hoop ik bedoelde
fracties ervan te kunnen overtuigen dat in het wetsvoorstel aan alle mogelijke
invalshoeken op adequate wijze recht wordt gedaan.Enkele specifieke vragen betreffende de verhouding tussen minister en
OM heb ik elders in deze nota beantwoord. Voor de beantwoording van de vragen
inzake de toepassing van het voorgestelde artikel 128, vijfde lid, Wet RO
verwijs ik naar het artikelsgewijze deel van deze nota. Voorts zijn de vragen
van de leden van de SGP- en GPV-fractie omtrent de aanwijzingsbevoegdheid
met betrekking tot de toepassing van de bevoegdheden uit de Politiewet 1993,
reeds hiervoor aan bod gekomen. Ik verwijs naar paragraaf 2.4. 3.2 Ministeriële verantwoordelijkheidDe leden van de CDA-fractie stellen de reikwijdte van de ministeriële
verantwoordelijkheid in relatie tot het OM aan de orde. In de memorie van
toelichting is aangesloten bij de geldende regels inzake ministeriële
verantwoordelijkheid, zoals deze betrekkelijk recent zijn uiteengezet door
de commissie-Scheltema in het rapport «Steekhoudend ministerschap»
(kamerstukken II 1992/93, 21 427, nrs. 40–41). Een wezenlijk uitgangspunt
is dat een minister niet zonder medewerking van de volksvertegenwoordiging
zijn verantwoordingsplicht kan beperken. Op grond daarvan moet worden
aangenomen dat de minister volledig politiek verantwoordelijk is voor het
handelen van organen van de centrale overheid, tenzij uit een heldere en ondubbelzinnige
uitspraak van de formele wetgever het tegendeel blijkt. Dat laatste is bij
het OM tot dusverre niet het geval geweest. Noch bij de totstandkoming van
de Wet RO tijdens de vorige eeuw, noch in het kader van een wetswijziging
in een later stadium is uitdrukkelijk gebleken dat de wetgever de ministeriële
verantwoordelijkheid ten opzichte van het OM op enigerlei wijze heeft willen
beperken. De huidige praktijk is daarmee in overeenstemming. De ministeriële
verantwoordelijkheid voor het OM wordt vanuit het parlement met enige regelmaat
ten volle geactiveerd.Een andere regel inzake ministeriële verantwoordelijkheid is –
de leden van de CDA-fractie hebben daar terecht op gewezen – dat een
minister slechts politiek verantwoordelijk is voor zover hij over bevoegdheden
beschikt. Het OM vormt – zo zeg ik ook in de richting van de leden van
de SGP-fractie – geen uitzondering op die regel. In het verlengde daarvan
heb ik in de memorie van toelichting gewezen op de thans geldende wetgeving
waarin de volledige zeggenschap van de minister zijn weerslag krijgt. Artikel
5 Wet RO gaat uit van een onbeperkte bevoegdheid van de minister als bevoegd
gezag om bevelen te geven. Daarnaast heeft de minister ambtenarenrechtelijke
bevoegdheden jegens de leden van het OM, die overeenkomen met de bevoegdheden
die kunnen worden toegepast ten opzichte van departementsambtenaren. Daartoe
zijn krachtens de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren belangrijke delen
van de Ambtenarenwet en het ARAR van overeenkomstige toepassing.Aan de volledige zeggenschap van de minister doet – dit in antwoord
op een andere vraag van de leden van de CDA-fractie – geen afbreuk dat
de officier van justitie zijn bevoegdheden rechtstreeks aan de wet ontleent.
Ook op grond van andere wetgeving komen situaties voor waarin ambtenaren door
de wetgever geattribueerde bevoegdheden uitoefenen onder verantwoordelijkheid
van de minister. Voor de omvang van de ministeriële verantwoordelijkheid
is niet relevant of ambtenaren hun bevoegdheden uitoefenen in mandaat of op
grond van attributie. Dat wil evenwel niet zeggen dat het feit dat bevoegdheden
rechtstreeks aan de officier van justitie zijn toegekend, zonder betekenis
is. In de memorie van toelichting heb ik reeds aangegeven dat dit een van
de redenen is om terughoudend te zijn met ministeriële aanwijzingen.De leden van de SGP-fractie betreuren het dat de aanwijzingsbevoegdheid
ook betrekking heeft op individuele strafzaken. In verband met de staatsrechtelijke
regel «geen verantwoordelijkheid zonder bevoegdheid» acht ik het
noodzakelijk de aanwijzingsbevoegdheid van de minister in volle omvang te
handhaven. Volledige politieke verantwoordelijkheid bestaat alleen dan indien
de minister over de bevoegdheden beschikt om die verantwoordelijkheid in voorkomende
gevallen ook daadwerkelijk waar te maken. Om die reden strekt de aanwijzingsbevoegdheid
zich niet alleen uit over het algemene beleid, maar ook over de wijze waarop
het beleid in individuele zaken wordt toegepast. Dat laatste omvat mede –
zo stel ik naar aanleiding van een vraag van de leden van de GPV-fractie –
de sepotbeslissing. Op grond van artikel 167, tweede lid, Sv kan van vervolging
worden afgezien op gronden aan het algemeen belang ontleend. Juist omdat het
bij de vraag wat in het algemeen belang dient te geschieden gaat om een opportuniteitsafweging
waarbij het OM gezien het ruime kader van artikel 167 Sv veel beleidsvrijheid
wordt gelaten, acht ik het noodzakelijk dat hierover politieke verantwoording
kan worden afgelegd. Dit veronderstelt dat de minister in laatste instantie
een aanwijzing tot niet-vervolging moet kunnen geven. Dat laat onverlet dat
ik met de leden van de SGP-fractie van oordeel ben dat het bestaan van ministeriële verantwoordelijkheid in de praktijk slechts in uitzonderlijke
gevallen tot actieve betrokkenheid van minister en parlement in individuele
zaken mag leiden. Frequente en intensieve bemoeienis in deze zin acht ik ongewenst:
regering en parlement dienen bij de uitoefening van hun taken de nadruk te
leggen op de hoofdlijnen van het strafrechtelijke beleid. Op de nadere normering
van de bevoegdheid om een aanwijzing tot niet-vervolging te geven, kom ik
hieronder nog terug.De leden van de VVD-fractie betwijfelen of de minister van Justitie, buiten
het geval waarin de staatsveiligheid in het geding is, de bevoegdheid toekomt
om een aanwijzing tot niet-vervolging te geven, omdat in dergelijke situaties
de «politieke factor» wordt geïntroduceerd in de verhouding
tussen OM en rechter. Tegen deze achtergrond ben ik met de leden van de VVD-fractie
van mening dat hier zeer grote terughoudendheid geboden is. Niettemin ben
ik na afweging van alle betrokken belangen van oordeel dat de ministeriële
verantwoordelijkheid onvoldoende tot zijn recht zou kunnen komen als de minister
van Justitie op dit punt geen bevoegdheid zou bezitten. Ik verwijs naar hetgeen
ik hiervoor in samenhang met artikel 167, tweede lid, Sv over dit thema heb
opgemerkt. Ik ben het met de leden van de VVD-fractie overigens eens dat het
aanbeveling verdient om zo duidelijk mogelijk in algemene richtlijnen vast
te leggen in welke gevallen de offcier van justitie bevoegd is om van vervolging
af te zien. Aanwijzingen van de minister kunnen dan worden gezien als instrumenten
om te bereiken dat daadwerkelijk wordt gehandeld overeenkomstig het geformuleerde
beleid. Dit laat evenwel onverlet dat de minister van Justitie uiteindelijk
ook politiek verantwoordelijk is voor het optreden van het OM op een terrein
waar (nog) geen beleid is vastgelegd. Om die reden ben ik van mening dat het
niet wenselijk is een formele beperking aan te brengen in de bevoegdheid van
de minister tot het geven van aanwijzingen aan het OM, die verder gaat dan
de beperkingen die voor het OM zelf gelden. Zoals in het vervolg van deze
nota nog aan de orde zal komen, geldt de algemene norm van artikel 167, tweede
lid, Sv – niet-vervolging slechts op gronden aan het algemeen belang
ontleend – vanzelfsprekend ook voor een aanwijzing die de minister terzake
zou willen geven.De leden van de GPV-fractie hebben gevraagd of handhaving van de ministeriële
bevoegdheid om een aanwijzing te geven strekkende tot het afzien van strafrechtelijk
onderzoek in strijd is met de beginselen van de rechtsstaat. In het licht
van het bovenstaande acht ik dit niet het geval. Een fundamenteel beginsel
van onze democratische rechtsstaat is dat omtrent het gebruik van overheidsbevoegdheden
politieke verantwoording wordt afgelegd jegens de volksvertegenwoordiging.
De in het wetsvoorstel neergelegde aanwijzingsbevoegdheid dient ter effectuering
van dit beginsel en past om die reden goed in onze democratische rechtsstaat.
Uiteraard dient het gebruik van deze bevoegdheid wel steeds in overeenstemming
te zijn met de wettelijke voorschriften, internationale verdragen en algemene
rechtsbeginselen. Ook de minister is hieraan gebonden. De omstandigheid echter
dat een aanwijzing in een concreet geval in strijd kan zijn met het recht,
betekent uiteraard niet dat het bestaan van de bevoegdheid op zichzelf met
de beginselen van de rechtsstaat in strijd zou zijn.Aan dit standpunt doet naar mijn oordeel niet af dat de overheid zelf
betrokken kan zijn bij een zaak waarnaar het OM een onderzoek wil instellen.
Ook hier gaat het er om dat de minister politieke verantwoording moet kunnen
afleggen over de keuzes die in een concreet geval zijn gedaan. Dit ligt in
het verlengde van de nota inzake de strafrechtelijke aansprakelijkheid van
overheidsorganen (kamerstukken II 1996/97, 25 294, nr. 2) die ik begin
dit jaar aan de Kamer heb uitgebracht. In deze nota heb ik het
standpunt ingenomen dat het bij de oplossing van het probleem van overheidsorganen
die zich niet steeds aan de wet houden, primair dient te gaan om het waarborgen
van een goede politieke en bestuurlijke controle. Voor zover het gaat om politieke
controle op de centrale overheid is juist de ministeriële verantwoordelijkheid
van cruciale betekenis. Dit laat onverlet dat de minister bij de toepassing
van de aanwijzingsbevoegdheid in een situatie waarin een overheidsorgaan betrokken
is, dezelfde terughoudendheid zal moeten betrachten als in andere gevallen.
In de memorie van toelichting is reeds op de algemene noodzaak tot terughoudendheid
ingegaan. Er is geen aanleiding om overheidsorganen in dit opzicht anders
te behandelen dan particulieren. In een geval waarin besloten wordt om een
overheidsorgaan niet te vervolgen kunnen belanghebbenden net als in het normale
geval op grond van artikel 12 Sv een klacht indienen bij het gerechtshof.De leden van de GPV-fractie hebben gesteld dat Nederland met het handhaven
van een vergaande aanwijzingsbevoegdheid als boven bedoeld, afstand zou nemen
van de algemene rechtsopvatting op dit punt in Europa. Van een gemeenschappelijke
rechtsopvatting in deze zin is evenwel geen sprake. Uit een recent gestarte
discussie in het kader van de Raad van Europa blijkt dat de relatie tussen
het OM en de uitvoerende macht per land in Europa sterk uiteenloopt. Deze
relatie verschilt van algehele onafhankelijkheid van het OM enerzijds tot
hiërarchische ondergeschiktheid als onderdeel van de uitvoerende macht
anderzijds. Deze verschillen hangen sterk samen met algemene verschillen in
positie en bevoegdheden van het OM in de diverse landen. Een en ander brengt
met zich dat over de aanwijzingsbevoegdheid op Europees niveau verschillend
wordt gedacht.De leden van de GPV-fractie vragen of het denkbaar is dat een aanwijzing
tot niet-vervolging van het College aan de parlementaire controle onttrokken
zou kunnen worden. Dat is naar mijn oordeel niet het geval. De minister is
politiek verantwoordelijk voor het handelen van het OM en dientengevolge ook
aanspreekbaar op aanwijzingen die door het College zijn gegeven. Een andere
vraag is of de minister ook vaak op beslissingen van het College in concrete
zaken moet worden aangesproken. Mede gezien het feit dat het hier aanwijzingen
binnen de organisatie van het OM betreft, ligt dit in de regel niet voor de
hand. Vervolgens hebben de leden van de PvdA-, D66-, CDA-, GPV- en GroenLinks-fractie
enkele vragen gesteld over de politieke controle op de aanwijzingsbevoegdheid
mede in het licht van de inlichtingenverplichting ex artikel 68 Grondwet.
In de memorie van toelichting heb ik de toezegging gedaan dat de Kamer altijd
in kennis zal worden gesteld in het geval de minister een aanwijzing geeft
die strekt tot niet-vervolging, tenzij het belang van de staat zich daartegen
verzet. Deze toezegging heeft bijzondere betekenis omdat in een dergelijk
geval – anders dan bij de aanwijzing tot vervolging – de rechter
zich niet altijd over de rechtmatigheid van de aanwijzing zal kunnen uitspreken.
Het laatste wordt in zekere zin gecompenseerd door de waarborg van parlementaire
controle.Tot mijn genoegen stel ik vast dat bedoelde toezegging enkele bezwaren
die de leden van de GPV-fractie hebben tegen de bevoegdheid om een aanwijzing
tot niet-vervolging te geven, kunnen wegnemen. Daarbij ga ik er niet zonder
meer van uit dat een dergelijke aanwijzing als gevolg van het feit dat de
Kamer wordt geïnformeerd, steeds aanleiding zal geven tot een publiek
debat. Dit zal afhangen van de omstandigheden van het concrete geval. Waar
het om gaat is dat de besluitvorming voorafgaande aan de aanwijzing transparant
wordt, zodat voor parlement en publieke opinie controleerbaar wordt hoe de
minister te werk is gegaan. De vraag van de D66-fractie of buiten
de aanwijzing zelf ook de bijbehorende stukken – met name de concept-aanwijzing
en de op schrift gestelde zienswijze van het College – aan de Kamer
zullen worden gezonden, dient in dit verband bevestigend te worden beantwoord.
Deze stukken zijn nodig om een adequaat oordeel te kunnen vormen omtrent de
aanwijzing en de wijze waarop deze is voorbereid. Vervolgens beslist de Kamer
of er op basis van de verstrekte informatie aanleiding bestaat voor een parlementaire
vervolgactie. De aard daarvan kan variren van het stellen van nadere vragen
tot het voeren van een parlementair debat.De leden van de PvdA- en CDA-fractie hebben gevraagd waarom de hiervoor
bedoelde toezegging aan de Kamer niet in het wetsvoorstel zelf is vastgelegd.
Regeling van het verkeer tussen Kamer en regering in gewone wetgeving is niet
erg gebruikelijk. Daarnaast is de gesuggereerde regeling ook niet noodzakelijk.
Bij de grondwetsherziening van 1987 is het standpunt ingenomen dat in ons
democratisch stelsel ministers verplicht zijn uit eigen beweging gegevens
aan het parlement te verstrekken als dat wenselijk is in het belang van een
goede en democratische bestuursvoering (kamerstukken II 1985/86, 19 014,
nr. 5, p. 6). De in de memorie van toelichting gedane toezegging is op dit
uitgangspunt gebaseerd. Op grond hiervan is de minister van Justitie gehouden
om de Kamer over een aanwijzing tot niet-vervolging te informeren.Niettemin is het niet ondenkbaar dat dit – zoals ook in sommige
andere wetten is geschied – in bijzondere omstandigheden in de wet wordt
verankerd. In dat verband hebben de leden van de PvdA-fractie er terecht op
gewezen dat artikel 68 Grondwet slechts ziet op door de Kamer gevraagde inlichtingen.
Het heeft derhalve geen betrekking op de hiervoor beschreven situatie, waarin
de minister informatie uit eigen beweging verstrekt. Een expliciete bepaling
in de Grondwet terzake ontbreekt. Voorts is de in artikel 68 Grondwet opgenomen
clausule inzake «het belang van de staat» evenmin in bedoelde
situatie van toepassing. De geclausuleerde toezegging die gedaan is in de
memorie van toelichting – de Kamer informeren, tenzij het belang van
de staat zich daartegen verzet – vormt een ongeschreven rechtsplicht
die voortvloeit uit de behoefte tot waarborging van de parlementaire controle.In dit licht bezien gaat het bij de beantwoording van de vraag van de
leden van de PvdA- en CDA-fractie om de afweging of de inlichtingenplicht
van artikel 68 Grondwet op een specifiek onderdeel in het onderhavige wetsvoorstel
moet worden aangevuld. Vanwege het bijzondere karakter van de reeds in de
toelichting gedane toezegging en het belang daarvan voor een transparante
besluitvorming in de betreffende strafzaken, meen ik dat voor een dergelijke
aanvulling wel aanleiding bestaat. Ik verwijs naar de tegelijkertijd met deze
nota ingediende nota van wijziging, waarin ik voorstel het wetsvoorstel in
deze zin te wijzigen. Het aan artikel 128 toegevoegde zesde lid verplicht
de minister de Kamer uit eigen beweging van een eventuele aanwijzing tot het
niet of niet verder opsporen of vervolgen in kennis te stellen. Naar aanleiding
van de eerder beantwoorde vraag van de leden van de D66-fractie, omvat de
informatie mede de belangrijkste voorbereidende stukken, te weten de ingevolge
het eerste lid door het College gegeven zienswijze alsmede de concept-aanwijzing
waarop de zienswijze betrekking heeft.Voor een uitdrukkelijke wettelijke regeling – zo beantwoord ik een
vraag van de leden van de D66- en GroenLinks-fractie – bestaat alleen
aanleiding indien het betreft een aanwijzing tot het niet of niet verder opsporen
of vervolgen. Alleen in die gevallen immers bestaat de mogelijkheid dat de
aanwijzing niet door de rechter wordt getoetst en is er derhalve behoefte
aan een aanvullende voorziening. Het nieuwe artikel 128, zesde lid, is dan ook tot die gevallen beperkt. Dat laat onverlet dat ook in andere
gevallen de minister voor een gegeven aanwijzing door de Kamer ter verantwoording
kan worden geroepen.Parallel aan artikel 68 Grondwet bevat het nieuwe zesde lid, een uitzondering
voor het geval het belang van de staat zich tegen informatieverstrekking verzet.
Met de leden van de PvdA-fractie ben ik van oordeel dat indien genoemd belang
zich tegen openbaarmaking verzet, vertrouwelijke kennisgeving aan de Kamer
tot de mogelijkheden behoort. Analoog aan de praktijk van artikel 68 Grondwet
kunnen zich hier verschillende varianten voordoen. Het is mogelijk dat de
op de aanwijzing betrekking hebbende informatie gedeeltelijk openbaar, gedeeltelijk
vertrouwelijk, dan wel in zijn geheel vertrouwelijk wordt verschaft. Denkbaar
is ten slotte ook dat met het oog op het belang van de staat de informatie
uitsluitend vertrouwelijk wordt verstrekt aan de leden van een bepaalde Kamercommissie.
Welke variant de voorkeur verdient zal per concreet geval moeten worden bepaald
binnen het afwegingskader van het zesde lid.Daarnaast is in het nieuwe zesde lid bepaald dat informatieverstrekking
achterwege blijft voor zover de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene
daardoor onevenredig wordt geschaad. Het is uit privacyoverwegingen in beginsel
ongewenst indien degene op wie de bijzondere aanwijzing betrekking heeft,
met naam en toenaam in de openbare mededeling aan de Kamer wordt genoemd.
Afhankelijk van het concrete geval zal dit er toe moeten leiden dat de informatie
in geanonimiseerde vorm aan de Kamer wordt verstrekt, dan wel dat de Kamer
vertrouwelijk over een en ander wordt ingelicht. Met inachtneming van de behoefte
aan een adequate informatievoorziening aan de Kamer zal moeten worden bezien
op welke wijze de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene kan worden gewaarborgd.
De formulering van de betreffende uitzondering sluit overigens aan bij gangbare
formuleringen in de wetgeving, in het bijzonder de Wet persoonsregistraties. 3.3 Het gebruik van de ministeriële aanwijzingsbevoegdheidDe leden van de D66-fractie stellen in verband met de toepassing van de
aanwijzingsbevoegdheid de situatie aan de orde waarin de minister en het College
na overleg een verschil van opvatting blijken te hebben. De genoemde leden
verwijzen naar de memorie van toelichting waarin wordt gesteld dat de minister
een aanwijzing kan geven indien na overleg zou blijken dat de minister een
ander oordeel blijft houden dan het College en het College niettemin vasthoudt
aan zijn voorgenomen beslissing. Dit impliceert inderdaad dat het in de rede
ligt om het College – nadat het kennis genomen heeft van het standpunt
van de minister – in de gelegenheid te stellen om zijn oorspronkelijk
oordeel te heroverwegen. De minister is daartoe evenwel niet verplicht. Vanuit
de verantwoordelijkheid die de minister draagt mag hij te allen tijde een
aanwijzing geven of de procedure daartoe in gang zetten en is hij derhalve
niet gehouden na het bedoelde overleg een hernieuwde standpuntbepaling van
het College af te wachten.De vraag van de leden van de D66-fractie of de minister pas een aanwijzing
mag geven als uitdrukkelijk is komen vast te staan dat het College zijn eerdere
standpunt niet wijzigt, dient dientengevolge ontkennend te worden beantwoord.
Daarbij past echter wel een belangrijke kanttekening. Voor zover het gaat
om een beslissing in een concreet geval betreffende de opsporing of vervolging
van strafbare feiten, is de minister op grond van artikel 128 Wet RO uiteraard
wel gehouden om alvorens hij een aanwijzing geeft, de zienswijze van het College
in te winnen. Mocht het voornemen van de minister samenhangen met een eerder gebleken verschil van opvatting, dan krijgt het College in
die specifieke situatie derhalve via de procedure van artikel 128 de gelegenheid
zijn eerder in het overleg met de minister ingenomen standpunt te wijzigen.
De basis voor de heroverweging is echter formeel gezien een andere dan in
de situatie waar de leden van de D66-fractie op doelen. In de procedure op
grond van artikel 128 bepaalt het College zijn standpunt immers niet naar
aanleiding van een uit overleg gebleken opvatting van de minister, maar geeft
het zijn zienswijze omtrent een op schrift gestelde concept-aanwijzing. Gelet
op de waarborgen die zijn vervat in artikel 128, is er naar mijn oordeel geen
behoefte aan aanvullende procedurevoorschriften.De leden van de GPV-fractie hebben gevraagd of het niet wenselijk is vast
te leggen dat een aanwijzing moet worden gegeven op het daartoe geëigende
(meest lage) niveau binnen het OM, om daarmee te benadrukken dat een aanwijzing
van de minister slechts dan aangewezen is wanneer deze niet door een lid van
het OM of door het College kan worden gegeven. Ik deel het kennelijke uitgangspunt
van deze leden, dat ministeriële aanwijzingen slechts worden gegeven
als andere wegen niet kunnen worden bewandeld. Ministeriële betrokkenheid
betekent in de eerste plaats dat er goed overleg plaatsvindt tussen minister
en OM – doorgaans het College – over de weg die in het algemeen
en in bijzondere gevallen moet worden gevolgd. Er mag van worden uitgegaan
dat dit overleg in verreweg de meeste gevallen tot overeenstemming leidt;
de vraag of een aanwijzing moet worden gegeven komt dan in het geheel niet
aan de orde. Indien vervolgens tussen minister en College overeenstemming
bestaat over de te volgen weg, ligt het vanzelfsprekend voor de hand dat niet
de minister maar het College ervoor zorgt dat ook daadwerkelijk wordt gehandeld
overeenkomstig het besprokene. Ook dan geldt weer dat een aanwijzing pas aan
de orde komt als het niet anders kan. Hoewel ik het bedoelde uitgangspunt
derhalve deel, zie ik onvoldoende noodzaak om dit ook in de tekst van de wet
vast te leggen.De leden van de SGP-fractie hebben aandacht gevraagd voor de rechtsgevolgen
van een aanwijzing tot niet-vervolging voor de verdachte; de leden van de
D66-fractie hebben in algemene zin gevraagd of aanwijzingen inzake individuele
vervolgingsgevallen kunnen worden gezien als besluiten waarop belanghebbenden
zich kunnen beroepen via de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Naar
aanleiding van dit laatste punt merk ik vooraf op dat in de onderhavige kwesties
niet primair de algemene beginselen van behoorlijk bestuur in het geding zullen
zijn als wel de algemene beginselen van een behoorlijke strafrechtspleging.Zoals in de memorie van toelichting is beschreven (zie blz. 29) ontstaan
strafvorderlijke consequenties voor individuele burgers in verband met een
dergelijke aanwijzing strikt formeel gesproken pas indien de officier van
justitie op grond van artikel 167, tweede lid, Sv. beslist om conform de aanwijzing
van vervolging af te zien. Maar in de door de SGP-fractie beschreven casus
is sprake van een situatie waarin een officier van justitie kennelijk handelt
in strijd met een gegeven aanwijzing en toch overgaat tot vervolging. Het
behoeft geen betoog dat een dergelijke handelwijze, die in strijd moet worden
geacht met de wet, binnen de kortste keren moet worden hersteld, niet zozeer
door de betrokken verdachte maar door het OM zelf. Maar in een uiterst geval,
indien de vervolging in strijd met een gegeven aanwijzing is aangevangen of
doorgezet en de betrokken verdachte kennis heeft gekregen van de ministeriële
aanwijzing, is het denkbaar – zo beantwoord ik ook de daarop betrekking
hebbende vraag van de leden van de GPV-fractie – dat de verdachte zich
daarop kan beroepen omdat hij onder bepaalde omstandigheden aan die aanwijzing
het gerechtvaardigde vertrouwen zal mogen ontlenen dat hij terzake niet (verder) zou worden vervolgd. Dit laatste zal evenwel – nog
los van het feit dat de casus zich zelden of nooit zal voordoen – niet
te snel mogen worden aangenomen. In dit verband is van belang dat het nieuwe
artikel 128, zesde lid, Wet RO voorschrijft dat de Tweede Kamer over een aanwijzing
tot niet-vervolging slechts wordt geïnformeerd voor zover de persoonlijke
levenssfeer daardoor niet onevenredig wordt geschaad. Dit brengt met zich
dat als gevolg van de informatieverstrekking aan de Kamer de betrokkene nog
niet bekend zal zijn met de aanwijzing en zich derhalve niet op basis van
die informatie op het vertrouwensbeginsel zal kunnen beroepen. Dit wordt zoals
gezegd anders op het moment dat de officier van justitie ter uitvoering van
de aanwijzing de verdachte op de hoogte stelt.De leden van de SGP-fractie hebben, aan de hand van een casus waarin een
voorval ter zitting voor de betrokken officier van justitie aanleiding zou
zijn om van een aanwijzing af te wijken, gevraagd of de officier van justitie
daartoe de bevoegdheid heeft. In hetzelfde vlak ligt de vraag van de leden
van de D66-fractie, of ik wil ingaan op de situatie waarin een aanwijzing
is gegeven die niet strookt met hetgeen zich later ter terechtzitting voordoet.
Deze leden hebben ook gevraagd of niet in de wet zou moeten worden gemarkeerd,
dat een aanwijzing het de officier van justitie nooit onmogelijk mag maken,
rekening te houden met hetgeen ter terechtzitting is voorgevallen. De leden
van de GPV-fractie waren er nog niet van overtuigd dat het wenselijk is dat
een aanwijzing ook betrekking kan hebben op de inhoud van het requisitoir;
zij stellen dat de officier van justitie de mogelijkheid moet hebben zijn
requisitoir aan te passen op een wijze die niet voorzien was in de aanwijzing.Het betreft hier inderdaad een uitermate belangrijke kwestie, waaraan
ik in de memorie van toelichting reeds aandacht heb geschonken. Met de genoemde
fracties ben ik van oordeel dat in de fase van het onderzoek ter terechtzitting
de minister in het belang van een goede procesorde zich zo mogelijk nog terughoudender
dient op te stellen dan in het daaraan voorafgaande stadium. Erkend dient
te worden dat ter terechtzitting feiten en omstandigheden aan het licht kunnen
treden die vooraf niet bekend waren of konden zijn. Naar aanleiding van de
vragen van de leden van de D66-fractie merk ik op dat een aanwijzing er vanzelfsprekend
nimmer toe mag leiden dat de betrokken officier van justitie geen rekening
kan houden met hetgeen ter zitting voorvalt. Wettelijke vastlegging van deze
notie acht ik evenwel overbodig. Ik wijs in dit verband voorts op het gestelde
op blz. 25 van de memorie van toelichting waarin is ingegaan op de mogelijkheid
om naar aanleiding van het voorgevallene ter zitting aanhouding te vragen
om nader overleg te voeren, een mogelijkheid waarop ook de NVvR heeft gewezen.
Voorts wil ik nog eens wijzen op blz. 27 van de memorie van toelichting waar
wordt gesteld dat het de betrokken officier van justitie vrij staat om aandacht
te vragen voor die overwegingen omtrent het recht die de rechter naar objectieve
maatstaven mede in het oordeel over de voorliggende casus zou moeten betrekken.
Gezien de procedure die aan de vervolgingsbeslissing is voorafgegaan, zal
dit concreet betekenen dat de officier van justitie ter terechtzitting –
mede aan de hand van de processtukken terzake – de verschillende aspecten
belicht die bij de afweging voorafgaande aan de beslissing tot vervolging
een rol hebben gespeeld. Dit betekent niet – zo zeg ik ook naar aanleiding
van de desbetreffende opmerking van de GPV-fractie – dat aan de rechter
tegelijkertijd twee verschillende opvattingen worden voorgelegd, maar dat
de rechter zo volledig mogelijk wordt geïnformeerd.Met inachtneming van het voorgaande meen ik niettemin dat de minister –
dit in antwoord op vragen van de leden van de VVD- en de GroenLinks-fractie –
ook na de aanvang van het onderzoek ter terechtzitting in laatste instantie
een aanwijzing moet kunnen geven. Zoals ik reeds in het nader rapport onder
punt 1b heb vermeld is het denkbaar dat een eerder gegeven aanwijzing moet
worden gewijzigd naar aanleiding van hetgeen ter zitting voorvalt. Dat betekent
niet, zoals de leden van de VVD-fractie stellen, dat de oorspronkelijke aanwijzing
niet deugde, maar slechts dat ter zitting omstandigheden naar voren kwamen
die voordien nog niet bekend waren of zelfs konden zijn. In zo'n situatie
moet de bevoegdheid bestaan door middel van een nieuwe aanwijzing de vorige
aan te passen. Maar ook in andere gevallen kan vanuit het oogpunt van de ministeriële
verantwoordelijkheid de mogelijkheid niet gemist worden om ook nog tijdens
de zitting aanwijzingen te geven. Men denke aan de situatie dat een terechtzitting
vele weken in beslag neemt en nieuwe feiten bekend worden of zich nieuwe omstandigheden
voordoen, die aanleiding kunnen geven tot ministeriële bemoeienis, mogelijkerwijs
zelfs tot een aanwijzing. Het hoeft daarbij niet alleen te gaan om het strafvorderlijk
optreden; ook kan bij voorbeeld de omgang van de betrokken officier van justitie
met de pers in het geding zijn. Dat betekent niet dat daarmee, zoals de leden
van de VVD-fractie kennelijk vrezen, «de politieke factor in een individuele
strafzaak» wordt geïntroduceerd, maar het betekent dat moet worden
vermeden dat er een periode bestaat waarin de ministeriële verantwoordelijkheid
voor het optreden van een lid van het OM niet kan worden waargemaakt. In de
praktijk echter zal de minister hier – zo benadruk ik nogmaals –
in het belang van een goede procesorde zeer grote terughoudendheid betrachten. 3.4 Rechtswaarborgen bij bijzondere aanwijzingenDe leden van de PvdA-fractie vragen naar de gronden waarop tot niet-vervolging
kan worden overgegaan. Bij het nemen van de vervolgingsbeslissing kunnen twee
stappen worden onderscheiden: in de eerste plaats rijst de vraag of de zaak
tegen de verdachte vervolgbaar en bewijsbaar is, terwijl de verdachte strafbaar
is. Vervolgens komt aan de orde of vervolging ook wenselijk is. Krachtens
artikel 167, tweede lid, Sv. kan daarvan worden afgezien om redenen aan het
algemeen belang ontleend. Veelal hebben deze redenen betrekking op beleidsmatige
afwegingen, waaronder ook de capaciteit van het strafrechtelijk apparaat.
Binnen deze context kan in een uitzonderingsgeval de minister van Justitie
een aanwijzing tot niet-vervolging geven. Het is niet aannemelijk dat deze
aanwijzing zal zijn gegrond op een technisch gebrek, ten gevolge waarvan vervolging
niet mogelijk zou zijn. Een dergelijk verschil in waardering van veelal feitelijke
aard zal doorgaans binnen de organisatie van het OM tot een oplossing zijn
gebracht. Waarschijnlijker is derhalve dat een eventuele aanwijzing zal zijn
gebaseerd op een andere beleidsmatige waardering dan die van het OM. Met de
leden van de PvdA-fractie ben ik van mening dat niet-vervolgen op basis van
een aanwijzing van de minister zich slechts uiterst zelden zal voordoen.De leden van de D66-fractie achtten vooralsnog een nadere, wettelijke
specificering wenselijk van de gronden waarop een aanwijzing tot niet-vervolging
kan worden gegeven en vroegen de regering in te gaan op de suggestie van een
criterium als «het belang van de rechtsontwikkeling of andere zwaarwegende
belangen». Voorop staat dat uiteraard alleen in zeer uitzonderlijke
gevallen door de minister een aanwijzing zal moeten worden gegeven tot niet-vervolging;
een en ander heb ik reeds meermalen benadrukt. Maar een wettelijke inperking
van de gronden waarop zo'n aanwijzing kan worden gegeven leidt er onherroepelijk
toe, dat er een terrein van het handelen van het OM ontstaat waarvoor de minister
van Justitie geen verantwoording kan dragen. Zoals elders reeds meermalen
betoogd hangt de ministeriële verantwoordelijkheid immers rechtstreeks
samen met de bevoegdheden waarover de minister beschikt om ervoor te zorgen
dat zodanig gehandeld wordt dat hij daarvoor wèl verantwoordelijkheid
wenst te dragen. Om deze reden acht ik wettelijke inperking van de aanwijzingsbevoegdheid
onwenselijk, voor zover deze verder gaat dan de beperkingen die in algemene
zin voor het handelen van het OM gelden. In dat verband merk ik op dat vanzelfsprekend
ook de minister, indien hij een aanwijzing tot niet-vervolging wil geven,
gebonden is aan de algemene norm van artikel 167, tweede lid, Sv, te weten
dat van vervolging slechts kan worden afgezien op gronden aan het algemeen
belang ontleend.De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan melden in hoeveel
gevallen een verzoek op grond van artikel 12 Sv. alsnog leidt tot vervolging.
De beantwoording van deze vraag vergt het raadplegen van verschillende bestanden.
Ik kan op basis daarvan thans een betrouwbare, maar voorlopige indicatie geven
van het aantal beklagzaken ex. art. 12 Sv. en het aandeel gegrondverklaringen.
In 1994 was sprake van 620 beklagzaken, in 1995 van 790 en in 1996 van 910.
Dit komt overeen met een instroom per 1000 sepots en transactie van respectievelijk
4.8, 6.6 en 8.2 Zowel het aantal beklagzaken als het aantal beklagzaken per
1000 sepots/transacties stijgt in de genoemde periode aanzienlijk. Het aandeel
gegrondverklaringen blijft in deze periode ongeveer stabiel op 12%. Er wordt
met andere woorden een «bevel tot vervolging» gegeven in een op
de acht á negen beklagzaken.De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd hoe kan worden voorkomen dat
strafbare feiten ten onrechte niet worden vervolgd, indien de waarborg van
de procedure van art. 12 Sv ontbreekt als er geen belanghebbende is, bij voorbeeld
in geval van milieudelicten of als de belanghebbende is overleden. Uitgangspunt
is dat in alle gevallen waarin een ministeriële aanwijzing tot niet-vervolging
is gegeven, de Tweede Kamer daarvan in kennis wordt gesteld. Op die wijze
kan daarover te allen tijde verantwoording worden afgelegd. Overigens is het
een misverstand dat in de bedoelde gevallen een artikel 12-procedure niet
mogelijk zou zijn. In geval van milieudelicten zal veelal sprake kunnen zijn
van een of meer personen die daarvan als rechtstreeks belanghebbende nadeel
ondervinden; bovendien kunnen onder omstandigheden, zoals bekend, ook procedures
worden gevoerd door belangengroeperingen. En wat betreft de situatie waarin
de rechtstreeks belanghebbende is overleden wijs ik erop dat in beginsel zijn
nabestaanden kunnen optreden. In verband met een mogelijke artikel 12 Sv-procedure
is overigens van belang dat de officier van justitie verplicht is eventuele
belanghebbenden van zijn voornemen om van vervolging af te zien, in kennis
te stellen. Ik kom hier in het artikelsgewijze deel bij artikel 128 nog op
terug.De leden van de SP-fractie hebben gevraagd of de kans niet uitermate klein
zal zijn dat, in een geval waarin de minister een aanwijzing heeft gegeven
tot niet-vervolging, in een artikel 12-procedure alsnog wordt besloten tot
vervolging over te gaan. Hoe groot die kans zal zijn, valt niet aan te geven;
ten eerste zal de situatie zich slechts bij uitzondering voordoen, ten tweede
zal elk geval op zichzelf staan en op zijn eigen merites moeten worden beoordeeld
door de rechter. Maar vanzelfsprekend zal de rechter die daarover te oordelen
krijgt, bij zijn afweging ook de overwegingen van de minister betrekken die
hebben geleid tot het geven van de desbetreffende aanwijzing. De beslissing
om niet tot vervolging over te gaan is in het geval van een ministeriële
aanwijzing natuurlijk zeer goed gedocumenteerd en overwogen; de gekozen procedure
noopt ertoe dat alle aan de orde zijnde belangen in beeld zullen moeten worden
gebracht. De rechter zal in een dergelijke geval de gronden die
hebben geleid tot de aanwijzing afwegen tegen de belangen van degene die wenst
dat toch wordt vervolgd.De leden van de SP-fractie hebben vervolgens gevraagd of zij ervan kunnen
uitgaan dat, indien de rechter heeft beslist dat toch alsnog tot vervolging
moet worden overgegaan, niet opnieuw een ministeriële aanwijzing tot
niet-vervolging wordt gegeven. Dit is vanzelfsprekend het geval; ik verwijs
naar het gestelde op blz. 24 en 25 van de memorie van toelichting: ook de
minister is uiteraard gebonden aan rechterlijke bevelen en rechterlijke opdrachten.De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd in welke gevallen tegen een
aanwijzing van de minister of het College beroep op de rechtbank openstaat
overeenkomstig de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Ik moge daarvoor primair
verwijzen naar de uitvoerige passages over dit onderwerp in de memorie van
toelichting (blz. 27 en 28). Indien geen sprake is van opsporing of vervolging
van strafbare feiten en de aanwijzing niet gericht is tot de rechterlijke
ambtenaar als zodanig in de zin van artikel 47 Wet rechtspositie rechterlijke
ambtenaren (WRRA), geldt in beginsel de rechtsbescherming ingevolge de Awb.
De aanwijzingsbevoegdheid van minister en College is inderdaad – zoals
de leden van de CDA-fractie opmerken – niet beperkt tot opsporing en
vervolging. Het is evenwel een misverstand dat een aanwijzing ook rechtstreeks
het bestuur van het regionaal politiekorps als zodanig zou kunnen betreffen.
De bevoegdheden van de desbetreffende artikelen zijn uitdrukkelijk beperkt
tot de taken en bevoegdheden van het OM.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd de voor- en nadelen uiteen
te zetten van een rechterlijke toetsing indien sprake is van een aanwijzing
tot niet-vervolging en er geen artikel 12-procedure volgt. Ook de leden van
de SGP-fractie hebben hierover een vraag gesteld, onder referte aan het desbetreffende
onderdeel van het advies van de NVvR.In paragraaf 3.4 van de memorie van toelichting is uitvoerig ingegaan
op de voor- en nadelen van een aparte rechterlijke toetsing van ministeriële
aanwijzingen. Doorslaggevend acht ik dat een dergelijke aparte rechtsgang
niet goed past in de relatie tussen minister en OM, tenzij de betrokkene zelfstandig
in zijn belangen is getroffen, in welk geval reeds is voorzien in een adequate
rechtsgang. Gaat het slechts om een verschil in opvatting tussen de minister
en het betrokken lid van het OM, zonder dat deze laatste zelf als rechterlijk
ambtenaar in zijn belangen is getroffen, dan dient deze laatste zich neer
te leggen bij de opvatting van de Minister. De zienswijzeprocedure bij het
College draagt bij aan de zorgvuldigheid en rechtmatigheid van de desbetreffende
besluitvorming en doet recht aan de politieke verantwoordelijkheid van de
minister. De openbaarheid van de aanwijzing en van de zienswijze van het College
zorgt er vervolgens voor dat de besluitvorming vatbaar is voor rechtsbescherming
en voor parlementaire controle.De leden van de PvdA-fractie hebben bij deze aangelegenheid nog een verband
gelegd met de situatie in de Nederlandse Antillen en Aruba. Ik hecht eraan
op deze plaats te benadrukken dat er een cruciaal verschil is in de staatsrechtelijke
positie van de procureurs-generaal. Uit de totstandkomingsgeschiedenis van
met name de Arubaanse Staatsregeling blijkt, zo is ook geconstateerd in de
beschikking van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van de Nederlandse
Antillen en Aruba van 8 mei 1996, dat de positie van de procureur-generaal
in Aruba als «(in hoge mate) onafhankelijk» moet worden aangemerkt.
Van belang voor deze constatering is de toelichting bij die Staatsregeling,
waarin was vermeld dat de procureur-generaal in Aruba «wat betreft de
strafvervolging in belangrijke mate (is) onderworpen aan de aanwijzingen
van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie en dus aan die van de Minister
van Justitie onttrokken». Mede in dat licht moet worden bezien dat destijds
door de Nederlandse regering is gepleit voor vastlegging van rechterlijke
toetsing. Zoals bekend wijkt de situatie in Nederland daarvan in die zin af
dat het OM – afgezien van de situatie waarin een rechterlijk bevel is
gegeven, bij voorbeeld op grond van artikel 12 Sv – niet is onttrokken
aan de aanwijzingen van de minister van Justitie. De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd of de regering een regeling
heeft overwogen waarbij de procureur-generaal bij de Hoge Raad in kennis wordt
gesteld van een aanwijzing tot niet-vervolging en deze «in het belang
van de wet» opdracht tot vervolging kan geven. Een dergelijke regeling
is niet overwogen. Een dergelijke regeling zou leiden tot een oneigenlijke,
in zekere zin rechtsprekende taak voor de procureur-generaal bij de Hoge Raad,
waarbij in feite de procureur-generaal boven de minister zou worden gesteld.De leden van de GPV-fractie hebben nog aandacht gevraagd voor de wijze
waarop de procedurebepalingen van artikel 128 Wet RO in acht genomen moeten
worden in geval een aanwijzing wordt gegeven tijdens de zitting. Ik moge daartoe
verwijzen naar het gestelde op blz. 47 van de memorie van toelichting. Het
voorgestelde artikel 128, vierde lid, Wet RO bevat een spoedvoorziening op
grond waarvan eerst achteraf schriftelijke vastlegging van de procedure behoeft
plaats te vinden. Een en ander impliceert dat in de specifieke situatie waar
de genoemde leden op doelen, in eerste instantie zo nodig kan worden volstaan
met het mondeling inwinnen van de zienswijze van het College.De suggesties van de leden van de PvdA-fractie tot wijziging van artikel
128, vierde lid, heb ik overgenomen. In de eerste plaats is in dit artikellid
tot uitdrukking gebracht dat «slechts» in geval van spoed de mondelinge
procedure mag worden gevolgd. Met de leden van de PvdA-fractie ben ik van
oordeel dat hierdoor nog beter tot uiting komt dat de bepaling slechts op
zeer uitzonderlijke gevallen betrekking heeft. Voorts heb ik conform de wens
van deze leden een termijn van een week opgenomen voor het op schrift stellen
van de aanwijzing en de zienswijze van het College. Deze wijziging acht ik
evenzeer een verbetering: het geeft preciezer aan op welk tijdstip de desbetreffende
stukken in schriftelijke vorm beschikbaar moeten zijn. Beide aanpassingen
zijn opgenomen in de tegelijk met deze nota ingezonden nota van wijziging. 4. ARTIKELSGEWIJS 4.1 Artikel I Wijziging Wet RO Artikel 2De leden van de GPV-fractie hebben een specifieke vraag gesteld over de
tekst van de onderhavige bepaling in verband met het op de lange baan schuiven
van de integratie van de kantongerechten bij de rechtbanken. Ik verwijs voor
het antwoord daarop naar de inleiding van deze nota waarin ik in algemene
zin op de verhouding tot wetsvoorstel 24 561 ben ingegaan. Artikel 4De leden van de CDA-fractie vragen naar de benoeming van de leden van
het College van procureurs-generaal. Voor de benoeming van alle rechterlijke
ambtenaren vormt het voorgestelde artikel 4 Wet RO het basisartikel. In lid
2 van dit artikel wordt bepaald dat de rechterlijke ambtenaren, bedoeld in
artikel 2, onderdelen e tot en met i, met inachtneming van het bepaalde in
deze wet worden benoemd bij koninklijk besluit of bij besluit van Onze Minister
van Justitie, tenzij bij deze wet een andere wijze van benoeming is bepaald.
Onder de in het tweede lid genoemde categorieën rechterlijke ambtenaren
vallen ook de procureurs-generaal die het College van procureurs-generaal
vormen. Voor de rechterlijke ambtenaren die werkzaam zijn bij het OM is vervolgens
een specifieke regeling opgenomen in het hoofdstuk over het OM. Uit het nieuwe
artikel 140 Wet RO volgt dat de leden van het College van procureurs-generaal
bij koninklijk besluit worden benoemd. Artikel 11De leden van de PvdA-fractie hebben terecht opgemerkt dat de toevoeging
«eerste lid» in de voorgestelde wijziging van artikel 11 overbodig
is. Bij nota van wijziging wordt voorgesteld de genoemde toevoeging te laten
vervallen. Voorts is – zoals de leden van de PvdA-fractie terecht signaleren –
geen reden een verschil in formulering te laten bestaan tussen artikel 11
enerzijds en de artikelen 11a en 11c anderzijds. De tekst van laatstgenoemde
bepalingen zijn dienovereenkomstig aangepast. Artikel 52De leden van de SGP-fractie hebben de aandacht gevestigd op de rol van
het OM bij de benoeming van rechters bij de rechtbank. In het huidige artikel
52 Wet RO wordt nog gesproken over de rechtbank, «de officier van justitie,
die is benoemd tot hoofd van het arrondissementsparket, daaronder begrepen».
Zeker gelet op de nieuwe structuur van het OM die in dit wetsvoorstel wordt
verankerd, is het terminologisch niet langer juist het begrip «rechtbank»
in zodanig ruime zin op te vatten. Alleen al om die reden heb ik voorgesteld
de hiervoor geciteerde zinsnede te schrappen. Tegelijkertijd wordt langs deze
weg een einde gemaakt aan de onevenwichtige situatie waarin het OM wel invloed
heeft op de vervulling van een vacature bij de zittende magistratuur, terwijl
in het omgekeerde niet is voorzien. Tegen de achtergrond van het laatste is
het bij nader inzien minder juist om de rol van het hoofd van het ressortsparket
in bedoelde procedure wel te handhaven. Hoewel deze rol krachtens het huidige
artikel 52 Wet RO aanzienlijk beperkter is dan die van het hoofd van het arrondissementsparket –
het betreft slechts het met de president van het gerechtshof gezamenlijk doorsturen
van een lijst van aanbeveling aan de regering – bestaat ook hiervoor
geen rechtvaardiging meer. Bij nota van wijziging wordt artikel 52 Wet RO
dienovereenkomstig aangepast. Artikel FFDe leden van de CDA-fractie vragen of de Zesde Afdeling van Hoofdstuk
2 nog bestaat. In de huidige opzet waarin ervoor is gekozen om rekening te
houden met wetsvoorstel 24 561, is dat niet het geval. Voor de samenhang
met laatstgenoemd wetsvoorstel verwijs ik naar de inleiding van deze nota. Artikel 113 en 114Naar aanleiding van de vragen die de leden van de D66-fractie hebben gesteld
over de leeftijdsgrens van 61 jaar in artikel 113 en over het taalgebruik
in artikel 114, merk ik op dat de desbetreffende bepalingen bijna woordelijk
zijn overgenomen van de huidige artikelen van de Wet RO. Juist
ter vermijding van de vraag of op dit terrein bij deze gelegenheid enige wijziging
wordt beoogd, is zoveel mogelijk aangesloten bij de geldende teksten. Hoewel
deze wellicht voor modernisering vatbaar zijn, zijn zij op zichzelf genomen
duidelijk. Artikel 119De leden van de CDA-fractie hebben er terecht op gewezen dat in artikel
119, eerste lid, tweede volzin, alleen gedoeld wordt op artikel 116, tweede
lid. Bedoelde bepaling is bij nota van wijziging aangepast. Artikel 121De leden van de CDA-fractie vroegen naar de bevoegdheden van de procureur-generaal
bij de Hoge Raad ter uitvoering van de aan hem in het onderhavige artikel
opgedragen taak. Het betreft hier een traditionele taak van de procureur-generaal
die thans nog is vastgelegd in artikel 52 Reglement I. De bij die taak behorende
bevoegdheden zijn niet gewijzigd ten opzichte van de huidige situatie. Voor
zover zich in de praktijk concrete gevallen voordoen die aanleiding geven
tot betrokkenheid van de procureur-generaal, zal deze bestaan uit het voeren
van overleg ten einde bij te dragen aan verbeteringen bij het desbetreffende
gerecht. In het uiterste geval beschikt de procureur-generaal over de bevoegdheid
om een vordering in te stellen tot een van de door de Hoge Raad te nemen beslissingen
als bedoeld in de artikelen 11 tot en met 13 Wet RO. Artikel 125In verband met deze bepaling vragen de leden van de D66-fractie zich af
of taken en bevoegdheden van het OM eveneens kunnen worden uitgeoefend door
individuele procureurs-generaal en zo ja, of zij als orgaan van het OM afzonderlijk
in artikel 125 moeten worden genoemd. Naar mijn oordeel is dit niet noodzakelijk.
Voor zover de genoemde leden doelen op het geval dat de procureurs-generaal
op grond van artikel 135, vierde lid, fungeren als plaatsvervangend advocaat-generaal
bij een van de ressortsparketten treden zij slechts in die hoedanigheid op
en niet als procureur-generaal. In alle overige gevallen handelt de betreffende
functionaris steeds in naam en onder verantwoordelijkheid van het College.
Afzonderlijke vermelding in artikel 125 ligt om die reden niet voor de hand. Artikel 126In artikel 126 wordt de mogelijkheid voor de officier van justitie gecreerd
bevoegdheden te mandateren aan bij het parket werkzame ambtenaren. Ik acht
een wettelijke grondslag voor mandaatverlening nodig, omdat de niet-rechterlijke
ambtenaren bij het parket niet ondergeschikt zijn aan de officier van justitie,
onderscheidenlijk de advocaat-generaal. Indien een wettelijke grondslag aanwezig
is, is – zo beantwoord ik een vraag van de leden van de D66-fractie –
het bestaan van een uitdrukkelijke ondergeschiktheidsrelatie geen voorwaarde
voor de toelaatbaarheid van de mandaatverlening.Met de leden van de D66-fractie ben ik van mening dat het denkbaar is
dat per bevoegdheid in elke afzonderlijke wet wordt aangegeven dat deze ook
uit naam en onder verantwoordelijkheid van de officier van justitie resp.
advocaat-generaal kan worden uitgeoefend door een parketmedewerker. Ik heb
evenwel de voorkeur gegeven aan een voor over de gehele linie toepasselijke
regeling krachtens de Wet RO, waarin op grond van algemene criteria wordt
aangegeven in hoeverre mandaat is toegestaan. Deze benadering
maakt het mogelijk om een overzichtelijk en consistent systeem van mandaatverlening
te ontwikkelen. Dit betekent niet – zo stel ik jegens diezelfde leden –
dat officieren van justitie een vrijbrief krijgen om ongebreideld bevoegdheden
aan parketmedewerkers te mandateren. Hieronder kom ik nog terug op de verdere
uitwerking van de onderhavige bepaling en de grenzen die binnen dat kader
aan mandaatverlening zullen worden gesteld.De leden van de CDA-fractie vragen naar de toepasselijkheid van de Awb.
Voor zover de officier van justitie optreedt als bestuursorgaan zijn op de
mandaatverlening de daarop betrekking hebbende regels uit de Awb van toepassing.
In antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie acht ik het geen
bezwaar dat de Awb soms wel en meestal niet – met name bij de uitoefening
van strafvorderlijke bevoegdheden – van toepassing is. Vraagstukken
ter zake van mandaatverlening zijn zodanig uitgekristalliseerd dat de Awb
op dit punt in hoge mate als een neerslag van het algemeen geldende recht
is te beschouwen. Er bestaat in beginsel dan ook geen aanleiding om te veronderstellen
dat voor mandaatverlening buiten de gevallen die door de Awb worden bestreken,
andere regels zouden gelden.Een belangrijk kenmerk van mandaat is dat – anders dan bij delegatie –
de bevoegdheid niet wordt overgedragen. Juridisch gezien blijft de bevoegdheid
rusten bij de mandaatgever. Dit laatste impliceert – dit in antwoord
op een vraag van de leden van de CDA-fractie – dat de mandaatgever bevoegd
blijft de gemandateerde bevoegdheid zelf uit te oefenen. Dit laatste wordt
ook bepaald in artikel 10:7 Awb, dat naar verwachting op 1 januari 1998 a.s.
in werking zal treden. Vanuit hetzelfde perspectief is de mandaatgever ook
bevoegd aanwijzingen te geven aan de gemandateerde. Deze aanwijzingen kunnen
zowel algemeen van aard zijn als betrekking hebben op een concreet geval.
Overigens ligt dit niet anders bij de toepassing van het door de leden van
de CDA-fractie aangehaalde artikel 168 Gemeentewet. Het feit dat een wethouder
uit naam en onder verantwoordelijkheid van het College van B en W bepaalde
bevoegdheden mag uitoefenen, impliceert dat het College van B en W ook aanwijzingen
mag geven ter zake van de uitoefening van de aan de wethouder gemandateerde
bevoegdheden. Het laatste is ook uitdrukkelijk in artikel 168, derde lid,
Gemeentewet vastgelegd. Ik verwijs voorts naar het nader rapport bij de Aanpassingswet
derde tranche Awb I (kamerstukken II 1996/97, 25 280, B, p. 5) waar op
dezelfde materie wordt ingegaan.Met de leden van de SGP-fractie ben ik van oordeel dat er behoefte bestaat
om bij algemene maatregel van bestuur nadere regels te stellen omtrent mandaatverlening.
Daartoe strekt het nieuwe artikel 126, vierde lid. Bij bedoelde algemene maatregel
van bestuur zal worden aangesloten bij de systematiek van het wetsvoorstel.
Dit betekent dat uitgegaan wordt van de hoofdregel dat mandaat van bevoegdheden
is toegestaan, behoudens een aantal in de algemene maatregel van bestuur opgesomde
categorieën van gevallen. Daarmee wordt tegemoet gekomen aan de in de
praktijk levende behoefte om bevoegdheden in meer gevallen te mandateren dan
in vroegere tijden het geval was. Langs deze weg wordt – in de woorden
van de leden van de GPV-fractie – de thans bestaande praktijk van mandatering
geformaliseerd.Niettemin zullen er gevallen zijn die in absolute zin van mandatering
zullen worden uitgesloten. Bij het bepalen van die gevallen, zal worden uitgegaan
van de criteria die in de memorie van toelichting zijn verwoord. Het dient
te gaan om bevoegdheden die gezien de bijzondere relatie tussen de zittende
en de staande magistratuur of het zeer ingrijpende karakter van
de desbetreffende bevoegdheid, zo zeer verbonden is aan de rechterlijke ambtenaren
van het OM, dat aan het gezag van het OM afbreuk zou worden gedaan als mandatering
daarvan zou worden toegestaan. Daarbij denk ik onder meer aan de vordering
tot instelling van het gerechtelijk vooronderzoek, de instelling van rechtsmiddelen
op grond van het Wetboek van Strafvordering en daaraan verwante wetten en
beslissingen of vorderingen strekkende tot vrijheidsontneming op grond van
diverse bijzondere wetten.Mandaatverlening ter zake van het optreden ter zitting van de civiele
of bestuursrechter wordt – dit in antwoord op vragen van de leden van
de SGP-fractie – niet categorisch uitgesloten. Het OM heeft verscheidene
bijzondere taken op grond van een groot aantal wetten. Deze zijn zo divers
van aard dat het te ver zou voeren om te eisen dat te allen tijde de officier
van justitie zélf op de zitting verschijnt. Zo zijn de laatste jaren
in de praktijk – zoals de leden van de GPV-fractie terecht constateren –
goede ervaringen opgedaan met de vertegenwoordiging van het OM tijdens de
zitting door parketsecretarissen in het kader van Wet Mulder-zaken. In andere
zaken van lichtere aard behoeft evenmin te worden uitgesloten dat een medewerker
van het parket namens de officier van justitie op de zitting optreedt. Wel
is het zo dat ook in civiele en bestuursrechtelijke zaken sprake kan zijn
van een zekere vertrouwensrelatie tussen het OM en de rechter. Om die reden
zal het OM hier terughoudend moeten omgaan met de bevoegdheid tot mandaatverlening.
Afhankelijk van de betreffende wet en de individuele zaak waar het om gaat,
zal in de praktijk zorgvuldig moeten worden beoordeeld welke gevallen voor
mandaatverlening in aanmerking komen en onder welke voorwaarden dat kan geschieden.
Hetzelfde geldt mutatis mutandis voor het nemen van conclusies.Met de leden van de SGP-fractie ben ik van mening dat ook ten aanzien
van het treffen van diep in de persoonlijke levenssfeer ingrijpende maatregelen
terughoudendheid met mandaatverlening geboden is. Het criterium «diep
ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer» is evenwel te vaag en te algemeen
om de betreffende categorie bevoegdheden zonder meer van mandaat uit te sluiten.
Gezien de hierboven weergegeven wettelijke systematiek acht ik het noodzakelijk
om – buiten de reeds in de wet uitgesloten dwangmiddelen zoals geregeld
in Titel IV van het Eerste Boek van het Wetboek van Strafvordering –
de privacybeperkende bevoegdheden ten aanzien waarvan mandaat zonder meer
ontoelaatbaar wordt verklaard, te beperken tot beslissingen en vorderingen
strekkende tot vrijheidsontneming. Dat laat onverlet dat binnen het parket
zorgvuldig moet worden nagegaan of de uitoefening van bevoegdheden die anderszins
een beperking kunnen zijn van de persoonlijke levenssfeer en waarvoor mandaat
niet door wet of algemene maatregel van bestuur wordt uitgesloten, daadwerkelijk
aan anderen moeten worden opgedragen en zo ja, welke voorwaarden daaraan moeten
worden gesteld. Mandatering zonder toereikende instructies moet in dit verband
in strijd worden geacht met de Wet RO. Uit het voorgestelde artikel 126, derde
lid, volgt immers dat buiten de uitdrukkelijk opgesomde gevallen in bijzondere
situaties mandaat niettemin kan zijn uitgesloten indien de regeling waarop
de bevoegdheid steunt of de aard van de bevoegdheid zich daartegen verzet.
Deze regel kan ook van toepassing zijn in het geval ten onrechte is nagelaten
aan het mandaat nadere voorwaarden te verbinden. In een aantal gevallen zal
moeten worden aangenomen dat de aard van de bevoegdheid zich tegen een dergelijke
open mandaatverlening verzet. Artikel 127Krachtens artikel 1:6 Awb is deze wet niet van toepassing op de opsporing en vervolging van strafbare feiten, alsmede de tenuitvoerlegging van
strafrechtelijke beslissingen. In dit licht bezien hebben de leden van de
CDA-fractie terecht geconstateerd dat de Awb vaak niet van toepassing zal
zijn op de aanwijzingen als bedoeld in artikel 127. Voor zover de minister
aanwijzingen geeft, zullen deze immers meestal betrekking hebben op de uitoefening
van bevoegdheden op strafrechtelijk gebied. Buiten deze gevallen echter zal
de Awb wel van toepassing kunnen zijn. Ik acht deze situatie niet bezwaarlijk.
Gelet op de bestuursrechtelijke bevoegdheden van het OM zijn er ook thans
al gevallen waarin de Awb van toepassing is. Artikel 127 sluit hierbij aan
in die zin dat de minister ook aanwijzingen kan geven betreffende de uitoefening
van bestuursrechtelijke bevoegdheden. De huidige situatie – waarin de
minister reeds over dezelfde bevoegdheid beschikt – geven geen aanleiding
om te veronderstellen dat uit de toepassing van artikel 127 in dit opzicht
problemen zullen voortvloeien.De leden van de CDA-fractie vragen naar de parlementaire controle op het
gebruik van de bevoegdheid ex artikel 127 Wet RO. Op grond van de ministeriële
verantwoordelijkheid kunnen Tweede en Eerste Kamer ministers ter verantwoording
roepen omtrent de wijze waarop zij hun bevoegdheden uitoefenen. Voor een adequate
parlementaire controle is schriftelijke vastlegging van elk ministerieel besluit
geen vereiste. Deze eis wordt in de praktijk dan ook niet gesteld, noch vloeit
zij voort uit het geldende staatsrecht. Ik zie geen aanleiding om –
dit ook in de richting van de leden van de GPV-fractie – met betrekking
tot de aanwijzingsbevoegdheid van de minister van Justitie op grond van artikel
127 een ander standpunt in te nemen. Ook de huidige praktijk – waarin
evenmin de eis van het op schrift stellen geldt – geeft geen reden om
aan te nemen dat het parlement zijn controlerende taak niet goed zou kunnen
uitvoeren. Overigens worden de specifieke aanwijzingen als bedoeld in artikel
128 wel op schrift gesteld. Artikel 128De leden van de PvdA-fractie hebben een aantal vragen gesteld over de
toepassing van artikel 128, vijfde lid. Met deze leden ben ik van oordeel
dat het gerechtshof in het kader van de behandeling van een verzoek ex artikel
12 Sv. moet kunnen kennisnemen van een eventuele aanwijzing tot niet-vervolging.
De daartoe strekkende vraag van de Nederlandse Orde van Advocaten en de vergadering
van presidenten van de appelcolleges, of de verplichting bedoeld in het vijfde
lid ook geldt in het geval een artikel 12 Sv.-procedure is ingesteld, heb
ik in de memorie van toelichting dan ook bevestigend beantwoord.Indien de minister een aanwijzing tot het niet of niet verder vervolgen
heeft gegeven zal de daartoe strekkende beslissing van de officier van justitie
mede met het oog op de rechtszekerheid in beginsel zo spoedig mogelijk daarna
moeten volgen. Een formele kennisgeving van niet verdere vervolging is uitsluitend
voorgeschreven in geval van sluiting van het gerechtelijk vooronderzoek. In
die specifieke situatie kan op grond van de jurisprudentie de rechter nadat
de kennisgeving is gedaan, op de voet van artikel 12 Sv geen bevel tot vervolging
meer geven. Daarbij dient evenwel te worden aangetekend dat de officier van
justitie vooraf rekening dient te houden met de mogelijkheid dat belanghebbenden
een artikel 12 Sv-procedure wensen in te stellen. Dit betekent dat hij belanghebbenden
zal moeten attenderen op het voornemen de (verdere) vervolging te beëindigen.
Deze verplichting is deels in de wet vastgelegd (art. 51f, derde lid, Sv),
deels vloeit zij voort de algemene beginselen van een behoorlijke procesorde.
Indien op grond van artikel 12 Sv een klaagschrift is ingediend, is de officier
van justitie op grond van artikel 246, derde lid, Sv in beginsel
gehouden een kennisgeving van niet (verdere) vervolging achterwege te laten.Het opnemen van een wettelijke termijn voor het geven van de kennisgeving
van niet (verdere) vervolging met het oog op de instelling van een artikel
12 Sv-procedure acht ik in het licht van het voorgaande niet noodzakelijk.
Het geldende recht bevat voldoende waarborgen voor belanghebbenden om in rechte
op te komen tegen het voornemen de vervolging te beëindigen. Evenmin
acht ik een termijn nodig voor de uitoefening van de benodigde parlementaire
controle. Het staat de Tweede Kamer naar aanleiding van de op grond van het
nieuwe artikel 128, zesde lid, verkregen informatie te allen tijde vrij de
minister voor zijn beslissingen terzake ter verantwoording te roepen. Daarbij
komt dat het opnemen van een vaste termijn van bijvoorbeeld vier weken ook
ongewenst is. De tijd die nodig dan wel beschikbaar is voor de tenuitvoerlegging
van de ministeriële aanwijzing zal per concreet geval verschillen en
leent zich ook om die reden niet voor wettelijke uniformering.Voorts hebben diverse vragen van de leden van de PvdA-fractie betrekking
op het geval waarin voeging van de aanwijzing bij de processtukken op grond
van het vijfde lid achterwege blijft in het belang van de staat. Ik wil daarbij –
dit ook in de richting van de leden van de GPV-fractie – voorop stellen
dat het hier een hoogst uitzonderlijk geval betreft. De situatie waarin het
belang van de staat noodzaakt tot bedoelde uitzondering zal in de praktijk
nagenoeg nooit voorkomen. Openbaarheid staat derhalve voorop. Niettemin moet
niet worden uitgesloten dat in verband met een aanwijzing het belang van de
staat in het geding kan zijn. Zo is denkbaar dat openbaarmaking van de precieze
achtergronden van een ministeriële beslissing ter zake van opsporing
of vervolging de diplomatieke betrekkingen met een of meer andere staten ernstig
zouden kunnen aantasten. In een dergelijk, welhaast theoretisch geval dient
in allerlaatste instantie de mogelijkheid te bestaan om openbaarmaking via
het dossier achterwege te laten op grond van «het belang van de staat».
Tot mijn voldoening constateer ik dat de leden van de VVD-fractie dit standpunt
onderschrijven.Ik wil er in dit verband voorts op wijzen dat de inlichtingenplicht van
het OM ook in de hiervoor bedoelde uitzonderingssituatie nog wel degelijk
bestaat, zij het in beperkte vorm. Het OM is immers in elk geval verplicht
om de rechter op de hoogte te stellen van het feit dat er een aanwijzing in
het geding is, ten aanzien waarvan is beslist dat het belang van de staat
zich verzet tegen het openbaar maken van alle relevante stukken. Van belang
is, dat de normering van artikel 128, vijfde lid, spreekt over «voor
zover» het belang van de staat zich daartegen verzet. Het is heel goed
denkbaar dat slechts een onderdeel van de achterliggende stukken niet openbaar
gemaakt wordt met een beroep op die clausule. Het is dan aan de rechter om
daaraan de gevolgtrekkingen te verbinden die hij dienstig acht.Of het begrip «belang van de staat» in artikel 128, vijfde
lid, verschilt van hetzelfde begrip in artikel 68 Grondwet is – in antwoord
op een vraag van de leden van de PvdA- en de VVD-fractie – in abstracto
moeilijk te zeggen. Het gaat weliswaar om dezelfde begrippen, maar zij dienen
in een verschillende context te worden toegepast. In elk geval komt in beide
bepalingen als gevolg van bedoeld begrip tot uitdrukking dat slechts onder
extreme omstandigheden informatieverstrekking achterwege zal mogen blijven.
Voor zover het gaat om het terrein van de strafrechtelijke handhaving is het
moeilijk denkbaar dat jegens de Tweede Kamer informatieverschaffing op grond
van het belang van de staat achterwege zou blijven, terwijl dezelfde informatie
wel bij het procesdossier zou worden gevoegd. Ook het omgekeerde
is niet licht voorstelbaar. De vraag of beide begrippen in de context van
de strafrechtelijke handhaving hetzelfde betekenen beantwoord ik in beginsel
dan ook bevestigend.De leden van de PvdA-fractie vragen zich vervolgens af of het aanbeveling
zou verdienen het begrip «belang van de staat» in het onderhavige
wetsvoorstel te koppelen aan specifiek genoemde misdrijven. Het voordeel hiervan
zou kunnen zijn dat het genoemde criterium wordt geconcretiseerd. Volledig
duidelijk zou zijn in welke gevallen een beroep op het belang van de staat
openstaat. Het grote bezwaar tegen deze benadering is echter dat niet valt
te voorzien bij welke misdrijven een beroep op het belang van de staat noodzakelijk
zou kunnen zijn. Dit hangt samen met het feit dat er geen verband is of althans
geen verband behoeft te bestaan tussen enerzijds de aard van het strafbaar
feit ten aanzien waarvan opsporing of vervolging is ingesteld en anderzijds
de motieven om toevoeging van de aanwijzing aan het dossier achterwege te
laten. Een koppeling in het wetsvoorstel van het criterium inzake «het
belang van de staat» aan specifiek te noemen misdrijven, verdient naar
mijn oordeel dan ook geen aanbeveling. De leden van de PvdA-fractie hebben voorts enkele vragen gesteld over
de gang van zaken tijdens de zitting in het geval aan de hiervoor bedoelde
uitzondering toepassing is gegeven. De door genoemde leden beschreven situatie
waarin de rechter zich tot de officier van justitie wendt met het verzoek
de aanwijzing alsnog bij het dossier te voegen, zal zich niet snel voordoen.
De rechter zal daartoe waarschijnlijk alleen aanleiding zien indien de betreffende
aanwijzing prima facie in strijd moet worden geacht met de algemene beginselen
van een goede procesorde. Het ligt op de weg van de verdediging om dit aannemelijk
te maken. Mede gezien de waarborgen die bij de uitoefening van de aanwijzingsbevoegdheid
in acht moeten genomen – ik wijs onder meer op de zienswijze-procedure
in artikel 128, eerste lid – zal van strijd met de algemene beginselen
van een goede procesorde niet snel sprake zijn. Mocht de rechter in het theoretische
geval al dan niet op verzoek van de verdediging toch besluiten dat de officier
van justitie de aanwijzing alsnog bij het dossier behoort te voegen, dan zal
uiteraard deze beslissing gerespecteerd moeten worden. In deze zin zal de
rechter – dit in antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie –
in laatste instantie kunnen controleren of het beroep van het belang van de
staat terecht is. Dit impliceert niet dat dan in de praktijk ook de minister
van Justitie zich persoonlijk voor de rechter zal moeten verantwoorden. Desgevraagd
zal de officier van justitie tijdens de zitting onder verantwoordelijkheid
van de minister nadere uitleg geven omtrent de beweegredenen die tot de aanwijzing
hebben geleid.De leden van de D66-, SGP- en de GPV-fractie vragen hoe het vijfde lid
zich verhoudt tot het strafprocessuele beginsel van (interne) openbaarheid.
Ik acht het vijfde lid daarmee niet in strijd. Evenmin acht ik de bepaling –
zo beantwoord ik een vraag van de leden van de SGP-fractie – een onaanvaardbare
inbreuk op de plicht van het OM om alle voor een juiste rechterlijke beoordeling
relevante aspecten naar voren te brengen. Zoals ik hiervoor reeds heb opgemerkt,
staat in artikel 128 openbaarheid voorop. Slechts extreme situaties kunnen
nopen tot een uitzondering hierop. Dergelijke uitzonderingen vinden in ons
strafvorderlijk systeem sporadisch ook wel in andere gevallen toepassing.
Zo kan bijvoorbeeld op grond van artikel 226a Sv de identiteit van een bedreigde
getuige onder bijzondere omstandigheden verborgen worden gehouden. Ik wijs
voorts op de aanvullende regeling in het wetsvoorstel bijzondere opsporingsbevoegdheden
(kamerstukken II 1996/97, 25 403, nrs. 1–2) waarin de mogelijkheid
wordt voorgesteld om in verband met een zwaarwegend opsporingsbelang
openbaarmaking van bepaalde informatie achterwege te laten.Dit laat onverlet dat het aan de rechter is en blijft om aan het achterwege
blijven van informatie de gevolgtrekkingen te verbinden die hij dienstig acht.
Er kunnen zich in theorie verschillende casusposities voordoen. In geval van
een aanwijzing tot vervolging zal de rechter in een uiterst geval kunnen beslissen
tot niet-ontvankelijkheid van het OM, omdat hij door het ontbreken van informatie
niet tot een adequaat oordeel kan komen. Zoals hiervoor opgemerkt is het voorts
niet geheel ondenkbaar dat hij de officier van justitie alsnog verzoekt de
aanwijzing aan het dossier toe te voegen. Indien sprake is van een aanwijzing
tot niet-vervolging en in dat verband een artikel 12-procedure is gestart
waarover de rechter zich moet uitspreken, is denkbaar dat hij het belang van
niet-vervolging wegens het ontbreken van de noodzakelijke achtergrondinformatie
onvoldoende kan afwegen tegen het hem wel volledig bekende belang van wel-vervolging.
In zo'n geval is niet ondenkbaar dat de rechter, gegeven de omstandigheden
van het desbetreffende geval, beveelt tot vervolging. In dergelijke gevallen
zal het OM geconfronteerd kunnen worden met de noodzaak, aanhouding van de
artikel 12-procedure te vragen teneinde te bezien in hoeverre bepaalde feiten
en omstandigheden toch aan de rechter kunnen worden voorgelegd. Artikel 129De leden van de CDA-fractie hebben verschillende vragen gesteld over de
inlichtingenplicht van het OM. In de memorie van toelichting heb ik uiteengezet
dat op grond van het wetsvoorstel het OM blijft fungeren onder de volledige
zeggenschap van de minister van Justitie. Dit geldt zowel voor het OM als
geheel als voor elk individueel lid van het OM afzonderlijk. In het licht
van deze verhouding is het niet nodig om de individuele inlichtingenplicht
in het wetsvoorstel nog eens afzonderlijk te regelen. Met de leden van de
CDA-fractie ben ik van mening dat het niet voor de hand ligt indien de minister
zich rechtstreeks tot een individueel lid van het OM zou wenden met een verzoek
om informatie. In normale gevallen is het College voor de minister het eerste
aanspreekpunt. Hij zal zijn verzoek om informatie in de regel dan ook tot
het College richten. Het College wendt zich vervolgens indien nodig tot het
hoofd van het parket of een individueel lid van het OM. Artikel 129 strekt
ertoe deze gelaagde constructie helder tot uitdrukking te brengen. Overigens
is elk lid van het OM – zo constateren de leden van de CDA-fractie terecht –
in voorkomende gevallen ook verplicht uit eigen beweging informatie aan het
College te verstrekken. De betreffende officier van justitie of advocaat-generaal
zal dit doen door tussenkomst van het hoofd van het parket. Een en ander laat
evenwel onverlet dat in bijzondere gevallen ieder individueel lid van het
OM verplicht is rechtstreeks informatie te verschaffen aan de minister.De leden van de D66-fractie vragen wie onder «leden van het openbaar
ministerie» moeten worden verstaan. Bij dit begrip wordt gedoeld op
de functionarissen die genoemd worden in – het ook door de betreffende
leden genoemde – artikel 125. Het betreft derhalve de officieren van
justitie, de plaatsvervangende officieren van justitie, de advocaten-generaal
en de plaatsvervangende advocaten-generaal. Artikel 132Met de leden van de D66-fractie ben ik van oordeel dat het eerste lid
van dit artikel – mede gelet op de op grond van artikel 131, vierde
lid, te regelen werkwijze – strikt genomen kan worden gemist. Niettemin
geef ik er gezien het belang van een heldere portefeuilleverdeling
de voorkeur aan om de bepaling te handhaven. Voorts gaat het in het artikel
als geheel ook om de samenhang tussen het eerste en tweede lid. In paragraaf
2.1 van deze nota ben ik reeds – mede naar aanleiding van andere vragen
van de leden van de D66-fractie – hierop ingegaan. Artikel 133De leden van de CDA-fractie stellen terecht vast dat het College een van
zijn leden kan machtigen een of meer van zijn bevoegdheden uit te oefenen.
Het gaat hier om mandaat: het tweede lid bepaalt dat de uitoefening van een
bevoegdheid door een procureur-generaal plaatsvindt in naam en onder verantwoordelijkheid
van het College. Zoals ik reeds hiervoor bij artikel 126 heb opgemerkt impliceert
mandaat dat de bevoegdheid juridisch gezien blijft berusten bij de mandaatgever.
Dit betekent in casu dat het College bevoegd blijft de aan een individuele
procureur-generaal gemandateerde bevoegdheid zelf uit te oefenen. Voor zover
het College optreedt als bestuursorgaan zijn op de mandaatverlening de daarop
betrekking hebbende regels uit de Awb van toepassing. In zoverre dient de
daarop betrekking hebbende vraag van de leden van de CDA-fractie bevestigend
te worden beantwoord.De aanwijzingsbevoegdheid ex artikel 130, vierde lid, is niet ten principale
van mandatering uitgesloten. Of mandaatverlening toelaatbaar moet worden geacht,
kan in theorie afhankelijk worden gesteld van de taak of bevoegdheid waarop
een eventuele aanwijzing in een concreet geval betrekking heeft. Aangenomen
mag echter worden dat in de sporadische gevallen waarin het College zich uiteindelijk
genoodzaakt zal zien om een aanwijzing te geven, deze betrekking zal hebben
op een situatie waarin zwaarwegende belangen in het geding zijn. In dit licht
bezien meen ik dat de aard van de aanwijzingsbevoegdheid zich vrijwel altijd
tegen mandatering zal verzetten. Overigens is de vraag van de leden van de
CDA-fractie aanleiding geweest de artikel 133, eerste lid, beter af te stemmen
op de formulering van het voorgestelde artikel 126, derde lid Wet RO. Deze
bepaling heeft eveneens op mandaatverlening betrekking. Ik verwijs naar het
relevante onderdeel van de nota van wijziging. 4.2 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering Artikel 8De leden van de CDA-fractie vragen naar de terminologie die is gehanteerd
in de artikelen 8 en 140 Sv. Met de voorgestelde wijziging van beide artikelen
is – buiten de vervanging van de procureur-generaal door het College –
geen inhoudelijke wijziging beoogd. Het begrip «bevelen» sluit
derhalve aan bij de bestaande terminologie die thans in het kader van het
Wetboek van Strafvordering wordt gehanteerd. Handhaving van deze terminologie
impliceert niet dat er een verschil in betekenis zou bestaan met het begrip
«aanwijzing» als bedoeld in artikel 130, vierde lid, Wet RO. Het
gaat in beide gevallen om bindende besluiten die door degene tot wie het besluit
zich richt, moeten worden opgevolgd. Artikel 9In artikel 9, tweede lid, Sv wordt bepaald dat de officier van justitie
bij het landelijk parket belast is met de vervolging van de strafbare feiten
ten aanzien waarvan dat bij algemene maatregel van bestuur is bepaald. Voor
deze constructie is gekozen om soepel in te kunnen inspelen op de sterk veranderlijke
ontwikkelingen op het terrein van de georganiseerde criminaliteit en de daarmee
mogelijk wenselijk geachte wijzigingen van de competentie van
het landelijk parket. Dit laat onverlet dat in de bedoelde algemene maatregel
van bestuur de materiële omschrijving van de competentie zal worden opgenomen,
waar de leden van de CDA-fractie in hun vraag op doelen. Ik ben voornemens –
zo beantwoord ik ook een vraag van de leden van de VVD-fractie – daarbij
sterk aan te sluiten bij de reeds bestaande taakomschrijving van het Landelijk
rechercheteam (LRT) van het Korps Landelijke Politiediensten. Dit ligt voor
de hand omdat de wens om binnen de organisatie van het OM te komen tot de
oprichting van een landelijk parket hoofdzakelijk gelegen is in de noodzaak
structureel invulling te geven aan de gezagsuitoefening over het LRT en de
behandeling van strafzaken die uit de LRT-onderzoeken voortvloeien. De hiervoor
bedoelde taakomschrijving is te vinden in artikel 2 van de LRT-regeling, zoals
vastgelegd in het Besluit van 30 oktober 1995 (nr. 515296/595/GBJ en EA95/3254).
Krachtens deze bepaling is het LRT – onverminderd de taakuitvoering
van de regionale politiekorpsen – belast met het verrichten van onderzoek
naar:a. misdrijven die gezien hun ernst of frequentie dan wel het georganiseerd
verband waarin ze worden gepleegd een ernstige inbreuk op de rechtsorde maken
en voor de bestrijding waarvan een hoge mate van financiële en fiscale
deskundigheid noodzakelijk is;b. misdrijven die in nationaal of internationaal verband worden gepleegd
en waarvoor betrokkenheid van het landelijk rechercheteam, gezien de taakuitvoering
van de regionale politiekorpsen, in aanmerking komt.Door bij vaststelling van de competentie van het landelijk parket hierbij
aan te sluiten wordt een optimale afstemming bewerkstelligd tussen de bevoegdheid
van het landelijk parket enerzijds en de taken van het LRT en de regionale
politiekorpsen anderzijds. Artikel 140De leden van de CDA-fractie vragen naar de wijze waarop de hoofdofficier
bevoegd wordt gemaakt de bevoegdheid van het College inzake buitengewone opsporingsambtenaren
uit te oefenen. Zoals deze leden terecht signaleren betreft het in de nieuwe
situatie een bevoegdheid van het College: artikel 142 attribueert de bevoegdheid
aan laatstgenoemd orgaan. Anders dan de toelichting op dit punt wellicht gelezen
kan worden, staat de wet niet toe bedoelde bevoegdheid te delegeren aan de
hoofdofficier. Dit laat onverlet dat deze bevoegdheid wel in mandaat door
de hoofdofficier kan worden uitgeoefend. Daartoe kan aanleiding zijn omdat
de hoofdofficier vanuit zijn functie een beter overzicht heeft op de totale
benodigde opsporingscapaciteit in zijn arrondissement. De bevoegdheid wordt
ingevolge mandaat uitgeoefend in naam en onder verantwoordelijkheid van het
College.De Minister van Justitie,W. Sorgdrager 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25392-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl