Huwelijks- en gezinsmigratie; Brief minister over huwelijksdwang en achterlating
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137443
 2009-2010
 
 32 175
 Huwelijks- en gezinsmigratie
 
 
 
 
 Nr. 
 2
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 16 november 2009
 
 Berichten in de media over 15 gevallen, in Rotterdam, van meisjes die
mogelijk door hun ouders zouden zijn achtergelaten tijdens hun vakantie in
het land van herkomst, waren voor Uw Kamer aanleiding voor mondelinge vragen
in het vragenuur op 22 september jl. Mogelijk
zou er in deze 15 gevallen een verband zijn met gedwongen uithuwelijking.
Deze gevallen werden zichtbaar door een gerichte aanpak in Rotterdam, waarin
onder meer leerplichtambtenaren en de GGD actief zijn opgetreden.
 
 De staatssecretaris van Justitie heeft tijdens het betreffende vragenuur
toegezegd dat Uw Kamer voorafgaand aan het algemeen overleg van de Vaste Kamercommissie
voor Justitie over Eergerelateerd Geweld schriftelijk
wordt geïnformeerd over een aantal zaken met betrekking tot de thema’s
huwelijksdwang en achterlating.
 
 Onder meer is toegezegd dat juridische maatregelen tegen huwelijksdwang
en achterlating in beeld worden gebracht, dat de rol van ambassades wordt
verkend, dat wordt bezien of de maatregelen tegen huwelijksdwang en achterlating
in Rotterdam breder kunnen worden toegepast en hoe in Rotterdam hulp wordt
geboden bij de afhandeling van de casuïstiek. Mede namens de staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, behandel ik in deze brief de toezeggingen
die tijdens het vragenuur zijn gedaan. Overigens wil ik daarbij opmerken,
dat uiteindelijk geen van de 15 gevallen in Rotterdam lijkt te hebben geleid
tot achterlating of huwelijksdwang.
 Achterlating en huwelijksdwang
 De 15 gevallen van «vermissing» in Rotterdam staan niet op
zichzelf. Ieder jaar zijn er signalen van meisjes (en jongens) die niet terugkeren
van vakantie in het buitenland. De reden van die verdwijning is vaak niet
duidelijk. Het aantal jongeren dat wordt achtergelaten en/of uitgehuwelijkt,
wordt niet geregistreerd, dus over de omvang van het probleem is weinig bekend.
Van een aantal jongeren is uit nadere informatie en onderzoek
bekend, dat zij tegen hun wil in het buitenland zijn achtergelaten bij bijvoorbeeld
familie. Ook komt het voor dat jongeren tegen hun wil worden uitgehuwelijkt.
Eenmaal buiten Europa is het (ook voor de overheid) erg moeilijk om actie
te ondernemen.
 Achterlating en gedwongen uithuwelijking zijn twee verschillende verschijnselen,
waarbij soms ook sprake is van een achterliggend eermotief of -conflict. Eergerelateerd
geweld, huwelijksdwang en achterlating kunnen elkaar overlappen maar kennen
ook hun eigen problematiek en vergen een deels verschillende aanpak. Het kan
voorkomen dat men wordt achtergelaten en tot een huwelijk wordt gedwongen.
 Huwelijksdwang komt echter ook voor zonder achterlating en achterlating
zonder het oogmerk van huwelijksdwang eveneens. Huwelijksdwang kan tevens
een indicator zijn van mogelijk eergerelateerd geweld. Bij de aanpak van achterlating
komen, in verband met het grensoverschrijdende karakter, andere partijen in
beeld dan bij de aanpak van huwelijksdwang (en eergerelateerd geweld) in Nederland.
 Voorlichting en bewustwording
 Landelijke voorlichtingscampagne 2009
 Tijdens een expertmeeting rond het thema huwelijksdwang in maart 2009
werd door de deelnemers breed geconstateerd, dat de nadruk bij de aanpak van
huwelijksdwang en achterlating vooral moet liggen op deskundigheidsbevordering
bij professionals en op voorlichting en hulpverlening aan jongeren (en hun
omgeving) in Nederland. Goed overleg en samenwerking tussen professionele
partijen, maatschappelijke organisaties en organisaties van migranten en vluchtelingen
zijn daarvoor onmisbaar. Daarbij is aan te sluiten bij wat al in gang is gezet
bij de aanpak van eergerelateerd en huiselijk geweld.
 
 Op 23 juni 2009 is een landelijke voorlichtingscampagne van start
gegaan, in samenwerking met onder meer de Steunpunten Huiselijk Geweld in
Rotterdam, Amsterdam en Almelo, de koepels van migranten- en vluchtelingenorganisaties
en het landelijk kenniscentrum Movisie.
 Bij de landelijke voorlichtingscampagne is een «Noodplan achterlating»
ingezet, dat jongeren handvatten biedt om voorbereidingen te treffen voor
het geval dat achterlating (al dan niet in het kader van uithuwelijking) dreigt
of daadwerkelijk plaatsvindt. Samengevat bevat dit noodplan een opsomming
van de tips, noodnummers en handelingen, waaronder een in te vullen verklaring,
gecategoriseerd in de periode vóór, tijdens en na de geplande
vakantie.
 
 Om zo veel mogelijk jongeren te bereiken is de informatie verspreid via
het Schoolmagazine en onder jongeren populaire websites zoals YouTube en Hyves
(www.achterlating.hyves.nl), alsmede de Justitie website www.veiligheidbegintbijvoorkomen.nl.
Als teaser zijn twee korte films (een gerichte boodschap en een rapclip) gemaakt
om de jongeren te bewegen de noodnummers en het noodplan te raadplegen. Onder
de noodnummers staan onder andere die van de vijf Advies en Steunpunten Huiselijk
Geweld (ASHG’s) die de campagne hebben ondersteund.
 
 De organisaties die bij de voorbereiding van de campagne betrokken zijn
geweest, hebben in hun eigen omgeving (lokaal of binnen gemeenschappen) en
via hun eigen media aandacht aan de campagne gegeven. Meerdere organisaties
hebben op hun website over de campagne gecommuniceerd, persmomenten gecreëerd,
etc. Zo hebben opvanginstanties in de regionale media aandacht voor de campagne
gevraagd. Het Samenwerkingsverband van Marokkaanse Nederlanders heeft een
SMS-appèl uitgestuurd, zodat jongeren elkaar berichten door konden
sturen. De Gemeente Rotterdam heeft (in aansluiting op de landelijke
voorlichtingscampagne) een eigen, lokale campagne opgezet, waarin gebruik
is gemaakt van posters en waarin actief met professionals (o.a. in het onderwijs)
is gecommuniceerd.
 Vijf Steunpunten Huiselijk Geweld (Amsterdam, Rotterdam, Leeuwarden, Tilburg
en Zwolle) hebben een prominente rol in deze actie gespeeld. Zij hebben als
contactpunt gefunctioneerd, om professionals en andere steunpunten te assisteren.
Deze vijf steunpunten hebben meer dan gemiddelde expertise op het terrein
van eergerelateerd geweld). De contactfunctionarissen eergerelateerd geweld
bij de lokale politie en de opvanginstellingen (met name de pilots Eergerelateerd
Geweld) vormden de backoffices in deze voorlichtingsactie. De politie is via
het Landelijk expertisecentrum Eergerelateerd Geweld (LEC EGG) in kennis gesteld
over haar rol in verband met deze actie.
 Ook andere professionals die met kwesties rond huwelijksdwang en achterlating
kunnen worden geconfronteerd, hebben voorafgaand aan de campagne een brief
ontvangen over de opzet van de campagne en de rol die zij daarin – als
vertrouwenspersoon – hebben.
 Voorafgaand aan de campagne zijn ook de Nederlandse posten in het buitenland
geïnformeerd, door middel van een instructie van het ministerie van Buitenlandse
Zaken en met een factsheet van het Programmabureau Eergerelateerd Geweld.
 Terugblik op de voorlichtingscampagne
 De campagne wordt momenteel met betrokkenen nabesproken. Uit de reacties
tot nu blijkt dat er bij organisaties en professionals – ondanks de
korte voorbereidingstijd en de beperkte opzet van de actie – waardering
en instemming voor is.
 Verder komt uit de eerste reacties naar voren, dat de campagne beter al
in mei van start kan gaan, in verband met de schoolvakanties en met het feit
dat eindexamenleerlingen vaak al eerder naar het buitenland vertrekken. Ook
kan de communicatie langs nog meer kanalen plaatsvinden en zijn aanpassingen
in het materiaal mogelijk, om nog beter aan te laten sluiten bij de belevingswereld
van jongeren. De lokale campagne «Liefde laat zich niet dwingen»
in Rotterdam maakt duidelijk, dat het gebruik van posters, het actief betrekken
van meerdere beroepsgroepen en het creëren van mediamomenten kan leiden
tot meer meldingen bij het Steunpunt Huiselijk Geweld.
 
 Uit de reacties van betrokken organisaties ook nog de volgende aandachtspunten
naar voren:
 a. Deskundigheidsbevordering en professionalisering
 b. Structuur voor signaleren, melden en afhandelen
 c. Juridische mogelijkheden
 d. Rol van ambassades en IND bij terugkeer slachtoffers
 e. Casuïstiek
 Wat deze aandachtspunten betreft, deel ik Uw Kamer het volgende mee.
 a. Deskundigheidsbevordering
 De voorlichtingsactie heeft duidelijk gemaakt dat nog niet alle professionals
en betrokken instanties beschikken over voldoende kennis om met kwesties en
conflicten rond eer, partnerkeuze en (gedwongen) uithuwelijking om te gaan.
Uiteraard is een juiste houding van professionals cruciaal om signalen op
te vangen, een goede analyse te maken en vervolgens tot een adequate interventie
te komen. Dit geldt uiteraard niet alleen voor eergerelateerd geweld of huwelijksdwang,
maar ook voor andere vormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties.
 Ook is van belang, dat organisaties en professionals weten welke stappen
zij moeten zetten als zij deze geweldsproblemen signaleren. Daarom is het kabinet voornemens een Wetvoorstel meldcode huiselijk
geweld en kindermishandeling in te dienen. Het doel van het wetsvoorstel
is, professionals sneller en adequater te laten ingegrijpen bij signalen van
huiselijk geweld en kindermishandeling, dus ook van eergerelateerd geweld
en huwelijksdwang. In dit kader wordt op dit moment, in opdracht van de staatssecretaris
van VWS, een basismodule «werken met een meldcode» ontwikkeld,
ten behoeve van de deskundigheidsbevordering van professionals. Om dit te
ondersteunen wordt tegelijkertijd een databank opgezet met een overzicht van
beschikbare trainingen en cursussen op het gebied van vroegsignalering van
kindermishandeling, huiselijk geweld, eergerelateerd geweld.
 b. Structuur voor signaleren, melden en afhandelen
 Uit de evaluatie blijkt dat de centrale rol van de Steunpunten Huiselijk
Geweld als vraagbaak voor professionals een goede keuze is geweest. Wel moet
er voor worden gezorgd, dat die rol voor alle betrokkenen en dus ook voor
mogelijke slachtoffers helder is en dat vooraf goede afspraken tussen de betrokken
organisaties zijn gemaakt.
 
 Voor de aanpak van huwelijksdwang en eergerelateerd geweld in het algemeen,
kan goed worden aangesloten bij de bestaande structuur op het gebied van huiselijk
geweld. Ook daarin spelen de steunpunten huiselijk geweld (onder regie van
de centrumgemeenten vrouwenopvang) een cruciale rol. Versterking van deze
steunpunten heeft prioriteit in het kader van het beleid «Beschermd
en Weerbaar» van de staatssecretaris van VWS.
 Vanaf 2009 is daarvoor structureel € 10 miljoen extra toegevoegd
aan de specifieke uitkering vrouwenopvang. Ook is er een kwaliteitsprogramma
voor de steunpunten gestart, dat wordt uitgevoerd door de Federatie Opvang,
GGD Nederland en de MOGroep Welzijn & Maatschappelijke Dienstverlening.
Dit programma loopt tot eind 2011. Ten slotte stelt VWS samen met de VNG en
genoemde brancheorganisaties basisfuncties voor de steunpunten op met als
doel het aanbod van de steunpunten in heel Nederland meer te uniformeren en
gemeenten en steunpunten te ondersteunen.
 Uiteraard is ook voor deze groep slachtoffers een goede opvang van belang.
Voor de laatste stand van zaken met betrekking tot de pilots opvang van minderjarige
meisjes die slachtoffer zijn van eergerelateerd geweld, verwijs ik U naar
de brief die de staatssecretaris van VWS voorafgaand aan het algemeen overleg
Eergerelateerd Geweld aan Uw Kamer zal sturen.
 
 Ook de bestaande structuur binnen het onderwijs biedt een goede basis
voor signaleren, melden en afhandelen van (dreigende) geweldsproblemen. Leerkrachten,
medewerkers en leerplichtambtenaren kunnen signalen van (dreigende) huwelijksdwang
en achterlating inbrengen in het Zorg- en adviesteam van de school. Het netwerk
van hulpverleningspartners kan dan zonodig actie nemen. In de brief over «zorg
in en om de school» die Uw Kamer van de
minister van OCW heeft ontvangen, heeft het kabinet wetgeving voor zorg in
en om de school aangekondigd. Een van de onderdelen is een plicht aan het
onderwijs om ontwikkelings- en opvoedrisico’s vroegtijdig te signaleren
en te melden bij de aangewezen hulpverleners.
 c. Juridische mogelijkheden tegen daders van huwelijksdwang
en achterlating
 Uw Kamer heeft mij gevraagd de juridische mogelijkheden na te gaan om
op te treden tegen (daders van) huwelijksdwang. Hieronder geef ik een overzicht
van de strafrechtelijke, civielrechtelijke, vreemdelingenrechtelijke
mogelijkheden die voorhanden zijn en van de mogelijkheden die de Leerplichtwet
1969 biedt.
 – Strafrechtelijk
 Op grond van het Wetboek van Strafrecht kan worden opgetreden tegen het
afdwingen van huwelijken. De belangrijkste grondslag daarvoor wordt gevonden
in de strafbaarstelling van dwang. Artikel 284 Sr stelt in het eerste lid,
onderdeel 1, strafbaar degene «die een ander door geweld of enige andere
feitelijkheid of door bedreiging met geweld of enige andere feitelijkheid,
gericht hetzij tegen die ander hetzij tegen derden, wederrechtelijk dwingt
iets te doen, niet te doen of te dulden». Bij feitelijkheden kan het
tevens gaan om vormen van psychische druk. Kern van de strafbepaling van artikel
284 Sr is het waarborgen van de psychische en fysieke vrijheid van mensen.
Huwelijksdwang is derhalve reeds strafbaar als een vorm van dwang. Dat de
huidige strafwetgeving voldoende aanknopingspunten biedt voor de aanpak van
huwelijksdwang wordt ook bevestigd door het onderzoek «Huwelijksdwang,
een verbintenis voor het leven?» (Beke, 2009) dat in opdracht van het
WODC werd uitgevoerd.
 
 Het vorenstaande neemt niet weg dat ik van mening ben dat een effectieve
aanpak van deze vorm van dwang specifieke voorzieningen behoeft. Ik ben dan
ook voornemens om op korte termijn een tweetal aanvullende maatregelen te
treffen. In de eerste plaats zal ik bevorderen dat in de Aanwijzing aanpak
eergerelateerd geweld, die op dit moment door het openbaar ministerie wordt
opgesteld, ook aandacht wordt besteed aan de opsporing en vervolging van huwelijksdwang.
In de tweede plaats overweeg ik om de mogelijkheden tot vervolging van huwelijksdwang
te verruimen. Dit kan worden gerealiseerd door een verruiming van de mogelijkheden
tot het uitoefenen van extraterritoriale rechtsmacht. Graag licht ik het laatste
punt in het navolgende nader toe.
 Op dit moment zijn de mogelijkheden tot vervolging van in het buitenland
gepleegde huwelijksdwang beperkt. Ten aanzien van de Nederlander die zich
buiten Nederland schuldig maakt aan huwelijksdwang geldt dat aan het vereiste
van dubbele strafbaarheid moet zijn voldaan: er bestaat alleen rechtsmacht
wanneer het feit in het land waar het werd gepleegd ook strafbaar is. De Nederlandse
rechtsmacht strekt zich niet uit tot huwelijksdwang, gepleegd door een vreemdeling
met een vaste woon- of verblijfplaats in Nederland, buiten Nederland.
 
 Een belangrijke verworvenheid in onze rechtsstaat is de vrijheid van het
individu om zelf zijn of haar partner te kiezen. Huwelijksdwang verdraagt
zich dan ook niet met de Nederlandse rechtsorde. Ik ben van mening dat de
Nederlander zich ook buiten Nederland daarvan dient te onthouden. Hetzelfde
zou naar mijn mening moeten gelden voor vreemdelingen met een vaste woon-
of verblijfplaats in Nederland. Ook zij dienen zich in het buitenland te onthouden
van het sluiten van een huwelijk onder dwang. Door afschaffing van het vereiste
van dubbele strafbaarheid ten aanzien van Nederlanders die zich in het buitenland
schuldig hebben gemaakt aan dwang met het oog op huwelijkssluiting worden
de vervolgingsmogelijkheden verruimd. Daarbij dient wel te worden aangetekend
dat een kansrijke vervolging in veel gevallen ook in belangrijke mate zal
afhangen van de medewerking van het land waar het feit is begaan.
 
 De wetgever is in het algemeen terughoudend met betrekking tot het vestigen
van rechtsmacht over feiten die buiten Nederland worden gepleegd. Als uitgangspunt
geldt dat vestiging van extraterritoriale rechtsmacht beperkt blijft tot ernstige
strafbare feiten, over de strafwaardigheid waarvan internationale consensus
bestaat, en gevallen waarin de bescherming van slachtoffers die Nederlandse
staatsburgers en ingezetenen zijn dit vereist. Beide is hier het geval.
 Internationaal bestaat steeds meer overeenstemming over de strafwaardigheid
van gedwongen huwelijken en de noodzaak huwelijksdwang krachtig te bestrijden.
Die ontwikkeling wordt ook bevestigd in een nieuw ontwerpverdrag van de Raad
van Europa ter voorkoming en bestrijding van geweld tegen vrouwen en huiselijk
geweld, waarin onder andere ook een strafbaarstelling van huwelijksdwang is
opgenomen. Het voornemen om de mogelijkheden tot het uitoefenen van rechtsmacht
ten aanzien van personen die zich in het buitenland schuldig hebben gemaakt
aan huwelijksdwang te verruimen, sluit daarbij aan. De onderhandelingen over
voormeld ontwerpverdrag zullen in december op werkgroepniveau een aanvang
nemen.
 Met betrekking tot het moment waarop uw Kamer een wetswijziging kan verwachten,
merk ik het volgende op. Op dit moment wordt in opdracht van het WODC onderzoek
gedaan naar de rechtsmachtregeling in het Wetboek van Strafrecht. Dat onderzoek
heeft ook betrekking op de toepasselijkheid van de Nederlandse strafwet op
vreemdelingen die zich buiten Nederland schuldig maken aan in Nederland strafbaar
gestelde gedragingen. De resultaten van dat onderzoek – die naar verwachting
eind van dit jaar bekend zullen zijn – kunnen belangrijke bouwstenen
opleveren voor herziening van de rechtsmachtregeling. Mijn voornemen is om
de voorgenomen uitbreiding van rechtsmacht terzake dwang met het oog op huwelijkssluiting
te betrekken bij de uitkomsten van voornoemd onderzoek.
 
 Ten slotte merk ik nog op dat het afschaffen van het vereiste van dubbele
strafbaarheid – naast verruiming van de mogelijkheden tot vervolging –
ook in preventieve zin zal kunnen bijdragen aan de aanpak van huwelijksdwang.
Immers, met afschaffing van het vereiste van dubbele strafbaarheid markeert
de wetgever het strafwaardig karakter van huwelijksdwang waar in preventieve
zin belangrijke signaalwerking van uitgaat.
 
 Het verschijnsel achterlating laat zich in strafrechtelijke zin niet eenvoudig
concretiseren tot één specifieke gedraging. Veeleer zal bij
achterlating sprake zijn van een complex aan gebeurtenissen, waarbij in voorkomend
geval ook sprake kan zijn van strafbare feiten. In die gevallen biedt het
Wetboek van Strafrecht verschillende strafbepalingen die van toepassing zouden
kunnen zijn. Ook in dit verband kan allereerst de in artikel 284 Sr opgenomen
strafbaarstelling van dwang worden genoemd. Voorts zou artikel 285 Sr toepasselijk
kunnen zijn, bijvoorbeeld doordat de verlatene door bedreiging onder druk
is gezet. Voorts kan sprake zijn van bijvoorbeeld mishandeling (artikel 300
Sr e.v.) diefstal, verduistering van identiteits- of verblijfsdocumenten (artikel
310 Sr en artikel 321 Sr) of van wederrechtelijke vrijheidsberoving (artikel
282 Sr).
 Bij het bovenstaande dient te worden bedacht dat als achterlating gepaard
gaat met strafbare feiten, deze gedragingen niet zelden buiten Nederland worden
gepleegd. Zoals hierboven reeds werd aangegeven, is de Nederlandse strafwet
slechts in beperkte mate toepasselijk op strafbare feiten die in het buitenland
zijn begaan. Voor de hierboven in het kader van achterlating genoemde strafbare
feiten geldt dat die feiten alleen in Nederland kunnen worden vervolgd als
het feit door een Nederlander is gepleegd en het feit ook in het land waar
het werd begaan, strafbaar is gesteld (artikel 5, eerste lid, onder 2°
Sr). Aangenomen mag worden dat die voorwaarde, gelet op het feit dat ook in
het buitenland de desbetreffende feiten strafbaar zullen zijn gesteld, geen
onoverkomelijke beletselen in de vervolging met zich brengt. Zoals ik hierboven
reeds heb aangegeven, zal het succes van een vervolging in veel gevallen ook
in belangrijke mate afhangen van de medewerking van het land waar het feit
is gepleegd.
 – Civielrechtelijk
 In de brief over huwelijks- en gezinsmigratie die Uw Kamer onlangs van
de minister voor WWI, de staatssecretaris van Justitie en mij heeft ontvangen, zijn diverse maatregelen aangekondigd ter voorkoming
van huwelijksdwang. Deze hebben betrekking op neef/nicht-huwelijken en de
erkenning van in het buitenland door minderjarigen met een niet-Nederlandse
nationaliteit gesloten huwelijken. Heden ontvangt Uw Kamer van mij tevens
een brief over de huwelijksleeftijd, waarin ik Uw Kamer informeer over de
bestaande regeling op dit punt. Over het onderwerp «Inburgering buitenland
en huwelijksmigratie» staat een algemeen overleg met Uw Kamer gepland
op 18 november 2009. Bovengenoemde brieven zullen daar aan de orde komen.
 – Vreemdelingenrechtelijk
 Het toelatingsbeleid biedt, afhankelijk van verblijfsduur en hoogte van
de opgelegde straf, de mogelijkheid om het verblijf van eerder toegelaten
vreemdelingen te beëindigen. Over voorgenomen aanpassingen ten aanzien
van deze zogenoemde «glijdende schaal» hebben de staatssecretaris
van Justitie en ik Uw Kamer onlangs geïnformeerd bij de brief over het
vreemdelingenrechtelijke openbare-ordebeleid.
 – Leerplicht
 De Leerplichtwet 1969 waarborgt dat alle kinderen in Nederland aan het
onderwijs kunnen en moeten deelnemen. Het toezicht op de naleving van de Leerplichtwet
1969 is opgedragen aan gemeenten. De Leerplichtwet 1969 biedt geen mogelijkheid
om een minderjarige in het buitenland terug naar Nederland te laten komen.
De Leerplichtwet kan wel leiden tot strafvervolging van de ouders.
 Ouders die ontheffing vragen van de Leerplichtwet 1969 dienen op grond
van artikel 9 van deze wet een verklaring van het schoolhoofd van de school
in het buitenland te overleggen aan de leerplichtambtenaar, waaruit blijkt
dat de jongere als leerling op de school staat ingeschreven en de school geregeld
bezoekt, als bedoeld in artikel 5, onderdeel c, van de Leerplichtwet. Het
is aan de leerplichtambtenaar om te beoordelen of sprake is van een situatie
als bedoeld in artikel 5, onderdeel c, en wordt voldaan aan de voorwaarde
van artikel 9 van de Leerplichtwet. De leerplichtambtenaar houdt immers toezicht
op de naleving van de Leerplichtwet 1969 en beoordeelt het beroep op vrijstelling.
 Als de leerplichtambtenaar van oordeel is dat geen sprake is van een situatie
als bedoeld in artikel 5, onderdeel c, zal hij – op grond van de verplichting
die is opgenomen in artikel 22, eerste lid, van de Leerplichtwet – een
onderzoek instellen en trachten de verantwoordelijke personen ertoe te bewegen
hun verplichtingen na te komen. Als dat geen effect sorteert, kan de leerplichtambtenaar
een proces-verbaal opmaken. Het is vervolgens aan de rechter om hierover een
oordeel te vellen. Ouders kunnen worden bestraft met een gevangenisstraf van
ten hoogste een maand of een geldboete van ten hoogste € 3 700,–.
 d. De rol van ambassades en de IND bij terugkeer
(potentiële) slachtoffers
 Hoewel de verhalen van slachtoffers van achterlating (in verband met gedwongen
uithuwelijking) in menselijk opzicht buitengewoon aangrijpend zijn, zijn de
mogelijkheden voor de Nederlandse overheid voor de aanpak van achterlating
en gedwongen uithuwelijking in het land van herkomst beperkt. Zeker wanneer
het jongeren betreft die onder het ouderlijk gezag vallen en die (met een
dubbele nationaliteit) verblijven in landen waar een ander rechtsstelsel geldt.
In dergelijke gevallen is (politiële) samenwerking en hulpverlening vanuit
Nederland of de Nederlandse ambassades moeilijk, zo niet onmogelijk.
 Personen die rechtmatig in Nederland hebben verbleven en tegen hun wil
in het buitenland zijn achtergelaten, kunnen, wanneer zij zich tot een ambassade in buitenland kunnen wenden, in voorkomende gevallen met
hulp van de IND in samenwerking met de Nederlandse ambassade terugkeren.
 
 Inmiddels is een geactualiseerde en meer uitgebreide IND-folder beschikbaar
over het verblijfsrecht van slachtoffers van diverse vormen van geweld (waaronder
eergerelateerd geweld). Daarin wordt onder meer aandacht besteed aan de mogelijkheden
van terugkeer en herstel van de verblijfspositie na onvrijwillige achterlating,
aan het kunnen verkrijgen van documenten en aan het kunnen aanvragen van een
uitkering krachtens de regeling verstrekkingen bepaalde categorieën vreemdelingen
(RvB). De folder is vertaald in het Engels, Frans, Turks, Arabisch en Chinees.
 Daarnaast zijn er in Nederland opvangplekken gerealiseerd voor (minderjarige)
slachtoffers die worden bedreigd met eergerelateerd geweld. Daaronder vallen
ook slachtoffers van (bedreiging met) huwelijksdwang en achterlating wanneer
in hun situatie een eermotief speelt. Er is een beleidskader ontwikkeld om,
indien nodig, rechtmatig verblijf voor deze slachtoffers te kunnen regelen.
 e. Casuïstiek
 Tijdens het vragenuur heeft Uw Kamer gevraagd om nadere informatie over
de omvang van de problematiek van achterlating en huwelijksdwang. De voorlichtingscampagne
heeft vele informatievragen, meldingen en concrete casuïstiek opgeleverd.
 Hoewel het niet is gelukt om, voorafgaand aan deze campagne, een eenduidige
registratiemethodiek met alle betrokken organisaties af te spreken, heeft
een aantal bij de voorlichtingscampagne betrokken organisaties tijdens de
campagne wel gegevens bijgehouden. In de bijlage bij deze brief is informatie
opgenomen die de organisaties mij desgevraagd hebben verstrekt.
 Zoals ik in de 5e voortgangsrapportage van het programma Eergerelateerd
Geweld al heb aangegeven, levert het registreren en onderzoeken van de omvang
van eergerelateerd geweld diverse complicaties op. Vergelijkbare complicaties
(het definitieprobleem, de dark-numbers, etc.) doen zich voor bij de registratie
en onderzoek van de omvang van huwelijksdwang en achterlating.
 Zoals de ACVZ al vaststelde in haar advies «Tot het huwelijk gedwongen»
(2005) is het vaststellen van dwang bij huwelijken verre van eenvoudig, zodat
het voor professionals ook nagenoeg onmogelijk is om hieromtrent gegevens
vast te leggen.
 Bij huwelijksdwang en achterlating spelen vaak vele belangen, motieven
en achtergronden een rol, soms ook economische belangen (b.v. het verkrijgen
van een verblijfstitel).
 Doorgaans ontstaat pas na de eerste (nood)interventie, bij nadere analyse
van de situatie en na gesprekken met het slachtoffer – in een veilige
setting – een beeld van mogelijke (eer)motieven en de mate van dwang
of druk die vanuit de omgeving op betrokkene wordt uitgeoefend. Bij die analyse
zijn het gebruik van risicotaxatie-instrumenten en de checklist en een goede
dossiervorming van groot belang om verdere stappen in de hulpverlening aan
het slachtoffer, vervolgopvang, de oplossing van conflicten en eventuele opsporing
en vervolging succesvol te laten zijn. De afhandeling van eerkwesties vraagt
om bijzondere methodieken.
 2. Voorgenomen maatregelen
 De voorlichtingscampagne heeft waardevolle informatie opgeleverd, die
bruikbaar is voor vervolgactiviteiten. Daarbij worden ook de hierboven genoemde
aandachtspunten betrokken. De volgende activiteiten zijn van start gegaan
of gaan binnenkort van start.
 – Deelpilot huwelijksdwang in Rotterdam
 Voor de zomer 2009 is, binnen de lopende aanpak van eergerelateerd geweld
in Rotterdam, een deelpilot gestart om de aanpak van huwelijksdwang in praktijk
te brengen. Doel daarvan is om, binnen de infrastructuur voor de aanpak en
registratie van eergerelateerd geweld en huiselijk geweld, waar nodig specifieke
aandacht te geven aan huwelijksdwang. De aanpak van huwelijksdwang en eergerelateerd
geweld is, via een specifiek deskundig team, verankerd in het steunpunt huiselijk
geweld. Zowel binnen de voorlichting aan potentiële slachtoffers als
bij de deskundigheidsbevordering van professionals, de signalering en de interventies
worden de thema’s huwelijksdwang en achterlating expliciet meegenomen.
Waar nodig wordt de aanpak specifiek toegesneden op huwelijksdwang en achterlating.
Binnen die deelpilot wordt onderzocht of/hoe gewerkt kan worden met een verklaring
die een potentieel slachtoffer voorafgaand aan het vertrek naar het buitenland
bij een (professionele) vertrouwenspersoon in bewaring kan geven en die bij
eventuele achterlating gebruikt kan worden als melding van achterlating wegens
huwelijksdwang. Ook de rol en mogelijkheden van leerplichtambtenaren en ambtenaren
bij de gemeentelijke basisadministratie (GBA) worden daarbij bezien.
 – Nadere analyse van de casuïstiek rond
huwelijksdwang en achterlating
 Hoewel geen van de 15 cases uit de voorlichtingscampagne in Rotterdam
uiteindelijk lijkt te hebben geleid tot achterlating of huwelijksdwang, acht
ik een nadere analyse van deze casuïstiek wenselijk. Uit deze analyse
kan duidelijk worden waar verbeterpunten in de lokale aanpak bestaan, die
wellicht om bovenlokale oplossingen vragen. Ook kan duidelijk worden, waar
zich in de praktijk contactmomenten voordoen, waarop professionals signalen
van dwang bij het huwelijk of bij het vertrek naar het herkomstland van de
ouders kunnen opvangen. Samen met de gemeente Rotterdam overleg ik op dit
moment over de wijze waarop de analyse wordt uitgevoerd.
 – Herhaalde voorlichtingsactie zomer 2010
 Uit de reacties van betrokken organisaties en van Uw Kamer leid ik af,
dat er behoefte bestaat aan een herhaling van de voorlichtingscampagne in
2010. Daarom zal een volgende landelijke campagne worden voorbereid, rekening
houdend met de ervaringen die met de eerste campagne zijn opgedaan. Het materiaal
dat ten behoeve van de nieuwe campagne wordt ontwikkeld, zal breder beschikbaar
worden gesteld aan gemeenten en aan andere relevante lokale partijen. Hiermee
wordt tegemoet gekomen aan de toezegging aan Uw Kamer, om de ervaringen van
de eerste voorlichtingsactie (m.n. in Rotterdam) ook voor andere steden beschikbaar
te maken.
 – Strafrechtelijke en civielrechtelijke maatregelen
 Ten behoeve van een effectieve aanpak van huwelijksdwang, zal ik een wetsvoorstel
voorbereiden, waarmee de mogelijkheden tot het uitoefenen van extraterritoriale
rechtsmacht bij huwelijksdwang wordt verruimd. Door afschaffing van het vereiste
van dubbele strafbaarheid ten aanzien van Nederlanders die zich in het buitenland
schuldig hebben gemaakt aan dwang met het oog op huwelijkssluiting worden
de vervolgingsmogelijkheden verruimd.
 Bij het College van Procureurs-Generaal zal ik aandringen op een spoedige
totstandkoming van de Aanwijzing Eergerelateerd geweld. Daarin zal ook aandacht
wordt besteed aan de opsporing en vervolging van huwelijksdwang.
 Ook worden in het kader van huwelijks- en gezinsmigratie worden aanvullende
maatregelen voorbereid, die voor de aanpak van huwelijksdwang betekenis hebben.
Deze maatregelen hebben betrekking op neef/nicht-huwelijken en
de erkenning van in het buitenland door minderjarigen met een niet-Nederlandse
nationaliteit gesloten huwelijken.
 Slotconclusie
 Het kabinet onderkent dat gevallen van achterlating en uithuwelijking
tegen de wil van betrokkenen voorkomen. Het kabinet vindt dit maatschappelijk
ongewenst en in strijd met nationaal en internationaal gedragen principes
als de vrijheid van partnerkeuze. Hoewel de mogelijkheden voor een aanpak
van deze problematiek vanuit de Nederlandse overheid op het eerste gezicht
beperkt lijken, acht het kabinet het van belang dat de gezamenlijke inzet
van organisaties ten behoeve van de preventie en aanpak van eergerelateerd
geweld en huwelijksdwang van betrokkenen – met name op lokaal niveau –
zoveel mogelijk versterkt wordt.
 Gelet op de complicaties die een juridische en grensoverschrijdende aanpak
van achterlating en huwelijksdwang kenmerken, zal de nadruk bij die aanpak
vooral moeten liggen op deskundigheidsbevordering bij professionals en op
voorlichting en hulpverlening aan jongeren (en hun ouders) in Nederland. Goed
overleg en samenwerking met professionele partijen, maatschappelijke organisaties
als migranten- en vluchtelingenorganisaties, zijn daarvoor onmisbaar.
 
 Met het bovenstaande verwacht ik Uw Kamer, ter voorbereiding op het algemeen
overleg Eergerelateerd Geweld, voldoende te hebben geïnformeerd.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin
 
 
 BIJLAGE
 Deze bijlage geeft een overzicht van de informatie die naar aanleiding
van de voorlichtingscampagne huwelijksdwang en achterlating 2009 is ontvangen
van bij de campagne betrokken organisaties.
 
 – De vijf betrokken steunpunten huiselijk geweldhebben in de campagneperiode wekelijks vele telefoontjes met informatieverzoeken
ontvangen van professionals en jongeren zelf. Bij het steunpunt huiselijk
geweld in Rotterdam waren dat ca. 15 verzoeken per week. Voor de zomervakantie
heeft de verhoogde aandacht in Rotterdam geleid tot 8 concrete casussen van
mogelijke (dreiging van) achterlating en/of gedwongen uithuwelijking. Na de
zomer zijn in Rotterdam in het voortgezet onderwijs 40 000 leerlingen
gecontroleerd (de zogenaamde «leerplichtroute»). Op basis van
deze controle werden 97 zaken aangemerkt voor nader onderzoek door het steunpunt
en de leerplichtambtenaren. Daar bleven in de loop van september 2009 nog
7 concrete cases van over die via het steunpunt en de Rotterdamse Ketenaanpak
Eergerelateerd Geweld (KEG) zijn opgepakt. De overige leerlingen bleken teruggekeerd
te zijn naar school of te zijn verhuisd naar een andere stad of naar het buitenland.
Uiteindelijk lijkt geen van de 15 concrete cases te hebben geleid tot achterlating
of gedwongen uithuwelijking. Wel bleek in een aantal gevallen sprake van van
conflicten rond opvoeding en partnerkeuze. Door middel van bemiddeling vanuit
het KEG is escalatie voorkomen. Bij de andere vier steunpunten huiselijk geweld
die in de voorlichtingscampagne werden genoemd, is volgens mijn informatie
een tiental meldingen binnengekomen. De steunpunten waar tevens opvangplaatsen
voor minderjarige slachtoffers van eergerelateerd geweld aanwezig zijn, hebben
ook meisjes opgevangen.
 
 – Bij de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND) zijn tussen mei 2009 en oktober 2009 15 meldingen van achterlating
binnengekomen (het totale aantal meldingen in 2009 bedraagt 21; In 13 van
deze 21 gevallen betreft het personen met een Marokkaanse nationaliteit).
Uit navraag bij de contractpersonen «gender», die binnen de IND
achterlatingszaken behandelen, blijkt dat in geen van de 21 gevallen bij de
IND bekend is geworden dat sprake zou zijn van huwelijksdwang. De indruk is
dat het meestal zaken betreft waarin een vrouw met haar kinderen door haar
echtgenoot is achtergelaten.
 
 – Bij de Nederlandse ambassade in Marokko heeft
de visumafdeling – in de periode eind juni 2009 tot 1 oktober 2009 –
7 zaken van achterlating behandeld, waarvan 4 met kinderen. In al deze gevallen
zijn terugkeervisa verstrekt, omdat de personen over een Nederlandse verblijfsvergunning
beschikten. Niet bekend is, of in deze zaken sprake was van huwelijksdwang.
Op de paspoortafdeling van de ambassade in Marokko werden in deze periode
4 achterlatingsmeldingen ontvangen, waarvan 2 meldingen verband hadden met
uithuwelijking. De paspoortafdeling van ambassade heeft in deze zaken een
nieuw paspoort verstrekt. In 1 geval (van uithuwelijking) heeft betrokkene
geen contact meer opgenomen.
 
 – Bij het steunpunt van de Stichting Steunpunt
Remigranten (SSR) in Berkane (Marokko) is in de betreffende periode
1 telefoontje binnengekomen van een vrouw die beweerde te zijn achtergelaten
in verband met uithuwelijking. Deze vrouw verwees naar de voorlichtingsactie.
 
 – De Migranten- en vluchtelingenorganisaties hebben hun websites beschikbaar gesteld om de informatie m.b.t. de
voorlichtingsactie en de nummers van de Steunpunten Huiselijk Geweld daarop
te zetten. Ook het noodplan was via enkele websites te downloaden. Het SMN heeft een SMS-appèl uitgestuurd, zodat jongeren elkaar het
bericht met relevante informatie konden doorsturen. In totaal heeft SMN 5
meldingen ontvangen (waarvan uiteindelijk vier vrouwen teruggekeerd blijken
te zijn).
 
 – Via de websitewww.veiligheidbegintbijvoorkomen.nl is het noodplan
170 maal gedownload (in de periode 24 mei tot en met 31 juli 2009).
De pagina met het noodplan had in juli 2009 zijn top, met ruim 400 unieke
bezoekers. De website www.achterlating.hyves.nl heeft in de campagnemaanden
enkele honderden bezoekers gehad. Hoewel achterlating en huwelijksdwang binnen
migrantengemeenschappen nog steeds «taboe-onderwerpen» lijken
te zijn, hebben bijna 70 jongeren zich als «vriend» van de hyve
aangemeld en daarmee voor iedereen zichtbaar een standpunt ingenomen tegen
achterlating en huwelijksdwang.
 
 
 
 
 Handelingen Tweede Kamer, 22 september 2009, 4-230.
 
 
 AO eergerelateerd Geweld vindt plaats op 19 november 2009.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 001, nr. 70.
 
 
 Kamerstukken II, 2009/10, 32 175, nr. 1.
 
 
 Kamerstukken II, 2009/10, 19 637, nr. 1306.
 
 
 Over de opvang van slachtoffers van eergerelateerd geweld wordt u voorafgaand
aan het algemeen overleg Eergerelateerd Geweld schriftelijk geïnformeerd
door de staatssecretaris van VWS.