Miljoenennota 2009 (Nota over de toestand van 's Rijks Financiën); Brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20082009-31700, nr. G

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

26-02-2009

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31700 nr. G

20-02-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31700Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 38 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 700Nota over de toestand van ’s Rijks financiënGBRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 20 februari 2009Graag bied ik u, mede namens mijn ambtsgenoten van Buitenlandse Zaken,
Economische Zaken, Financiën, Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Ontwikkelingssamenwerking,
Volkhuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu en Verkeer en Waterstaat mijn
reactie aan op de motie Schuurman (EK 2008–2009, 31 700, B), die
tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen op 4 november jl. door uw
Kamer werd aanvaard.Met de motie is het kabinet verzocht: «[...] initiatieven
te ontplooien, zowel nationaal als internationaal, om te komen tot de ontwikkeling
van scenario’s waarin de crises waar de wereldbevolking mee kampt, zoals
de vraagstukken van schaarste (voedsel en energie) en klimaat, in samenhang
worden aangepakt.»1 InleidingHet terrein waarop deze motie betrekking heeft is complex, maar uiterst
actueel. De huidige economische crisis, de klimaatontwikkelingen en de vraagstukken
met betrekking tot voedsel en energie maken bij uitstek duidelijk dat de grote
kwesties van deze tijd niet meer als afzonderlijke probleemgebieden kunnen
worden beschouwd, maar dat deze steeds meer met elkaar verweven raken en om
een samenhangende aanpak vragen. Enerzijds omdat de ene crisis een andere
crisis kan veroorzaken of de gevolgen ervan kan vergroten, anderzijds omdat
de talrijke dwarsverbanden aanknopingpunten bieden voor effectieve(re) oplossingen.
Het is noodzakelijk om vanuit mondiaal perspectief te handelen en de Nederlandse
rol daarin te definiëren.De huidige vraagstukken laten duidelijk zien dat er een onbalans is ontstaan
tussen verschillende waarden: tussen duurzaamheid en snel gewin en tussen
lange en korte termijn. Het evenwicht zal moeten worden hersteld en vraagt
om een aanpassing van onze huidige manier van produceren en consumeren. Het
kabinet geeft daaraan al nadrukkelijk invulling door in het regeerakkoord
te kiezen voor duurzame ontwikkeling als een speerpunt van beleid en onderkent
dat dit moet worden bereikt door de onderlinge samenhang op alle (beleids)terreinen
te vergroten. Nederland heeft de ambitie een bijdrage te leveren aan het oplossen
van de geschetste mondiale uitdagingen om de bestaande en nog steeds groeiende
ongelijkheid te beëindigen. Tevens wil het kabinet benadrukken dat een
crisis op één terrein geen excuus mag zijn om minder ambities
te hebben op andere terreinen. Zo heeft Nederland tijdens de klimaatconferentie
in Poznan duidelijk aangegeven dat de economische crisis geen excuus mag zijn
om minder te doen op het terrein van klimaat. Integendeel, klimaatbeleid kan
een wezenlijke bijdrage leveren in waardevolle investeringen in duurzame groei,
innovatie en werkgelegenheid.Het kabinet is zich dan ook ten zeerste bewust van het belang van een
samenhangende analyse en gecoördineerde aanpak van deze vraagstukken.
Hiervoor zijn in het verleden al diverse trajecten in gang gezet. Wij onderschrijven
de urgentie die door de Eerste Kamer in de motie wordt verwoord en zijn tevens
met de Kamer van mening dat inspanningen gericht moeten zijn op een integrale
analyse en aanpak van de vraagstukken. Deze motie biedt het kabinet een belangrijke
gelegenheid om het denken hierover verder vorm te geven. Daarbij realiseren
wij ons dat er – inherent aan toekomstscenario’s en crises –
sprake is van veel onzekere factoren en dilemma’s en dat oplossingen
niet snel en gemakkelijk te vinden zullen zijn. Graag maken wij van de gelegenheid
gebruik te beschrijven welke inzet Nederland in zowel nationaal als internationaal
verband levert om ervoor te zorgen dat de huidige mondiale uitdagingen in
onderlinge samenhang worden aangepakt.Voor de beantwoording van uw vraag concentreren wij ons op de specifieke
thema’s die in de motie worden genoemd en die daarvan aanleiding vormen:
voedsel, klimaat, energie en de economische crisis. De thema’s zijn
bekeken in hun onderlinge samenhang, waarbij schaarste een steeds terugkerend,
onderliggend thema is. Dit laat onverlet dat er op de afzonderlijke deelgebieden
nationaal en internationaal veel beleid en kennis wordt ontwikkeld.Op nationaal niveau is er bijvoorbeeld de Kabinetsbrede Aanpak Duurzame
Ontwikkeling (KADO), met als doel de duurzaamheid van sociaal-economische
ontwikkeling te waarborgen, de verbinding tussen nationale en internationale
maatregelen te versterken en innovatie gericht op duurzaamheid te bevorderen.
Hierover is de Tweede Kamer bij brief van 16 mei 20081 geïnformeerd. Als uitvloeisel daarvan is in februari 2009 de
eerste Monitor Duurzaam Nederland, van de gezamenlijke planbureaus en het
CBS verschenen. De monitor constateert dat de grootste uitdagingen op duurzaamheidsgebied
op mondiaal niveau spelen: klimaatverandering, biodiversiteit en grondstoffen.Ook in internationaal verband groeit steeds meer het gevoel van urgentie
voor een gezamenlijke aanpak van huidige problematieken. In antwoord op de
meervoudige vraagstukken die het afgelopen jaar op de beleidsagenda zijn gekomen,
hebben diverse bijeenkomsten op hoog niveau plaatsgevonden. Zo is er in de
G20 – met deelname van Nederlandse zijde – van afgelopen november
gesproken over een gezamenlijke aanpak van de financiële en economische
crisis. Ook zijn de uitdagingen omtrent de voedselproblematiek in verband
met de huidige energie- en klimaatontwikkelingen nadrukkelijk besproken tijdens
de FAO conferentie2. In internationale klimaatonderhandelingen
wordt toegewerkt naar een akkoord in Kopenhagen eind dit jaar. In deze onderhandelingen
wordt een koppeling gelegd met de bredere agenda’s op het gebied van
ontwikkelingssamenwerking en duurzame ontwikkeling. De schade die wij dagelijks toebrengen aan lokale en mondiale ecosystemen is dermate groot
dat niet alleen onze eigen welvaart en welzijn worden bedreigd, maar vooral
ook de ontwikkeling van arme landen en opkomende economieën.Het kabinet heeft in de reactie op het SER-rapport Duurzame Globalisering
de brede beleidsaanpak geschetst die moet bijdragen aan het herstel van de
balans tussen «governance» en «interdependentie».Het kabinet heeft uw motie aangegrepen om nogmaals te bezien of bij de
ontwikkeling van toekomstig beleid de achterliggende fysieke en economische
systemen, de verschuivende krachtsverhoudingen in de wereld èn hun
onderlinge samenhang voldoende in beeld zijn. Concreet wordt de vraag gesteld
of bij de ontwikkeling van beleid gebruik wordt gemaakt van toekomstverkenningen
en scenario’s, die helpen deze complexe vraagstukken met elkaar te verbinden.2 LeeswijzerHet kabinet vindt het van groot belang om stelselmatig vooruit te kijken
naar mogelijke ontwikkelingen en de verwachte en mogelijke effecten daarvan
op Nederland en Nederlandse belangen. Ik wil dan ook eerst ingaan op de wijze
waarop het kabinet relevante ontwikkelingen nationaal en internationaal volgt
en verwerkt in de uitgangspunten voor het te ontwikkelen beleid. Vervolgens
wordt ingegaan op de vier genoemde thema’s (voedsel, klimaat, energie
en economische crisis) en wordt een korte schets gegeven van de wijze waarop
deze thema’s onderling samenhangen. Binnen deze context wordt in beeld
gebracht welke scenario’s en toekomstverkenningen, op zowel nationaal
als internationaal niveau, als voornaamste «input» voor beleid
op bovengenoemde thema’s worden gebruikt. Aan de hand hiervan wordt
beschreven welke initiatieven het kabinet ontplooit om enkele accenten te
leggen ter versteviging en nadere onderbouwing.3 Monitoren van ontwikkelingenOntwikkelingen buiten onze landsgrenzen hebben een steeds duidelijker
invloed op de Nederlandse samenleving. Wij zetten daarom sterk in op een goede
nationale en internationale informatiepositie en actieve participatie in organisaties
zoals de World Health Organization (WHO), Food and Agriculture Organization
(FAO) en het World Economic Forum (WEF). In laatstgenoemde is de minister-president
actief betrokken. Met name door actieve participatie tracht het kabinet invloed
uit te oefenen om ontwikkelingen die kunnen uitmonden in crises niet onopgemerkt
te laten en mogelijke oplossingen voor beheersing ervan, vroegtijdig te kunnen
inzetten. Dit past bij de actieve en constructieve rol die Nederland in Europa
en de wereld wil spelen1. Onze informatiepositie
wordt enerzijds ondersteund door overheidsorganisaties die zich hierop specifiek
richten (bijvoorbeeld het ministerie van Buitenlandse Zaken en de AIVD) en
anderzijds door het gebruik van internationale studies, toekomstverkenningen
en scenario’s als basis voor het kabinetsbeleid. Studies die worden
gebruikt, zijn bijvoorbeeld de Global Economic Prospects van de Wereldbank,
de OECD Economic Outlook en de World Energy Outlook van het International
Energy Agency (IEA) en the State of Food Insecurity in the World (FAO).In het geval de bestaande studies, verkenningen en scenario’s niet
toereikend zijn of niet direct bruikbaar zijn voor de Nederlandse beleidsontwikkeling
worden in opdracht van of door de overheid eigen scenario’s en verkenningen
ontwikkeld.Zo worden bijvoorbeeld de ontwikkelingen die in Nederland mogelijk kunnen leiden tot maatschappelijke ontwrichting, binnen de werkwijze
van Nationale Veiligheid1 – door middel
van de combinatie van strategische verkenningen, de Nationale Risicobeoordeling
en bijbehorende scenario’s – systematisch in kaart gebracht. Energievoorziening
en klimaatverandering zijn thema’s die in de Nationale Risicobeoordeling
2008 met voorrang zijn opgepakt, maar ook in de Nationale Risicobeoordeling
2009 nadrukkelijk de aandacht hebben. Deze scenario’s worden ontwikkeld
met behulp van kennisinstituten, planbureaus, departementen en met gebruikmaking
van internationale expertise2.Een brede scenario-studie die in dit verband kan worden genoemd is «Welvaart
en Leefomgeving, een scenariostudie voor Nederland in 2040», die in
2006 door het CPB en het toenmalige Ruimtelijk Planbureau en Milieu- en Natuurplanbureau3 is uitgebracht. Een ander voorbeeld is het advies van
de SER over Duurzame Globalisering. In dit advies is gekeken naar de verhouding
tussen internationale ontwikkelingen en ontwikkelingen in Nederland. Dit onderwerp
is ook het centrale thema van het werkprogramma van de WRR 2008–20104. Daarnaast wisselen ministeries en planbureaus in het
Rijksstrategenberaad stelselmatig inzichten en ervaringen uit met betrekking
tot de meest recente (analyses van) ontwikkelingen. De Monitor Duurzaam Nederland,
die op 10 februari is verschenen, en de twee Duurzaamheidsverkenningen
die eerder verschenen (2004 en 2007), zijn speciaal gericht op het analyseren
van de samenhangen.Op deze manier wil het kabinet ontwikkelingen die de potentie hebben zich
tot crises te ontwikkelen vroegtijdig in kaart brengen, zodat er tijdig en
pro-actief maatregelen tegen genomen kunnen worden.4 Samenhang tussen de vier vraagstukkenZoals hierboven besproken, komen crises vaak voort uit ontwikkelingen
die onderling met elkaar samenhangen. De groeiende wereldbevolking, industrialisering
en groeiende welvaart in opkomende economieën leiden tot een toenemende
schaarste van hulpbronnen en grondstoffen (olie, voedsel) en een toenemende
druk op het klimaatsysteem. De economische globalisering zorgt ervoor dat
landen met elkaar verweven zijn in het systeem van de wereldeconomie en met
deze schaarste geconfronteerd worden door hogere prijzen voor grondstoffen
op de wereldmarkten.Door deze ontwikkelingen zijn de vraagstukken die in de motie worden genoemd
sterk onderling met elkaar verbonden. In de afgelopen jaren leidde de sterke
groei van de wereldeconomie tot stijgende prijzen van olie en voedsel en toenemende
CO2-emissies. Enerzijds leidden deze ontwikkelingen tot een verslechtering
van het klimaat, geopolitieke concurrentie om energie en een voedselcrisis
in vooral de armste ontwikkelingslanden. Anderzijds vormden de hoge prijzen
juist een prikkel om meer te investeren in duurzame energie en een productievere
voedselproductie. Door de economische crisis lijken deze ontwikkelingen zich
ten dele en voor een nog onbepaalde tijdsspanne in een andere richting te
voltrekken. Met de economische terugslag verminderen de CO2-emissies
en zijn grondstoffen minder schaars en dus goedkoper. Keerzijde is dat de
prikkels wegvallen om te investeren in duurzaamheid en betere voedselproductie
en dat kapitaal voor deze investeringen moeilijker te verkrijgen is, met name
voor ontwikkelingslanden. Dit terwijl deze investeringen voor de lange termijn
wel nodig zijn. Bij een aanhoudende economische crisis kunnen ernstige onevenwichtigheden
ontstaan in bijvoorbeeld de voedsel- en energieprijzen, met het risico van
sterke prijsschommelingen die ontstaan door zogenoemde varkenscycli.5Daarnaast zijn de vraagstukken, ongeacht het verloop van de wereldeconomie,
op talloze andere manieren onderling met elkaar verbonden. Zo kan het veranderende
klimaat een grote invloed hebben op de wereldwijde voedselproductie en is
de energieprijs van directe invloed op de hele economie. De samenhang tussen
de voedsel-, energie- en klimaatvraagstukken is heel duidelijk zichtbaar bij
het aanwenden van biobrandstoffen. In eerste instantie was er veel enthousiasme
over de eerste generatie biobrandstoffen, vanwege voorzieningszekerheid, positieve
effecten op het klimaat en op landbouwinkomsten van ontwikkelingslanden. Maar
nu blijkt dat sommige vormen van biobrandstoffen mogelijk negatieve gevolgen
hebben voor de landbouwproductie, de voedselprijzen, de inspanningen tegen
klimaatverandering en de biodiversiteit. De relaties liggen dan ook veel complexer
dan het eenvoudige dilemma «food or fuel» suggereert. Bovendien
brengen mondialisering en klimaatverandering nieuwe risico’s met zich
mee, zoals emerging diseases.Tevens kunnen vraagstukken in de tijd gezien, en tussen diverse groepen
landen, verschillende uitwerkingseffecten op elkaar krijgen en is de mate
waarin zij interfereren niet eenduidig weer te geven.Dit wordt ook geconcludeerd in een onlangs verschenen analyse1 van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het
Centraal Planbureau (CPB) die de effecten van de economische crisis op klimaat-
en energiebeleid in kaart hebben gebracht. Het PBL en CPB concluderen enerzijds
in hun analyse dat de afname van economische activiteit als gevolg van de
economische crisis leidt tot een (naar verwachting) lagere uitstoot van broeikasgassen
in 2020. Anderzijds wordt ook geconcludeerd dat het moeilijker zal worden
om de doelstellingen voor broeikasgasemissies in 2020 en energiebesparing
te realiseren omdat de investeringen in milieuvriendelijke technologieën
teruglopen.Recente rapporten van de Wereldbank (onder andere «The Global Economic
Crises: assessing vulnerability with a poverty lens») en het Institute
for International Finance, geven aan dat de ontwikkelingslanden hard worden
getroffen door de huidige crises.Tenslotte is er een door de EU en de NAVO reeds onderkende samenhang tussen
milieu-, klimaat-, voedsel-, en energiecrises en vraagstukken van oorlog en
vrede. De algemene opinie is dat deze crises niet zelfstandig tot oorlog of
gewapende conflicten leiden, maar dat deze crises wel een zogenoemde «conflict
multiplier» zijn die mogelijke conflicten op scherp kunnen zetten, danwel
laten escaleren.5 Inventarisatie gebruikte scenario’s5.1 VoedselHet internationale beleid voor voedselvoorziening (voedselzekerheid, voedselveiligheid
en voedselkwaliteit) staat in het teken van de «Millennium Development
Goals» en een mondiaal duurzame voedselproductie. In de nota Landbouw
en Ontwikkeling wordt aandacht besteed aan de samenhang tussen voedsel-, energie-
en klimaatvraagstukken.Ten behoeve van de beleidsvorming wordt ondermeer gebruikgemaakt van scenario’s,
toekomstverkenningen en analyses van de World Bank, de OECD en de FAO (World
Development Report 2008: Agriculture for Development, Agricultural Outlook
2008–207, The state of Food and Agriculture 2008, World Agriculture
towards 2015/2030) en van onderzoeken van internationale en nationale onderzoeksinstituten
zoals de Stichting Onderzoek Wereldvoedselvoorziening (jaarrapport 2007),
het International Food Policy Research Institute (ondermeer Food and Financial
crises) en de WUR («Why are foodprices so high?» en «Resilience
of the European food system to calamities» in opdracht van de Stuurgroep
Technology Asessment). Ook wordt gebruik gemaakt van de visies
die ontwikkeld zijn in het innovatieprogramma Food & Nutrition Delta.De onderlinge samenhang tussen de verschillende vraagstukken is steeds
meer een aandachtspunt in onderzoeken en verkenningen en zal in de komende
maanden meegenomen worden in de voorbereiding van nationaal en internationaal
beleid. In mei zit Nederland de UN Commission on Sustainable Development (CSD)
voor. De meerwaarde van deze Commissie is het verbinden van ecologische, economische
en sociale ontwikkelingen volgens een methode die het ene jaar gebruikt voor
inventarisatie van de problematiek en het volgende jaar voor het opstellen
van beleidsaanbevelingen. Na de Duurzaamheidstop in Johannesburg (2002) is
een 15-jaren werkprogramma aangenomen dat voor 2008/2009 landbouw, landgebruik,
plattelandsontwikkeling, droogte, verwoestijning en Afrika agendeert. Daarmee
staat voedselzekerheid centraal tijdens het Nederlandse CSD voorzitterschap.
Tevens loopt momenteel het project biodiversiteit, voedsel en vlees dat in
het kader van de duurzaamheidaanpak van het kabinet is opgestart.5.2 EnergieBelangrijk overkoepelend beleidsdocument voor het energiedomein is het
Energierapport 2008. Een groot aantal toekomstverkenningen en scenariostudies
ligt mede aan dit document ten grondslag. De belangrijkste studie is de World
Energy Outlook 2007 van het Internationaal Energie Agentschap (onderdeel van
de OESO). Hier en daar is ook gebruikgemaakt van eerdere Outlooks. Andere
scenariostudies waarvan gebruik gemaakt is (voor specifieke onderdelen en/of
ter verificatie) zijn de klimaatscenario’s van het IPCC1, de Milieubalans van het PBL, de referentieramingen van ECN, scenario’s
van Shell (Blueprint en Scramble) en de Energy Outlook van Exxon Mobile.Het Energierapport 2008 handelt in hoofdzaak over de vraagstukken met
betrekking tot energie en klimaat. Indirect komt ook het voedselvraagstuk
aan bod, bijvoorbeeld in de discussie over de eerste en tweede generatie biobrandstoffen
en duurzaamheid van biomassa. Inzet van subsidies voor energieopwekking met
biomassa mag bijvoorbeeld niet leiden tot roofbouw op ecosystemen elders op
deze planeet. In de beleidsontwikkeling worden de «Cramer-criteria»
voor duurzame productie van biomassa zoveel mogelijk geoperationaliseerd.Ook wordt gekeken naar de toekomstige positie van het Nederlandse bedrijfsleven
in de verschillende mogelijke energiescenario’s. Onderzoek van Roland
Berger2 stelt dat het investeren in een schone,
betaalbare en betrouwbare energievoorziening het Nederlandse bedrijfsleven
aanzienlijke inkomsten kan opleveren wanneer wordt gefocust op gebieden waarin
Nederland structureel betere prestaties levert dan andere landen, zoals op
het gebied van off-shore, gasvoorziening en biomassadoorvoer.Het beleid voor hernieuwbare energie in ontwikkelingssamenwerking is gebaseerd
op de informatie uit de World Energy Outlook 2007 van het International Energy
Agency (IEA) en het Human Development report 2007/2008. Voor de trends in
hernieuwbare energie is specifiek gebruik gemaakt van het «Renewables
2007 Global Status Report» en de «Global Trends in Sustainable
Energy Investment 2008». In de toekomst zullen nieuwe versies van deze
rapporten gebruikt worden voor nadere beleidsinvulling.5.3 KlimaatHet Nederlandse beleid en de Nederlandse diplomatie op het gebied van
klimaat is gebaseerd op het vierde Assessment Report van het IPCC, het Human
Development report 2007/2008, de Stern Review: The economics of Climate Change
(2006) en de Millennium Ecosystem Assessment (2005). Ook wordt informatie
uit het UNFCCC-rapport «Investment and financial flows to address climate
change» gebruikt. In de toekomst zal gebruik worden gemaakt van nieuwe
versies van deze rapporten. Verder zal gebruik worden gemaakt van de Wereldbank-studie «The
Economics of Adaptation to Climate Change» (2009) en de «OECD
Guidance on integrating climate change adaptation into development co-operation
(2009)».In de internationale gemeenschap is een maximale opwarming van twee graden
geaccepteerd. Onder die grens worden de gevolgen van klimaatverandering nog
acceptabel geacht. In Nederland heeft dit geleid tot een nationale doelstelling
voor CO2-reductie van 30 procent in 2020. Op dit moment zijn er
signalen dat de klimaatontwikkelingen de 2 graden-limiet mogelijk overschrijden
doordat de veranderingen abrupter zijn dan verwacht. De reeds ontwikkelde
scenario’s worden daarom getoetst op robuustheid, dus de mate waarin
de geschetste trends nog gelden als de inputwaarden extremer worden.Waar het om de aanpassing aan klimaatverandering gaat (klimaatadaptatie)
heeft de Deltacommissie haar advies gebaseerd op enerzijds een visie op een
toekomstig Nederland en anderzijds klimaatscenario’s van het IPCC. Door
verschillende partijen, waaronder planbureaus, te betrekken bij de toekomstscenario’s,
heeft de commissie twee dominante variabelen (ruimtedruk en de bereidheid
tot investeren) kunnen onderscheiden voor de opgave van een veilig en aantrekkelijk
Nederland. Daarnaast is de mate waarin internationaal wordt samengewerkt en
de mate van technologische ontwikkeling heel bepalend.5.4 Economische crisisDe economische crisis beheerst op dit moment het nieuws en wordt door
sommigen geschetst als een crisis van tijdelijke aard. De gevolgen van deze
crisis (en de gevolgen ervan) kunnen zeer serieuze en langdurige bewegingen
in gang zetten.Voor de nationale beleidsvorming wordt met name uitgegaan van de ramingen
van het CPB. Deze verschijnen o.m. bij de Macro Economische Verkenningen en
het Centraal Economisch Plan. In deze ramingen wordt expliciet rekening gehouden
met wisselwerking tussen de economische crisis en de economie enerzijds en
de ontwikkelingen rond voedsel, energie en klimaat anderzijds. Daarnaast maakt
het kabinet ook gebruik van de (kwartaal)ramingen van de Nederlandse Bank.In Europees verband wordt uitgegaan van de ramingen van de Europese Commissie.
Hieruit blijkt onder meer dat de economische crisis op korte termijn grote
effecten heeft op de economische groei en daarmee ook op de vraag naar grondstoffen
en olie en op de uitstoot van CO2.De talloze internationale ramingen van bijvoorbeeld OESO, IMF en Wereldbank
worden zowel in de nationale als de Europese beleidsvorming betrokken.6 VervolgstappenUit bovenstaande inventarisatie blijkt dat er bij het ontwikkelen van
beleid al veelvuldig op basis en met gebruikmaking van scenario’s en
toekomstverkenningen wordt gewerkt. Hiervoor benutten wij vele internationale
en nationale kennis- en informatiebronnen. Er zijn veel scenario’s beschikbaar
die de samenhang tussen de verschillende vraagstukken behandelen. Desondanks
heeft het kabinet geconstateerd dat op enkele punten versterking of nadere
onderbouwing nodig is. Hieronder wordt aangegeven welke extra accenten moeten
worden gelegd en welke vervolgstappen het kabinet hierop neemt.6.1 Schaarste van energie en grondstoffenHet kabinet is zich er buitengewoon van bewust dat een aantal mondiale
trends (bevolkingsgroei, toenemende welvaart en consumptie, klimaatverandering
e.d.) kan leiden tot toenemende schaarste van hulpbronnen. Schaarste is een
problematiek die alle thema’s raakt en waarbij ook interferentie tussen
verschillende schaarsten kan optreden. Schaarste is daarmee een uitermate
complex vraagstuk. Het inzicht in wederzijdse en systeeminvloeden, gevolgen
en krachtenvelden lijkt op dit moment echter niet volledig. Het kabinet heeft
daarom de behoefte de complexiteit rond schaarste nader te beschouwen en het
krachtenveld helder in beeld te krijgen. Daarbij geldt dat gebrek aan voedsel
en water, met name in ontwikkelingslanden, vooral een armoede- en verdelingsprobleem
is.Traject Schaarste en TransitieReeds in april van afgelopen jaar heeft het kabinet geconstateerd dat
zij voor het schaarstevraagstuk op een integrale wijze en op de juiste momenten
gevoed dient te worden met de laatste inzichten en achtergronden. Hiervoor
is, tussen de ministeries van VROM, BZ, LNV en EZ, een traject gestart, waarbij
gewerkt wordt aan een overzicht van bestaande kennis op het gebied van schaarste
van grondstoffen (energie, voedsel, water, etc.) en transitie. Hierbij worden
ook de hiaten in kennis in beeld gebracht en worden «afritten naar beleid»
geformuleerd. Dit overzicht moet leiden tot een vertaling in de werkprogramma’s
van adviesraden, kennisinstituten en planbureaus. Dit met het doel om kennisvragen
naar de toekomst toe te agenderen en om concrete beleidstrajecten van goede
integrale kennis (samenhang tussen de vraagstukken) te kunnen voorzien. In
juli 2009 wordt dit overzicht aangeboden aan het kabinet.Vervolgstap: Scenario-exercitie «Schaarste en Nationale
Veiligheid»In het kader van de lange termijn (strategische) verkenningen in de werkwijze
Nationale Veiligheid is één van de uitkomsten dat schaarste
een belangrijk aandachtsveld is in het kader van de nationale veiligheid.
In 2009 wordt dit thema door BZK vanuit dit perspectief verder uitgewerkt,
waarbij naast de schaarste van energie en voedsel ook de schaarste van drinkwater
en mineralen wordt meegenomen. De consequenties voor de Nederlandse vitale
belangen (territoriale veiligheid, economische veiligheid, ecologische veiligheid,
fysieke veiligheid en sociale en politieke stabiliteit) worden in samenhang
in kaart gebracht. De Tweede Kamer wordt over de aanpak hiervan bij brief
in mei 2009 verder geïnformeerd.6.2 Duurzame energie in relatie tot de economische
crisisDe samenhang tussen energie en klimaat wordt uitgebreid belicht in de
studies die voor beleidsontwikkeling worden gebruikt. De grote ontbrekende
schakel is het effect van de economische crisis. Het is duidelijk dat stagnerende
economische activiteit leidt tot lagere olieprijzen, die weer leiden tot een
lager rentabiliteit van duurzame energieprojecten. In deze tijd
van moeizame kredietverstrekking kunnen dergelijke projecten bovendien moeilijker
aan de benodigde middelen komen.Vervolgstap: actualisering aannames duurzaamheidsbeleidOnderzocht moet worden in hoeverre de in het duurzaamheidsbeleid gebruikte
aannames aangepast zouden moeten worden op basis van de opgedane kennis vanuit
de economische crisis. De ambities van het duurzaamheidsbeleid blijven hierbij
ongewijzigd. Ook in ontwikkelingslanden wordt een aanzet gegeven tot een duurzame
oplossing van het energievraagstuk. De vijfhonderd miljoen euro die het kabinet
hiervoor vrij heeft gemaakt, is juist in deze tijd cruciaal voor een transitie
naar een duurzame economische groei.In de Tweede Kamer is het kabinet met de motie Halsema-Hamer gevraagd
inzichtelijk te maken welke beleidskeuzes zij in het duurzaamheidsbeleid maakt
naar aanleiding van de economische crisis. Hierover wordt de Tweede Kamer
separaat geïnformeerd bij Voorjaarsnota.6.3 Het voedselvraagstuk in samenhang met de overige
thema’sHoewel meerdere studies beschikbaar zijn die twee of meer vraagstukken
in samenhang bezien, heeft het kabinet geconstateerd dat de relaties tussen
de voedselproblematiek, de klimaat- en energievraagstukken enerzijds en economische
crisis anderzijds, nog onvoldoende in beeld zijn gebracht. Met name het effect
van de economische crisis op de voedsel- en energieprijzen en de daaraan gelieerde
inspanningen op het gebied van voedselproductie en alternatieve energiebronnen
is nog onderbelicht.Ook is nog onvoldoende inzichtelijk welke gevolgen de concurrentie om
het gebruik van schaarse hulpbronnen voor de productie van voedsel enerzijds
of de productie van energie anderzijds, heeft voor het klimaat en de biodiversiteit.Vervolgstap: aandacht vragen voor «competing claims»
in internationaal verbandIn opdracht van het ministerie van LNV worden momenteel diverse studies
uitgevoerd naar de samenhang tussen de voedselproblematiek en de overige thema’s.
Het punt van de concurrentie om schaarse hulpbronnen («competing claims»)
vormt een belangrijk onderdeel in de voorbereiding van de vergadering van
de Commission on Sustainable Development in het voorjaar van 2009. Deze vergadering
staat onder voorzitterschap van minister Verburg. Over de uitkomsten van deze
vergadering zal de Tweede Kamer kort na de zomer van 2009 worden geïnformeerd.6.4 KlimaatontwikkelingenVanuit Nederland worden door de departementen van Financiën, OS en
VROM al aanzienlijke (financiële) inspanningen geleverd om tot een internationaal
klimaatbeleid te komen (vast te leggen in Kopenhagen eind 2009).Het inzicht in de relatie tussen menselijk handelen en de klimaatverandering
is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Het is zeer waarschijnlijk dat de
wereldwijde opwarming van de laatste vijftig jaar door de mens is veroorzaakt.
De effecten hiervan worden nu reeds waargenomen en er bestaat steeds meer
inzicht in de mogelijke toekomstige effecten. Zeker is bijvoorbeeld dat veel
landen getroffen zullen worden door extra droogten en/of overstromingen en
dat met name de ontwikkelingslanden hiervan de dupe zijn. Niettemin blijven
er onzekerheden die nader onderzoek vergen.Vervolgstappen: nader onderzoek naar de effecten van
menselijk handelen op het klimaat, naar de mogelijke effecten van klimaatverandering
op regionale schaal inclusief landbouw en effecten op de biodiversiteit,
en uitbraak nieuwe ziektes.Dit onderzoek vindt zowel internationaal als nationaal plaats, waarbij
ook nader onderzocht wordt wat de waarschijnlijkheid van (mogelijke) effecten
op Nederland is. Het IPCC zorgt voor periodieke overzichten van de stand van
de wereldwijde wetenschappelijke kennis over klimaatverandering.7 ConclusieOntwikkelingen van vandaag kunnen grote invloed hebben op de wereld van
morgen. Het kabinet treedt huidige ontwikkelingen dan ook pro-actief tegemoet.
We hebben niet alleen de plicht om voor de wereldburgers van vandaag te zorgen
maar hebben ook een verantwoordelijkheid naar toekomstige generaties. Met
de beantwoording van deze motie heeft het kabinet aangegeven hoe het ontwikkelingen
structureel monitort en de vier vraagstukken in samenhang beziet. Geconstateerd
is dat het huidige beleid gestoeld is op vele nationale en internationale
scenario’s en toekomstverkenningen. De basis voor het huidige kabinetsbeleid
is daarmee solide.Het kabinet ontplooit initiatieven om enkele accenten te leggen ter versteviging
en nadere onderbouwing van het huidige beleid. Zo worden in verband met de
Strategie Nationale Veiligheid scenario’s op het thema schaarste ontwikkeld,
zullen met de huidige kennis van de economische crisis de aannames van het
duurzaamheidsbeleid opnieuw tegen het licht worden gehouden en zal het kabinet
in internationaal verband de problematiek met betrekking tot de «competing
claims» onder de aandacht brengen.De scenario’s die worden ontwikkeld vormen echter «slechts»
een eerste stap en dienen als uitgangpunt voor het kabinetsbeleid ten aanzien
van de vier vraagstukken. Scenario’s zijn daarbij nooit een zekere voorspelling
van hoe onze wereld er uit zal gaan zien maar zijn wel een nuttige en zelfs
noodzakelijke verkenning die ons dwingt om na te denken over (mogelijke) ontwikkelingen
en de wijze waarop overheden zich tegen deze ontwikkelingen kunnen wapenen,
zowel nationaal alsook in internationaal verband. Hierbij past enige bescheidenheid
ten aanzien van de rol die wij internationaal kunnen spelen.Daarnaast is het misschien nog wel belangrijker dat we als land in staat
zijn om met onverwachte ontwikkelingen en nieuwe thema’s om te gaan.
Veerkracht binnen onze samenleving en een groot herstellend vermogen zijn
eigenschappen waarvan in het verleden bewezen is dat Nederland ze heeft.Over de voortgang op bovengenoemde initiatieven en de beleidsopvolging
zal ik u informeren bij brief in het najaar van 2009. Ik ben er van overtuigd
dat met de uitvoering van bovenstaande initiatieven we internationaal en nationaal
een aantal stappen zetten om de complexe aard van deze thema’s beter
en in samenhang te doorgronden. Op basis hiervan dienen uiteindelijk de juiste
beleidskeuzes gemaakt te worden om niet alleen vandaag, maar ook in de toekomst
een leefbare wereld in stand te houden.De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,G. ter HorstXNoot1Kenmerk DGM/BREM2008050615.XNoot2Rome, juni 2008.XNoot1Pijler 1 van het coalitieakkoord.XNoot1Strategie Nationale Veiligheid, mei 2007.XNoot2Over de scenario’s Nationale Veiligheid van 2009 wordt de Tweede
Kamer naar verwachting in mei geïnformeerd.XNoot3De twee laatst genoemde zijn inmiddels opgegaan in het Planbureau voor
de Leefomgeving.XNoot4NEDERLAND in de wereld, de WERELD in Nederland.XNoot5Het verschijnsel dat het aanbod van een bepaald product of een bepaalde
dienst te groot wordt na een periode van tekort en te klein na een periode
van overschot.XNoot1Effecten van kredietcrisis op klimaat- en energiebeleid, 21 januari
2009.XNoot1Intergovernmental Panel on Climate Change.XNoot2«How to seize the opportunities for the Dutch energy industry»,
Amsterdam 2008. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20082009-31700-G.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl