Gehandicaptenbeleid; Verslag van een Schriftelijk Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133683
 2008-2009
 
 24 170
 Gehandicaptenbeleid
 
 
 
 
 Nr. 
 95
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 14 juli 2009
 In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, bestond er bij enkele fracties behoefte een aantal aanvullende vragen
en opmerkingen voor te leggen aan de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over de brieven van 11 februari en 23 maart 2009
inzake kinderwens verstandelijk gehandicapten (Kamerstukken 24 170, nr. 86
en 93).
 
 De op 12 juni 2009 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met de
door de staatssecretaris bij brief van 13 juli 2009 toegezonden antwoorden
hieronder afgedrukt.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Smeets
 Adjunct-griffier van de commissie,
 Sjerp
 
 Inhoudsopgave blz.
 I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties 2
 II. Reactie van de staatssecretaris 3
 I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
 Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
 De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de antwoorden van
de staatssecretaris in de brief van 23 maart 2009 inzake anticonceptie
voor mensen met een verstandelijke beperking. Het beleid van de staatssecretaris
is er op gericht om in voorkomende gevallen de betrokken mensen met een verstandelijke
beperking via voorlichting en overreding te laten besluiten van het ouderschap
af te zien. De leden van de CDA-fractie steunen dit beleid, zij zijn tegen
een gedwongen vorm van anticonceptie. Daarom dienen mensen met een verstandelijke
beperking en hun ouders of wettelijke vertegenwoordigers volledig te worden
geïnformeerd over de mogelijkheden van anticonceptie en sterilisatie
en over de daaraan verbonden kosten zodat een volledige afweging kan worden
gemaakt.
 De voormalige staatssecretaris schreef in haar brief van 29 april
2004 (29 200 XVI, nr. 228) dat op het specifieke gebied van seksualiteit
en ouderschap van mensen met een verstandelijke beperking veel onkunde en
onwetendheid is, en ook bij hulpverleners. Kan de staatssecretaris uiteenzetten
of er nu wel voldoende kennis en vaardigheden aanwezig zijn bij betrokken
hulpverleners zodat daadwerkelijk sprake kan zijn van «volledig informeren»?
 Kan de staatssecretaris ook uiteenzetten of er nu voldoende geschikt informatiemateriaal
is voor de doelgroep in begrijpelijke taal en/of beeldmateriaal zodat er in
een vroeg stadium met mensen met een verstandelijke beperking kan worden gesproken
over seksualiteit en het voorkomen van ongewenst ouderschap?
 De doelgroep mensen met een verstandelijke handicap is een diverse doelgroep.
Is er ook sprake van diversiteit in aanpak en begeleiding rondom dit thema?
Zo ja, hoe dan en zo nee, waarom niet? Welke taken hebben avg’ers (artsen
verstandelijk gehandicapten) artsen en MEE-instellingen in deze trajecten?
 Voorts vragen deze leden hoe het staat met de ontwikkeling en toepassing
van richtlijnen en protocollen die in 2004 nog ontbraken voor een weloverwogen
oordeelsvorming op het terrein van anticonceptie voor mensen met een verstandelijke
beperking. Zijn bij de ontwikkeling van deze protocollen en richtlijnen alle
relevante partijen betrokken waaronder de cliëntenorganisaties?
 Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
 De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
antwoorden van de staatssecretaris op vragen inzake anticonceptie voor mensen
met een verstandelijke beperking. Genoemde leden kunnen zich vinden in de
reactie van de staatssecretaris. Naar de mening van deze leden dient in het
kader van gelijke behandeling er geen uitzondering en onderscheid gemaakt
te worden bij uitvoering. Zij zien geen reden om een sterilisatie uit AWBZ
gelden bekostigd te laten worden. Bovendien bestaan er voorliggende voorzieningen,
bij meerdere verzekeraars bestaat de mogelijkheid om via het aanvullend pakket
de kosten van een sterilisatie geheel of gedeeltelijk vergoed te krijgen.
De leden van de PvdA-fractie hebben aan de hand van de bovenstaande argumenten
dan ook geen behoefte aan een registratie op grond van verstandelijke
of lichamelijke handicap.
 Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
 De staatssecretaris stelt in antwoord op schriftelijke vragen van de VVD-fractie
dat het voorkomen van onverantwoord ouderschap bij verstandelijk gehandicapten
nog steeds expliciet de doelstelling van het kabinetsbeleid is. Dit wordt
gerealiseerd door in voorkomende gevallen de betrokken verstandelijk gehandicapten
via voorlichting en overreding te laten besluiten van ouderschap af te zien.
De vragen van de VVD fractie waren erop gericht of het in lijn van die doelstelling
niet in de rede ligt om diegene die zich hierdoor laten overtuigen, een laagdrempelige
mogelijkheid te bieden om zich vrijwillig, maar ook zonder veel extra kosten,
te laten steriliseren.
 In haar antwoord stelt de staatssecretaris dat dit niet mogelijk is, omdat
sterilisatie nu eenmaal niet in het basispakket van de zorgverzekeringswet
is opgenomen. Zijn er mogelijkheden om voor individuen die aan bijzondere
criteria voldoen, dit alsnog op te nemen? Volgens deze leden kan dat. Dit
is namelijk ook het geval voor sommige ingrepen door de plastisch chirurg.
Ook voor de behandeling van ernstige vormen van dyslexie kan alleen onder
strikt omschreven voorwaarden een beroep op de zorgverzekeringswet worden
gedaan. Is de staatssecretaris bereid te onderzoeken wat de kosten en mogelijkheden
zijn om sterilisatie voor verstandelijk gehandicapten onder voorwaarden op
te nemen in het basispakket van de zorgverzekeringswet en zo nee, waarom niet?
Is bekend hoeveel verstandelijk gehandicapten zich in het verleden hebben
laten steriliseren, toen sterilisatie nog wel opgenomen was in het basispakket
of het ziekenfonds? Heeft de staatssecretaris er principiële bezwaren
tegen dat verstandelijk gehandicapten zich op vrijwillige basis laten steriliseren?
 Indien de mogelijkheid voor opnemen in het basispakket voor de staatssecretaris
geen optie is, kunt u dan voorstellen doen om kosteloze sterilisatie op vrijwillige
basis door verstandelijk gehandicapten mogelijk te maken? Zo nee, waarom niet
en zo ja, aan wat voor regeling denkt u en op welke termijn kan de Kamer hierover
voorstellen verwachten?
 II. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS
 Vragen van de CDA-fractie
 De leden van de CDA-fractie vragen of er nu voldoende kennis en vaardigheden
aanwezig zijn bij betrokken hulpverleners zodat daadwerkelijk sprake kan zijn
van «volledig informeren» op het specifieke gebied van seksualteit
en ouderschap van mensen met een verstandelijke beperking. Tevens vragen de
leden van de CDA-fractie of ik kan uiteenzetten of er nu voldoende geschikt
informatiemateriaal is voor de doelgroep in begrijpelijke taal en/of beeldmateriaal
zodat er in een vroeg stadium met mensen met een verstandelijke beperking
kan worden gesproken over seksualiteit en het voorkómen van ongewenst
ouderschap.
 
 Het door mijn ambtsvoorganger gevoerde beleid rond kinderwensen bij mensen
met een verstandelijke beperking is nog niet geëvalueerd. Ik laat op
dit moment een quick scan uitvoeren naar het beleid dat door de MEE-organisaties
wordt gevoerd rond deze thematiek. Daarbij wordt ook geïnventariseerd
of er cursussen worden georganiseerd ten behoeve van deskundigheidsbevordering
van medewerkers omtrent kinderwensen van hun cliënten. Tevens wordt geïnventariseerd
of er voldoende en geschikt voorlichtingsmateriaal beschikbaar is voor de
betrokken cliënten. De resultaten van deze quick scan komen in oktober
2009 beschikbaar. Op grond van de resultaten zal ik bezien of
deze aanleiding geven voor een vervolgonderzoek.
 
 Voorts willen de leden van de CDA-fractie weten of er sprake is van diversiteit
in aanpak en begeleiding rondom dit thema en welke taken avg-ers en MEE-instellingen
in dit traject vervullen.
 Er is inderdaad sprake van diversiteit in aanpak en begeleiding rond dit
thema. Zowel de individuele MEE’s als de zorginstellingen voeren rond
deze thematiek een eigen beleid omdat de opvattingen over het omgaan met kinderwensen
uiteenlopen. Daar komt bij dat voor iedere cliënt de situatie weer anders
is. Er moet gekeken worden naar de individuele situatie van mensen, naar de
ouderschapscompetenties, de risicofactoren en de mogelijkheden van het sociale
netwerk. Het gaat namelijk om een samenspel van factoren.
 De avg (arts in de zorg voor verstandelijk gehandicapten) heeft een rol
in het begeleiden van de anticonceptievraag bij mensen bij wie de ouderschapscompetentie
door hun verstandelijke handicap tekort kan schieten. Daarom ook heeft de
NVAVG (beroepsvereniging van artsen in de zorg voor verstandelijk gehandicapten)
een standaard opgesteld waarin zorgvuldigheidseisen rond anticonceptie en
ouderschap zijn geformuleerd. De standaard wordt door de beroepsgroep gebruikt
bij het aanbieden van anticonceptie en bij het (laten) monitoren van risicogezinnen.
 De MEE-organsiatie biedt ondersteuning op alle terreinen van het dagelijks
leven en bij persoonlijke keuzen, zoals het nadenken over het krijgen van
kinderen. Net als bij andere ondersteuningsvragen wordt er gezocht naar mogelijkheden
voor ouderschap. Daarbij houdt de MEE-consulent rekening met de beperkingen
van de cliënt en de mogelijkheden van het sociale netwerk. Regelmatig
komt het voor dat de kinderwens al is vertaald in een zwangerschap en dat
de consulent zich richt op ondersteuning van de cliënt (en partner) bij
het beginnende ouderschap. Als er eenmaal kinderen zijn, dan biedt MEE ondersteuning
bij de opvoeding.
 
 Tot slot vragen deze leden hoe het staat met de ontwikkeling en toepassing
van richtlijnen en protocollen die in 2004 nog ontbraken voor een weloverwogen
oordeelsvorming op het terrein van anticonceptie voor mensen met een verstandelijke
beperking. Zijn bij de ontwikkeling van deze protocollen en richtlijnen alle
relevante partijen betrokken waaronder cliëntenorganisaties?
 Rond deze thematiek zijn geen richtlijnen of protocollen opgesteld.
 Wel is er -zoals hierboven genoemd- door de NVAVG een standaard opgesteld
en is er door de MEE-organisatie een balansmodel ontwikkeld (waarmee de succes-
en belemmerende factoren rond ouderschap in beeld worden gebracht).
 Vragen van de VVD-fractie
 De leden van de VVD-fractie vragen of er mogelijkheden zijn om de sterilisatie
voor individuen die aan bijzondere criteria voldoen, alsnog in het basispakket
van de Zorgverzekeringswet (Zvw) op te nemen. Volgens deze leden is dat mogelijk
en zij wijzen daarbij op de regeling voor sommige ingrepen van plastisch-chirurgische
aard en de behandeling van dyslexie die onder strikte voorwaarden tot het
Zvw-pakket behoort. Is de staatssecretaris bereid te onderzoeken wat de kosten
en de mogelijkheden zijn om sterilisatie voor verstandelijk gehandicapten
onder voorwaarden op te nemen in het basispakket van de Zvw en zo nee, waarom
niet?
 
 De minister van VWS heeft mede namens mij op 23 maart 2009 in zijn
antwoorden op de Kamervragen van de leden Van Gerven en Leijten meegedeeld
dat hij niet bereid is sterilisaties voor verstandelijk gehandicapten
weer in het pakket van de Zvw op te nemen (Kamerstukken II, 2008/09, Aanhangsel
2043). Zoals de minister in deze antwoorden heeft meegedeeld, onderschrijft
hij de redenen waarom in 2004 is besloten de behandelingen gericht op sterilisaties
uit het verzekerde pakket te verwijderen zonder daarbij uitzonderingen te
maken.
 Samengevat zijn deze redenen de volgende.
 Met het schrappen van de sterilisaties uit het pakket heeft de toenmalige
minister van VWS in 2004 uitvoering gegeven aan de aangenomen motie van de
leden Schippers en Lambrechts (Kamerstukken II 2003/04, 29 299 XVI, nr. 94).
De Kamer heeft met die motie niet uitgesproken dat bij het verwijderen van
de sterilisaties uit het ziekenfondspakket, voor bepaalde groepen een uitzondering
moest worden gemaakt. Bij het schrappen van de sterilisaties uit het pakket
is dan ook geen onderscheid gemaakt naar gronden voor sterilisaties en zijn
ook geen uitzonderingen gemaakt voor verzekerden met bepaalde aandoeningen
of handicaps. Hiervoor is tevens gekozen met het oog op de gelijke behandeling
van alle verzekerden en om de maatregel zo eenvoudig mogelijk uitvoerbaar
te houden. Deze redenering komt overeen met de inbreng van de PvdA-fractie.
 Gelet op de beslissing om sterilisatie voor gehandicapten – ook
onder strikte voorwaarden – niet weer in het Zvw-pakket op te nemen,
is het door de leden van de VVD-fractie gevraagde onderzoek niet noodzakelijk.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van der Vlies (SGP), Kant (SP), Snijder-Hazelhoff (VVD), Ferrier
(CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), De Vries (CDA), Smeets (PvdA), voorzitter,
Van Miltenburg (VVD), Schippers (VVD), Smilde (CDA), Timmer (PvdA), Koşer
Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA), Van der Veen (PvdA), Schermers (CDA),
Van Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Zijlstra (VVD), Ouwehand (PvdD), Agema (PVV),
Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA), Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU), Sap
(GL) en De Roos-Consemulder (SP).
 Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Velzen (SP), Neppérus (VVD),
Atsma (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Ormel (CDA), Van Dijken (PvdA),
Verdonk (Verdonk), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Vietsch (CDA),
Arib (PvdA), Van der Ham (D66), Uitslag (CDA), Gill’ard (PvdA), Omtzigt
(CDA), Langkamp (SP), Vermeij (PvdA), De Krom (VVD), Thieme (PvdD), Bosma
(PVV), Luijben (SP), Heerts (PvdA), Ortega-Martijn (CU), Halsema (GL) en De
Wit (SP).