Vaststelling begroting van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2004; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29200-IXA, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

29-09-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29200-IXA nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave blz. A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTELWetsartikel 1 (uitgaven/verplichtingen en ontvangsten)OndertekeningLichaamB. BEGROTINGSTOELICHTING1. LEESWIJZERVBTB-procesBudgetflexibiliteit2. BELEIDSAGENDA NATIONALE SCHULD2.1 Rentekosten in 20042.2 Financieringsbeleid en beleidsprioriteiten 20042.3 Beleid inzake kasbeheer en beleidsprioriteiten 20043. BELEIDSARTIKELEN3.1 Financiering staatsschuld3.1.1 Algemene doelstellingEen efficiënt en effectief beheer van de staatsschuld
en het voorzien in financieringsbehoeften van de Staat door het lenen en uitlenen
van gelden.3.1.2 Operationele doelstellingen3.1.2.1 Operationele doelstelling 1 Lenen lange geldenLenen van lange gelden tegen zo laag mogelijke kosten
binnen een aanvaardbaar risico3.1.2.2 Operationele doelstelling 2 Bevorderen distributie,
promotie, verhandelbaarheid en liquiditeitBevordering van distributie, promotie, verhandelbaarheid
en liquiditeitFiguur 1: Verdeling van de Dutch Direct Auction naar type
belegger Figuur 2: Geografische spreiding van de Dutch Direct Auction Figuur 3: Ontwikkeling aandeel liquide leningen in vaste
schuld, 1999–2003 3.1.2.3 Operationele doelstelling 3 Lenen en uitlenen
van korte geldenLenen en uitlenen van korte gelden tegen zo laag mogelijke
kosten respectievelijk zo hoog mogelijke opbrengsten binnen een aanvaardbaar
risicoBeschrijving pilotprogramma prestatiemeting geldmarktOptimale strategie voor geldmarktfinancieringDoel van de pilotConclusies van de pilot met betrekking tot operationele
aspectenConclusies met betrekking tot financiële aspectenConclusies met betrekking tot boekhoudkundige aspecten3.1.2.4 Evaluatie renteswapsBox 1: RenteswapsDoel van de inzet van renteswapsDe inzet van renteswaps in 2001 en 2002De inzet van renteswaps in het risicokader 2003–2006Renteswaps en kredietrisicomanagementConclusieFiguur 4: Ontwikkeling lange swapportefeuille, 2001–2004 3.1.2.5 Internationale vergelijkingFiguur 5: Verdeling van de uitstaande euro staatsleningen
naar land van herkomst (eind 2002)Figuur 6: Het aandeel van schatkistpapier in de totale
verhandelbare schuld per land3.1.3 Budgettaire gevolgen van beleidToelichting op budgettaire gevolgen van beleidProgramma-uitgavenRentelasten schuldUitgaven voortijdige beëindigingAflossingen vaste schuldMutaties in vlottende schuldApparaatsuitgavenPersoneel en materieelOverige apparaatsuitgavenProgramma-ontvangstenRentebaten schuldOntvangsten voortijdige beëindigingUitgifte vaste schuldMutatie in vlottende schuldApparaatsontvangstenApparaatsontvangsten staatsschuldOverige apparaatsontvangsten3.2 Kasbeheer3.2.1 Algemene beleidsdoelstellingHet optimaliseren van het kasbeheer van het Rijk en van
de instellingen, die aan de schatkist zijn gelieerd.3.2.2 Operationele doelstellingen3.2.2.1 Operationele doelstelling 1: Doelmatige inrichting
van het kasbeheerBox 2: Financiële gevolgen GMBBox 3: Vormgeving GMB3.2.2.1 Operationele doelstelling 2: betrouwbare en efficiënte
infrastructuur voor afwikkeling betalingsverkeer3.2.3 Budgettaire gevolgen van beleidToelichting op de budgettaire gevolgen van beleidProgramma-uitgaven en -ontvangstenRentelasten en -batenMutaties in rekening-courant en deposito'sVerstrekte leningen en ontvangen aflossingenUitgaven en ontvangsten bij voortijdige beëindiging
van leningenApparaatsuitgaven en -ontvangstenBudgetflexibiliteit4. VERDIEPINGSBIJLAGE4.1 Financiering Staatsschuld4.2 KasbeheerToelichting tabel 12Rente baten-lastendienstenUitgavenOntvangstenRente RWT's en derdenUitgavenOntvangstenRente sociale fondsenRente AOW-spaarfondsRente Fonds Economische StructuurversterkingOverige rentelasten en -baten en rente FMS-accountBEGRIPPENLIJSTAgioAmortisatieBasispuntBaten-lastendienstBenchmarkleningBuy- en sellbacktransactieCall- en call-fixe leningenCashflow-at-riskClearing and settlementDisagioDiscontoDTC-marktstelselDuration of Macauley durationDutch State Loans (DSL's)Dutch Treasury Certificates (DTC's)EONIA-swapEMU-saldoEMU-schuldFinancieringsbehoefte van het RijkFinancieringstekort of -overschot van het Rijk (feitelijk)Geïntegreerd middelenbeheerGevestigde SchuldLiquiditeitMacauley durationModified durationMTS AmsterdamNationale schuldPrimaire marktPrimary DealersRechtspersoon met een Wettelijke Taak (RWT)Rekening-courantRekenrenteRenteswapRepofaciliteitRisicobedragSchatkistsaldoSecundaire marktSell- en buybacktransactieSingle Market SpecialistsSpreadStaatsschuldSwapcurveTenderToonbankuitgifteVaste of gevestigde schuldVlottende schuldYieldcurve
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29200-IXAToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 158 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 200 IXAVaststelling van de begrotingsstaat van de Nationale Schuld (IXA) voor
het jaar 2004nr. 2MEMORIE VAN TOELICHTINGInhoudsopgave blz. A.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL2   B.BEGROTINGSTOELICHTING3   1.Leeswijzer3   2.Beleidsagenda Nationale Schuld5   3.Beleidsartikelen103.1Financiering Staatsschuld103.2Kasbeheer31   4.Verdiepingsbijlage40    Begrippenlijst48A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTELWetsartikel 1 (uitgaven/verplichtingen en ontvangsten)De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting, worden
op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk afzonderlijk
bij de wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om de begrotingsstaat
van de Nationale Schuld voor het jaar 2004 vast te stellen.Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting
voor het jaar 2004. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen
in de Miljoenennota 2004.Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten voor het jaar 2004 vastgesteld. De in de begroting opgenomen
begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting
toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).Het advies van de Raad van State wordt niet openbaar gemaakt op grond
van het bepaalde in artikel 25a, derde lid, onder b, van de Wet op de Raad
van State.De Minister van Financiën,G. ZalmB. BEGROTINGSTOELICHTING1. LEESWIJZERHoe hoog is volgend jaar de schuld van de Staat en hoeveel rente betaalt
de Staat naar verwachting op die schuld? Financiert de Staat met langlopende
of kortlopende leningen? Wat is het risico dat de rentelasten sterk stijgen
als de rente wijzigt?De begroting IXA geeft antwoord op deze vragen en levert de daarbij relevante
achtergrond. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen schuld die extern wordt
gefinancierd, door bijvoorbeeld banken, beleggers en pensioenfondsen, en de
schulden of tegoeden die verschillende aan de schatkist gelieerde instellingen
hebben bij het ministerie van Financiën. De begroting IXA is daarom opgebouwd
uit twee beleidsartikelen. Het artikel financiering staatsschuld heeft betrekking
op de extern gefinancierde schuld terwijl het artikel kasbeheer betrekking
heeft op de schuldverhouding tussen het ministerie van Financiën en de
instellingen die aan de schatkist zijn gelieerd alsmede op het betalingsverkeer
van de rijksoverheid.De toelichting reflecteert dit onderscheid door voor ieder van beide onderdelen
doelen, middelen en instrumenten afzonderlijk te bespreken en de relevante
cijfers toe te lichten. Door de indeling en aanhef wordt duidelijk welk onderdeel
wordt besproken.De paragrafen 2 en 3 bevatten de belangrijkste gegevens van deze begroting.
Paragraaf 2 bevat de beleidsagenda, beschrijft de prioriteiten voor het jaar
2004 en verschaft tevens de relevante achtergrond van deze prioriteiten, te
weten een uiteenzetting van het financieringsbeleid en het beleid ten aanzien
van het kasbeheer. Paragraaf 3 bevat voor beide beleidsartikelen een toelichting
op de operationele doelstellingen en de beleidsprioriteiten. De verdiepingsbijlage
in paragraaf 4 bevat gedetailleerde cijfermatige overzichten. Aansluitend
is een begrippenlijst opgenomen.VBTB-procesVeronderstellingen in effectbereiking, doelmatigheid en raming zijn verwerkt
in de toelichting op de beleidsartikelen. Beide beleidsartikelen bevatten
daarnaast een VBTB-paragraaf waarin het eindperspectief VBTB wordt belicht.
Hoewel de IXA begroting in de beoordeling van de Rekenkamer relatief goed
scoort, blijft het verbeteren van het VBTB-gehalte hoog op de departementale
agenda staat. Het gaat hierbij om een continu proces. In de groeiparagrafen
van financiering staatsschuld en kasbeheer is daartoe het na te streven groeiperspectief
geschetst. Het groeipotentieel is daarmee in kaart gebracht zodat ook voor
komende begrotingen een duidelijke verbeteragenda aanwezig is.BudgetflexibiliteitOnder budgetflexibiliteit wordt het niet verplichte deel van de geraamde
uitgaven verstaan. Door inzicht te geven in juridische en bestuurlijke verplichtingen
wordt duidelijk welk deel van de uitgaven nog te beïnvloeden is door
het parlement. Voor de verplichtingen die opgenomen zijn in de begroting van
de Nationale Schuld geldt op grond van de Comptabiliteitswet 2001 dat deze
gelijkgesteld zijn aan de geraamde uitgaven. Achtergrond is dat de rentebetalingen,
welke het grootste deel uitmaken van de voor de budgettaire kaders relevante
uitgaven van de begroting IXA, slechts zeer beperkt beïnvloedbaar
zijn, omdat deze voornamelijk voortvloeien uit de in het verleden opgebouwde
(staats)schuld. In de rijksbegrotingsvoorschriften wordt gesteld dat inzicht
kan worden gegeven in de flexibiliteit van apparaatsuitgaven door het natuurlijk
verloopcijfer. Continuering van het in de begroting gepresenteerde beleid
veronderstelt uiteraard herbezetting van vacatures. Het natuurlijk verloop
cijfer bij het departement van Financiën (incl. apparaat van begroting
IX-A) in 2002 heeft 9,0% bedragen.2. BELEIDSAGENDA NATIONALE SCHULDIn deze beleidsagenda wordt eerst ingegaan op de hoogte van de rentekosten
in 2004. Daarbij worden de belangrijkste beleidsmatige mutaties weergegeven.
Daarna wordt ingegaan op het beleid en de beleidsprioriteiten voor 2004.2.1 Rentekosten in 2004In 2004 bedragen de rentekosten van de staatsschuld naar verwachting € 9,8
mld. Daarnaast wordt per saldo € 1,2 mld. vergoed over middelen
die door andere overheidsinstellingen bij de schatkist worden aangehouden.
De rentekosten beslaan circa 8,4% van de totale begrotingsuitgaven. De omvang
van de staatsschuld bedraagt ultimo 2004 circa € 215,3 mld.1 In tabel 1 wordt een overzicht gegeven van de verwachte
uitstaande staatsschuld aan het einde van ieder jaar. Tevens zijn de begrote
rentekosten opgenomen op zowel de staatsschuld als voortvloeiend uit de interne
schuldverhoudingen met aan de schatkist gelieerde instellingen2. Tabel 1: Uitstaande staatsschuld
en rentekosten (stand ontwerpbegroting 2004 x € 1 mld.) 200220032004200520062007EMU-schuld233246,6255,6262,3269,6276,7Staatsschuld conform EMU-definitie 1192,8206,3215,3222,1229,4236,4Rentekosten staatsschuld10,39,89,89,810,210,8Rentekosten interne schuldverhoudingen1,01,01,21,52,02,61Omvat gevestigde schuld, vlottende schuld en overig (met name
muntschuld). Zie tevens bijlage 4 van de Miljoenennota 2004.In tabel 2 worden de mutaties in de rentekosten vanaf de ontwerpbegroting
2003 weergegeven. De operationele doelstellingen die ten grondslag liggen
aan de beleidsmatige mutaties worden toegelicht in paragraaf 3.Tabel 2: Belangrijkste beleidsmatige
mutaties sinds ontwerpbegroting 2003 (x € 1 mln.) 200320042005200620072008artnr.Stand ontwerpbegroting 2003111 42812 01312 13512 16912 309         1        Bijstelling kapitaalmarktberoep5037051 1181 6152 165 1Bijstelling rekenrente– 596– 997– 1 263– 1 168– 981 1Bijstelling rente interne schuldverhoudingen– 237– 381– 453– 26870 2Overig2– 70– 334– 296– 164– 88 1,2        Stand ontwerpbegroting 2004111 02811 00611 24112 18413 475  1Stand ontwerpbegroting betreft in deze tabel het saldo van
de rente-uitgaven en -ontvangsten vermeerderd met het saldo van de overige
apparaatsuitgaven en -ontvangsten. Dit totale saldo wordt aangeduid als rentekosten.
Uitsplitsing vindt plaats in de beleidsartikelen en de verdiepingsbijlage.2 Post overig bevat o.a. situaties door inkopen vervroegde aflossingen
en realisaties op swaps.2.2 Financieringsbeleid en beleidsprioriteiten 2004Het financieringsbeleid betreft de regels en gebruiken die de Staat in
acht neemt bij het beheren van de bestaande schuld en het lenen van geld door
het uitgeven van nieuwe schuld. Sinds 1999 staat het financieringsbeleid in
het teken van de euro en de vorming van de Europese kapitaalmarkt. De staatsschuld
is volledig geredenomineerd in euro, mede om de verhandelbaarheid te bevorderen.
Bij het uitgeven van leningen streeft de Staat naar liquiditeit, transparantie,
standaardisatie en naar een goede verhandelbaarheid van leningen nadat deze
zijn uitgegeven.Dit betekent ten eerste dat de Staat sinds 1999 zijn uitgifte van nieuwe
leningen concentreert in looptijden van 3 en 10 jaar. De leningen worden gespreid
over het jaar uitgegeven. Fluctuaties in het schatkistsaldo worden tijdens
het jaar opgevangen door uitgifte van kortlopende leningen, Dutch Treasury
Certificates, of door het voor korte tijd aantrekken of uitzetten van geld
in de geldmarkt. Ten tweede houdt dit in dat de Staat garandeert dat die leningen
«groot» zijn, dat wil zeggen, dat ze een uitstaand volume bereiken
van minstens € 10 mld. en dat de Staat zijn uitgiftes volgens een
vooraf aangekondigd schema uitvoert. Een derde karakteristiek van het sinds
1999 gevoerde beleid is dat de Staat, om zijn leningen te plaatsen, gebruik
maakt van een dertiental banken, aangeduid als Primary Dealers. Deze partijen
zijn gerechtigd staatsleningen bij emissie af te nemen. De Primary Dealers
verbinden zich door een eenjarig contract tot het distribueren en promoten
van Nederlandse staatsleningen. Ten vierde is met het oog op de verhandelbaarheid
van de schuld een groot aantal minder courante leningen geruild tegen grotere
leningen die actief worden verhandeld. Ten vijfde heeft de Staat, met als
doel de verhandelbaarheid van staatsleningen te bevorderen, meegewerkt aan
het oprichten van MTS Amsterdam. Deze onderneming, waarvan de Primary Dealers
en de Staat aandeelhouder zijn, biedt een elektronisch handelsysteem aan.
Banken met een aansluiting op dit systeem kunnen met behulp van computer en
beeldscherm de prijsvorming van staatsleningen volgen en direct onderling
handelen op deze prijzen. De Primary Dealers hebben zich jegens de Staat en
elkaar verplicht om minstens vijf uur per dag prijzen af te geven waarop ze
bereid zijn leningen te kopen en te verkopen.Een zesde belangrijk kenmerk van het sinds 1999 gevoerde financieringsbeleid
is kwantificering van het risicomanagement op basis van een asset and liability
managementstudie. In deze in 1998 uitgevoerde studie werd de relatie tussen
looptijden, renteniveaus en rentekostenrisico gekwantificeerd en dit leidde
tot een lange termijn doelportefeuille voor de Nederlandse Staat. Zoals in
eerdere begrotingen uiteengezet, werd op grond van deze studie gestuurd op
een gestage verlaging van de modified duration van de schuld. In 2002 heeft
een herijking van het risicomanagement plaatsgevonden. Een belangrijke uitkomst
van de herijking betreft de toevoeging van een sturingsvariabele. De modified
duration is weliswaar als maatstaf en doelvariabele ondubbelzinnig en duidelijk,
maar een additionele maatstaf die inzicht geeft in de samenstelling van de
portefeuille of het aflossingsprofiel, is wenselijk. Als additionele stuurvariabele
is het risicobedrag gekozen: dit is het bedrag waarvoor binnen een gegeven
jaar de rente wordt vastgesteld en waarover dus, omdat de rente voortdurend
wijzigt, renterisico wordt gelopen. Renterisico betekent budgettaire onzekerheid:
immers, hoe groter het bedrag dat bloot staat aan rentevaststelling in een
jaar, des te groter de tegenvaller als de rente stijgt.Op grond van de herijking is een risicomanagementkader voor de jaren 2003–2006
vastgesteld1. Dit houdt in dat met de uitgifte
in jaar t het risicobedrag voor de jaren t+1 en later zodanig wordt gestuurd
dat dit meegroeit met het nominale BBP en circa 9% daarvan bedraagt. Nadere
toelichting vindt plaats onder operationele doelstelling 1 (paragraaf 3.1.2.1).Voor de korte schuld (geldmarkt) is in de groeiparagraaf van ontwerpbegroting
2002 de ontwikkeling van een prestatie-indicator als wenselijk geïdentificeerd.
Naar aanleiding hiervan is in maart 2002 gestart met een pilot voor prestatiemeting
van geldmarktfinanciering door middel van een benchmark. Kort gezegd komt
deze prestatiemeting erop neer dat alle transacties met een looptijd tot één
jaar dagelijks worden afgemeten tegen het gemiddelde rentetarief voor één
dag (Euro OverNight Index Average). Evaluatie van de pilot heeft plaatsgevonden
over de periode maart 2002 tot en met juni 2003.Op grond van de resultaten van deze proef wordt met ingang van begroting
2004 het EONIA2 geldmarkttarief ingevoerd als
benchmark voor de geldmarkttransacties van de Staat. Dit betekent dat de Staat
verwacht gemiddeld tegen dat rentetarief in te kunnen lenen en daarbij zelfs
iets lagere kosten te kunnen realiseren («outperformance»). Jaarlijks
zal in de begroting en het jaarverslag worden aangegeven of en in welke mate
de daadwerkelijk door de Staat gerealiseerde rentelasten voor geldmarkttransacties
lager zijn dan het EONIA tarief.Het beleid is doorlopend onderwerp van evaluatie en onderzoek met het
oog op verbetering. Een van de aandachtspunten voor 2004 is het verbeteren
van het contact van de Nederlandse Staat met de eindbelegger. In het licht
hiervan is in 2003 gestart met een experimentele uitgiftetechniek: de Dutch
Direct Auction (DDA). Bij deze nieuwe techniek is het voor eindbeleggers mogelijk
om via één van de Primary Dealers een bieding in te leggen tijdens
de uitgifte van een lening. Door middel van de DDA is eind juni 2003 een bedrag
van € 5 mld. bij beleggers geplaatst. Bij operationele doelstelling
2 (paragraaf 3.1.2.2) wordt verder ingegaan op de achtergrond van deze nieuwe
veilingtechniek.Tegen de achtergrond van de bovenstaande beschrijving van het financieringsbeleid
liggen in 2004 de belangrijkste beleidsprioriteiten bij:1. Het sturen, met de uitgifte van staatsleningen in 2004, op een risicobedrag
in 2005 van circa 9% van het BBP. Hierbij geldt als randvoorwaarde dat het
bereiken van 9% in latere jaren niet dient te worden bemoeilijkt. Deze prioriteit
vloeit voort uit het risicokader 2003–2006. Toelichting hierop is vervat
onder beleidsartikel 1.2. Het versterken van de band met eindbeleggers in Nederlandse Staatsobligaties.2.3 Beleid inzake kasbeheer en beleidsprioriteiten 2004De rijksoverheid en de aan haar gelieerde instellingen trachten de hen
toegewezen middelen zo efficiënt mogelijk te beheren. Een belangrijk
instrument daartoe is geïntegreerd middelenbeheer. Kenmerk hiervan is
het bundelen van geldstromen van overheid en instellingen, waarmee zowel een
doelmatig als risicoarm kasbeheer mogelijk wordt. Geïntegreerd middelenbeheer
wordt thans toegepast op ministeries, baten-lastendiensten, begrotingsfondsen,
sociale fondsen en een aantal rechtspersonen met een wettelijke taak. Het
beleid is om geïntegreerd middelenbeheer uit te breiden naar alle (ruim
200) daarvoor in aanmerking komende rechtspersonen met een wettelijke taak.
De wettelijke grondslag hiervoor ligt in het wetsvoorstel «1e
wijziging Comptabiliteitswet 2001».Kenmerk van geïntegreerd middelenbeheer is dat instellingen hun (tijdelijke
of structurele) tegoeden dan wel schulden niet aanhouden bij commerciële
banken, maar rentedragend in de schatkist. Dit bundelen van publieke middelen
leidt er toe dat alle tijdelijke of structurele kastekorten of -overschotten
gesaldeerd worden voordat de Staat zich op de geld- of kapitaalmarkt begeeft.
Het voordeel hiervan is dat de kosten van werkkapitaal lager worden. Dit voordeel
wordt aan de deelnemende instellingen doorgegeven via het rentetarief dat
zij over door hen bij de schatkist aangehouden gelden ontvangen. Hun gelden
worden bovendien risicoarm beheerd. Ook kunnen instellingen overtollige middelen
voor langere tijd wegzetten in de vorm van deposito's. Tevens kunnen instellingen,
mits daartoe bevoegd, gebruik maken van een leenfaciliteit indien ten behoeve
van hun publieke taak financiering nodig is.Een tweede doelstelling met betrekking tot het kasbeheer is het aanbieden
van een betrouwbare en efficiënte infrastructuur voor de afwikkeling
van het betalingsverkeer van ministeries en baten-lastendiensten. Daartoe
worden de betaaldiensten van de rijksoverheid centraal ingekocht. Dit brengt
kostenvoordelen met zich mee en stelt het ministerie van Financiën in
staat de geldstromen efficiënt te beheren.De beleidsagenda voor het jaar 2004 wordt bij het kasbeheer in belangrijke
mate bepaald door het geïntegreerd middelenbeheer en het betalingsverkeer
van de rijksoverheid.1. Geïntegreerd middelenbeheer: In 2002 is het wetsvoorstel «1e wijziging Comptabiliteitswet»,
waarin totaal circa 200 instellingen worden aangewezen om deel te nemen aan
geïntegreerd middelenbeheer, door de Tweede Kamer aanvaard. Afronding
van het wetstraject wordt voorzien in het najaar van 2003. Hierna zal gestart
worden met de implementatie. Het streven is om in 2004 geïntegreerd
middelenbeheer uit te breiden met 100 RWT's (Rechtspersonen met een Wettelijke
Taak).2. Betalingsverkeer rijksoverheid: In 2003 zijn de overeenkomsten met de banken die het betalingsverkeer
van het Rijk uitvoeren (Rabobank en ING/Postbank) verlengd tot en met 2005.
In 2004 zal een evaluatie worden afgerond ter voorbereiding van de beslissing
of de overeenkomsten opnieuw verlengd worden dan wel een (gedeeltelijke) nieuwe
aanbesteding nodig is. Behalve het beoordelen van de dienstverlening door
de huisbankiers zal ook een internationale vergelijking van de inrichting
van het kasbeheer onderdeel uitmaken van de evaluatie.3. BELEIDSARTIKELEN3.1 Financiering staatsschuld3.1.1 Algemene doelstellingEen efficiënt en effectief beheer van de staatsschuld
en het voorzien in financieringsbehoeften van de Staat door het lenen en uitlenen
van gelden.Het financieringsbeleid vindt plaats binnen de volgende randvoorwaarden
en aannames:1. De financieringsbehoefte in een gegeven jaar is grotendeels uitvloeisel
van het algemene budgettaire beleid en de conjunctuur. De financieringsbehoefte
in een gegeven jaar wordt gedefinieerd als de herfinanciering van in dat jaar
aflopende leningen vermeerderd met het feitelijk tekort of verminderd met
het feitelijk overschot van de Staat.2. Leningen worden aangegaan in euro's.3. Leningen worden aangegaan ten behoeve van de Nederlandse Staat.4. Leningen hebben een vaste looptijd en een vaste couponrente en kennen
geen vervroegde aflossingsclausules.5. Leningen worden aangegaan op zodanige wijze dat de soliditeit van het
beleid is gewaarborgd en de positie van de Nederlandse Staat als eersteklas
debiteur geen schade wordt toegebracht.6. Emissie tegen voor de Staat zo gunstig mogelijke condities is gebaat
bij een brede en actieve markt voor staatsleningen. Dit houdt in dat een groot
aantal partijen Nederlandse staatsleningen (DSL's) vraagt en aanbiedt en dat
prijsvorming tot stand komt zonder dat individuele partijen deze prijsvorming
naar hun hand kunnen zetten. Belemmeringen en obstakels voor het functioneren
van deze markt, zoals complexe, ondoorzichtige producten en (voor buitenlandse
beleggers) ingewikkelde uitgifte- of betalingsprocedures zijn overeenkomstig
dit uitgangspunt negatief.VerantwoordelijkheidDirect verantwoordelijk voor het beheer van de staatsschuld
en het voorzien in de financieringsbehoeften van de staat.Wettelijke grondslagComptabiliteitswet 2001  VBTB-paragraafAlgemene beleidsdoelstelling: Een efficiënt en effectief beheer
van de staatsschuld en het voorzien in financieringsbehoeften van de Staat
door het lenen en uitlenen van gelden.De VBTB-paragraaf in de vorige
begroting voorzag voor 2003 de ontwikkeling van een prestatie-indicator voor
de financiering van de staatsschuld. Die nieuwe indicator is het risicobedrag.
De werking van de indicator en de achtergrond van de keuze voor juist deze
indicator worden besproken in deze begroting en zijn eerder uiteengezet in
TK 28 600 IXA nr. 5. over het risicomanagementkader 2003–2006.   Het risicobedrag
geeft inzicht in het renterisico dat de Staat loopt. Hoe hoger het risicobedrag,
des te groter de tegenvaller op deze begroting als de rente stijgt. Renterisico
staat centraal in het risicomanagementkader 2003–2006 omdat renterisico
op begroting IXA veruit het grootste risico is. Het is echter niet het enige.
Bij de activiteiten op de geldmarkt en door de introductie van afgeleide instrumenten
(swaps) is ook een zeker kredietrisico1 inherent verbonden aan
het beheren van de staatsschuld. Dit risico wordt zoveel mogelijk beperkt
en beheerst door regels en limieten te stellen aan financieringstransacties.
De doelstelling 2004 is dan ook om, naast renterisico, ook andere risico's
en met name kredietrisico, in begroting IXA duidelijk in beeld te brengen
en waar mogelijk in de prestatiemeting op te nemen.1Kredietrisico wordt doorgaans gedefinieerd als het risico
om geld te verliezen indien een tegenpartij niet of niet tijdig aan zijn verplichtingen
voldoet.3.1.2 Operationele doelstellingenUit de algemene doelstelling zijn drie operationele doelen afgeleid:1. Het lenen van lange gelden, voor herfinanciering van de bestaande staatsschuld
en de financiering van het tekort, tegen zo laag mogelijke kosten binnen een
aanvaardbaar risico in de budgettaire rentelasten.2. Het bevorderen van de distributie, promotie, verhandelbaarheid en liquiditeit
in DSL's en DTC's. Gestreefd wordt naar een zo hoog mogelijke concentratie
van de staatsschuld in leningen met een minimale omvang van € 10
mld. en naar een permanente verbetering van de markt voor DSL's en DTC's.3. Het lenen en uitlenen van korte gelden, voor het reguleren van het
dagelijkse schatkistsaldo tussen 0 en € 50 mln., tegen zo laag mogelijke
kosten respectievelijk zo hoog mogelijke opbrengsten binnen een aanvaardbaar
risico.Hieronder worden deze drie operationele doelstellingen nader toegelicht.
Tevens wordt aandacht besteed aan de in begroting IXA 2003 aangekondigde evaluatie
van het instrument renteswaps en aan de resultaten en gevolgen van het in
begroting IXA 2003 aangekondigde pilotprogramma voor prestatiemeting in de
geldmarkt.3.1.2.1 Operationele doelstelling 1 Lenen lange geldenLenen van lange gelden tegen zo laag mogelijke kosten
binnen een aanvaardbaar risicoDe essentie van het financieringsbeleid is de staatsschuld zo goedkoop
mogelijk te financieren, zonder onaanvaardbare risico's voor de rijksbegroting.
Het risicomanagement is gericht op het beheersen van dat renterisico.
In dat kader moet een afweging gemaakt tussen goedkoper (korter) financieren
en minder risicovol (langer) financieren. Bij een normale rentestructuur betekent
korter financieren immers voordeliger financieren. Korter financieren leidt
evenwel ook tot meer herfinanciering per jaar en daarmee ook tot een hoger
risico voor de begroting als gevolg van een rentestijging in enig jaar.Het huidige risicomanagement is gebaseerd op de in 1998 uitgevoerde asset-and-liability-management studie (ALM) en de in 2002
uitgevoerde herijking van het risicomanagement.
In de herijking is de relatie tussen de rentelasten en het bijbehorende risico
voor de Staat opnieuw gekwantificeerd. Hierbij hebben drie factoren centraal
gestaan. Dit zijn respectievelijk de internationale context, het streven naar
schuldafbouw en de eisen die de VBTB-systematiek aan begrotingen en jaarverslagen
stelt.Het renterisico van de schuldportefeuille kan op verschillende manieren
worden gedefinieerd. Voor het uitvoeren van de operationele doelstelling is
het van belang om tot een maatstaf te komen voor het renterisico, waar vervolgens
op gestuurd kan worden. Bij de introductie van de VBTB-systematiek is er voor
gekozen om de modified duration als stuurvariabele te hanteren, aangezien
het een duidelijke en een internationaal gebruikte maatstaf is.De herijking van het risicomanagement bood de mogelijkheid om de modified
duration als stuurvariabele nog eens onder de loep te nemen. Gevolg hiervan
is dat in het beleidskader voor de jaren 2003–2006 een nieuwe stuurvariabele
wordt ingevoerd, namelijk het risicobedrag. De modified duration zal worden
gehandhaafd als vergelijkingsindicator, maar zal niet meer als stuurvariabele
worden gebruikt. Eind 2002 is de herijking van het risicomanagement en een
beschrijving van het beleidskader 2003–2006 aan de Tweede Kamer aangeboden1. Onderstaand een korte weergave van de belangrijkste
punten.De internationale omgeving speelt de laatste jaren een grotere rol in
het financieringsbeleid dan in het verleden. Sinds de introductie van de euro
in 1999 geven alle lidstaten van de Eurozone hun schuldtitels in euro's uit,
waardoor deze landen direct met elkaar concurreren. De voornaamste concurrenten
van de Nederlandse staatsleningen zijn Frankrijk en Duitsland, landen die
net als Nederland overheidsschuld uitgeven met de hoogste kredietwaardigheid.Er bestaat een brede politieke consensus over de wenselijkheid van gezonde
overheidsfinanciën en het streven om de staatsschuld af te lossen. Dit
betekent dat in de formulering van het financieringsbeleid voor de komende
jaren rekening dient te worden gehouden met een verdere daling van de schuldquote.
Sinds 1993 heeft de schuldquote reeds een belangrijke daling ondergaan, en
een verdere verlaging zal leiden tot een daling van de rentelasten, zowel
in termen van de totale uitgaven van de Rijksoverheid als in termen van het
BBP. Dit houdt in dat bij een verdere daling van de schuldquote het rentekostenrisico
voor de begroting, oftewel het begrotingsrisico, steeds verder zal afnemen.
Ook is daarbij als uitgangspunt genomen dat het beleid goed overweg moet kunnen
met budgettaire tegenwind en het tijdelijk oplopen van de schuld.Naast de ontwikkeling van de schuldomvang, heeft ook de nieuwe opzet van
begroting en begrotingsverantwoording binnen het Rijk een belangrijke rol
gespeeld in de herijking. De VBTB-systematiek stelt hoge eisen aan
het afleggen van verantwoording over het gevoerde beleid. Een belangrijke
doelstelling van de herijking is daarom het meer inzichtelijk maken van de
afweging tussen kosten en risico's, dat centraal staat in het risicomanagement,
geweest.Uitkomst van de herijking is geweest dat voor de komende jaren behoefte
bestaat aan een additionele risicomaatstaf. De modified duration, een maatstaf
voor de looptijd van de schuld die in voorgaande jaren als stuurvariabele
werd gebruikt, is een nationaal en internationaal veel gebruikte variabele
en blijft daarmee een belangrijke vergelijkingsmaatstaf. Echter, het is ook
een tamelijk technische variabele die bovendien geen inzicht geeft in de meerjarige
ontwikkeling van dat deel van de schuld dat jaarlijks opnieuw moet worden
gefinancierd. Daarnaast kan met recht worden gevraagd of met het gebruik van
uitsluitend de modified duration voldoende rekening wordt gehouden met veranderingen
in de omvang van de nationale schuld als percentage van het BBP. Immers, bij
een relatieve toename van de schuld daalt de capaciteit om begrotingstegenvallers
ten gevolge van rentestijging op te vangen. Als de schuld daarentegen daalt
als percentage van het BBP, neemt de capaciteit om tegenvallers op te vangen
toe.Uit de herijking is het «risicobedrag» in termen van het BBP
naar voren gekomen als nieuwe risicomaatstaf en deze zal voortaan een centrale
rol hebben binnen het financieringsbeleid. Het «risicobedrag»
is het bedrag waarvoor in een gegeven begrotingsjaar de rente zal moeten worden
vastgezet. Hoe hoger het risicobedrag, des te groter de tegenvaller op deze
begroting als de rente stijgt. Dit bedrag is opgebouwd uit twee delen, een
basisrisico en een incidenteel risico. Het basisrisico in een gegeven jaar
is gelijk aan de aflossingen van reeds uitgegeven leningen vermeerderd met
de hoofdsom van de swaps waarover de rente opnieuw wordt vastgesteld.In 2002 was het basisrisicobedrag bijvoorbeeld circa € 38 mld.: € 24
mld. aflossingen op staatsleningen, € 10,5 mld. aflossingen op schatkistpapier
en op kasgeldleningen en rentevaststellingen op € 3 mld. aan renteswaps.
Het basisrisico geeft hiermee het risico aan dat verbonden is aan de bestaande
portefeuille. Het incidentele risico wordt bepaald door (onvoorziene) schuldmutaties
die leiden tot meer of minder financiering. Eind 2001 werd het incidentele
risico in 2002 op circa € -5 mld. geschat (ofwel een schulddaling
van € 5 mld.). Uiteindelijk kwam het incidentele risico op circa
+ € 8 mld. uit. Zoals blijkt, kan het incidentele risico gedurende
het jaar fluctueren maar staat het basisrisico vast. Ook blijkt uit het voorbeeld
dat het basisrisico weliswaar niet het enige, maar wel de grootste component
van het totale risicobedrag is. Het ligt voor de hand daarom het basisrisico
(en daarmee in belangrijke mate het risicobedrag) actief te sturen.Het aangepaste risicobeleid betekent voornamelijk dat het renterisico
voor de begroting door de tijd zoveel mogelijk constant wordt gehouden. Dit
wordt nagestreefd door het basisrisicobedrag als percentage van het BBP zoveel
mogelijk constant te houden. Hieruit vloeit voort dat de schuldsamenstelling
verandert naar gelang de schuld als percentage van het BBP toe- of afneemt.
Bij een afnemende schuldquote kan een groter deel van de schuld in korte leningen
worden gefinancierd zonder dat het begrotingsrisico toeneemt. Rekening houdend
met de uitkomsten van het financieringsbeleid in de landen van de eurozone
met een vergelijkbare kredietwaardigheid – Duitsland en
Frankrijk – zal worden gestuurd op een basisrisicobedrag van 9% van
het BBP.Ter illustratie bevat de onderstaande tabel de budgettaire risico's die
hieruit, op grond van de herijking, voortvloeien voor de begroting IXA. Maximale tegenvallers bij
sturing op een basis risicobedrag van 9% BBP en bij verloop staatsschuld volgens
ontwerpbegroting 2004Maximale tegenvaller** gedurende enig begrotingsjaar
(2004–2007)490 mln.Maximale tegenvaller in 20074,5 mld.Maximale tegenvaller cumulatief 2004–200710,5 mld.**Maximale tegenvallers zijn bedragen die met 95% zekerheid niet worden
overschreden.De tabel toont dat de maximale tegenvallers substantiële bedragen
zijn. Als de renteontwikkeling maximaal tegenzit1,
kunnen in 2004–2007 de rentekosten € 10,5 mld. hoger uitvallen
dan op basis van marktrenteniveaus zou worden geraamd. De bovenstaand gepresenteerde
getallen gelden ex-ante, dat wil zeggen wanneer het risicobedrag precies uitkomt
op het basisrisico waarop wordt gestuurd. Indien de schuld stijgt of daalt
in een jaar kan het risicobedrag ex-post afwijken van het doel. Of dit het
geval is, hangt af van de mate waarin de stijging of daling tijdig is te voorzien
zodat er in de uitgifte nog op kan worden geanticipeerd. In de herijking is
beargumenteert dat bij sturing op een basisrisicobedrag van 9% van het BBP,
het resulterende risicobedrag maximaal 13% kan zijn bij (onverwachte) schuldstijging
(worst case).Gedurende het jaar is in 2003 naar voren gekomen dat er sprake is van
zo'n onverwacht sterke verslechtering van het begrotingssaldo. De schuldstijging
is echter zodanig tijdig geraamd dat er in de uitgifte in 2003 grotendeels
rekening mee is gehouden. Het basisrisico in 2004 (mede uitvloeisel van de
uitgifte van korte leningen in 2003) zal daarom naar huidig inzicht uitkomen
rond 9%. Net als in 2003, zal naar huidig inzicht ook in 2004 sprake zijn
van een (nominale) stijging van de schuld om het feitelijk tekort te financieren.
Dat betekent dat het totale risicobedrag in 2004 naar huidig inzicht zal bestaan
uit het basisrisicobedrag (circa € 43 mld.) en het incidentele risico
(feitelijk tekort van € 9 mld.). Gelet hierop zal het totale risicobedrag
in 2004 daarom naar alle waarschijnlijkheid hoger zijn dan 9%, maar lager
uitkomen dan de 13% van het worst case scenario.Het kader dat de afgelopen jaren is gehanteerd bleek onvoldoende toegesneden
op de soms aanzienlijke jaarlijkse veranderingen van de financieringsbehoefte.
Als gevolg van het doorgaans onvoorziene karakter van deze veranderingen wordt
een aanpassing doorgevoerd in het geldmarktbeleid. Het deel van de schuld
dat met geldmarktleningen (DTC's) wordt gefinancierd is vanaf 2002 met circa € 15–20
mld. structureel hoger dan de € 5–7 mld. in voorgaande jaren.
Hierdoor kan dit deel als buffer dienen om plotselinge fluctuaties in de schuldomvang
op te vangen. De gevolgen van deze component voor de looptijd (duration) van
de portefeuille worden geheel binnen het bestaande risicomanagement opgevangen. Voor de kapitaalmarktfinanciering betekent het aangepaste kader dat de
Staat ieder jaar nieuwe leningen blijft uitgeven van 3 jaar en 10 jaar, maar
ook dat met het oog op de noodzakelijke flexibiliteit van het financieringsbeleid
heropening van bestaande leningen of uitgifte van nieuwe leningen met een
resterende looptijd van 2, 4 of 5 jaar mogelijk is. De afgelopen jaren zijn
geen leningen uitgegeven met een langere looptijd dan 10 jaar. Naar aanleiding
van de resultaten uit de herijking van het risicomanagement zal dit beleid
ook voor de komende jaren worden gecontinueerd.Gezien de dynamische omgeving van de financiële markten blijft het
belangrijk om op periodieke basis het bestaande risicomanagement beleid te
herijken. Tabel 3: Ontwikkeling risicobedrag1, 2002–2008 2002*20032004**2005***2006***2007***2008***Basisrisicobedrag38 mld48 mld43 mld45 mld47 mld49 mld51 mldBasisrisicobedrag als % BBP9%10%9%9%9%9%9%Gerealiseerd risicobedrag46 mldBRBRBRBRBRBRGerealiseerd risicobedrag als % BBP10%BRBRBRBRBRBR* realisatie** doel*** prognose,BR = beschikbaar bij realisatie.1Pas sinds 2003 wordt actief gestuurd op het basisrisicobedrag
voor het komende jaar.Tabel 4: Ontwikkeling modified
duration, 2000–2003Eind 2000Eind 2001Eind 2002Eind 2003***4,24,03,83,8*** Prognose.Naast periodieke herijking van het risicomanagement is ook de evaluatie
van beleid een belangrijk instrument voor de verdere verbetering van het financieringsbeleid
van de Nederlandse Staat. In paragraaf 3.1.2.4 wordt daarom ingegaan op de
resultaten van de evaluatie van de renteswaps.3.1.2.2 Operationele doelstelling 2 Bevorderen distributie,
promotie, verhandelbaarheid en liquiditeitBevordering van distributie, promotie, verhandelbaarheid
en liquiditeitDe Nederlandse Staat hecht een groot belang aan een goed ontwikkelde markt
in Nederlandse staatsleningen. Een efficiënte, liquide markt schept een
gunstig klimaat voor de uitgifte van nieuwe leningen. Hierdoor kunnen de rentelasten
voor de Staat dalen. In de voorgaande jaren hebben het opzetten van en het
verder uitbouwen van het stelsel van Primary Dealers en Single Market Specialists
en het daarmee nauw verbonden handelsplatform MTS Amsterdam een belangrijke
bijdrage geleverd aan het vergroten van de verhandelbaarheid en daarmee de
liquiditeit van het Nederlandse schuldpapier.Voor 2004 blijft het beleid erop gericht om in samenwerking met de Primary
Dealers de primaire en secundaire markt voor zowel DSL's als DTC's te bevorderen
en waar mogelijk te verbeteren. Voor de komende jaren wil de Nederlandse Staat
ook de eindbeleggers meer betrekken bij het distributieproces om zo de verhandelbaarheid
van de Nederlandse Staatsleningen nog verder te vergroten. Een van de mogelijkheden
hiervoor is het introduceren van een nieuwe emissietechniek voor de uitgifte
van leningen.In 2003 wordt de gebruikelijke toonbank techniek gehanteerd bij het uitgeven
van 3- en 10-jarige leningen. Van te voren is aangekondigd dat afhankelijk
van de gewenste sturing voor het risicobedrag er eveneens een 2-, 4- of 5-jarige
lening zal worden uitgegeven. Uiteindelijk bleek een nieuwe 5-jarige lening
het meest geschikt. Voor deze lening is een nieuwe emissietechniek uitgeprobeerd.
Deze nieuwe emissietechniek, de Dutch Direct Auction, is een variant op de
klassieke Dutch auction. Bij een Dutch auction kunnen biedingen op verschillende
prijzen worden ingelegd, de toewijzing vindt plaats op een uniforme prijs.
Dit is ook het geval bij de DDA. Het belangrijkste verschil van de DDA ten
opzichte van de Dutch auction zit in de manier waarop beleggers deelnemen.
De Dutch Direct Auction stelt eindbeleggers in staat om, via één
van de Primary Dealers, zelf een bieding in te leggen op de te veilen lening.
De nieuwe techniek zou in de toekomst behulpzaam kunnen zijn bij het streven
om leningen zo snel mogelijk op een voor de marktpartijen acceptabele en liquide
omvang te brengen.Eind juni 2003 heeft de Nederlandse Staat voor de eerste maal gebruik
gemaakt van de nieuwe veilingmethode en een bedrag van € 5 mld.
bij beleggers geplaatst. Het doel van de DDA, het creëren van een grotere
betrokkenheid van eindbeleggers bij de uitgifte van staatsschuld, is gelukt.
Uiteindelijk is ruim 80% van de totaal geplaatste € 5 mld. afgenomen
door zogenoemde real-money accounts zoals Centrale Banken, verzekeraars, vermogensbeheerders
en pensioenfondsen in Europa, de VS en Azië.Figuur 1: Verdeling van de Dutch Direct Auction naar type
belegger Figuur 2: Geografische spreiding van de Dutch Direct Auction Naast het genoemde experiment met de DDA, blijven ook bestaande instrumenten
voor deze operationele doelstelling relevant. Zo is er sprake van een duidelijke
relatie tussen de liquiditeit van een lening en de omvang van een lening.
Als noodzakelijke voorwaarde geldt dat een lening groot genoeg dient te zijn
om zowel vraag als aanbod in stand te kunnen houden. Wanneer een lening voldoende
omvang heeft, hebben veel beleggers deze lening in hun portefeuille. Dit levert
handel op bij herschikkingen in de portefeuilles. Daarnaast is er dan ook
volume voor tussenhandel, er kan tijdelijk positie worden genomen zonder dat
men bang hoeft te zijn dat de stukken na verkoop door schaarste bijna onvindbaar
zijn in de markt. De ervaring leert dat een uitstaand volume van minimaal € 10
mld. de noodzakelijke omvang is voor een liquide lening. De Staat streeft
er om deze reden naar om een zo groot mogelijk deel van de staatsschuld te
concentreren in leningen met een minimale omvang van € 10 mld. Ook
in 2004 zullen uitsluitend nieuwe leningen worden uitgegeven met een uiteindelijk
uitstaand volume van minstens € 10 mld. Eind 2002 vormden leningen
met een uitstaand volume van meer dan € 10 mld. 81%
van de totale vaste schuld. In de komende jaren loopt het aandeel van liquide
leningen naar verwachting geleidelijk op tot 88% van de totale vaste schuld.Door middel van vervroegde aflossing, die is toegestaan bij een aantal
leningen, en door middel van inkoop van openbare leningen met een klein uitstaand
volume wordt in de komende jaren het beleid tot concentratie voortgezet. Daartoe
is in 2002 een permanente inkoopfaciliteit voor staatsleningen geïntroduceerd.
Sinds januari 2002 kunnen delen van leningen waarvan het totaal uitstaand
volume kleiner is dan € 2,5 mld. bij de Nederlandse Staat worden
aangeboden voor terugkoop. In totaal is er in 2002 voor € 831 mln.
aan openbare leningen teruggekocht. Daarnaast is er circa € 449
mln. aan onderhandse leningen vervroegd afgelost. De openbare inkoopfaciliteit
zal ook in 2004 worden voortgezet.Figuur 3: Ontwikkeling aandeel liquide leningen in vaste
schuld, 1999–2003 3.1.2.3 Operationele doelstelling 3 Lenen en uitlenen
van korte geldenLenen en uitlenen van korte gelden tegen zo laag mogelijke
kosten respectievelijk zo hoog mogelijke opbrengsten binnen een aanvaardbaar
risicoDe uitgaven en ontvangsten van de Staat leiden dagelijks tot fluctuaties
in het schatkistsaldo, dat wordt aangehouden op een rekening bij De Nederlandsche
Bank (DNB). Daarnaast houden de instellingen die deelnemen aan het geïntegreerd
middelenbeheer hun liquiditeitspositie aan in de schatkist. De dagelijkse
liquiditeitsbehoefte van het Rijk en de instellingen gelieerd aan de schatkist
tezamen wordt gedekt op de geldmarkt. Het saldo van de schatkist dient iedere
dag door de Staat gereguleerd te worden binnen een bandbreedte van € 0
tot 50 mln. Hiervoor worden verschillende instrumenten ingezet, waarvan DTC's
en call-geld de belangrijkste zijn. De DTC's worden vooral gebruikt om een
groot negatief schatkistsaldo, dat zich over periode van meerdere maanden
voordoet, te dekken. De DTC-programma's kennen een looptijd van 3, 6, 9 en
12 maanden. De omvang van ieder programma wordt afgestemd op de ontwikkeling
van het schatkistsaldo. Het call-geld wordt gebruikt voor de dekking van de
dagelijkse tekorten in de schatkist. Daarnaast wordt bij gelegenheid gebruik
gemaakt van buy-and-sell-back transacties. Een eventueel kasoverschot
wordt rentedragend in de geldmarkt uitgezet, meestal met een deposito. Ter
beperking van het kredietrisico bij deposito's wordt alleen aan kredietwaardige
partijen geld uitgeleend en is het uitgeleende bedrag per partij beperkt tot
een maximum dat afhankelijk is van de kredietwaardigheid van de betreffende
partij. Een positief saldo wordt zo veel mogelijk voorkomen, vanwege het kredietrisico
en ter voorkoming van extra rentelasten die het gevolg zijn van lang lenen
en kort uitzetten. Een tijdelijk overschot is evenwel nooit geheel te voorkomen
door onvoorziene schommelingen in het schatkistsaldo. Daarnaast kan een tijdelijk
overschot noodzakelijk zijn om het liquiditeitsrisico te beperken wanneer
een zeer grote uitgave wordt voorzien (zoals een aflossing van een DSL). Het
positieve saldo beperkt dan de omvang van het negatieve saldo nadat de grote
uitgave heeft plaatsgevonden.In het licht van de belangrijke rol die het risicomanagement bij de kapitaalmarktfinanciering
inneemt, is de ontwikkeling van een prestatie-indicator voor de geldmarkt
een logische vervolgstap. Voor de ontwikkeling van deze prestatie-indicator
is in maart 2002 met een «pilot» gestart. Onderstaand volgt een
korte beschrijving van de pilot, de belangrijkste resultaten en conclusies.Beschrijving pilotprogramma prestatiemeting geldmarktOm van prestatiemeting te kunnen spreken, dient een ijkpunt te worden
bepaald waartegen de prestatie kan worden afgezet: een benchmark. Bij de ontwikkeling
van een benchmark voor de geldmarkttransacties van de Staat heeft centraal
gestaan dat deze niet willekeurig mag zijn, maar (tenminste ex-ante) een optimale
strategie in de zin van de laagste verhouding tussen kosten en risicio, moet
vertegenwoordigen. In de loop van 2001 is daarnaar onderzoek verricht, dat
onderstaand wordt beschreven. In 2002 is vervolgens gestart met een pilotprogramma
om vast te stellen of de te gebruiken instrumenten en prestatiemeting werkbaar
zijn.Optimale strategie voor geldmarktfinancieringIn 2001 is onderzoek naar de optimale financieringsmethode voor de geldmarkt
uitgevoerd. Hierbij is gebruik gemaakt van meerjarige historische gegevens
over de rentebewegingen in de geldmarkt. Uit dit onderzoek kwam naar voren
dat op de middellange termijn (ca. 4 jaar) EONIA1
financiering zowel de laagste verwachte rentekosten als het laagste risico
met zich meebrengt. EONIA is het rentetarief voor het overnight (dag-tot-dag)
lenen van geld. De resultaten zijn geverifieerd en bevestigd door onderzoeken
die zijn uitgevoerd door twee van de Primary Dealers van de Nederlandse Staat,
Société Générale en JP Morgan.Hoewel is vastgesteld dat het in theorie optimaal is om alle geldmarktfinanciering
op dagbasis te lenen, is dit in de praktijk moeilijk te realiseren. De geldmarktfinanciering
van de Staat bedraagt meestal circa € 20–35 mld. Dit bedrag
bestaat uit schatkistpapier (DTC's) en korte kasgeldleningen. Als het totaal
van € 20–35 mld. uitsluitend met dagelijkse kasgeldleningen
zou worden gefinancierd, zou dit onaanvaardbare liquiditeitsrisico's inhouden.
De Staat zou dan door grote afhankelijkheid van dit product gedwongen kunnen
worden om tegen een veel hoger tarief te lenen. Daarnaast is het niet wenselijk
om als Staat te stoppen met de uitgifte van schatkistpapier (DTC's). Om bij
uitgifte van schatkistpapier, dat looptijden heeft van 3, 6, 9 of 12 maanden,
toch het dagelijkse overnight rentetarief te betalen, resulteerde
het onderzoek in 2001 in de aanbeveling om een extra instrument in te zetten,
de EONIA swap. Hiermee kan, net als bij renteswaps (zie paragraaf 3.1.2.4)
het risicoprofiel onafhankelijk van de uitgifte worden gestuurd.Met een EONIA swap kan een 3, 6 of 12 maandsrenteverplichting worden geruild
tegen het EONIA tarief (de benchmark). EONIA swaps komen qua principe en contract
overeen met de 10 jaars renteswaps die worden gebruikt bij het sturen van
het risicoprofiel van de DSL's. Uiteraard verschillen ze in looptijd. Voor
het afsluiten van EONIA swaps maakt de Staat gebruik van de swapcontracten
die met alle Primary Dealers zijn afgesloten. Daarnaast zijn ook met de Single
Market Specialists voor DTC's swapcontracten afgesloten, waardoor het aantal
potentiële tegenpartijen thans maximaal 21 bedraagt.De essentie van de EONIA benchmark is dat voor iedere in de geldmarkt
geleende euro de rente wordt betaald. Voorts wordt door in geringe mate af
te wijken getracht gemiddeld net iets minder dan het EONIA-tarief te betalen.
De mate waarin van de algemene regel wordt afgeweken, is aan strikte beperkingen
onderhevig, via een renterisicolimiet op dagbasis.De prestatiemeting binnen de geldmarktbenchmark pilot vindt op twee punten
plaats. Ten eerste wordt bijgehouden hoe de rentekosten van het EONIA tarief
zich verhouden tot de kosten die de Staat zou hebben betaald bij het oude
beleid. Met andere woorden, er wordt getoetst of financiering tegen het EONIA
tarief inderdaad een voordeel oplevert. Daarnaast wordt bijgehouden hoe de
kosten van de daadwerkelijke portefeuille schatkistpapier en EONIA swaps zich
verhoudt tot de EONIA benchmarkportefeuille. Met andere woorden, getoetst
wordt of ten opzichte van de EONIA benchmark nog een extra kostenreductie
wordt gerealiseerd.Doel van de pilotDe pilot had als voornaamste doel om vast te stellen of de prestatiemeting
werkbaar is. Dit valt uiteen in een operationeel aspect, een financieel aspect
en een boekhoudkundig aspect.Conclusies van de pilot met betrekking tot operationele
aspectenHet meest kritische proces bij prestatiemeting ten opzichte van een benchmark
is de waardering van geldmarktposities. Deze vindt tijdens de dag doorlopend
plaats tegen marktkoersen. Tijdens de pilot is komen vast te staan dat dit
controleproces na een aantal maanden zonder problemen verloopt. Tijdens de
pilot is geconstateerd dat de concentratie van kennis en ervaring bij een
beperkt aantal medewerkers een risico zou kunnen inhouden. Om dit te ondervangen
is een groter aantal medewerkers ingevoerd in de werkwijze. Uit de pilot is
voorts gebleken dat inbedding van de benchmark, de waardering en limieten
in het voorziene nieuwe ICT systeem voor schuldregistratie (FOBO-systeem)
de operationele risico's verder zal verlagen.Conclusies met betrekking tot financiële aspectenDe financiële resultaten bestaan, zoals bovenstaand reeds toegelicht,
uit twee delen. De eerste vraag is of de strategie om de hele geldmarktfinanciering
tegen EONIA te lenen goedkoper is geweest dan het oude beleid.
Dit blijkt het geval. Gedurende de periode dat de pilot liep, van 1 maart
2002 tot 30 juni 2003, is door financiering tegen het EONIA tarief circa € 48
mln. minder aan rentelasten betaald dan onder het oude beleid het geval zou
zijn geweest. Uit het onderzoek in 2001 volgde dat over een vierjaarsperiode
EONIA financiering gemiddeld goedkoper en minder risicovol was dan het oude
beleid. Tegelijk werd niet uitgesloten dat in enig jaar EONIA financiering
duurder kon zijn. De resultaten tot nog toe bieden geen aanwijzing dat het
onderzoek in 2001 tot onjuiste conclusies heeft geleid. Veeleer lijken de
gerealiseerde besparingen het onderzoek te bevestigen. Zodra een vierjaarsperiode
verstreken is, zal dit aspect pas voor de eerste keer volledig kunnen worden
geëvalueerd. Deze evaluatie is voorzien voor 2006.De tweede vraag is of de gecontroleerde afwijkingen van de benchmark een
positief resultaat hebben opgeleverd. Dit is het geval. De besparingen over
de pilotperiode (maart 2002 – juni 2003) bedragen € 9 mln.Op basis van de bovenstaande resultaten kan geconcludeerd worden dat de
pilot is geslaagd en dat de benchmark onderdeel kan uitmaken van het financieringsbeleid.
In de begroting en het jaarverslag zullen met betrekking tot deze prestatie-indicator
voortaan steeds de resultaten worden weergegeven.Conclusies met betrekking tot boekhoudkundige aspectenUit de pilot is eveneens naar voren gekomen dat de budgettaire verwerking
van EONIA swaps (en renteswaps) voor verbetering vatbaar is. Momenteel worden
swaps in begroting IXA geboekt alsof zij bestaan uit een uitgave en een ontvangst.
In werkelijkheid, en swapcontracten zijn juridisch ook zo vormgegeven, vindt
een betaling plaats voor het saldo van die twee bedragen en bestaan er geen
verplichtingen voor een afzonderlijke uitgave en een afzonderlijke ontvangst.
De huidige systematiek heeft tot gevolg dat zowel de ontvangsten als de uitgavenkant
van de begroting onnodig worden «opgeblazen» (bijvoorbeeld de
tabel onder 3.1.3. budgettaire gevolgen van beleid maakt dit duidelijk). Vanaf
begroting IXA 2004 worden swaps verantwoord op grond van de daadwerkelijk
ontvangen of betaalde bedragen teneinde dit effect tegen te gaan. Overzicht prestatiegegevens
en beleidsevaluatieonderzoeken van de doelstellingenAlgemene beleidsdoelstelling Staatsschuld20042005200620072008Operationele doelstelling 1     • Basisrisicobedrag9%    Operationele doelstelling 2     • Percentage schuld in leningen groter dan € 10
mld.8184878888• Evaluatieonderzoek: Deelname eindbelegger in uitgifte•    Operationele doelstelling 3     • Prestatie-indicator geldmarkt (+ is voldaan)+++++ 3.1.2.4 Evaluatie renteswapsEind 2000 is besloten tot het introduceren van renteswaps als nieuw instrument
in het financieringsbeleid1. In 2001 en in mindere
mate in 2002 is ook daadwerkelijk gebruik gemaakt van dit instrument.
Eind 2002 was voor € 3,7 mld. aan renteswaps afgesloten. Omdat het
hierbij om een compleet nieuw instrument ging, is destijds besloten om na
2 jaar een evaluatie te maken van het gebruik van renteswaps. Een samenvatting
van deze evaluatie is onderstaand opgenomen. Ze gaat in op het doel van het
instrument, de inzet ervan in 2001 en 2002, het gebruik van swaps in het risicokader
2003–2006, de aan het instrument verbonden risico's en de vraag of de
beoogde doelen zijn bereikt. De onderstaande box bevat uitleg over renteswaps.Box 1: RenteswapsSwaps zijn zogenaamde «afgeleide producten», ook wel bekend
als derivaten. Het woord «afgeleid»
verwijst naar de relatie van het product me een ander «onderliggend»
waardepapier, zoals obligaties. Een renteswap is een contract tussen twee
partijen waarin wordt afgesproken om gedurende de looptijd een vaste rente
te ruilen tegen een variabele rente. De onderliggende waarde is in dit geval
de hoofdsom. De ene partij betaalt jaarlijks aan de andere partij een vaste
rente over de vastgestelde hoofdsom en ontvangt twee maal per jaar van die
andere partij een variabele rente over de vastgestelde hoofdsom.De Nederlandse Staat sluit swapcontracten af om het risicoprofiel van
de schuldportefeuille overeen te laten komen met het risicoprofiel van de
portefeuille die naar voren is gekomen als de doelportefeuille. Ter illustratie
van het soort renteswaps dat de Staat hiervoor kan afsluiten wordt bovenstaand
een schematisch voorbeeld gegeven. Hierbij wordt verondersteld dat de Nederlandse
Staat een 10-jarige lening uitgeeft met een vaste couponrente. In combinatie
daarmee wordt voor of na het emissiemoment een renteswap afgesloten met een
looptijd van 10 jaar. De staat ontvangt de 10-jaars swaprente en betaalt een
variabele 6-maands rente (Euribor). De belegger in Nederlandse staatsleningen
merkt niets van de swaptransactie, aangezien de rentebetalingen nog steeds
van de Staat komen.Doel van de inzet van renteswapsDe belangrijkste reden om renteswaps op te nemen in het instrumentarium
is dat zij de flexibiliteit bieden om het risicoprofiel, zoals dat ontstaat
door uitgifte van staatsleningen, bij te sturen1.
Onderstaand wordt dit nader toegelicht.Eind jaren '90 en in 2000 is sprake geweest van een sterke verbetering
van de overheidsfinanciën, die logischerwijs een daling van de financieringsbehoefte
van de Staat tot gevolg had. Zo zijn de jaren 1999 en 2000 afgesloten met
begrotingsoverschotten2. Deze ontwikkeling leidde
er in combinatie met een hoge economische groei toe dat de schuldquote veel
sneller terugliep dan eerder werd voorzien. In het jaar 2000 is daarom opnieuw gekeken naar de verwachtingen voor de schuldontwikkeling en
mogelijke uitgiftescenario's. Hierbij bleek dat rekening gehouden moest worden
met een financieringsbehoefte van minder dan € 20 mld. in 2001 en
wellicht de jaren erna. Deze ontwikkeling zou zonder aanpassingen in het beleidskader
leiden tot een ongewenste ontwikkeling van het risicoprofiel van de portefeuille.
Dat risicoprofiel was in 1998 onderzocht en vanaf die tijd werd gestreefd
naar een geleidelijke verkorting van de looptijd van de portefeuille. Dit
werd geoperationaliseerd door de modified duration als kengetal te nemen.
Op grond van het onderzoek in 1998 diende op lange termijn de portfeuille
van de staatsleningen zich te ontwikkelingen naar de doelportefeuille met
een modified duration van circa 3,4. Uit het oogpunt van continuïteit
van het uitgiftebeleid van de Staat werd het in 2000 wenselijk geacht om,
ook bij sterke budgettaire meevallers, door te blijven gaan met het jaarlijks
emitteren van een 10-jaars obligatie met een omvang van tenminste € 10
mld. Bij een lage financieringsbehoefte dreigde hierdoor echter een oploop
te ontstaan van de looptijd van de portefeuille, gemeten met de modified duration,
in plaats van de gewenste daling. Een voor de hand liggende oplossing is in
dat geval het gebruik van renteswaps waarbij een deel van de 10-jaars renteverplichtingen
wordt geruild voor een korte, variabele rente. De inzet van renteswaps zorgt
op deze wijze voor een verkorting van de looptijd. In 2001 zijn renteswaps
daarom toegevoegd aan het instrumentarium. Hierbij gaat het om swaps waarbij
de Staat een tienjaarsrente ruilt voor een zesmaandsrente.De inzet van renteswaps in 2001 en 2002Als maatstaf voor de ontwikkeling van de schuldportefeuille werd in 2001
en 2002 gebruikt gemaakt van de modified duration, die diende te dalen van
4,2 begin 2001 tot 4,0 eind 2001 en verder tot 3,9 in 2002. Deze «modified
duration» is een belangrijke en internationaal veel gebruikte maatstaf
voor de looptijd van de portefeuille.De beperkte financieringsbehoefte en het streven om leningen met een minimale
omvang van € 10 mld. uit te geven hebben er in 2001 toe geleid dat
het niet mogelijk was om de gewenste verlaging van de modified duration te
realiseren door middel van uitgifte alleen. Om toch de modified duration te
kunnen terugbrengen naar het gewenste niveau van 4,0 is in 2001 is voor € 3
mld. aan renteswaps afgesloten. In 2002 is het swapvolume teruggelopen tot € 700
mln. De verslechterde begrotingssituatie leidde tot een hogere financieringsbehoefte
waardoor de gewenste verkorting grotendeels door middel van de normale uitgifte
van geld- en kapitaalmarktleningen kon worden bereikt.De inzet van renteswaps in het risicokader 2003–2006In 2002 heeft een herijking van het risicomanagement en het hieruit voortvloeiende
uitgiftebeleid voor de periode 2003–2006 plaatsgevonden. Uit deze herijking
volgt dat voortaan zal worden gestuurd op een andere risicomaatstaf, namelijk
het risicobedrag. Dit is het bedrag waarover in een bepaald begrotingsjaar
de rente moet worden vastgezet. Op basis van internationale vergelijkingen
en risicoanalyses is besloten om vanaf 2003 te streven naar een basisrisicobedrag
van 9% BBP. Een nadere toelichting vindt plaats onder operationele doelstelling
1 (paragraaf 3.1.2.1).Deze beleidsaanpassing betekent dat renteswaps met ingang van 2003 een
bijdrage leveren aan het realiseren van een bepaald risicobedrag in plaats
van aan het bereiken van een specifieke «modified duration». De achterliggende doelstelling van renteswaps verandert echter niet.
Ook onder het aangepaste kader voor risicomanagement worden renteswaps ingezet
om te komen tot het gewenste risicoprofiel van de portefeuille indien het
normale uitgiftebeleid hiertoe niet leidt.De gestegen schulduitgifte in 2002 en 2003 en de verhoging van de DTC-portefeuille
leiden tot een hoger risicobedrag in 2004 en de jaren erna. Zo leidt bijvoorbeeld
een toename in uitgifte van de driejaarslening in 2003 tot een hoger risicobedrag
in 2006 (omdat in dat jaar de aflossing van de lening plaatsvindt). De hogere
financieringsbehoefte in 2002 en 2003 leidt dus tot een verminderde behoefte
aan renteswaps. In 2003 is om deze reden tot nog toe € 200 mln.
aan renteswaps afgesloten en additionele swaps zullen waarschijnlijk niet
nodig zijn.Renteswaps en kredietrisicomanagementAangezien een renteswap een contract is dat wordt afgesloten tussen twee
partijen bestaat het risico dat de tegenpartij van de Staat op een gegeven
moment niet meer in staat is om aan de verplichtingen van het contract te
voldoen. Dit risico wordt ook wel kredietrisico genoemd. Voorafgaand aan het
besluit om gebruik te gaan maken van renteswaps is het kredietrisico geanalyseerd
en zijn randvoorwaarden voor het gebruik van renteswaps gedefinieerd om dit
risico zoveel mogelijk te beperken. Van belang is hierbij dat de Staat alleen
renteswapcontracten afsluit met Primary Dealers die minimaal een AA-(AA minus)
rating hebben. Dit betekent dat alleen swapcontracten worden afgesloten met
voor de Staat bekende partijen met een zeer goede kredietwaardigheid. Om risico's
verder te beperken wordt gebruik gemaakt van onderpand. Indien de waarde van
swapcontracten boven een bepaalde drempel uitkomt, geeft de tegenpartij onderpand
bij in bewaring ter waarde van het verschil tussen de positieve waarde en
deze drempel. Deze drempel is gerelateerd aan de rating van de tegenpartij.
Dit onderpand dient te bestaan uit staatspapier. Als de situatie zich voordoet
dat een bepaalde tegenpartij niet meer kan voldoen aan de aangegane verplichtingen
dan kan het onderpand worden verkocht door de Staat.Ultimo juni bedroeg de marktwaarde van de swapportefeuille € 485
mln. Hiervoor is € 437 mln. aan onderpand ingelegd door de verschillende
swappartijen. Tot op heden is het niet voorgekomen dat een partij in gebreke
is gebleven bij het voldoen aan de aangegane verplichtingen.ConclusieUit de evaluatie is naar voren gekomen dat renteswaps in de afgelopen
jaren een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan het realiseren van het
gewenste risicoprofiel. De kredietrisico's en operationele risico's, die inherent
zijn aan het gebruik van swaps zijn beperkt en goed beheersbaar. De daling
van de modified duration in de jaren 2001 en 2002 had zonder het gebruik van
renteswaps niet gerealiseerd kunnen worden bij voortzetting van het voorziene
uitgiftebeleid. In 2003 zullen, net als in 2002, weinig nieuwe renteswaps
worden afgesloten. Dit komt omdat het gestegen tekort ertoe leidt dat het
gewenste risicoprofiel van de portefeuille ook zonder het op grote schaal
afsluiten van renteswaps kan worden bereikt. Indien het begrotingssaldo weer
verbetert, zal naar verwachting ook het gebruik van renteswaps weer toenemen.Figuur 4: Ontwikkeling lange swapportefeuille, 2001–2004 3.1.2.5 Internationale vergelijkingDe internationale dimensie is, vooral door de introductie van de euro,
steeds belangrijker voor staatsleningen. Dat blijkt reeds uit de voorgaande
beschrijving van het beleid en de omgevingsfactoren die op dat beleid van
invloed zijn. In deze paragraaf wordt dit nog nader toegelicht.Door de euro hebben beleggers uit de deelnemende landen niet langer last
van wisselkoersrisico's. Zij kunnen daardoor sinds 1-1-1999 veel gemakkelijker
dan voorheen aandelen en obligaties uit het hele eurogebied in hun portefeuille
opnemen. Dit proces van «eenwording» van de kapitaalmarkt wordt
actief gestimuleerd door de Europese Commissie en de overheden van de EU landen.
Zo is het Financial Services Action Plan opgesteld om resterende verschillen
in nationale regels te slechten. Onder andere in begroting IXB wordt aandacht
besteed aan de regelgeving die hiermee samenhangt.Door deze ontwikkelingen opereert de Staat met de uitgifte van zijn staatsleningen
op een steeds verder geïntegreerde Europese kapitaalmarkt. Aangezien
de Nederlandse Staat niet als enige leningen uitgeeft, is sprake van een «gezonde»
concurrentie tussen overheden om de gunst van de belegger. Het gaat hierbij
vooral om professionele beleggers zoals verzekeraars, pensioenfondsen, banken
en beleggingsinstellingen. Daarnaast zijn ook particulieren uiteraard houders
van staatsobligaties, zij het in bescheiden mate (circa 1–2% van het
totaal). De omvang van de Europese obligatiemarkt, in de zin van uitgegeven
bedragen, wordt in tabel 5 uiteengezet.Tabel 5: Uitstaande bedragen
in de euro obligatiemarkt eind 2002 in € mld.TotaalOverhedenBankenBedrijvenOverig7 7253 4202 6564851 164In totaal staat voor circa € 7 700 mld. aan obligaties
uit, waarvan bijna de helft is uitgegeven door overheden. De meeste overheidsobligaties
zijn staatsleningen, dus uitgegeven door de centrale overheid van een land.
Bij het uitgegeven van leningen «concurreert» de Nederlandse Staat
dus in die categorie of deelmarkt. Hoe ziet deze eruit? Onderstaande taartdiagram
geeft de onderverdeling per land. Ongeveer 70% van de totale Eurozone staatsschuld
wordt gevormd door de staatsschuld van Italië, Duitsland en Frankrijk
(omvang van € 700–1 200 mld. per land). De 6 kleinste
schuldmanagers hebben gezamenlijk een aandeel van circa 10% in de totale Eurozone
staatsschuld (€ 50–100 mld. per land). Nederland, Spanje en
België hebben ieder een staatsschuld die in ligt tussen klein en groot
(€ 200–300 mld. per land) en gezamenlijk maken ze 20% van
de totale Eurozone staatsschuld uit1.Figuur 5: Verdeling van de uitstaande euro staatsleningen
naar land van herkomst (eind 2002)De omvang van de schuld speelt een doorslaggevende rol bij de omvang en
het soort obligaties dat een land kan uitgegeven. Een omvang van € 10
mld. per lening wordt vrij algemeen als minimumbedrag gezien dat door marktpartijen
(banken, verzekeraars, pensioenfondsen etc) als voldoende groot wordt ervaren.
Een bescheiden schuld van bijvoorbeeld € 50–100 mld. betekent
dat een land leningen van onvoldoende grootte kan uitgeven. Hoe beperkter
de omvang van een lening, des te groter de kans dat deze niet echt «liquide»
is, dat wil zeggen dat er veel in gehandeld wordt (doorlopende handel zorgt
voor scherpe en accurate prijzen). Kleine landen kunnen ervoor kiezen deze
illiquiditeit op de koop toe te nemen, maar ze kunnen bijvoorbeeld ook hun
financieringsbehoefte over een periode van bijvoorbeeld 1 of 2 jaar «opsparen»
om vervolgens een grote lening uit te geven. Uiteraard betekent dit dat zij
niet in alle looptijden van 1–30 jaar actief kunnen zijn.Italië, Frankrijk en Duitsland hebben dergelijke problemen niet.
Hun schuld is van een dusdanige nominale omvang dat zij leningen in een groot
aantal looptijden kunnen uitgegeven (2, 3, 5, 10, 15, 30 jaar). Spanje, België
en Nederland hebben een intermediaire positie. Zij zijn ook in staat om leningen
van voldoende grootte uit te geven, en zo liquiditeit te garanderen, maar
ze kunnen hierbij minder verschillende looptijden aanbieden dan Italië,
Frankrijk of Duitsland. De concurrentie in de markt dwingt deze landen, zij
het minder dan de kleine landen, tot specialisatie. Voor Nederland ligt het
zwaartepunt in het uitgiftebeleid daarom op het garanderen van een nieuwe,
liquide 10 jaars en 3 jaars lening in ieder jaar (minimaal € 10
mld. uitstaand bedrag per lening).Naast specialisatie leidt de concurrentie ook tot convergentie in «best
practices». Succesvolle elementen van beleid worden vrij snel overgenomen
door andere Eurozone schuldmanagers. Zo werkt een groot deel van de eurolanden
met een Primary Dealer systeem (banken die de obligaties afnemen en promoten
en distribueren bij beleggers) terwijl dat voor de euro minder algemeen was.
Ook geldt dat de meeste landen vrij snel zijn overgegaan op het instellen
van een elektronisch handelsplatform op basis van MTS1 technologie nadat dit systeem in onder andere Nederland als eerste
goed aansloeg.Een recente ontwikkeling in Europa betreft de aandacht voor schatkistpapier.
Dat zijn leningen met een looptijd van 3 maanden tot 1 jaar. In 2001 is de
Nederlandse Staat ertoe over gegaan de markt voor dit papier te stimuleren.
Hiertoe zijn onder andere 8 Single Market Specialists benoemd, dat zijn banken
die zich specialiseren in het verhandelen van kort papier. Deze «specialists»,
tezamen met de 13 Primary Dealers, hebben zich jegens elkaar verbonden om
voortdurend een «markt te maken» in Nederlands schatkistpapier.
Dit houdt in dat iedere bank voortdurend een aan- en verkoopprijs bekend maakt
in het MTS Amsterdam systeem. Het betreft geen vrijblijvende prijzen, maar
juist «firm offers». Dit betekent dat als een andere bank met
muis en beeldscherm de prijs aanklikt, er een transactie tot stand komt, zonder
nadere onderhandeling per telefoon. Dit initiatief stimuleert en organiseert
een markt die in potentie aanwezig was. Het voordeel voor de Staat is evident:
levendige handel en scherpe prijzen zijn gunstig voor vervolguitgiftes. Het
initiatief vindt navolging in andere landen.De betere organisatie van deze markt sluit goed aan bij de bufferfunctie
die schatkistpapier heeft in het financieringsbeleid. Omdat de schuld door
het jaar heen flink kan fluctueren, zo is er bijvoorbeeld halverwege het jaar
steeds sprake van tijdelijke kastekorten, wordt schatkistpapier uitgegeven.
Ook (onverwachte) schuldstijgingen over het jaar heen dienen met dit papier
te worden gefinancierd. Op die manier wordt de uitgifte van langjarige staatsleningen
geïsoleerd door scherpe fluctuaties met kort papier op te vangen, hetgeen
de betrouwbaarheid van de Staat ten goede komt. Om deze bufferfunctie, zowel
naar boven als naar beneden, goed te kunnen vervullen, is in 2002 en 2003
het uitstaande bedrag aan schatkistpapier verhoogd. In plaatst van de voorheen
gebruikelijke € 5–7 mld. per jaarultimo is dit voortaan € 15–20
mld. De onderstaande grafiek laat dat zien. Ter vergelijking zijn tevens de
percentages schatkistpapier van andere landen opgenomen. Het gemiddelde aandeel
van schatkistpapier in de totale verhandelbare schuld, uitgezonderd van Duitsland,
komt eind 2002 op bijna 11% uit.Figuur 6: Het aandeel van schatkistpapier in de totale
verhandelbare schuld per land3.1.3 Budgettaire gevolgen van beleidIn onderstaande tabel wordt een meerjarenoverzicht gegeven van de ontvangsten
en uitgaven voor het beleidsartikel financiering staatsschuld. Hierbij dient
rekening te worden gehouden met het feit dat de begroting van de staatsschuld
verschilt van andere begrotingen in de zin dat de rentelasten niet een specifiek
beleidsdoel dienen. De rentelasten zijn uitvloeisel van de beleidsprioriteiten
en beleidsafwegingen van deze en voorgaande kabinetten ten aanzien van de
eigenlijke overheidsdoelen, die betrekking hebben op, in willekeurige volgorde,
belasting- en premiedruk, infrastructuur, sociale zekerheid, defensie, onderwijs,
milieu of ontwikkelingshulp.De operationele doelstellingen voor het beleidsartikel financiering staatsschuld
zijn alle drie gericht op het tegen zo laag mogelijke kosten lenen bij een
aanvaardbaar risico op fluctuaties in de rentelasten. Dit blijkt met name
uit de formulering van de eerste en de derde doelstelling, die betrekking
hebben op de afweging tussen kosten en risico voor lange respectievelijk korte
leningen. Bij de tweede doelstelling, die betrekking heeft op de distributie,
promotie en verhandelbaarheid van DSL's, is er sprake van een indirecte relatie
met kostenreductie. Hierbij wordt er vanuit gegaan dat een goede verhandelbaarheid
en een actieve markt voor DSL's bijdraagt aan een klimaat waarin de Staat
tegen zo laag mogelijke rentes kan lenen.Om de bovenstaande redenen zijn de drie operationele doelstellingen alle
gekoppeld aan de programma-uitgaven rentelasten schuld en programma-ontvangsten
rentebaten schuld. Met betrekking tot de gepresenteerde bedragen is het van
belang te onderstrepen dat het, conform Europese voorschriften (ESR 95) cijfers
op transactiebasis betreft.Tabel 5: Budgettaire gevolgen
(x € 1000) 2002200320042005200620072008Uitgaven38 512 43435 083 96528 756 22734 962 45933 255 56525 950 51022 777 431Programma-uitgaven38 504 13635 071 81028 744 28934 950 61433 243 74525 938 59822 765 519Doelst. 1 Lenen van lange gelden       Doelst. 2 Distributie, promotie, verhandelbaarheid
en liquiditeit       Doelst. 3 Lenen en uitlenen van korte gelden       Rentelasten schuld12 955 51011 779 99610 022 8789 990 92510 427 66111 059 18111 613 872Aflossing vaste schuld25 398 25023 253 32318 721 41124 959 68922 816 08414 879 41711 151 647Uitgaven voortijdige beëindiging150 37638 49100000Mutatie vlottende schuld0000000        Apparaatsuitgaven8 29812 15511 93811 84511 82011 91211 912Personeel en materieel3 8653 1612 9442 8512 8262 9182 918Overige apparaatsuitgaven4 4338 9948 9948 9948 9948 9948 994        Ontvangsten37 941 14937 750 49627 993 69631 947 21630 322 38522 162 18818 434 854Programma-ontvangsten37 940 94337 750 45127 993 67331 947 19330 322 36222 162 16518 434 831Doelst. 1 Lenen van lange gelden       Doelst. 2 Distributie, promotie, verhandelbaarheid
en liquiditeit       Doelst. 3 Lenen en uitlenen van korte gelden       Rentebaten schuld2 775 8911 985 804229 861211 921211 929211 720212 156Uitgifte vaste schuld22 993 45735 762 77227 763 81231 735 27230 110 43321 950 44518 222 675Ontvangsten voortijdige beëindiging7 4531 87500000Mutatie vlottende schuld10 230 761000000Stelselwijziging1 933 381000000        Apparaatsontvangsten206452323232323Apparaatsontvangsten131452323232323Overige apparaatsontvangsten75000000Toelichting op budgettaire gevolgen van beleidProgramma-uitgavenRentelasten schuldDe rentelasten schuld bestaan uit de rentelasten van zowel de vaste als
de vlottende schuld. De raming van de rentelasten op de vaste schuld is opgebouwd
uit de rentelasten van de bestaande leningen en de verwachte rentelasten van
nog uit te geven leningen voor de dekking van de financieringsbehoefte. Naast
de rentelasten van leningen omvatten de rentelasten vaste schuld ook de kosten
van de renteswaps. Met ingang van 2004 worden uitgaven en ontvangsten van
de renteswaps gesaldeerd weergegeven. Een negatief saldo wordt opgenomen in
de uitgaven en een positief saldo in de ontvangsten. De rentelasten van de
bestaande leningen worden ingeboekt op basis van het effectief rendement bij
het moment van uitgifte en liggen vast voor de looptijd van de lening. De
raming van de rentelasten voor nog uit te geven schuld is gebaseerd op de
omvang van het verwachte kapitaalmarktberoep en de verwachte rentevoet (rekenrente).
Hierbij wordt ervan uitgegaan dat het kapitaalmarktberoep geleidelijk door
het jaar heen wordt gefinancierd. Daarom worden de rentelasten in het eerste
jaar berekend over de helft van het kapitaalmarktberoep. De rentelasten over
de vlottende schuld bestaan uit de rentelasten van de dagelijkse
debetstand van het schatkistsaldo en van de uitgegeven kortlopende leningen
(DTC's).Uitgaven voortijdige beëindigingDe uitgaven bij vervroegde beëindiging bestaan uit betaalde boetes
bij vervroegde aflossing van leningen, meegekochte agio en de uitgaven bij
een voortijdige beëindiging van renteswaps. De kosten bij vervroegde
aflossingen worden niet geraamd en zijn een uitvloeisel van de rentestanden.
Tot voortijdige beëindiging wordt alleen overgegaan als dit voor de Staat
voordelig is. Eveneens geldt dat er weinig uitstaande schuld is die clausules
in de overeenkomsten bevat die de Staat de mogelijkheid geeft voortijdig te
beëindigen. Deze post zal in de toekomst nog kleiner worden aangezien
het huidige uitgifte beleid inhoudt dat er geen nieuwe leningen met aflossingclausules
worden uitgegeven.Aflossingen vaste schuldEr wordt onderscheid gemaakt naar reguliere, eenzijdig vervroegde en tweezijdig
vervroegde aflossingen. Reguliere aflossingen zijn aflossingen aan het einde
van de looptijd van de lening. Een eenzijdig vervroegde aflossing is een aflossing
van een lening voor het verstrijken van de looptijd, waarbij het recht tot
aflossing is bedongen bij uitgifte. Dit betreft leningen die zijn uitgegeven
voor 1991 met een oorspronkelijke looptijd langer dan 10 jaar. Na 10 jaar
zijn deze leningen vervroegd aflosbaar. Er wordt alleen van het recht gebruikt
gemaakt indien vervroegde aflossing bedrijfseconomisch voordelig is voor de
Staat. Tweezijdig vervroegd aflossen, of terugkoop, is een voortijdige aflossing
die geldgever en geldnemer tijdens de looptijd van de lening overeenkomen.Mutaties in vlottende schuldOp dit artikelonderdeel worden op 31 december de mutaties in de uitstaande
vlottende schuld en de uitzettingen ten opzichte van 31 december van het voorgaande
jaar geboekt, voorzover deze mutatie per saldo een uitgave betreft (minder
vlottende schuld en/of meer uitzettingen). Betreft deze mutatie per saldo
een ontvangst (meer vlottende schuld en/of minder uitzettingen), dan wordt
deze verantwoord onder de programma-ontvangsten.ApparaatsuitgavenPersoneel en materieelDe apparaatsuitgaven staatsschuld bestaan uit de personele en materiële
uitgaven ten behoeve van het Agentschap van het ministerie van Financiën,
dat het beheer van de staatsschuld en de uitgifte van nieuwe leningen en schatkistpapier
uitvoert.Overige apparaatsuitgavenDe overige apparaatsuitgaven bestaan vooral uit de vergoeding aan de Primary
Dealers. Dit betreft een provisie die Primary Dealers ontvangen en die afhankelijk
is van de totale afname bij emissies van DSL's. Andere apparaatuitgaven zijn
advertentiekosten, provisie voor geldmarktintermediairs, de kosten voor een
notering aan de beurs en de kosten voor de clearing en settlement van transacties.Programma-ontvangstenRentebaten schuldDe rentebaten schuld omvatten de ontvangen rente over een positief schatkistsaldo
en van de renteswaps. Met ingang van 2004 worden de uitgaven en ontvangsten
van de renteswaps gesaldeerd weergegeven. Een negatief saldo wordt opgenomen
in de rentelasten en een positief saldo in de rentebaten.Ontvangsten voortijdige beëindigingDe ontvangsten bij vervroegde beëindiging zijn vooral ontvangsten
bij een voortijdige beëindiging van renteswaps.Uitgifte vaste schuldDe uitgifte van vaste schuld (het kapitaalmarktberoep) in een gegeven
jaar wordt bepaald door de omvang van de financieringsbehoefte en de wijze
waarop deze behoefte wordt gedekt. De financieringsbehoefte is gedefinieerd
als de herfinanciering van aflossingen vermeerderd met het feitelijk tekort
of verminderd met het feitelijk overschot van de Staat. Schematisch geldt
dat de financieringsbehoefte daalt als er een feitelijk overschot is. De aan-
en verkoop van deelnemingen door de Staat is ook van invloed op het beroep
op de kapitaalmarkt. Het beroep op de kapitaalmarkt daalt als staatsdeelnemingen
worden vervreemd. Immers, hierdoor ontvangt de overheid bedragen die niet
hoeven te worden geleend. Daarnaast wordt de financieringsbehoefte bepaald
door de mutaties in de saldi van de instellingen in het geïntegreerd
middelenbeheer. Deze instellingen houden hun overschot bij de Staat aan of
ze maken, als ze een tekort hebben, gebruik van een leenfaciliteit bij de
Staat. Oplopende saldi betekenen een lagere financieringsbehoefte voor het
Rijk. In beginsel wordt de gehele financieringsbehoefte per jaar gedekt met
de uitgifte van lange leningen (DSL's). Het kapitaalmarktberoep is dan gelijk
aan de financieringsbehoefte.Mutatie in vlottende schuldVoor een toelichting zie «Mutatie in vlottende schuld» bij
de programma-uitgaven.ApparaatsontvangstenApparaatsontvangsten staatsschuldDe apparaatsontvangsten bestaan uit kosten die in rekening worden gebracht
aan derden voor het doen van betalingen en beheer van stukken in depot.Overige apparaatsontvangstenDe overige apparaatsontvangsten hebben betrekking op de correctie van
ten onrechte geïnde coupons, de zogenaamde kapitaalcoupons.3.2 Kasbeheer3.2.1 Algemene beleidsdoelstellingHet optimaliseren van het kasbeheer van het Rijk en van
de instellingen, die aan de schatkist zijn gelieerd.Deze doelstelling richt zich op een doelmatig en risicoarm beheer van
publieke middelen. Aan deze doelstelling wordt inhoud gegeven door het bundelen van publieke middelen in de schatkist onder gelijktijdige
aanbieding van een infrastructuur, waarmee het betalingsverkeer van het rijk
en eraan gelieerde instellingen zo efficiënt mogelijk wordt afgewikkeld.
Kenmerk hiervan is dat publieke middelen de schatkist pas verlaten op het
moment dat daadwerkelijke besteding aan een publieke taak plaatsvindt.Het bundelen van publieke geldstromen in de schatkist wordt ook wel «geïntegreerd
middelenbeheer» genoemd. Dit instrument wordt in eerste instantie toegepast
bij de ministeries, baten-lastendiensten, begrotingsfondsen en de sociale
fondsen. Om de reikwijdte van het geïntegreerd middelenbeheer te verbreden,
opdat zoveel mogelijk publieke middelen efficiënt beheerd worden, is
het beleid erop gericht om ook rechtspersonen met een wettelijke taak aan
geïntegreerd middelenbeheer te laten deelnemen. Deze verbreding heeft
betrekking op 200 rechtspersonen met een wettelijke taak (RWT's). Ultimo 2002
waren er 22 RWT's die deelnamen aan geïntegreerd middelenbeheer, medio
2003 37. In 2004 is het streven om geïntegreerd middelenbeheer uit te
breiden met 100 RWT's.Naast het toepassen van geïntegreerd middelenbeheer heeft de algemene
beleidsdoelstelling betrekking op de verantwoordelijkheid van de minister
van Financiën om het betalingsverkeer van de rijksoverheid efficiënt
en betrouwbaar te laten afwikkelen. Hiertoe zijn in 2003 de contracten met
de twee huisbanken vernieuwd voor een periode van twee jaar. In verband met
het aflopen van deze contracten in 2005 vindt een evaluatie plaats van het
betalingsverkeer van het rijk. Deze evaluatie zal, met het oog op een eventuele
nieuwe aanbesteding, reeds in 2004 worden afgerond. Behalve de dienstverlening
door de huisbankiers zal ook een internationale vergelijking wat betreft het
model betalingsverkeer onderdeel uitmaken van de evaluatie.De kosten van de algemene beleidsdoelstelling worden begroot op circa € 1,7
mln., bestaande uit apparaats- en bankkosten.VerantwoordelijkheidDirect verantwoordelijk voor het optimaliseren van
het beheer van de schatkistWettelijke grondslagComptabiliteitswet 2001 en wetten in verband met het integreren van het middelenbeheer
van de sociale fondsen  VBTB-paragraafAlgemene beleidsdoelstelling: het optimaliseren van het kasbeheer
van het rijk en van de instellingen, die aan de schatkist zijn gelieerd
De meest relevante prestatie-indicator om de omvang van het geïntegreerd
middelenbeheer in beeld te brengen is het aantal deelnemende – publiek
geld beherende – instellingen. Informatie over de efficiencyvoordelen
die met geïntegreerd middelenbeheer worden bereikt zal worden opgenomen
in de beleidsevaluatie welke plaats zal vinden nadat de uitbreiding van geïntegreerd
middelen naar rechtspersonen met een wettelijke taak zijn beslag heeft gekregen.
De gerealiseerde voordelen zijn immers afhankelijk van de omvang van de vermogens
en /of leningen die door de diverse categorieën van instellingen bij
de schatkist worden aangehouden, de gerealiseerde rentestructuur en treasury-condities
van de instellingen. Bij deze evaluatie zal ook aandacht besteed worden aan
de manier waarop het ministerie van Financiën de dienstverlening, waaronder
het accountmanagement, ten behoeve van de deelnemende instellingen verzorgt.   Het verder
inhoud geven aan het VBTB-gehalte van dit beleidsartikel zal vorm krijgen
door het meer transparant maken van de budgettaire gevolgen van beleid. De
rentekosten en baten die samenhangen met de toepassing van geïntegreerd
middelenbeheer voor diverse categorieën van instellingen zullen hierbij
systematisch worden onderbouwd, waarbij de samenhang met de balans nadrukkelijker
naar voren zal komen.   Het waarborgen
van een betrouwbare en efficiënte infrastructuur voor het betalingsverkeer
van het rijk ligt vooral besloten in het actieve beheer van de met banken
gesloten contracten. Criterium hierbij is, naast de randvoorwaarde dat een
bank kredietwaardig is, de prijs/kwaliteit verhouding. Evenals in 2002 zal
in 2004 de tevredenheid van de diverse onderdelen van de rijksoverheid met
deze banken worden onderzocht. Om de ontwikkeling van de tarieven te monitoren
zal worden onderzocht of hiervoor een eenduidige prestatie-indicator ontwikkeld
kan worden.3.2.2 Operationele doelstellingen3.2.2.1 Operationele doelstelling 1: Doelmatige inrichting
van het kasbeheerEen doelmatige inrichting van het kasbeheer van het rijk en van de instellingen,
die aan de schatkist zijn gelieerd, kan vorm worden gegeven door het uitvoeren
van een gezamenlijk en risicoarm middelenbeheer, waarbij door de Staat marktconforme
produkten (zoals rekening-courantfaciliteiten, deposito's en leningen) aan
de instellingen worden geboden, opdat de instellingen hun treasury-beheer
optimaal kunnen voeren.De bundeling van publieke geldstromen onder verantwoordelijkheid van het
rijk waarborgt dat de aan de schatkist gelieerde instellingen de hen toevertrouwde
middelen op een risicoarme manier beheren. De deelnemende instellingen zijn
er namelijk van verzekerd dat de in de schatkist gestorte gelden beschikbaar
blijven voor het publieke doel, waarvoor zij zijn bestemd. Het geïntegreerd
middelenbeheer is gemeengoed voor de 25 baten-lastendiensten1,begrotingsfondsen2, de beheerders van
desociale fondsen (UWV, CVZ en SVB) en een aantal derden. Het Kabinet wenst
het aantal deelnemende RWT's uit te breiden tot ruim 200.Met de bundeling van publieke geldstromen worden doelmatigheidsvoordelen
behaald voor de rijksoverheid in brede zin. Deze voordelen ontstaan, kort
gezegd, doordat de deelnemende instellingen en het Rijk minder beroep hoeven
te doen op renteprodukten van commerciële banken en alle geldstromen
via de treasuryfunctie van het ministerie van Financiën worden afgewikkeld.Box 2: Financiële gevolgen GMBVoordelen rijksoverheidWanneer kort opeisbare middelen van RWT's worden overgeheveld naar de
schatkist behoeft Financiën enerzijds minder te financieren, maar betaalt
anderzijds wel een marktconforme rente aan de RWT's. Dit levert direct een
kostenvoordeel op voor het Rijk, omdat de door het Rijk aan de RWT's te betalen
marktconforme korte rente normaal gesproken lager ligt dan de rente op (de
mix van kort- en langlopende) kapitaalmarktleningen ter dekking van de financieringsbehoefte.
Op basis van historische rentegegevens over de afgelopen tien jaar bedraagt
dit renteverschil gemiddeld 0,75%.Wanneer alle daarvoor in aanmerking komende RWT's deelnemen aan geïntegreerd
middelenbeheer zullen naar verwachting € 2,95 mld. aan kort opeisbare
middelen naar de schatkist zijn overgebracht. In die situatie zal het voordeel
voor de rijksbegroting gemiddeld € 22 mln. per jaar bedragen (0,75%
over € 2,95 mld.).Voordelen RWT'sBij geïntegreerd middelenbeheer lopen de RWT's minder kredietrisico
op hun uitstaande middelen, omdat de Staat een buitengewoon betrouwbare debiteur
is. Bovendien vergoedt het rijk op het tegoed in rekening-courant van een
RWT de interbancaire rente zonder afslagen. Omgekeerd brengt het rijk op een
gegarandeerd krediet in rekening-courant de interbancaire rente zonder opslagen
in rekening. Dit genereert meer rentebaten (of vermijdt rentekosten) op het
werkkapitaal van de RWT's dan in de huidige situatie, waarin RWT's hun tegoeden
aanhouden bij commerciële banken. Deze rente- en kostenvoordelen voor
de RWT's worden geraamd op € 34 mln. per jaar. Tussen de instellingen
kan dit voordeel fluctueren, afhankelijk van de condities die men bij commerciële
banken heeft bedongen.Bovendien wordt de doelmatigheid van de financiering van de door RWT's
uitgevoerde publieke taken vergroot doordat de RWT's, indien de specifieke
regelgeving dit toestaat, toegang krijgen tot een leenfaciliteit bij het ministerie
van Financiën. Daarbij wordt een rentearrangement aangeboden op het niveau
waartegen de Staat zelf leent. De hiermee samenhangende rentevoordelen voor
de RWT's worden geraamd op € 11 mln. per jaar.Ultimo 2002 waren er 22 (vrijwillige) deelnemers aan geïntegreerd
middelenbeheer en medio 2003 waren dat er 37. Per 1 juli 2003 hadden deze
RWT's € 2,5 mld. uitstaan en € 1,5 mld. geleend bij het
Rijk. In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de tegoeden en
leningen bij de schatkist, onderverdeeld naar type deelnemer van geïntegreerd
middelenbeheer.Tegoeden en leningen (bedragen
x € 1 mln.) Ultimo 2000Ultimo 2001Ultimo 2002Medio 2003Tegoeden in rekening-courant en deposito's    – Baten-lastendiensten588447259196– Sociale Fondsen9 79410 5379 44410 911– Derden (o.a. RWT's)8362 4552 5822 521     Leningen    – Baten-lastendiensten4 2764 6734 9235 191– Derden (o.a. RWT's)664881 4471 485Doordat de Eerste Kamer het wetsvoorstel tot uitbreiding van het geïntegreerd
middelenbeheer controversieel heeft verklaard na de val van het kabinet Balkenende
1, is er vertraging opgetreden in de invoering van het geïntegreerd middelenbeheer.
Het zwaartepunt van de invoering komt daarmee op 2004 en 2005 te liggen, in
plaats van 2003 en 2004. Naar verwachting zullen er in heel 2003 ongeveer
20 – vrijwillige – deelnemers bijkomen. Dat is minder dat de oorspronkelijk
verwachte 100. Dat heeft tot gevolg dat het saldo van de middelen, die in
het kader van geïntegreerd middelenbeheer in de schatkist aangehouden
worden, tegenvalt ten opzichte van de ramingen. Enerzijds betekent dit dat
er per saldo minder rente uitgekeerd hoeft te worden aan de deelnemende instellingen
dan geraamd, anderzijds leidt het lagere saldo tot een hoger tekort en tot
een hoger kapitaalmarktberoep van het Rijk. De verwachting is dat na goedkeuring
van het wetsvoorstel het aantal deelnemers aan geïntegreerd middelenbeheer
in 2004 zal worden uitgebreid met circa 100 en in 2005 met circa 80.In onderstaand kader wordt kort ingegaan op de vormgeving van het geïntegreerd
middelenbeheer in de praktijk.Box 3: Vormgeving GMBFinanciële verhouding instelling schatkistEen deelnemende instelling krijgt een rekening-courant bij het ministerie
van Financiën. Daarop worden de publieke middelen, die de RWT overhevelt
naar de schatkist, als tegoed bijgeschreven. Desgewenst wordt de rekening-courant
gekoppeld aan de (al bestaande) betaalrekening van de instelling bij een commerciële
bank. De instelling stuurt haar betaalopdrachten naar de bank, terwijl het
ministerie van Financiën de noodzakelijke gelden aan de bank ter beschikking
stelt, onder gelijktijdige belasting van het tegoed van de instelling bij
de schatkist. Deze constructie wordt ook toegepast op de ministeries en baten-lastendiensten.Leen- en depositofaciliteitEen instelling kan (een deel van) haar tegoed voor kortere of langere
tijd aanhouden in de vorm van deposito's bij de schatkist, waarbij de rentetarieven
worden gebaseerd op de tarieven van de Staat zelf in de geld- en kapitaalmarkt.
Ook kan een RWT in beginsel een lening afsluiten bij de Staat, onder de voorwaarde
dat het verantwoordelijke vakdepartement een garantstelling afgeeft voor de
rente en aflossing van de lening. Financiën loopt derhalve geen kredietrisico.
Het rentearrangement voor leningen aan een RWT wordt aangeboden op het niveau
waartegen de Staat zelf leent.Een eerste evaluatie van geïntegreerd middelenbeheer zal in 2007
plaatsvinden. Daarbij zal ook aandacht worden besteed aan de kwaliteit van
de dienstverlening door Financiën.De uitvoeringskosten van de uitbreiding van geïntegreerd middelenbeheer
naar RWT's zijn geraamd op € 1 mln. per jaar (zie Kamerstukken II,
vergaderjaar 2001/02, 28 035, nr. 3). Deze kosten slaan neer op
de beleidsartikelen Kasbeheer (IXA) en Financieel economisch beleid van de
overheid.3.2.2.1 Operationele doelstelling 2: betrouwbare en efficiënte
infrastructuur voor afwikkeling betalingsverkeerDe doelstelling behelst het aanbieden van een betrouwbare en efficiënte
infrastructuur voor de afwikkeling van het betalingsverkeer van het rijk –
en voor zover van toepassing – van de instellingen, die aan de schatkist
zijn gelieerd.Deze infrastructuur wordt voor een belangrijk deel ingekocht bij particuliere
banken. Ter waarborging van de kwaliteit van de dienstverlening en de aanvaardbaarheid
van de daaraan verbonden kosten voert het ministerie van Financiën actief
contractbeheer. Er zijn thans twee commerciële «huisbankiers»
van de Staat. Bij de selectie daarvan waren prijs en kwaliteit de belangrijkste
criteria, onder de randvoorwaarde van een goede kredietwaardigheid. De betrouwbaarheid,
in termen van kredietrisico, wordt geborgd door als randvoorwaarde te hanteren
dat alleen kredietwaardige banken het betalingsverkeer mogen afwikkelen. De
centrale schatkistrekening is ondergebracht bij De Nederlandsche Bank.Met twee huisbankiers zijn contracten afgesloten voor de periode 2003–2005.
In verband met het aflopen van deze contracten in 2005 vindt een evaluatie
plaats van het betalingsverkeer van het rijk. Deze evaluatie zal in 2004 worden
afgerond. Behalve de dienstverlening door de huisbankiers zal ook een internationale
vergelijking wat betreft het model betalingsverkeer onderdeel uitmaken van
de evaluatie. Hierbij wordt gekeken wat de Nederlandse overheid kan leren
van de inrichting van het cash management bij een aantal buitenlandse overheden.De kosten van de algemene beleidsdoelstelling worden begroot op circa € 1,7
mln., bestaande uit apparaats- en bankkosten die voor het centrale schatkistbeheer
gemaakt worden. Ofschoon de tarieven voor het betalingsverkeer door Financiën
met de banken worden overeengekomen, dragen de ministeries en baten-lastendiensten
ieder zelf hun eigen kosten voor de uitvoering van hun betalingsverkeer. De
Belastingdienst is hierbij de grootste afnemer. Overzicht prestatiegegevens
en beleidsevaluatieonderzoeken van de doelstellingenAlgemene beleidsdoelstelling kasbeheer20042005200620072008Operationele doelstelling 1     Aantal deelnemende instellingen120200200200200Evaluatie geïntegreerd middelenbeheer   • Evaluatie dienstverlening/accountmanagement   • Operationele doelstelling 2     Evaluatie bankcontracten•  3.2.3 Budgettaire gevolgen van beleidIn onderstaande tabel wordt een meerjarenoverzicht gegeven van de uitgaven
en ontvangsten van het beleidsartikel Kasbeheer. Tabel 6: budgettaire gevolgen
(x € 1000) 2002200320042005200620072008Uitgaven4 147 8091 776 4041 909 8381 828 9662 334 2102 992 3923 601 522        Programma-uitgaven4 146 4671 774 8091 908 1691 827 2462 332 5102 990 6953 599 825Rentelasten1 389 6561 401 7171 580 6691 827 2462 332 5102 990 6953 599 825Verstrekte leningen1 433 167373 092327 5000000Mutaties in rekening-courant en deposito's1 323 644000000Uitgaven bij voortijdige beeindiging leningen0000000        Totaal Apparaatsuitgaven1 3421 5951 6691 7201 7001 6971 697Apparaatsuitgaven9801 1411 2151 2661 2461 2431 243Overige apparaatsuitgaven362454454454454454454        Ontvangsten9 038 806660 266702 391556 234603 132567 033551 657        Programma-ontvangsten9 038 806660 266702 391556 234603 132567 033551 657Rentebaten357 132376 950377 610374 030372 915373 810371 930Ontvangen aflossingen224 822283 316324 781182 204230 217193 223179 727Mutaties in rekening-courant en deposito's28 270000000Ontvangsten bij voortijdige beeindiging0000000Stelselwijziging8 428 582000000        Apparaatsontvangsten0000000Toelichting op de budgettaire gevolgen van beleidProgramma-uitgaven en -ontvangstenDe programmauitgaven en ontvangsten zijn onder te verdelen naar een viertal
hoofdcategorieën, te weten:1. rentelasten en -baten2. mutaties in rekening-courant en deposito's3. verstrekte leningen en ontvangen aflossingen4. uitgaven en ontvangsten bij voortijdige beëindiging leningen.Rentelasten en -batenTen laste van dit onderdeel komt de geraamde rente over saldi, die in
de schatkist worden aangehouden door baten-lastendiensten, RWT's, sociale
fondsen en het AOW-spaarfonds. Dit aanhouden van gelden kan gebeuren op een
rekening-courant en in de vorm van (spaar)deposito's. Ten laste van dit onderdeel
komen ook de middelen, die worden toegevoegd aan het Fonds Economische Structuurversterking.
In 2004 wordt circa € 1,6 mld. aan rente uitgekeerd, waarvan het
meeste aan de sociale fondsen, het AOW-spaarfonds en het FES. In de jaren
na 2004 vertonen de rentelasten een stijgende lijn, enerzijds als gevolg van
toenemende saldi, anderzijds als gevolg van een verwachte stijging in de rentepercentages.Behalve de rentelasten worden op dit beleidsartikel tevens de rentebaten
geraamd, die voortvloeien uit leningen aan baten-lastendiensten, RWT's en sociale fondsen. In 2004 wordt circa € 0,7 mld. aan rente
ontvangen, waarvan het meeste in de vorm van rente op leningen aan baten-lastendiensten
en RWT's. Omdat vooralsnog wordt uitgegaan van een gelijkblijvende omvang
van de leningportefeuille vertonen de rentebaten in de jaren na 2004 weinig
schommelingen.Mutaties in rekening-courant en deposito'sEen aan de rijksoverheid gelieerde instelling beschikt bij de schatkist
over een rekening-courant, waarvan het saldo dagelijks kan fluctueren. Een
ontvangst in de schatkist ten gunste van de instelling leidt tot een toename
van dit saldo en vergroot de schuld van de Staat aan de instelling (dan wel
vermindert de vordering van de Staat op die instelling).Omgekeerd leidt een uitgave uit de schatkist ten laste van de instelling
tot een afname van het rekening-courantsaldo onder gelijktijdige vermindering
van de vordering, die de instelling op de Staat heeft (dan wel onder gelijktijdige
verhoging van het bedrag, dat de instelling de Staat verschuldigd is). Indien
in de loop van een jaar het saldo van de instellingen afneemt (toeneemt),
is per saldo sprake van een uitgave (ontvangst) ten laste van (ten gunste
van) de schatkist, onder gelijktijdige afname (toename) van de schuld aan
de instellingen. De mutaties van deze schuldverhoudingen worden op grond van
artikel 7 lid 2 van de Comptabiliteitswet 2001 opgenomen als ontvangst dan
wel uitgave in de slotwet van begroting IXA. De raming is derhalve pro memorie.Verstrekte leningen en ontvangen aflossingenEen aantal van de aan de schatkist gelieerde instellingen, waaronder de
baten-lastendiensten en de RWT's, kan gebruik maken van een leenfaciliteit.
Deze middelen zijn doorgaans alleen aan te wenden voor investeringsdoeleinden.
Op grond van de Comptabiliteitswet 2001 worden de te verstrekken hoofdsommen
ten laste van de begroting en de te ontvangen aflossingen ten gunste van de
begroting geraamd. Het meerjarig beroep op de leenfaciliteit is afhankelijk
van de leenbehoefte van de instellingen. Voor 2004 wordt een lening geraamd
aan de Belastingdienst in verband met de vermogensconversie bij de overgang
op het baten-lastenstelsel. De geraamde aflossingen zijn gebaseerd op de in
het verleden aan baten-lastendiensten en RWT's verstrekte leningen.Uitgaven en ontvangsten bij voortijdige beëindiging
van leningenInstellingen, die leningen ten laste van de schatkist hebben opgenomen,
kunnen deze onder bepaalde voorwaarden vervroegd aflossen. De hoogte van het
door hen te betalen bedrag is mede afhankelijk van de marktrente van dat moment.
Het verschil tussen de actuele marktwaarde en de nominale waarde kan zowel
positief als negatief zijn en wordt verrekend met de instelling. In specifieke
gevallen kan ook sprake zijn van door de instelling te betalen boete. Niet
bekend is of en in welke mate instellingen van vervroegde aflossing gebruik
wensen te maken. De raming is derhalve pro memorie.Apparaatsuitgaven en -ontvangstenDe apparaatsuitgaven hebben betrekking op de personele en materiële
uitgaven van de afdeling Centraal Kasbeleid van het ministerie van Financiën.
De overige apparaatsuitgaven hebben betrekking op kosten voor het gebruik
van bankdiensten ten behoeve van het centrale beheer van het schatkistsaldo.BudgetflexibiliteitOnder budgetflexibiliteit wordt het niet verplichte deel van de geraamde
uitgaven verstaan.Door inzicht te geven in juridische en bestuurlijke verplichtingen wordt
duidelijk welk deel van de uitgaven nog te beïnvloeden is door het parlement.
Voor de verplichtingen, die opgenomen zijn in de begroting van de Nationale
Schuld, geldt op grond van de Comptabiliteitswet 2001 dat deze gelijkgesteld
zijn aan de geraamde uitgaven. Achtergrond is dat de rentebetalingen, welke
het grootste deel uitmaken van de voor de budgettaire kaders relevante uitgaven
van de begroting IXA, slechts zeer beperkt beïnvloedbaar zijn, omdat
deze voornamelijk voortvloeien uit de omvang van de in de schatkist aangehouden
gelden en de actuele rentevoet. Financiën is hierin volgend en vergoedt
rente op grond van wetten, regelingen en contracten.4. VERDIEPINGSBIJLAGE4.1 Financiering StaatsschuldIn tabel 1 en 2 wordt de opbouw van de uitgaven en ontvangsten sinds ontwerpbegroting
2003 toegelicht. Tabel 1: Opbouw uitgaven (x € 1
mln.) 2002200320042005200620072008Stand ontwerpbegroting 2003 33 62829 36730 11423 05725 119 Mutatie NvW 2003 00000 Mutatie amendement 2003 00000 Mutatie 1e suppletore begroting 2003 309– 81– 65– 21– 144 Nieuwe mutaties 1 147– 5314 91310 219976 Stand ontwerpbegroting 200438 51235 08428 75634 96233 25625 95122 777Tabel 1 bevat de optelling van alle uitgaven die samenhangen met de Staatsschuld.
Het gaat hierbij voornamelijk om de uitgaven voor rente en de uitgaven voor
aflossingen. De nieuwe mutaties komen voort uit de realisaties in het eerste
halfjaar van 2003 (zoals vervroegde aflossingen en emissies van nieuwe leningen)
en uit de gewijzigde aannames over het kapitaalmarktberoep en de rekenrente
in de periode 2003–2008. De nieuwe mutaties vormen de optelling van
een groot aantal mutaties. De belangrijkste mutaties worden hieronder genoemd.Inkoop en vervroegde aflossingen in de eerste helft van 2003 leiden tot
hogere uitgaven in 2003 en het vervallen van reguliere aflossingsverplichtingen
in latere jaren. In 2006 nemen de uitgaven toe door de aflossing van de 3-jarige
lening die in 2003 wordt uitgegeven. Verder is bij de rentelasten sprake van
twee tegengestelde effecten. De hogere feitelijke tekorten leiden tot een
rentetegenvaller van € 0,4 mld. in 2003 oplopend tot circa € 2
mld. in 2007. Hiertegenover staat een meevaller door lagere rekenrentes, welke
in 2004 al het structurele niveau van circa € 1 mld. bereikt. Per
saldo is in de jaren 2003–2005 als gevolg van deze mutaties sprake van
lagere rentelasten; in 2006 vallen deze effecten ongeveer tegen elkaar weg.
Vanaf 2007 is per saldo sprake van een tegenvaller. Tabel 2: Opbouw ontvangsten
(x € 1 mln.) 2002200320042005200620072008Stand ontwerpbegroting 2003 26 84719 63220 57911 00213 005 Mutatie NvW 2003 00000 Mutatie amendement 2003 00000 Mutatie 1e suppletore begroting 2003 8 4069 63011 51212 81713 595 Nieuwe mutaties 2 498– 1 269– 1446 504– 4 438 Stand ontwerpbegroting 200437 94137 75027 99431 94730 32222 16218 435Tabel 2 bevat de optelling van alle ontvangsten die samenhangen met de
Staatsschuld ten opzichte van de ontwerpbegroting 2003. Hierbij is in geringe
mate sprake van relevante ontvangsten uit onder meer swaps. Verder gaat het
hierbij voornamelijk om de gelden die worden ontvangen doordat de Staat schuld
uitgeeft. De raming van de hoeveelheid uit te geven schuld wordt gemaakt op
basis van de aflossingen, het feitelijk tekort of overschot en andere factoren
die het te lenen bedrag verlagen of verhogen. De nieuwe mutaties komen voort
uit wijzigingen in realisaties (bijvoorbeeld vervroegde aflossing) en uit
wijzigingen in aannames omtrent het kapitaalmarktberoep. De regel nieuwe mutaties
vormt de optelling van een groot aantal individuele mutaties, waarvan onderstaand
de belangrijkste worden benoemd. De ontvangsten zijn in 2006 hoger door, net
als in tabel 5, de uitgifte van de 3-jarige lening in 2003. De lening wordt
in 2006 afgelost en opnieuw gefinancierd.In tabel 3 wordt de verwachte financieringsbehoefte van het Rijk voor
de jaren 2003 tot 2008 weergegeven. Tevens wordt aangegeven op welke wijze
de financieringsbehoefte wordt gedekt. Ter vergelijking is in de tabel de
realisatie over 2002 opgenomen. Van het kapitaalmarktberoep in 2003 is ultimo
juni al € 19,5 mld. gefinancierd. Tabel 3: Omvang en dekking
financieringsbehoefte van het Rijk, 2002–2008 (x € 1 mln.) 2002200320042005200620072008Aflossingen25 39823 25318 72124 96022 81614 87911 512Feitelijk financieringssaldo18 002– 13 064– 11 369– 9 348– 10 244– 12 761– 12 761Financieringsbehoefte33 40036 31830 09134 30833 06027 64023 913        Dekking door:       Mutatie saldi sociale fondsen2–– 4458521 0982 9505 6905 690Mutatie saldi overig geintegreerd middelenbeheer–01 4751 475000Toename Geldmarktberoep10 2301 00000000Kapitaalmarktberoep22 99335 76327 76431 73530 11021 95018 223Overig177––––––1 (+ = overschot, – = tekort)2 Deze mutatie wijkt af van de mutatie saldi sociale fondsen
in het EMU-saldo omdat voor het kapitaalmarktberoep de kas van belang isDe raming van de rentelasten wordt berekend met de verwachte rentevoet.
In tabel 4 zijn de ramingen van de lange en de korte rekenrente weergegeven.
Deze zijn ontleend aan de MEV van het Centraal Planbureau. De lange rente
wordt gebuikt bij de berekening van de rentelasten op vaste schuld, de korte
rente wordt gehanteerd bij de rentelasten op de vlottende schuld. Tabel 4: Korte en lange rekenrente,
2003–2008 200320042005200620072008Lange rekenrente4,004,104,254,504,754,75Korte rekenrente2,252,002,003,004,004,00Tabel 5 laat de opbouw van de rentelasten vaste schuld zien. De raming
van de rentelasten op de vaste schuld is opgebouwd uit de rentelasten van
de bestaande leningen (per 31 juni 2003) en de verwachte rentelasten van de
nog uit te geven leningen. Tabel 5: Opbouw van de rentelasten
vaste schuld, 2003–2008 (x € 1 mln.) KMBRekenrente200320042005200620072008Stand rentelasten per 31 juni 2003  8 9008 0026 7465 4884 5784 178Rentelasten resterend kapitaalmarktberoep 200316 2894,00%217652652652652652Rentelasten kapitaalmarktberoep 200427 7644,10% 5691 1381 1381 1381 138Rentelasten kapitaalmarktberoep 200531 7354,25%  6741 3491 3491 349Rentelasten kapitaalmarktberoep 200630 1104,50%   6771 3551 355Rentelasten kapitaalmarktberoep 200721 9504,75%    5211 043Rentelasten kapitaalmarktberoep 200818 2234,75%     433Rentelasten vaste schuld  9 1179 2239 2109 3049 59310 147In tabel 6 wordt weergegeven hoe de rentelasten vlottende schuld zijn
opgebouwd. Deze rentelasten bestaan voornamelijk uit de rentelasten van de
dagelijkse debetstand van het schatkistsaldo en van de uitgegeven kortlopende
leningen (DTC's). De raming is gebaseerd op de verwachte gemiddelde debetstand
van het schatkistsaldo en het uitstaande volume van DTC's. Tabel 6: Opbouw van de rentelasten
vlottende schuld, 2003–2008 (x € 1 mln.) 200320042005200620072008Gemiddelde omvang DTC-portefeuille30 80030 80030 80030 80030 80030 800Korte rekenrente2,25%2,00%2,00%3,00%4,00%4,00%Rentelasten DTC's6936166169241 2321 232       Gemiddelde omvang dagelijks schatkistsaldo5 0003 5003 5003 5003 5003 500Korte rekenrente2,25%2,00%2,00%3,00%4,00%4,00%Rentelasten overig kort papier1137070105140140In het kader van het risicomanagement worden sinds 2001 renteswaps gebruikt.
Daarnaast worden er sinds maart 2002 EONIA-swaps gebruikt ten behoeve van
de pilot voor de geldmarktfinanciering. Tabel 7 geeft de baten en lasten weer
van de renteswaps. Het positieve saldo van de baten en lasten verlaagt de
netto-rentekosten op de staatsschuld.Tabel 7: Opbouw baten en lasten
renteswaps, 2003 – 2008 (x € 1 mln.) 200320042005200620072008Baten      Lange renteswaps201202202202202202EONIA-swaps1 768180000       Lasten      Lange renteswaps1019595959595EONIA-swaps1 756190000Saldo baten en lasten renteswaps112105107107107107In tabel 1 in de beleidsagenda zijn de rentekosten en de uitstaande staatsschuld
gepresenteerd. In tabel 8 wordt weergeven hoe deze rentekosten zijn opgebouwd.
Deze bestaan voornamelijk uit de rentelasten over de vaste schuld (zie tabel
5), de vlottende schuld (zie tabel 6) en het saldo van baten en lasten van
renteswaps (zie tabel 7). Tabel 8: Opbouw van rentekosten
staatsschuld, 2003 2008 (x € 1 mln.) 200320042005200620072008Rentelasten vaste schuld9 1179 2239 2109 3049 59310 147Rentelasten DTC6936166169241 2321 072Rentelasten overig kort papier1137070105140140Overige rentelasten000000Saldo baten en lasten renteswaps112105107107107107Overige rentebaten000000Rentekosten9 8119 8039 78910 22610 85811 252Tabel 9 laat de opbouw van de staatsschuld conform EMU-definitie zien.
De staatsschuld stijgt naar verwachting van € 206,3 mld. aan het
einde van 2003 tot € 236,4 mld. ultimo 2007. Tabel 9: Uitstaande staatsschuld
(stand ob 2004) (x € 1 mld.), 2002–2008 200220032004200520062007Staatsschuld conform EMU-definitie192,8206,3215,3222,1229,4236,4       Waarvan:      Gevestigde en vlottende schuld188,1204,3213,4220,1227,4234,5Overige (o.a. munten)4,51,91,91,91,91,94.2 KasbeheerIn tabel 10 en 11 wordt de opbouw van de uitgaven en ontvangsten sinds
de ontwerpbegroting 2003 toegelicht. Tabel 10: Opbouw uitgaven
(x € 1000) 2002200320042005200620072008Stand ontwerpbegroting 2003 2 104 8021 935 6962 246 5532 555 6712 865 058 Mutatie NvW 2003 00000 Mutatie amendement 2003 00000 Mutatie 1e suppletore begroting 2003 – 641 961261 718– 155 527– 254 629– 328 973 Nieuwe mutaties 313 563– 287 576– 262 06033 168456 307 Stand ontwerpbegroting 20044 147 8091 776 4041 909 8381 828 9662 334 2102 992 3923 601 522In tabel 10 wordt de opbouw gepresenteerd van de uitgaven vanaf stand
ontwerpbegroting 2003 naar stand ontwerpbegroting 2004. De nieuwe mutaties
voor 2003 zijn voornamelijk het gevolg van leningverstrekking aan baten-lastendiensten
(waaronder € 273 mln. aan de RGD) en RWT's (waaronder € 60
mln. aan de Stichting Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieprodukten).
In 2004 en 2005 leiden drie effecten tot lagere uitgaven. Ten eerste wordt
minder rente vergoed aan RWT's doordat minder instellingen deelnemen aan geïntegreerd
middelenbeheer als gevolg van vertraging in het wetsvoorstel «1e wijziging Comptabiliteitswet 2001». Ten tweede wordt minder
rente vergoed aan de sociale fondsen door een lagere korte rente. En ten derde
zorgt een lagere lange rente ervoor dat minder rente wordt toegevoegd aan
het AOW-spaarfonds. Vooral dit derde effect doet zich ook nog gelden na 2005,
maar wordt met ingang van 2006 in toenemende mate gecompenseerd door een hogere
rentevergoeding aan de sociale fondsen als gevolg van een sterke stijging
van het rentedragend vermogen. Tabel11: Opbouw ontvangsten
(x € 1000) 2002200320042005200620072008Stand ontwerpbegroting 2003 556 459537 935527 783507 599468 160 Mutatie NvW 2003 00000 Mutatie amendement 2003 00000 Mutatie 1e suppletore begroting 2003 37 45143 5571 86656 95147 853 Nieuwe mutaties 66 356120 89926 58538 58251 020 Stand ontwerpbegroting 20049 038 806660 266702 391556 234603 132567 033551 657In tabel 11 wordt de opbouw gepresenteerd van de ontvangsten vanaf stand
ontwerpbegroting 2003 naar stand ontwerpbegroting 2004. De nieuwe mutaties
in 2003 zijn vooral het gevolg van de aflossing van de lening aan de Stichting
COVA (zie onder tabel 10). De hogere ontvangsten in 2004 worden voornamelijk
bepaald door de aflossing van een lening van € 105 mln. aan het
Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers. Tabel 12: Onderverdeling (Verdiepingsbijlage)
(x € 1000) 2002200320042005200620072008Uitgaven4 147 8091 776 4041 909 8381 828 9962 334 2102 992 3923 601 522        Totaal apparaatsuitgaven1 3421 5951 6691 7201 7001 6971 697Apparaatsuitgaven9801 1411 2151 2661 2461 2431 243Overige apparaatsuitgaven362454454454454454454        Programma-uitgaven4 146 4671 774 8091 908 1691 827 2462 332 5102 990 6953 599 825        Rentelasten1 389 6561 401 7171 580 6691 827 2462 332 5102 990 6953 599 825Rente baten-lastendiensten11 9218 5367 5367 53611 33615 13615 136Rente RWT's en derden82 31970 00079 90092 000143 500188 000188 000Rente Sociale Fondsen378 503248 051237 525258 972477 685864 5141 243 957Rente AOW-spaarfonds536 632680 187808 165949 2051 106 2191 284 6371 486 831Rente FES374 166390 543443 643515 633587 870630 608658 101Overige rentelasten6 1154 4003 9003 9005 9007 8007 800        Mutaties in rekening-courant en deposito's1 323 644000000Mutaties in rek-crt en deposito's Agentschappen230 862000000Mutaties in rek-crt en deposito's RWT's0000000Mutaties in rek-crt en deposito's overige instell.1 092 782000000        Verstrekte leningen1 433 167373 092327 5000000Verstrekte leningen baten-lastendiensten473 797295 120327 5000000Verstrekte leningen RWT's959 37077 97200000Verstrekte leningen overige instellingen0000000        Ontvangsten9 038 806660 266702 391556 234603 132567 033551 657        Apparaatsontvangsten0000000        Programma-ontvangsten9 038 806660 266702 391556 234603 132567 033551 657        Rentebaten357 132376 950377 610374 030372 915373 810371 930Rente baten-lastendiensten286 244299 150300 550296 150292 160290 180288 300Rente RWT's en derden62 57171 30071 31072 13072 13072 13072 130Rente Sociale Fondsen0000000Rente FMS-account4 2872 5002 2502 2503 3754 5004 500Overige rentebaten4 0294 0003 5003 5005 2507 0007 000        Mutaties in rekening-courant en deposito's28 270000000Mutaties in rek-crt en deposito's baten-lastendiensten0000000Mutaties in rek-crt en deposito's RWT's28 270000000Mutaties in rek-crt en deposito's overige instellingen0000000        Ontvangen aflossingen224 822283 316324 781182 204230 217193 223179 727Aflossingen leningen baten-lastendiensten224 822223 316219 781182 204225 778193 223179 727Aflossingen leningen RWT's060 000105 00004 43900Aflossingen leningen overige instellingen0000000        Correctie Stelselwijziging8 428 582000000Toelichting tabel 12De belangrijkste rente-uitgaven en ontvangsten worden hieronder kort toegelicht.Rente baten-lastendienstenUitgavenGedurende 2004 zullen de baten-lastendiensten naar verwachting op hun
rekening-courant bij de schatkist gemiddeld ongeveer € 378 mln aanhouden
(inclusief deposito's). Tegen een verwacht rentepercentage van 2,0% bedraagt
de rentevergoeding hierover ongeveer € 7,5 mln. De verwachte stijging
van de korte rente tot 4,0% in 2007 en 2008 verklaart de toename in de rentevergoeding
vanaf 2004.OntvangstenNaar verwachting staat in 2004 gemiddeld voor circa € 5 mld.
aan door de rijksoverheid verstrekte leningen uit bij de baten-lastendiensten.
Het overgrote deel hiervan betreft leningen aan de Rijksgebouwendienst. Het
gemiddeld rentepercentage, waartegen de leningen zijn aangegaan, bedraagt
ongeveer 6%. Derhalve wordt in 2004 over deze leningen een vergoeding van
circa € 300 mln. ontvangen. Jaarlijks wordt een relatief klein deel
(namelijk € 200 à 250 mln.) van het uitstaande bedrag aan
leningen afgelost. Onder de aanname van herfinanciering van dat bedrag verandert
de rentevergoeding over de uitstaande leningen in latere jaren slechts weinig.
De lichte daling van het bedrag aan rentevergoeding in de komende jaren (zie
tabel 12) komt doordat nieuwe leningen naar verwachting tegen een lager rentetarief
worden afgesloten dan het rentetarief op de aflopende leningen.Rente RWT's en derdenUitgavenMedio 2003 hebben 37 instellingen een rekening-courantverhouding met de
schatkist. Over de gelden, die zij aanhouden, wordt rente vergoed. In de eerste
wijziging van de Comptabiliteitswet wordt voorzien in uitbreiding van geïntegreerd
middelenbeheer naar Rechtspersonen met een Wettelijke Taak. Hierdoor zal naar
verwachting in 2004 en in 2005 het aantal deelnemende instellingen fors toenemen
(met circa 100 in 2004 en met circa 80 in 2005) en daarmee ook de saldi, die
worden aangehouden. In de raming wordt uitgegaan van een toename van de saldi
met € 1,5 mld. in elk van de jaren 2004 en 2005. Gedurende 2004
zullen de RWT's naar verwachting op hun rekening-courant bij de schatkist
gemiddeld ongeveer € 3,3 mld. aanhouden (inclusief deposito's).
Tegen een rentepercentage van 2,4%1 bedraagt
de rentevergoeding hierover circa € 80 mln. De toename in de rentevergoeding
vanaf 2004 wordt veroorzaakt door toenemende saldi als gevolg van de uitbreiding
van geïntegreerd middelenbeheer in combinatie met een stijgende korte
rente.OntvangstenNaar verwachting staat in 2004 gemiddeld voor circa € 1,5 mld.
aan door de rijksoverheid verstrekte leningen uit bij de RWT's. Voor circa € 1,3
mld. betreft dit leningen aan Railinfrabeheer. Het gemiddeld rentepercentage,
waartegen de leningen zijn aangegaan, bedraagt ongeveer 4,8%. Derhalve ontvangt
de rijksoverheid in 2004 over deze leningen een vergoeding van circa € 71
mln. Voor latere jaren wordt vooralsnog verondersteld dat het bedrag
aan bij RWT's uitstaande leningen vrijwel constant blijft en daarmee ook de
renteontvangst over dat bedrag.Rente sociale fondsenDe beheerders van de sociale fondsen houden hun saldi rentedragend aan
in de schatkist. In 2004 gaat het daarbij om – gemiddeld over het jaar –
circa € 11 mld. Tegen een percentage van 2% wordt daarover € 238
mln. aan rente vergoed. In latere jaren loopt de vergoeding gestaag op als
gevolg van positieve exploitatiesaldi in combinatie met een stijgende korte
rente.Rente AOW-spaarfondsHet fondsvermogen wordt rentedragend in de schatkist aangehouden en bedraagt
ultimo 2004 naar verwachting circa € 19 mld. In 2004 zal naar verwachting € 808
mln. aan rente worden toegevoegd aan het fonds. Voor een deel is deze toevoeging
gebaseerd op een lange rente van 4,1% in 2004, voor een ander deel werken
ook rentepercentages uit vroegere jaren erin door. Gemiddeld genomen komt
de toevoeging van € 808 mln. neer op een rentepercentage van 4,7%.
Zie ook de begroting Spaarfonds AOW.Rente Fonds Economische StructuurversterkingTen laste van de begroting IXA worden middelen toegevoegd aan het Fonds
Economische Structuurversterking. Het betreft rentebesparingen (gecorrigeerd
voor dividendderving), welke voortvloeien uit de verkoop van staatsdeelnemingen
en de opbrengst van radioveilingen. De rentebesparing zelf slaat neer op beleidsartikel
financiering staatsschuld. In 2004 bedraagt de toevoeging € 444
mln., oplopend tot ruim € 658 mln. in 2008.Overige rentelasten en -baten en rente FMS-accountTen laste van begroting IXA komen verder enkele kleinere posten, zoals
de rente over geconsigneerde gelden alsmede de rente over borgtochten van
belastingschuldigen. Ook ten bate van dit onderdeel komen enkele kleinere
posten, zoals de rente over niet altijd te vermijden saldi op de bank- en
girorekeningen van kasbeheerders of de rente over saldi op de zogenaamde FMS-account,
die het ministerie van Defensie aanhoudt in de Verenigde Staten. Voor 2003
is bij deze posten uitgegaan van tot nu toe bekende realisaties. De stijgende
tendens in latere jaren houdt verband met de verwachte ontwikkeling van de
korte rente.BEGRIPPENLIJSTAgioDe premie die wordt betaald boven op de nominale waarde van een obligatie.
Als de couponrente van een lening hoger is dan de marktrente, heeft de betreffende
lening een agio.AmortisatieAflossing op eerder uitgegeven leningen door middel van inkoop.BasispuntEen honderdste deel van een procent (0,01%).Baten-lastendienstEen onderdeel van de rijksoverheid waarvoor afwijkende beheersregels gelden
gericht op het bevorderen van bedrijfsmatig werken. Belangrijk aspect hierbij
is dat het batenlastenstelsel wordt toegepast en de dienst toegang heeft tot
een leen- en depositofaciliteit bij de minister van Financiën.BenchmarkleningToonaangevende lening die een referentiekader biedt voor een bepaald looptijdsegment.Buy- en sellbacktransactieEen buy- en sellbacktransactie is een contante aankoop van een hoeveelheid
stukken in combinatie met een gelijktijdig afgesloten termijnverkoop van dezelfde
stukken (bijvoorbeeld staatsobligaties of DTC's). In de tussenliggende periode
wordt de facto een bedrag in de geldmarkt uitgezet, waarover een rentevergoeding
wordt ontvangen.Call- en call-fixe leningenDagelijks opvraagbare geldmarktlening zonder onderpand met een looptijd
van meestal 1 dag (call) tot enkele dagen (call-fixe).Cashflow-at-riskCashflow-at-risk of budgetrisico is een risicomaatstaf die de mogelijke
fluctuaties in de rentelasten ten opzichte van de rentelasten van de oorspronkelijke
schuldportefeuille weergeeft over een bepaalde periode bij een gegeven waarschijnlijkheid.Clearing and settlementSysteem van collectieve afwikkeling van effectentransacties door af/bijschrijving
op geld- en effectenrekeningen.DisagioDe korting die wordt ontvangen op de nominale waarde van een obligatie.
Als de couponrente van een lening lager is dan de marktrente, heeft de betreffende
lening een disagio.DiscontoRente die vooraf wordt betaald.DTC-marktstelselIn 2001 is op initiatief van de Nederlandse Staat gestart met een DTC-marktstelsel.
Onderdeel van het stelsel is de quotering van DTC's op MTS Amsterdam. In het
stelsel nemen zowel Primary Dealers als een aantal geselecteerde
banken deel, die zich Single Market Specialists mogen noemen. Naast de verplichting
tot het quoteren krijgen deze partijen exclusief toegang tot de elecktronische
veilingen DTC's. Ook kunnen de partijen beroep doen op een repofaciliteit
voor DTC's.Duration of Macauley durationDe Macauley duration is een maatstaf voor de looptijd van een schuldportefeuille.
Macauley duration of kortweg duration is een gewogen gemiddelde looptijd van
de schuldportefeuille met de contante waarde van de betalingen (rente en aflossing)
als gewicht (zie ook modified duration).Dutch State Loans (DSL's)Engelse benaming voor Nederlandse staatsleningen.Dutch Treasury Certificates (DTC's)Schuldbewijzen met een korte looptijd uitgegeven door het Rijk om tijdelijke
kastekorten van het Rijk te financieren. DTC's worden uitgegeven en verhandeld
op discontobasis.EONIA-swapEen EONIA-swap is een specifieke vorm van een renteswap, waarbij een vaste
rente wordt geruild tegen de variabele EONIA rente (European OverNight Index
Average). EONIA is de gemiddelde daggeld rente, die dagelijks wordt vastgesteld
door de ECB.EMU-saldoHet EMU-saldo heeft betrekking op het vorderingensaldo van de overheid
op transactiebasis. Het vorderingensaldo geeft de mutatie in het saldo van
de financiële activa en passiva van de collectieve sector weer. Omdat
het EMU-saldo betrekking heeft op de totale collectieve sector is niet alleen
het vorderingensaldo van het Rijk van belang, maar ook de vorderingensaldi
van de sociale fondsen en de lokale overheid. Weergave op transactiebasis
wil zeggen dat de economische handeling die leidt tot de uitgave of ontvangst
(transactie) zoveel mogelijk als meetmoment wordt genomen.EMU-schuldHet totaal van de uitstaande leningen ten laste van de gehele collectieve
sector. Dit is de optelsom van de uitstaande leningen ten laste van het Rijk,
de sociale fondsen en de lokale overheid, minus de onderlinge schuldverhoudingen
tussen deze drie subsectoren. De EMU-schuld is een brutoschuldbegrip.Financieringsbehoefte van het RijkDe aflossingen op de gevestigde staatsschuld vermeerderd met het feitelijk
tekort van het Rijk of verminderd met het feitelijk overschot van het Rijk.Financieringstekort of -overschot van het Rijk (feitelijk)Het saldo van de relevante uitgaven en ontvangsten, minus de mutatie in
het saldo van de derdenrekening.Geïntegreerd middelenbeheerHet bundelen van publieke middelen gericht op een doelmatig kasbeheer.
Publieke middelen zijn middelen die verkregen zijn bij of krachtens de wet
ingestelde heffing(en).Gevestigde SchuldZie vaste schuld.LiquiditeitIn een markt met voldoende liquiditeit kunnen grote posten verhandeld
worden zonder dat dit een substantieel effect op de prijs (koers) heeft.Macauley durationDe Macauley duration is een maatstaf voor de looptijd van een portefeuille.
De Macauley duration wordt berekend door voor iedere toekomstige (rente- of
aflossings)betaling de contante waarde te berekenen, waarna deze contante
waardes als gewichten dienen om de resterende looptijden van iedere betaling
te wegen.Modified durationDe modified duration is een maatstaf voor de looptijd en prijsgevoeligheid
van een portefeuille. De modified duration is
een verhoudingsgetal dat uitdrukt in welke mate de contante waarde van een
portefeuille wijzigt bij een verandering van de rentecurve met 1/100 procent.
De modified duration is daarmee een maat voor
de prijsgevoeligheid van een portefeuille bij een verandering in het rendement
(een prijselasticiteit).MTS AmsterdamIn september 1999 heeft de Staat samen met de Primary Dealers en MTS SpA
het handelsplatform MTS Amsterdam opgericht. In korte tijd heeft MTS Amsterdam
zich ontwikkeld tot een succesvol platform voor de handel in Nederlandse staatsleningen.
De Primary Dealers hebben de verantwoordelijkheid de handel op MTS Amsterdam
te stimuleren. Dit gebeurt vooral doordat de Primary Dealers verplicht zijn
om gedurende een groot deel van iedere dag bied- en laatprijzen te quoteren.
Andere partijen kunnen direct op deze quotes handelen. Dankzij het electronische
systeem kan een transactie zeer snel worden uitgevoerd, waarbij clearing en
settlement automatisch worden voltooid.Nationale schuldevestigde en vlottende schuld van de Staat zoals die samenhangt met het
artikel Financiering staatsschuld en het artikel Kasbeheer in deze begroting.Primaire marktDe markt voor de uitgifte van effecten. Nederlandse staatsobligaties worden
uitgegeven via het stelsel van Primary Dealers.Primary DealersSinds 1999 maakt de Staat gebruik van een stelsel van Primary Dealers
voor de distributie en promotie van Nederlandse staatsleningen. Het stelsel
bestaat uit 13 banken. Bij het samenstellen van de groep Primary Dealers wordt
veel aandacht besteed aan een goede balans tussen banken die zijn gericht
op de lokale, de regionale, en de globale markten. Deze balans is gewenst
met het oog op het bereiken van een brede spreiding aan eindbeleggers in Nederlandse
staatsobligaties.Het belangrijkste doel van de samenwerking met de Primary Dealers is om
de markt voor Nederlandse staatsleningen liquide te houden. Met alle Primary
Dealers is een éénjarig contract aangegaan. De Primary Dealers
verplichten zich om DSL's af te nemen, te verspreiden en te promoten. Tot
de verplichtingen hoort ook een maandelijkse rapportage over de verrichte
activiteiten. Tegenover deze verplichtingen staat het exclusieve recht
om DSL's bij het Agentschap af te nemen en gebruik te maken van de repo- en
stripfaciliteit. De Primary Dealers ontvangen daarnaast een financiële
vergoeding die afhankelijk is van de afgenomen hoeveelheid DSL's bij emissies.Rechtspersoon met een Wettelijke Taak (RWT)Een zelfstandige organisatie die in een wet geregelde taak uitvoert met
behulp van publiek geld, welk geld is verkregen bij of krachtens de wet ingestelde
heffing.Rekening-courantEen rekening waarover in de regel giraal betalingsverkeer wordt afgewikkeld
en waaruit (een deel van) de onderlinge financiële verhouding is op te
maken tussen de houder van de rekening en de instelling alwaar de rekening
wordt aangehouden.RekenrenteBoekhoudkundig veronderstelde rente in begroting en meerjarencijfers.RenteswapEen renteswap is een contract tussen twee partijen waarin wordt overeengekomen
om gedurende de looptijd een vaste rente te ruilen tegen een variabele rente
(meestal 6 of 3 maanden).RepofaciliteitEen instrument om de liquiditeit van staatsleningen en DTC's te garanderen.
Onder bepaalde condities kunnen Primary Dealers (en in het geval van DTC's
ook Single Market Specialists) in geval van schaarste staatsleningen of DTC's
lenen van de Staat tegen een vergoeding.RisicobedragHet bedrag waarvoor binnen een gegeven begrotingsjaar de rente moet worden
vastgesteld. Het risicobedrag bestaat uit aflossingen van reeds uitgegeven
leningen, schuldmutaties en de hoofdsom van de renteswaps waarover de rente
opnieuw wordt vastgesteld.SchatkistsaldoSaldo op de rekening van het Rijk bij De Nederlandsche Bank.Secundaire marktDe markt voor bestaande effecten. De handel in Nederlandse staatsobligaties
vindt grotendeels plaats via MTS Amsterdam.Sell- en buybacktransactieEen sell- en buybacktransactie is een contante verkoop van een hoeveelheid
stukken in combinatie met een gelijktijdig afgesloten termijnaankoop van dezelfde
stukken (bijvoorbeeld staatsobligaties of DTC's). In de tussenliggende periode
wordt de facto een bedrag in de geldmarkt opgenomen, waarover een rentevergoeding
wordt betaald.Single Market SpecialistsEen aantal geselecteerde banken die naast de Primary Dealers deelnemen
aan het DTC-marktstelsel.SpreadPositief of negatief renteverschil, bijvoorbeeld tussen leningen met een
verschillende looptijd of tussen leningen van verschillende landen.StaatsschuldHet totaal van de uitstaande geldelijke leningen van de Staat (gevestigde
en vlottende schuld) is de bruto staatsschuld. Leningen met een oorspronkelijke
looptijd van twee jaar of langer vormen de gevestigde staatsschuld. Leningen
met een oorspronkelijke looptijd korter dan twee jaar vormen de vlottende
staatsschuld. De staatsschuld is niet gelijk aan de EMU schuld, die een breder
begrip meet. EMU schuld bestaat uit de staatsschuld vermeerdert met de vlottende
schuld alsook vermeerdert met de schuld van mede overheden.SwapcurveDe swapcurve geeft de relatie weer tussen de looptijd van een swapcontract
en de swaprente. Bij iedere looptijd geeft de swapcurve de vaste rente aan
waartegen de markt op dat moment bereid is een variabele rente te ruilen (meestal
de 6-maandsrente).TenderInschrijving op een openbare lening door opgaven van bedragen en maximum
koersen waartegen men de obligaties wenst te verkrijgen.ToonbankuitgifteUitgiftesysteem van openbare staatsleningen waarbij de inschrijving gedurende
een langere periode openstaat. Gedurende deze periode kan de uitgiftekoers
worden aangepast. Dit biedt de mogelijkheid om flexibel in te spelen op zich
wijzigende marktomstandigheden.Vaste of gevestigde schuldLeningen met een oorspronkelijke looptijd van meer dan één
jaar.Vlottende schuldLeningen met een oorspronkelijke looptijd van één jaar of
minder.YieldcurveDe yieldcurve (of rentecurve) is de relatie tussen de resterende looptijd
van staatsleningen en de bijbehorende rendementen. XNoot1De staatsschuld is niet gelijk aan de EMU-schuld. Dit laatste omvat naast
de staatsschuld ook schulden van mede-overheden. Zie tevens de begrippenlijst.XNoot2Het betreft onder meer baten-lastendiensten, sociale fondsen en AOW-spaarfonds.
De rentelasten zijn netto opgenomen, dat wil zeggen als resultante van door
de schatkist te vergoeden rente over door instellingen aangehouden middelen,
en de door de schatkist ontvangen rentebaten over door instellingen ten laste
van de schatkist gesloten leningen.XNoot1Zie kamerstukken II, 2001/02, 28 600 IXA, nr. 5.XNoot2Euro OverNight Index Average.XNoot1Zie Kamerstukken II, 2001/02, 28 600 IXA, nr. 5.XNoot1De maximale rentefluctuaties zijn afgeleid uit statistisch onderzoek.
De gebruikte techniek, principal components analyse, houdt in dat 3 basisfactoren
uit de rentebewegingen in het verleden zijn geïsoleerd. Hiermee zijn
waarschijnlijkheidsverdelingen afgeleid voor rentebewegingen. Om de uitkomsten
inzichtelijk te maken, kunnen ze worden vertaald in vuistregels. Bijvoorbeeld:
de rente op tienjarige leningen zal met een waarschijnlijkheid van 95 procent
niet meer stijgen dan 1,5 procentpunt van jaar t tot jaar t +1 (dus bijvoorbeeld
van 5 naar 6,5), de rente op driejaarsleningen niet meer dan 1,7 procentpunt
en geldmarktleningen niet meer dan 2,3 procentpunt. De cijfers illustreren
dat korte rentes meer fluctueren dan lange. De stijging over meerdere jaren
is niet simpelweg een vermenigvuldiging van de jaar-op-jaar stijging. De rentestijging
van jaar t tot t+4 is voor de tienjaarsrente bijvoorbeeld circa 2,9 procent.
Dit houdt verband met een afvlakkend effect van rentestijging. Op grond van
de gevonden samenhang stijgt de rente namelijk niet doorlopend, maar keert
deze terug naar een gemiddelde of trend: mean reversion. Verschillende economische
theorieën geven verklaringen voor dit rentegedrag. Op lange termijn zouden
rentes tenderen naar een «natuurlijk», niet-inflatoir niveau dat
samenhangt met de productiestijging van een economie. Wellicht ten overvloede
zij opgemerkt dat het waarschijnlijkheidsberekeningen betreft op grond van
historische gegevens. De toekomst hoeft zich niet aan het verleden te conformeren.XNoot1Euro Over Night Index Average.XNoot1Zie brief (fin 0 000 858) van de minister van Financiën
aan de Tweede Kamer over het gebruik van renteswaps in het financieringsbeleid
dd 24-11-2000.XNoot1Dit doel volgt uit de brief (fin 0 000 858) van de minister
van Financiën aan de tweede kamer over het gebruik van renteswaps in
het financieringsbeleid dd 24-11-2000.XNoot2Conform EMU-definitie.XNoot1De genoemde bedragen zijn nominaal. Uiteraard dient de schuld ook steeds
in relatie tot het BBP te worden gezien.XNoot1MTS is een in Italië ontwikkeld elektronisch handelssysteem (Mercato
dei Titoli di Stato). MTS Amsterdam gebruikt deze software om de elektronische
handel in Nederlandse staatsobligaties mogelijk te maken.XNoot1Zie Regeling Leen- en depositofaciliteit baten-lastendiensten 1999.XNoot2Belangrijkste is het AOW spaarfonds.XNoot1Dit percentage is wat hoger dan de voor 2004 verwachte korte rente van
2%, omdat ongeveer de helft van het saldo van 3,3 mld. in de vorm van deposito's
wordt aangehouden. Hierover wordt, afhankelijk van de looptijd, tot 2% meer
rente vergoed dan over het tegoed in rekening-courant. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29200-IXA-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl