Nationale Veiligheid; Brief regering; Derde voortgangsbrief Nationale Veiligheid
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141172
 2009-2010
 
 30 821
 Nationale Veiligheid
 
 
 
 
 Nr. 
 10
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 22 februari 2010
 
 Met de grieppandemie die de wereld in 2009 in haar greep had, de mislukte
aanslag op een vliegtuig naar Detroit op eerste kerstdag en met het recente
winterse weer blijkt maar weer eens, dat we als samenleving geconfronteerd
kunnen worden met allerlei situaties, die het functioneren van onze maatschappij
onder druk kunnen zetten. In dit licht is zorgvuldige aandacht voor zaken
die onze nationale veiligheid kunnen bedreigen van groot belang.
 
 Ik bied u hierbij de derde voortgangsbrief Nationale Veiligheid aan. Met
deze brief en bijgevoegde bijlagen wil het kabinet het belang en de effectiviteit
onderstrepen van de samenhangende werkwijze die sinds een aantal jaren wordt
gehanteerd om de nationale veiligheid te waarborgen. Deze werkwijze is samengebracht
binnen de strategie Nationale Veiligheid. Binnen
deze strategie werken overheden, bedrijfsleven (waaronder vitale sectoren),
kennisinstituten, inlichtingendiensten en burgers steeds intensiever samen
aan:
 • Het onderkennen van belangrijke dreigingen waar we als maatschappij
mee te maken krijgen (Nationale Risicobeoordeling, NRB).
 • Het vervolgens beoordelen en versterken van capaciteiten om deze
dreigingen het hoofd te kunnen bieden (Capaciteitenanalyse).
 • Het voorbereiden op mogelijke beheersing van een crisis mocht het
toch fout gaan (Crisisbeheersing en zelfredzaamheid).
 • Het gezamenlijk beoefenen van de aanpak van deze dreigingen en
crisis in de praktijk.
 
 Uiteindelijk gaat het bij een nieuwe werkwijze altijd om de vraag «of
Nederland ook veiliger wordt»? Het Kabinet heeft de overtuiging dat
door deze aanpak en de samenhangende manier van werken en de netwerken van
partijen die zijn ontstaan, het antwoord op die vraag ja is en we steeds effectiever
werken. Met het vervolg van deze brief en de bijlagen wordt deze effectiviteit
verder «ingekleurd».
 
 Met de twee voorgaande voortgangsbrieven Nationale Veiligheid bent u reeds
geïnformeerd over de uitkomsten van de Nationale Risico Beoordeling 2007
en 2008–2009 en de hiermee samenhangende capaciteiten analyses. In deze brief wordt u geïnformeerd over een aantal
specifieke onderwerpen die binnen de context van de strategie Nationale Veiligheid
de afgelopen jaren zijn uitgevoerd. En u krijgt een kort overzicht van onderwerpen
die in 2010 worden opgepakt.
 
 U wordt geïnformeerd over:
 
 1. De bescherming van vitale infrastructuur in algemene zin. In deze
brief en bijgevoegde bijlage (bijlage 1) wordt beschreven hoe het gesteld
is met de bescherming van vitale infrastructuur anno 2009. Dit in navolging van de eerste analyse van de bescherming van de
vitale infrastructuur uit 2005 en het grote aantal
activiteiten dat op basis van deze eerste analyse is uitgevoerd in de afgelopen
jaren.
 
 2. De naar aanleiding van de NRB 2007
uitgevoerde specifieke voorbereiding van overheden en vitale bedrijven op
een mogelijke grieppandemie. Bijgevoegd is een rapportage hoe de voorbereiding
hier op in de afgelopen 2 jaar is gegaan. Aangezien
de wereld vorig jaar door een daadwerkelijke grieppandemie (Nieuwe Influenza
A (H1N1)) is getroffen, heeft deze voorbereiding een extra stimulans gekregen
en zijn veel zaken reeds in de praktijk gebracht. Een uitgebreide evaluatie
van hoe we als maatschappij met deze specifieke grieppandemie zijn omgegaan
wordt de komende tijd nog uitgevoerd. U wordt hierover in de tweede helft
van 2010 geïnformeerd.
 
 3. De stand van zaken rond de versterking van de zelfredzaamheid
van burgers en bedrijven. In de brief en bijlage (bijlage 3) wordt beschreven wat er naar aanleiding van de NRB 2008–2009
met dit thema is gedaan.
 
 4. De laatste ontwikkelingen van de nationale crisisorganisatie,
de belangrijkste oefeningen die in 2009 hebben plaats gevonden en belangrijke
internationale ontwikkelingen.
 
 Er wordt afgesloten met een perspectief van activiteiten die in 2010 tot
uitvoering komen.
 Blijvende aandacht voor de bescherming van vitale infrastructuur
 Nederland pakt de bescherming tegen, dan wel de voorbereiding op uitval
van (delen van) de vitale infrastructuur adequaat aan. De tweede inhoudelijke
analyse van de bescherming van de twaalf vitale sectoren onderbouwt dit standpunt van het Kabinet. Er zijn op verschillende
terreinen echter ook in de toekomst nog wel stappen te maken. Hierbij gaat
het onder meer om het verder versterken van de relatie tussen veiligheidsregio’s
en vitale sectoren en het verder vergroten van de intersectorale samenwerking
van vitale sectoren op het terrein van (wederzijdse) afhankelijkheden en bedreigingen
voor de continuïteit. Een goed voorbeeld hiervan is de gezamenlijke voorbereiding
tegen mogelijke uitval van ICT. Een vraagstuk dat volgend op de resultaten
van de NRB 2008–2009 het komende jaar extra
aandacht krijgt. Zo wordt de weerbaarheid van de vitale sectoren tegen uitval
van ICT nader bekeken, wordt de crisisrespons op ICT-uitval versterkt en zal
eind 2010 deel worden genomen aan een internationale ICT oefening. Verder
wordt, mede naar aanleiding van de motie van het lid Knops c.s., aanvullend onderzoek uitgevoerd naar «cyber defence».
De Kamer wordt hierover op korte termijn geïnformeerd.
 Voor de komende jaren verschuift het zwaartepunt van de aandacht voor
bescherming vitale infrastructuur van de nationale overheid naar de veiligheidsregio’s
en (individuele) vitale organisaties, die de samenwerking verder zullen intensiveren.
De nationale overheid blijft hen hierbij natuurlijk ondersteunen.
 De afgelopen vier jaar is hard gewerkt aan het creëren van randvoorwaarden
om een goede bescherming van de vitale infrastructuur mogelijk te maken:
 1. Weten welke dreigingen er spelen: structureel
inzicht
 Het is belangrijk om te weten welke (mogelijke) dreigingen er zijn, zodat
de vitale infrastructuur zich hierop kan voorbereiden en de nodige maatregelen
kan nemen. Dit inzicht wordt sinds 2008 onder meer gevoed door de Nationale
Risicobeoordeling (NRB).
 Daarnaast stellen de AIVD, de MIVD en het KLPD, in het kader van het Alerteringssysteem
Terrorisme Bestrijding (ATb), specifieke dreigingsinformatie ter beschikking
aan de NCTb voor het informeren van de vitale sectoren over terroristische
dreigingen. Ook geldt dat de AIVD de vitale sectoren rechtstreeks informeert
over andere dreigingen dan terrorisme die voortkomen uit bewust menselijk
handelen, denk aan spionage. Het Nationaal Adviescentrum Vitale Infrastructuur
(NAVI) heeft specifieke risicoanalyses uitgevoerd om meer kennis van risico’s
te creëren. En in het in 2006 opgerichte Strategisch Overleg Vitale Infrastructuur
(SOVI) praten de vitale sectoren met elkaar en de overheid om meer van elkaar
te leren en gezamenlijk dreigingen te analyseren. Door dit soort informatie(-deling)
kunnen de sectoren de juiste maatregelen treffen om hun eigen continuïteit
zoveel mogelijk te waarborgen.
 
 Dit structurele inzicht van o.m. de inlichtingendiensten draagt bij aan
het standpunt dat er nu geen aanleiding is specifiek extra onderzoek te doen
naar de mogelijke effecten van een Elektromagnetische Puls (EMP) op de continuïteit
van vitale producten en diensten, waar dhr. Van Roon (PVV) tijdens het vragenuurtje
op 1 december 2009 naar gevraagd heeft. De kans van optreden wordt door
de inlichtingendiensten erg klein geacht, terwijl bekend is dat het beschermen
van systemen tegen dit type aanvallen zeer moeilijk en kostbaar is. Een onderzoek
zal naar verwachting niet leiden tot nieuwe inzichten.
 2. Weten wie wat moet doen: heldere verantwoordelijkheden
 Alle betrokken partijen hebben in de afgelopen jaren hun verantwoordelijkheid,
zoals in de voortgangsrapportage Bescherming vitale infrastructuur van 2007 beschreven, genomen. Vitale sectoren weten dat zij verantwoordelijk
zijn voor het doorfunctioneren van hun sector. De veiligheidsregio’s
pakken de verantwoordelijkheid op om ook voorbereid te zijn op mogelijke uitval
van vitale infrastructuur. Tenslotte werkt de Rijksoverheid er zelf hard aan
om ook voorbereid te zijn op mogelijke uitval en de eigen continuïteit
te waarborgen. De voorbereidingen op een grieppandemie zijn hier een goed
voorbeeld van.
 3. Weten met wie samen te werken en dit ook doen:
actieve netwerken
 Er zijn in de afgelopen jaren vele actieve netwerken ontstaan die zich
met de bescherming van vitale infrastructuur bezig houden. Zo heeft de financiële
sector recent het platform BCVIF (Business Continuity Vitale Infrastructuur
Financiële sector) opgericht en worden voor de sector telecom in het
NCO-T (Nationaal Continuïteitsoverleg Telecom) en de sector energie in
het Platform Integrale Veiligheid onder meer de bescherming van deze belangrijke
vitale sectoren besproken. Op het specifieke gebied van cybersecurity komen
sinds 2006 overheid en bedrijfsleven samen in de informatieknooppunten (IKC’s)
van het programma NICC (Nationale Infrastructuur ter bestrijding
van CyberCrime). Dit soort netwerken zorgt dat er aandacht is voor het onderwerp
en dat overheid en private organisaties samenwerken aan de nationale veiligheid.
Het NAVI en het NICC hebben hier overigens op een aantal terreinen een faciliterende
rol in gespeeld.
 Ook de komende jaren is intensieve aandacht voor onder meer ICT uitval
noodzakelijk. Om alle partijen te ondersteunen is het voornemen een krachtenbundeling
in gang te zetten van NAVI, NICC en GOVCERT (het Computer Emergency Response
Team van de Nederlandse overheid). U wordt in de loop van het jaar hier over
nader geïnformeerd.
 
 De samenwerking is ook op internationaal niveau in de afgelopen jaren
sterk verbeterd. De Europese richtlijn voor de bescherming van vitale infrastructuren
die begin 2009 van kracht is geworden, leidt
er toe dat in de komende jaren gericht kan worden samengewerkt tussen de EU-lidstaten
rond dit thema. De invoering van deze richtlijn verloopt in Nederland tot
nu toe zeer voorspoedig.
 4. Weten dat, ondanks alles, uitval mogelijk blijft:
samen voorbereid zijn
 Structurele aandacht voor de vitale sectoren en het nemen van de nodige
maatregelen garandeert uiteraard niet dat uitval van een vitaal product, dienst
of proces zich nooit zal voordoen. De afgelopen jaren is daarom ook ingezet
op het zoveel mogelijk voorbereid zijn op uitval. Vitale sectoren, veiligheids-
en politieregio’s en de nationale crisisorganisatie zijn hier samen
in opgetrokken.
 De vorming van de veiligheidsregio’s heeft een positieve bijdrage
geleverd, doordat er een eenduidige gesprekspartner is ontstaan voor de vitale
sectoren. Deze bijdrage zal alleen maar toenemen naarmate de veiligheidsregio’s
zich verder ontwikkelen tot volwaardige veiligheidspartners. Informatiedeling
tussen vitale sectoren en veiligheids- en politieregio’s, zoals over
de vitale objecten en Alerteringslocaties in een regio, is daarbij van cruciaal
belang. Ik zal in de toekomst blijven inzetten op het versterken van deze
relatie en het faciliteren van de informatiedeling.
 Naast de sectorale voorbereidingen wordt ook in toenemende mate aandacht
geschonken aan de intersectorale afhankelijkheden. In dat kader wordt nu door
het NAVI en NICC gewerkt aan het versterken van de weerbaarheid van vitale
sectoren tegen uitval van elektriciteit respectievelijk ICT/Telecom diensten. Eerder heb ik u gemeld dat het contract van het huidige
Nationale Noodnet eind december 2008 afliep en sindsdien is verlengd. Op basis
van de uitkomst van een onderzoek naar een nieuwe crisiscommunicatievoorziening,
is een aanbesteding voor een nieuwe NoodCommunicatieVoorziening (NCV) uitgezet.
Dit heeft ertoe geleid dat inmiddels met de aanbieder van de dienst NCV, zijnde
KPN, een overeenkomst is bereikt die op 1 mei 2011 in zal gaan.
 Continuïteit tijdens grieppandemie
 De voorgaande beschrijving over hoe het gesteld is met de bescherming
van de vitale infrastructuur wordt mede onderbouwd door de manier waarop met
de voorbereiding op een grieppandemie is omgegaan. Uit de nationale risicobeoordeling
van 2007 (bevestigd in NRB 2008–2009) bleek dat een grieppandemie één
van de grootste bedreigingen vormt voor de samenleving. Bij een ernstig verlopende
grieppandemie zullen wereldwijd veel mensen overlijden of gedurende een langere
periode ziek zijn. Dit kan leiden tot maatschappelijke onrust en mogelijke
aantasting van de continuïteit van vitale producten, diensten en processen.
Dit was de aanleiding voor een forse intensiveringsslag op dit onderwerp.
Begin 2008 is u gemeld dat eind 2009 tachtig
procent van de vitale organisaties in Nederland het scenario van
een grieppandemie in hun continuïteitsplannen heeft verwerkt. Daar is
veel werk voor verzet door alle betrokken partijen.
 
 Mijn collega’s en ik stellen met tevredenheid vast, dat door alle
gezamenlijke inspanningen van overheden en bedrijfsleven de doelstelling ruimschoots
is gehaald: ruim tachtig procent van de aangeschreven vitale organisaties
beschikt over een actueel continuïteitsplan of zal dat op afzienbare
termijn hebben. Ook de Algemene Rekenkamer en
de Eerste en Tweede Kamer hebben aangegeven zich goed te hebben voorbereid
op een grieppandemie en de benodigde maatregelen te hebben getroffen. In de
tabel hieronder worden de bereikte percentages per vitale sector weergegeven.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vitale sector
 Aantal organisaties
 Aantal met plan
 Procentueel 
 
 
 
 
 Energie
 26
 26
 100%
 
 
 Telecommunicatie/ICT
 8
 8
 100%
 
 
 Drinkwater
 10
 10
 100% 
 
 
 Voedsel
 270
 40
 15%
 
 
 Gezondheid1
 1 100
 1 053
 96%
 
 
 Financieel
 13
 13
 100% 
 
 
 Keren en beheren oppervlakte-water2
 
 
 
 
 
 
 • Waterschappen
 
 
 26
 
 
 26
 
 
 100%
 
 
 
 
 Openbare Orde en Veiligheid
 
 
 
 
 
 
 
 • Politieregio’s (incl. KLPD)
 
 
 26
 
 
 26
 
 
 100%
 
 
 
 
 • Veiligheidsregio’s
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 100%
 
 
 
 
 Rechtsorde
 
 
 
 
 
 
 
 • Openbaar Ministerie
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 100%
 
 
 
 
 • Dienst Justitiële Inrichtingen
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 100%
 
 
 
 
 • Gerechten
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 100%
 
 
 
 
 Openbaar Bestuur
 
 
 
 
 
 
 
 • Provincies
 
 
 12
 
 
 12
 
 
 100%
 
 
 
 
 • Gemeenten3
 
 
 441
 
 
 437
 
 
 99%
 
 
 
 
 • Rijksoverheid4
 
 
 13 + 48
 
 
 61
 
 
 100%
 
 
 
 Transport
 5
 5
 100% 
 
 
 Chemische en nucleaire industrie
 14
 13
 93%
 
 
 Totaal
 2 063
 1 781
 86%
 
 
 
 
 
 1 Om eenheid in de berekening van de resultaten per sector
te verkrijgen, is uitgegaan van een andere berekening dan in het rapport «zorginstellingen
tijdig voorbereid op grieppandemie» van de IGZ en IJZ (september 2009).
Ook zijn de gebruikte waardes van een later moment, namelijk eind 2009. In
de tussenliggende periode heeft een deel van de zorginstellingen alsnog hun
continuïteitsplan opgesteld. Het onderzoek van de IGZ en IJZ heeft betrekking
op de sectoren ziekenhuizen, verpleging/verzorging, thuiszorg, gehandicaptenzorg,
geestelijke gezondheidszorg, structuren huisartsendiensten, ambulancezorg,
bureaus jeugdzorg, residentiële/gesloten jeugdzorg en overige jeugdzorg.
 
 2Overige vitale organisaties in deze sector zijn door Rijkswaterstaat
meegenomen en hebben een plan. Gedurende de looptijd van het project zijn
twee waterschappen gefuseerd.
 
 3 Per 1 januari 2010 telt Nederland 431 gemeenten.
 
 4 Kerndepartementen plus kritieke uitvoerende diensten.
 
 De meeste sectoren scoren honderd procent of bijna honderd procent, dat
wil zeggen dat vrijwel alle vitale organisaties in die sectoren aangeven over
een actueel continuïteitsplan te beschikken. In de voedselsector beschikt
slechts vijftien procent van de bedrijven over een continuïteitsplan.
 Deze uitkomst heeft waarschijnlijk te maken met de omvang en de complexiteit
van de voedselsector. In grote lijnen kan gesteld worden dat de grotere bedrijven
wel zijn voorbereid op een calamiteit als een grieppandemie. Dit geldt ook
voor andere sectoren.
 
 Naast deze kwantitatieve resultaten kan geconcludeerd worden dat het bewustzijn
van de risico’s die pandemieën met zich meebrengen enorm is toegenomen.
Daarbij is niet alleen de bedrijfscontinuïteit bekeken, maar hebben de
desbetreffende bedrijven en instellingen ook gelet op hun maatschappelijke
betekenis, ketenafhankelijkheden en alternatieven binnen de eigen
sector. Per vitale sector is een analyse gemaakt van de wijze waarop de sector
als geheel zich heeft bezig gehouden met grieppandemie. Zo is bijvoorbeeld
nagegaan wat de belangrijkste getroffen of te treffen maatregelen zijn; op
welke wijze sectoroverleg is georganiseerd en tot slot of de sector in staat
is, ook in het geval van een ernstige grieppandemie, de vitale producten,
diensten en processen te leveren waarvoor zij verantwoordelijk is. Het antwoord
op deze laatste vraag is overigens bevestigend. In bijlage 2 zijn de genoemde
sectoranalyses opgenomen.
 
 In alle vitale sectoren is sprake geweest van intensieve voorbereiding
op de continuïteit bij een grieppandemie. De daarmee verband houdende
vraagstukken op het gebied van personeelsmaatregelen, hygiënemaatregelen
en communicatie, prioritering van de meest kritieke processen, tijdelijk stilleggen
van minder kritieke processen en praktische oplossingen als poolvorming en
telewerken, zijn serieus besproken en uitgewerkt. De reguliere overleg- en
besluitvormingsstructuren zijn benut om kennis en ervaring uit te wisselen
en om in geval van nood gezamenlijke maatregelen te kunnen nemen (bijvoorbeeld
via sectoroverleggen bedrijfsleven, VNG, Veiligheidsberaad, overleg tussen
politiekorpsen of rijksbreed interdepartementaal overleg).
 
 Mede omwille van de voorbeeldfunctie die de rijksoverheid heeft zijn de
ministeries en hun kritieke uitvoeringsorganisaties meteen al vanaf juli 2008
begonnen met het opstellen van continuïteitsplannen in een rijksbreed
gezamenlijk traject dat is geborgd via de Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering
Rijk (ICBR). De Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (IOOV) heeft in samenwerking
met de departementale auditdiensten de plannen aan een toets (quick scan)
onderworpen, waaruit blijkt dat de ministeries beschikken over actuele plannen
die gebaseerd zijn op een brede inventarisatie van de problematiek en waarop
kan worden teruggevallen in crisissituaties (zie bijlage 2).
 
 Het is daarbij goed om te melden dat de actualiteit met betrekking tot
de Nieuwe Influenza A (H1N1) uiteraard voor een extra dynamiek in dit proces
heeft gezorgd, maar dat veel organisaties al geruime tijd bezig waren om hun
voorbereidingen te treffen. Uiteraard heeft dit een positief effect gehad
op de afhandeling van de Nieuwe Influenza A (H1N1).
 
 Verscheidene doelgroepen binnen de vitale sectoren hebben aangegeven het
nuttig te vinden om de resultaten van dit project vast te willen houden voor
de toekomst. De opgedane ervaringen op het gebied van continuïteitsmanagement
ten aanzien van grieppandemie en het momentum wil men benutten om het continuïteitsvraagstuk
te verbreden. Daarmee kunnen vitale organisaties zich beter voorbereiden op
bedreigingen van de continuïteit zoals grootschalige ICT- of stroomuitval.
De resultaten zullen in 2010 dan ook gebruikt worden bij de aanpak van de
weerbaarheid van vitale sectoren tegen uitval van ICT /Telecomdiensten en
elektriciteit. Met partijen uit de sector openbaar bestuur (rijksoverheid,
provincies, gemeenten) worden tevens afspraken gemaakt om continuïteitsmanagement
een plaats te geven als onderdeel van de kwaliteit van dienstverlening. Voor
het formuleren van mogelijke verdere activiteiten zal ook gebruik gemaakt
worden van de uitkomsten van de evaluatie van de aanpak van de recente grieppandemie
Nieuwe Influenza A (H1N1). U zult hierover op een later moment worden geïnformeerd.
 Risicobewustzijn en zelfredzaamheid van de burger
 In de eerste voortgangsbrief Nationale Veiligheid is geconstateerd dat de impact van een ramp of crisis in veel gevallen
verkleind kan worden wanneer de slachtoffers in staat zijn zichzelf te redden
in afwachting van hulp van buitenaf (die soms langere tijd op zich kan laten
wachten). Daarom is in 2009 het project Zelfredzaamheid bij Rampen en Crises
gestart. Door burgers en bedrijven te stimuleren om zich voor te bereiden
op rampen en crises, wil ik hun zelfredzaamheid vergroten. Daarnaast zal de
overheid randvoorwaarden creëren die deze zelfredzaamheid ondersteunen.
 
 In het project worden drie sporen bewandeld: versterken van het risicobewustzijn,
testen van concrete maatregelen in gebiedsgerichte pilots en stimuleren van
onderzoek. Over de eerste vorderingen van het project bent u op 4 juni
2009 met de tweede voortgangsbrief Nationale Veiligheid geïnformeerd. In het Algemeen Overleg Crisisbeheersing op 25 juni
2009 is toegezegd u op de hoogte te houden van de voortgang van dit project.
In bijlage 3 vindt u daarom een overzicht van de vorderingen op dit belangrijke
onderwerp.
 
 Ik wil daar een aantal zaken kort uitlichten. Bij hetversterken van het risicobewustzijn staat de «Denk Vooruit»-campagne
centraal. Net als in 2008 lag ook in 2009 de nadruk op het stimuleren van
de voorbereiding op noodsituaties. Hierbij werd het (samenstellen van een)
noodpakket als concreet handelingsperspectief belicht. De nameting laat zien
dat het bereik van de «Denk Vooruit»-campagne weliswaar iets lager
ligt dan gemiddeld bij overheidscampagnes met een vergelijkbaar budget, maar
dat de waardering voor inhoud en vormgeving van de boodschap bovengemiddeld
is. Ook is in 2009 een succesvolle proef gedaan met «Denk Vooruit»
en een evacuatie-oefening in het Habbo-hotel, een virtuele community voor
jongeren tussen 12 en 18 jaar.
 
 Voor het testen van concrete maatregelen voor het vergroten
van zelfredzaamheid zijn in de zomer van 2009 vier pilots van start
gegaan in Amstelveen, Zeeland en Moerdijk en op de Veluwe. In deze pilots
worden verschillende instrumenten ingezet om de zelfredzaamheid te versterken.
Op de Veluwe zijn inmiddels vier ontruimingsoefeningen gehouden op een landgoed
en een recreatiebedrijf. Provincie Zeeland heeft de website www.waterdreiging.nl
in gebruik genomen, waarop het actuele dreigingniveau voor water én
de bijbehorende handelingsopties bekeken kunnen worden. Moerdijk organiseerde
onder andere een dag waarop zelfredzaamheid voor verminderd zelfredzamen centraal
stond. En in Amstelveen zijn een opleidingsaanbod voor burgers en een campagne
(watdoeje.nl) in ontwikkeling.
 
 Een nulmeting (gehouden in augustus en september 2009) en een eindmeting
(in april 2010) zullen inzichtelijk maken in welke mate de ingezette instrumenten
effect hebben gehad.
 
 Het NIFV is, in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, november 2009 een onderzoek begonnen naar de ervaring
van burgers en hulpverleners met zelfredzaamheid bij rampen en crises. Hiertoe
worden rampen die zich in het (recente) verleden in Nederland hebben voorgedaan
onderzocht. Het vraagstuk wordt vanuit de invalshoek van zowel hulpverleners
als slachtoffers/betrokkenen belicht.
 
 Tot slot verheugt het zeer dat er in het land diverse initiatieven ontstaan
gericht op het vergroten van de zelfredzaamheid bij rampen en crises. Zo heeft
op 13 december 2009 het Paradiso het Nationale Ramp-examen georganiseerd
in Amsterdam. Hier stond de vraag centraal waar de verantwoordelijkheid van
de overheid bij noodsituaties ophoudt en die van de burger begint, en omgekeerd.
Ook de veiligheidsregio’s tonen meer interesse in het onderwerp zelfredzaamheid.
De provincie Zuid-Holland en drie veiligheidsregio’s hebben 2010 bijvoorbeeld
uitgeroepen tot het jaar van de transportveiligheid, waarbij zij risicocommunicatie,
risicobewustzijn en zelfredzaamheid een nadrukkelijke plek geven.
 
 Kortom, er ontstaat steeds meer maatschappelijk draagvlak en steun voor
het vergroten van de zelfredzaamheid. Over deze ontwikkelingen, nieuwe activiteiten,
de uitkomsten van de pilots en de onderzoeken wordt u in een volgende voortgangsbrief
Nationale Veiligheid verder geïnformeerd.
 Verzekerbaarheid
 De ministerraad heeft in juni 2006 ingestemd met de kabinetsreactie op
het eindrapport van de Commissie tegemoetkomingen bij rampen en calamiteiten.
In het standpunt wordt onder meer ingezet op het waar mogelijk vergroten van
de private verzekerbaarheid van ramprisico’s.
 
 In eerste instantie is prioriteit gegeven aan het onderzoeken van de haalbaarheid
en wenselijkheid van het verzekerbaar maken van overstromingsrisico’s
en aardbevingen. Hiertoe is een Task Force gevormd met deelname vanuit de
ministeries van Financiën (vz.), BZK, Verkeer en Waterstaat en het Verbond
van Verzekeraars, die zich de afgelopen jaren hebben gericht op het inventariseren
van de verzekerbaarheid van overstromingen, aardbevingen en wateroverlast.
Ter eventuele vervanging van het vangnet van de WTS voor dergelijke rampen
zijn de globale lijnen van een publiek-private constructie uitgewerkt met
als belangrijke elementen een verplichte clausule in de brandverzekering en
een belangrijke financiële rol voor de overheid. Het kabinet acht het,
ondanks de constructieve bijdrage van de sector aan het verkennen van de mogelijkheden,
niet opportuun om een dergelijke verzekering op te zetten. Naast de inherente
beperkingen van de constructie zouden extra lastenverzwaringen in een tijd
van economisch zwaar weer, waarbij het kabinet voornemens is ingrijpende maatregelen
te nemen in het kader van de heroverwegingen, kritisch moeten worden bezien.
 
 Verder is inmiddels geconstateerd dat meer zicht nodig is op de mogelijke
uitwerking van de herziening van de WTS wat betreft het opnemen van personenschade
in de wet als schadecategorie. Hierdoor zal een herziening van de WTS niet
meer in deze kabinetsperiode worden geïnitieerd. Mocht zich onverhoopt
in de tussentijd een ramp voordoen, kan, indien gewenst en net als in het
verleden, een ad hoc voorziening worden getroffen voor personenschade.
 Crisisbeheersing op rijksniveau
 Burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat de rijksoverheid tijdige en
adequate besluiten neemt als een situatie ontstaat waarbij de nationale veiligheid
in het geding is. In een noodsituatie is een goed functionerende crisisorganisatie
de randvoorwaarde voor een goed functionerende overheid. Daarom wordt hierbij
gestreefd naar continue verbetering. De uitwerking van de eerder aangekondigde nauwere samenwerking tussen de verschillende departementale
coördinatiecentra (DCC’s) en het Nationaal CrisisCentrum (NCC)
heeft in het afgelopen half jaar verder vorm gekregen. Een duidelijke stap
is gemaakt van plannen naar uitvoering. Sinds 1 januari 2010 is, conform
planning, de basisvariant van de vernieuwde rijkscrisisstructuur operationeel.
Het NCC vormt nu hét informatieloket voor crisismeldingen op nationaal
niveau, met verbetering en versnelling van de informatievoorziening
tot gevolg. Ook worden opleidingen en trainingen steeds vaker interdepartementaal
georganiseerd en wordt er vaker samen geoefend. Met dit traject is het kabinet
van mening dat de crisisorganisatie op rijksniveau beter op orde is.
 
 Om de crisisbeheersing op rijksniveau nog verder te verbeteren, wordt
ook aan een aantal andere acties gewerkt, zoals de oprichting van de Landelijke
Operationele Staf (LOS), waar u over geïnformeerd bent in het Kabinetsstandpunt
Taskforce Management Overstromingen.
 Een tweede actie betreft het vergroten van de slagvaardigheid van besluitvorming
bij crises. Per 26 juli 2009 is het instellingsbesluit van de Ministeriële
Commissie Crisisbeheersing in werking getreden.
Dit is verwerkt in een nieuwe, actuele versie van het Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming
die op 23 november 2009 aan uw Kamer is aangeboden. Verder zal de bestaande rijksbrede Stuurgroep Nationale Veiligheid
formeel ingesteld worden als ambtelijk voorportaal voor de Raad voor de Nationale
Veiligheid, respectievelijk de Raad voor Veiligheid en Rechtsorde, voor zover
het betreft de besluitvorming in die onderraden over beleid en uitvoering
op het terrein van de nationale veiligheid en de crisisbeheersing op nationaal
niveau.
 
 Er is een aantal ontwikkelingen op het gebied van de crisiswetgeving.
Binnenkort zal de herziening van het staatsnoodrecht in breder verband worden
opgepakt. Een en ander geschiedt in nauwe samenwerking met de voor de sectorale
wetgeving verantwoordelijke ministeries. De aanpassingen op de Wet veiligheidsregio’s
worden daarin meegenomen.
 
 Ten slotte wordt gewerkt aan realisatie en daarna implementatie van de
Wet Veiligheidsregio’s. Het kabinet wil nationaal veiligheidsbeleid
laten landen bij de veiligheidsregio’s om zo krachtige regio’s
te bereiken die voldoen aan de wet en actieve spelers zijn in het stelsel
van nationale en regionale crisisbeheersing. Hiertoe worden ondermeer afspraken
gemaakt tussen regio’s, NCC, LOCC en uitvoeringsdiensten van de rijksoverheid.
Er worden maatregelen genomen om de veiligheidsregio’s verder te ontwikkelen.
U kunt hierbij denken aan de handreiking regionaal risicoprofiel en het referentiekader
crisisplan. Tevens wordt ingezet op het organiseren van afspraken tussen veiligheidsregio’s
en vitale sectoren en het aanbrengen van verbinding tussen de nationale risicobeoordeling
en het regionaal crisisplan.
 Oefenen
 Oefenen is een cruciaal element voor de nationale veiligheid en uiteraard
crisisbeheersing. Alleen door regelmatig op alle niveaus (inclusief internationaal)
te oefenen kan getoetst worden of alles wat opgebouwd is ook werkt. Daarom
wordt tweejaarlijks een grootschalige oefening georganiseerd, vergelijkbaar
met de eerdere oefeningen Bonfire en Voyager. De inzet was om mede op basis
van de uitkomsten van de NRB 2007, in 2009 te
oefenen met de uitbraak van een grieppandemie, de uitbraak van de Nieuwe Influenza
A (H1N1) heeft dit voornemen doorkruist. De praktijk van een echte grieppandemie
levert echter veel informatie op waar alle betrokken partijen van kunnen leren.
Er zal dan ook uitgebreid geëvalueerd worden wat de lessen uit de praktijk
van deze grieppandemie zijn.
 
 Verder vinden jaarlijks grote interdepartementale bestuurlijke oefeningen
plaats. In 2009 was dit de meerdaagse rampenoefening «Floodex»,
waarin Nederland om bijstand aan Europese lidstaten vraagt. Omdat natuurrampen
als overstromingen geen grenzen kennen en meerdere landen op hetzelfde moment
kunnen treffen, namen diverse organisaties uit Nederland, Groot-Brittannië,
Duitsland, Estland en Polen deel aan deze oefening. Deze oefening
was bedoeld om de bestaande procedures bij het alarmeren, mobiliseren en inzetten
van internationale hulpdiensten na een ernstige grootschalige calamiteit in
de praktijk te testen en bestond uit zowel een bestuurlijk als een operationeel
deel. Juist de samenwerking met buitenlandse hulpverleners gaf deze oefening
een grote toegevoegde waarde. Daarom heeft Nederland dit najaar ook deelgenomen
aan de internationale Belgische nucleaire oefening Doel.
 In november 2009 namen ruim 130 deelnemers uit 36 verschillende landen
en vijf internationale organisaties deel aan oefening «Exercise Cobalt
2009». Doel van de oefening was om gezamenlijk een dreigende radiologische
en nucleaire aanslag te voorkomen door informatie-uitwisseling tussen landen
en organisaties zoals Interpol, Europol en het Internationaal Atoomagentschap,
verder te optimaliseren. De oefening was een initiatief van de Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding. De oefening vond plaats in het kader van het zogenoemde
Global Initiative to Combat Nuclear Terrorism (GICNT). Nederland is een van
de 76 landen die zich hierbij als partner heeft aangesloten.
 
 In 2010 wordt naar aanleiding van de uitkomsten van de NRB 2008–2009, waarbij uitval van ICT/Telecom diensten als belangrijke
dreiging is geïdentificeerd aangehaakt bij de internationale oefening
Cyberstorm III, waarbij de nadruk ligt op ICT veiligheid.
 Internationale samenwerking
 Samenlevingen zijn zo met elkaar verweven dat het onmogelijk is om ons
op het gebied van nationale veiligheid, bescherming van vitale infrastructuur
en crisisbeheersing alleen op Nederland te richten. In EU-verband heeft het
kabinet zich dan ook verbonden aan het Stockholm programma en de Interne Europese
Veiligheidsstrategie. Hierin staat onder meer dat de EU zich zal inzetten
voor het versterken van de samenwerking binnen de EU op het gebied van preventie,
preparatie en respons op allerlei rampen en crises. Nederland zal deze ontwikkeling
onder andere steunen door het delen van onze aanpak in dit kader: de Nationale
Risico Beoordeling.
 
 Daarnaast wordt de inzet op de implementatie van de Europese richtlijn
voor de bescherming van vitale infrastructuur en de actiepunten uit het CBRN
actieplan (Chemisch, Biologisch, Radiologisch, Nucleair) voortgezet. De Raad
Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ-Raad) heeft in zijn vergadering van 30 november
2009 ingestemd met het zogeheten EU CBRN Actieplan. Dit plan geeft een belangrijke
impuls aan de versterking van de chemische, biologische, radiologische en
nucleaire veiligheid en beveiliging in de Europese Unie, met in achtneming
van de principes van subsidiariteit en proportionaliteit. Het omvat 124 acties
op het gebied van preventie, detectie en respons op CBRN-incidenten, In 2010
starten 14 key actions. Het kabinet ziet het actieplan als een belangrijk
instrument om op Europees niveau een inhaalslag te maken ten aanzien van het
beperken van de dreiging en de gevolgen van CBRN incidenten en zal bij de
uitvoering van het actieplan een actieve rol spelen. Een samenhangende aanpak
in de lidstaten is, gelet op het(potentieel) grensoverschrijdende karakter
van CBRN -incidenten, belangrijk om op Europees niveau eenzelfde beveiligingsniveau
te realiseren maken Bovendien kan zo ook schaalvoordeel worden behaald op
het gebied van kennisontwikkeling en kennisdeling. Veel van de voorgestelde
maatregelen in het actieplan zijn overigens in Nederland al op enige wijze
in gang gezet.
 Agenda voor 2010
 In deze brief heeft u kunnen lezen hoe belangrijk het is dat alle partijen
in onze samenleving hun eigen verantwoordelijkheid kennen en deze ook (kunnen)
oppakken. De nationale veiligheid is immers een zaak van ons allemaal, van
burger en bedrijfsleven tot overheid. Een goede samenhang tussen het inzicht
in dreigingen, de benodigde capaciteiten om hiermee om te gaan, de mogelijke
gevolgen voor de vitale infrastructuur en de voorbereiding op de crisisbeheersing
is essentieel en het kabinet zal blijvend inzetten op het versterken van deze
samenhang.
 
 In 2010 bestaat deze versterking onder meer uit:
 • Uitvoering van de Nationale Risico Beoordeling en Capaciteitenanalyse
2010. Hierbij wordt onder andere schaarste van mineralen meegenomen als mogelijke
dreiging.
 • Vergroten van weerbaarheid van vitale sectoren tegen uitval van
ICT/Telecom en elektriciteit.
 • Versterken van de nationale respons op ICT uitval door onder andere
de ontwikkeling en inrichting van een ICT Respons Board.
 • Deelname aan internationale oefening ICT uitval (Cyberstorm III).
 • Ondersteunen van de versterking van de relaties tussen veiligheidsregio’s
en vitale infrastructuren.
 • Versterken van de relatie tussen de nationale en regionale crisisorganisaties,
ondermeer door verdere vormgeving van de Landelijk Operationele Staf (LOS).
 • Door ontwikkeling van de rijkscrisisstructuur.
 • (Verdere) implementatie van het EU CBRN Actieplan (Chemisch, Biologisch,
Radiologisch, Nucleair) en van de Europese richtlijn voor de bescherming van
vitale infrastructuur.
 • Bijdrage aan het in EU-verband in het kader van het Stockholm programma
ontwikkelen van een Europese interne veiligheidsstrategie.
 • Verdere uitvoering van het project Zelfredzaamheid bij Rampen en
Crises.
 • Bestendigen van de resultaten van de voorbereiding op griep, mede
op basis van de uitkomsten van de uit te voeren evaluatie naar de grieppandemie
van het afgelopen jaar.
 Tot slot
 Ik zal u in het kader van de strategie nationale veiligheid structureel
blijven informeren over de betekenis van de dreigingen uit de Nationale Risicobeoordeling
voor onder meer de vitale infrastructuur. Daaruit kunnen specifieke maatregelen
voor deze sectoren en overheidspartijen volgen. Ik zal u informeren over dergelijke
maatregelen in de voortgangsbrief Nationale Veiligheid die u regelmatig zult
blijven ontvangen. Eind dit jaar zult u de volgende voortgangsbrief Nationale
Veiligheid ontvangen. In deze brief wordt ondermeer ingegaan op de resultaten
van de Nationale Risicobeoordeling en Capaciteitenanalyse 2010.
 Eens in de vier jaar zal in de voortgangsbrief Nationale Veiligheid diepgaander
gerapporteerd worden hoe het gesteld is met de bescherming van de vitale infrastructuur.
Hiermee wordt gevolg gegeven aan de toezegging aan de Tweede Kamer die ten
grondslag ligt aan de huidige analyse en die uit 2005 om eens in de vier jaar
integraal te rapporteren over de bescherming van de vitale infrastructuur.
 
 De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 G. ter Horst
 
 
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 821, nr. 3.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 821, nr. 6 en
vergaderjaar 2008–2009, 30 821, nr. 8.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 26 643, nr. 75.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 821, nr. 6.
 
 
 Vitale sectoren: Energie, Telecom/ICT, Drinkwater, Voedsel, Gezondheid,
Financieel, Keren en beheren van oppervlaktewater, Openbare Orde en Veiligheid,
Rechtsorde, Openbaar bestuur, Transport en Chemische en Nucleaire industrie.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 821, nr. 8.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 X, nr. 66.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 668, nr. 18.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112 en 29 668,
nr. 793.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 821, nr. 8, blz.
10–11.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 821, nr. 6.
 
 
 Soms zijn wel plannen aanwezig, maar is men nog doende deze formeel bestuurlijk
te accorderen.
 
 
 Merk op dat het aantal vitale organisaties per sector niet hetzelfde is
als het aantal vitale objecten en dat het relatief grote aantal aangeschreven
organisaties in de zorg is ingegeven door het specifieke karakter van een
grieppandemie.
 
 
 Het ministerie van LNV overweegt het criterium van vitaal bedrijf nog
eens nader te bekijken.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 821, nr. 6.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 821, nr. 9.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 821, nr. 8.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 625, nr. 136.
 
 
 Staatscourant, 24 juli 2009.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 668, nr. 28.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 821, nr. 6.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 821, nr. 8.