Personeelszorg rond vredesoperaties; Notitie 'Personeelszorg rond vredesoperaties'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26933, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

13-12-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26933 nr. 1

26-11-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInleidingDe uitzendnorm en de uitzendfrequentieAlgemeenDe uitzendnorm in de praktijkUitzendnormAfwijkende uitzendtermijnenConclusie uitzendnorm in de praktijkPersoneel meerdere keren uitgezondenConclusieZorg voor de uitzendingWerving en selectieOpleiding en trainingGezondheidsrisico'sZorg tijdens de uitzendingHulpverlening tijdens de uitzendingMedische aspectenOntspanningContact met oude werkplekVerlofregelingRepatriëringAfwikkelingsfasePrimaire afwikkelingsfaseZorg na de uitzendingSecundaire afwikkelingsfaseTerugkeer- of readaptatieprogramma'sMedische aspecten na terugkeerTertiaire afwikkelingsfaseActieve opsporingproblemenZorg na dienstverlatingCase-managementThuisfrontzorgOverige onderwerpenFunctietoewijzing na uitzendingRechtspositionele vraagstukkenVoorzieningen bij vredesoperatiesFinanciering van een huisAansprakelijkheidInzet burgerpersoneel bij vredesoperatiesLiteratuurlijst
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26933Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 82 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 933Personeelszorg rond vredesoperatiesnr. 1BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 november 1999In bijlage doe ik u ter uitvoering van de motie Van den Doel/Van 't Riet
(TK 26 200 X nr. 18) de notitie «Personeelszorg rond vredesoperaties»
toekomen.De Staatssecretaris van Defensie,H. A. L. van Hoof InhoudsopgaveBlz.   Inleiding3   De uitzendnorm en de uitzendfrequentie4– algemeen4 – de uitzendnorm in de praktijk4 – personeel meerdere
keren uitgezonden6    Zorg vóór de uitzending9–
werving en selectie9 – opleiding en training9 – gezondheidsrisico's11   Zorg tijdens de uitzending11– hulpverlening
tijdens de uitzending12– medische aspecten13 – ontspanning13– contact met de oude werkplek14– verlofregeling15 – repatriëring15– (primaire) afwikkelingsfase16    Zorg na de uitzending17– secundaire
afwikkelingsfase17 terugkeer- of readaptatieprogramma's17 medische aspecten na terugkeer17 – tertiaire afwikkelingsfase18 actieve opsporing problemen18 –
zorg na dienstverlating19 – case-management20   Thuisfrontzorg20   Overige onderwerpen23– functietoewijzing na uitzending23– rechtspositionele vraagstukken24 – inzet burgerpersoneel bij vredesoperaties25   Literatuurlijst26InleidingSinds 1990 zijn ongeveer 37 000 militairen uitgezonden geweest in
het kader van een vredes- of humanitaire operatie. Deze inzet betekent een
forse ingreep in het persoonlijk leven van de individuele militair en dat
van zijn of haar directe omgeving. Dat brengt een grote verantwoordelijkheid
voor Defensie met zich mee. Het verplicht uit het oogpunt van personeelszorg
tot een goede begeleiding van militairen en hun thuisfront vóór,
tijdens en na de uitzending.De zorg voor uitgezonden militairen vraagt blijvende aandacht en inspanning.
Eind vorig jaar heeft ook Uw Kamer bij de behandeling van de begroting aandacht
gevraagd voor de voorbereiding en uitvoering van de vredesmissies waarbij
met name gewezen werd op de personele aspecten daarvan. Ik waardeer deze aandacht
van Uw Kamer voor het welzijn van de militairen bijzonder en schets U in deze
brief dan ook graag de inspanningen die Defensie verricht in het kader van
de personeelszorg voor uitgezonden militairen. Daarmee vormt deze brief een
reactie op de motie Van den Doel/Van 't Riet over de evaluatie van de personele
aspecten verbonden aan vredesoperaties (Kamerstukken TK 26 200 X, nr.
18). De operationele aspecten met betrekking tot de uitzendingen komen uiteraard
niet in deze brief aan de orde.Het personeelszorgbeleid wordt overigens naar aanleiding van opgedane
ervaringen voortdurend geëvalueerd en bijgesteld. De uiteenlopende ervaringen
bij uitzendingen vormen een belangrijk richtsnoer om het vastgelegde beleid
steeds weer te blijven toetsen en – indien nodig – aan te passen.
De krijgsmachtdelen doen dan ook systematisch onderzoek onder uitgezonden
militairen en hun thuisfront naar hun bevindingen en hun welzijn. Ook zijn
de laatste jaren enkele grote externe onderzoeken verricht naar de zorgbehoefte
van uitgezonden militairen. In een bijlage zijn de belangrijkste onderzoeken
en evaluaties weergegeven die mede ten grondslag hebben gelegen aan het beleid
zoals vastgelegd in deze brief.Geconcludeerd kan worden dat bij uitzendingen altijd rekening gehouden
moet worden met psychosociale problematiek bij terugkeer, ondanks een zorgvuldige
voorbereiding en begeleiding. Gemiddeld heeft één op de vijf
militairen na een uitzending te maken met psychosociale problematiek. Bij
gemiddeld ruim twee procent van de militairen is sprake van een post traumatische
stress stoornis (PTSS). Deze percentages komen overigens overeen met in de
literatuur bekende cijfers met betrekking tot uitzendingen van buitenlandse
militairen. De percentages noodzaken tot een blijvende grote aandacht voor
een gedegen zorgbeleid rondom uitzendingen.In de discussie naar aanleiding van de Hoofdlijnennotitie is nog eens
expliciet aandacht gevraagd voor de uitzendnorm (een half jaar uitzenden en
een jaar thuis). Hieronder zal als eerste op deze uitzendnorm worden ingegaan.
Daarbij komt de vraag aan de orde of deze norm in de praktijk altijd gehanteerd
kon worden. Verder zal worden stilgestaan bij de vraag of de norm –
over een langere periode bezien – voor het personeel een te grote belasting
vormt.Daarna zal worden ingegaan op de kern van deze brief: de personeelszorgactiviteiten
rondom uitzendingen. Daarbij is sprake van een drie-sporenbeleid: de zorg
vóór de uitzending, de zorg tijdens de uitzending en de nazorg.
Daarna zal ik ingaan op de zorg voor het thuisfront. Tenslotte wordt aandacht
besteed aan enkele andere onderwerpen gerelateerd aan de zorg voor personeel.
Het betreft achtereenvolgens enkele rechtspositionele vraagstukken,
de uitzending van burgerpersoneel en de functietoewijzing na uitzending van
militair personeel.De uitzendnorm en de uitzendfrequentieAlgemeenIn de Prioriteitennota is gesteld dat de Nederlandse krijgsmacht in staat
moet zijn om gelijktijdig deel te nemen aan vier vredesoperaties. Het gaat
dan om bijdragen op het niveau van een bataljon of een equivalent daarvan
(bijvoorbeeld twee fregatten of een squadron jachtvliegtuigen), dan wel om
een substantiële bijdrage van ondersteunende eenheden. Het voortzettingsvermogen
van de krijgsmacht moet zodanig zijn dat uitgaande van operaties in het lage
deel van het crisisbeheersingsspectrum de deelname zo nodig gedurende drie
jaren is vol te houden.Als norm geldt dat een periode van uitzending wordt gevolgd door een tweemaal
zo lange periode van niet-uitzending. De uitzendnorm is dus 1:21. Omdat uitzendingen meestal zes maanden duren, betekent dat dat personeel
eens per anderhalf jaar maximaal zes maanden wordt uitgezonden. Maar de uitzendnorm
geldt dus ook bij kortere of langere uitzendingen (bij een periode van bijvoorbeeld
4 maanden uitzenden, volgt een periode van minimaal 8 maanden niet-uitzenden).
De norm impliceert dat er voor elke uit te zenden eenheid in beginsel twee
andere aanwezig moeten zijn voor opleiding en aflossing.De Nederlandse krijgsmacht heeft de afgelopen jaren – met 37 000
uitgezonden militairen – een aanzienlijke bijdrage geleverd aan diverse
vredes- en humanitaire operaties. Van verscheidene kanten – ook in de
Strategische Toekomstdiscussie Defensie – is erop gewezen dat de frequentie
van de uitzendingen een te grote belasting is voor het uitgezonden personeel
(Kamerstuk 26 382, nr. 6). Ook de centrales van overheidspersoneel stellen
dat de huidige uitzendnorm te zwaar is. Zij stellen bovendien dat zelfs aan
de huidige uitzendnorm niet altijd de hand wordt gehouden. Tijdens de behandeling
in de Kamer van de Hoofdlijnennotitie is eveneens uitvoerig ingegaan op de
uitzendnorm. Aangegeven is toen dat bij de evaluatie van de personele consequenties
van vredesoperaties ook gekeken zou worden naar het huidige uitzendbeleid
en de frequentie waarmee personeel wordt uitgezonden.Hieronder worden de volgende twee vragen aan de orde gesteld:– in hoeverre kan in de praktijk de uitzendnorm worden gehandhaafd
dat personeel maximaal eens per anderhalf jaar voor zes maanden wordt uitgezonden;– in hoeverre is personeel – al dan niet met inachtneming
van de uitzendnorm – meerdere keren uitgezonden.De uitzendnorm in de praktijkUitzendnormDe uitzendnorm dat personeel eens per anderhalf jaar voor zes maanden
wordt uitgezonden, wordt in beginsel door alle krijgsmachtdelen gehanteerd.Het aantal militairen van de Koninklijke landmacht dat na een uitzending
van zes maanden, binnen een jaar wederom aan een buitenlandse missie deelneemt,
is gering. Inbreuk op de norm, als het eenheden betreft, komt in
principe niet voor. De norm vormt voor de Koninklijke landmacht de basis voor
de herschikking van gevechtsfuncties. Doordat het aantal missies recentelijk
is toegenomen, kan het echter zijn dat voor eenheden op beperkte schaal net
niet aan de norm wordt voldaan. Zo staat de compagnie van 11 Infbatlumbl die
in juni dit jaar is teruggekeerd, in mei 2000 gepland om opnieuw te worden
uitgezonden. Door het grote aantal missies komt het soms ook voor dat een
beroep moet worden gedaan op een militair met een specifieke deskundigheid
die korter dan een jaar terug is van een vredesmissie. Zo zullen enkele genisten
die van eind 1998 tot april 1999 aan EFORCE hebben deelgenomen, in januari
2000 weer worden uitgezonden voor KFOR. Ook komt het op beperkte schaal voor
dat personeel na uitzending wordt overgeplaatst en binnen een jaar na uitzending
met de nieuwe eenheid wordt uitgezonden.In de praktijk doen zich echter in geringe mate problemen voor, omdat
uitzendingen binnen een jaar na terugkomst van de vorige uitzending vaak met
instemming en in sommige gevallen zelfs op verzoek van betrokkenen plaatsvinden.
Getracht wordt om overschrijding van de norm zo veel als mogelijk te voorkomen.
Verder worden – indien noodzakelijk en enigszins mogelijk – niet
alle functies in het uitzendgebied gevuld. Zo worden momenteel in Bosnië
niet alle bergingsfuncties gevuld. Ook zijn in dat verband in Kosovo de genie-eenheden
niet volledig organiek gevuld. Personeel is in Nederland weliswaar beschikbaar,
maar wordt vanwege het uitzendverleden thans niet uitgezonden.De uitzendnorm 1:2 is ook bij de Koninklijke marine het planningsinstrument
voor het uitzenden van eenheden en personeel voor vredesoperaties. In beginsel
zijn alle eenheden dan ook niet langer dan zes maanden in een periode van
achttien maanden uitgezonden of werd de bemanning tijdig gewisseld, zodat
steeds aan de uitzendnorm kon worden voldaan. Uitzondering hierop vormen zo'n
twintig mariniers die op vrijwillige basis voor een tweede keer werden uitgezonden
naar Cambodja. Een overschrijding van de norm heeft ook plaatsgevonden ten
aanzien van de inzet van een drietal fregatten, die om operationele redenen
binnen een jaar na terugkeer, voor een tweede maal werden ingedeeld voor de
vredesoperatie in de Adriatische Zee. Van de drie schepen hebben enkele tientallen
bemanningsleden de tweede reis meegemaakt en daarmee de norm overschreden.Bij de Koninklijke Marine doen zich verder bij bepaalde categorieën
personeel, waarbij sprake is van tekorten, knelpunten voor ten aanzien van
de uitzendnorm. Met name officieren van de operationele dienst en schepelingen
van de technische dienst worden frequenter dan gebruikelijk tussen schepen
overgeplaatst om vacatures te vervullen. In een aantal gevallen leidt dit
tot een overschrijding van de uitzendnorm. Deze knelpuntsituaties hebben nadrukkelijk
de aandacht bij de Koninklijke marine. Getracht wordt de overschrijding van
de uitzendnorm zo veel als mogelijk te voorkomen.Ook bij de Koninklijke luchtmacht geldt als norm dat detachementen nooit
meer dan 6 maanden per anderhalf jaar worden uitgezonden. Voor het samenstellen
van F-16-detachementen van de Koninklijke luchtmacht wordt bij toerbeurt gedurende
een aaneengesloten periode van 6 maanden één van de drie operationele
F-16-vliegbases aangewezen. Binnen bepaalde grenzen kan een commandant van
een vliegbasis bepalen in hoeverre in dat half jaar met zijn eigen personeel
wordt gerouleerd. Over het algemeen is voor de leiding van een detachement
een uitzendtermijn van 6 maanden aangehouden, voor het logistiek en grondpersoneel
een termijn van 3 maanden en, om operationele redenen, voor de vliegers gemiddeld
zes weken. Overschrijding van de uitzendnorm vond slechts in een
enkel geval plaats, meestal op verzoek van de militair zelf.Ook bij de Koninklijke marechaussee wordt de uitzendnorm 1:2 in beginsel
onverkort gehanteerd. Voor 70 militairen is sinds 1990 in geringe mate afgeweken
van de standaard uitzendnorm. In alle gevallen betrof het echter vrijwilligers
die zelf opteerden om binnen een jaar na uitzending wederom te worden uitgezonden.Afwijkende uitzendtermijnenVoor bepaalde categorieën personeel worden afwijkende uitzendtermijnen
gehanteerd. Onder uitzendtermijn wordt verstaan: de lengte van de uitzending.
Zoals eerder aangegeven, is dat bijvoorbeeld het geval voor de F-16-vliegers
van de Koninklijke luchtmacht. Een vergelijkbare systematiek wordt door de
Koninklijke marine gehanteerd voor het Orion-personeel. Krijgsmachtbreed geldt
er ook een kortere uitzendtermijn voor gespecialiseerd medisch personeel,
omdat tijdens de uitzending het aanbod van werk te eenzijdig is om de benodigde
kennis en ervaring op peil te houden. Overigens zijn er, zoals bekend, door
een tekort aan medisch personeel contracten met reguliere ziekenhuizen gesloten
voor het uitzenden van gespecialiseerd personeel.Voor waarnemersfuncties en functies bij een internationale staf van een
vredesoperatie, kan de uitzendtermijn langer zijn dan zes maanden. Dergelijke
uitzendingen geschieden zoveel als mogelijk op basis van vrijwilligheid. Voor
UNTSO-waarnemers (United Nations Truce Supervision Organisation in het Midden-Oosten)
geldt een uitzendtermijn van een jaar. In tegenstelling tot andere operaties
is het bij deze missie toegestaan het gezin mee te nemen.Zoals gesteld, wordt indien sprake is van een langere of kortere uitzendtermijn
dan zes maanden de norm in beginsel nog steeds gehanteerd, maar nu dus toegepast
op de afwijkende uitzendtermijn. Ter illustratie: medisch specialisten kunnen
na een uitzending van drie maanden, na zes maanden weer worden uitgezonden.Conclusie uitzendnorm in de praktijkResumerend kan worden gesteld dat de uitzendnorm 1:2 door alle krijgsmachtdelen
als randvoorwaarde bij de planning voor het uitzenden van eenheden wordt gehanteerd.
In het algemeen zijn de krijgsmachtdelen goed in staat zich te houden aan
het vastgestelde uitzendbeleid. Slechts in geringe mate moet hiervan worden
afgeweken, bijvoorbeeld vanwege vervanging door ziekte of wanneer sprake is
van bijzondere kwaliteiten. Ook wordt soms van de norm afgeweken, omdat sprake
is van tekorten in bepaalde personeelscategorieën. Dit leidt tot een
grote druk op het betrokken personeel en deze knelpuntcategorieën hebben
dan ook nadrukkelijk de aandacht. In vrij veel gevallen levert uitzending
in strijd met de afgesproken norm overigens weinig problemen op, omdat vaak
een beroep kan worden gedaan op vrijwilligers. Desalniettemin was de uitzendnorm
ook binnen de Strategische Toekomstdiscussie Defensie een belangrijk aandachtspunt.
In de Defensienota zal hier dan ook nadrukkelijk op in worden gegaan.Personeel meerdere keren uitgezondenIn deze paragraaf zal worden stilgestaan bij de vraag in hoeverre personeel –
al dan niet met inachtneming van de uitzendnorm – meerdere keren is
uitgezonden. Een gedeelte van de 37 000 uitgezonden militairen is meer dan één
keer uitgezonden. In totaal is sinds het begin van de jaren negentig ruim
47 000 keer een militair uitgezonden.Bij de Koninklijke landmacht zijn vanaf 1990 ruim 21 000 personen
uitgezonden geweest. Daarvan zijn ongeveer 2500 militairen twee keer, 400
militairen drie keer, 50 militairen vier keer en 10 militairen vijf keer uitgezonden.
In totaal gaat het om bijna 25 000 uitzendingen. Van het frequenter uitgezonden
personeel heeft 40% een BOT- en 60% een BBT-aanstelling.Met name logistiek en geniepersoneel wordt frequent voor vredesoperaties
uitgezonden. Naarmate vredesoperaties langer duren, zullen met name BOT-militairen
en BBT'ers met een verlengd contract vaker een uitzending gaan meemaken. De
veelheid van uitzendingen kan dan ook met name onder de genoemde categorieën
als belastend worden ervaren. Er zijn signalen dat onder frequenter uitgezonden
personeel «uitzendmoeheid» begint te ontstaan. Dit uit zich onder
meer in BBT'ers die hun contracten om die reden niet (verder) verlengen en
jonge BOT'ers die de dienst verlaten.Bij de Koninklijke marine hebben ongeveer 9 100 militairen deelgenomen
aan vredesoperaties. Ongeveer 1700 KM-militairen zijn meer dan één
keer uitgezonden. In totaal gaat het om bijna 11 000 uitzendingen.Hoewel een uitzending in het kader van vredesoperaties door het KM-personeel
als een bijzondere operatie wordt gezien, dient gesteld te worden dat bij
de KM bij voortduring personeel voor langere tijd van huis is, ook voor andere
inzet dan alleen vredesoperaties. Op ieder moment van het jaar is een grote
groep personeel aan boord van schepen voor langdurige «deployments»
ingezet. Deze situatie is normaal voor de marine en vormt een integraal deel
van het werk. Onderzoek wijst echter uit dat een groeiend aantal KM-personeelsleden
en hun thuisfront de langdurige afwezigheid die operationele plaatsingen impliceren,
in toenemende mate als belastend ervaren voor de gezinsomstandigheden. Deze
gevoelens zijn voor de Koninklijke marine de belangrijkste reden geweest om
de periode dat fregatten ingedeeld zijn in de permanente NAVO-squadrons terug
te brengen van zes naar vier maanden. Deze aanpassing van de uitzendtermijn
is van toepassing op de reguliere operationele verplichtingen. De uitzendtermijn
voor vredesoperaties is ongewijzigd.Bij de Koninklijke luchtmacht zijn circa 5300 militairen uitgezonden.
Daarvan zijn er 1700 meer dan één keer uitgezonden. In totaal
gaat het om 9600 uitzendingen. Tot 1993 was er bij de Koninklijke luchtmacht
alleen sprake van individuele uitzendingen en van de inzet van de groepen
geleide wapens in het kader van de Golfoorlog begin 1991. De frequentie van
het uitzenden van luchtmachtpersoneel is fors toegenomen sinds de stationering
van F-16-detachementen in Italië. Een aanzienlijk deel van dat personeel
is meerdere malen uitgezonden. Iedere vliegbasis is drie keer verantwoordelijk
geweest voor de uitzending van F-16-detachementen. Voor manschappen (BOT en
BBT) en onderofficieren BBT geldt dat zij gemiddeld twee keer zijn uitgezonden.
Voor onderofficieren BOT en officieren (BOT en BBT) ligt dit gemiddeld op
drie. De uitzendtermijn varieerde per categorie. Het onderzoek binnen de luchtmacht
naar de werkdruk en werklast van het personeel heeft onder andere uitgewezen
dat juist ook ten gevolge van de uitzendingen bij de F-16-vliegbases een grotere
werkdruk en -last wordt ervaren. De langdurige inzet, eerst vanuit Villafranca
en later vanuit Amendola, is voor velen een aanzienlijke belasting geweest. Van de Koninklijke marechaussee zijn in totaal 1256 militairen uitgezonden.
Daarvan zijn 225 militairen meer dan één keer uitgezonden. In
totaal ging het om iets meer dan 1500 uitzendingen. Veruit het merendeel van
het frequenter uitgezonden personeel heeft een BOT-aanstelling.ConclusieGesteld kan worden dat op dit moment het merendeel van de militairen één
keer is uitgezonden. Zo'n 25% van de ruim 37 000 uitgezonden Nederlandse
militairen hebben twee of meer keer deelgenomen aan een vredes- of humanitaire
operatie.In het onderstaande overzicht zijn de aantallen per krijgsmachtdeel gerangschikt.  aantal uitzendingenaantal
uitgezonden militairenvaker uitgezonden militairen Kon. landmacht25 00021 0002 900 Kon. marine11 0009 1001 700 Kon. luchtmacht9 6005 3001 700 Kon. marechaussee1 5001 250225Totaal47 10036 6506 525De derde kolom «vaker uitgezonden militairen» omvat militairen
die twee of meer keer zijn uitgezonden. Het aantal in de eerste kolom is dus
hoger dan de optelsom van de tweede en derde kolom.Globaal gesproken is constant ongeveer 4,5% van het militaire personeel
op missie. Indien vaker is deelgenomen aan een vredesof humanitaire operatie,
is daarbij vaak sprake van een langere termijn dan één jaar
tussen de verschillende uitzendingen. Meerdere uitzendingen achter elkaar
volgens de uitzendfrequentie van 1:2 (6 maanden uitzending, 12 maanden thuis,
6 maanden uitzending etc.) is dus slechts voor een beperkte groep realiteit.
Het betreft bij de Koninklijke landmacht dan met name logistiek personeel
en personeel van de genie. Ook het personeel van de F-16-detachementen van
de Koninklijke luchtmacht is de laatste jaren veelvuldig uitgezonden. Bij
de Koninklijke Marine zijn vooral bepaalde categorieën operationeel en
technisch personeel frequent uitgezonden. Verder worden bij alle krijgsmachtdelen
medisch specialisten veelvuldig uitgezonden.De groep militairen die – ondanks de inachtneming van de uitzendnorm –
geconfronteerd wordt met frequente uitzendingen, ervaart dat in toenemende
mate als een grote belasting, zeker in combinatie met de toenemende werkdruk
tijdens de periode dat men niet is uitgezonden. Zoals ook naar voren kwam
in de Strategische Toekomstdiscussie en zoals ook is aangegeven door de centrales
van overheidspersoneel begint er bij bepaalde groepen uitzendmoeheid te ontstaan.
Daarbij speelt natuurlijk ook een rol dat de meeste militairen naast vredesoperaties
ook veelvuldig geconfronteerd worden met oefeningen en andere uitzendingen,
waarbij zij «weg-van-huis» zijn. Dat is onder meer het geval bij
de Koninklijke marine waar sprake kan zijn van een reguliere vaarperiode snel
volgend op een vredesoperatie.Uit onderzoek blijkt ook dat een meerderheid van het personeel het als
te zwaar zou ervaren als de uitzendnorm 1:2 voor hen realiteit zou worden,
met andere woorden: als zij daadwerkelijk meerdere keren achter elkaar een
jaar na uitzending opnieuw zouden worden uitgezonden. Daarbij komt vooral
naar voren dat die uitzendfrequentie te belastend zou zijn voor het gezin.
Verschillende onderzoeken onder het thuisfront laten een soortgelijk
beeld zien. Overigens zal met de blijvende inzet voor vredesoperaties het
aantal militairen dat meerdere keren wordt uitgezonden en dat ook daadwerkelijk
geconfronteerd gaat worden met de uitzendfrequentie van 1:2 de komende tijd
toenemen. Naarmate het aantal missies toeneemt en uitzendingen frequenter
op elkaar volgen, zal dit vooral voor BOT- en BBT-personeel met een langer
contract als belastend worden ervaren.In de Defensienota zal nader worden ingegaan op de vraag of en in welke
mate met deze toenemende belasting rekening kan worden gehouden.Zorg voor de uitzendingEen goede personeelszorg begint al ruim voor een vredesoperatie. Daarbij
wordt uiteraard de verwevenheid van de zorg vóór, tijdens en
na de uitzending in ogenschouw genomen. De zorg vóór de uitzending
is dan ook vanzelfsprekend afgestemd op mogelijk te verwachten psychosociale
problematiek.Werving en selectieReeds bij de selectie van nieuw personeel wordt vastgesteld of iemand
uitzendgeschikt is. Al het militair personeel kan immers worden uitgezonden.
Ook de voorlichting en werving van nieuw personeel is sterk gericht op de
nieuwe taken van de krijgsmacht. Daarbij wordt dus zowel aan de positieve
aspecten van inzet in een vredesoperatie (zoals het optreden in internationaal
verband en het leveren van een bijdrage aan vrede en veiligheid) aandacht
besteed, als ook aan mogelijke risico's en de minder plezierige of zelfs negatieve
elementen (zoals de kans op psychische problemen na traumatische ervaringen
en het feit dat men regelmatig een half jaar van huis is).De selectieprocedure van nieuw militair personeel is op basis van bevindingen
uit gedragswetenschappelijke onderzoeken aanzienlijk verbeterd. Daarbij is
onder meer gebruik gemaakt van gegevens over militairen die van een uitzending
werden gerepatrieerd of vervroegd de dienst verlieten. Bij de selectie worden
door psychologische tests, persoonlijkheidsvragenlijsten en interviews conclusies
getrokken ten aanzien van de mate van uitzendgeschiktheid. Kandidaten met
een verhoogd risico worden afgekeurd.Doordat militairen reeds bij de aanstelling geselecteerd zijn op uitzendgeschiktheid,
worden er vlak voor een uitzending geen aanvullende eisen meer gesteld. Vanzelsprekend
kunnen zich wel omstandigheden voordoen waardoor iemand om medische of psycho-sociale
redenen tijdelijk niet kan worden uitgezonden, maar in principe is iedere
militair uitzendbaar. Zoals ook is aangegeven in de brief van 5 september
1997 naar aanleiding van het gedrag van Nederlandse VN-militairen in Angola
(Kamerstuk 25 522, nr. 1) bestaat het gevaar dat extra selectie-criteria
voor uitzendingen leiden tot een tweedeling in het personeelsbestand. Het
gaat er immers om de selectie, de opleiding en de begeleiding van militairen
zo te optimaliseren dat in beginsel elke Nederlandse militair kan worden uitgezonden.
Een en ander laat overigens onverlet dat in bijzondere situaties bijzondere
eisen kunnen worden gesteld. In die vaak individuele gevallen zal personeel
zorgvuldig worden geselecteerd, waarbij de bewezen geschiktheid tijdens andere
operaties een rol kan spelen.Opleiding en trainingNu uitzendingen in het kader van vredesoperaties van toenemend belang
en derhalve frequent aan de orde zijn, wordt in vrijwel alle militaire opleidingen vanzelfsprekend aandacht besteed aan de personele aspecten
van een mogelijke uitzending. De voorbereiding op een vredesoperatie is dus
niet beperkt tot een speciale opleiding direct voorafgaande aan de uitzending.
Zo zijn bijvoorbeeld in alle militaire basisopleidingen lessen opgenomen over
stress en het hanteren daarvan, over de gedragscode en over ethische dilemma's.Alle militairen beschikken derhalve na hun opleiding over de basisvaardigheden
om te worden uitgezonden. Dat is ook noodzakelijk, want er is vaak geen sprake
van een voorbereidingstijd van zes maanden. De zes-maanden-termijn kan worden
gehanteerd bij het aflossen van een eenheid, maar aan het begin van een vredesoperatie
is meestal sprake van een noodzaak om op korte termijn troepen in te zetten,
zoals bijvoorbeeld het geval was bij de inzet van troepen ten behoeve van
Kfor in Kosovo. Wel wordt zoveel mogelijk een eenheid aangewezen die er rekening
mee moet houden dat zij als eerste zal worden uitgezonden als zich een noodzaak
van een vredesoperatie voordoet. Verder is niet altijd sprake van een voorbereidingstijd
van zes maanden als een aangewezen militair uitvalt of voortijdig uit het
missiegebied terugkeert waardoor alsnog een ander terstond moet worden aangewezen
en uitgezonden. In die gevallen wordt afhankelijk van de ervaring van de uitgezonden
militairen een speciaal op de persoon toegesneden opleidings- en trainingsprogramma
aangeboden.Dit neemt niet weg dat het streven erop is gericht organieke eenheden
en individuele militairen zo snel als mogelijk doch uiterlijk 6 maanden voor
uitzending naar een operatiegebied aan te wijzen. Daarmee is er voldoende
reactietijd voor een goed opleidings- en trainingsprogramma en een goede voorbereiding
voor het thuisfront. Bij de voorbereiding wordt onderscheid gemaakt tussen
individuele en eenheidsgewijze uitzendingen. Voor individuele uitzendingen,
zoals bijvoorbeeld waarnemers, maken alle krijgsmachtdelen gebruik van de
opleidingen die worden verzorgd door de School voor Vredesmissies. Waarnemers
volgen ook een opleiding op het Instituut Clingendael. Voor uit te zenden
eenheden wordt de voorbereiding en opleiding verzorgd door het eigen krijgsmachtdeel.
Zo'n programma wordt aan de gehele uit te zenden eenheid gegeven, waarbij
de inhoud van het programma volledig is toegesneden op de missie. Zo worden
er lessen gegeven in stresspreventie en stresshantering. Daarnaast volgen
kaderleden een programma waarin zij getraind worden in debriefingtechnieken.
Buddy-relaties, groepscohesie en grensverleggende activiteiten zijn belangrijke
aandachtspunten tijdens de opleiding. Medewerkers van de MDD verzorgen een
voorlichting waarbij zij de sociale aspecten uiteenzetten die gerelateerd
zijn aan een uitzendperiode voor de militair en zijn/haar relaties. Verder
wordt door zorg van de Geestelijke Verzorging vaak een uitzendconferentie
in één van de vormingscentra gehouden, waarbij door middel van
groepsgesprekken onder meer aandacht wordt besteed aan de sociale en ethische
aspecten van de uitzending. Ook de omgang met andere culturen maakt deel uit
van de voorbereiding op alle operaties. Voor de uitzending wordt ook onderricht
gegeven in de VN-gedragsregels alsmede de Nederlandse gedragscode. Eenmaal
in het missiegebied worden de uitgezonden militairen opnieuw gewezen op de
VN-gedragsregels.Zoals gesteld, wordt aan ethische dilemma's reeds in de basisopleidingen
aandacht geschonken. Dat neemt niet weg dat ik de bevelhebbers nog eens heb
gevraagd ook bij de voorbereiding van militairen voor een uitzending nadrukkelijk
aandacht te besteden aan de ethische dilemma's waarmee zij kunnen worden geconfronteerd.
Tijdens uitzendingen worden hoge eisen gesteld aan de militairen en worden
zij veelvuldig geconfronteerd met dergelijke dilemma's. In de
brief van 30 maart 1999 over het functioneren van Defensie (Kamerstuk 26 237,
nr. 3) heb ik aangekondigd een beroep te zullen doen op een externe deskundige
op het terrein van de ethiek om de voorbereiding op ethische dilemma's binnen
de krijgsmacht verder te verbeteren. Inmiddels zijn Prof. Dr. Van Iersel en
Dr. Baarda bereid gevonden deze taak op zich te nemen. Hiertoe is een zogenoemde
«ethiek-desk-krijgsmacht» opgericht. Deze desk moet onder meer
bijdragen aan de vorming en opleiding gericht op het omgaan met dilemma's
(dilemma-training) en aan informatie- en documentatievoorziening op dit punt.Naarmate een missie langer duurt, wordt het opleidings- en trainingsprogramma
op grond van inmiddels opgedane ervaringen steeds verder geoptimaliseerd,
waardoor het personeel in de loop van de operatie steeds beter op de uitzending
kan worden voorbereid (Alkemade, 1998). Uit te zenden militairen krijgen informatie
uit de eerste hand van eerder naar het desbetreffende gebied uitgezonden Nederlandse
militairen.Gezondheidsrisico'sBehalve gerichte scholing en training van geneeskundig personeel wordt
ook het niet geneeskundig personeel door de zorg van de commandant voorgelicht
over de gezondheidsrisico's in het operatiegebied. Bij de voorbereiding van
uitzendingen worden gezondheidsrisico's van het uitzendgebied geïnventariseerd
door middel van een verkenning van het missiegebied. In het verkenningsteam
is plaats ingeruimd voor een arts en HPG-specialist (Hygiëne/Preventie/Gezondheid),
waardoor de gezondheidsrisico's nader kunnen worden gepreciseerd en aangevuld.
De HPG-specialist doet onder meer metingen in de lucht, de bodem, het voedsel
en het water. Voor de inventarisatie van de gezondheidsrisico's wordt een
checklist gebruikt. De Begeleidingscommissie «Gezondheidsonderzoek Unprofor»
die onderzoek deed naar de gezondheidsklachten van de militairen die in Lukavac
waren gelegerd (Tiesinga-III, 1999), heeft de aanbeveling gedaan geprotocolleerd
oriënterend onderzoek te doen naar de mogelijke aanwezigheid van milieuverontreiniging
in de directe omgeving van de locatie en naar de potentiële gezondheidseffecten
daarvan. Deze aanbeveling heb ik overgenomen. Momenteel wordt een dergelijk
protocol ontwikkeld. Zoals aangegeven in de brief van 13 augustus 1999 over
de ervaringen bij het geniehulpbataljon in Kosovo (TK 22 181 nr 293)
zal bij uitzendingen voortaan ook meer specifieke asbestdeskundigheid aanwezig
zijn. Bij het ontbreken van specifieke deskundigheid in de eigen organisatie
zullen, waar mogelijk, externe deskundigen worden ingeschakeld.Bij uitzendingen onder verantwoordelijkheid van de CDS – in de toekomst
worden uitzendingen overigens niet meer gemandateerd, zodat zij altijd onder
verantwoordelijkheid van de CDS plaatsvinden – wordt een eerste geneeskundig
risico-assessment inclusief het te hanteren vaccinatieschema gegeven door
de Gezamenlijke Geneeskundige Beleidsstaf. Bescherming van militairen d.m.v.
vaccinaties is bij wet geregeld. Onlangs is een nieuwe ministeriële regeling
van kracht geworden waarin een eenduidig vaccinatiebeleid is vastgelegd. Bij
elke uitzending stelt de CDS – op advies van de medische autoriteiten –
het vaccinatieschema vast.Zorg tijdens de uitzendingIn deze paragraaf zal worden ingegaan op de verschillende aspecten van
zorg tijdens de uitzending. Het gaat dan in de eerste plaats om de aanwezigheid
van psychologische, bedrijfsmaatschappelijke en medische hulpverleners. Het
gaat echter ook om de aanwezigheid van andere voorzieningen voor
het personeel, zoals op het gebied van ontspanning, die een belangrijke bijdrage
leveren aan het welbevinden van militairen.Tijdens de uitzending wordt ook een begin gemaakt met het zogenoemde afwikkelingsprogramma
in het kader van de nazorg. Deze paragraaf zal dan ook worden afgesloten met
een beschrijving van het eerste deel van de afwikkelingsfase.Hulpverlening tijdens de uitzendingTijdens uitzendingen zijn zowel de medische als de bedrijfsmaatschappelijke
en psychologische zorg gegarandeerd. Om de inzetbaarheid en een goede begeleiding
van personeel tijdens de uitzending te kunnen waarborgen, is het van belang
om binnen het eigen onderdeel in staat te zijn hulpverlening te bieden bij
mogelijke reacties op traumatiserende omstandigheden. Psychische gevolgen
van een militaire inzet kunnen daardoor tijdig worden herkend en opgevangen.
De inzet van psychologen in het inzetgebied is afhankelijk van de grootte
van de eenheid en de ernst van de situatie in het crisisgebied. Bij een grotere
eenheid die moet optreden in een situatie waarin met psychische problematiek
rekening moet worden gehouden, wordt in beginsel een psycholoog in de organisatie-eenheid
opgenomen. Zo was bij de recente uitzending naar Albanië een psycholoog
aanwezig en zijn ook tijdens de huidige uitzendingen naar Kosovo en Bosnië
psychologen meegezonden. De psycholoog kan onder meer als taak hebben het
verhogen van de «awareness» voor de consequenties van stressvolle
situaties door middel van voorlichting en training, het adviseren van de commandant,
het fungeren als vraagbaak voor het personeel en het uitvoeren van psychologische
debriefings.De psycholoog kan ook een rol spelen na ernstige incidenten. In die gevallen
wordt het personeel standaard gedebriefed. In dat geval wordt gesproken van
een «critical incident stress debriefing» (cisd). Tijdens een
cisd wordt informatie verstrekt en een inschatting gemaakt van eventueel aanwezige
psychische problemen. Het doel van een cisd is het op gang brengen van een
verwerkingsproces, zodat op langere termijn klachten worden voorkomen. Uit
wetenschappelijke studies blijkt dat degenen die direct na een calamiteit
over hun ervaringen hebben kunnen praten, minder kans hebben op blijvende
psychologische schade. Als aan de eenheid geen psycholoog verbonden is, dan
kan deze daartoe worden ingevlogen. Daarvoor zijn onder meer het «Special
Psychiatric Rapid Intervention Team (SPRINT) van de KM en het «Rapid
Reaction Team» van de KL beschikbaar. Bij de Koninklijke luchtmacht
is een psycholoog van de sectie Gedragswetenschappen op afroep beschikbaar.
Ook kan het kader, dat daartoe speciaal is opgeleid, deze taak overnemen.De afstemming tussen de medische, bedrijfsmaatschappelijke en psychologische
disciplines vindt, bij grotere eenheden onder meer plaats in een Sociaal Medisch
Team (SMT). Dit team bestaat afhankelijk van de missie uit een arts, een bedrijfsmaatschappelijk
werker, een psycholoog, een personeelsfunctionaris en een geestelijk verzorger.
Het SMT heeft tot taak tijdig probleemsituaties bij het personeel te onderkennen
en de commandant te adviseren welke oplossingen mogelijk zijn. Ook de signalen
die worden afgegeven door het thuisfront van de militair en die mogelijk aanleiding
kunnen zijn tot disfunctioneren van de militair, worden in dit team besproken.
Overigens wordt bij de Koninklijke marine de meer specialistische medische
en psychologische zorg meestal gegarandeerd vanuit Nederland, door bij gebleken
behoefte een speciaal team naar de betrokken locatie over te brengen. Zoals gesteld, gaat in beginsel dus ook altijd een geestelijk verzorger
mee met een vredesmissie. Uiteraard niet alleen om kerkdiensten mogelijk te
maken, maar ook om bij te dragen aan de zorg. Zo zijn momenteel 10 geestelijk
verzorgers uitgezonden.Medische aspectenHet geneeskundige zorgsysteem zoals dat in het operatiegebied fungeert,
is afhankelijk van een aantal factoren waaronder de omgevingsfactoren, de
afstanden tussen plaats van mogelijke verwonding en geneeskundige faciliteiten,
de beschikbaarheid van verantwoorde host nation support en de aanwezigheid
van andere NAVO-partners in het uitzendgebied. Het geneeskundig zorgsysteem
omvat in ieder geval de normale eerstelijns geneeskundige zorg, preventieve
zorg, bijzondere bedrijfsgeneeskundige zorg en de eerste opvang bij calamiteiten,
alsmede de afvoer van gewonden naar de chirurgische capaciteit, gericht op
levensreddende handelingen. In sommige situaties wordt een hospitaal met meerdere
specialistische faciliteiten gepland, afhankelijk van de lokale voorzieningen
en de voorzieningen van partners. Ook repatriëring naar Nederland (Centraal
Militair Hospitaal) is in de planning van een operatie opgenomen. Bij kleine
uitzendingen met een zeer beperkt aantal personen (waarnemers bijvoorbeeld)
wordt veelal teruggevallen op de geneeskundige faciliteiten van andere landen
die aan de betreffende operatie deelnemen.Momenteel worden in de vredessituatie de medische verrichtingen in geautomatiseerde
systemen geregistreerd. Indien een eenheid wordt uitgezonden, wordt deze registratie
naar het missiegebied meegenomen en tijdens de uitzending van eventuele aanvullende
gegevens voorzien. Op die manier is het nu mogelijk om een patiënt gedurende
de gehele periode te volgen. Registratie van medische verrichtingen in combined
en joint operaties behoeft nog verbetering. Bij zorgverlening door meerdere
landen (bv KFOR Nederlandse militairen in een Duitse brigade) is opname van
geneeskundige handelingen in het Nederlandse geneeskundige dossier nog niet
voldoende veilig gesteld. Gepoogd wordt dit probleem op korte termijn op te
lossen.In het zogenoemde Lukavac-onderzoek (Tiesinga-III, 1999) is naar voren
gekomen dat pas in een relatief laat stadium in de individueel gerapporteerde
klachten een patroon kon worden ontdekt. Mede op basis van de aanbevelingen
van de «Begeleidingscommissie Gezondheidsonderzoek Unprofor» heb
ik toegezegd dat zal worden onderzocht hoe de medische zorg bij uitzendingen
zodanig kan worden ingericht dat eerder een mogelijk patroon in gelijksoortige
klachten kan worden onderkend. Op dit moment is dan ook het verwervingstraject
voor een medisch arbo-dossiersysteem gaande, waarbij het in beeld brengen
van gezondheid op groepsniveau een belangrijke functionaliteit van het systeem
is.OntspanningUit de evaluaties van de verschillende vredesoperaties blijkt dat er bij
de meeste missies voldoende voorzieningen zijn voor sport, ontspanning en
ontwikkeling. Bij grotere missies is een sportinstructeur in de organisatie
van de uit te zenden eenheid opgenomen, die in het missiegebied diverse activiteiten
op sportgebied voor het personeel organiseert. Verder wordt gezorgd voor voldoende
videorecorders en films. Bij missies waar de militairen over een groot gebied
verspreid zijn, zoals dat het geval was tijdens de vredesoperatie in Angola,
is het echter niet altijd mogelijk iedereen te voorzien van kranten, televisie,
films etc.. Waar mogelijk worden voorzieningen aangebracht om via de satelliet
Nederlandse televisie te ontvangen. Dit blijkt door het personeel
bijzonder gewaardeerd te worden. In het voormalige Joegoslavië en Kosovo
wordt de aanwezigheid van de Dutch Army Shop ook als positief ervaren. Door
de Sectie Ontspanning en Ontwikkeling van het Nationaal Commando zijn in de
afgelopen jaren met succes ten behoeve van de eenheden in bijvoorbeeld voormalig
Joegoslavië en Cyprus optredens van artiesten-groepen uit Nederland verzorgd.
De inzet van militaire muziekkorpsen wordt momenteel overwogen. Voor militairen
die in de avonduren een studie volgen, probeert Defensie zoveel mogelijk faciliteiten
ter plekke te bieden. Via post, telefoon en – indien aanwezig –
internet vindt op afstand ondersteuning plaats. Indien mogelijk wordt een
studiebegeleider met de eenheid meegezonden. Waar mogelijk worden ook studiefaciliteiten
ter beschikking gesteld door het inrichten van ruimtes met computers.Onder bepaalde voorwaarden kan onder verantwoordelijkheid van een militair-tehuisorganisatie
een zogenoemd «mobiel militair tehuis» worden ingezet in een crisisgebied,
als aanvulling op de eigen personeelszorg. Zo is er in 1993 één
Nederlands mobiel tehuis geëxploiteerd op het VN-terrein in Zagreb. Momenteel
worden in Kroatië en Bosnië door een internationale tehuisorganisatie
(met ook Nederlandse participatie) vijf mobiele tehuizen geëxploiteerd
ten behoeve van VN- of Navo-militairen.De meeste militairen ervaren de sfeer op de werklocatie tijdens uitzending
als plezierig. Zo blijkt uit de nazorgonderzoeken van de Koninklijke marine
dat militairen de sfeer binnen de eenheid positief waarderen (Alkemade, 1998).
Ook uit het KL-nazorgonderzoek (Flach, 1998) blijkt dat 75% van de militairen
tijdens hun uitzending de sfeer op de werklocatie plezierig vonden. Onderzoek
(Vogelaar, 1997) geeft aan dat de horizontale groepscohesie één
van de belangrijkste motivatoren was voor de pelotons van Dutchbat en Logtbat
in het voormalige Joegoslavië. In zijn algemeenheid gaven militairen
aan dat de sfeer erg goed was en dat een half jaar samen leven en werken nauwe
vriendschappen opleverde.Een belangrijke factor voor het welbevinden van het personeel is de mogelijkheid
om contact te leggen met het thuisfront. Bij sommige missies bestaat de mogelijkheid
om vanuit het uitzendgebied naar huis te bellen. Telefonisch contact is belangrijk,
aangezien de postvoorziening soms grote vertraging kent. Eind van dit jaar
kunnen militairen in Kosovo tegen binnenlandse (Nederlandse) tarieven naar
huis bellen met een mobiele telefoon. De militairen die binnenkort naar Kosovo
vertrekken, kunnen in de Dutch Army Shop tegen gunstige voorwaarden een «prepaid»
mobiel toestel (GSM) aanschaffen. Het thuisfront kan in principe ook onbeperkt
naar de militair bellen. Voor het gebruik van de GSM zijn wel enkele regels
opgesteld. Zo mag de operationele taakuitvoering niet in gevaar komen. Tijdens
de dienst dienen de toestellen te worden uitgeschakeld. De voice-mail kan
dan uitkomst bieden. Het project met de mobiele telefoons betreft een proefproject
van maximaal één jaar. Daarna zal worden bezien of het project
wordt voortgezet en of uitbreiding naar andere gebieden waar Nederlandse militairen
zijn gelegerd mogelijk is. Contact met het thuisfront vindt uiteraard ook
plaats door middel van brieven. De militairen en hun thuisfront hechten groot
belang aan een tijdige postbezorging. Het laatste jaar bleek echter de postvoorziening
vanuit Nederland soms veel tijd in beslag te nemen, waarbij een deel zelfs
de bestemming niet bleek te halen. Inmiddels is de postvoorziening verbeterd.Contact met oude werkplekOnderzoek (Moelker, 1997) laat ook zien dat militairen de steun van mensen
waar ze een nauwe band mee hebben, naaste familie en vrienden,
het belangrijkst vinden. Maar ook de betrokkenheid van de oude werkplek is
belangrijk, zowel naar de uitgezonden militair als naar zijn thuisfront. De
betrokkenheid van de oude werkplek met het wel en wee van de uitgezonden militairen
wordt echter als matig ervaren. In het KL-nazorgonderzoek (Flach, 1998) geeft
48% aan dat er vanuit de oude werkplek «helemaal niet» of «nauwelijks»
sprake was van betrokkenheid. De oorzaak van de matige betrokkenheid van de
oude werkplek lijkt te zijn dat de waan van alledag in Nederland gewoon doorgaat,
met name bij individuele uitzendingen. Daardoor vergeet men het belang van
het tonen van betrokkenheid, terwijl dit eigenlijk weinig inspanning hoeft
te kosten. Inmiddels zijn er enkele acties ondernomen om die betrokkenheid
te vergroten. Zo is er bij de Koninklijke luchtmacht een project gestart,
waarbij mentoren («buddies») die reeds eerder in het missiegebied
zijn geweest, collega-militairen van het eigen onderdeel voor, tijdens en
na de uitzending begeleiden. Toch ben ik van mening dat extra aandacht wenselijk
is. Ik zal er daarom bij de Bevelhebbers op aandringen dat het belang van
betrokkenheid bij het kader nog eens nadrukkelijk wordt onderstreept.VerlofregelingRecuperatieverlof kan worden verleend aan personeel dat ten minste 4 maanden
zal worden uitgezonden in het kader van een vredes- of humanitaire operatie.
Anders dan bij vakantieverlof is recuperatieverlof geen recht maar een gunst,
die wordt verleend indien de operationele omstandigheden dit toestaan. Uitgangspunt
daarbij is het VN-beleid dat stelt dat per maand uitzending 2,5 dagen recuperatieverlof
wordt opgebouwd. Door de CDS is inmiddels vastgelegd dat bij een uitzending
van zes maanden 15 dagen recuperatieverlof kan worden genoten. Indien een
militair wegens onafgebroken inzet tijdens de uitzending geen recuperatieverlof
kan genieten, wordt aan deze militair na beëindiging van de deelname
aan de operatie ten hoogste zes werkdagen (na een inzet van zes achtereenvolgende
maanden) extra vrije tijd verleend. Dit komt boven de vrije tijd van ten hoogste
10 dagen na een inzet van zes maanden (de zogenoemde «Ter Beek»-dagen).RepatriëringOndanks uitgebreide voorzieningen op het gebied van psychische en medische
hulpverlening en de aanwezigheid van verschillende ontspanningsmogelijkheden,
kunnen zich tijdens de uitzending omstandigheden voordoen waardoor een militair
genoodzaakt is om voortijdig terug te keren naar Nederland. Uit evaluaties
blijkt dat tijdens een uitzending gemiddeld 2 tot 3% van de militairen wordt
gerepatrieerd. Overigens blijkt een aanzienlijk deel van de repatriëringen
te worden veroorzaakt door familie-omstandigheden (overlijden, ziekte, geboorte
etc.).De afdeling Gedragswetenschappen van de Koninklijke landmacht heeft een
onderzoek gedaan naar de precieze redenen van repatriëring (Leeuwen,
1999). Het onderzoek geeft aan dat in de periode van 1996 tot en met mei 1998
in totaal 139 bbt-ers en 49 bot-ers zijn gerepatrieerd. Dit is 2,4% van het
totaal aantal uitgezonden militairen in de genoemde periode. De gemiddelde
uitzendduur (datum repatriëring minus datum vertrek naar uitzendgebied)
is 97 dagen, waarbij de bot-ers gemiddeld 14 dagen langer in het uitzendgebied
verbleven dan de bbt-ers. De redenen tot repatriëring laten zich volgens
dit onderzoek als volgt verdelen:– psycho-sociaal (41%) (waarbij de oorzaak vooral ligt bij het thuisfront
en voor een deel bij de militair zelf)– medisch-somatisch (38,3%) – (vermeend) strafbaar feit (11,2%)– disfunctioneren (5,3%)– overig (3,2%)Uit onderzoek blijkt dat ook bij de andere krijgsmachtdelen de redenen
van repatriëring meestal van psycho-sociale of medische aard zijn en
ook daar ligt de oorzaak vaak bij het thuisfront. In sommige gevallen is de
repatriëring overigens van korte duur, bijvoorbeeld in verband met het
bijwonen van een begrafenis, en kan men na verloop van tijd weer terugkeren
naar het missiegebied.AfwikkelingsfaseTijdens de uitzending wordt reeds een begin gemaakt met de nazorg. Zoals
aangegeven in de brief aan Uw Kamer over «het functioneren van Defensie»
(Kamerstukken 26 237 nr. 3) is het «Raamwerk voor de afhandeling
van vredesoperaties» inmiddels vastgesteld in de vorm van een formele
Aanwijzing CDS. Het raamwerk bevat onder meer een eenduidige beschrijving
van alle activiteiten op het gebied van debriefings en nazorg die bij de afhandeling
van vredesoperaties aan de orde moeten komen. Het raamwerk is mede gebaseerd
op de evaluaties van een door mij ingestelde «Werkgroep Geestelijke
Gezondheidszorg bij Uitzendingen» onder leiding van het Directoraat-Generaal
Personeel. De krijgsmachtdelen stellen momenteel op basis van dit raamwerk
een zogenoemd afwikkelingsprogramma op, waarin de activiteiten op het gebied
van debriefings, evaluaties en nazorg verder zijn uitgewerkt. Voortaan zal
op grond van het afwikkelingsprogramma door de bevelhebbers voor elke missie
afzonderlijk een afwikkelingsplan worden opgesteld.Bij de afwikkeling van (de personele aspecten van) vredesoperaties –
die begint aan het einde van de uitzending – zijn drie afwikkelingsfasen
te onderscheiden:1. de primaire afwikkelingsfase: de periode voorafgaande aan het einde
van de uitzending tot en met enige dagen na terugkomst op de thuisbasis;2. de secundaire afwikkelingsfase: de eerste maanden na terugkomst van
de uitzending;3. de tertiaire afwikkelingsfase: de gehele periode na de secundaire fase,
dus inclusief de periode dat de militair de dienst heeft verlaten.In combinatie met het drie-sporenbeleid (zorg vóór, tijdens
en na de operatie) leidt dit schematisch tot het volgende overzicht: actief dienende militairenactief dienende militairen
+ veteranenveteranen vredesoperatie in
missiegebied  zorg voor de operatiezorg tijdens de operatiezorg na de uitzending  afwikkelingsfase
   primairsecundairtertiair > tijdPrimaire afwikkelingsfaseHet belangrijkste element van de primaire afwikkelingsfase wordt gevormd
door de psychologische einddebriefing. In deze einddebriefing wordt, door
systematisch op de periode van uitzending terug te zien en vooruit te kijken
naar de periode na terugkeer, de verwerking van opgedane ervaringen
gestimuleerd en de aanpassing aan het leven na thuiskomst voorbereid. Op basis
van de bevindingen van de genoemde Werkgroep Geestelijke Gezondheidszorg is
onder meer vastgesteld dat de psychologische einddebriefing kort vóór
vertrek uit het operatiegebied wordt uitgevoerd of zo spoedig mogelijk na
thuiskomst. In beginsel betreft het een individuele debriefing. De psychologische
einddebriefing moet worden uitgevoerd door een gekwalificeerde en ervaren
debriefer, in principe de aan de eenheid toegevoegde psycholoog. Als aan de
eenheid geen psycholoog is toegevoegd, dan kan deze daartoe worden ingevlogen.
Is ook dat gelet op de aantallen te debriefen militairen niet wenselijk, of
gezien de operationele situatie niet mogelijk of niet zinvol, dan dient de
debriefing zo spoedig mogelijk na terugkeer te worden gehouden.Zorg na de uitzendingSecundaire afwikkelingsfaseTerugkeer- of readaptatieprogramma'sEen paar maanden na terugkeer worden militairen uitgenodigd voor een individueel
gesprek met de commandant of een daartoe door de commandant aangewezen functionaris
(bijvoorbeeld de bedrijfsmaatschappelijk werker) om te spreken over hun eerste
ervaring na terugkeer thuis en op het werk. Deze gesprekken tonen niet alleen
belangstelling van «de werkgever», maar hebben ook tot doel eventuele
problematiek vroegtijdig op te sporen. Bij de Koninklijke marine vinden deze
gesprekken plaats in het kader van onderdeelsgewijze readaptatieprogramma's.Uit de evaluaties en de ervaringen met terugkeergesprekken blijkt dat
met name bij individueel uitgezonden militairen, of bij militairen die kort
na terugkeer werden overgeplaatst, de verantwoordelijkheid voor de organisatie
en inhoud van deze terugkeergesprekken onduidelijk was. Daarom is benadrukt
dat de commandant voor het gesprek verantwoordelijk is, maar dat hij zich
kan laten bijstaan door deskundigen, bijvoorbeeld bedrijfsmaatschappelijk
werkers van de Maatschappelijke Dienst Defensie (MDD) of leden van het Sociaal
Medisch Team van het onderdeel.Na de uitzending worden soms door de geestelijke verzorging in het kader
van het vormingswerk zogenoemde terugkeerbijeenkomsten gehouden. Tijdens deze
bijeenkomsten worden militairen in staat gesteld om buiten de militaire omgeving
te praten over de ervaringen van de uitzending.Aan eenheden die onder extra moeilijke omstandigheden hebben gediend,
wordt ook extra aandacht besteed. Zo zijn voor de militairen van Dutchbat-III,
die in juli 1995 in de enclave Srebrenica hebben gediend, verschillende extra
nazorgactiviteiten georganiseerd. Hierover heb ik de Vaste Commissie voor
Defensie van de Tweede Kamer met mijn brief nr. P/97005330 van 4 september
1997 geïnformeerd. De extra zorg kon overigens niet voorkomen dat vele
Dutchbat-III militairen nog kampen met verwerkingsproblemen als gevolg van
de traumatische ervaringen destijds.Medische aspecten na terugkeerGezondheidsklachten in het uitzendgebied worden opgenomen in de geneeskundige
registratiesystemen. Conform de aanbevelingen van de Begeleidingscommissie
Gezondheidsonderzoek Unprofor ( Tiesinga-III, 1999) worden nu
maatregelen genomen om te komen tot een korte vragenlijst op medisch gebied
die aan het eind van een missie aan het uitgezonden personeel in het missiegebied
wordt voorgelegd. Op basis van de medische gegevens van de militair en de
vragenlijst kan op basis van een aanwijsbare indicatie een nader geneeskundig
onderzoek worden gestart. De terugkomende militair kan na terugkeer uiteraard
ook altijd op eigen verzoek een dokter bezoeken. In dit gesprek kunnen eventuele
klachten/vragen naar aanleiding van de uitzending naar voren komen.Defensie blijft overigens onderzoek doen naar de relatie tussen militair
optreden en het ontstaan van gezondheidsklachten. Een voorbeeld daarvan is
het onderzoek naar gezondheidsklachten van de militairen die hebben deelgenomen
aan de Cambodja-operatie. Met mijn brief van 21 september 1998 heb ik u daarover
geïnformeerd. De eerste fase van het Post-Cambodja-klachtenonderzoek
wees uit dat een aanzienlijke groep Cambodja-gangers aangaf een minder goede
algehele gezondheid te hebben. Een duidelijke oorzaak van de klachten of een
duidelijke behandelmethode kon echter niet worden aangetoond. Dat heeft ertoe
geleid dat een vervolgonderzoek is gestart. Doel van dit tweede-fase-onderzoek
is om door middel van een uitgebreid medisch onderzoek onder een grotere groep
uitgezonden militairen de oorzaken van de klachten te achterhalen, behandeltrajecten
voor de verschillende te onderscheiden groepen te vinden en adviezen voor
preventie te verkrijgen. Dit onderzoek wordt thans uitgevoerd door de Katholieke
Universiteit Nijmegen en zal eind 2000 worden afgerond.Tertiaire afwikkelingsfaseActieve opsporingproblemenSinds enkele jaren worden uitgezonden militairen geruime tijd na terugkeer
(meestal na zo'n negen maanden) actief door de organisatie benaderd met vragen
over hun psychische of fysieke gesteldheid. Er wordt dus niet afgewacht of
militairen of veteranen met problemen zich zelf melden. Het is een arbeidsintensieve,
maar noodzakelijke maatregel, omdat de groep met problemen zich zelf niet
gemakkelijk meldt. Als de psycholoog die de antwoorden op de vragenlijst screent,
concludeert dat een (ex-)militair problemen heeft, wordt deze uitgenodigd
voor een gesprek. De ervaringscijfers tonen dat deze maatregel effectief is.
Een paar procent van de uitgezonden militairen die zichzelf niet eerder hadden
gemeld, komt hierdoor alsnog in behandeling bij de afdelingen geestelijke
gezondheidszorg van de krijgsmachtdelen. Dit is een groep die nu snel en kortdurend
behandeld kan worden waardoor de kans op latere ernstige en veel moeilijker
te behandelen problematiek aanzienlijk wordt verkleind.De nazorgvragenlijsten hebben ook tot doel – naast het daar waar
nodig bieden van hulp – beleidsinformatie te verzamelen. Met de aldus
verkregen informatie worden de leiding van de krijgsmachtdelen en de departementsleiding
geïnformeerd over de effecten van uitzendingen, zodat – waar nodig –
het beleid kan worden bijgesteld.Door de gegevens verkregen met de huidige vragenlijst bestaat thans een
redelijk inzicht in de psychosociale problematiek die zich voordoet tot een
jaar na uitzending. De ervaringen met de zogenoemde «oudere veteranen»
laten zien dat ook geruime tijd daarna zich nog problemen kunnen voordoen.
Het is momenteel niet duidelijk of het zinvol is dat Defensie de groep die
een jaar na terugkeer geen problemen ondervond, na bijvoorbeeld vijf jaar
opnieuw actief benadert. De vraag is of er daardoor wellicht problemen kunnen
worden gedetecteerd die tijdens de beantwoording van de eerste vragenlijst
(na negen maanden) nog niet bestonden. Ik heb daarom besloten
een pilot-studie te laten uitvoeren naar de wenselijkheid om ook na een periode
van ongeveer vijf jaar na terugkeer een nazorgvragenlijst toe te zenden aan
militairen die uitgezonden zijn geweest – zowel actief-dienenden als
veteranen. Mede op basis van de uitkomsten daarvan zal worden besloten of
deze extra nazorgvragenlijst na vijf jaar structureel moet worden toegezonden.Zoals eerder aangegeven, doen de krijgsmachtdelen frequent onderzoek naar
de zorgaspecten rond uitzendingen. Uit de onderzoeken blijkt dat de tevredenheid
van het personeel over de geboden nazorg in de loop der jaren toeneemt. Gaf
in 1992 bijna 50% van het personeel aan niet tevreden te zijn over de nazorg,
inmiddels blijft dat percentage schommelen rond de 25%. De redenen die het
personeel opgaf waarom ze niet tevreden waren over de nazorg zijn overigens
zeer divers. Sommige militairen vonden dat ze te weinig aandacht kregen, anderen
daarentegen teveel. Verder blijkt een belangrijke reden dat men meer aandacht
had verwacht van de leiding van het onderdeel of van de oude werkplek. Het
streven blijft er vanzelfsprekend op gericht de nazorg verder te verbeteren
en de tevredenheid van het personeel over de nazorg navenant te laten toenemen.Zorg na dienstverlatingDe zorg van Defensie voor uitgezonden militairen houdt niet op bij het
verlaten van de dienst. Zoals hierboven beschreven, wordt de nazorgvragenlijst
geruime tijd na terugkeer aan alle uitgezonden militairen toegezonden, ook
als zij inmiddels de dienst hebben verlaten. De pilot om de groep na vijf
jaar nog eens actief te benaderen, richt zich per definitie voor het grootste
deel op ex-militairen.Het onlangs opgerichte Veteraneninstituut, bestaande uit een samenwerkingsverband
van Defensie met de Stichting Dienstverlening Veteranen, De Bond van Nederlandse
Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers, het BNMO-centrum en het Veteranenplatform,
speelt een belangrijke rol bij de zorg van de uitgezonden voormalige militairen.
Het vormt het eerste aanspreekpunt voor veteranen met vragen en/of problemen
ten gevolge van de uitzending. Zoals aangegeven in de Veteranenbrief (Kamerstuk
21 490 nr. 21)), zal de huidige zogenoemde «helpdesk-nazorg» –
bestaande uit via een gratis telefoonnummer te bereiken bedrijfsmaatschappelijk
werker – vanzelfsprekend in dit Veteraneninstituut worden ondergebracht.
Daarmee is een permanente bereikbaarheid van maatschappelijkwerkers voor veteranen
gegarandeerd. Ik heb overigens toestemming gegeven om vijf extra bedrijfsmaatschappelijk
werkers bij de Maatschappelijke Dienst Defensie aan te stellen die zich specifiek
bezighouden met veteranen.Bij eventuele psychosociale problemen zal het Veteraneninstituut bij kortdurende
hulpverlening zelf een rol kunnen spelen en wel door middel van de maatschappelijk
werkers van de deelnemende organisaties. Bij grotere problemen zullen de veteranen
worden doorverwezen naar de reguliere hulpverlening, dan wel naar de geestelijke
gezondheidszorginstellingen van Defensie. Ik herhaal nog eens dat defensie-instellingen
voor psychosociale zorg te allen tijde open staan voor veteranen die problemen
ondervinden ten gevolge van hun uitzending. Het belang hiervan is nog eens
onderschreven door het onderzoeksrapport van de Vrije Universiteit «deelname
aan vredesmissies: gevolgen, opvang en nazorg» (Bramsen e.a. 1997),
waarin is aangegeven dat 75% van de jonge veteranen, wanneer zij hulp nodig
zouden hebben, de voorkeur geeft aan defensie-hulpverlening. Uiteraard hebben lang niet alle veteranen en hun gezinsleden behoefte
aan psycho-sociale zorg. Een kleine groep zal, om hun ervaringen te kunnen
verwerken, behoefte hebben aan lotgenotencontact onder deskundige begeleiding.
In het kader van het begeleid lotgenotencontact zijn vanaf begin 1998 tot
heden door de BNMO meerdere gespreks- en ontmoetingsweekenden georganiseerd,
waaraan door veel veteranen (het afgelopen jaar Unifil-veteranen) en hun partners
hebben deelgenomen. Voorts zijn in dit verband gezamenlijke ontmoetingsbijeenkomsten
gehouden voor Dutchbat III- en Indië-veteranen. Binnen het Veteraneninstituut
wordt thans geprobeerd de bereikbaarheid van jonge veteranen te verbeteren,
teneinde de deelname aan dit begeleid lotgenotencontact te bevorderen.Een deel van de veteranen zal voldoende hebben aan het bijwonen van reünies.
Zoals beschreven in de Veteranenbrief is daarvoor de Raamregeling Reüniefaciliteiten
van kracht waarop veteranen een beroep kunnen doen als zij een reünie
organiseren. Daarbij is juist voor jonge veteranen de mogelijkheid geïntroduceerd
om op zaterdag een reünie te organiseren.Case-managementGedurende alle fasen bestaat het gevaar dat daar waar hulp nodig is, de
hulpvrager wordt geconfronteerd met veel verschillende instanties. Uit verschillende
evaluatie-onderzoeken en helaas ook uit meerdere klachten is gebleken dat
hulpvragers daardoor moeilijk de juiste weg kunnen vinden, maar ook dat van
voldoende afstemming tussen de verschillende defensie-instanties niet altijd
sprake is. Dat bleek bijvoorbeeld uit de klachten van de zogenoemde groep
van 27 naar aanleiding van hun uitzending naar Cambodja. Teneinde de begeleiding
van hulpvragers te verbeteren, zullen – op een meer structurele basis
dan nu – binnen de krijgsmachtdelen zogenoemde «case-managers»
worden aangesteld.Case-management is het coördineren en begeleiden (inclusief voortgangsbewaking)
van activiteiten die dienen om de hulpvrager ondersteuning te bieden. De activiteiten
in het kader van de afhandeling van problemen komen in handen van één
functionaris te liggen, die zijn werkzaamheden verricht onder verantwoordelijkheid
van de Directeur Personeel van een krijgsmachtdeel. De case-manager is daarbij
een intermediair die in eerste instantie moet helpen om de hulpvraag duidelijk
te definiëren en vervolgens de hulpvrager begeleidt met betrekking tot
bijvoorbeeld rechtspositionele vragen, de sociale zekerheid en de coördinatie
tussen de bij de zorg betrokken instanties en de hulpvrager reguleert en erop
toeziet dat alle acties die moeten worden genomen ook plaatsvinden. Voor de
veteranen zal voor het case-management een essentiële rol zijn weggelegd
voor het Veteraneninstituut, zoals de Stichting Dienstverlening Veteranen
nu al een dergelijke rol vervult.ThuisfrontzorgDe (familie)relaties bevinden zich vaak in een andersoortige maar toch
even moeilijke positie als de uitgezonden militair. Zij moeten het immers
gedurende enkele maanden stellen zonder hun relatie en leven vaak in spanning
over de (veiligheids)situatie waarin de uitgezonden militair zich bevindt.
Uit recent onderzoek van de Koninklijke luchtmacht (Verheijen, 1999) onder
het thuisfront van uitgezonden militairen werd nog eens bevestigd dat voor
partners het afscheid nemen en de eenzaamheid de zwaarste ervaringen zijn.
Daarom hecht Defensie aan goede begeleiding van het thuisfront. Bovendien
hoeft de militair zich dan minder zorgen te maken over de achterban. Uit de
verschillende onderzoeken onder uitgezonden militairen blijkt dat de zorgen
die ze zich maken om thuisblijvers spanning oplevert. Tijdens
een uitzending blijkt het functioneren van de thuisblijvers in hoge mate bepalend
voor het functioneren van de uitgezonden militair. De thuisfrontzorg draagt
daarom ook bij aan het functioneren van de defensie-organisatie.Teneinde het thuisfront voor, tijdens en na de uitzending actief te kunnen
ondersteunen, zijn er bij de krijgsmachtdelen overkoepelende thuisfrontorganisaties
opgezet. Bij een specifieke uitzending wordt er een aparte thuisfrontorganisatie
opgericht die speciaal gekoppeld is aan de eenheid die uitgezonden wordt.
Deze thuisfrontorganisatie, die voor het overgrote deel uit de relaties van
de uitgezonden militairen bestaat, wordt bijgestaan door functionarissen uit
de organisatie. In de afgelopen jaren is de thuisfrontorganisatie uitgegroeid
tot een professionele vrijwilligersorganisatie.De taken van deze organisatie hebben een informatief, ondersteunend en
recreatief karakter. De grootte van de thuisfrontorganisatie is afhankelijk
van het aantal aan de missie deelnemende militairen en de bij de achterban
levende belangstelling. De activiteiten variëren sterk en zijn mede afhankelijk
van het enthousiasme en de creativiteit van de organisatie en de belangstelling
van de achterban.Voorafgaande aan uitzendingen worden er – indien gewenst –
thuisfrontinformatiedagen georganiseerd voor zowel de militairen als hun achterban.
Op deze dagen wordt zoveel mogelijk informatie verstrekt over de uitzending
en de situatie waar de militair zich in zal bevinden. Tijdens deze voorlichting
wordt het thuisfront tevens in het bezit gesteld van een uitgebreide informatiebundel,
waarin alle relevante informatie staat vermeld. Bij bepaalde kortere uitzendingen
(korter dan 3 maanden) is ervoor gekozen om de informatie per brief aan het
thuisfront te geven.Een belangrijke taak van een thuisfrontcomité is het uitbrengen
van een nieuwsbrief. Veelal is de nieuwsbrief bedoeld om de informatiestroom
naar zowel het thuisfront als de militairen in het missiegebied optimaal te
houden. Voorts biedt zo'n brief een mogelijkheid om ervaringen uit het missiegebied
uit te wisselen.Rond het midden van de missie wordt door het thuisfrontcomité een
zogenoemde midtermbijeenkomst georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomst wordt
informatie over de situatie in het uitzendgebied gegeven. Vaak worden actuele
video-opnamen van het missiegebied gepresenteerd, zodat de achterban zich
een goed beeld kan vormen van de situatie ter plekke en mogelijk beter kan
begrijpen wat hun partner dan wel zoon of dochter doormaakt tijdens de uitzending.
Voorts worden er gedurende deze dag beelden gemaakt teneinde deze in het missiegebied
te vertonen en worden er – indien mogelijk – groeten tussen militairen
en familie per video of radio overgebracht van en naar het operatiegebied.
Deze dag dient voorts om vragen vanuit het thuisfront door deskundigen te
laten beantwoorden.Een essentiële functie van het thuisfrontcomité betreft de
oprichting en instandhouding van klankbordgroepen of telefooncirkels waardoor
de achterblijvers nauw met elkaar in contact kunnen komen. Na een korte training
zijn vrijwilligers uit de achterban in staat om «lotgenoten» 24
uur per dag te woord te kunnen staan. Zij zijn een gewillig en luisterend
oor voor diegenen die er behoefte aan hebben om eens met iemand te kunnen
praten.In dit kader vinden er ook maandelijks regiocontactdagen plaats op twaalf
verschillende locaties verspreid over het land. Ook deze contactdagen hebben
vooral tot doel om de achterban de gelegenheid te geven op persoonlijke
en informele wijze met elkaar te praten over zaken die men van belang vindt
in relatie tot de uitgezonden militair of over de problemen die men als achterban
ondervindt.Overigens zijn ook de zogenoemde Operatiecentra van de krijgsmachtdelen
24 uur per dag voor het thuisfront bereikbaar bij eventuele vragen over de
situatie in het missiegebied of voor andere vragen. Uit onderzoek (Dieben,
1998) blijkt dat ruim 75% van het thuisfront regelmatig contact heeft gezocht
met het Operatiecentrum. Het belang van de aanwezigheid van een Operatiecentrum
voor het thuisfront wordt door het thuisfront in klanttevredenheidsonderzoeken
dan ook zeer hoog geacht. Overigens is het sinds kort mogelijk om vanuit Nederland,
Duitsland en België het Operatiecentrum van de landmacht via een gratis
0800-nummer te bellen.Tenslotte spelen ook de Maatschappelijke Dienst Defensie (MDD) en de Geestelijke
Verzorging een belangrijke rol voor het thuisfront. Zo is de MDD niet alleen
actief betrokken bij het opzetten van de thuisfrontzorg, maar geeft de dienst
tevens aan de militairen en het thuisfront voorlichting over sociale aspecten
die aan een uitzending vastzitten. Tevens zijn de maatschappelijk werkers
tijdens de uitzending beschikbaar voor eerste-lijns-zorg op het psycho-sociale
vlak. De door de Geestelijke Verzorging georganiseerde conferenties na een
uitzending zijn vaak ook toegankelijk voor het thuisfront. Na de uitzending
kan een militair, indien gewenst, ook samen met gezinsleden terugvallen op
Defensie voor hulpverlening. Gezinsleden die hulp nodig hebben, maar waar
geen sprake is van gelijktijdige hulpverlening aan de van uitzending teruggekeerde
militair, dienen zich na de uitzending te wenden tot een civiele hulpinstelling.Voor individueel uitgezonden militairen wordt aan de thuisfrontzorg op
verschillende wijzen invulling gegeven. Veelal wordt teruggevallen op de oude
werkplek, waarbij de betrokken commandant moet zorgdragen voor een begeleiding
van het thuisfront. Verder geschiedt de thuisfrontzorg voor individueel uitgezonden
militairen mede door de School voor Vredesmissies. Deze school heeft een eigen
thuisfrontafdeling. Uit onderzoeken (Harsveld, 1996 en Verheijen, 1999) blijkt,
dat de zorg aan het thuisfront bij individueel uitgezonden militairen laag
wordt gewaardeerd. Zo blijkt uit een recent onderzoek onder het thuisfront
van luchtmachtmilitairen dat een aanzienlijk deel van de achterban van individueel
uitgezondenen nauwelijks betrokkenheid vanuit de werkplek heeft ervaren. De
aandacht en zorg voor het thuisfront van individueel uitgezonden militairen
blijkt niet optimaal. Ik heb daarom de bevelhebbers gevraagd nadere maatregelen
te nemen om de thuisfrontzorg zodanig in te richten dat ook voor partners
van individueel uitgezonden militairen een goede zorg kan worden gegarandeerd.Overigens is bij de Koninklijke luchtmacht mede op grond van deze ervaringen
een werkgroep «Individuele Deelnemers Eerdere Missies» opgericht,
waarbij KLU-militairen die op individuele basis uitgezonden zijn geweest,
elkaar kunnen ontmoeten om ervaringen en gegevens uit te wisselen. Voorts
is – zoals reeds gemeld – bij de KLu een project gestart, waarbij
mentoren die reeds eerder in het missiegebied zijn geweest, collega-militairen
van het eigen onderdeel voor, tijdens en na de uitzending begeleiden. Zo'n
mentor vervult tijdens de uitzending ook een rol in de richting van het thuisfront.Na de uitzending worden er niet alleen vragenlijsten opgestuurd aan de
militair (de eerder genoemde nazorgvragenlijst), maar wordt ook een vragenlijst
aan de achterban voorgelegd. De meningen over de thuisfrontzorg lieten in
de afgelopen jaren een gedifferentieerd beeld zien. De ene keer
worden de activiteiten omtrent de thuiszorg als zeer positief ervaren, de
andere keer als onvoldoende. Zo bleek uit een door de ACOM in 1996 gehouden
onderzoek getiteld «Zorg voor nazorg, psychosociale begeleiding voor
uitgezonden militairen» (Amptmeijer-Spronk, 1996) dat de respondenten
over de ondersteuning van Defensie aan het thuisfront ontevreden waren. De
uitkomst van dit onderzoek kwam in grote lijnen overeen met door de krijgsmachtdelen
ingestelde onderzoeken. Ook hier is de tendens waarneembaar dat naarmate Defensie
meer heeft kunnen leren van voorgaande operaties, de thuisfrontzorg wordt
verbeterd en de waardering overeenkomstig toeneemt. Uit het klanttevredenheidsonderzoek
over de thuisfrontzorg dat de Koninklijke landmacht eind 1998 onder 406 uitgezonden
militairen en hun thuisfront heeft gehouden, bleek 90% over het algemeen tevreden
met de geboden thuisfrontzorg (Dieben, 1998).Blijkens de tevredenheidsonderzoeken van de krijgsmachtdelen onder de
primaire relaties van uitgezonden of juist teruggekeerde militairen wordt
aan de Thuisfrontinformatiedag en – zoals gesteld – de ondersteuning
door het Operatiecentrum (tijdens de uitzending) door het thuisfront het hoogste
nut en het hoogste belang toegekend. Het streven blijft erop gericht de ondersteuning
voor het thuisfront verder te verbeteren.Uit evaluaties blijkt dat de inbreuk op het gezinsleven – vanzelfsprekend –
door het thuisfront als ingrijpend wordt ervaren. Daarbij speelt een rol dat
de zorgtaak voor een belangrijk deel bij de achterblijvende partner komt te
liggen. Zeker als er sprake is van de aanwezigheid van kinderen. In dit verband
ben ik voornemens extra voorzieningen te treffen om gedurende de afwezigheid
van de uitgezonden militair, de zorgtaak van de achterblijvende partner te
helpen verlichten.Bij een onderzoek van de KL (Flach, 1998) onder het thuisfront van uitgezonden
militairen bleek dat 12% van het thuisfront het welzijn van de uitgezondene
ten negatieve vindt veranderd. Uit het onderzoek komt tevens naar voren dat
eenderde (35%) van de achterblijvers veranderingen bij zichzelf heeft opgemerkt.
De meerderheid (62%) beoordeelt deze veranderingen als positief, zo'n 20%
echter beoordeelt deze veranderingen als overwegend negatief.Verder valt op dat meer dan 33% van het thuisfront aangeeft dat de relatie
met de uitgezonden militair als gevolg van de uitzending ten positieve is
veranderd, en ook dat ruim 38% aangeeft dat het gevoel «bij elkaar te
horen» ten positieve is veranderd.Overige onderwerpenFunctietoewijzing na uitzendingUit verschillende evaluaties van vredesoperaties is gebleken dat het personeel
het als belastend ervaart om zich tijdens een uitzending druk te moeten maken
om een volgende functie. Het beleid is er dan ook op gericht om dat te voorkomen.De functietoewijzing voor een volgende functie vindt plaats volgens de
normale functietoewijzingsprocedures. De militair keert in beginsel terug
naar zijn of haar oude functie. Indien een eenheid deelneemt aan een vredesoperatie,
vervolgt een ieder van de eenheid na terugkeer zijn normale taak. Het personeel
blijft bij de eenheid geplaatst tenzij reguliere overplaatsingen naar andere
eenheden zijn gepland. Er wordt zoveel mogelijk voorkomen dat het personeel tegen het einde van
de reguliere functieduur wordt uitgezonden. Als de duur van de functievervulling
teneinde loopt tijdens of vlak na de uitzendperiode, wordt vooraf getracht
een passende oplossing te bereiken. In beginsel wordt in dat geval de duur
van de functievervulling verlengd met de duur van de uitzending, zodat de
militair na zijn terugkeer nog een periode op zijn oude functie kan verblijven.
Daarmee behoudt de militair na terugkomst van de uitzending dezelfde sollicitatiemogelijkheden
als ware er geen sprake van uitzending. Is dit niet mogelijk dan wordt de
militair na afloop van de uitzending een langere termijn geboden om naar door
hem geambieerde functies te solliciteren.Overigens kan het voorkomen dat een militair zélf tijdens de uitzending
graag op een bepaalde functie wil solliciteren, of dat er geen oplossing was
gevonden voor het feit dat de duur van de functievervulling kort na de uitzending
teneinde zou lopen. In die gevallen krijgt de militair uiteraard – binnen
bepaalde operationele randvoorwaarden – alle faciliteiten om te opteren
voor een functie na zijn uitzending. De zogenoemde Interne Vacature Publicatie
wordt ook in het uitzendgebied bezorgd. Bij uitgezonden militairen wordt bij
sollicitatietermijnen zelfs de nodige coulance in acht genomen.Tot voor enige tijd geleden kwam het nog geregeld voor (soms in 10% van
de gevallen) dat een militair tijdens de uitzending geen zicht had op de functie
na de uitzending. De laatste tijd komt dit nog maar in incidentele gevallen
voor. Omdat ik vind dat uitgezonden militairen tijdens een uitzending zo min
mogelijk moeten worden belast met sollicitatieperikelen, zal ik erbij de bevelhebbers
op blijven aandringen het functietoewijzingssyteem zodanig in te richten dat
zoveel mogelijk wordt voorkomen dat een militair tijdens de uitzending geen
zicht heeft op een functie na de uitzending.Rechtspositionele vraagstukkenVoorzieningen bij vredesoperatiesAanvankelijk – begin jaren negentig – werden voor iedere vredesoperatie
voorzieningen vastgesteld met betrekking tot verblijfkosten, kosten voor huisvesting
en voeding, kosten tijdens recuperatie en compensatie voor overwerk. De evaluaties
naar aanleiding van de verschillende uitzendingen hebben uiteindelijk geleid
tot de «Regeling voorzieningen bij vredesen humanitaire operaties»,
die per 15 juli 1996 van kracht is geworden.Deze regeling geldt voor alle uitzendingen over de gehele wereld en bevat
de volgende componenten:a. huisvesting en voeding van rijkswege of voor rekening van het rijk.b. een tegemoetkoming in de onkosten van $ 27 per dag. Onder onkosten
wordt hier verstaan de tijdens de inzet bij operaties door de militair gedane
uitgaven van bewassing, (tele)communicatie, ontspanning, recuperatie en overige
incidentele kosten.c. een vergoeding voor de bij de operatie ondervonden extra werkdruk als
gevolg van die inzet. De vergoeding is vastgesteld in de vorm van een afkoopsom
per dag. De hoogte van de vergoeding is afhankelijk van de soort en aard van
de inzet. De regeling differentieert niet naar inkomen, burgerlijke staat
of categorie.De regeling wordt over het algemeen als eenvoudig en overzichtelijk beschouwd
en voldoet nog steeds. Financiering van een huisDoor de inzet van militairen bij vredesoperaties is de rechtspositie van
de militair de afgelopen jaren meermalen tegen het licht gehouden. Met name
voor militairen die voor de financiering van een huis een verzekering afsloten,
ontstond een probleem. In de polisvoorwaarden staat veelal een clausule opgenomen
waarin onder andere oorlog of oorlogsomstandigheden worden uitgesloten.Op 8 november 1994 is Defensie met het Verbond van verzekeraars een overeenkomst
aangegaan, die er in voorziet dat voor defensie-ambtenaren bij het sluiten
van verzekeringen, meeverbonden tot zekerheid voor de aflossing van een woningfinanciering,
ten aanzien van het overlijdensrisico in verband met uitzendingen geen andere
maatstaven worden aangelegd dan die welke gelden voor verzekerden, niet zijnde
defensie-ambtenaren. De verzekerde uitkering mag een bepaalde maximum niet
overschrijden. Voor zover dit wel het geval is, kan de verzekeraar ten aanzien
van de overschrijding wél een beroep doen op uitsluitingsclausules.
Indien een militair overlijdt als gevolg van gevechtshandelingen bij uitzending,
zal Defensie aan de verzekeraar een deel van het uitgekeerde bedrag vergoeden.AansprakelijkheidMet betrekking tot de aansprakelijkheid van militairen tijdens een uitzending
is het uitgangspunt dat de militair een zekere immuniteit geniet en dat Defensie
schade van derden veroorzaakt door militairen, uitgezonden naar het buitenland
in het kader van vredes- en humanitaire operaties, ook buiten de uitoefening
van de dienst, voor haar rekening neemt. Daarbij geldt wel dat een militair
door Defensie kan worden aangesproken op zijn gepleegde (wan)daden. Omgekeerd
is en blijft voor de uitgezonden militair Defensie het eerste aanspreekpunt
als het gaat om (letsel)schade.Inzet burgerpersoneel bij vredesoperatiesMilitaire operaties worden in principe uitsluitend door militairen uitgevoerd.
Zij zijn daarvoor opgeleid. Daarnaast zijn hun arbeidsvoorwaarden en hun rechtspositie
toegesneden op taken in het kader van dergelijke operaties. De reden om in
bepaalde gevallen burgers uit te zenden, dient dus een bijzondere te zijn
die zich in principe alleen maar kan voordoen als er (tijdelijk) behoefte
is aan de inzet van een zeer specifieke deskundigheid of vaardigheid die binnen
het beschikbare bestand militairen niet of in onvoldoende mate aanwezig is.In dat geval wordt een burgerambtenaar met toepassing van artikel 11 van
het Algemeen Militair Ambtenaren Reglement tijdelijk aangesteld als militair
als hij in een situatie komt te verkeren waarin het voor de hand ligt dat
alleen militairen optreden. Dit betekent dat burgerambtenaren bij uitzending
in het kader van vredes-en humanitaire operaties altijd worden aangesteld
als militair tenzij zij het operatiegebied niet betreden of indien er sprake
is van een kort werkbezoek. In die gevallen worden burgerambtenaren uitgezonden
op basis van dienstreis. Gemilitariseerde burgers vervullen altijd ongewapend
hun eigen organieke functie en worden niet ingezet voor specifiek militaire
werkzaamheden. LiteratuurlijstAlkemade, N.D., Overzicht van de belangrijkste resultaten en aanbevelingen
van de nazorgonderzoeken Bosnie I en II en Haïti I en II ten behoeve
van het zorgbeleid van het Korps Mariniers, DPKM/SWO, mei 1998Amptmeijer-Spronk, M.H.G., Zorg voor nazorg, Psychosociale begeleiding
voor uitgezonden militairen, Utrecht, november 1996Bergman, R.J.F. en Bekink, D., Onderzoek uitzendcyclus, CDPO/GW, juli
1996Bramsen, I, Dirkzwager, J.E, Ploeg van der, H.M., Deelname aan vredesmissies:
gevolgen, opvang en nazorg. Een onderzoek onder veteranen, gezinsleden en
zorginstellingen, Amsterdam, 1997.Dieben, H.A.S., Klantentevredenheidsonderzoek Thuisfrontzorg, CDPO/MOA,
december 1998Flach, A. en Zijlmans, A, Vragenlijst Nazorg KL: Verwerkingsproblemen
na uitzendingen, AIH/GW CDPO, april 1998.Harsveld, M. , Verslag van een onderzoek naar de behoefte aan nazorg van
uitgezonden KLU-militairen, DPKLu/Gedragswetenschappen, 19 november 1996Leeuwen, S.M. van, Exit-onderzoek uitzendgebied (Repatriëring), CDPO/GW,
februari 1999.Moelker, R en Cloïn G, Families and deployment: giving voice to home
front. In: Soeters, J.L. en Rovers J.H. (eds) NL ARMS, Netherlands Annual
Review of Military Studies 1997Mulder, Y.M. en Reijneveld, S.A., Gezondheidsonderzoek Unprofor, een onderzoek
onder militairen die uitgezonden zijn geweest naar Lukavac, Santici en Busovaca
(Bosnië-Herzegovina) in de periode 1994–1995, TNO/Leiden, 1999Ploeg, H.M. van der, Weerts, J.M.P. Veteranen in Nederland, onderzoek
naar de gevolgen van oorlogservaringen – Tweede Wereldoorlog –
Politionele Acties – Korea, 1995Tiesinga-Autsema, J.L.E.M.W.R.R., Deelname aan vredesmissies: gevolgen,
opvang en nazorg. Aanbevelingen van de Commissie Tiesinga, 22 mei 1997Tiesinga-Autsema, J.L.E.M.W.R.R., Het Post-Cambodja klachten onderzoek,
rapportage van de Commissie Tiesinga II, 21 september 1998.Tiesinga-Autsema, J.L.E.M.W.R.R., Gezondheidsonderzoek UNPROFOR, Lukavac-Santici-Busovaca
(Bosnië-Herzegovina), Rapportage en Beleidsaanbevelingen, Commissie Tiesinga
III, 24 februari 1999.Verheijen, T en R. Moelker, Het thuisfront van de luchtmacht!, Ervaringen,
verschillen tussen individuele en detachementsuitzendingen, en houding ten
opzichte van uitzendingen in de toekomst. Research paper, KMA, september 1999. Vogelaar, A.L.W. en Kramer, E.H.. Observations on morale and leadership
among Dutch troops in UNPROFOR, KMA, 1997.Vries, M. de, Soetekouw, P.M.M.B., Bleijenburg, G, Meer, J.W.M. van der,
Het Post-Cambodja klachten onderzoek fase I, Een inventariserend onderzoek
naar aard, omvang en ontstaanswijze, Nijmegen, 1998. XNoot1Deze uitzendnorm zal verder worden aangeduid als de uitzendnorm 1:2. Iemand
kan 6 maanden worden uitgezonden in een periode van 18 maanden, hetgeen leidt
tot een verhouding 6 maanden uitzenden – 12 maanden thuis (6 staat tot
12). In het verleden is deze verhouding wel eens ten onrechte aangeduid als
een verhouding 1 staat tot 3. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26933-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl