Wijziging van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met verlening aan de notaris van bevoegdheden in verband met gemeenschappelijke verzoeken tot echtscheiding en  tot ontbinding van een geregistreerd partnerschap; Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141129
 2009-2010
 
 31 714
 Wijziging van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband
met verlening aan de notaris van bevoegdheden in verband met gemeenschappelijke
verzoeken tot echtscheiding en tot ontbinding van een geregistreerd partnerschap
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 22 februari 2010
 Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag. Op de gestelde
vragen en de gemaakte opmerkingen ga ik gaarne als volgt in.
 Inhoudsopgave Blz.
 I. Algemeen 1
 II. Artikelsgewijze toelichting 8
 I. Algemeen
 Met genoegen heb ik vastgesteld dat de leden van de CDA-fractie de gedachtegang
die tot dit wetsvoorstel heeft geleid onderschrijven. De vragen die deze leden
bij de artikelsgewijze toelichting hebben gesteld beantwoord ik op die plaats
gaarne. Het is de leden van de PvdA-fractie nog niet duidelijk waarom de notarissen
de bevoegdheid moeten krijgen om een echtscheidingsverzoek te kunnen doen
en tevens te verschijnen voor de rechter als procesvertegenwoordiger. Deze
leden is de noodzaak daarvan uit de toelichting niet gebleken, evenmin als
het doel en het op te lossen probleem. Graag licht ik een en ander nog eens
nader toe.
 
 Ik stel voorop dat in strikte zin er geen noodzaak bestaat voor het voorstel,
dat is mijnerzijds ook niet als argument aangevoerd. De huidige procedure
werkt namelijk in de praktijk uitstekend, met name ook door de specialisatie
in de advocatuur. En met de procedureregels is ook niets mis. Het wetsvoorstel
is dan ook niet vanuit zulke, maar om geheel andere redenen ingegeven. Vastgesteld
is namelijk dat de inschakeling van een advocaat in scheidingszaken niet altijd
nodig is. Dit is met name het geval als het gaat om echtgenoten op wie niet
de verplichting tot overlegging van een ouderschapsplan rust in verband met
de aanwezigheid van minderjarige kinderen, en die feitelijk alleen de vermogensrechtelijke
aspecten van hun te verbreken relatie moeten regelen. Zijn echtgenoten (hierna
wordt kortheidshalve deze aanduiding gebruikt, daaronder zijn geregistreerde
partners evenzeer begrepen) daarvoor bij de notaris geweest, dan is het niet
zinvol om hen voor het aanhangig maken van de scheidingsprocedure nog eens
te verplichten de gang naar de advocaat te maken. Dan ligt het alleszins voor
de hand dat zij ook daarvoor de notaris meteen kunnen inschakelen.
In die zin is er dus wel degelijk een doel en is er ook een op te lossen probleem:
het gaat om niet meer of minder dan een eigenlijk nogal voor de hand liggende
vereenvoudiging waarmee burgers op een passende, burgervriendelijke manier
worden tegemoetgekomen; en dit in een aangelegenheid en een situatie waarin
zij niet zelden nolens volens zijn beland, die hen niet met vreugde vervult
en die zij dan ook zo snel mogelijk wensen af te sluiten. Hebben echtgenoten
reeds een rechtshulpverlener ingeschakeld waarvan vaststaat dat deze de bij
scheiding aan de orde zijnde werkzaamheden naar behoren kan verrichten, dan
is het niet zinvol hen voor de indiening van het verzoek nog naar de advocaat
te verwijzen.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of het denkbaar is dat andere
juridische beroepsgroepen dezelfde bevoegdheden krijgen als de notarissen.
Het is inderdaad een juiste constatering dat het kabinet door dit wetsvoorstel
de uitwisseling van taken binnen de verschillende beroepsgroepen bevordert;
het kabinet is evenwel niet voornemens de hier aan de orde zijnde bevoegdheden
op het gebied van het scheidingsrecht aan nog weer anderen dan notarissen
toe te kennen. Dit acht ik acceptabel omdat het immers deze beroepsgroep is,
en niet ook nog een andere, tot wie personen die een scheiding beogen zich
wenden in de situatie dat er in hoofdzaak vermogensrechtelijke aangelegenheden
moeten worden geregeld.
 
 Het voorstel verhoudt zich goed met de uitkomsten van het rapport «Duurzame
en Toegankelijke Rechtshulp»: specialisatie werkt in de regel inderdaad
kostenverlagend, maar niet uitgesloten is dat het opheffen van de exclusieve
procesbevoegdheid van de advocaat dit resultaat evenzeer bewerkstelligt.
 
 Zij die willen scheiden kunnen, indien hun inkomenspositie daartoe aanleiding
geeft, in aanmerking komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand ook als het
de notaris is die het verzoek tot echtscheiding indient en als procesvertegenwoordiger
optreedt. Met betrekking tot de vraag hoe de tarieven worden vastgesteld merk
ik op dat de Wet op de rechtsbijstand van toepassing is. Blijkens artikel
13 van die wet kan gefinancierde rechtsbijstand ook door notarissen worden
verleend; voorwaarde is slechts dat met hen door de Raad voor Rechtsbijstand
een overeenkomst tot dit doel is aangegaan. Uitgangspunt is dat de tarieven
dezelfde zullen zijn als die voor de advocatuur.
 
 Ondanks dat de scheidingsprocedure niet wordt gewijzigd en de notaris
zich, net als een advocaat, moet verdiepen in het dossier, is besparing en
daarmee dus minder kosten voor de burger die niet in aanmerking komt voor
gesubsidieerde rechtsbijstand denkbaar, enerzijds door de marktwerking in
het notariaat en anderzijds omdat door de inschakeling van de notaris de inzet
van nog weer een andere rechtshulpverlener kan worden vermeden. Daarnaast
zij bedacht de kosten met name zullen zitten in de onderhandelingen; als de
notaris daarbij toch al was betrokken, kunnen deze lager uitvallen.
 
 Met betrekking tot de discussie over tarieven van de notaris merk ik in
meer algemene zin het volgende op. Over de hoogte van die tarieven heeft met
de Tweede Kamer op 6 oktober 2009 een debat plaatsgevonden naar aanleiding
van mondelinge vragen van het lid Gerkens. Uiteengezet is dat de tarieven
in beginsel vrij zijn en dat de huidige economische omstandigheden geen aanleiding
zijn om daarin verandering te brengen. Wel is toegezegd dat in 2010 een onderzoek
wordt gestart naar de kwaliteit van de notariële dienstverlening in relatie
tot de integriteit en de situatie in het notariaat als gevolg van de economische
crisis (Handelingen II, vergadering van 6 oktober 2009, blz.
10-673-10-676). Dit onderzoek zal, zo kan ik nog meedelen, in 2010 ook worden
afgerond.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of het klopt dat maar een zeer
beperkt aantal mensen gebruik kunnen en zullen maken van de diensten van de
notaris bij het indienen van hun echtscheidingsverzoek. Er zijn immers, zo
merken deze leden op, beperkingen in het wetsvoorstel opgenomen. Het moet
namelijk een gezamenlijk verzoek betreffen en er mogen geen minderjarige kinderen
bij betrokken zijn. Het is moeilijk te zeggen om hoeveel verzoeken het zal
gaan. Een zo hoog mogelijk aantal door notarissen in te dienen verzoeken is
niet beoogd. Overigens zullen niet alleen die echtparen door de notaris hun
scheidingsverzoek kunnen laten indienen die daaraan voorafgaand al bij de
notaris zijn geweest: het wetsvoorstel gaat weliswaar ervan uit dat in zulke
situaties de notaris zal worden ingeschakeld, de mogelijkheid van inschakeling
van de notaris is daartoe niet beperkt.
 
 Het kabinet acht het van belang dat de kwaliteit van de notaris als procesvertegenwoordiger
wordt geborgd. Uit de zinsnede in de memorie van toelichting (blz. 2) «Ik
ga ervan uit dat ook de notaris bekend is met aangelegenheden als het doen
van verzoeken aan rechtbanken, procesreglementen e.d...» spreekt meen
ik niet een grote mate van vrijblijvendheid; ik heb hiermee veeleer vertrouwen
willen uitspreken in het optreden van de notaris. De procesbevoegdheid die
in het wetsvoorstel aan de notaris wordt toegekend, is overigens wel bescheiden
van omvang. Niet kan worden gezegd dat de diensten die de notaris als raadsman
en procesvertegenwoordiger in scheidingszaken zou gaan verrichten niet dezelfde
kwaliteit zouden kunnen hebben als advocaten thans leveren. Ik verwacht ook
niet dat straks iedere notaris echtscheidingen zal behandelen. Daartoe zullen
met name die notarissen overgaan die reeds thans zich afficheren als VMSN-notarissen
en/of scheidingsbemiddeling en andere mediation-activiteiten op het terrein
van de scheiding tot hun gewone bezigheden rekenen; notarissen dus die zich
dit specialisme voldoende eigen hebben gemaakt. Het gaat ook om een bijzondere,
en niet om een gebruikelijke notariële dienst; de notaris behoeft deze
niet in zijn dienstenpakket te hebben, dit ook al omdat zij niet tot de normale
deskundigheid van iedere notaris gerekend kan worden in de zin van artikel
10, eerste lid, van de Verordening beroeps- en gedragsregels van de KNB; en
ook niet behoeft te worden gerekend aangezien deze dienst ook bij advocaten
betrokken kan worden. De werkzaamheden, bedoeld in artikel 2 Wet op het notarisambt,
zijn alle werkzaamheden die uitsluitend aan de notaris zijn opgedragen. Er
is een duidelijke, één op één relatie van ministerieplicht
met domeinmonopolie («de ministerieplicht is de natuurlijke tegenhanger
van het domeinmonopolie», aldus de Commissie evaluatie Wet op het notarisambt,
in haar rapport «Het beste van twee werelden», blz. 47). Anders
gezegd, en, naar mij van die zijde nog is verzekerd, ook in overeenstemming
met het standpunt van de KNB: een ministerieplicht heeft de notaris als het
gaat om de in het wetsvoorstel voorziene bevoegdheden niet.
 Reeds thans stellen ook notarissen een echtscheidingsconvenant en een
ouderschapsplan op. Zie daarvoor bij voorbeeld de bijdrage «Scheidingsbemiddeling:
een vak apart, maar zo des notaris», over de activiteiten van notaris-scheidingsbemiddelaar
van notaris Helma Leonhard-Strien Notariaatmagazine.
februari 2009, nummer 2, Het eveneens in 2009 onder redactie van F. Schonewille
uitgebrachte boek met de titel «Notaris en scheiding» (Maklu,
Apeldoorn-Antwerpen) vormt ook al een illustratieve weerslag van de reeds
thans actuele, substantiële betrokkenheid van notarissen bij het begeleiden
en afwikkelen van scheidingsprocedures. Overigens zou het onjuist zijn om
de processuele bevoegdheden die in het wetsvoorstel in het kader van het scheidingsprocesrecht
voor de notaris zijn voorzien, uitsluitend toe te kennen aan zulke notarissen.
Ook iedere advocaat, dus niet uitsluitend de advocaten die bij
de vereniging van Familierecht Advocaten Scheidingsbemiddelaars (vFAS) zijn
aangesloten, is bevoegd alle processuele en adviesdiensten te verrichten die
bij een scheiding aan de orde zijn. Met de leden van de PvdA-fractie kan ik
mij wel vinden in de gedachte van de vFAS dat een zekere mate van kwaliteitsborging
gewenst is. Kwaliteitsborging is evenwel in eerste instantie, en dient ook
te blijven de eigen verantwoordelijkheid van de desbetreffende beroepsgroep.
Er is geen goede grond om ter zake van de kwaliteitsborging een andere benadering
te gaan volgen.
 
 De vraag of het kabinet met de leden van de PvdA-fractie van mening is
dat de notaris niet de aangewezen partij is om voor de rechter op te treden
als partijvertegenwoordiging beantwoord ik ontkennend. Er behoeft niet te
worden gevreesd dat onervarenheid van de notaris een grotere belasting zou
leggen op de rechterlijke macht omdat deze groep niet gewend is te procederen.
Ik merk op dat ook de notaris bekend is met aangelegenheden als het doen van
verzoeken aan rechtbanken, en met procesreglementen, en zich in ieder geval
die kennis tijdig zal kunnen verwerven. Bedacht zij dat bij de advocatuur
de bevoegdheid om in scheidingszaken op te treden niet beperkt is tot advocaten
die in familiezaken zijn gespecialiseerd. Of een advocaat of een notaris ook
in familiezaken zijn diensten aanbiedt en dit verantwoord acht, is in de eerste
plaats diens eigen verantwoordelijkheid. Een ministerieplicht geldt, als gezegd,
in deze voor de notaris niet; ook dit zal dus aan diens onafhankelijkheid
in deze niet behoeven af te doen. En niet minder gaat het hier ook om een
verantwoordelijkheid van de desbetreffende beroepsorganisaties. Zij hebben
immers volgens de desbetreffende wetten tot taak een goede beroepsuitoefening
en een vakinhoudelijk gekwalificeerd zijn van haar leden te bevorderen. Dit
betreft ook de waarborgen voor de onafhankelijkheid van de notaris in deze,
met name indien de belangen van betrokken echtgenoten uiteen kunnen lopen.
Ik vermeld in dit verband nog dat de KNB sinds 1999 cursussen organiseert
om de vakinhoudelijke kennis op het gebied van onderwerpen betreffende de
echtscheiding te bevorderen en sinds 2005 ook een basisopleiding op dit terrein
aanbiedt. Dit betekent dat de notaris kan bewerkstelligen dat betrokkenen
op basis van adequate voorlichting tot overeenstemming over de scheiding en
haar gevolgen kunnen komen.
 
 De notaris kan inderdaad meerdere taken hebben bij het afhandelen van
een echtscheiding: de opstelling van huwelijkse voorwaarden, verdelen van
de goederen, afhandelen van zaken rond het huis als een van de ex-partners
er blijft wonen. Maar dit behoeft niet te betekenen dat de onafhankelijke
en onpartijdige behandeling door de notaris van het gemeenschappelijk verzoek
tot echtscheiding in het gedrang kan komen. Of een advocaat of een notaris
ook in familiezaken zijn diensten aanbiedt en dit verantwoord acht, is in
de eerste plaats diens eigen verantwoordelijkheid. Het wetsvoorstel beperkt
het optreden van de notaris tot gemeenschappelijk verzoeken tot echtscheiding
waarbij geen kinderen zijn betrokken. De veronderstelling hierbij is dat echtelieden
het over de hoofdzaken van de scheiding eens zijn. Bedacht zij dat de advocaat
die bij een gemeenschappelijk verzoek tot scheiding betrokken is, eveneens
de belangen van twee partijen behartigt. Indien die partijen voor de rechter
staan dient de notaris hun belangen niet anders te behandelen dan de advocaat
dit nu doet. Meerdere activiteiten van de notaris binnen één
scheiding behoeven derhalve niet meer of anders tot problemen binnen de scheidingsprocedure
te leiden dan het geval is indien de advocaat voor meer dan één
echtgenoot optreedt.
 
 De leden van de PvdA-fractie merken voorts op dat de Raad van State tevens
bedenkingen heeft bij het feit dat de notaris een verzoek tot voorlopige
voorziening kan doen. Deze leden vragen, onder verwijzing naar het Raad van
State-advies op dit punt, hoe de notaris de belangen van beide personen kan
behartigen als zij een verschil van mening hebben. Ik stel voorop dat het
vragen van voorlopige voorzieningen reeds thans mogelijk is als het om gemeenschappelijke
verzoeken tot echtscheiding gaat. Met de omstandigheid dat echtelieden bij
gemeenschappelijk verzoek de scheiding aanhangig hebben gemaakt is dus niet
onverenigbaar dat zij toch behoefte kunnen hebben aan een rechterlijke regeling
terzake van aangelegenheden als het uitsluitend gebruik van de echtelijke
woning of de beschikbaarstelling van goederen die tot het dagelijks gebruik
van een echtgenoot strekken. De notaris die hier zou optreden, komt daarbij
niet voor andere problemen te staan dan thans de advocaat. Ook hier vertrouw
ik dat het notariaat niet minder dan thans de advocatuur, in staat zal zijn
de vereiste bijzondere aandacht te hebben voor mogelijk aan de orde zijnde
specifieke belangen van één van de scheidende partijen.
 
 Voor de leden van de SP-fractie is het de vraag of er een probleem is
dat met het wetsvoorstel wordt opgelost, en zo ja, hoe groot dat probleem
is, en of de huidige procedure niet goed werkt. Zoals ik hiervoor reeds heb
aangegeven is er in strikte zin geen probleem dat om een oplossing vraagt,
de huidige procedure werkt goed, het wetsvoorstel is vanuit andere redenen
ingegeven. Vastgesteld is namelijk dat de inschakeling van een advocaat in
scheidingszaken niet altijd nodig is en dit is met name het geval als het
gaat om echtgenoten op wie niet de verplichting tot overlegging van een ouderschapsplan
rust in verband met de aanwezigheid van minderjarige kinderen, en die feitelijk
alleen de vermogensrechtelijke aspecten van hun te verbreken relatie moeten
regelen. Zijn echtgenoten daarvoor bij de notaris geweest, dan is het niet
zinvol om hen voor het aanhangig maken van de scheidingsprocedure nog eens
te verplichten de gang naar de advocaat te maken. Dan ligt het alleszins voor
de hand dat zij ook daarvoor de notaris kunnen inschakelen.
 
 De echtscheidingsprocedure wordt met dit voorstel eenvoudiger in die zin
dat betrokkenen die in staat zijn om hun scheiding bij gemeenschappelijk verzoek
aanhangig te maken en voor de regeling van hun vermogensrechtelijke aangelegenheden
bij de notaris langs zijn geweest, voor het verzoekschrift tot scheiding niet
nog eens apart een advocaat moeten inschakelen. Dit zal de mensen die willen
scheiden in tijd kunnen schelen; hoeveel dat is, valt in zijn algemeenheid
niet te zeggen. De kosten kunnen voor betrokkenen wel lager uitvallen juist
omdat niet apart nog eens een advocaat moet worden ingeschakeld.
 
 Het wetsvoorstel is een verbetering voor die groep scheidenden die de
hulp van de advocaat niet nodig hebben omdat zij de hulp die de advocaat hun
kan geven op even goede wijze van een notaris kunnen krijgen. Hoe groot de
groep mensen is die toch al naar de notaris moet en tijd en kosten bespaart
wanneer er geen advocaat hoeft te worden ingeschakeld, is niet precies te
zeggen. Een indicatie kan worden ontleend aan het cijfermateriaal dat op bladzijde
2 van de memorie van toelichting is vermeld: de laatste jaren vindt meer dan
de helft van de scheidingen plaats op gemeenschappelijk verzoek, het aantal
scheidingen waarbij geen kinderen betrokken zijn bedraagt iets minder dan
de helft van het totaal aantal. Wanneer de woning gezamenlijk eigendom is
en aan een van de partijen moet worden toegedeeld, zullen scheidenden bij
de notaris zijn en daar kosten maken, maar het optreden en ook de deskundigheid
van de notaris zijn tot dit onderwerp niet beperkt; de memorie van toelichting
vermeldt op bladzijde 2 nog andere voorbeelden, zoals de levering van aandelen
in een onderneming en de pensioenverevening.
 
 Op geluiden uit de praktijk dat er risico’s zouden kleven aan het
voorstel om ook notarissen bevoegd te maken een gemeenschappelijk verzoek
tot echtscheiding in te dienen omdat daarbij in mindere mate dan bij advocaten
kennis van het proces-, alimentatie- en bewijsrecht en ervaring aanwezig zou
zijn en dit schade toe kunnen toebrengen aan de belangen van cliënten,
ben ik ingegaan in de memorie van toelichting, met name onder algemeen (blz.
2 overlopend naar 3), om tot de conclusie te komen dat er geen goede reden
is de notaris van werkzaamheden in situaties als in het wetsvoorstel aan de
orde nog langer uit te sluiten. Ik zie ook niet in dat, indien gaande de procedure
een conflict ontstaat, een dergelijk conflict bij een advocaat per definitie
in betere handen zou zijn dan bij een notaris. Zulks zal met name afhangen
van de persoonlijke kwaliteiten en vaardigheden van de desbetreffende rechtshulpverlener.
 
 De leden van de VVD-fractie constateren met juistheid dat de exclusieve
procesbevoegdheid van de advocaat ten dele wordt losgelaten; en inderdaad
is dit een verandering met principiële en materiële aspecten. De
vragen die de leden van de VVD-fractie voorleggen beantwoord ik als volgt.
 
 Het doet mij genoegen dat de leden van de VVD-fractie met de regering
van mening zijn dat de voorgestelde bevoegdheidsverlening aan de notaris een
voorziening is die aan de behoefte van burgers, die in verband met hun scheiding
niets anders te regelen hebben dan de vermogensrechtelijke gevolgen ervan,
op een passende, burgervriendelijke manier tegemoetkomt. Voor deze groep resulteert
het voorliggend voorstel inderdaad in een vereenvoudiging en uiteraard is
de notaris daarbij onderworpen aan de beroepsregels en kwaliteitseisen. Hiervoor,
in antwoord op een vraag van de leden van de SP-fractie, ben ik reeds ingegaan
op de vraag welke de omvang op jaarbasis is van de groep burgers die van de
door het wetsvoorstel gerealiseerde vereenvoudiging gebruik zal maken: de
groep «zonder kinderen» bedraagt iets minder dan de helft van
de scheidingen op gemeenschappelijk verzoek. In 2007 bedroeg het aantal echtscheidingen
31 983, waarvan met minderjarige kinderen: 17 982. Het aantal gemeenschappelijke
verzoeken vertoonde in 2007 een duidelijke stijging: 60,1%. Voor 2015
luidt de prognose van het CBS van het totaal aantal scheidingen: 28 500.
Het ligt in de lijn der verwachtingen om aan te nemen dat het aandeel «zonder
kinderen» niet zal afnemen.
 
 Indien het gemeenschappelijk verzoekschrift van de echtgenoten door het
verzoek om voorlopige voorzieningen of andere omstandigheden ineens niet meer
zo gemeenschappelijk is, zal de notaris niet anders handelen dan thans de
advocaat. De notaris zal er, niet anders dan thans reeds de advocaat, op bedacht
moeten zijn dat zijn beroepsuitoefening er een is die de belangen van beide
scheidenden, zonder onderscheid, kan dienen en zal, indien daarvan geen sprake
meer kan zijn, zijn mandaat moeten teruggeven.
 
 Blijkens artikel 13 van de Wet op de rechtsbijstand kan gefinancierde
rechtsbijstand reeds thans ook door notarissen kan worden verleend. Wetswijziging
is dus niet nodig, voorwaarde is slechts dat ook op het onderhavige gebied
met hen door de Raad voor Rechtsbijstand een overeenkomst is aangegaan tot
het verlenen van rechtsbijstand. De desbetreffende overeenkomst, gesloten
door de Raad voor Rechtsbijstand met de individuele notaris op het rechtsgebied
van de scheiding, dit in antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie,
is dus voorwaarde voor het kunnen verlenen van gefinancierde rechtsbijstand
op de hier bedoelde terreinen van het scheidingsrecht. Zulke overeenkomsten
bestaan nu nog niet, immers de notaris beschikt nu niet over de hier bedoelde
processuele bevoegdheden. Zijn hiermee de aard van de in artikel 13 van de
Wet op de rechtsbijstand en de partijen bij de genoemde overeenkomst
duidelijk aangegeven, bij de andere regelingen, die binnen het notariaat aangepast
moeten worden, wordt gedoeld op de verordeningen inzake de beroepsuitoefening,
en waarin met name ook een garantie kan worden gevonden voor een goede en
verantwoorde beroepsuitoefening. Het notariaat is zeker bereid zijn werkzaamheden
te verrichten op basis van gefinancierde rechtsbijstand.
 
 Het ligt voor de hand dat de desbetreffende notaris aan de burger zal
aangeven dat hij al dan niet gerechtigd is om gefinancierde rechtsbijstand
op het terrein van scheidingsverzoeken te verlenen. Evenzeer ligt het voor
de hand dat inlichtingen aan de burger over de mogelijkheden van gefinancierde
rechtsbijstand en het al dan niet gelden van een overeenkomst met de desbetreffende
notaris, door de Raad voor Rechtsbijstand zullen worden gegeven.
 
 Onderhavig wetsvoorstel sluit goed aan bij het door de leden van de VVD-fractie
aangehaalde advies «Van duur naar duurzaam» en de maatregelen
zoals door de staatssecretaris van Justitie voorgesteld in haar brief aan
uw Kamer van 24 oktober 2008 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
31 753, nr. 1). Beide voorstellen zijn ingegeven vanuit de wens om gezamenlijke
afwikkeling van de scheiding te stimuleren door de gang naar de rechter op
gemeenschappelijk verzoek voor de burger te vereenvoudigen en goedkoper te
maken. In onderhavig wetsvoorstel komt dit tot uitdrukking doordat de notaris
die door echtgenoten is ingeschakeld om bepaalde vermogensrechtelijke aspecten
van de scheiding te regelen ook bevoegd is de juridische afwikkeling te verzorgen.
 
 Op de toegevoegde waarde van de voorgestelde bevoegdheid van de notaris
in de praktijk ging ik hiervoor reeds in. Die bevoegdheid is in ieder geval
van belang voor die burgers die met de inschakeling van de notaris kunnen
volstaan. Ik deel dan ook niet de veronderstelling van de leden van de ChristenUnie-fractie
dat de toegevoegde waarde gering is.
 
 De introductie van de mogelijkheid tot rechtsbijstandverlening door de
notaris betekent inderdaad ook dat de notaris de partijen tijdens de terechtzitting
kan adviseren. In die zin is er geen verschil met hetgeen de advocaat in geval
van gemeenschappelijke verzoeken reeds doet. Hetzelfde geldt als tijdens de
terechtzitting blijkt dat er toch onduidelijkheid bestaat over de interpretatie
van het gezamenlijke verzoek. Onder omstandigheden kan dit, evenals thans
bij de advocaat het geval kan zijn, ertoe leiden dat de notaris die voor beide
echtgenoten optreedt, zijn dienstverlening niet langer voortzet.
 
 Dat de notaris in een gesprek met beide echtelieden zich ervan heeft vergewist
dat betrokkenen hun afspraken en de eventuele risico’s daarvan goed
overzien en dat deze ook naar behoren zijn geregeld, behoort tot de basisverplichtingen
van de notaris en is een element van een goede beroepsuitoefening. Daarmee
is op zich niet onverenigbaar dat betrokkenen willens en wetens instemmen
met afspraken die een ongelijke verdeling behelzen. Inderdaad kunnen in de
praktijk huwelijkse voorwaarden later toch ter discussie komen te staan. Als
vervolgens onderzocht moet worden welke de intenties van partijen waren, kan
de notaris als betrokkene inderdaad in een spagaat geraken. De vraag is evenwel
of dit wezenlijk anders ligt indien het één advocaat is die
beide partijen heeft geadviseerd, bij voorbeeld over de alimentatie en/of
de verevening van het pensioen, en er later onduidelijkheid ontstaat omtrent
de intenties van ieder der echtgenoten.
 
 In de memorie van toelichting is aangegeven is dat de notaris niet kan
volstaan met enkele vastlegging van door echtgenoten aangereikte uitgangspunten
en de bespreking of die vastlegging correct was. De zorgplicht van de notaris
gaat beslist verder dan dit: indien betrokkenen een bepaald ongelijke verdeling
van de goederen overeenkomen, dan is dit op zich niet ontoelaatbaar maar het
is dan wel de verantwoordelijkheid van de notaris erop toe te zien dat zulks
op basis van informed consent gebeurt. De passage in de memorie van toelichting
waaraan de leden van de ChristenUnie-fractie refereren staat los van dezerzijdse
toezegging omtrent de koude uitsluiting. Met het onderzoek daaromtrent is
inmiddels een aanvang gemaakt.
 II. Artikelsgewijze toelichting
 Artikel I
 In het wetsvoorstel wordt inderdaad niet gerefereerd aan de wijziging
in wetsvoorstel 28 867 waarin wordt bepaald dat de gemeenschap van goederen
ophoudt te bestaan bij de indiening van het verzoek tot echtscheiding. De
vraag van de leden van de CDA-fractie of die bepaling op enigerlei wijze strijdig
is met het onderhavige voorstel beantwoord ik ontkennend. Immers, juist voordat
het verzoek tot scheiding wordt ingediend zal de notaris omtrent de wijze
van afwikkeling van de huwelijks- of partnerschapsgemeenschap worden geconsulteerd
en ingeschakeld; en juist als dit het geval is geweest en partijen tot de
indiening van een gemeenschappelijk verzoek bereid zijn en er geen kinderen
zijn met betrekking tot wie een ouderschapsplan moet worden opgesteld, ligt
het in de rede dat de notaris ook het desbetreffende verzoek aan de rechter
kan doen.
 
 Met «afspraken die een bepaald ongelijke verdeling van de goederen
van de huwelijks- of partnerschapsgemeenschap behelzen», is gedoeld
op die afspraken waarbij beduidend meer dan de helft van de activa wordt toebedeeld
aan een der echtgenoten. Een extremer voorbeeld is de zogenoemde koude uitsluiting;
daarbij wordt elke gemeenschap van goederen uitgesloten.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin