Politiek en media; Brief staatssecretaris over persbeleid
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29692, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

21-01-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29692 nr. 3

18-01-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Korte schets van het perslandschap; ontwikkelingen
in aanbod en gebruik2.1. Het Nederlandse perslandschapDagbladenNieuwsbladenOpiniebladen2.2. Mediaconcentraties, met name binnen de dagbladsector;
standpunt van het kabinet2.3. Veranderend mediagebruik; verdringing van oude media
door nieuwe media2.4. Verschuivingen op de reclamemarkt; toenemende concurrentie3. De rol van de overheid op persgebied3.1 Afweerfunctie en stimulering3.2. Is een specifiek persbeleid nog nodig?3.3. Consequenties voor het overheidsbeleid3.4. Journalistieke verantwoordelijkheid4. Bedrijfsfonds voor de Pers; advies over regionale en
lokale informatievoorziening via de pers4.1. Regionale en lokale informatievoorziening via de
pers4.2. Conclusies en aanbevelingen van het Bedrijfsfonds5. TenslotteOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29692Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 49 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 692Politiek en medianr. 3BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 18 januari 20051. InleidingDe pers is méér dan een economische activiteit. Zij vervult
van oudsher een cruciale functie bij de informatievoorziening en opinievorming
in onze democratische samenleving. Natuurlijk bieden ook radio, televisie
en tegenwoordig internet een schat aan nieuws en informatie. De pers –
in het bijzonder dagbladen, nieuwsbladen en opiniebladen – biedt grote
groepen burgers nog steeds gelegenheid om zich breed te informeren en op basis
daarvan deel te nemen aan het maatschappelijke en politieke debat in onze
samenleving. In die zin vervullen deze persorganen een publieke functie. Breed
en goed geïnformeerde burgers zijn immers essentieel voor het functioneren
van onze democratie. De bijzondere rol die de pers vervult in het democratisch
proces op landelijk niveau werd onlangs nog weer eens aardig geïllustreerd.
Uit onderzoek bleek dat de leden van uw Kamer zich bij het stellen van schriftelijke
vragen nog steeds vooral baseren op berichten in de dagbladpers.1Daarnaast vormt de pers ook een belangrijke bedrijfstak, met indrukwekkende
oplagen. Zo verschijnen er dagelijks circa 4,1 miljoen landelijke en regionale
dagbladen en daarnaast nog eens ongeveer 650 000 gratis kranten, die
vooral via het openbaar vervoer worden verspreid. Elke week vinden bijna 300 000
betaalde nieuwsbladen (58 titels) en ruim 21 miljoen gratis huis-aan-huisbladen
(meer dan 600 titels) hun weg naar de lezers.2
Kortom: een economische activiteit die nog altijd van grote betekenis is.Tijdens de behandeling van de Mediabegroting-2004 heb ik de Kamer een
brief over het persbeleid toegezegd.3 Bij brief
van 15 juni jl. heb ik laten weten dat de persbrief in het najaar zou
worden toegezonden, omdat ik dan het advies van het Bedrijfsfonds voor de
Pers over regionale en lokale informatievoorziening via de pers daarin mee
kon nemen. Ik vind het van groot belang dat ik in deze brief ook nader in
kan gaan op het kabinetsstandpunt inzake mediaconcentraties, aangezien het
daarbij voor een groot deel gaat om dagbladconcentraties. Het kabinet heeft
bij brief van 13 december jl. zijn standpunt aan de Kamer
meegedeeld.1 Dat stelt mij in staat om deze persbrief
nu af te ronden, waarmee ik mijn toezegging aan de Kamer gestand doe.De opbouw van deze brief is als volgt: in hoofdstuk 2 geef ik een korte
schets van het Nederlandse perslandschap, waarna diverse ontwikkelingen in
aanbod en gebruik aan de orde komen, waaronder de dagbladconcentraties. In
hoofdstuk 3 ga ik nader in op de rol van de overheid ten opzichte van de perssector.
In hoofdstuk 4 bespreek ik het advies van het Bedrijfsfonds over regionale
en lokale informatievoorziening via de pers.2. Korte schets van het perslandschap; ontwikkelingen
in aanbod en gebruik2.1. Het Nederlandse perslandschapHet persbeleid richt zich met name op dagbladen, nieuwsbladen en opiniebladen.
De hierna volgende korte schets van het perslandschap heeft dan ook uitsluitend
betrekking op deze drie mediumtypen.DagbladenWe kunnen vier typen dagbladen onderscheiden: het landelijk verschijnend
dagblad (8 titels), het regionale dagblad (21 titels), de gratis openbaar
vervoerkranten (2 titels) en de specialistische dagbladen (3 titels). Kenmerkend
zijn de gestaag dalende oplagen van de betaalde dagbladen (in 2003 4,1 mln
exemplaren per dag, terwijl de oplage in 1999 nog 4,5 mln bedroeg) en de teruglopende
advertentie-inkomsten. De twee gratis openbaar vervoerkranten Sp!ts en Metro
hebben met een gezamenlijke oplage van ca. 650 000 ex. een stevige positie
op de lezersmarkt en de advertentiemarkt veroverd. Zij spelen een rol bij
het informeren van grote groepen mensen en hanteren grotendeels dezelfde nieuwsagenda
als de betaalde kranten. Dat pleit er voor om ze mee te tellen bij de oplagen
van de landelijke dagbladen.NieuwsbladenEr verschijnen in Nederland 58 nieuwsbladen, met een gezamenlijke oplage
van ca. 300 000 ex.Nieuwsbladen zijn lokale kranten, die ten minste 1 keer en ten hoogste
5 keer per week verschijnen. Nieuwsbladen worden tegen betaling verspreid
en moeten daarom niet verward worden met de gratis verspreide huis-aan-huisbladen.OpiniebladenOns land kent vier opinieweekbladen (Elsevier, Vrij Nederland, HP/De Tijd
en De Groene Amsterdammer) met een gezamenlijke oplage van ca. 237 000
ex.Daarnaast verschijnt er een groot aantal week- en maandbladen die in meer
of mindere mate aandacht besteden aan actuele maatschappelijke ontwikkelingen
en daarbij gericht zijn op het algemene publiek of op bepaalde doelgroepen:
vrouwen, jongeren, ouderen, minderheden. Zij dragen op die manier bij aan
de pluriformiteit van de informatievoorziening, maar worden doorgaans niet
gerekend tot de specifieke categorie van opiniebladen.2.2. Mediaconcentraties, met name binnen de dagbladsector;
standpunt van het kabinetIn de dagbladsector heeft gedurende de afgelopen decennia een sterke concentratie
plaats gevonden. De afgelopen tien jaar waren meest in het oog springend de
verkoop van de VNU-dagbladen aan Wegener en het Telegraafconcern in 2000 en
de overname van de Nederlandse Dagblad Unie (NDU) door PCM in 1995, waarmee
vier van de vijf grote landelijke dagbladen onder één dak kwamen.
In 2003 vond de verzelfstandiging van Het Parool plaats – met gedeeltelijke
verkoop aan het Belgische concern De Persgroep – en voorjaar 2004 ontstond
nog enige beroering rond de verkoop van een groot aandelenpakket-PCM aan de
Engelse investeringsmaatschappij Apax.1 Deze concentraties
hebben er toe geleid dat de dagbladmarkt gedomineerd wordt door drie concerns:
Holdingmaatschappij De Telegraaf met ca 30,3% marktaandeel, Wegener NV met
ca 28,6% en PCM Uitgevers NV met ca 27,8%.2De meest recente ontwikkeling betreft de aankondiging van PCM en Wegener
om te komen tot een samenvoeging van een achttal krantentitels van beide concerns.
Het is nog niet duidelijk welke vorm dit precies gaat aannemen – men
gaat het nu serieus bestuderen en kondigt aan om eind maart met een concreet
plan naar buiten te komen –, maar het past in de trend naar concentratie
en samenvoegen van titels, die we de afgelopen jaren veelvuldig hebben kunnen
waarnemen.Het Commissariaat voor de Media, dat belast is met het monitoren van mediaconcentraties
en daarover jaarlijks rapporteert aan het kabinet, kwam onlangs met de aanbeveling
om een wettelijke grens te stellen aan het aandeel op de dagbladmarkt dat
mag worden verworven door middel van concentratie. Het Commissariaat bepleitte
eenzelfde soort regeling te treffen voor commerciële televisie. Tevens
adviseerde het Commissariaat om te komen tot een versoepeling van de bestaande
crossownership-regeling uit de Mediawet.3Ik heb bij brief van 13 december jl. het kabinetsstandpunt over deze
aangelegenheid aan uw Kamer toegezonden.4 Daarin
stelt het kabinet voor om dagbladconcentraties die leiden tot een marktaandeel
van 35% of hoger te verbieden. Die regeling wil het kabinet opnemen in de
Mededingingswet en de uitvoering hiervan opdragen aan de Nederlandse Mededingingsautoriteit
(NMa). Autonome groei – dat wil zeggen groei van het marktaandeel door
het uitbreiden van de eigen oplage of door het wegvallen van een concurrerende
titel – valt niet onder deze regeling.Tegelijkertijd wil het kabinet de bestaande crossownership-regeling in
de Mediawet, waarin grenzen zijn gesteld voor dagbladuitgevers aan de mate
van zeggenschap in een commerciële omroep, versoepelen. Zo zal de regeling
alleen nog betrekking hebben op zeggenschap van een dagbladonderneming in
een commercieel televisiestation. Bij de verdeling
van de commerciële radiofrequenties in 2003 is het aantal frequenties
dat één partij mag hebben immers reeds beperkt.Het kabinet wil op deze wijze dagbladondernemingen meer mogelijkheden
bieden om zich multimediaal te ontplooien, maar tegelijkertijd voorkomen dat
teveel opiniemacht bij één of twee grote spelers komt te liggen.
Voor een uitvoeriger uiteenzetting over de achtergronden en details van dit
kabinetsstandpunt verwijs ik uw Kamer naar mijn brief van 13 december
jl.2.3. Veranderend mediagebruik; verdringing van oude media
door nieuwe mediaHet Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft onlangs een rapport uitgebracht
over het media-aanbod en het mediagebruik in de periode 1975–2000.1 Daaruit blijkt dat het media-aanbod sinds 1975 sterk
is gegroeid, maar dat de hoeveelheid tijd die Nederlanders aan deze media
besteden door de jaren heen vrijwel gelijk is gebleven: van de gemiddeld bijna
45 uur vrije tijd per week gaat bijna 19 uur (ruim 40% dus) op aan media en
ict. Tweederde deel van de mediatijd (12,4 uur per week) wordt voor de televisie
doorgebracht. Het aantal uren dat Nederlanders per week aan gedrukte media
besteden, daalde van 6,1 uur in 1975 naar 3,9 uur in 2000.De teruggang in het gebruik van gedrukte media is volgens het SCP vooral
een gevolg van het feit dat jongere generaties er veel minder gebruik van
maken dan oudere generaties. Commerciële televisie en computertoepassingen
(games, chatten) zijn in het bijzonder onder jongeren in trek.Aangezien de gemiddeld aan media bestede hoeveelheid vrije tijd sinds
1975 nagenoeg constant is gebleven op 18–19 uur per week, lijkt het
er op dat de opkomst van nieuwe media ten koste is gegaan van de bestaande
media. Voor de bevolking als geheel is dat ook het geval geweest, concludeert
het SCP. Dat gemiddelde voor de bevolking als geheel verhult onderliggende
verschillen tussen individuele mediagebruikers: niet iedereen heeft evenveel
vrije tijd en niet iedereen besteedt een even groot deel van zijn tijd aan
media en ict. Zo meldt het SCP dat mensen die hoger op de maatschappelijke
ladder staan – hogere opleiding, hoger inkomen en/of een betaalde baan –
zich veelzijdiger informeren dan mensen lager op die ladder.Overigens kan, mede op basis van deze SCP-bevindingen, een zekere relativering
plaats vinden van het veelgenoemde verschijnsel «ontlezing». Het
klopt dat de bevolking in het algemeen en jongeren in het bijzonder minder
tijd besteden aan het lezen van gedrukte media, maar daar staat tegenover
dat met name jongeren in toenemende mate informatie zoeken op het internet
en dat is voor het overgrote deel lezen. De populariteit
van de gratis kranten Sp!ts en Metro, óók onder jongeren, toont
aan dat het aanbieden van gedrukte informatie beslist nog toekomstperspectief
heeft.Het gaat er dus om dat gedrukte informatie op aantrekkelijke wijze vorm
krijgt, rekening houdend met de behoeften van de doelgroep. Innovatie, flexibiliteit
en creativiteit zijn daarbij noodzakelijk. Die boodschap lijkt binnen de dagbladsector
gelukkig goed verstaan te zijn: de tot voor kort tamelijk statische krantenwereld
ritselt van de vernieuwingen. Ik noem de overgang naar het tabloid-formaat
van Het Parool welk voorbeeld binnenkort zal worden gevolgd door Trouw, het
uitbrengen van een zondagskrant door De Telegraaf en Twentsche Courant/Tubantia,
het dagelijkse sportkatern van het Algemeen Dagblad, de introductie van zaterdag-
en weekendabonnementen, de omschakeling van middagkrant naar ochtendkrant,
etc. Ik beschouw dit als voorbeelden van innovatief en creatief inspelen door
dagbladredacties en directies op veranderende marktomstandigheden.2.4. Verschuivingen op de reclamemarkt; toenemende concurrentieEen aanzienlijk deel van de reclamebestedingen gaat nog altijd naar dagbladen,
nieuwsbladen en tijdschriften, maar vooral in de categorie merken & diensten
ondervindt de pers in toenemende mate concurrentie van radio en televisie.De pers was traditioneel sterk in advertenties voor personeel, detailhandel,
rubrieksadvertenties en de huizenmarkt. Op die terreinen is het internet een
geduchte concurrent geworden. Een andere concurrentiebron is de toename van
buitenreclame, direct mail en sponsoring.Deze ontwikkelingen zetten de advertentie-inkomsten van de pers onder
druk. Die advertentie-inkomsten zijn van groot belang voor de exploitatie van de pers en juist op de reclamemarkt doen zich voor persorganen
conjuncturele én structurele problemen voor. Het is zaak dat de perssector
zelf met oplossingen komt om deze ontwikkelingen het hoofd te bieden, aangezien
het mediabeleid van de overheid zich niet uitstrekt over regulering van de
reclamemarkt. Ook hier is creativiteit en innovatie binnen de perssector noodzakelijk.3. De rol van de overheid op persgebied3.1 Afweerfunctie en stimuleringDe vrijheid van meningsuiting, zoals in de Grondwet gegarandeerd, heeft
voor het persbeleid twee kanten. In de eerste plaats betekent het, dat de
overheid zich niet bemoeit met de vorm en inhoud van kranten, nieuwsbladen,
tijdschriften, boeken en alle andere producten die van de drukpers rollen
(de zogeheten afweer-functie). Daar komt bij dat de hele perssector privaat
terrein is, waarop persondernemingen op winst gericht opereren. Dat heeft
er voor gezorgd, dat de overheid zich op gepaste afstand houdt van de perssector
en terughoudend is in het voeren van persbeleid.In de tweede plaats rekent de overheid het tot haar taak om een beleid
te voeren, dat gericht is op bescherming en stimulering van een onafhankelijke
en pluriforme pers. Dat legitimeert een actief overheidsoptreden met name
bij dagbladen, nieuwsbladen en opiniebladen.Het overheidsbeleid ten aanzien van de pers krijgt op diverse manieren
gestalte. Enerzijds biedt de Nederlandse regelgeving uitgevers de gelegenheid
om zich multimediaal te ontplooien: diverse persondernemingen maken daarvan
gebruik en zijn actief op terrein van commerciële omroep. Als extra impuls
wil het kabinet de mogelijkheden voor crossownership tussen dagbladen en commerciele
omroep versoepelen. Anderzijds stelt de overheid, uit oogpunt van pluriformiteit
en mededinging, grenzen aan de mate waarin concerns door middel van mediaconcentraties
en crossownership marktaandeel kunnen verwerven.De overheid biedt daarnaast financiële steun aan persorganen. Maar
ook hier gebeurt dat op afstand en terughoudend: de steun wordt verleend door
het Bedrijfsfonds voor de Pers en geschiedt uitsluitend op tijdelijke basis,
juist om te voorkomen dat persorganen hun onafhankelijkheid ten opzichte van
de overheid in gevaar brengen.3.2. Is een specifiek persbeleid nog nodig?De laatste jaren komt terecht de vraag naar voren of het nog wel nodig
of wenselijk is, dat de overheid een beleid voert, dat specifiek betrekking
heeft op de verschillende mediumtypen. Het meest dwingende argument daarbij
is de toenemende convergentie tussen de diverse mediumtypen, die het onhoudbaar
zou maken om nog langer een afzonderlijk beleid te voeren voor radio, televisie,
pers, ict en infrastructuur. Zo heeft het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP)
onlangs de suggestie gedaan dat de overheid zou moeten overstappen op een
«geïntegreerd mediabeleid» waarbij niet langer de diverse
medium-typen richtinggevend zouden moeten zijn, maar de functies die media
vervullen. Het SCP noemt een viertal functies: informeren en opiniëren;
gezelschap bieden en verbondenheid creëren; socialiseren en cultureel
integreren; amuseren.1Op zichzelf is dat een waardevolle suggestie. Ik verwacht dat ook de Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in zijn advies over het brede mediaterrein
en het te voeren mediabeleid, dat in februari zal verschijnen, nader hierop
in zal gaan.Intussen stel ik vast dat juist het persbeleid zich in feite al richt
op het beschermen en stimuleren van een belangrijke functie die (bepaalde
delen van) de pers vervult, namelijk het informeren en opiniëren. En
ondanks de toenemende convergentie tussen media kunnen we constateren, dat
de pers – met name dagbladen, nieuwsbladen en opiniebladen – binnen
het geheel van de maatschappelijke informatievoorziening nog altijd een voorname
rol vervult. Ik vind het daarom gewenst dat ook de komende jaren een specifiek
persbeleid deel uit maakt van het bredere media- en informatiebeleid van de
overheid, juist vanwege de informerende en opiniërende functie van de
(dagblad)pers.3.3. Consequenties voor het overheidsbeleidWe zien dat de dagbladen onder druk staan door het veranderend mediagebruik,
de opkomst van gratis kranten, de dalende oplagen en de teruglopende advertentie-inkomsten.
In reactie hierop treedt schaalvergroting op door samenvoegen van titels binnen
concerns. Dat heeft natuurlijk voordelen voor de bedrijfsvoering, maar heeft
als nadeel dat de pluriformiteit van de dagbladen onder druk komt te staan.
Daarnaast is een duidelijke innovatie-tendens bij dagbladen waar te nemen,
om aantrekkelijk te blijven voor zowel lezers als adverteerders. Dat heeft
niet alleen betrekking op de «papieren krant»: uitgevers zijn
ook actief met het aanbieden van internetdiensten en willen zich op de commerciële
radio- en televisiemarkt manifesteren.Welke gevolgen hebben deze ontwikkelingen voor het overheidsbeleid in
termen van financiële steun en wetgeving? Ik ben van oordeel dat de rol
van de overheid waar het gaat om financiële ondersteuning van de (dagblad)pers
terughoudend en bescheiden moet blijven. Het is per slot van rekening een
private sector en structurele steun brengt mogelijk de onafhankelijkheid van
de pers ten opzichte van de overheid in gevaar. In het kabinetsstandpunt over
de adviezen van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) en de Raad
voor Openbaar Bestuur (ROB) is daarom nog eens vastgelegd, dat steun uitsluitend
op tijdelijke basis kan worden verleend. Ook generieke maatregelen, zoals
(herinvoeren van) het BTW-nultarief en het verstrekken van gratis of goedkope
abonnementen op kosten van de overheid, worden door het kabinet afgewezen.1 Ik kies daarom voor voortzetting van het bestaande steunregime,
dat uit gaat van specifieke (gerichte) en tijdelijke steun aan de pers, te
verlenen door het Bedrijfsfonds voor de Pers.Het kabinet ziet af van een wettelijk geregeld redactiestatuut, zoals
bepleit in het RMO-advies. Redactiestatuten bevatten meestal de globale missie
van het medium en regelen een zekere mate van autonomie voor de redactie.
Daarmee is een redactie beschermd tegen eenzijdige beïnvloeding door
«eigenaars» van een medium en tegen al te directe invloed van
verkoop- en advertentieafdelingen. Voor de publieke en commerciële omroep
is er in de Mediawet al de verplichting tot een redactiestatuut. Voor persorganen
is het geregeld via de collectieve arbeidsovereenkomsten (cao). Het kabinet
ziet geen aanleiding om voor de pers deze effectieve zelfregulering te vervangen
door wetgeving. Bovendien kleven aan een wettelijke regeling van het redactiestatuut
ook grondwettelijke bezwaren, waar het gaat om het recht van de uitgever op
vrijheid van meningsuiting en daarmee het recht om zijn bedrijf naar eigen
inzicht in te richten.Waar het gaat om wetgeving ter bescherming van de pluriformiteit wijs
ik op het eerder genoemde kabinetsstandpunt om te komen tot een regeling voor
dagbladconcentraties. Het kabinet is zich er van bewust dat de voorgestelde
regeling geen garantie biedt dat het huidige aantal dagbladtitels zal blijven
bestaan. Wel wordt door de regeling gegarandeerd dat concentraties
er niet toe kunnen leiden dat de opiniemacht bij minder dan drie onafhankelijk
van elkaar opererende partijen terecht komt.Het kabinet meent hiermee een helder signaal af te geven waar marktpartijen
in hun bedrijfsvoering rekening mee kunnen houden, zonder dat rechtstreeks
in die bedrijfsvoering wordt ingegrepen.3.4. Journalistieke verantwoordelijkheidIn een democratie is het de taak van vrije en onafhankelijke media om
gebeurtenissen en standpunten weer te geven, te duiden en te becommentariëren.
Juist vanwege de belangrijke rol van de media in de democratie is de kwaliteit van berichtgeving belangrijk. Vandaar ook dat
binnen de journalistiek beroepscodes gelden, die bijvoorbeeld betrekking hebben
op toepassen van hoor en wederhoor, het scheiden van feiten en opinies, het
zorgvuldig omgaan met de privacy en reputatie van individuen.1 Het merendeel van de nieuwsmedia neemt deze codes serieus. Tegelijkertijd
zijn er trends in de berichtgeving die deze codes onder druk zetten. Het betreft
dan niet alleen berichtgeving in de pers, maar ook die via radio en televisie.
In deze persbrief wil ik nog eens extra stil staan bij deze algemene ontwikkeling
in de journalistiek, die ook al aan de orde kwam in het kabinetsstandpunt
op de adviezen van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) en de
Raad voor Openbaar Bestuur (ROB).2 Daarin heeft
het kabinet in het bijzonder zijn zorg geuit over de toename van mediahypes. Die ontstaan wanneer nieuwsmedia en opinieleiders
eenmalige gebeurtenissen uitlichten en uitvergroten, in hetzelfde interpretatiekader
plaatsen en elkaar hierin kritiekloos volgen.3
Een andere negatieve ontwikkeling is dat voor de lezer, kijker of luisteraar
niet altijd meer duidelijk is wanneer gebeurtenissen objectief worden weergegeven
of wanneer er sprake is van interpretaties door journalisten.4De RMO schaart deze en andere trends onder de noemer «medialogica».
Daarmee bedoelt de Raad dat het publieke debat steeds meer wordt bepaald door
de mogelijkheden én de begrenzingen van de media. Medialogica kan de
kwaliteit en de zorgvuldigheid van de berichtgeving onder druk zetten met
negatieve gevolgen voor de informatievoorziening aan de burgers. Het is van
belang dat zowel de overheid als de media zich bewust zijn van dit risico.Uiteraard behoort het tot de journalistieke professie om de grenzen af
te tasten; dat is inherent aan de waakhond-functie die media in een democratische
samenleving vervullen. Maar alle media hebben wel de opdracht om hun informerende
en opiniërende rol met grote zorgvuldigheid te vervullen. Journalisten
dienen een balans te vinden tussen de aan de democratie ontleende vrijheid
enerzijds en de aan de rechtsstaat ontleende beginselen van zorgvuldigheid
anderzijds. Essentieel daarbij is een stelselmatige en consequente toepassing
van het principe van hoor en wederhoor, het duidelijk scheiden van feiten
en meningen en het respecteren van de persoonlijke levenssfeer van personen
die onderwerp van berichtgeving zijn. Dat laatste kan per onderwerp tot een
verschillende afweging leiden, maar van belang is dat die afweging bewust
en zorgvuldig geschiedt. Over het algemeen worden deze journalistieke principes
nageleefd, maar niet altijd. Journalisten en media erkennen dit en proberen
bijvoorbeeld door middel van eigen Ombudsmannen en door het rectificeren van
gemaakte fouten eventuele vergissingen of onjuistheden te herstellen. Mocht
daaraan behoefte bestaan, dan kunnen personen die zich onjuist behandeld voelen
in de berichtgeving ofwel een klacht indienen bij de Raad voor de Journalistiek,
ofwel zich wenden tot de rechter.Zoals in het kabinetsstandpunt beschreven, heeft medialogica een tamelijk
autonome dynamiek die zijn oorsprong vindt in ontwikkelingen in de technologie,
economie en maatschappij: niemand kan als «schuldige» worden aangewezen.
De rol van de overheid is bescheiden, zo heeft het kabinet ook betoogd in
zijn reactie op de adviezen van RMO en ROB. Deze heeft tot taak om de pluriformiteit
van het totale medialandschap te bevorderen en om in de eigen overheidscommunicatie
betrouwbaarheid en een dialoog met burgers voorop te stellen. De overheid
gaat nadrukkelijk niet over de redactionele keuzes
en de inhoud van afzonderlijke media, omdat dan de persvrijheid in het geding
zou komen.Zelfregulering beschouw ik als het meest geëigende middel om de kwaliteit
van de journalistiek op peil te houden. Het is een verantwoordelijkheid van
de media zelf om de publieke moraal en de ethische principes die de journalistiek
van oudsher kenmerken in ere te houden – soms tegen de druk van de markt
in. Wel wil het kabinet zelfregulering in de mediasector ondersteunen. Hij
doet dat door een (tijdelijke) bijdrage te verlenen aan een bundeling van
initiatieven van de mediasector zelf. Het betreft een «drieluik»
voor versterking van zelfregulering dat bestaat uit: verbetering van het functioneren
van de Raad voor de Journalistiek, wetenschappelijk onderzoek naar mechanismen
in het nieuws (Nieuwsmonitor) en een debatbureau dat publicaties en discussies
over journalistieke werkwijzen organiseert.4. Bedrijfsfonds voor de Pers; advies over regionale en
lokale informatievoorziening via de persHet Bedrijfsfonds voor de Pers werd in 1974 opgericht en functioneert
sinds 1988 als een zelfstandig bestuursorgaan op basis van de Mediawet. Het
Bedrijfsfonds heeft tot doel: het handhaven en bevorderen van de pluriformiteit
van de pers, voorzover die van belang is voor de informatie en opinievorming.1 Om dat doel te realiseren kan het Bedrijfsfonds financiële
steun verlenen aan persorganen, voor zover die vallen binnen de werkingssfeer
van het Fonds.2In de praktijk komt het erop neer dat het Fonds steun verleent aan dagbladen,
nieuwsbladen en opiniebladen. Daarnaast kan het Bedrijfsfonds onderzoek steunen
dat van belang is voor de persbedrijfstak en dat past binnen de doelstellingen
van het Fonds. Sedert medio 2002 geeft het Fonds ook uitvoering aan twee tijdelijke
regelingen: één voor minderhedenbladen en één
voor journalistieke internet-informatieproducten.Begin 2004 beschikte het Fonds over een vermogen van € 12,7
mln. Tot op dit moment is ca. € 1,6 mln uitgegeven, zodat eind 2004
naar verwachting nog een bedrag van € 11,1 mln resteert.De afgelopen drie jaren gaf het Fonds gemiddeld € 1,7 mln per
jaar uit. Dat wettigt de conclusie dat het Fonds-vermogen toereikend kan worden
geacht om de komende jaren zijn taken naar behoren uit te voeren.4.1. Regionale en lokale informatievoorziening via de
persHet Bedrijfsfonds heeft afgelopen zomer advies aan mij uitgebracht over
de regionale en lokale informatievoorziening via de pers.3 Aanleiding voor dit advies ligt in de zorg die het Fonds heeft over
het samenvoegen van regionale dagbladen en het samenvoegen of opheffen van
lokale nieuwsbladen en andere informatiebladen, zoals dat de afgelopen jaren
heeft plaats gevonden.De bevindingen van het Bedrijfsfonds komen samengevat hierop neer.Wat de aanbodzijde betreft: de afgelopen 20
jaar heeft zich een sterke daling voorgedaan van het aanbod (titels) en het
gebruik (oplage, dekking) van betaalde regionale bladen. Slechts een kleine
minderheid van de bevolking kan nog kiezen uit verschillende regionale kranten.
Het aantal betaalde nieuwsbladen is in die 20 jaar meer dan gehalveerd, terwijl
hun gezamenlijke oplage met ruim 60% terug liep. Het aanbod van
«gratis» informatie (huis-aan-huisbladen, lokale en regionale
omroep) is toegenomen. Betaalde media met journalistieke nadruk op een specifieke
regio (dag- en nieuwsbladen) zagen hun positie verzwakken ten opzichte van
gratis media die de nadruk op commerciële inhoud leggen (huis-aan-huisbladen),
die een veel groter gebied bestrijken (regionale omroep) of die wegens beperkte
financiële middelen relatief weinig aandacht kunnen besteden aan lokale
journalistiek (lokale omroep).Wat de vraagzijde betreft: het onderzoek laat
tot dusverre nog niet het bestaan van «witte plekken» in de lokale/regionale
informatievoorziening zien. Nieuwsbladen, huis-aan-huisbladen en landelijke
dagbladen blijken vaak een substituut voor regionale dagbladen te kunnen bieden.
Voor de informatievoorziening op lokaal bestuurlijk en politiek gebied speelt
het nieuwsblad en het huis-aan-huisblad een doorslaggevende rol. Tevens is
vastgesteld dat, hoewel het merendeel van de burgers in gemeenten geïnteresseerd
is in wat er in de eigen gemeente gebeurt, maar een kleine groep burgers zich
verdiept in lokale bestuurlijke aangelegenheden. Jongeren blijken meer mondiaal/landelijk
georiënteerd te zijn dan regionaal/lokaal. Wanneer ze media voor informatieve
doeleinden willen raadplegen, richten ze zich vooral op internet.4.2. Conclusies en aanbevelingen van het BedrijfsfondsHet Fonds komt met een aantal conclusies en aanbevelingen, waarvan ik
de voornaamste langsloop en van mijn reactie voorzie.Ten eerste stelt het Fonds voor om het huidige steuninstrumentarium voor
afzonderlijke kranten en tijdschriften te handhaven, mits ze projecten overleggen
die gericht zijn op substantiële vernieuwing. Het Fonds doelt hiermee
op vernieuwende uitgeefprojecten en redactionele projecten die journalistieke
creativiteit en mededinging bevorderen, maar heeft ook het oog gericht op
lokale en regionale bladen die in nood (dreigen te) komen en wezenlijke vernieuwing
nastreven van inhoud en/of vormgeving en/of distributie en/of werving voor
deze producten.Deze aanbeveling van het Bedrijfsfonds neem ik over. Ik heb eerder in
deze brief al aangegeven, dat innovatie binnen de (dagblad)pers noodzakelijk
is om het product aantrekkelijk te houden voor lezers en adverteerders. Ik
vind het gepast dat het Fonds, naast de van oudsher bestaande taak om tijdelijke
financiële steun te bieden aan noodlijdende persorganen, ook bij moet
kunnen dragen aan modernisering en vernieuwing in het perslandschap. Het louter
in stand houden van het bestaande zou neerkomen op een soort monumentenzorg
en – om in deze beeldspraak te blijven – er is ook behoefte aan
nieuwbouw. Binnen de perssector is het besef voluit aanwezig, dat nieuwe vormen
van uitgeven noodzakelijk zijn om een goede positie op de mediamarkt veilig
te stellen. Het Bedrijfsfonds moet daarbij naar mijn mening een stimulerende
rol kunnen spelen. Om dat goed tot uitdrukking te brengen is een naamswijziging
gewenst: ik stel voor om het Fonds om te dopen tot Stimuleringsfonds
voor de Pers. Het Bedrijfsfonds is het hiermee eens.Ten tweede adviseert het Bedrijfsfonds om de twee tijdelijke steunregelingen
voor minderhedenbladen en journalistieke internet-informatieproducten, die
beiden sedert juli 2002 van kracht zijn, vooralsnog te handhaven. De regeling
voor minderhedenbladen is in het leven geroepen, omdat er een knelpunt bestaat
bij de informatievoorziening van en voor minderheden. De bestaande kranten
worden door hen weinig gelezen: dat komt niet alleen door het taalprobleem,
maar ook omdat deze groepen in Nederlandse kranten (te) weinig vinden wat
aansluit bij de eigen leefwereld.Voor deze regeling is jaarlijks een budget van maximaal € 700 000,=
beschikbaar. Per project kan ten hoogste € 115 000,= worden
toegekend. In de periode 2002–2004 heeft het Bedrijfsfonds 31 aanvragen
ontvangen; daarvan zijn er 7 toegewezen, 11 afgewezen en nog 13 in behandeling.
Er is over de periode 2002–2004 in totaal € 670 954,=
toegekend. Deze regeling wordt volgens afspraak in 2005 geëvalueerd.
Ik vind een dergelijk instrument een belangrijke impuls in het door mij gevoerde
diversiteitsbeleid.De regeling voor journalistieke internet-informatieproducten is bedoeld
als stimulering van kwalitatief hoogwaardige journalistieke informatievoorziening
via het internet, dat zich immers in betrekkelijk korte tijd ontwikkeld heeft
tot een belangrijke informatiebron voor de burgers. In het kader van de overheidszorg
voor een kwalitatief hoogwaardige informatievoorziening werd een dergelijke
stimuleringsregeling van belang geacht.Voor deze regeling is jaarlijks een budget van maximaal € 2,26
mln beschikbaar; per project kan ten hoogste € 180 000,= worden
toegekend. In de periode 2002–2004 heeft het Bedrijfsfonds 22 aanvragen
ontvangen; daarvan zijn er 9 toegewezen, 7 afgewezen en 6 nog in behandeling.
Er is in totaal over de periode 2002–2004 een bedrag van € 903 761,=
toegekend.Deze regeling is onlangs, conform afspraak, door het Fonds geëvalueerd.
Vastgesteld is dat de periode die zit tussen de toewijzing van de eerste aanvrage
(april 2003) en deze evaluatie (augustus 2004) nog te kort is om een uitspraak
te doen over de effectiviteit en de rentabiliteit van de producten. Wel concludeert
het Fonds dat er een aantal vernieuwende projecten tot stand is gekomen, waarmee
relatief lage bedragen zijn gemoeid. Het geeft uitgevers de mogelijkheid om
journalistieke producties via het internet te laten verschijnen, wat geheel
in lijn is met de eerder geconstateerde noodzaak tot innovatie en diversificatie
van de uitgeefactiviteiten.Ik neem het advies van het Fonds over: beide regelingen worden vooralsnog
voortgezet.Ten derde adviseert het Fonds om de steun aan onderzoek dat de persbedrijfstak
als geheel ten goede komt te handhaven.Ook dit advies neem ik over. Voorwaarde is en blijft, dat het onderzoek
moet passen binnen de doelstellingen van het Bedrijfsfonds. Ik ga er met het
Fonds van uit, dat dit type onderzoek een belangrijke bijdrage levert aan
de al meermalen genoemde noodzaak voor innovatie binnen de persbedrijfstak.Ten vierde adviseert het Fonds om een aparte experimentele stimuleringsregeling
in te voeren voor vernieuwende regionale of lokale journalistieke producties,
die zich vooral op de regionale of lokale politieke informatievoorziening
richten. Het Fonds denkt hierbij aan journalistieke producties in kranten
(dagbladen, nieuwsbladen of huis-aan-huisbladen) en websites die verschijnen
in resp. betrekking hebben op gebieden waarvan wordt aangetoond dat ze behoren
tot «witte plekken» in de voorziening van informatie over regionale
en lokale bestuurlijke en politieke aangelegenheden. Zolang voor omroepen
een apart overheidsbeleid via de Mediawet geldt waarin tevens financiering
is geregeld, zouden regionale en lokale omroepen niet voor zo'n stimuleringsregeling
in aanmerking kunnen komen, aldus het Fonds, dat zich beschikbaar houdt voor
het nader uitwerken van zo'n experimentele regeling.Ik sta positief tegenover de gedachte achter deze experimentele regeling,
omdat ik versterking van de lokale en regionale informatievoorziening van
groot belang vind voor het functioneren van de lokale en regionale democratie. Door de schaalvergroting die met name de regionale kranten
de afgelopen decennia hebben doorgemaakt, kan juist de informatievoorziening
op lokaal en regionaal niveau in de knel raken.Het gaat hier echter om een gecompliceerde aangelegenheid, waarbij uiteraard
ook een goede afweging tussen kosten en baten noodzakelijk is. Daarom zal
ik eerst nader overleg met het Bedrijfsfonds voeren, alvorens een besluit
te nemen over het al dan niet invoeren van zo'n experimentele regeling. De
kosten hiervan zullen binnen de bestaande financiële kaders van het Fonds
moeten worden gevonden.5. TenslotteIn het voorafgaande heb ik mijn visie gegeven op het belang van een pluriforme
(dagblad)pers en de rol die de overheid daarbij speelt. Ik heb de wenselijkheid
onderstreept dat ook de komende jaren een specifiek persbeleid deel uit maakt
van het bredere media- en informatiebeleid van de overheid, juist vanwege
de informerende en opiniërende functie van de (dagblad)pers, die van
vitaal belang is voor het functioneren van onze democratische samenleving.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. C. van der LaanXNoot1Onderzoek van communicatiebureau Pauw, dat betrekking heeft op 1957 schriftelijke
Kamervragen uit de periode augustus 2003-augustus 2004.XNoot2Bron: Commissariaat voor de Media, Concentratie en pluriformiteit van
de Nederlandse media 2003, Hilversum, november 2004.XNoot3Tweede Kamer, 2003–2004, 29 200 VIII, nr. 105.XNoot1Tweede Kamer, 2004–2005, 29 692, nr. 2.XNoot1Zie de antwoorden op Kamervragen van respectievelijk de leden Bakker en
Dittrich (februari 2004) en Vergeer (april 2004) inzake PCM.XNoot2Wanneer we Sp!ts en Metro meetellen, stijgt het marktaandeel van De Telegraaf
(eigenaar van Sp!ts) naar 33,5%, terwijl het marktaandeel van Wegener daalt
naar 24,7% en dat van PCM naar 24,0%.XNoot3Commissariaat voor de Media, Concentratie en pluriformiteit van de Nederlandse
media 2003, Hilversum, november 2004.XNoot4Tweede Kamer, 2004–2005, 29 692, nr. 2.XNoot1SCP, Achter de schermen. Een kwart eeuw lezen, luisteren, kijken en internetten.
Den Haag, september 2004.XNoot1SCP-rapport Achter de schermen. Een kwart eeuw lezen, luisteren, kijken
en internetten, Den Haag, september 2004.XNoot1Kabinetsstandpunt inzake de adviezen van RMO en ROB over de relatie tussen
overheid, burgers en media (juli 2004). Kamerstukken 2003–2004, 29 692,
nr. 1.XNoot1Zie bijvoorbeeld de Code van Bordeaux (1954) en de Gedragscode van het
Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren.XNoot2Kabinetsstandpunt inzake de adviezen van RMO en ROB over de relatie tussen
overheid, burgers en media, juli 2004, Kamerstukken 2003–2004, 29 692,
nr. 1.XNoot3P. Vasterman, Mediahype. Amsterdam 2004.XNoot4Dit geldt met name voor de binnenlandse politieke verslaggeving met zijn
toenemende oriëntatie op conflicten. Zie: J. Kleinnijenhuis, Het publiek
volgt de media die de politiek volgen. Bijlage 4 bij het RMO-advies. Den Haag
2003. Zie ook: Ph. van Praag & K. Brants (red.) Tussen beeld en inhoud –
Politiek en media in de verkiezingen van 1988, Amsterdam 2000.XNoot1Artikel 123 Mediawet.XNoot2Artikel 129, tweede lid Mediawet.XNoot3Bedrijfsfonds voor de Pers, Van vangnet naar springplank. Advies aan de
staatssecretaris van OCW over de regionale en lokale informatievoorziening
via de pers, Den Haag, juli 2004, ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29692-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl