Aanpassing Burgerlijk Wetboek en andere wetten i.v.m. de vergoedbaarheid van schade door overlijden of ernstig letsel
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140034
 2009-2010
 
 28 781
 Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering
en de Wet schadefonds geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid
van schade als gevolg van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van
naasten
 
 
 
 
 H
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 20 januari 2010
 Inleiding
 Tijdens de tweede termijn van de plenaire behandeling van het wetsvoorstel
affectieschade (28 781) in uw Kamer op 9 juni
2009 is besloten om de verdere behandeling daarvan te schorsen en weer voort
te zetten nadat ik een ontwerp-AMvB met daarin vastgesteld de bedragen van
de vergoedingen waarop naasten en nabestaanden aanspraak maken, aan Uw Kamer
heb voorgelegd. Afgesproken is eveneens om daarmee te wachten totdat de Raad
van State over dit ontwerp heeft geadviseerd, hetgeen inmiddels is geschied.
De ontwerp-AMvB treft u bijgaand aan. Ten slotte
is afgesproken dat ik in deze brief de in de tweede termijn gestelde vragen
zal beantwoorden. De beantwoording van deze vragen treft u hieronder aan,
waarbij zij aangetekend dat een deel van deze vragen betrekking had op het
voornemen van mijn ambtsvoorganger om in de AMvB één standaardbedrag
vast te stellen. De beantwoording van deze vragen is achterwege gebleven voorzover
die met de ontwerp-AMvB, waarin meer bedragen zijn vastgesteld, is achterhaald.
 
 Over de ontwerp-AMvB zij het volgende opgemerkt. Tijdens het plenaire
debat op 9 juni 2009 is uitvoerig gesproken over het rapport «Slachtoffers
en aansprakelijkheid», waarin onderzoek
is gedaan naar de behoeften van naasten. Hieruit blijkt enerzijds dat naasten
een duidelijke voorkeur hebben voor een wijze van vaststelling van het bedrag
waarop zijn aanspraak maken die rekening houdt met hun individuele omstandigheden.
Anderzijds blijkt echter ook dat naasten van mening zijn dat lastige discussies
over de hoogte van het bedrag hun verwerking van het gebeurde in de weg zal
staan. Tijdens het plenaire debat is voor beide lastig te verenigen voorkeuren
door de verschillende fracties indringend aandacht gevraagd. Door een aantal
fracties is aangedrongen op een stelsel met meerdere bedragen waarbij rekening
kan worden gehouden met de persoonlijke omstandigheden van naasten. De omvang
en intensiteit van het leed, zo is er terecht op gewezen, kan immers per geval
uiteenlopen. In het debat is er echter ook op gewezen dat voorkomen moet
worden dat naasten betrokken worden in een lang en pijnlijk onderhandelingsproces
over de omvang van de schade. Een spoedige afhandeling van schade kan immers
bijdragen aan de verwerking van de emotionele gevolgen van de gebeurtenis,
terwijl een langdurige discussie over de omvang van het verdriet en de pijn
die gevolgen juist aanzienlijk kan vergroten. Ik heb in het debat vervolgens
toegezegd om meerdere bedragen vast te stellen, zodanig dat individuele omstandigheden
tot uitdrukking komen in de hoogte van het bedrag. In de ontwerp-AMvB worden
vier categorieën onderscheiden waarbij ter zake van de omvang van de
vergoeding telkens rekening wordt gehouden met de meest van belang zijnde
individuele omstandigheden, doch welke ook zodanig gedefinieerd zijn dat er
geen discussie mogelijk is over de vraag binnen welke categorie een naaste
valt. Voor de uitwerking verwijs ik naar de ontwerp-AMvB en de toelichting
daarop.
 
 De Raad van State heeft instemmend over het ontwerp geadviseerd. Gezien
de door uw Kamer geuite zorgen heb ik ook het Verbond van Verzekeraars en
Slachtofferhulp Nederland gevraagd om over deze ontwerp-AMvB te adviseren.
Tot mijn genoegen hebben beide organisaties positief geadviseerd. Het Verbond
van Verzekeraars spreekt de hoop uit dat de regeling voor affectieschade in
deze vorm op korte termijn wordt ingevoerd. Slachtofferhulp Nederland vindt
deze ontwerp-AMvB ten opzichte van het oorspronkelijke voornemen om één
vast bedrag vast te stellen, een verbetering. Voor een weergave van hun overige
commentaar verwijs ik naar de nota van toelichting.
 
 Tot slot zij opgemerkt dat de VVD-fractie in tweede termijn expliciet
op een evaluatie heeft aangedrongen. Hoewel in het wetsvoorstel geen evaluatiebepaling
is opgenomen, ben ik voornemens het wetsvoorstel – ook weer gezien de
zorgen van uw Kamer – vijf jaar na de inwerkingtreding te evalueren.
Bij die evaluatie wil ik nagaan of met de wet en het stelsel van bedragen
zoals dat in de ontwerp-AMvB is vastgesteld, voldaan wordt aan de doelstellingen
van het wetsvoorstel en ook daadwerkelijk tegemoet wordt gekomen aan de behoeften
van naasten en nabestaanden.
 Beantwoording van de in tweede termijn gestelde vragen
 Mevrouw Broekers-Knol (VVD) heeft gevraagd hoe ik het opnemen van de hardheidsclausule
beoordeel in het licht van het feit dat het wetsvoorstel juist beoogt de kring
van gerechtigden zo beperkt mogelijk te houden. Zij vraagt daarbij of ik vrees
dat de druk zal toenemen om de kring van gerechtigden uit te breiden en of
de jurisprudentie aan die druk gehoor zal geven.
 Het opnemen van de hardheidsclausule dient te worden bezien in het spanningsveld
tussen de wenselijkheid van een beheersbare en eenvoudig uitvoerbare regeling
en de wenselijkheid van een regeling die ook ruimte biedt om in sprekende
gevallen naasten, die zich lastig laten vatten in specifiek te benoemen categorieën,
voor vergoeding van affectieschade in aanmerking te laten komen. Ik meen dat
met het opnemen van de hardheidsclausule in dit spanningsveld een goede balans
is gevonden. Uitgangspunt van het voorstel is dat de personen die niet behoren
tot de vaste kring van gerechtigden geen recht hebben op de vergoeding van
affectieschade. Dit is met de hardheidsclausule alleen onder strikte voorwaarden
anders, namelijk indien deze personen daadwerkelijk een hechte affectieve
relatie kunnen aantonen. Gezien het uitzonderingskarakter van deze clausule
en de bewijslast die op deze personen rust, vrees ik niet dat de rechter moeilijk
de druk zal kunnen weerstaan om aan buiten de vaste kring van gerechtigden
vallende personen een vergoeding van affectieschade toe te kennen.
 Mevrouw Broekers-Knol wijst erop dat het wetsvoorstel alleen een grondslag
biedt voor vaste bedragen, gedifferentieerd per categorie. Zij vraagt of een
dergelijk stelsel in strijd is met de uitkomsten van het onderzoek.
 In de inleiding heb ik opgemerkt dat uit het onderzoek inderdaad blijkt
dat naasten een duidelijke voorkeur hebben voor een wijze van vaststelling
van het bedrag die rekening houdt met hun individuele omstandigheden, maar
dat naasten ook van mening zijn dat lastige discussie over de hoogte van het
bedrag hun verwerking van het gebeurde in de weg zal staan. Met de ontwerp-AMvB
is getracht het midden te vinden tussen beide lastig te verenigen voorkeuren,
waarbij nog opgemerkt kan worden dat hierin rekening is gehouden met die persoonlijke
factoren waarvan uit het onderzoek blijkt dat naasten van mening zijn dat
die van invloed zouden moeten zijn op de hoogte van de vergoeding. Ik verwijs
daarvoor naar de nota van toelichting. Daarover zij nog opgemerkt dat het
onderzoek geen steun biedt voor de in de tweede termijn wel verwoorde veronderstelling
dat ook de factor «mate van verwijtbaarheid» van de dader van
invloed zou moeten zijn op de hoogte van de vergoeding.
 Uit het onderzoek blijkt dat de wijze waarop een vergoeding van affectieschade
wordt aangeboden van groot belang is, ook voor de mate waarin de doelstellingen
erkenning en genoegdoening gerealiseerd worden. Men heeft behoefte aan een
persoonlijke manier van aanbieden waaruit medeleven blijkt. Ik heb naar aanleiding
hiervan overleg gevoerd met de Stichting PIV die heeft toegezegd initiatieven
te ontplooien om in samenspraak met De Letselschade Raad tot regulering te
komen. Dit moet uiteindelijk leiden tot een aanbeveling van De Letselschade
Raad, zodat alle bij het letselschadeproces betrokken partijen (verzekeraars,
letselschadeadvocaten en Slachtofferhulp Nederland) met de daarin neergelegde
wijze van aanbieding kunnen instemmen.
 Mevrouw Broekers-Knol heeft zich afgevraagd of het niet te gemakkelijk
is om deze materie aan zelfregulering over te laten en of daarentegen betrokkenheid
van de overheid op haar plaats is. Ik ben van mening dat de genoemde partijen,
die dagelijks in de letselschadepraktijk werkzaam zijn, met de hun daarin
opgedane ervaringen en kennis van de praktijk beter dan de overheid in staat
zijn om te bepalen op welke wijze een vergoeding het beste kan worden aangeboden.
Daarmee wil ik niet zeggen dat de overheid hierbij in het geheel niet betrokken
zou moeten worden. Die betrokkenheid bestaat er dan vooral uit dat erop wordt
toegezien dat er daadwerkelijk zelfregulering tot stand komt.
 
 De heer Van de Beeten (CDA) heeft twijfels geuit bij de rol van de overheid
bij het leed van naasten en nabestaanden. Zijn voorlopig oordeel is dat hier
geen plaats is voor wetgeving omdat het hier gaat om gebeurtenissen waarbij
niet zozeer de overheid geroepen is om via wetgeving leed te verzachten, maar
waarin het de samenleving zelf is – familie, vrienden, kerk –
om hen die getroffen worden door dergelijk leed tot steun en toeverlaat te
zijn.
 Met de heer Van de Beeten ben ik van mening dat de rol van de naaste omgeving
van diegenen die door ernstig leed getroffen worden, van niet te onderschatten
belang is om die getroffenen te helpen om hun leed dragelijk te maken. Deze
rol kan niet door wetgeving worden overgenomen, maar dat is ook niet wat met
het onderhavige wetsvoorstel wordt beoogd. Het voorstel beoogt uitdrukking
te geven aan het gegeven dat ernstig letsel of het overlijden van een naaste
voor de verwanten als een ernstig verlies wordt ervaren, niet alleen omdat
deze verwanten hun verdriet moeten dragen, maar ook omdat zij moeten meemaken
dat zij hun leven opnieuw moeten inrichten. Het recht op vergoeding van affectieschade
beoogt in de eerste plaats erkenning te verschaffen dat deze naasten dit onheil
is aangedaan. Daarnaast wordt met het recht op vergoeding van affectieschade
beoogd deze naasten genoegdoening te verschaffen in die zin dat het geschokte
rechtsgevoel van de naasten in zekere zin wordt verzacht doordat
van de schadeveroorzaker een opoffering wordt verlangd. Erkenning en genoegdoening
zijn aldus de belangrijkste gronden voor het recht op vergoeding van affectieschade.
Daarbij zij opgemerkt dat naasten en nabestaanden er om hun moverende redenen
vanaf kunnen zien om vergoeding van affectieschade te vorderen.
 De heer Van de Beeten heeft voorts opgemerkt dat de problematiek van de
naasten die hun partner levenslang bijstaan als gevolg van een handicap hoge
prioriteit dient te hebben. Zijns inziens dient veel meer aandacht te worden
besteed aan de gevolgen daarvan voor deze naasten, ook in financiële
zin. Mevrouw Haubrich-Gooskens (PvdA) heeft in dit verband gevraagd wanneer
het wetsvoorstel inkomensschade van naasten valt te verwachten en mevrouw
Quik-Schuijt heeft gevraagd of ik het probleem van een goede en deugdelijke
afwikkeling van de financiële schade van naasten ter hand ga nemen.
 Zoals ik reeds in tweede termijn heb opgemerkt is een concept-wetsvoorstel
dat voorziet in verruiming van de mogelijkheden voor derden om hun materiële
schade zoals inkomensschade te verhalen, in consultatie geweest. Ik heb daarbij
opgemerkt dat ik wilde wachten met daaraan een vervolg te geven totdat de
behandeling van het wetsvoorstel affectieschade is voltooid. Nu die voltooiing
in zicht is, zal dit concept-wetsvoorstel verder ter hand worden genomen.
Het is, zo is mij gebleken, juridisch-technisch een ingewikkeld onderwerp
waarbij nog een aantal lastige knopen moet worden doorgehakt.
 
 Mevrouw Quik-Schuijt (SP) vraagt of uit de kring van gerechtigden moet
worden afgeleid dat degene die daartoe behoren per definitie schade lijden,
dan wel of er ruimte is voor de rechter om vast te stellen dat er in een specifiek
geval geen nadeel wordt geleden.
 De kring van gerechtigden is zodanig geformuleerd dat aangenomen mag worden
dat degenen die daarin zijn opgenomen een hechte affectieve relatie hebben
met het slachtoffer of de overledene. Degenen die tot die kring behoren maken
dan ook aanspraak op een vergoeding, zonder dat er ruimte is voor de rechter
om vast te stellen dat er in een specifiek geval geen nadeel wordt geleden.
Daarmee worden discussies over de intensiteit van deze affectieve relaties
vermeden. Het belang om onsmakelijke discussie daarover te voorkomen, blijkt
ook uit het voorbeeld dat mevrouw Quik-Schuijt te verduidelijking van haar
vraag geeft.
 Verder vraagt mevrouw Quik-Schuijt of er gebruik zal worden gemaakt van
de in het voorstel neergelegde bevoegdheid om bij meer naasten het totaal
van vergoedingen bij algemene maatregel van bestuur te beperken. Ik zie vooralsnog
geen aanleiding om van deze bevoegdheid gebruik te maken. De ontwerp-AMvB
bevat dan ook niet zo’n beperking.
 Mevrouw Quik-Schuijt bepleit om de verantwoordelijkheid voor regulering
van de wijze van aanbieden van een vergoeding neer te leggen bij De Letselschade
Raad. Zoals ik hierboven heb opgemerkt, is het inderdaad de bedoeling dat
deze Raad met een aanbeveling komt.
 
 Hierboven is reeds beantwoord de vraag van mevrouw Haubrich-Gooskens (PvdA)
wanneer het wetsvoorstel inkomensschade van naasten valt te verwachten. In
antwoord op haar vraag wanneer een totaalbeeld van de positie van derden in
het schadevergoedingsrecht kan worden verwacht waarin ook de verschillende
deelvoorstellen op hun samenhang worden bekeken, verwijs ik naar de brief
van mijn ambtvoorganger van 8 december 2004,
waarin uitvoerig de positie van derden in het aansprakelijkheidsrecht wordt
beschreven. Het in voorbereiding zijnde wetsvoorstel inkomensschade derden
is daar een uitvloeisel van.
 Mevrouw Haubrich-Gooskens vraagt wat nu in de AMvB nader kan worden uitgewerkt
en vraagt in het bijzonder of bij AMvB kan worden afgeweken van het in de
wet neergelegde stelsel van een vast bedrag of meer bedragen.
Zij vraagt mij aan te geven in hoeverre de wet een grondslag biedt om met
individuele omstandigheden en kenmerken rekening te houden en vraagt of een
stelsel met gedifferentieerde bedragen niet zodanig afwijkt van het voorstel,
dat zo’n stelsel alleen met een formele wetswijziging kan worden ingevoerd.
 Het is niet mogelijk om bij AMvB af te wijken van het in de wet neergelegde
stelsel van één vast bedrag of meer bedragen. Zoals ik in tweede
termijn heb aangegeven, sluit het wetsvoorstel ook uit dat de hoogte van de
vergoeding aan de rechter wordt overgelaten. Het voorstel dwingt daarentegen
ook niet tot het vaststellen van één bedrag. Het voorstel biedt
immers ook de mogelijkheid om meer bedragen vast te stellen. Dit kunnen echter
alleen vaste bedragen zijn. In die zin is differentiatie
mogelijk en kunnen individuele omstandigheden vertaald worden naar vaste daarbij
passende bedragen. Daarbij kan, indien van die bevoegdheid gebruik wordt gemaakt,
niet van een koers- of stelselwijziging gesproken worden, omdat het stelsel
van een vast bedrag of meer vaste bedragen in de wet is neergelegd. Een formele
wetswijziging is daarvoor dan ook niet nodig. In de ontwerp-AMvB is van de
bevoegdheid om meer vaste bedragen vast te stellen, gebruik gemaakt.
 Mevrouw Haubrich-Gooskens vraagt ten slotte of de Gedragscode Behandeling
Letselschade kan worden aangevuld met een regeling van de wijze van aanbieding
van de vergoeding van affectieschade. Daarover vraagt zij voorts op welke
termijn ik wil ingrijpen als zelfregulering niet zou lukken.
 Zoals ik heb aangegeven is het streven om te komen met een aanbeveling
van De Letselschade Raad. Het is aan de Raad om te beoordelen of deze aanbeveling
al dan niet onderdeel zal gaan uitmaken van de Gedragscode. Ik verwacht niet
dat het bereiken van overeenstemming hierover een moeizame aangelegenheid
zal zijn en ga er daarom van uit dat een ingrijpen niet noodzakelijk zal zijn.
Dit laat uiteraard onverlet dat ik een vinger aan de pols houd.
 Tot slot
 Ik zal het op prijs stellen als uw Kamer de behandeling van het wetsvoorstel
in het licht van deze brief wil afronden.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin
 
 
 
 
 Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering
en de Wet Schadefonds Geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid
van schade als gevolg van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van
naasten.
 
 
 Ter inzage gelegd op de afdeling Inhoudelijke ondersteuning onder griffie
nr. 143312.03
 
 
 Kamerstukken I 2008/09, 28 781, G.
 
 
 Ter inzage gelegd op de afdeling Inhoudelijke ondersteuning onder griffie
nr. 143312.03.
 
 
 KamerstukkenII 2004/05, 28 781, nr. 8.