Wijziging Wetboek van Strafrecht en Wetboek van Strafvordering i.v.m. beëindiging tbs-maatregel met bevel tot verpleging van overheidswege
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140493
 2009-2010
 
 31 552
 Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering
in verband met beëindiging van de maatregel van terbeschikkingstelling
met bevel tot verpleging van overheidswege door de minister van Justitie
 
 
 
 
 C
 MEMORIE VAN ANTWOORD
 Ontvangen 4 februari 2010
 Met belangstelling hebben wij kennisgenomen van het voorlopig verslag
inzake het wetsvoorstel tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het
Wetboek van Strafvordering in verband met beëindiging van de maatregel
van terbeschikkingstelling met bevel tot verpleging van overheidswege door
de minister van Justitie. Wij zijn verheugd over de belangstelling voor het
wetsvoorstel en beantwoorden graag de gestelde vragen. Wij maken tevens van
de gelegenheid gebruik om u te attenderen op een nota van wijziging bij het
wetsvoorstel Aanpassingen tbs met voorwaarden (Kamerstukken II, 2008/09, 31 823),
die onlangs aan de Tweede Kamer is toegezegd. Deze nota van wijziging houdt
verband met het onderwerp dat in het onderhavige wetsvoorstel wordt geregeld.
In het laatste onderdeel van deze memorie van antwoord gaan wij hierop in.
 Nut en noodzaak van het wetsvoorstel
 De leden van de VVD-fractie signaleren in het nader rapport en de nota
naar aanleiding van het verslag een verschil in het aantal landen waar naar
uitzetting van illegale tbs-gestelden heeft plaatsgevonden. Naar aanleiding
van deze vraag kunnen wij melden dat dit verschil is gelegen in het feit dat
het aantal van negen landen voortvloeit uit de periode van onderzoek, namelijk
augustus 2005 tot januari 2008. Het getal van 22 patiënten bestrijkt
een langere periode vanaf 2002 en behelst ook patiënten die met
behulp van Veldzicht vanuit andere klinieken zijn teruggekeerd naar het land
van herkomst.
 
 De leden van de fracties van de ChristenUnie en SGP spreken hun verbazing
uit over het feit dat van de 26 illegale tbs-gestelden slechts tien in Veldzicht
zijn geplaatst. Wij merken hierover op dat bij de plaatsing wordt gelet op
de beschikbare capaciteit. Bovendien hebben diverse patiënten al grotendeels
een behandeling gehad. Diverse psychotische patiënten worden eerst gestabiliseerd
in een behandelsetting en vervolgens geplaatst in Veldzicht.
 
 De leden van de SP-fractie vragen wat dit wetsvoorstel toevoegt aan de
bestaande bevoegdheid van de minister van Justitie een einde te maken aan
de terbeschikkingstelling met dwangverpleging. Deze bevoegdheid heeft
de minister van Justitie thans niet. Deze bevoegdheid wordt nu juist in het
onderhavige wetsvoorstel geïntroduceerd. Mogelijk doelen deze leden op
de bevoegdheid van de Kroon om gratie te verlenen (artikel 558, lid 3, Wetboek
van Strafvordering). Het is niet ondenkbaar dat het instrument van gratie
zou kunnen worden aangewend met het oog op uitzetting van een illegale vreemdeling.
Wel tekenen wij aan dat dit instrument van oudsher primair ziet op de omstandigheden
van de betrokkene, zoals ziekte en ouderdom. Uitzetting via gratie, zou meebrengen
dat de waarborgen die het onderhavige wetsvoorstel biedt voor de betrokkene
en voor de samenleving, ontbreken. Een tussentijdse beëindiging door
de Minister van Justitie kan namelijk slechts plaatsvinden, als er sprake
is van een passende voorziening voor de betrokkene. Verder is op grond van
het wetsvoorstel aan uitzetting de voorwaarde verbonden dat de terbeschikkingstelling
herleeft, bij terugkeer naar Nederland. Bij gratie vervalt het recht van verdere
executie van de terbeschikkingstelling.
 
 Verder willen de leden van de SP-fractie weten of volgens de Vreemdelingenwet
2000, iemand die wegens een strafrechtelijke veroordeling het land uitgezet
is, gewoon kan terugkeren en opnieuw een verblijfsvergunning kan aanvragen.
Als dat het geval is op welk rechtsbeginsel kan dan de bepaling gebaseerd
worden dat dit recht aan iemand aan wie TBS met dwangverpleging is opgelegd
niet toekomt? Vreemdelingen die vanwege het gevaar voor de openbare orde zijn
uitgezet, krijgen geen toestemming voor terugkeer naar Nederland, zolang zij
een gevaar vormen voor de openbare orde. Bij ongewenste vreemdelingen bestaat
geen mogelijkheid voor een verblijfsvergunning of een andere mogelijkheid
voor een rechtmatig verblijf, zolang de ongewenstverklaring voortduurt. De
enkele aanwezigheid in Nederland is een strafbaar feit. Opheffing van de ongewenstverklaring
in Nederland is mogelijk, indien de vreemdeling langdurig ononderbroken buiten
Nederland heeft verbleven en in die periode niet wegens een misdrijf is vervolgd.
De vreemdeling die illegaal naar Nederland terugkeert, kan op grond van de
Vreemdelingenwet 2000 opnieuw worden uitgezet. In dat geval begint de termijn
waarin hij buiten Nederland moet hebben verbleven opnieuw te lopen. Het voorgaande
geldt ongeacht of aan de betrokken persoon al of niet TBS met dwangverpleging
is opgelegd.
 
 De leden van de SP-fractie vragen vervolgens naar de categorie van niet-uitzetbare
vreemdelingen. Deze leden willen weten of een dergelijke vreemdeling die niet
uitzetbaar is omdat het land van herkomt hem niet wil hebben, wel zou worden
geaccepteerd met een beëindigde tbs als daar ook nog een opname- c.q.
behandelplicht aan vast zit. In reactie hierop brengen wij naar voren dat
het wetsvoorstel niet beoogt voor dit probleem een oplossing te bieden. Ook
bij een beëindiging van de tbs door de minister van Justitie op grond
van de bevoegdheid in dit wetsvoorstel, is medewerking van het land van herkomst
noodzakelijk. Als deze medewerking niet bestaat, kan niet worden gesproken
van een passende voorziening. Verder vragen de SP-fractieleden of de maatschappij
niet beter beschermd is als de illegale tbs-gestelde wel behandeld wordt.
De veiligheid van de samenleving vormt de sleutel bij de afwegingen die moeten
worden gemaakt ten aanzien van illegale tbs-gestelden. Uitzetting van zeer
delictgevaarlijke tbs-gestelden is om die reden niet in het belang van het
land van herkomst en van Nederland. Plaatsing op een longstay-afdeling betekent
naar onze mening voor deze categorie de enige oplossing en de beste bescherming
van de maatschappij. Het verlenen van resocialisatieverlof als onderdeel van
de behandeling vindt bij een illegale tbs-gestelde niet plaats, omdat terugkeer
in de Nederlandse samenleving voor die categorie niet aan de orde is. De vraag
of het EVRM noopt om niet-uitzetbare illegale vreemdelingen wel
te resocialiseren, beantwoorden wij ontkennend. Wij verwijzen hieromtrent
naar het laatste deel van deze Memorie van Antwoord.
 
 Verder maakt de SP-fractie een vergelijking met een vreemdeling die op
grond van een Bopz-machtiging in een psychiatrische kliniek wordt opgenomen.
Als deze persoon wel wordt behandeld, waarom worden illegale tbs-gestelden
dan niet behandeld, zo vragen de leden van de SP-fractie. In reactie hierop
benadrukken wij dat ook voor illegale vreemdelingen die worden behandeld op
grond van de Wet bopz, geldt dat hun illegale status meebrengt dat uitzetting
is aangewezen. Niettemin vindt in diverse gevallen behandeling plaats op grond
van de Wet bopz. Een verschil met personen die op grond van de Wet bopz worden
behandeld ten opzichte van illegale tbs-gestelden, is de mate van gevaar voor
de samenleving. De delictgevaarlijkheid van tbs-gestelden en de daaraan verbonden
noodzaak tot beveiliging van de samenleving, maakt een andere benadering noodzakelijk.
Met uitzetting van tbs-gestelden die zeer delictgevaarlijk zijn, wordt terughoudend
omgegaan. Een dergelijke uitzetting kan slechts plaatsvinden als er voldoende
garanties zijn dat de betrokken persoon niet terugkeert in de Nederlandse
samenleving. Zoals hiervoor aangegeven, kan bij onvoldoende garanties de plaatsing
op en behandeling in een long-stay-afdeling de enige mogelijkheid zijn. Als
de vreemdeling wel uitzetbaar is, zo vragen de SP-fractieleden vervolgens,
waarom doet de minister dat dan niet. Naar aanleiding van deze vraag merken
wij op dat een illegale tbs-gestelde pas uitzetbaar is, na beëindiging
van de tbs-maatregel. Deze beëindiging vindt plaats door de rechter.
De toegevoegde waarde van dit wetsvoorstel is gelegen in de mogelijkheid van
een tussentijdse beëindiging door de minister van Justitie, teneinde
niet afhankelijk te zijn van de verlengingszitting door de rechter, waardoor
effectiever en efficiënter kan worden gehandeld rondom de uitzetting
van de illegale vreemdeling.
 Proportionaliteit
 De leden van de SP-fractie vragen naar de proportionaliteit van de terbeschikkingstelling
als iemand geen uitzicht heeft op terugkeer en Nederland hem geen verblijfsvergunning
geeft. Ten aanzien van deze proportionaliteit moet worden opgemerkt dat de
terbeschikkingstelling periodiek wordt beoordeeld door de rechter. Als de
betrokkene niet langer voldoet aan de criteria voor tbs met dwangverpleging,
zal de rechter de terbeschikkingstelling niet verlengen. De aanleiding tot
de terbeschikkingstelling is daarmee altijd gelegen in het gedrag van de betrokkene.
 Beschikking aangaande beëindiging en uitzetting
 De leden van de VVD-fractie vragen wat de regering bedoelt met «land
van herkomst» op bladzijde 6 van de memorie van toelichting. Naar aanleiding
van deze vraag merken wij op dat de aanduiding «land van herkomst»
hier wordt gebruikt in het kader van een procedure die was opgenomen in de
consultatieversie van het wetsvoorstel, die aan de adviesinstanties is voorgelegd.
Deze procedure is geschrapt en vervangen door een procedure die is geënt
op artikel 52 van de Wots.
 Terugkeer in strijd met voorwaarde
 De leden van de VVD-fractie vragen wat de positie is van de illegale vreemdeling
bij toewijzing vordering tot terbeschikkingstelling, na terugkeer in Nederland.
Het openbaar ministerie vordert dan hervatting van de dwangverpleging. Als
de vordering tot terbeschikkingstelling wordt toegewezen volgt opname in een
tbs-instelling. De betrokkene valt dan onder de rechtspositie die de Beginselenwet
verpleging ter beschikking gestelden biedt. Als de vordering wordt
afgewezen, biedt het vreemdelingrechtelijke regime een grondslag om de illegale
vreemdeling in vreemdelingenbewaring te nemen. Een terugkeer naar het land
van herkomst kan dan worden voorbereid.
 
 De leden van de SP-fractie vragen waarom niet gekozen is voor de figuur
van de voorwaardelijk beëindigde terbeschikkingstelling. De leden van
deze fractie merken daarbij op dat iemand die als ongewenst vreemdeling wordt
uitgezet, hoe dan ook niet mag terugkeren in Nederland. Zij willen weten wat
de voorwaarde dan toevoegt. In tegenstelling tot hetgeen deze leden veronderstellen,
kan de constructie die in artikel 38la is gekozen, juist wel worden aangemerkt
als een voorwaardelijk beëindigde terbeschikkingstelling. De minister
van Justitie krijgt de bevoegdheid om de terbeschikkingstelling (tussentijds)
te beëindigen, onder de voorwaarde dat de vreemdeling niet terugkeert
naar Nederland (lid 3). Het verbod op terugkeer, zal niet alle uitgezette
vreemdelingen weerhouden om terug te keren naar Nederland. De voorwaarde dat
de terbeschikkingstelling herleeft bij terugkeer naar Nederland, betekent
dat de betrokkene dan opnieuw kan worden opgenomen in een tbs-instelling.
Hiermee is de bescherming van de Nederlandse samenleving het beste gewaarborgd.
Ook menen wij dat een dergelijke opname in het belang is van de betrokkene.
 
 De leden van de SP-fractie vragen naar de rechtsgrond voor het opsluiten
van iemand die terugkeert naar Nederland. Zoals hiervoor besproken, bepaalt
het voorgestelde artikel 38la dat aan de tussentijdse beëindiging van
de terbeschikkingstelling door de minister van Justitie de voorwaarde wordt
verbonden dat de vreemdeling niet terugkeert naar Nederland. Vervolgens is
bepaald dat de terbeschikkingstelling herleeft, indien de voorwaarde niet
wordt nageleefd door de vreemdeling. Blijkens de Memorie van Toelichting betekent
dit dat de betrokkene zo nodig opnieuw in een tbs-inrichting gedwongen kan
worden opgenomen. De rechter kan in een dergelijk geval, op vordering van
het openbaar ministerie, de hervatting van de dwangverpleging bevelen. Wijst
de rechter de vordering af, dan eindigt de herleefde terbeschikkingstelling
van rechtswege.
 
 De leden van de SP-fractie willen verder weten of de rechter zich niet
moet vergewissen van de gronden voor dwangverpleging, als iemand na 2,5 jaar
terugkeer naar Nederland. In reactie op deze vraag wijzen wij er op dat de
rechter ook een afweging maakt indien tussen de datum van uitzetting van de
veroordeelde en de datum van indiening van de vordering door het openbaar
ministerie een periode van minder dan drie jaar is gelegen. De rechter moet
immers een beslissing nemen over de hervatting van de dwangverpleging. Indien
de genoemde periode minder dan drie jaar bedraagt, is geen advies van gedragsdeskundigen
nodig. Dit laat dus onverlet dat de rechter een afweging moet maken ten aanzien
van de vordering van het openbaar ministerie.
 
 Op de vraag waar de vreemdeling de beslissing van de rechter moet afwachten,
tijdens het onderzoek van de gedragsdeskundigen, kunnen wij antwoorden dat
de herleving van de terbeschikkingstelling de mogelijkheid biedt om de betrokkene
in deze situatie in een tbs-instelling op te nemen. Verder vragen de leden
van de SP-fractie of de vreemdeling recht heeft op schadevergoeding, indien
de last tot hervatting van de dwangverpleging wordt afgewezen. Een recht op
schadevergoeding is in deze situatie in beginsel niet aanwezig. De herleving
van de terbeschikkingstelling vloeit namelijk voort uit hiervoor genoemde
artikel 38la, lid 3, waarin is bepaald dat deze herleving als voorwaarde is
verbonden aan de eerdere beëindiging. Dit betekent dat het gaat om een
reeds opgelegde terbeschikkingstelling. Het oordeel van de rechter heeft betrekking
op de vraag of een nieuwe periode van terbeschikkingstelling gerechtvaardigd
is en omvat geen oordeel over de rechtmatigheid van een eerder opgelegde tbs-maatregel.
 Uitvoerbaarheid en effectiviteit van de wet
 De leden van de PvdA-fractie vragen wat moet worden verstaan onder een
passende voorziening. Zij willen weten hoe dit in een concrete situatie moet
worden beoordeeld. Het maken van afspraken over een passende voorziening voor
de betrokkene is een voorwaarde voor de tussentijdse beëindiging van
de tbs. Onder verantwoordelijkheid van de minister van Justitie wordt in het
land van herkomst een passende voorziening gezocht. Met «passend»
wordt gedoeld op passend naar de normen van het land van herkomst, waarbij
de voorziening gericht moet zijn op in ieder geval vermindering van de stoornis
en het daarmee samenhangende recidivegevaar. Dit kan dan bijvoorbeeld een
psychiatrische kliniek zijn. Met de landen van herkomst vindt uitgebreid overleg
plaats, waarbij wij ons zo goed mogelijk laten voorlichten over de voorzieningen
in het desbetreffende land. Van groot belang is dat bij de herplaatsing van
de vreemdeling het land van herkomst geen onvoorziene risico’s loopt.
Zodra daarover maar enigszins twijfel bestaat, vindt geen uitzetting plaats.
Ook moeten de desbetreffende voorzieningen toereikend zijn voor de desbetreffende
patiënt en de aard van zijn stoornis.
 
 Ook vragen de leden van de PvdA-fractie wie betaalt voor het verblijf
of de behandeling in het land van herkomst. Wij kunnen hierop antwoorden dat
betaling voor het verblijf en de behandeling in het land van herkomst in beginsel
wordt betaald door het land zelf. De repatriëring wordt door Nederland
betaald. In landen waar de voorzieningen van minder hoog niveau zijn dan in
Nederland, kan het voorkomen dat Nederland in de eerste periode na uitzetting
een deel van de behandeling betaald, teneinde een geslaagde aanpassing aan
het land van herkomst te bevorderen. Deze leden vragen ook hoe moet worden
omgegaan met de vreemdelingen voor wie geen passende voorziening is in het
land van herkomst en die geen titel hebben om hier een verblijfsvergunning
te krijgen. Zij willen weten of deze mensen wel worden behandeld, ook al is
er geen mogelijkheid voor resocialisatie door middel van verlof. Ook willen
zij weten wat er gebeurt als zij zijn uitbehandeld. Voor de beantwoording
van deze vragen verwijzen wij naar de antwoorden van de vragen van de leden
van de SP-fractie bij het onderdeel nut en noodzaak van het wetsvoorstel.
 EVRM
 De leden van de SP-fractie willen weten of de voorgestelde constructie
voldoet aan de EVRM. In reactie hierop brengen wij naar voren dat de voorgestelde
constructie getoetst is aan het EVRM. Ook de Raad van State en de diverse
adviesinstanties slaan hier acht op bij hun advisering. Er is geen onverenigbaarheid
met het EVRM vastgesteld.
 Verruiming toepassingsbereik wetsvoorstel
 Aan de Tweede Kamer is zeer onlangs per brief (kenmerk ministerie van
Justitie 5637406/10/66) toegezegd dat zal worden voorgesteld aan de rechter
een expliciete bevoegdheid toe te kennen om de terbeschikkingstelling te beëindigen
onder de voorwaarde dat de betrokkene niet terugkeert naar Nederland. Dit
betekent dat niet alleen bij een tussentijdse beëindiging door de minister
van Justitie, maar ook in het geval waarin de rechter de tbs beëindigt
onder de voorwaarde dat de vreemdeling niet terugkeert naar Nederland, de
illegale vreemdeling bij een dergelijke terugkeer opnieuw in een
tbs-inrichting kan worden opgenomen. Door artikel 38la, zesde en zevende lid,
van het in de aanhef van deze memorie genoemde wetsvoorstel Aanpassingen tbs
met voorwaarden van overeenkomstige toepassing te verklaren, geldt voor alle
uitgezette vreemdelingen op wie de voorwaarde van toepassing is en terugkeren
naar Nederland, hetzelfde regime. Bij de tussentijdse beëindiging door
de minister van Justitie geldt er geen limitering in tijdsduur. Teneinde geen
rechtsongelijkheid te creëren is er nadrukkelijk van afgezien om bij
de nieuwe bevoegdheid van artikel 38lb de beperkingen in tijdsduur van artikel
38j, eerste en tweede lid, zoals die gelden bij een voorwaardelijke beëindiging
op grond van artikel 38g, van toepassing te verklaren.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin
 De staatssecretaris van Justitie,
 N. Albayrak