Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen; Brief minister bij notitie 'Overzicht armoedeval'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29764, nr. 41

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

18-11-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

29764 nr. 41

26-10-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamOVERZICHT ARMOEDEVALINHOUDSOPGAVE blz. SAMENVATTING1. Beleid, aanpak en accentenFiguur 1 2. Overzicht van feitelijke ontwikkelingen in de
armoedevalWerkloosheidsvalHerintredersvalDeeltijdval en doorstroomvalHOOFDSTUK 1. INLEIDINGOpzet invulling motieHOOFDSTUK 2. OVERZICHT MARGINALE DRUK- EN WERKLOOSHEIDSVALCIJFERS2.1. Marginale druk- en werkloosheidsvalcijfers2.1.1. WerkloosheidsvalcijfersTabel 2.1: werkloosheidsval en herintredersval (in %)
2002–2006, procentuele verandering in huishoudinkomen bij werkaanvaarding 2.1.2. Analyse ontwikkeling 2002–20062.1.3 MarginaledrukcijfersTabel 2.2: marginale druk (in %) 2002–2006 Figuur 2.1: marginale druk alleenstaande in 2002 en 2006Figuur 2.2: marginale druk alleenverdiener met kinderen
in 2002 en 2006 Figuur 2.3: marginale druk alleenstaande ouder in 2002
en 2006 2.1.4 Analyse ontwikkeling 2002–20062.2 ConclusieHOOFDSTUK 3. DE ARMOEDEVAL NADER TOEGELICHT3.1 Inleiding3.2 Werkloosheidsval3.2.1 Samenvatting werkloosheidsval3.2.2 Spreiding verwachte inkomensontwikkelingFiguur 3.1 Spreiding verwachte inkomensontwikkeling als
gevolg van participatie 2006 3.2.3 Spreiding verwachte lonenFiguur 3.2 Verwachte loon van werkloze minima bij het
vinden van een baan, 2006 3.2.4 Rol inkomensafhankelijke regelingen3.2.5 Vergelijking in de tijd (2002–2006)Figuur 3.3 Inkomensontwikkeling bij het vinden van een
baan 2002 en 2006 3.3 Herintredersval3.3.1 Samenvatting herintredersval3.3.2 Spreiding verwachte inkomensontwikkelingFiguur 3.4 Spreiding verwachte huishoudinkomensontwikkeling
als gevolg van herintreden 2006 3.3.3 Spreiding verwachte lonenFiguur 3.5 Verwachte loon niet werkende partners bij herintreden
2006 3.3.4 Rol inkomensafhankelijke regelingen3.3.5 Vergelijking in de tijd (2002–2006)Figuur 3.6 Inkomensontwikkeling bij herintreden 2002–2006 3.4 Deeltijdval3.4.1 Samenvatting deeltijdval3.4.2 Spreiding marginale drukFiguur 3.7 Spreiding marginale druk door één
dag extra werken van alle deeltijdwerkers 2006 3.4.3 Rol inkomensafhankelijke regelingen3.4.4 Vergelijking in de tijd (2002–2006)Figuur 3.8 Marginale druk meer uren werken 2002 en 20063.5 Doorstroomval3.5.1 Samenvatting doorstroomval3.5.2 Spreiding marginale drukFiguur 3.9 Spreiding marginale druk als gevolg van incidentele
loonstijging (aantal * 1000) 3.5.3 Rol Inkomensafhankelijke regelingen3.5.4 Vergelijking in de tijdFiguur 3.10 Marginale druk 2002 en 20063.6 ConclusieHOOFDSTUK 4. OVERZICHT BELEID ARMOEDEVAL4.1 Inleiding4.2 Maatregelen 2002–20054.3 Maatregelen 2006BIJLAGE 1 BEREKENING KENGETALLENFiguur 1.1. Marginale druk alleenverdiener met kinderen
2005 BIJLAGE 2 BEREKENING FINANCIËLE EFFECTEN OP
STEEKPROEFBASIS
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29764Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 29765Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 464 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 764Harmonisatie van inkomensafhankelijke regelingen (Algemene wet inkomensafhankelijke
regelingen)29 765Wijziging van een aantal wetten in verband met de invoering van de Algemene
wet inkomensafhankelijke regelingen (Aanpassingswet Algemene wet inkomensafhankelijke
regelingen)nr. 41BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 oktober 2005Bijgaand doe ik u de notitie «Overzicht armoedeval» toekomen,
waarmee voldaan wordt aan het verzoek van de Kamer als vastgelegd in de motie-Omtzigt
c.s. (Kamerstukken II vergaderjaar 2004–2005, 29 764/29 765,
nr. 26).De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,A. J. de Geus OVERZICHT ARMOEDEVALINHOUDSOPGAVE blz. SAMENVATTING3  HOOFDSTUK 1. INLEIDING7  HOOFDSTUK 2. OVERZICHT MARGINALE DRUK- EN WERKLOOSHEIDSVALCIJFERS82.1. MARGINALE DRUK- EN WERKLOOSHEIDSVALCIJFERS8 2.1.1. Werkloosheidsvalcijfers8 2.1.2 Analyse ontwikkeling 2002–20068 2.1.3 Marginaledrukcijfers9 2.1.4 Analyse ontwikkeling 2002–200611 2.2 CONCLUSIE11  HOOFDSTUK 3. DE ARMOEDEVAL NADER TOEGELICHT123.1 INLEIDING12 3.2 WERKLOOSHEIDSVAL12 3.2.1 Samenvatting werkloosheidsval12 3.2.2 Spreiding verwachte inkomensontwikkeling12 3.2.3 Spreiding verwachte lonen133.2.4 Rol inkomensafhankelijke regelingen14 3.2.5 Vergelijking in de tijd (2002–2006)14 3.3 HERINTREDERSVAL15 3.3.1 Samenvatting herintredersval153.3.2 Spreiding verwachte inkomensontwikkeling15 3.3.3 Spreiding verwachte lonen16 3.3.4 Rol inkomensafhankelijke regelingen16 3.3.5 Vergelijking in de tijd (2002–2006)173.4 DEELTIJDVAL17 3.4.1 Samenvatting deeltijdval173.4.2 Spreiding marginale druk17 3.4.3 Rol inkomensafhankelijke regelingen18 3.4.4 Vergelijking in de tijd (2002–2006)18 3.5 DOORSTROOMVAL19 3.5.1 Samenvatting doorstroomval19 3.5.2 Spreiding marginale druk19 3.5.3 Rol Inkomensafhankelijke regelingen20 3.5.4 Vergelijking in de tijd (2002–2006)20 3.6 CONCLUSIE20   HOOFDSTUK 4. OVERZICHT BELEID ARMOEDEVAL224.1 INLEIDING224.2 MAATREGELEN 2002–200522 4.3 MAATREGELEN 200623  BIJLAGE 1 BEREKENING KENGETALLEN24  BIJLAGE 2 BEREKENING FINANCIELE EFFECTEN OP
STEEKPROEFBASIS26SAMENVATTING1. Beleid, aanpak en accentenBevordering van het arbeidsaanbod vormt een centraal onderdeel van het
kabinetsbeleid. Een groter arbeidsaanbod maakt het mogelijk de kosten voor
de sociale zekerheid en gezondheidszorg ook in de toekomst te dragen. Daarnaast
is werk voor ieder individu een belangrijk middel om zich te ontwikkelen en
om deel te nemen aan de samenleving. In het stelsel van werk en inkomen moet
daarom alles erop zijn gericht mensen zo veel mogelijk aan de slag te helpen
en te houden. De armoedeval is één van de factoren die daarbij
een belemmering vormt, en bestrijding van de armoedeval is daarom een belangrijke
component van het arbeidsmarktbeleid.De armoedeval is de afgelopen jaren op enkele onderdelen teruggedrongen.
Op andere onderdelen is de armoedeval echter verslechterd. Dit gemengde beeld
hangt rechtstreeks samen met de economische omstandigheden waarmee Nederland
de afgelopen jaren te maken heeft gehad. De diepe recessie van de afgelopen
jaren heeft ertoe geleid dat de nadruk in het kabinetsbeleid heeft gelegen
op knelpunten binnen de inkomensontwikkeling en het beheersen van de budgettaire
problematiek. Om de inkomens aan de onderkant van de samenleving te ontzien
is er daarbij voor gekozen de effecten van lastenverzwaringen en ombuigingen
relatief zwaarder neer te laten slaan bij midden- en hogere inkomens. De facto
is er daardoor zelfs sprake geweest van enige denivellering. Zoals in de cijfers
valt terug te zien, is dit soms hand in hand gegaan met een stijging van de
gemiddelde marginale druk. De bescheiden voortgang die is geboekt bij het
verbeteren van de werking van de arbeidsmarkt vormt daarmee de beleidsmatige
weerspiegeling van het streven naar een evenwichtige inkomensontwikkeling
in economisch zware tijden.Het kabinet moet in zijn armoedevalbeleid constant een afweging maken
tussen de gewenste bestrijding van de armoedeval, het streven naar een evenwichtige
inkomensontwikkeling en het streven naar gezonde overheidsfinanciën.
Deze drie randvoorwaarden vormen het afwegingskader (zie figuur 1), waarbinnen
de beleidsmaatregelen ter vermindering van de armoedeval moeten passen:Figuur 1 Aan bovengenoemde afruil valt niet te ontsnappen: beleid dat één
doelstelling dichterbij brengt, heeft als prijs dat de andere doelstellingen
juist moeilijker bereikbaar worden. Het maken van de bijbehorende keuzes is
dan ook zo onlosmakelijk verbonden met de beleidsvisie van een kabinet, dat
het uitstippelen van een meerjarig pad over kabinetsgrenzen heen een lastige zaak is. Verder past ook om een andere reden bescheidenheid.
Met het geheel aan belastingtarieven enkortingen, premies volks- en werknemersverzekeringen
en toeslagen beschikt het kabinet over een ruim instrumentarium om de algehele
inkomensontwikkeling op diverse manieren bij te sturen. Tegelijkertijd heeft
ook de economische conjunctuur een grote invloed op de te maken keuzes. In
economisch gunstige tijden zijn immers de beschikbare middelen ruimer, en
is daarnaast de autonome, dat wil zeggen de niet door het beleid teweeggebrachte,
inkomensontwikkeling gunstiger. Bij het maken van de afweging tussen armoedeval,
inkomensontwikkeling en begroting is het kabinet dus noch machteloos, noch
almachtig.Om deze redenen heeft het kabinet er voor gekozen hier een programma van
uitvoering te presenteren met een overzicht van de ontwikkeling en stand van
de armoedeval en van de maatregelen die in deze kabinetsperiode zijn genomen
om de armoedeval tegen te gaan. Daarnaast maakt het kabinet van de gelegenheid
gebruik om toe te lichten welke accenten het zich voorstelt bij toekomstig
armoedevalbeleid.Een belangrijk zijlicht vormt ook hierbij weer de verwachte ontwikkeling
van de conjunctuur. Wanneer de verbetering in de conjunctuur doorzet, kan
de armoedeval verder worden teruggedrongen, terwijl tegelijkertijd alle inkomensgroepen
erop vooruit gaan. Het kabinet zal dit zeker voor ogen houden bij zijn inkomensbeleid,
al stellen zowel wensen ten aanzien van evenwicht in het inkomensbeleid en
budgettaire randvoorwaarden natuurlijk ook bij een gunstige conjunctuur zo
hun grenzen.Daarbij stelt het kabinet zich voor dat naast de aandacht voor de werkloosheidsval
(de beperkte inkomstenstijging bij overgang van uitkering naar werk) het kabinet
zich zal richten op verlaging van de marginale druk voor de middeninkomens.In termen van arbeidsaanbod en het verbeteren van financiële stimulansen
valt veel winst te behalen bij de middeninkomens. Deze groep is de afgelopen
jaren veelal de betaler geweest van de solidariteit met de laagste inkomens.
De in het vervolg van deze brief gepresenteerde becijferingen laten zien dat
voor deze groep werknemers de marginale druk hoog kan oplopen. Dit geldt met
name voor de gezinnen met jonge kinderen. Een daling van de marginale druk
maakt het aantrekkelijker om extra te gaan werken (van belang voor deeltijders)
en om door te stromen naar beter betaalde banen. Door de grote omvang van
de groep betrokken werknemers kan een verbetering van de marginale druk in
dit segment van de arbeidsmarkt naar de verwachting van het kabinet een substantiële
bijdrage leveren aan stijging van het arbeidsaanbod. Zowel vanuit een meerjarig
perspectief op de inkomensontwikkeling, als vanuit de wens om de werking van
de arbeidsmarkt te verbeteren, ligt aandacht voor de middeninkomens derhalve
voor de hand. Het kabinet heeft daarom voor volgend jaar initiatieven genomen
om vooral de lastendruk voor middeninkomens met kinderen te verlagen (zie
onderstaande box). Box 1.1 Maatregelen die de armoedeval verkleinen per
januari 2006Verhogen bijdrage overheid kinderopvang:De overheid trekt € 200 miljoen extra uit voor de kinderopvang.
Een deel hiervan (€ 130 miljoen) zal gebruikt worden om de eigen
bijdrage in de kosten van kinderopvang van de midden en hogere inkomensgroepen
te verlagen. Dit leidt tot een substantiële verlaging van de marginale
druk van deze regeling voor deze groepen.Verhogen arbeidskorting met € 56:Iedereen die werkt en voldoende belastingen en premie volksverzekeringen
betaalt heeft recht op de arbeidskorting.Wijzigingen kinderkortingen:De verschillende fiscale kinderkortingen worden geïntegreerd en gestroomlijnd
om grote inkomensvallen bij het overschrijden van een bepaalde inkomensgrens
te voorkomen.Verhogen aanvullende combinatiekorting met € 219 (verlaging van de gewone combinatiekorting met € 82):De aanvullende combinatiekorting is bedoeld om de arbeidsparticipatie
van alleenstaande ouders en tweeverdieners met kinderen te stimuleren en de
combinatie van arbeid en zorg te vergemakkelijken. De minstverdienende werkende
partner en alleenstaande werkende ouders ontvangen deze toeslag bovenop de
combinatiekorting.Vervallen OZB-gebruikersheffing:Afschaffen van de OZB-gebruikersheffing is positief voor de armoedeval,
omdat na de afschaffing de OZB-gebruikersheffing ook niet meer kwijtgescholden
hoeft te worden door gemeenten voor mensen met een minimuminkomen. Mensen
met een uitkering zullen daarom bij werkaanvaarding niet meer te maken hebben
met een verlies van de kwijtschelding van het gebruikersdeel van de OZB.Wijzigingen lesgeld/WTOS:Voor 16- en 17-jarigen zal het lesgeldgedeelte van de WTOS (Wet tegemoetkoming
onderwijsbijdrage en schoolkosten) in combinatie met het lesgeld per september
2005 worden afgeschaft. De armoedeval wordt hiermee verkleind.2. Overzicht van feitelijke ontwikkelingen in de
armoedevalDe armoedeval is in dit overzicht gedefinieerd als het gebrek aan financiële
prikkels om (meer) te gaan werken. De armoedeval wordt in vier delen gesplitst.
Het gaat dan om een te geringe toename in netto-inkomen of zelfs achteruitgang:• bij het aanvaarden van werk vanuit een uitkeringssituatie (werkloosheidsval);• bij het aanvaarden van werk vanuit een situatie zonder eigen inkomsten
(herintredersval);• het uitbreiden van het aantal gewerkte uren (deeltijdval);• het doorstromen naar een nieuwe baan vanuit een bestaande baan
(doorstroomval).WerkloosheidsvalEr zijn in totaal circa 390 000 werkloze uitkeringsgerechtigden met
een inkomen op minimumniveau. De werkloosheidsval wordt veroorzaakt door de
geringe afstand tussen het verwachte inkomen uit werk en de uitkering, het
feit dat een deel van hen zal uitstromen naar deeltijdbanen en het verlagen
of vervallen van inkomensafhankelijke regelingen.De werkloosheidsval is in de periode 2002–2006 verbeterd. Dit komt
door maatregelen zoals de verhogingen van de arbeidskorting en het afschaffen
van de categoriale bijzondere bijstand. Voor mensen die vanuit een uitkeringssituatie
uitstromen naar banen boven het WML zijn ook de aanpassing van de WTOS en
de wijzigingen in de kinderkortingen verbeteringen. HerintredersvalBij de groep herintreders (circa 780 000 partners zonder eigen inkomsten
) is vooral voor gezinnen met jonge opgroeiende kinderen de inkomensvooruitgang
bij participatie van de niet werkende partner beperkt. Dit heeft te maken
met het lage verwachte loon (vanwege de veelal lage opleiding en het belang
van de deeltijdbanen) bij herintreden, de kosten voor kinderopvang en het
(gedeeltelijk) vervallen van het recht op inkomensafhankelijke regelingen.Naast de hierboven genoemde maatregelen hebben in de periode 2002–2006
maatregelen als de verhoging van de overheidsbijdrage kinderopvang, de verhogingen
van de combinatiekorting en de invoering en verhoging van de aanvullende combinatiekorting
bijgedragen aan een verlaging van de herintredersval. Daarentegen hebben in
de periode 2002–2006 hogere pensioenpremies, een hogere premie AWBZ
en het vervallen van het voordeel van de ZFW-verzekering voor particulier
verzekerde partners per januari 2006 bijgedragen aan de vergroting van de
herintredersval. De herintredersval is in de periode 2002–2006 per saldo
enigszins verslechterd.Deeltijdval en doorstroomvalEr zijn ruim 2 miljoen mensen die in deeltijd werken. Bijna 4 miljoen
mensen werken voltijds.Bij de deeltijdval hebben gezinnen met jonge kinderen te maken met een
hoge marginale druk. Dit heeft te maken met de belasting- en premiedruk bij
uitbreiding van het aantal gewerkte uren, de kosten voor kinderopvang en het
(gedeeltelijk) vervallen van het recht op inkomensafhankelijke regelingen.
Deze punten zijn ook bij de doorstroomval (alle werknemers vanaf 23 jaar
in een voltijdbaan vallen onder de doorstroomval) verantwoordelijk voor de
uitschieters in de marginale druk bij een verhoging van het bruto loon. Gemiddeld
is de marginale druk hoog. Voor bijna 85% van de werkenden in een voltijdbaan
ligt de marginale druk tussen de 40% en 60%.De gemiddelde marginale druk is voor deeltijders bij uitbreiding van het
aantal gewerkte uren en voor werknemers in voltijdbanen bij verhoging van
het bruto loon in de periode 2002–2006 gestegen. Dit is onder meer veroorzaakt
door een stijging van het belastingtarief tweede schijf, een hogere premie
AWBZ-premie en een stijging van de pensioenpremies. HOOFDSTUK 1. INLEIDINGBij het arbeidsmarktbeleid staat de stimulering van het arbeidsaanbod
centraal. Het uitgangspunt in het beleid is dat meer mensen zullen participeren
op de arbeidsmarkt als werken loont. De armoedeval wordt gedefinieerd als
het gebrek aan financiële prikkels om (meer) te gaan werken. Het gaat
dan om de achteruitgang of een te geringe toename van het netto-inkomen:• bij het aanvaarden van werk vanuit een uitkeringssituatie (werkloosheidsval)• bij het aanvaarden van werk vanuit een situatie zonder eigen inkomsten
(herintredersval)• bij het doorstromen naar een nieuwe baan vanuit een bestaande baan
(doorstroomval)• bij het uitbreiden van het aantal gewerkte uren (deeltijdval).Opzet invulling motieHierna volgt eerst een overzicht van de marginale druk-1 en werkloosheidsvalcijfers. Hierbij wordt gebruik gemaakt van twee
benaderingen2. De analyse begint met de benadering
die ook in de begroting van SZW wordt gebruikt. Hierbij worden specifieke
bruto inkomensstijgingen verondersteld en wordt ervan uitgegaan dat alle inkomensafhankelijke
regelingen3 maximaal worden gebruikt. Er wordt
dus niet gekeken naar de feitelijke bruto inkomensstijging en het feitelijke
gebruik van inkomensafhankelijke regelingen. In aanvulling hierop worden de
resultaten van een simulatie op basis van een representatieve steekproef van
de bevolking gepresenteerd. Het doel hiervan is om beter inzicht te krijgen
in de spreiding van de marginale druk en inkomensontwikkeling over verschillende
huishoudens. Na de bovenstaande analyses wordt een overzicht gegeven van bestaand
en toekomstig beleid om de armoedeval te verminderen. HOOFDSTUK 2. OVERZICHT MARGINALE DRUK- EN WERKLOOSHEIDSVALCIJFERS2.1. Marginale druk- en werkloosheidsvalcijfersVanaf de begroting 2004 van SZW wordt met behulp van kengetallen1 voor de werkloosheidsval, de herintredersval en de marginale
druk expliciet aandacht besteed aan de ontwikkeling van de armoedeval.De werkloosheidsval meet daarbij de inkomensverandering bij de overgang
van een bijstandsuitkering2 naar een baan op minimumloonniveau
(WML). De herintredersval laat de procentuele toename zien in het huishoudinkomen
van een gezin waarbij één partner werkt tegen het minimumloon
en de niet-verdienende partner een baan aanvaardt met een inkomen van½
* minimumloon. De doorstroomval (marginale druk) meet voor verschillende huishoudens
over verschillende inkomenstrajecten het verlies aan inkomen bij een bruto
inkomensstijging door belastingen, premies en het wegvallen van inkomensafhankelijke
regelingen.2.1.1. WerkloosheidsvalcijfersTabel 2.1 presenteert de ontwikkeling van de werkloosheidsval vanaf 2002.
De procentuele inkomensveranderingen in de tabel geven aan wat een huishouden
er in besteedbaar inkomen op vooruit of achteruit gaat bij werkaanvaarding.Tabel 2.1: werkloosheidsval en herintredersval (in %)
2002–2006, procentuele verandering in huishoudinkomen bij werkaanvaarding  Niveau 2002Niveau 2005Niveau 2006Werkloosheidsval   alleenverdiener mk–  3¾–  1¼ –  1½alleenstaande–  1½   1½   9¾alleenstaande ouder–  5–  7–  6    Herintredersval   Partner minimumloon  12  16  17½2.1.2. Analyse ontwikkeling 2002–2006De cijfers in tabel 2.1 laten zien dat in 2006 de werkloosheidsval ten
opzichte van 2002 is verbeterd voor de alleenstaande en in mindere mate ook
voor de alleenverdiener met kinderen. Voor de alleenstaande ouder is de werkloosheidsval
vanaf 2002 verslechterd.Maatregelen die hebben bijgedragen aan de verbetering van de werkloosheidsval
zijn onder andere de verhogingen van de arbeidskorting, het grotendeels afschaffen
van de categoriale bijstand, het afschaffen van het gebruikersdeel in de OZB
en de verhogingen van de combinatiekorting. In box 4.1 en box 4.2 wordt ingegaan
op de maatregelen die in de periode 2002–2006 hebben geleid tot een
verbetering van de armoedeval.De verslechtering van de werkloosheidsval voor de alleenstaande ouder
in de periode 2002–2006 komt door het groter wordende verzilveringsprobleem.
De alleenstaande ouder betaalt te weinig belasting om volledig te kunnen profiteren
van alle fiscale kortingen zoals de heffingskorting, de arbeidskorting, de
combinatiekorting en de kinderkorting. Een verhoging van de fiscale kortingen
leidt daarom voor deze groep niet tot een hoger besteedbaar inkomen, vanwege
het verzilveringsprobleem.Ten opzichte van 2005 verbetert de werkloosheidsval in 2006 met name voor
alleenstaanden sterk. De oorzaak ligt in het vervallen van de procentuele
ZFW-premie door invoering van het nieuwe zorgstelsel. Omdat deze premie inkomensafhankelijk
was betaalden werkende alleenstaanden meer premie dan alleenstaanden met een
minimumuitkering.De tabel laat verder een forse verbetering van de herintredersval zien
voor herintreders wier partner een inkomen heeft op WML-niveau. Dit heeft
onder andere te maken met de invoering en verhoging van de aanvullende combinatiekorting
(de gewone combinatiekorting is in 2006 echter € 44 lager dan in
2002). Overigens is de herintredersval in de periode 2002–2006 voor
de groep herintreders met een hoger partnerinkomen (modaal en tweemaal modaal)
licht verslechterd (met anderhalf à twee procentpunt). Voor een nadere
analyse rond de ontwikkeling van de herintredersval wordt verwezen naar paragraaf 3.2. 2.1.3 MarginaledrukcijfersTabel 2.2 presenteert de marginale druk van verschillende huishoudens.Tabel 2.2: marginale druk (in %) 2002–2006   200220052006Alleenstaande   Minimumloon – minimumplus49¼58¼70¼Minimumplus – Modaal48 53¼53¼Modaal – 2 * modaal47¾48½49¼     Alleenstaande ouder   Minimumloon – minimumplus73¾44¾35 Minimumplus – Modaal68¼69¾73 Modaal – 2 * modaal60¼63½57½     Alleenverdiener mk   Minimumloon – minimumplus8269½58¾ Minimumplus – Modaal67¼7072¾ Modaal – 2 * modaal56¼59¼53½     Tweeverdiener, inkomen
minstverdiener stijgt*   HoofdverdienerPartner   minimumloon½ * Minimumloon – ½
* minimumplus30½35¼37¾minimumplus½ * Minimumplus – ½
* Modaal28 38 35¼ modaal½ * Modaal – modaal45¾50 49      Tweeverdiener, inkomen
meestverdiener stijgt*   HoofdverdienerPartner   Minimumloon – minimumplus½ * Minimumloon6660¼59½ Minimumplus – modaal½ * Minimumplus51¾57½64¼ Modaal – 2 * modaal½ * Modaal54¾57¼52½* De marginale druk voor tweeverdieners is berekend onder de veronderstelling
van een gelijkblijvend inkomen van de meestverdienende partner en vervolgens
een gelijkblijvend inkomen van de minstverdiendende partner. De marginale
druk wordt berekend voor de bij de partner genoemde inkomenstrajecten.De figuren 2.1 tot en met 2.3 geven voor drie huishoudtypen een vergelijking
van de marginale druk in 2002 en 2006 op het traject 100% WML-300%
WML. Figuur 2.1: marginale druk alleenstaande in 2002 en 2006Figuur 2.2: marginale druk alleenverdiener met kinderen
in 2002 en 2006 Figuur 2.3: marginale druk alleenstaande ouder in 2002
en 2006 2.1.4 Analyse ontwikkeling 2002–2006Voor alleenstaanden met een inkomen vlak boven minimumloon is in 2006
de marginale druk fors hoger dan in 2005 en 2002. De achterliggende oorzaak
is de verlenging van het inkomensafhankelijke traject in de huursubsidie.
De compensatie voor het vervallen van de correctie op het verzamelinkomen
leidt tot een huursubsidietabel die tot een hoger inkomen doorloopt. Tegenover
de hogere marginale druk staat dus dat deze alleenstaanden voorheen geen huursubsidie
ontvingen, maar in 2006 wel.Voor alleenverdieners met kinderen en een inkomen vlak boven het minimumloon
is de marginale druk fors lager dan in 2002. Dit heeft te maken met het feit
dat vanwege een stijging van de voor deze groep geldende fiscale kortingen
alleenverdieners met kinderen met een inkomen rond het minimumloon in 2006
geen belasting verschuldigd zijn. Op een klein inkomenstraject boven het WML
geldt daarom geen marginale druk uit hoofde van de belastingtarieven.Verder valt het op dat enkele grote sprongen in de marginale druk voor
de alleenverdiener met kinderen en de alleenstaande ouder vervallen. Rond
180% WML is zichtbaar dat in 2006 het onderscheid tussen de particuliere
ziektekostenverzekering en ziekenfondsverzekering vervalt. Dit onderscheid
kon gepaard gaan met grote inkomenssprongen (en dus een extreem hoge of lage
marginale druk).Daarnaast is in de grafieken voor de alleenstaande ouder en de alleenverdiener
met kinderen de stroomlijning van de kinderkortingen in 2006 zichtbaar. Tot
en met 2005 veroorzaakte de sprongsgewijze afbouw van de kinderkortingen grote
pieken in de marginale druk, vanaf 2006 worden de kinderkortingen meer
geleidelijk afgebouwd.Verder worden in 2006 en 2002 de pieken net boven WML voor de alleenstaande
ouder en de alleenverdiener met kinderen veroorzaakt door de afbouw van de
huursubsidie. De alleenstaande ouder verliest ook een deel van de tegemoetkoming
in de kosten voor kinderopvang bij een inkomensstijging. Dit is te zien aan
de marginaledrukpieken hoger in het inkomenstraject. Voor een nadere analyse
rond de ontwikkeling van de marginale druk zie paragraaf 3.3 en 3.4.2.2 ConclusieDe werkloosheidsvalcijfers zijn in de periode 2002–2006 verbeterd
voor de alleenverdiener met kinderen en de alleenstaande. In de periode 2002–2006
is de werkloosheidsval voor de alleenstaande ouder verslechterd. De herintredersval
is verslechterd, behalve voor de niet-verdienende partner die een baan aanvaardt
op 50% van het WML en waarvan de partner tegen het WML werkt. De ontwikkeling
van de marginale druk in de periode 2002–2006 geeft een meer diffuus
beeld. Voor de alleenstaanden en de alleenverdiener met kinderen is de marginale
druk in de periode 2002–2006 gestegen en voor de alleenstaande ouder
gedaald (behalve op het inkomenstraject minimumplus-modaal). Ook voor de tweeverdieners
is het beeld diffuus. HOOFDSTUK 3. DE ARMOEDEVAL NADER TOEGELICHT3.1 InleidingDe benadering die in hoofdstuk 2 wordt gehanteerd, kijkt niet naar de
feitelijke omstandigheden van huishoudens, maar gaat uit van een aantal voorbeeldsituaties
en veronderstelt daarbij dat de inkomensafhankelijke regelingen volledig worden
benut1. Hierdoor wordt geen inzicht gegeven in
de feitelijke financiële effecten voor verschillende huishoudens, noch
in de spreiding daarvan.Om deze spreiding in beeld te brengen is gebruik gemaakt van een representatieve
steekproef van de bevolking (65 000 huishoudens)2. Vervolgens wordt bij verschillende gebeurtenissen de meest waarschijnlijke
inkomensverandering gesimuleerd. Deze gebeurtenissen zijn het aanvaarden van
werk vanuit een uitkeringssituatie (de werkloosheidsval), van geen inkomen
naar een baan (de herintredersval), uitbreiding van het aantal arbeidsuren
door deeltijders (de deeltijdval) en een verhoging van het bruto loon (de
doorstroomval). Bij de benadering die wordt gehanteerd in hoofdstuk 2 vormen
de laatste twee «vallen» een onderdeel van de marginale druk.Op basis van de meest waarschijnlijke bruto inkomensverandering bij verschillende
gebeurtenissen wordt de verandering in het netto huishoudinkomen berekend.
Daarmee ontstaat een beter beeld van de omvang van de financiële effecten
zoals deze zich in de praktijk voordoen en van het aantal huishoudens dat
met die financiële effecten wordt geconfronteerd (zie bijlage 2 voor
verdere toelichting over de gebruikte methodiek).3.2 Werkloosheidsval3.2.1 Samenvatting werkloosheidsvalDe groep werklozen met een minimumuitkering is een zeer heterogene groep,
waarvan de samenstelling varieert van mensen met geen of zeer lage participatiekansen
tot mensen met hoge participatiekansen. De werkloosheidsval pakt voor deze
mensen dan ook verschillend uit.Een deel van de minima heeft genoeg verdiencapaciteit om zelf aan de werkloosheidsval
te ontsnappen. Voor de mensen die vastzitten in de werkloosheidsval zijn de
belangrijkste problemen: de geringe afstand tussen het verwachte inkomen uit
werk en de uitkering (geldt in mindere mate voor alleenstaanden en inwonende
huishoudensleden3 die een lagere uitkering hebben),
het feit dat uitstroom voor een deel van de werklozen naar deeltijdbanen zal
plaatsvinden en het minder worden of vervallen van inkomensafhankelijke regelingen.
De belangrijkste inkomensafhankelijke regelingen die bijdragen aan de werkloosheidsval
zijn de kwijtschelding van lokale lasten, het gemeentelijke beleid (bijzondere
bijstand), de huursubsidie en de zorgtoeslag. Tussen 2002 en 2006 zijn er
verschillende maatregelen genomen die de werkloosheidsval hebben verkleind.3.2.2 Spreiding verwachte inkomensontwikkelingDe werkloosheidsval is berekend voor werkloze uitkeringsgerechtigden op
minimumniveau. Er zijn circa 390 000 werkloze uitkeringsgerechtigden
op minimumniveau. Hieronder vallen alle bijstandsgerechtigden beneden de 65
jaar en de werklozen met een WW-uitkering op minimumniveau. Figuur 3.1 geeft
voor de verschillende huishoudcategorieën de verwachte procentuele mutatie
in het besteedbaar huishoudinkomen weer als gevolg van participatie. Hieruit
blijkt dat inwonende huishoudensleden en alleenstaanden er vaak meer dan 50%
in inkomen op vooruit gaan4. Dit zijn mensen
die zelf aan de werkloosheidsval kunnen ontsnappen. Dit komt mede
door de relatief lage uitkering die vervalt (alleenstaanden en huishoudensleden
hebben een lagere uitkering dan paren en alleenstaande ouders). Een ander
deel van de huishoudens gaat er echter juist in inkomen op achteruit. Dit
heeft te maken met een laag verwacht loon bij uitstroom ten opzichte van de
uitkering die vervalt. De belangrijkste oorzaken zijn de lage opleiding van
de mensen en het belang van deeltijdarbeid. Voor ongeveer driekwart van de éénoudergezinnen
en meer dan éénderde van de alleenstaanden (veel oudere vrouwen)
met een minimum uitkering ligt een baan van minder dan 32 uur het meest voor
de hand. Deze verwachting is gebaseerd op het feit dat de wel werkende eenoudergezinnen
en oudere vrouwen vaak in deeltijd werken. Daarnaast heeft de inkomensachteruitgang
ook te maken met het kleiner worden of vervallen van (meerdere) inkomensafhankelijke
regelingen.Figuur 3.1 Spreiding verwachte inkomensontwikkeling als
gevolg van participatie 2006 3.2.3 Spreiding verwachte lonenDe spreiding in inkomensontwikkeling heeft onder andere te maken met de
spreiding in het verwachte loon (zie figuur 3.2)1,
want hoe hoger het verwachte loon is des te hoger is ook de verwachte ontwikkeling
in het besteedbare huishoudensinkomen. In ruim 15% van de gevallen
ligt het verwachte loon beneden een half minimumloon. Dit betreft voor een
groot deel oudere alleenstaanden (veel oudere vrouwen) en eenoudergezinnen
die op zoek zijn naar een deeltijdbaan. In deze gevallen is er nauwelijks
sprake van een inkomensstijging en blijft er veelal recht bestaan op een minimumuitkering
om het inkomen aan te vullen.Daar staat tegenover dat een substantieel deel van werklozen op minimumniveau
een verwacht loon boven 150% van het minimumloon heeft. Dit zijn vooral
hoger opgeleide jongere alleenstaanden, maar ook huishoudensleden en samenwonenden
met kinderen. Figuur 3.2 Verwachte loon van werkloze minima bij het
vinden van een baan, 2006 3.2.4 Rol inkomensafhankelijke regelingenDe belangrijkste oorzaak van een lage of negatieve inkomensontwikkeling
ligt in het lage bruto loon (onder andere in het geval van deeltijdbanen en
vanwege de veelal lage opleiding van de mensen met een minimumuitkering) in
de baan. De premie- en belastingheffing en de relatief hoge uitkering voor
alleenstaande ouders en paren die vervalt bij het vinden van een baan zorgen
eveneens voor een lage inkomensmutatie.Inkomensafhankelijke regelingen spelen een beperktere rol. Dit heeft onder
meer te maken met het feit dat niet alle minima gebruik maken of recht hebben
op alle inkomensafhankelijke regelingen. Bij de gebruikers van de inkomensafhankelijke
regelingen neemt bovendien de subsidie bij participatie niet altijd af of
is deze afname beperkt. Dit heeft te maken met de beperkte inkomenstoename
van een deel van de uitkeringsgerechtigden bij participatie en het inkomensafhankelijke
traject van de betreffende regeling waardoor het recht op de regelingen blijft
bestaan. Binnen de WTOS bestaat bijvoorbeeld tot een inkomen van rond de € 27 000
recht op de maximale subsidie.Van de huishoudens die gebruik maken van inkomensafhankelijke regelingen
en te maken hebben met een verlies van deze regelingen, kan het echter om
substantiële bedragen gaan. Hierbij gaat het dan met name om huursubsidie,
zorgtoeslag, kwijtschelding lokale lasten en de bijzondere bijstand.3.2.5 Vergelijking in de tijd (2002–2006)De veranderingen in de omvang van de werkloosheidsval worden bepaald door
veranderingen in de regelgeving, verandering in het verwachte loon en veranderingen
in het inkomen in de uitkeringssituatie.Tussen 2002 en 2006 zijn verschillende maatregelen genomen die de werkloosheidsval
hebben verkleind (zie box 4.1 en box 4.2). Hiertegenover staat een stijging
van de pensioenpremies welke heeft bijgedragen aan een vergroting van de werkloosheidsval
wanneer een baan wordt gevonden op een niveau boven van het minimumloon.De werkloosheidsval is in de periode 2002–2006 per saldo kleiner
geworden. Dit blijkt uit figuur 3.3. Hierin is voor dezelfde huishoudens de
inkomensontwikkeling bij het vinden van een baan berekend voor 2002 en 2006. Het aantal huishoudens dat er bij het vinden van een baan er
financieel op achteruit gaat is beduidend afgenomen.Figuur 3.3 Inkomensontwikkeling bij het vinden van een
baan 2002 en 2006 3.3 Herintredersval3.3.1 Samenvatting herintredersvalBij de groep herintreders is vooral voor gezinnen met jonge opgroeiende
kinderen de inkomensvooruitgang bij participatie van de niet werkende partner
beperkt. Dit heeft te maken met het lage verwachte loon bij herintreden (vanwege
de veelal lage opleiding en het belang van de deeltijdbanen), de kosten voor
kinderopvang en het (gedeeltelijk) vervallen van het recht op inkomensafhankelijke
regelingen (vooral WSF, WTOS, huursubsidie en zorgtoeslag). Tussen 2002 en
2006 is de herintredersval enigszins verslechterd.3.3.2 Spreiding verwachte inkomensontwikkelingVoor niet werkende partners (samenwonende personen zonder enige persoonlijke
bron van inkomen) wordt hier het financiële effect van participatie berekend.
Er zijn circa 780 000 partners zonder eigen bron van inkomen. De netto
inkomensvooruitgang voor deze groep is beduidend hoger dan voor de groep werkloze
minima. Dit komt omdat hier geen uitkering vervalt. Een inkomensachteruitgang
als gevolg van participatie komt daardoor onder de herintreders nagenoeg niet
voor.Figuur 3.4 geeft de spreiding in de procentuele inkomensontwikkeling weer
door participatie van de niet werkende partner. De procentuele inkomensstijging
is groter naarmate het huishoudinkomen zonder participatie lager is. Een extra
inkomen telt bij de lagere inkomens relatief zwaar. Herintreden leidt daarom
voor lager opgeleiden, met over het algemeen ook een laag huishoudinkomen,
tot een substantiële verbetering van het inkomen. Het omgekeerde is het
geval onder de hogere inkomens. Voor deze potentiële herintreders is
de financiële druk om te gaan werken minder groot. Tegelijkertijd is
ook de bijdrage van een extra inkomen relatief gering. Figuur 3.4 Spreiding verwachte huishoudinkomensontwikkeling
als gevolg van herintreden 2006 3.3.3 Spreiding verwachte lonenDe spreiding in het verwachte loon is bij de herintreders kleiner dan
bij de werkloze minima. Er zijn onder de herintreders minder mensen met een
hogere verdiencapaciteit te vinden dan onder de werklozen. Dat wordt met name
veroorzaakt door de sterke voorkeur voor deeltijdarbeid door herintreders.
Het verwachte loon bij participatie ligt in 35% van de gevallen beneden
een half minimumloon (zie figuur 3.5, alle staven in de figuur tellen op tot
100%). Dit betreft voor een groot deel gezinnen met jonge kinderen
en partners van 55 jaar en ouder.Figuur 3.5 Verwachte loon niet werkende partners bij herintreden
2006 3.3.4 Rol inkomensafhankelijke regelingenDe inkomensstijging bij herintreden wordt vooral beperkt door de belasting-
en premieheffingen op het verdiende loon. Door het beperkte aantal gebruikers
van inkomensafhankelijke regelingen is het effect van deze regelingen in het
totaalbeeld van de inkomensontwikkeling beperkt. Voor de huishoudens met niet-werkende
partners die echter wel gebruik maken van deze regelingen kan het om substantiële
bedragen gaan. Hierbij gaat het dan met name om WSF, WTOS, de huursubsidie,
de zorgtoelsag en de kosten voor kinderopvang bij herintreden (wat alleen
relevant is voor gezinnen met jonge kinderen). 3.3.5 Vergelijking in de tijd (2002–2006)Tussen 2002 en 2006 hebben een aantal maatregelen bijgedragen aan het
verkleinen van de herintredersval (zie box 4.1 en box. 4.2). Tegelijkertijd
is de herintredersval vergroot door de hogere pensioenpremies en de hogere
premie AWBZ-premie. Bovendien vervalt door invoering van het nieuwe zorgstelsel
per 1 januari 2006 het voordeel van een goedkope ZFW verzekering voor
particulier verzekerde partners.Per saldo is het aantal herintreders met een inkomensvooruitgang van meer
dan 40% afgenomen en het aantal herintreders met een kleinere inkomensvooruitgang
toegenomen (figuur 3.6).Figuur 3.6 Inkomensontwikkeling bij herintreden 2002–2006 3.4 Deeltijdval3.4.1 Samenvatting deeltijdvalVoor de meeste werknemers met een kleine deeltijdbaan is de marginale
druk laag. Naarmate de deeltijdbanen groter worden stijgt de belasting- en
premiedruk. Vooral gezinnen met jonge kinderen hebben te maken met een hoge
marginale druk. De uitschieters in de marginale druk worden vooral veroorzaakt
door het (gedeeltelijk) vervallen van inkomensafhankelijke regelingen (zoals
WTOS, zorgtoeslag en huursubsidie) en de extra kosten die gemaakt moeten worden
voor kinderopvang. Tussen 2002 en 2006 is de marginale druk bij uitbreiding
van het aantal arbeidsuren voor deeltijdwerknemers groter geworden.3.4.2 Spreiding marginale drukVoor alle werknemers met een deeltijdbaan (arbeidsduur van 32 uur of minder)
is het financiële effect van één dag per week meer werken
berekend (circa 2,3 miljoen deeltijders). Voor de meeste werknemers met kleine
deeltijdbanen is de marginale druk relatief laag (zie figuur 3.7). De lage
marginale druk wordt onder meer veroorzaakt door de franchise in pensioenpremies
en WW, de hogere arbeidskorting (vanaf 50% minimumloon) en het
recht op combinatiekorting. Vanaf het minimumloon stijgt de gemiddelde marginale
druk naar circa 50%. Naarmate de deeltijdbanen groter worden stijgt
ook de belasting- en premiedruk. Figuur 3.7 Spreiding marginale druk door één
dag extra werken van alle deeltijdwerkers 2006 3.4.3 Rol inkomensafhankelijke regelingenVooral gezinnen met jonge kinderen hebben vaak te maken met een hoge marginale
druk. Deze ontstaat door de extra kosten van kinderopvang bij uitbreiding
van het aantal gewerkte uren. Hoewel de totale eigen bijdrage voor formele
kinderopvang met de kosten voor één extra dag kinderopvang in
de meeste gevallen nog steeds minder dan 10% van het huishoudinkomen
bedraagt, maakt het een veel groter deel uit van het inkomen van de partner
die meer gaat verdienen. De omvang van dit percentage is sterk afhankelijk
van het inkomen van de andere partner en de vraag of de werkgevers bijdragen
aan de kosten van de kinderopvang. De overheid zal per januari 2006 extra
middelen uittrekken voor de kosten van kinderopvang. Vooral de midden en hogere
inkomensgroepen zullen daarvan profiteren (zie box 4.2).Verder worden de uitschieters in de marginale druk vooral veroorzaakt
door het (gedeeltelijk) vervallen van WSF, WTOS, zorgtoeslag en huursubsidie.3.4.4 Vergelijking in de tijd (2002–2006)Tussen 2002 en 2006 is de marginale druk bij uitbreiding van het aantal
arbeidsuren voor deeltijd werknemers groter geworden. Figuur 3.8 brengt dit
in beeld. Hierbij is voor dezelfde populatie rekening gehouden met de verandering
van de regelgeving tussen 2002 en 2006.De hogere marginale druk bij uitbreiding van de arbeidsuren is onder meer
veroorzaakt door een stijging in het belastingtarief in de tweede schijf,
hogere premie AWBZ en een stijging van de pensioenpremies. Figuur 3.8 Marginale druk meer uren werken 2002 en 20063.5 Doorstroomval3.5.1 Samenvatting doorstroomvalDe prikkel om meer te gaan verdienen neemt af door: de belasting- en premieheffingen
en de inkomensafhankelijke regelingen. Wat betreft de inkomensafhankelijke
regelingen is qua marginale druk grosso modo onder modaal de huursubsidie
het grootste probleem en boven modaal de WSF, WTOS en de kosten van kinderopvang.
De gemiddelde marginale druk is tussen 2002 en 2006 iets gestegen.3.5.2 Spreiding marginale drukDe doorstroomval meet voor verschillende huishoudens het verlies van belastingen,
premies en inkomensafhankelijke regelingen bij een bruto inkomensstijging.
Hierbij is gekeken naar alle werknemers vanaf 23 jaar in een voltijdbaan (circa
3,8 miljoen werknemers).Figuur 3.9 geeft een beeld van de omvang van de marginale druk die ontstaat
door een incidentele loonstijging. Over de gehele linie ligt de marginale
druk tussen de 40 en 60%. Van een bruto loonstijging moet dus ongeveer
de helft weer worden ingeleverd.Figuur 3.9 Spreiding marginale druk als gevolg van incidentele
loonstijging (aantal * 1000) 3.5.3 Rol Inkomensafhankelijke regelingenDe spreiding in marginale druk is vooral groot bij de inkomens tot 1,5*modaal.
Oorzaak is het vervallen van inkomensafhankelijke regelingen en de belasting-
en premiedruk. De marginale druk is vooral hoog bij gezinnen met kinderen.
Hier speelt de marginale druk van WSF, WTOS en kosten kinderopvang. Onder
modaal zorgt vooral de huursubsidie voor de uitschieters in de marginale druk.3.5.4 Vergelijking in de tijdDe spreiding van de marginale druk is tussen 2002 en 2006 nauwelijks gewijzigd.
Het gemiddelde marginale druk is iets gestegen. Dit wordt vooral veroorzaakt
door een stijging van het belastingtarief tweede schijf, een hogere AWBZ-premie
en een stijging van de pensioenpremies.Figuur 3.10 Marginale druk 2002 en 20063.6 ConclusieDe uitkomsten van de in dit hoofdstuk gepresenteerde simulatie geven een
genuanceerder beeld van de armoedeval dan in hoofdstuk 2 en in de begroting
SZW opgenomen cijfers.De groep werklozen met een minimumuitkering blijkt een zeer heterogene
groep. Een deel van de minima kan vanwege de hoge participatiekansen zelf
aan de werkloosheidsval ontsnappen. Voor de mensen die vastzitten in de werkloosheidsval
zijn de belangrijkste problemen: de geringe afstand tussen het verwachte inkomen
uit werk en de uitkering, het feit dat een deel van de minima zal uitstromen
naar deeltijdbanen en het kleiner worden of vervallen van inkomensafhankelijke
regelingen. De werkloosheidsval is in de periode 2002–2006 verbeterd.Bij de groep herintreders is vooral voor gezinnen met jonge opgroeiende
kinderen de inkomensvooruitgang bij participatie van de niet werkende partner
beperkt. De herintredersval is in de periode 2002–2006 enigszins verslechterd.Bij de deeltijdval hebben vooral gezinnen met jonge kinderen te maken
met een hoge marginale druk. Dit heeft te maken met het lage verwachte loon
bij herintreden en de belasting- en premiedruk bij uitbreiding van het aantal
gewerkte uren door deeltijders. Daarnaast dragen de kosten voor kinderopvang
en het (gedeeltelijk) vervallen van het recht op inkomensafhankelijke regelingen
bij aan de hoge marginale druk. Deze punten zijn ook bij de doorstroomval
verantwoordelijk voor de uitschieters in de marginale druk. Tussen 2002–2006
is de gemiddelde marginale druk voor de deeltijders en de werknemers met een
voltijdsbaan gestegen. HOOFDSTUK 4. OVERZICHT BELEID ARMOEDEVAL4.1 InleidingBij de vermindering van de armoedeval fungeren inkomensbescherming en
de budgettaire kosten als belangrijke randvoorwaarden. Het in stand houden
of verbeteren van financiële prikkels voor werkaanvaarding betekent dat
de inkomensontwikkeling voor werkenden bij voorkeur positiever is dan voor
uitkeringsgerechtigden. Hiermee wordt de inkomensafstand tussen werken en
niet werken groter. Keerzijde hiervan is dat de inkomenspositie van uitkeringsgerechtigden
achterblijft. Er is dus een uitruil tussen vermindering armoedeval enerzijds
en inkomensbescherming anderzijds.Met genoeg budgettaire middelen zouden de
financiële prikkels voor werkenden sterk verbeterd kunnen worden zonder
dat de inkomenspositie van uitkeringsgerechtigden wordt aangetast. Uiteindelijk
moet bij beleid daarom een keuze worden gemaakt tussen vermindering van de
armoedeval, inkomensbescherming en budgettaire middelen.4.2 Maatregelen 2002–2005In de voorgaande jaren zijn er verschillende maatregelen genomen die gunstig
uitwerken voor de armoedeval (box 4.1). Box 4.1 Maatregelen die de armoedeval verkleinen 2002–20052002Verhoging arbeidskorting met € 22Verhoging combinatiekorting met € 50Invoering toetrederskorting: Mensen die in
een uitkeringssituatie zaten of gesubsidieerd werk hadden en tot de arbeidsmarkt
toetraden, hadden onder bepaalde voorwaarden recht
op een toetrederskorting. De toetrederskorting was maximaal € 2 269,
verdeeld over drie jaren: de eerste tranche van € 1 361 in
het eerste jaar en de tweede en derde tranche van € 454 in het tweede
en derde jaar. De toetrederskorting is per 1 januari 2003 afgeschaft.Verhoging leeftijdsgrens aanvullende alleenstaande
ouderkorting van 12 naar 16 jaar2003Verhoging arbeidskorting met € 1192004Verhoging arbeidskorting met € 81
en een verlenging van het inkomenstraject waarover de maximale arbeidskorting
wordt opgebouwd.Gedeeltelijke afschaffing categoriale bijzondere bijstand na invoering WWB: Met de invoering van de WWB is de mogelijkheid
tot het verlenen van categoriale bijzondere bijstand zeer sterk ingeperkt.
Categoriale bijzondere bijstand is alleen mogelijk voor ouderen, de kosten
van chronisch ziekte en handicap en in de vorm van een collectieve aanvullende
ziektekostenverzekering. Daarnaast is ook het fictief budget bijzondere bijstand
verminderd. Dit is vanuit het perspectief van de armoedeval positief, omdat
de (categoriale) bijzondere bijstand inkomensafhankelijk is en een negatieve
financiële prikkel vormt bij de overgang van uitkering naar werk.Introductie aanvullende combinatiekorting:
Bedoeld om de arbeidsparticipatie van alleenstaande ouders en tweeverdieners
met kinderen te stimuleren en de combinatie van arbeid en zorg te vergemakkelijken.
De minstverdienende werkende partner en alleenstaande werkende ouders ontvangen
deze toeslag bovenop de combinatiekorting (€ 290 in 2004).2005Verhoging arbeidskorting € 56Verhoging aanvullende combinatiekorting € 934.3 Maatregelen 2006Voor 2006 staan verschillende maatregelen gepland die gunstig uitwerken
voor de armoedeval (zie box 4.2). Naast de meer financiële prikkels heeft
het kabinet ook maatregelen genomen om inkomensafhankelijke regelingen eenvoudiger
en transparanter te maken. Zo zorgt de AWIR ervoor dat vanaf januari 2006
alleen de Belastingdienst Toeslagen verantwoordelijk is voor de uitvoering
van de huurtoeslag, kinderopvangtoeslag en de zorgtoeslag. De verschillende
inkomensafhankelijke regelingen waren qua definities, begrippen en de uitvoering
uit elkaar gegroeid. Dit zorgde voor een vertroebeling van het beeld van de
armoedevalproblematiek en het niet-gebruik van regelingen. Met ingang van
2006 zal de aanspraak voor huurtoeslag, kinderopvangtoeslag en de zorgtoeslag
gebaseerd zijn op het actuele inkomen. De voordelen vanuit armoedevalperspectief
liggen vooral op het vlak van de transparantie en het beter in beeld komen
van de armoedevalproblematiek. Box 4.2 Maatregelen die de armoedeval verkleinen per
januari 2006Verhogen bijdrage overheid kinderopvang:De overheid trekt € 200 miljoen extra uit voor de kinderopvang.
Een deel hiervan (€ 130 miljoen) zal gebruikt worden om de eigen
bijdrage in de kosten van kinderopvang van de midden en hogere inkomensgroepen
te verlagen. Dit leidt tot een substantiële verlaging van de marginale
druk van deze regeling voor deze groepen.Verhogen arbeidskorting met € 56:Iedereen die werkt en voldoende belastingen en premie volksverzekeringen
betaalt heeft recht op de arbeidskorting.Wijzigingen kinderkortingen:De verschillende fiscale kinderkortingen worden geïntegreerd en gestroomlijnd
om grote inkomensvallen bij het overschrijden van een bepaalde inkomensgrens
te voorkomen.Verhogen aanvullende combinatiekorting met €219 (verlaging van de gewone combinatiekorting met € 82):De aanvullende combinatiekorting is bedoeld om de arbeidsparticipatie
van alleenstaande ouders en tweeverdieners met kinderen te stimuleren en de
combinatie van arbeid en zorg te vergemakkelijken. De minstverdienende werkende
partner en alleenstaande werkende ouders ontvangen deze toeslag bovenop de
combinatiekorting.Vervallen OZB-gebruikersheffing:Afschaffen van de OZB-gebruikersheffing is positief voor de armoedeval,
omdat na de afschaffing de OZB-gebruikersheffing ook niet meer kwijtgescholden
hoeft te worden door gemeenten voor mensen met een minimuminkomen. Mensen
met een uitkering zullen daarom bij werkaanvaarding niet meer te maken hebben
met een verlies van de kwijtschelding van het gebruikersdeel van de OZB.Wijzigingen lesgeld/WTOS:Voor 16- en 17-jarigen zal het lesgeldgedeelte van de WTOS (Wet tegemoetkoming
onderwijsbijdrage en schoolkosten) in combinatie met het lesgeld per september
2005 worden afgeschaft. De armoedeval wordt hiermee verkleind.BIJLAGE 1 BEREKENING KENGETALLENBij het berekenen van het besteedbaar inkomen wordt (gegeven een bruto
inkomen) rekening gehouden met de volgende componenten:• Belastingen en premies, fiscale kortingen, ziektekosten, zorgtoeslag,
kinderbijslag• Bijstandsuitkering• Huursubsidie• Lokale regelingen (bijzondere bijstand, categoriale regelingen,
schuldhulpverlening, maatschappelijke participatie, kwijtschelding lokale
heffingen)• Kinderopvangtoeslag• Verwervingskosten (5%*WML)De berekening van de cijfers voor marginale druk is conform de cijfers
in de begroting van SZW 2006. De berekeningswijze van de marginale druk in
de begroting van SZW 2006 is aangepast ten opzichte van eerdere begrotingen.
In de begroting 2006 wordt de nieuwe methode gebruikt. In voorgaande begrotingen
werd voor specifieke inkomensniveau’s een marginale druk berekend. De
marginale druk werd berekend voor een huishouden met een inkomen op precies
minimumplus, precies modaal en precies tweemaal modaal. De berekende cijfers
blijken echter zeer gevoelig voor het exacte inkomensniveau.Ter illustratie laat figuur 1.1 de marginale druk voor een groot aantal
inkomensniveau’s zien voor een alleenverdiener met kinderen. Het vlak
toont de marginale druk op de verschillende inkomensniveau’s. Rond 180%
WML (modaal) is de marginale druk in 2005 ruim 100%. Op dit inkomensniveau
verliest het huishouden in 2005 bij een inkomensstijging van 3% het
recht op de kinderkorting. Bij een inkomen van een paar euro hoger of lager
speelt dit effect niet.Figuur 1.1. Marginale druk alleenverdiener met kinderen
2005 De nieuwe systematiek gaat uit van de berekening van de marginale druk
op een groter inkomenstraject. In de nieuwe systematiek wordt zodoende rekening
gehouden met de doorwerking van effecten over het hele inkomenstraject van
minimumloon tot en met twee maal modaal. Dit traject is daarbij in drie delen
gesplitst (zie ook de zwarte lijn in grafiek 1.1). Het arbitraire karakter
van het net wel of net niet rekening houden met schokeffecten
op een specifiek inkomensniveau wordt hiermee vermeden. BIJLAGE 2 BEREKENING FINANCIËLE EFFECTEN OP
STEEKPROEFBASISDe armoedeval voor werkelijk bestaande huishoudens is berekend op basis
van een steekproef van 65 000 huishoudens. Dit geeft een representatief
beeld van de samenstelling van de gehele bevolking in 2006.De armoedeval is voor ieder huishouden in de doelgroep berekend: bij de
werkloosheidsval is dus bijvoorbeeld voor alle werklozen met een minimum uitkering
de inkomensmutatie berekend bij het vinden van een baan. In de praktijk heeft
niet iedereen binnen de doelgroep een even grote kans om een baan te vinden.
Zo ligt voor de hand dat de groep met de kleinste armoedeval het eerste uitstroomt.
In de analyse wordt het financiële effect berekend voor alle personen
welke tot de doelgroep behoren.Uitgangspunt voor de berekeningen is de regelgeving in het jaar 2006.
Bij het berekenen van de inkomensmutatie spelen de volgende inkomensbestanddelen
een rol:o Het bruto loon in de nieuwe situatie (of de loonmutatie).o Het vervallen van de uitkering van de betrokkene en diens partner.o Belasting en premieheffing, ziektekostenverzekering: er wordt rekening
gehouden met de meeste aspecten van de belasting- en premieheffing inclusief
inkomen uit vermogen.o Inkomensafhankelijke regelingen:– Veranderingen in het recht op huursubsidie.– Veranderingen in het recht op studiefinanciering (aanvullende
beurs) en tegemoetkoming studiekosten.– De veranderingen in de kosten van kinderopvang voor (nieuwe) gebruikers
van formele opvang.– De verandering in de eigen bijdrage voor de gebruikers van thuiszorg.– Veranderingen in de kwijtschelding van lokale lasten.– Gemeentelijk beleid: bijzondere bijstand.In tegenstelling tot de berekening voor standaardgevallen worden de verwervingskosten
welke niet vergoed worden door de werkgever niet in mindering gebracht op
de inkomensmutatie. Verder is geen rekening gehouden met de gevolgen van schuldsanering,
informele arbeid of uitstroompremies van gemeenten.Bij de berekening van de werkloosheidsval en de herintredersval wordt
uitgegaan van het verwachte loon in de nieuwe baan. Dit is het product van
het verwachte aantal arbeidsuren en het verwachte uurloon in een baan.De verwachte arbeidsduur wordt vastgesteld op basis van de verdeling van
arbeidsuren van werkenden in soortgelijke omstandigheden. Daarbij is ondermeer
rekening gehouden met de financiële aantrekkelijkheid van de keuze voor
een bepaalde arbeidsduur. Een hoog partnerinkomen maakt bijvoorbeeld veel
uren werken minder noodzakelijk; een relatief hoog netto uurloon voor een
deeltijdbaan maakt deze deeltijdbaan juist aantrekkelijk. Daarnaast wordt
rekening gehouden met de leeftijd en opleiding van de betrokkene en de aanwezigheid
van een partner en kinderen. Bij de werkloosheidsval wordt bij veel eenoudergezinnen
en oudere vrouwen vaak een deeltijdbaan verwacht omdat vergelijkbare groepen
werkenden ook vaak in deeltijd werken.Het verwachte uurloon wordt ook vastgesteld op basis van het feitelijke
uurloon van werkenden in soortgelijke omstandigheden. Daarbij wordt rekening
gehouden met geslacht, leeftijd, opleidingsniveau en arbeidsduur
(het loon in deeltijdbanen is gemiddeld lager dan in voltijdsbanen). Bij het
vaststellen van het verwachte uurloon wordt geprobeerd zo goed mogelijk te
corrigeren voor het feit dat de loonvoet van werkenden niet altijd onmiddellijk
haalbaar is voor de niet-werkenden met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt.
Dit effect wordt waarschijnlijk iets onderschat waardoor de berekende verwachte
loonvoet niet altijd onmiddellijk bij het vinden van een baan bereikt zal
kunnen worden. Pas na verloop van tijd, wanneer de invloed van de werkloosheidsperiode
op de verdiencapaciteiten kleiner wordt, komt de verwachte loonvoet binnen
bereik van de werkzoekenden.Bij de deeltijdval wordt uitgegaan van een uitbreiding van de huidige
deeltijdbaan met één dag per week tegen het huidige uurloon.
Bij de doorstroomval wordt uitgegaan van de verwachte incidentele loonmutatie
als gevolg van ondermeer carrière. Deze loonmutatie is hoger voor jongeren
dan voor ouderen. XNoot1De marginale druk meet voor verschillende huishoudens het verlies aan
inkomen bij een bruto inkomensstijging door belastingen en premies en het
wegvallen van inkomensafhankelijke regelingen.XNoot2De cijfers zijn gebaseerd op de stand van de MEV.XNoot3Inkomensafhankelijke regelingen zijn overheidsvoorzieningen in geld of
in natura, waarbij de omvang van de subsidie c.q. de eigen bijdrage afhankelijk
is van de hoogte van het inkomen.XNoot1Zie bijlage 1 voor uitleg berekening kengetallen.XNoot2Voor een alleenstaande is de bijstandsnorm maximaal 70% van het
minimumloon, voor een alleenstaande ouder maximaal 90% van het minimumloon
en voor paren maximaal 100% van het minimumloon.XNoot1De benadering in hoofdstuk 2 houdt ook rekening met verwervingskosten
(wordt gesteld op 5% van het WML). De benadering in dit hoofdstuk houdt
daar geen rekening mee. Verwervingskosten zijn kosten die gemaakt moeten worden
om werk te kunnen doen (zoals kledingkosten, transportkosten enz.).XNoot2In december 2005 zal het Ministerie van SZW een werkdocument publiceren
waarin uitgebreider wordt ingegaan op de resultaten van deze methode.XNoot3Zoals thuiswonende kinderen boven de 18 met een uitkering.XNoot4Dit komt bij de kengetallen in hoofdstuk 2 niet naar voren omdat bij de
kengetallen de werkloosheidsval de inkomensverandering meet bij de overgang
van een bijstandsuitkering naar een baan op minimumloonniveau (WML).XNoot1Het verwachte loon na participatie wordt berekend door te kijken naar
het loon van werkenden in soortgelijke omstandigheden (zoals leeftijd, opleiding,
aanwezigheid partner en kinderen). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29764-41.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl