Voortgezet Onderwijs; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31289, nr. 30

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

27-02-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31289 nr. 30

22-02-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de staatssecretarisToezeggingenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31289Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 45 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 289Voortgezet Onderwijsnr. 30VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 22 februari 2008De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1, de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit2 en de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport3 hebben op 24 januari 2008 overleg
gevoerd met staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over:– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap d.d. 9 november 2007 inzake plan van aanpak maatschappelijke
stage (31 289, nr. 10);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, Van Bijsterveldt-Vliegenthart, en de staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Bussemaker, d.d. 21 december 2007
inzake inzet middelen participatie-enveloppe (31 200 VIII, nr. 131).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer De Rouwe (CDA) prijst het kabinet
voor zijn daadkracht ten aanzien van de invoering van een maatschappelijke
stage voor scholieren in het voortgezet onderwijs; binnen een jaar na aantreden
is een helder en realistisch plan van aanpak opgesteld en is er
budget tot een bedrag van 140 mln. vrijgemaakt. Het idee van de maatschappelijke
stage sluit aan bij de mening van het CDA dat de school een belangrijke rol
speelt in de vorming en ontplooiing van leerlingen.Het kabinet gaat uit van 185 000 jongeren per jaar die minimaal 72
uur stage lopen; een omvangrijk project, dat een kritische blik rechtvaardigt.
Zo moet duidelijk zijn dat het initiatief voor het vinden van een geschikte
stage moet bij de leerling liggen. Ouders kunnen daarbij helpen door jongeren
in aanraking te brengen met het vrijwilligerswerk binnen hun eigen netwerk.
Is de staatssecretaris voornemens om dat in de voorlichtingscampagne duidelijk
naar voren te brengen? Ziet zij in het kader van de maatschappelijke stage
nog andere rollen weggelegd voor ouders?Aan het uitvoeren van een stage moet een goedgekeurd stageplan ten grondslag
liggen. De scholier stelt dit plan op en de school toetst het vervolgens op
kwaliteit en aansluiting op de leerdoelen. Als jongeren buiten de stage al
vrijwilligerswerk verrichten, dan moeten zij daarvoor beloond worden met de
mogelijkheid om dat voor een deel te compenseren met de maatschappelijke stage.
Het andere deel van de maatschappelijke stage moet dan wel buiten de eigen
omgeving worden gevolgd. De stage dient immers ook om kennis te maken met
de samenleving. Hoe denkt de staatssecretaris over deze suggestie?Jongeren hebben soms een steun in de rug nodig bij het verleggen van hun
grenzen en het verruimen van hun blikveld. Het is daarom goed dat de stage
een verplicht onderdeel van het curriculum wordt; zonder maatschappelijke
stage geen diploma. Degenen die al een maatschappelijke stage hebben gelopen,
hebben zich daar voor het merendeel positief over uitgelaten. Welke ruimte
hebben scholen op het punt van scholieren die buiten hun schuld geen stage
kunnen lopen? Is het mogelijk om jongeren die zonder diploma en maatschappelijke
stage de school verlaten, te verplichten om alsnog de stage te doen, bijvoorbeeld
via een leerwerktraject?Jongeren moeten voor hun maatschappelijke inzet worden beloond met een
symbolisch blijk van waardering, zoals een certificaat waarop duur en inhoud
van de stage vermeld zijn. Dat certificaat kan als maatschappelijke kwalificatie
voor de toekomst worden beschouwd. Voor jongeren die een buitengewone prestatie
leveren, zou een buitengewone, landelijke onderscheiding in het leven geroepen
kunnen worden. Een landelijke commissie zou kunnen besluiten aan wie die onderscheiding
moet worden uitgereikt. Die uitreiking zou kunnen plaatsvinden op de landelijke
Dag voor de vrijwilliger.Goede begeleiding van de jongeren is cruciaal. De school begeleidt op
ten minste drie momenten, namelijk vooraf, halverwege en na afloop, met reflectie
op de stage. De organisatie die de stage aanbiedt, zorgt voor begeleiding
ter plaatse. Jongeren hebben recht op die ondersteuning. Hoe waarborgt de
staatssecretaris dat? Op welke manier toetst de Onderwijsinspectie daarop
bij de beoordeling van het schoolplan? Kan gegarandeerd worden dat scholen
het beschikbare bedrag van 100 mln. daadwerkelijk voor de maatschappelijke
stage van hun leerlingen gebruiken? Overigens is het mogelijk voor mbo- en
hbo-scholen om hun studenten te betrekken bij de begeleiding van scholieren.
De ondernemingen die in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen
ruimte geven aan personeel voor stagebegeleiding, verdienen waardering. Ook
op dit punt kunnen ouders een bijdrage leveren.Het is niet noodzakelijk dat maatschappelijke stages binnen de bestaande
vrijwilligersverbanden worden verricht. Jongeren moeten door de school gemotiveerd
worden om zelf projecten te organiseren. Bovendien kunnen scholen, buurtverenigingen,
jongerenwerk of gemeenten zelf activiteiten als stage aanbieden. Verder moet
er ruimte zijn om over de grens stage te lopen.De uitvoering van de maatschappelijke stage moet vooral bij de scholen liggen. De overheid past een terughoudende opstelling. Met het geven
van ruimte wordt vertrouwen in de scholen getoond. Dat hebben zij ook verdiend,
want zij hebben in de afgelopen jaren het voortouw genomen in de ontwikkeling
van de maatschappelijke stage. Het invoeren van de verplichting tot stage
lopen, mag niet leiden tot bureaucratie. De rol van gemeenten en provincies
is nog onduidelijk; voorkomen moet worden dat zij langs elkaar heen gaan werken.Financiering van de maatschappelijke stage vindt plaats per BRIN-nummer,
de aan de school toegekende code. Is de staatssecretaris bereid om te financieren
per leerling, bij voorkeur via de lumpsum?De vrijwilligersorganisaties spelen een grote rol bij de invoering van
de maatschappelijke stage. Het geld dat gemeenten van het Rijk ontvangen ten
behoeve van de maatschappelijke stage, moet gegarandeerd bij die organisaties
terechtkomen. Is de staatssecretaris bereid om daarover met de gemeenten sluitende
afspraken te maken? Overigens kan het bedrag van 100 mln. dat scholen te besteden
krijgen, uiteindelijk ook terechtkomen bij de vrijwilligersorganisaties, maar
dat is afhankelijk van de eigen inzet.Het is van belang dat het contact dat in de 100 dagen durende verkenning
van het kabinet is gelegd op het punt van de maatschappelijke stage, wordt
onderhouden. Evaluaties en eventuele rapporten van de Onderwijsinspectie moeten
naar de Kamer worden gestuurd.Tot nu toe was een stage vrijwillig. Slechts een beperkt aantal scholen
doet daaraan mee en stages bedragen veelal slechts 30 uur. In het plan van
aanpak wordt uitgegaan van substantiële maatschappelijke stages van 72
uur voor alle leerlingen in het middelbaar onderwijs. Als er na evaluaties
ruimte blijkt te zijn voor uitbreiding van het aantal uren, dan moet die mogelijkheid
zeker worden opengehouden. Vooralsnog mag de maatschappelijke stage echter
niet langer duren dan wordt voorgesteld door het kabinet, ook omdat daarmee
de kwaliteit in het geding kan komen.Mevrouw Dezentjé Hamming (VVD) vindt
het een slecht idee om het voortgezet onderwijs te verplichten om een maatschappelijke
stage in te voeren voor leerlingen. Het is ook onaanvaardbaar dat de maatschappelijke
stage moet plaatsvinden in de kostbare onderwijstijd. Een ander nadeel is
dat scholen wederom worden opgezadeld met een taak die niet eigen is aan het
onderwijs.Het argument dat scholen hun leerlingen moeten voorbereiden op het leven
in de maatschappij, gaat in dit verband niet op. Jongeren maken naast de tijd
die zij op school doorbrengen, gewoon deel uit van de maatschappij. Jongeren
zitten in een fase van hun leven waarin zij primair bezig moeten zijn met
school en onderwijs. Daarmee worden zij voldoende voorbereid op de rol die
zij uiteindelijk gaan spelen in de maatschappij.In het vmbo lopen leerlingen stage in het kader van hun opleiding; voor
hen is een tweede, maatschappelijke stage dan ook niet nodig. Havo- en vwo-leerlingen
moeten zich bezighouden met de theorie, juist omdat er zo weinig onderwijstijd
beschikbaar is. Een verdringingseffect moet worden voorkomen.In het voortgezet onderwijs zijn er dringender zaken dan invoering van
een maatschappelijke stage. Prestaties op het gebied van spelling en rekenen
blijven achter, hetgeen aandacht verdient. Bovendien is niemand erbij gebaat
dat jongeren tegen hun wil activiteiten verrichten in het kader van een verplichte
maatschappelijke stage.Het plan van aanpak heeft een nogal stichtelijk karakter, wat geïllustreerd
wordt met de titel: Samen leven kun je leren. De vraag is wanneer het kabinet
de invoering van de maatschappelijke stage als geslaagd beschouwt. Aan de
hand van welke punten wordt geëvalueerd?Het budget loopt tot 2011 op tot een totaal van 143 mln. en komt ten laste
van de Onderwijsbegroting, de Onderwijsenveloppe en de Participatie-enveloppe.
Van dat bedrag wordt 100 mln. overgemaakt naar de scholen. Wat wordt
er van de scholen voor dat bedrag verwacht? Waar is het bedrag op gebaseerd?
Met het bedrag van 30 mln. uit de Participatie-enveloppe van het ministerie
van VWS moeten leerlingen aan de hand van de maatschappelijke stage worden
behouden voor het vrijwilligerswerk. Is het de bedoeling van het kabinet om
grote aantallen mensen voor het vrijwilligerswerk te werven?De heer Dibi (GroenLinks) merkt op dat hij
met vrijwilligerswerk ervaringen heeft opgedaan die hij niet op school of
werk zou hebben opgedaan. In die zin beschouwt hij vrijwilligerswerk als een
onmisbaar element in de samenleving, zeker ook voor jongeren. Een belangrijk
aspect van vrijwilligerswerk is echter dat het vrijwillig wordt uitgevoerd.
Met de maatschappelijke stage worden jongeren verplicht om vrijwilligerswerk
te doen, zonder het nut en de noodzaak daarvan te onderbouwen. Het is zelfs
uitdrukkelijk niet de bedoeling dat jongeren vaardigheden en competenties
opdoen voor een later beroep. Om deze redenen is het onverstandig om de maatschappelijke
stage als voorwaarde te stellen voor het halen van een diploma. Leerlingen
moeten wel de kans krijgen om vrijwillig een maatschappelijke stage te volgen.
Scholen moeten daarom verplicht worden om de stage als keuzevak aan te bieden.Het kabinet bewijst met het plan van aanpak voor de maatschappelijke stage
wederom een verwrongen beeld te hebben van de jeugd. Zo wordt gesteld dat
leerlingen door middel van de stage kennismaken met de samenleving en gaan
ervaren hoe leuk het is om iets voor een ander te doen. Daarin klinkt de suggestie
door dat jongeren zonder de maatschappelijke stage geen onderdeel uitmaken
van de samenleving en niets doen voor een ander.Zeker niet alle leerlingen in het vmbo, mbo en hbo lukt het om een geschikte
beroepsgerichte stageplaats te vinden. Het oplossen van dat probleem moet
prioriteit krijgen boven het introduceren van de maatschappelijke stage. Scholen
moeten verantwoordelijk worden gemaakt voor het vinden van beroepsgerichte
stageplaatsen, desnoods op straffe van een boete. Uitval van leerlingen in
het beroepsonderwijs kan op die manier gericht worden tegengegaan. Hoe denkt
de staatssecretaris over het voorstel om bedrijven met meer dan 50 werknemers
te verplichten om een bepaald aantal stageplekken vrij te maken?Scholen krijgen veel vrijheid bij de vormgeving van de maatschappelijke
stage. Die moet echter zodanig van opzet zijn dat jongeren er echt wat aan
hebben. Hoe is in dat kader het voorbeeld van plaggen steken op de hei, dat
het kabinet geeft, te plaatsen? Is dat niet meer een taakstraf? Kan actie
voeren tegen bijvoorbeeld de 1040-urennorm beschouwd worden als een maatschappelijke
stage? In hoeverre wordt de maatschappelijke stage overigens gebruikt om het
plaatsvinden van zogenaamde «ophokuren» tegen te gaan?Het kabinet geeft jongeren weinig keuzevrijheid bij de maatschappelijke
stage. Dat is des te meer te betreuren omdat de maatschappelijke stage alleen
meerwaarde heeft als deze aansluit bij de interesse van de jongere zelf. Scholen
zouden een zelf gekozen en geregelde stage niet mogen afwijzen als een stage
aan de gestelde eisen voldoet.In de monitoring moet er aandacht zijn voor de inperking van de keuzevrijheid
van leerlingen en voor de mening van leerlingen over de stage. Verdringing
van de beroepsgerichte stage door de maatschappelijke stage moet worden voorkomen.
Verder moeten leraren voldoende begeleidingstijd krijgen; deze is vooralsnog
te beperkt. Ook moet het lopen van stages in het buitenland mogelijk worden
gemaakt; daarmee wordt het leuk gemaakt voor de jongeren.Mevrouw Kraneveldt-van der Veen (PvdA) neemt
een praktisch standpunt in door de voorkeur te geven aan een korte en kwalitatief
goede maatschappelijke stage boven een langere, minder goede en
slecht uitvoerbare stage. Zij vindt het positief dat het kabinet investeert
in het vergroten van de maatschappelijke betrokkenheid van jongeren. De maatschappelijke
stage kan alleen breed worden ingevoerd als daaraan een verplichting wordt
verbonden. Het risico bestaat dat de maatschappelijke stage anders alleen
mogelijk wordt gemaakt op scholen waar daar tijd en capaciteit voor is, veelal
witte scholen. Op die manier zou de maatschappelijke stage voor deze scholen
zelfs een profileringsinstrument kunnen worden waarmee scholen de maatschappelijke
betrokkenheid aantonen.Het plan van aanpak van het kabinet voldoet niet volledig aan de verwachtingen.
Door zaken open te laten, wordt de suggestie van flexibiliteit gewekt. Er
blijft echter te veel onduidelijk. Zo staat in het plan van aanpak dat de
invoering van de maatschappelijke stage alleen een succes wordt als leerlingen,
scholen, stagebieders, begeleiders en bemiddelaars zich bewust zijn van hun
eigen rol. Bij de invulling van de stage ligt het initiatief echter allereerst
bij de leerling. Waarschijnlijk zullen zich in de praktijk tussenpersonen
opwerpen om stagevraag en -aanbod bij elkaar te brengen. Daarbij zal het noodzakelijk
blijken voor scholen en aanbieders om afspraken te maken over het aantal stageplekken,
ongeacht het initiatief vanuit de leerling.Voor het slagen van de maatschappelijke stage is goede begeleiding een
pre. Welk bedrag wordt per stagelopende leerling uitgekeerd? Krijgen scholen
de mogelijkheid om de begeleiding tegen betaling uit te besteden? Wat gebeurt
er als een leerling de stage niet goed vervult? Moet hij dan opnieuw stage
lopen? Vallen die uren ook onder de onderwijstijd? Hoe vaak mag een leerling «op
herhaling» voor zijn stage? Wat is de relatie tot de urennorm van 1040?
Mogen maatschappelijke stages die in weekenden of schoolvakanties worden gelopen,
toch als onderwijstijd gelden? Mag een school voor elke leerling 72 uur aan
maatschappelijke stage aftrekken van de onderwijsnorm? Als scholen hun taken
op het punt van de maatschappelijke stage niet oppakken, worden daar dan sancties
aan verbonden?In het plan van aanpak staat dat een stage vooral «zinvol»
moet zijn. Hoe wordt dat beoordeeld? Zijn daar heldere criteria voor? Scholen
worden daar na 2011 wel op beoordeeld.Sommige ideële organisaties, zoals de Fortis-foundation en Buurtlink,
zijn gelieerd aan commerciële instanties. Kunnen deze desondanks een
rol spelen in de maatschappelijke stage, in de bemiddeling of in het concreet
aanbieden van stageplaatsen? Daar zou geen bezwaar tegen moeten zijn, mits
de motieven helder zijn.Het zou goed zijn als de overheid leuke activiteiten organiseert rond
de maatschappelijke stage, zoals een prijs voor de beste stage.De heer Slob (ChristenUnie) waardeert het
motto dat is verbonden aan de maatschappelijke stage: Samen leven kun je leren.
Hij wijst op de bijval uit de samenleving voor het kabinetsplan; de maatschappelijke
stage kan bijdragen aan bevordering van de gemeenschapszin. Het plan van aanpak
getuigt enerzijds van realisme omdat daarin wordt uitgegaan van een zeker
groeipad. Anderzijds wordt ambitie getoond door een moment te noemen waarop
scholen de maatschappelijke stage breed moeten oppakken.Het uitgangspunt dat het vinden van een stageplek allereerst een zaak
is van de leerling, is begrijpelijk. Als veel leerlingen echter tegelijk op
zoek gaan naar een geschikte stageplek, dan kunnen er knelpunten ontstaan,
vooral in gebieden waar weinig werkgelegenheid is zoals op het platteland.
Een goede infrastructuur rond de stages is dus van belang, ook om te voorkomen
dat leerlingen geen goede plek vinden. Verder is het van belang dat de rolverdeling
tussen de betrokken partijen duidelijk is zodat de verantwoordelijkheid voor
toetsing van de stageplek en voor de ontwikkeling van de individuele leerlingen
bekend is. De gang van zaken moet in het eerste jaar goed gevolgd
worden zodat zo nodig kan worden bijgestuurd.In het plan van aanpak staat dat de maatschappelijke stage niet bedoeld
is om vaardigheden en competenties op te doen voor een later beroep. Dit moet
echter ook niet in alle gevallen worden uitgesloten. In dat kader verdient
het overweging om ook het werken in de publieke sector bij de maatschappelijke
stage te betrekken. Het ministerie van Defensie heeft al aangegeven bereid
te zijn om stageplekken vrij te maken. De scholieren die daar interesse in
hebben, zullen zeker niet allemaal in het leger gaan dienen; het is echter
ook niet nodig om dat bij voorbaat uit te sluiten.Het risico bestaat dat de maatschappelijke stage tot enige verdringing
van de beroepsstage en het leerwerktraject in het vmbo leidt. Dat risico moet
worden onderkend. De VO-raad stelt voor om daar gecombineerde stages van te
maken. Is de staatssecretaris bereid om over de ontwikkelingen op dit punt
te rapporteren aan de Kamer?Het is belangrijk dat aan de maatschappelijke stage een onderwijskundige
visie ten grondslag ligt en dat de stage wordt ingebed in het curriculum.
Het is begrijpelijk dat scholen daar wat tijd voor nodig hebben. Verder is
het van belang dat voldoende aandacht wordt besteed aan de begeleiding tijdens
de stage, ook door de stageaanbieders. Is er geld beschikbaar om vrijwilligersorganisaties,
die vaak veel stageplekken kunnen aanbieden, daarin bij te staan? Vooral kleine
vrijwilligersorganisaties moeten de mogelijkheid krijgen om zich open te stellen
voor de maatschappelijke stage.Vooralsnog wordt uitgegaan van financiering per leerling vanaf 2011.
Is het mogelijk om daar eerder mee te beginnen?De heer Van der Vlies (SGP) beschouwt de maatschappelijke
stage als een nuttig instrument in het bevorderen van de gemeenschapszin.
Hij zet wel kanttekeningen bij de titel van het plan van aanpak Samen leven
kun je leren; in de afgelopen decennia is gebleken dat de samenleving niet
maakbaar is. Ook moet de maatschappelijke stage voldoende ruimte krijgen om
vorm te krijgen, zowel facilitair als budgettair.In artikel 17 van de Wet op het voortgezet onderwijs staat de opdracht
om aandacht te besteden aan burgerschap en sociale integratie. Ook in dat
kader is de maatschappelijke stage een goed idee. Scholen moeten wel zoveel
mogelijk vrijheid krijgen om te kiezen voor een weg waarlangs zij dat realiseren.
In het plan van aanpak wordt daar ook van uitgegaan. Daarin staat slechts
dat de stage moet aansluiten bij de belangstelling van de leerling; de regeldruk
moet zo licht mogelijk zijn.De doelstelling van de maatschappelijke stage moet van meet af aan duidelijk
zijn. Daarbij moet onderscheid gemaakt worden tussen noodzakelijke en interessante
projecten. De wijze waarop stagevoorstellen van leerlingen daarop moeten worden
beoordeeld, is niet goed uitgewerkt. Kan de staatssecretaris aangeven wat
als een zinvolle stage kan worden beschouwd en wat niet? Is het element van «iets
doen voor een ander» een punt van beoordeling?De begeleiding vanuit de school en de bemiddeling tussen leerlingen en
stageaanbieders zijn elementair voor het slagen van de maatschappelijke stage.
Die functies moeten daarom voldoende gefaciliteerd worden. Voor de bekostiging
wordt uitgegaan van het BRIN-nummer van een school, hetgeen nadelig is voor
scholen met meerdere vestigingen. Om die reden moet zo snel mogelijk, in elk
geval voor 2011, worden overgegaan tot financiering per leerling.De aansprakelijkheid blijft liggen bij de scholen omdat het onderwijstijd
betreft. Als de verantwoordelijkheid wordt overgedragen aan de stageaanbieder,
dan moet dat goed geregeld worden.De heer Jasper van Dijk (SP) steunt de invoering
van de maatschappelijke stage. Het is goed dat leerlingen tijdens de schooljaren
niet alleen een schoolgebouw bezoeken maar ook naar buiten gaan
door te werken in publieke sectoren als zorg, welzijn en buurtvoorzieningen.
Op die manier is de schoolloopbaan niet uitsluitend gericht op werken en geld
verdienen. Het is bovendien goed dat de maatschappelijke stage gefaseerd wordt
ingevoerd; scholen en andere betrokken instanties hebben tijd nodig om zich
daar gedegen op voor te bereiden.In het plan van aanpak is gekozen voor een stage van 72 uur. Dat verschilt
van de afspraak in het coalitieakkoord. Daarin staat dat jongeren tijdens
hun schooltijd drie maanden maatschappelijke stage volgen zodat zij kunnen
kennismaken met de samenleving. Waarom is het kabinet daarop teruggekomen?
Het is jammer dat er op dit punt niet meer ambitie wordt getoond.De uren die aan maatschappelijke stage worden besteed, worden aangemerkt
als onderwijsuren. In die zin kan de maatschappelijke stage als een verlichting
worden beschouwd van de 1040 urennorm. Aangezien een maatschappelijke stage
zinvoller is dan een ophokuur, kunnen scholen overwegen om een uitgebreide
stage aan te bieden om op die manier aan de urennorm te voldoen. Wat is de
visie van de staatssecretaris daarop?De Nederlandse Organisatie Vrijwilligerswerk (NOV) geeft aan dat extra
mankracht en middelen nodig zijn om in stageplaatsen voor scholieren te voorzien.
In het plan van aanpak staat weliswaar dat het slechts beperkt mogelijk is
om stagebieders financieel te steunen, maar de extra kosten kunnen niet zomaar
worden neergelegd bij het veld. Bovendien is het nog maar de vraag of organisaties
stageplaatsen willen aanbieden als zij daarvoor geen financiële ondersteuning
krijgen. Uit een enquête van kenniscentrum MO Visie uit 2006 komt naar
voren dat tweederde van de scholen moeite heeft om voldoende plekken te vinden.
Vrijwilligerscentrales verwachten in slechts 10% van de stagebehoefte
te kunnen voorzien. Kan de staatssecretaris concreet aangeven hoe de stagebieders
worden betrokken bij het kabinetsplan? Hoe kan de maatschappelijke stage wettelijk
worden verplicht als het stageaanbod achterblijft? Overweegt de staatssecretaris
om een quotum op te leggen?De Algemene Onderwijsbond is bezorgd over de extra taken voor het onderwijspersoneel
in relatie tot de stage. De bond benadrukt dat daar extra formatie voor moet
worden aangetrokken. Ook wijst de bond erop dat de medezeggenschapsraad moet
instemmen met het betrekken van de leraren bij de invulling van de stage.Het is de bedoeling om met de maatschappelijke stage jongeren te leren
dat er nog iets anders is dan geld verdienen; een commerciële omgeving
leent zich daar niet voor. In het plan van aanpak worden commerciële
organisaties echter niet uitgesloten. Wat is de reden daarvoor?Is de staatssecretaris voornemens om de maatschappelijke stage ook te
verplichten aan particuliere scholen?Mevrouw Ouwehand (PvdD) spreekt haar bezorgdheid
uit over het normatieve karakter van de maatschappelijke stage en de rol die
het kabinet daarbij speelt. Het kabinet geeft geen toetsingskader aan de hand
waarvan scholen kunnen bepalen of een stage voldoet aan de doelstellingen,
maar regelt wel allerlei stageplekken die maatschappelijk gezien niet onomstreden
zijn. Zo zijn met Sportvisserij Nederland afspraken gemaakt over stageplaatsen
in de hengelsport omdat leerlingen daarvan zouden kunnen leren hoe zorgvuldig
met de natuur kan worden omgegaan. Dat uitgangspunt is in ethisch opzicht
niet te verdedigen.De Partij voor de Dieren is tegen het verplichtende karakter van de maatschappelijke
stage. Leerlingen moeten de vrijheid hebben om zelf te kiezen voor het interessegebied
waarop zij zich willen ontwikkelen. Als jongeren zich uit zichzelf al inzetten
voor vrijwilligerswerk, dan is er bovendien geen enkele reden om dat niet
te laten meetellen als maatschappelijke stage.De heer Pechtold (D66) is het eens met het
uitgangspunt van de staatssecretaris dat goed onderwijs leerlingen voorbereidt
op hun rol in de samenleving. Hij meent echter ook dat leerlingen daarop het
beste worden voorbereid door de kwaliteit van het onderwijs hoog te houden.
Die kwaliteit holt achteruit. Het is niet goed uit te leggen dat zoveel geld
wordt besteed aan een project, de maatschappelijke stage, dat niet ten goede
komt aan de kwaliteit van het onderwijs. Waarom wordt 143 mln. aan stages
besteed in plaats van aan leraren, conciërges of het bekostigen van de
urennorm?In het plan van aanpak staan voorbeelden van scholen waar leerlingen nu
al een maatschappelijke stage lopen. Die projecten zijn op eigen initiatief
ontstaan, worden gedragen door het enthousiasme van de deelnemende groepen
en zijn om die reden succesvol. Als het element van de verplichting wordt
ingebracht, zal de maatschappelijke stage geen succes worden. Scholen zitten
niet te wachten op een nieuwe, door de overheid opgelegde verplichting.Bij de invulling van de maatschappelijke stage krijgen scholen zoveel
mogelijk vrijheid. Verder moet de invoering van de maatschappelijke stage
met zo min mogelijk regellast gepaard gaan. Er worden echter toch voorschriften
gesteld om de stage in te kaderen, waardoor scholen worden opgezadeld met
extra administratieve lasten en rompslomp. Zij moeten tijd en mankracht vrijmaken
om leerlingen te begeleiden, contacten te onderhouden met instellingen en
ervoor te zorgen dat alles administratief goed wordt afgehandeld, bijvoorbeeld
ten aanzien van de verzekering van leerlingen. Scholen kunnen weliswaar externe
stagebegeleiders aantrekken, maar zij blijven verantwoordelijk. Waarom vindt
de staatssecretaris het overigens nodig om een programma te ontwikkelen om
docenten te trainen in het begeleiden van een stage? Docenten beschikken toch
over genoeg didactische capaciteiten om dat te doen?Het plan van aanpak doet voorkomen alsof jongeren nauwelijks contact hebben
met de samenleving terwijl zij daar juist op allerlei manieren deel van uitmaken.
Bovendien is het vreemd dat leerlingen enerzijds het initiatief moeten nemen
om binnen het eigen netwerk een stage te vinden en anderzijds door hun stage
in aanraking moeten komen met delen van de samenleving die zij nog niet kennen.In het plan van aanpak wordt uitgegaan van een groeimodel. Op korte termijn
wordt gestart met pilots waaruit informatie naar voren moet komen over de
haalbaarheid, de uitvoerbaarheid en het maatschappelijk rendement van de stage.
Wat doet het kabinet als die informatie blijkt tegen te vallen?De maatschappelijke stage wordt duidelijk gescheiden van de beroepsstage.
Waarom is de staatssecretaris van mening dat iets goed doen voor de samenleving
niet te combineren is met een beroepsstage?Antwoord van de staatssecretarisDe staatssecretaris heeft er alle vertrouwen
in dat de maatschappelijke stage een succes wordt. Zij wijst op het draagvlak
onder de bevolking voor de invoering van de maatschappelijke stage; 73%
van de bevolking vindt het een belangrijk kabinetsvoorstel. Het kabinet zet
in op de invoering van een maatschappelijke stage van 72 uur voor alle scholieren
in het middelbaar onderwijs vanaf het schooljaar 2011/2012. Jongeren maken
op deze manier kennis met de samenleving en doen een tijdlang zonder eigenbelang
iets voor een ander, wat een verrijking is voor henzelf. De sociale cohesie
in de samenleving is afhankelijk van de inzet van alle lagen van de bevolking,
dus ook van de jongeren. Vrijwilligerswerk is een belangrijk element in die
samenleving en het zou mooi zijn als jongeren door de maatschappelijke stage
geïnspireerd raken om daarin actief te worden.Bij het opstellen van het plan van aanpak is doelbewust gekozen voor ambitie, houdbaarheid en uitvoerbaarheid enerzijds en ruimte voor scholen
en leerlingen anderzijds. Leerlingen nemen het initiatief tot de stage en
de scholen voeren de regie. De overheid geeft geen blauwdruk van hoe een stage
eruit moet zien omdat dat tot veel bureaucratie zou kunnen leiden. Stages
mogen worden vervuld in alle maatschappelijke sectoren. De keuze voor de verplichte
invoering wordt gesteund door de jongeren zelf. Scholieren die al een maatschappelijke
stage hebben gelopen, laten zich ook heel positief uit over de ervaring die
zij daarmee hebben opgedaan. Verder sluit het advies van de jongerenkamer
van de SER om de maatschappelijke stage verplicht in te voeren, bijna volledig
aan op het plan van aanpak.De maatschappelijke stage wordt in de komende jaren stapsgewijs ingevoerd.
De jaren 2007, 2008 en 2009 zijn stimuleringsjaren waarin pilots plaatsvinden
waarmee ervaringen worden opgedaan met begeleiding, inzet van vrijwilligerscentrales
en kosten. In 2009 worden de pilots afgerond, waarna in 2010 en 2011 een versnelling
plaatsvindt en de maatschappelijke stage op alle scholen wordt ingevoerd.Het enthousiasme vanuit de samenleving voor de maatschappelijke stage
heeft zich vertaald naar concrete toezeggingen. Natuur- en milieuorganisaties
bieden 7500 stageplaatsen aan; werken in de natuur, bijvoorbeeld door een
bijdrage te leveren aan landschapsbeheer, is absoluut toe te juichen. Youth
for Christ voorziet in 3000 stageplaatsen rond het organiseren van activiteiten
in Rotterdamse wijken. De MO-groep denkt 12 000 stageplaatsen te kunnen
aanbieden; daarbij moet worden gedacht aan buurtwerk, werk op kinderspeelplaatsen,
et cetera. Aedes, de koepel van woningbouwcorporaties, wil vrijwilligerswerk
door jongeren in het wijkbeheer stimuleren en biedt daarom 2000 stageplaatsen
aan. Het Rode Kruis biedt 2500 stageplaatsen aan; in Eindhoven is onlangs
het startschot gegeven voor het project dat samen met Campina wordt verzorgd,
waarbij jongeren klussen doen bij ouderen. Scouting Nederland biedt 10 000
stageplaatsen aan; jongeren worden vanuit verschillende vrijwilligerswerkzaamheden
aan elkaar gekoppeld en vanuit de scouting wordt ruimte gegeven om leidinggevende
of projectmatige ervaring op te doen. De Zonnebloem wil jongeren inzetten
voor het bezoeken van ouderen. Naast plekken in de sportsector en een deel
van de zorgsector zijn er dus al 87 500 stageplekken aangemeld. Bovendien
kunnen jongeren in sommige stages achter elkaar worden ingezet waarmee zij
aan elkaar ervaring kunnen doorgeven.Er zijn ook stageplaatsen aangeboden door organisaties die als «groen»
kunnen worden aangemerkt. Concreet gaat het om: Landschapsbeheer Nederland,
Natuurmonumenten, Gelders Landschap, IVN, Nederlands-agrarisch Jongerencontact,
Stichting Landbouw en Zorg, Stichting Biologica en LTO.Het is heel positief dat commerciële organisaties als Fortis, Campina
en Rabobank het idee van de maatschappelijke stage steunen. Het is niet de
bedoeling dat jongeren hun maatschappelijke stage vervullen bij de organisatie
zelf. De genoemde organisaties zijn echter bereid om hun eigen personeel de
ruimte te geven om jongeren een paar uur per maand te begeleiden in hun maatschappelijke
stage. De werknemers doen daardoor ook ervaring op met het vrijwillig maatschappelijk
werk. Op die manier wordt het niet alleen een zaak van de scholen maar van
de hele samenleving.De maatschappelijke stage moet zoveel mogelijk gericht zijn op vrijwilligerswerk
en in die zin is beroepsgerichtheid uitgesloten. Als een scholier door de
stage een voorkeur krijgt voor bepaald werk of een bepaalde sector, dan is
daar uiteraard geen bezwaar tegen. Als het ministerie van Defensie een project
opstart met een maatschappelijke doelstelling, dan kunnen daar eventueel jongeren
in stageplekken voor worden ingezet. Het verrichten van concreet Defensiewerk
moet echter worden beschouwd als beroepsgericht; jongeren kunnen
daarvoor niet worden ingezet in het kader van de maatschappelijke stage.Het opleggen van quota voor maatschappelijke stageplekken aan organisaties
is vooralsnog niet aan de orde. Voor het aanbieden van plekken is toch een
zeker enthousiasme nodig. Aangezien uit de praktijk blijkt dat organisaties
over het algemeen enthousiast reageren, is er geen reden om aan te nemen dat
er in de komende jaren onvoldoende plekken zullen worden aangeboden.Financiering van de maatschappelijke stage zal gericht plaatsvinden via
de scholen, niet verspreid over verschillende instanties. Op deze manier wordt
ook de verantwoordelijkheid op één plek gelegd, namelijk bij
de scholen. Scholen krijgen € 500 per leerling betaald. Sommige
leerlingen zullen in staat zijn om zelf een maatschappelijke stageplaats te
vinden, waardoor er meer budget overblijft voor leerlingen die dat niet lukt,
voor begeleiding van zwaardere stages of voor het tot stand brengen van duurzame
stages. Overigens moet de algemene regel zijn dat een maatschappelijke stage
eenvoudig en behapbaar is, zonder zware (zorg)taken. Verder moet oog zijn
voor het brede aspect van de maatschappelijke stage; mbo’ers en hbo’ers
kunnen hun beroepsmatige stage vervullen door de maatschappelijke stages van
scholieren te begeleiden.Uit de praktijk blijkt dat 50% tot 60% van de jongeren zelf
een maatschappelijke stageplek vinden. Er zijn dan ook geen problemen voorzien
met het uitgangspunt dat scholieren het initiatief nemen bij het vinden van
een stageplek. Ook op het platteland zijn stageplekken te vinden omdat daar
een grote verenigingsstructuur geldt waar jongeren op een natuurlijke wijze
op kunnen aansluiten. Bij het vinden van een plek spelen verder de ouders
een belangrijke rol. Inmiddels hebben diverse ouderorganisaties hun interesse
in het voornemen van het kabinet getoond. Bezien wordt op welke manier die
groep actief kan worden benaderd, bijvoorbeeld via een website, een helpdesk
en bijeenkomsten.Het is scholen toegestaan om bij het vinden van stageplekken voor leerlingen
gebruik te maken van commerciële bemiddelaars. Gemeenten krijgen in totaal
30 mln. om het beschikbaar stellen van stageplaatsen te stimuleren, desgewenst
via stagemakelaars en vrijwilligerscentrales.In het coalitieakkoord is uitgegaan van een maatschappelijke stage van
drie maanden. Daarbij is geen minimumaantal uren per maand gestipuleerd. Gelet
op de signalen vanuit het veld en de samenleving is de conclusie gerechtvaardigd
dat een maatschappelijke stage van 72 uur als een forse eerste stap mag worden
beschouwd. Die tijd kan worden verdeeld over twaalf weken, wat neerkomt op
zes uur, ofwel een schooldag, per week. Scholen hebben evenwel alle vrijheid
om die uren naar eigen inzicht in te vullen.Het is scholen toegestaan om de zogenaamde «ophokuren» in
te wisselen voor uren waarin maatschappelijke stage wordt gelopen. Dat wordt
zelfs toegejuicht omdat op die manier op een goede manier met onderwijstijd
wordt omgegaan.Uit de ervaringen met de maatschappelijke stage in de afgelopen jaren
zijn belangrijke resultaten naar voren gekomen. Van de scholen geeft 82%
aan dat de actieve sociale vaardigheden van leerlingen zijn gestegen; 73%
geeft aan dat de kennis van de maatschappelijke omgeving is toegenomen; 69%
geeft aan dat leerlingen meer zelfvertrouwen hebben ontwikkeld; 67%
geeft aan dat zij meer competenties hebben ontwikkeld.De maatschappelijke stage wordt ingebed in het curriculum van de scholen,
bij het onderdeel Burgerschap. Daarmee wordt het een vereiste voor het behalen
van een diploma. In de loop van de komende jaren zal dit punt worden meegenomen
in een wetswijziging op de Wet op het voortgezet onderwijs.In het komende jaar worden pilots gestart om concrete informatie te verzamelen
omtrent de invoering van de maatschappelijke stage. De Kamer wordt voorafgaand
aan die start bij brief geïnformeerd over de concrete projecten
en de daaraan gelieerde organisaties. De informatie die uit de pilots naar
voren komt, moet inzicht bieden in de kosten van bemiddeling en begeleiding
per onderwijssoort, in de beschikbaarheid van stageplaatsen, in de ruimte
voor het eigen initiatief van de leerling, in de effectiviteit van lokale
en regionale samenwerking en in de kwaliteit van stages. Verder wordt gelet
op eventuele verdringingseffecten, de relatie met het maatschappelijk verantwoord
ondernemen en de rol van de Onderwijsinspectie.Het staat scholen vrij om een certificaat uit te reiken als een maatschappelijke
stage succesvol is afgerond. De staatssecretaris vindt het idee van een bijzondere
onderscheiding voor de leerling met de meest bijzondere stage positief. De
Kamer wordt daarover bij brief geïnformeerd.Het is aan scholen om te beoordelen of leerlingen die al vrijwilligerswerk
verrichten, nog apart een maatschappelijke stage moeten lopen. Het is goed
mogelijk dat scholen in dergelijke gevallen hun leerlingen toch vragen om
een specifieke stage te lopen. Daarvoor moet een stagevoorstel worden geschreven
en na afloop een verslag worden gemaakt dat gepresenteerd moet worden. Scholen
krijgen evenwel de ruimte om daar zelf een besluit over te nemen.Tot de algemene invoering van de maatschappelijke stage in het schooljaar
2010/2011 blijft de oude financieringsstroom in stand. Op die manier worden
ook de kleine scholen in staat gesteld om de infrastructuur rond de maatschappelijke
stage te realiseren. Bezien zal worden of er met de opbouw van het budget
in de jaren tot 2010/2011 een moment komt waarop het voor andere scholen geen
achteruitgang betekent als wordt overgegaan op de financiering per leerling.
De Kamer wordt daar bij de eerste stand van zaken over geïnformeerd.Het bedrag van 100 mln. is op een heel grove manier samengesteld. Voor
begeleiding van docenten, voorbereiding, afwikkeling et cetera is een bedrag
van 60 mln. gerekend. Voor de organisatorische werkzaamheden is met een bedrag
van 6 mln. rekening gehouden. Verder zijn bedragen geraamd voor onderzoek,
publicaties, begeleiding bij vrijwilligersorganisaties, verzekeringen, reiskosten
en contractkosten. De meeste scholen blijken overigens al zo’n brede
verzekering te hebben afgesloten dat alle activiteiten van hun leerlingen
daarbinnen valt. Ook voetbal- en scoutingverenigingen en dergelijke hebben
een eigen verzekering, naast de verzekeringen die ouders van leerlingen als
particulieren hebben afgesloten.De maatschappelijke stage wordt ook verplicht op particuliere scholen.
Zij zijn gehouden aan dezelfde examenvoorschriften en curricula als openbare
scholen.Scholen krijgen de ruimte om zelfstandig te beoordelen of een bepaalde
maatschappelijke stage verantwoord is. In elk geval wordt niet gedacht aan
het ontwerpen van een protocol dat scholen vervolgens moeten volgen. De administratieve
last moet zo laag mogelijk blijven. Het is voor een school voldoende om in
het schoolplan te beschrijven op welke wijze wordt omgegaan met de maatschappelijke
stage. De Inspectie controleert daarop en verschaft beleidsinformatie over
de ontwikkeling daarvan.Het succesvol afronden van de maatschappelijke stage wordt een exameneis.
Ook ongemotiveerde leerlingen zullen aan die eis moeten voldoen om een diploma
te halen. De tijd die leerlingen aan de maatschappelijke stage, mag echter
slechts eenmaal, voor in totaal 72 uur, worden verrekend met de onderwijstijd.Het staat scholen vrij om toestemming te geven voor het vervullen van
een maatschappelijke stage in het buitenland. Scholen laden daarmee wel een
behoorlijke verantwoordelijkheid op zich want zij moeten daar vervolgens vorm
en inhoud aan geven.Als leerlingen buiten hun schuld niet kunnen voldoen aan een bepaalde
exameneis, dan mogen scholen zelf bepalen hoe zij daarmee willen omgaan. Hetzelfde
geldt voor de eis van de maatschappelijke stage. Als leerlingen buiten hun
schuld geen maatschappelijke stage kunnen lopen, mogen scholen
daarover een oordeel vellen. De Inspectie controleert of scholen daar op een
verantwoorde manier mee omgaat.In de richting van scholen is uitdrukkelijk gewezen op de maatschappelijke
stage in relatie tot de rol die oudere leerlingen kunnen spelen ten aanzien
van jongere leerlingen. Zij kunnen peer support bieden of een mentor- of coachfunctie
vervullen. Op die manier ontstaat meer ruimte voor stageplekken. Bovendien
is gebleken dat begeleiding van bijvoorbeeld brugklassers door oudere leerlingen
heel succesvol is. De maatschappelijke stage zorgt daarmee voor een kwaliteitsimpuls
binnen de school.Toezeggingen– De Kamer ontvangt jaarlijks een brief over de stand van zaken
rond de maatschappelijke stage, inclusief de financiering.– De Kamer ontvangt medio 2009 een evaluatie respectievelijk beschrijving
van de pilots waarmee in het kader van de maatschappelijke stage gestart wordt.– De Kamer wordt bij brief geïnformeerd over de mogelijkheden
rond het instellen van een jaarlijkse prijs of onderscheiding voor de meest
bijzondere maatschappelijke stage.De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,Van de CampDe voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,Schreijer-PierikDe voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,SmeetsDe griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,Van ErpXNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Van de Camp (CDA), voorzitter, Depla (PvdA),
Slob (ChristenUnie), Remkes (VVD), Joldersma (CDA), Jan de Vries (CDA), Van
Vroonhoven-Kok (CDA), Jan Jacob van Dijk (CDA), Aptroot (VVD), Leerdam (PvdA),
Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Roefs (PvdA), ondervoorzitter, Verdonk (Verdonk),
Abel (SP), Van Leeuwen (SP), Biskop (CDA), Bosma (PVV), Pechtold (D66), Zijlstra
(VVD), Jasper van Dijk (SP), Besselink (PvdA), De Rooij (SP), Ouwehand (PvdD)
en Dibi (GroenLinks).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Ferrier (CDA), Gill’ard (PvdA),
Anker (ChristenUnie), Van Miltenburg (VVD), Atsma (CDA), Sterk (CDA), Vietsch
(CDA), Schinkelshoek (CDA), Dezentjé Hamming (VVD), Van Dijken (PvdA),
Hamer (PvdA), Van Dam (PvdA), Van der Burg (VVD), Van Bommel (SP), Gesthuizen
(SP), Jonker (CDA), Fritsma (PVV), Van der Ham (D66), Nicolaï (VVD),
Leijten (SP), Bouchibti (PvdA), Gerkens (SP), Thieme (PvdD) en Peters (GroenLinks).XNoot2Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter, Schreijer-Pierik (CDA), voorzitter,
Atsma (CDA), Van Gent (GroenLinks), Poppe (SP), Waalkens (PvdA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Jager (CDA), Ormel (CDA), Koopmans (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen
(SP), De Krom (VVD), Samsom (PvdA), Van Dijken (PvdA), Neppérus (VVD),
Jansen (SP), Jacobi (PvdA), Cramer (ChristenUnie), Koppejan (CDA), Graus (PVV),
Vermeij (PvdA), Zijlstra (VVD), Thieme (PvdD) en Polderman (SP).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Mastwijk (CDA), Ten Hoopen (CDA), Duyvendak
(GroenLinks), Luijben (SP), Tang (PvdA), Boekestijn (VVD), Bilder (CDA), Biskop
(CDA), Koşer Kaya (D66), Van Leeuwen (SP), Dezentjé Hamming
(VVD), Eijsink (PvdA), Depla (PvdA), Van Baalen (VVD), Kant (SP), Blom (PvdA),
Ortega-Martijn (ChristenUnie), Van Heugten (CDA), Brinkman (PVV), Kuiken (PvdA),
Ten Broeke (VVD), Ouwehand (PvdD) en Lempens (SP).XNoot3Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Halsema (GroenLinks), Kant (SP), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Ferrier (CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), Jan de Vries (CDA),
Smeets (PvdA), voorzitter, Van Miltenburg (VVD), Schippers (VVD), Omtzigt
(CDA), Koşer Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA), Van der Veen
(PvdA), Schermers (CDA), Van Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Heerts (PvdA), Zijlstra
(VVD), Ouwehand (PvdD), Agema (PVV), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA) en Wiegman-van
Meppelen Scheppink (ChristenUnie).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Vendrik (GroenLinks), Van Velzen (SP),
Neppérus (VVD), Vietsch (CDA), Sterk (CDA), Ormel (CDA), Van Dijken
(PvdA), Verdonk (Verdonk), Dezentjé Hamming (VVD), Atsma (CDA), Van
der Ham (D66), Çörüz (CDA), Gill’ard (PvdA), Smilde
(CDA), Langkamp (SP), Vermeij (PvdA), Arib (PvdA), Kamp (VVD), Thieme (PvdD),
Bosma (PVV), Luijben (SP), Hamer (PvdA), Ortega-Martijn (ChristenUnie) en
De Wit (SP). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31289-30.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl