Vaststelling begroting van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2004; Brief minister en staatssecretaris over prenataal onderzoek
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29200-VI, nr. 61

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

04-11-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29200-VI nr. 61

24-10-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. INLEIDING2. DE UITSPRAAK VAN HET HOF3. MOGELIJKHEDEN VAN PRENATALE SCREENING EN DIAGNOSTIEK4. SCHETS VAN DE PROBLEMATIEK4.1. Het begrip wrongful life4.2. De bij de beslissing betrokken personen en belangen4.2.1. De positie van de ouders4.2.2. De positie van de arts/hulpverlener4.2.3. Het belang van het (gehandicapte) kind4.2.4. De positie van gehandicapten in de samenleving4.2.4. Het algemeen belang5. WRONGFUL LIFE CLAIMS5.1. Beroepsfout arts5.1.1. Grondslag aansprakelijkheid5.1.2. Causaal verband5.1.3. Bepaling schade5.2. Vordering van het kind tegen de ouders5.3. Franse en Engelse wet5.4. Aansprakelijkheid en verzekerbaarheid6. UITGANGSPUNTEN EN OPLOSSINGSRICHTINGEN6.1. Bescherming van het leven6.2. Informatierechten en -plichten6.3. Beschermingsomvang van de overtreden norm6.4. De reikwijdte van de medische aansprakelijkheid7. NADERE STANDPUNTBEPALING WENSELIJKOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29200-VIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 57 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 200 VIVaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Justitie
(VI) voor het jaar 2004nr. 61BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORTAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 24 oktober 20031. INLEIDINGOp 28 maart 2003 heeft het Gerechtshof te Den Haag uitspraak gedaan over
een vordering van ouders van een gehandicapte dochter en van die dochter zelf
tegen het ziekenhuis en de verloskundige die de moeder bij de zwangerschap
had bijgestaan. Het hof oordeelde dat er bij de begeleiding van de zwangerschap
een medische fout is gemaakt omdat ten onrechte geen prenataal genetisch onderzoek
is verricht en erkende zowel de schadevergoedingsactie van de ouders als van
het kind. De uitspraak roept een aantal wezenlijke vragen op over de consequenties
van de groeiende mogelijkheden tot prenataal onderzoek en de betekenis die
de erkenning van civielrechtelijk schadeverhaal heeft op de positie van hulpverleners,
ouders en hun gehandicapte kinderen. Naar aanleiding van het arrest zijn door
leden van de Tweede Kamer vragen gesteld (Aanhangsel Handelingen II 2002/2003,
nrs. 1203 tot en met 1205). In de beantwoording van de Kamervragen hebben
wij aangegeven dat een breder oordeel over deze materie aangewezen is. In
deze brief schetsen wij een aantal thema's die naar onze mening voor deze
nadere meningsvorming van belang zijn. Achtereenvolgens gaan wij in op de
problematiek van prenatale screening, de wettelijke kaders die hierbij van
belang zijn, aansprakelijkheidskwesties, de betekenis van de recente rechtspraak
en de richting waarin het kabinet meent dat voor de toekomst aan de aan de
orde zijnde problematiek invulling moet worden gegeven. Aan de hand van gezichtspunten
en uitgangspunten zullen wij in overleg treden met betrokken organisaties
en deskundigen. Wij stellen ons voor een definitief standpunt begin volgend
jaar aan de Kamer te berichten. 2. DE UITSPRAAK VAN HET HOFDe uitspraak van het hof betrof een vordering van de ouders en het kind
tegen het ziekenhuis en de verloskundige die de moeder had bijgestaan. Tijdens
de zwangerschap had de moeder aan de verloskundige gemeld dat twee eerdere
zwangerschappen tot een spontane abortus hadden geleid en dat een neef een
chromosomenafwijking had. De verloskundige stelde geen nader onderzoek in
(bijvoorbeeld een vruchtwaterpunctie) en verwees niet door naar een klinisch
geneticus. De dochter werd geboren met een chromosomale afwijking en is meervoudig
gehandicapt. Indien tijdig onderzoek was verricht, zou de afwijking geconstateerd
zijn en zouden de ouders – dat staat in de procedure vast – besloten
hebben tot afbreking van de zwangerschap. Het hof stelde vast dat een redelijk
bekwaam en redelijk handelend verloskundige tot een zorgvuldige familie-anamnese
zou zijn overgegaan en in overleg zou zijn getreden met een klinisch geneticus.
Omdat dit is nagelaten, was er naar de mening van het hof sprake van een beroepsfout.
Het hof overwoog dat een inbreuk is gemaakt op het zelfbeschikkingsrecht van
de moeder om al dan niet tot afbreking van de zwangerschap over te gaan. Ziekenhuis
en verloskundige zijn daarom naar het oordeel van het hof aansprakelijk voor
de door de beroepsfout veroorzaakte materiële schade van de ouders en
de immateriële schade van de moeder.Voor wat de materiële en immateriële schade van de dochter betreft,
stelde het hof vast dat de dochter partij was bij de behandelingsovereenkomst
(de ouders hebben mede gecontracteerd ten behoeve van het nog ongeboren kind)
en dat – zelfs als dat niet het geval zou zijn – op het ziekenhuis
een zorgplicht rustte die ook de belangen van het ongeboren kind beschermt.
Het hof oordeelde verder dat (hoewel uiteraard de chromosomale afwijking niet
door de verloskundige is veroorzaakt) het erom gaat dat de afwijking door
genetisch onderzoek had kunnen worden onderkend, zodat door tijdig (menselijk)
ingrijpen de geboorte van een gehandicapt kind had kunnen worden voorkomen.
Door deze beroepsfout is in juridische zin schade veroorzaakt die als voorzienbaar
gevolg van de fout is aan te merken. Het hof merkt nog op dat de rechter aldus
niet beslist over leven en dood van het kind, maar dat – met inachtneming
van de geldende wettelijke criteria betreffende zwangerschapafbreking –
een beslissing daartoe aan de ouders is (hof Den Haag, 28 maart 2003,
NJ 2003, 249).3. MOGELIJKHEDEN VAN PRENATALE SCREENING EN DIAGNOSTIEKEen breder oordeel over de erkenning van dergelijke vorderingen is naar
onze mening wenselijk omdat de mogelijkheid verhaal te zoeken voor geleden
schade en ondergaan leed in deze gevallen effecten kan hebben voor het aanbod
en de vraag naar prenatale diagnostiek en de medische begeleiding bij zwangerschap.
Die effecten kunnen nog versterkt worden door de toenemende maatschappelijke
acceptatie dat allerlei mogelijke vormen van schade onderling moeten kunnen
worden verhaald. Door de steeds verder gaande ontwikkeling van prenatale diagnostiek
zal het in toenemende mate mogelijk worden in een vroeg stadium van de zwangerschap
en in meer situaties vast te stellen of het ongeboren kind genetische afwijkingen
heeft.Door een aantal hulpverleners is de vrees geuit dat nieuwe vormen van
medische technologie en de uitspraak van het hof zullen leiden tot meer schadeclaims.
Zij vragen zich af hoe zij dergelijke claims kunnen voorkomen. Hoewel de onzekerheid
begrijpelijk is, is zij niet geheel terecht. Hulpverleners dienen zich namelijk
in ieder geval te gedragen volgens de eisen van de huidige medisch professionele
standaard. In de zaak van het hof was sprake van een beroepsfout.
Twee getuige-deskundigen hebben verklaard dat de verloskundige anders had
moeten handelen dan zij heeft gedaan. Wanneer nader onderzoek volgens de medisch-professionele
standaard niet geïndiceerd is kan een hulpverlener ook niet wegens een
beroepsfout aansprakelijk worden gesteld.Daarnaast dienen de groeiende mogelijkheden van diagnostiek enigszins
te worden gerelativeerd. Hoewel een toename aan kennis over DNA ook een toename
aan het aantal opspoorbare ziektes betekent, blijven de normen voor een hulpverlener
dezelfde. Alleen wanneer daarvoor bijzondere aanwijzingen bestaan, dient een
hulpverlener over te gaan tot een meer uitgebreide anamnese. Vervolgens kan
prenataal onderzoek plaatsvinden, wanneer de anamnese daartoe aanleiding geeft.
Bij de beoordeling daarvan moet de hulpverlener uitgaan van zijn professionele
standaard. Een hulpverlener gaat dus per individueel geval na of er aanleiding
bestaat tot het aanbieden van bepaalde vormen van onderzoek. Het «zich
indekken» door het aanbieden van alle vormen van onderzoek valt niet
onder «goede zorg». Slechts als daarvoor een indicatie is, behoort
een test te worden aangeboden. Indien men onderzoek achterwege laat ondanks
een indicatie daartoe, kan er sprake zijn van een beroepsfout.Een ander onderwerp betreft prenatale screening. Daar wordt niet uitgegaan
van de omstandigheden van een individueel geval, maar wordt een bepaalde vorm
van prenataal onderzoek (een test die het risico op bepaalde aandoeningen
of afwijkingen aangeeft) aangeboden aan een groep vrouwen die als groep een
groter risico lopen. Hierbij moet bijvoorbeeld worden gedacht aan het aanbieden
van een test op het syndroom van Down aan alle vrouwen boven de 36 jaar. In
dat geval betekent de enkele omstandigheid dat een vrouw deel uitmaakt van
die groep dat de hulpverlener haar het aanbod van een test moet doen. De Gezondheidsraad
heeft op 7 mei 2001 advies uitgebracht aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over prenatale screening op Downsyndroom, neurale buisdefecten
en echoscopisch onderzoek in de zwangerschap. Het kabinetsstandpunt over prenatale
screening kan naar verwachting eind november 2003 aan de Tweede Kamer worden
aangeboden.4. SCHETS VAN DE PROBLEMATIEK4.1. Het begrip wrongful lifeDe zaak waarover het Haagse hof moest oordelen betrof een geval van medische
aansprakelijkheid. Gevorderd werd vergoeding van schade als gevolg van een
medische fout bij de begeleiding van de zwangerschap. Gesteld werd dat de
zwangere vrouw bij de juiste informatie over de (genetische) afwijking bij
het ongeboren kind besloten zou hebben de zwangerschap af te breken. Doordat
de onderzoeks- en informatieplicht is geschonden en het kind met een ernstige
handicap is geboren, is er sprake van schade waarvoor vergoeding wordt gevorderd.Voor de vaststelling van de aansprakelijkheid in dit soort gevallen moet
een onderscheid worden gemaakt tussen de vordering van de ouders (bijvoorbeeld
voor opvoedingskosten en kosten van een medische behandeling) en de vordering
van het kind (bijvoorbeeld voor levensonderhoud na het 21e jaar en voor immateriële
schade). Sommige schrijvers scharen zowel de vordering van de ouders als die
van het kind onder het begrip wrongful life.Onderscheid kan ook worden gemaakt naar de oorzaak van de handicap. Men
denke aan een handicap door een genetische afwijking (geen menselijk handelen),
handicap ontstaan door ziekte van de moeder (met verschillende oorzaken),
handicap door beschadiging van de vrucht (door een derde bij ongeval),
een onjuiste medische behandeling of een handicap door onverantwoord gedrag
van de moeder (bijvoorbeeld drugsgebruik).1Soms wordt het begrip wrongful life gereserveerd voor een vordering tot
schadevergoeding van enkel het kind (ongeacht de oorzaak van de aandoening)
op de grond dat zijn geboorte een gevolg is van een fout van een ander. De
vordering van de ouders wordt dan wrongful birth genoemd.2 Anderen beperken de aansprakelijkheid jegens het kind en dus ook de
omvang van de vordering tot de gevallen van een medische beroepsfout met als
gevolg de geboorte van een kind met afwijkingen die niet door menselijk handelen
of nalaten zijn veroorzaakt3, zoals een door de
moeder opgelopen ziekte, en ook tot alleen genetische afwijkingen, zoals in
het arrest van het hof het geval is.4In deze brief reserveren wij het begrip wrongful life voor de vordering
van het kind en zullen voorts, in aansluiting op de uitspraak van het hof,
in eerste instantie de laatste categorie van gevallen behandelen, namelijk
die waarin de handicap het gevolg is van een aangeboren genetische afwijking
en niet door menselijk handelen, bestaande uit een toedoen of nalaten, is
veroorzaakt.4.2. De bij de beslissing betrokken personen en belangenIn de mogelijkheid van onderzoek naar ernstige afwijkingen bij het ongeboren
kind ligt besloten dat ouders de keuzevrijheid hebben om, binnen de grenzen
van de Wet afbreking zwangerschap, te besluiten tot afbreking van de zwangerschap.
Daarbij zijn verschillende factoren en belangen betrokken. De ouders die het
gehandicapte kind moeten verzorgen, de arts of hulpverlener die tot integere
beroepsuitoefening gehouden is, het kind dat gehandicapt ter wereld komt,
de positie van gehandicapten in de samenleving en het algemeen belang dat
de samenleving zich de zorg voor gehandicapten aantrekt.Centraal staan menselijke, maatschappelijke en ethische vragen: in welke
omstandigheden is onderzoek op ernstige handicaps aangewezen en verantwoord,
wie heeft aanspraak op de keuzes die op basis van de resultaten van het onderzoek
gemaakt kunnen of moeten worden en wie komt op voor de lasten en kosten die
het gevolg zijn van bepaalde fouten en keuzes. Daar komt bij dat een oordeel
over de rechtvaardiging voor afbreking van de zwangerschap ook een oordeel
kan impliceren over de positie van gehandicapten in de samenleving en uiteindelijk
de verantwoordelijkheid die wij voor gehandicapten voelen.Het begrip wrongful life (een «onrechtmatig bestaan») biedt
geen adequaat houvast om de vragen die in dit verband rijzen, te beantwoorden.
Bij een wrongful life claim staat namelijk centraal het verhaal op een ander
voor de financiële gevolgen van een medische fout. Het Haagse hof overwoog
in dit verband dat uit de geboorte van een kind (in juridische zin) vermogensnadelen
kunnen voortvloeien. In casu had de genetische afwijking kunnen worden onderkend,
zodat door tijdig (menselijk) handelen de geboorte van een gehandicapt kind
had kunnen worden voorkomen. Het hof oordeelde dat er naar Nederlands recht
thans geen doorslaggevende argumenten bestaan om dergelijke claims geheel
te willen belemmeren; het hof overwoog daarbij dat een eventuele limitering
van de aansprakelijkheid aan de wetgever is. Wij merken hierbij op dat de
stelling dat zonder de beroepsfout het kind niet geboren zou zijn (en dat
de geboorte tot schade leidt) niet kenmerkend is voor een wrongful life actie.
Hetzelfde geldt bij een wrongful birth claim (wegens een mislukte ingreep
ter voorkoming van zwangerschap) of bij een actie op grond dat bij tijdig
genetisch onderzoek vóór de conceptie de ouders voor kinderloosheid
zouden hebben gekozen.Achter de actie op grond van wrongful life gaat echter een aantal principiële
vragen schuil die zich niet louter op basis van het schadevergoedingsrecht
laten beantwoorden. Aan de hand van de positie van de betrokkenen worden een
aantal van dergelijke kwesties hier geschetst.4.2.1. De positie van de oudersVoorop staat dat de zwangere vrouw en haar partner belang hebben bij en
recht hebben op een behoorlijke begeleiding bij de zwangerschap op grond van
de met de arts of hulpverlener gesloten behandelingsovereenkomst die wordt
uitgevoerd overeenkomstig de voor hem geldende professionele standaard (artikel
453 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek). Daar kan op grond van de familie-anamnese
of andere kansbepalende factoren prenataal genetisch onderzoek onderdeel van
uitmaken. Dat onderzoek zal de vrouw (de ouders) in staat moeten stellen om
een verantwoorde, weloverwogen beslissing te nemen over het voldragen of afbreken
van de zwangerschap.Er bestaat in beginsel geen plicht om informatie te ontvangen (artikel
7:449 BW). Ouders kunnen afzien van onderzoek of ervoor kiezen om van bepaalde
informatie over de resultaten van het onderzoek niet op de hoogte te worden
gesteld. Rekening moet evenwel worden gehouden met de mogelijkheid dat door
het ongevraagd aanbieden van onderzoek (zie het al genoemde rapport van de
Gezondheidsraad) of door de financiële consequenties van een gemaakte
keuze (een keuze om niet te onderzoeken of de zwangerschap niet af te breken)
voor rekening van de ouders te laten, de ouders zich tot zwangerschapsafbreking
gedwongen voelen.De positie van de ouders wordt mede bepaald in relatie tot het kind. In
de over dit onderwerp gestelde Kamervragen is gevraagd of door de uitspraak
van het hof kinderen hun eigen ouders kunnen aanspreken wegens een handicap,
bijvoorbeeld omdat ouders geen genetisch onderzoek hebben (willen) laten verrichten.
De uitspraak impliceert zulks niet en zo'n claim laat zich ook moeilijk voorstellen.
Het gaat hier typisch om beslissingen die binnen de grenzen van de ouderlijke
verantwoordelijkheid en beslissingsvrijheid liggen, waar voor een aanspraak
wegens schending van een rechtsplicht geen ruimte is. Het is in ieder geval
van belang om hier te onderscheiden tussen afwijkingen die niet te voorkomen
zijn en afwijkingen die door menselijk handelen of nalaten zijn veroorzaakt.
Het antwoord op de vraag of een dergelijke vordering erkenning verdient, behoeft
niet in beide gevallen gelijkluidend te zijn.4.2.2. De positie van de arts/hulpverlenerEen arts is gehouden tot een behoorlijke taakvervulling (artikel 7:453
BW). Hij moet de juiste informatie verschaffen. Met juiste informatie wordt
bedoeld dat artsen enerzijds gehouden zijn om in beginsel alle relevante informatie
te verstrekken en anderzijds niet gehouden zijn om aan iedereen, zonder een
daartoe strekkend verzoek dat gebaseerd is op relevante feiten en overwegingen,
alle mogelijke onderzoeken aan te bieden. De grenzen worden bepaald door artikel
7:448, leden 2 en 3 BW.Een arts/verloskundige zal zich bij de begeleiding bij zwangerschap moeten
houden aan de bestaande wettelijke en professionele regels voor het toepassen
van prenatale diagnostiek of zwangerschapsafbreking. De betrokken zwangere
vrouw moet daarbij de informatie krijgen die haar in staat stelt in vrijheid
haar beslissingen te nemen over de verschillende behandelingsopties.Met betrekking tot prenataal onderzoek zijn er in ons land stemmen opgegaan
om de indicatiestelling te verruimen. Anderen daarentegen bepleiten juist
striktere grenzen voor de indicatiestelling op het terrein van de prenatale
diagnostiek. Het kabinet zal over het al genoemde rapport van de Gezondheidsraad
over prenatale screening nog een standpunt moeten bepalen. In dit standpunt –
dat eind november 2003 aan de Tweede Kamer kan worden aangeboden – zal
worden ingegaan op het routinematig aanbieden van onderzoek aan
zwangere vrouwen. In het licht van de recente discussie over wrongful life
claims zal dan ook de positie van artsen bij prenatale diagnostiek in het
algemeen moeten worden bezien.4.2.3. Het belang van het (gehandicapte) kindUitgangspunt is de beschermwaardigheid van het ongeboren leven. Bij de
begeleiding van de zwangerschap zal de arts of hulpverlener zich ook de belangen
van het nog ongeboren kind moeten aantrekken. Hetzelfde geldt voor de zwangere
vrouw. Die beschermwaardigheid impliceert dat voor afbreking van de zwangerschap
een rechtvaardiging moet bestaan. De Wet afbreking zwangerschap eist daarvoor
dat er sprake moet zijn van een noodsituatie. Van te voren kan niet worden
aangegeven dat voor een bepaalde situatie of voor bepaalde aandoeningen zwangerschapsafbreking
is aangewezen. Wel kan het zo zijn dat een moeder op basis van de kennis met
betrekking tot de gezondheidstoestand van de foetus aangeeft dat zij in een
noodsituatie verkeert. Naar aanleiding daarvan kan zij besluiten tot zwangerschapsafbreking.4.2.4. De positie van gehandicapten in de samenlevingGehandicaptenorganisaties hebben zich verontrust getoond over de uitspraak
van het hof. Zij vrezen voor de beeldvorming dat niet-leven te prefereren
zou zijn boven leven met een handicap en dat leven met een handicap een schadelast
is die voorkomen wordt. Deze reactie wordt wel enigszins in de hand gewerkt
doordat in de juridische dogmatiek voor de vaststelling van de schade een
vergelijking moet worden gemaakt tussen niet-leven en leven met een handicap
waarbij het laatste de schade vormt. In die benadering zou aan niet-leven
een bepaalde waarde moeten worden toegekend die zwaarder weegt dan leven met
een handicap. Maar daar gaat het de ouders niet om. Zij hadden het kind een
gehandicapt leven willen besparen. Dan ligt het meer voor de hand om te kijken
naar de extra (vermogensrechtelijke en immateriële) lasten die aan de
handicap verbonden zijn in plaats van een vergelijking te maken waarbij niet-leven
een bepaalde waarde moet worden toegekend.Een onderscheid moet voorts worden gemaakt tussen het aanbieden van prenataal
genetisch onderzoek en een medische fout bij de beoordeling van de familie-anamnese.
In zijn al genoemde advies is de Gezondheidsraad ingegaan op de vraag of het
aanbieden van prenataal onderzoek aan zwangeren, met uiteindelijk zwangerschapsafbreking
als mogelijke handelingsoptie, een discriminerend waardeoordeel over mensen
met (in dat geval) Downsyndroom impliceert (§ 6.1.4 van het advies).
Bij wrongful life claims wegens medische fouten gaat het om de vraag of naast
de ouders ook aan het kind een vordering tegen derden toekomt, bijvoorbeeld
voor kosten van de medische behandeling. Niet in de eventuele erkenning van
verhaalbaarheid van die kosten, maar eerst in het oordeel dat dergelijke schade
als te vermijden lasten voor rekening van de ouders behoren te komen (en niet
bijvoorbeeld voor rekening van de samenleving), zou naar onze mening een waardeoordeel
over gehandicapten besloten kunnen liggen.4.2.4. Het algemeen belangPrenataal genetisch onderzoek dient er mede toe de zwangere vrouw en haar
partner in staat te stellen een weloverwogen en verantwoorde keuze te maken
over het voldragen van de zwangerschap of zich voor te bereiden op een leven
met een gehandicapt kind. Zoals onder omstandigheden de beslissing tot zwangerschapsafbreking
verantwoord kan zijn, zo zal ook de keuze om de zwangerschap uit te dragen
in vrijheid en zonder morele of financiële druk gemaakt moeten kunnen
worden. De Gezondheidsraad heeft erop gewezen dat, als deze keuzevrijheid
niet uitdrukkelijk wordt vooropgesteld, de impliciete boodschap is dat wie
anders zou willen onverstandig handelt. Dan is het, aldus de Raad, geen grote
stap meer naar de gedachte dat zwangere vrouwen die «riskeren»
een ziek of gehandicapt kind te krijgen of die een zwangerschap niet willen
laten afbreken, de samenleving onnodig belasten. Uiteindelijk zou daardoor
het maatschappelijk draagvlak onder de zorg voor gehandicapten onder druk
kunnen komen te staan. Van een werkelijke keuze tussen afbreken en uitdragen
van de zwangerschap kan geen sprake zijn, als niet in de samenleving faciliteiten
en condities voor opvang, begeleiding en integratie van mensen met een handicap
gegarandeerd zijn (§ 6.3 van het advies).Dergelijke overwegingen passen ook bij de erkenning van wrongful life
claims, zoals pregnant blijkt uit de reacties van de Franse rechter en wetgever
in de zaak-Perruche (zie § 5.1.3.). In deze zaak heeft de rechter
zeker willen stellen dat de toegekende schadevergoeding ook daadwerkelijk
aan het kind ten goede zou komen, zowel tijdens het leven van de ouders als
na hun overlijden. De Franse rechter wees daarom, met de middelen die een
rechter ten dienste staan, zowel de vordering van de ouders als die van het
kind toe. De Franse wetgever koos een andere benadering. De wet1 ontzegt weliswaar de vordering aan het kind, maar bepaalt tevens dat
de zorg voor gehandicapten voor rekening van de samenleving komt. De Franse
wetgever lijkt daarmee het ontzeggen aan het kind slechts gelegitimeerd te
achten als de samenleving zich de zorg voor gehandicapte mensen aantrekt.De genoemde uitspraak van de Franse rechter is één van de
weinige gevallen dat de rechter een wrongful life claim toewees. In de meeste
landen wijst de rechter dergelijke claims af, soms op grond van een uitdrukkelijk
wettelijk verbod. Alvorens nader in te gaan op de betekenis van de uitspraak
van het hof en op de richting waarin het kabinet meent dat aan deze problematiek
invulling moet worden gegeven, zal hierna eerst de stand van het recht en
de rechtspraak in Nederland en enkele andere landen worden geschetst.5. WRONGFUL LIFE CLAIMS5.1. Beroepsfout arts5.1.1. Grondslag aansprakelijkheidDe grondslag voor de aansprakelijkheid van de arts/verloskundige kan worden
gevonden in een toerekenbare tekortkoming in de nakoming van een geneeskundige
behandelingsovereenkomst (artikel 74 van Boek 6 en artikel 453 van Boek 7
van het Burgerlijk Wetboek) of een onrechtmatige daad. Het hof Den Haag heeft
onder verwijzing naar artikel 2 van Boek 1 BW (op grond waarvan het kind reeds
als geboren wordt aangemerkt wanneer zijn belang dit vordert) geoordeeld dat
het kind partij is bij de geneeskundige behandelingsovereenkomst en aangegeven
dat, als daar anders over zou worden gedacht, de aansprakelijkheid in ieder
geval berust op een zorgplicht die beoogt de belangen van het kind te beschermen.
De rechtbank Den Haag2 dacht daar in eerste instantie
anders over en meende dat, ook al ware het juist dat de moeder de geneeskundige
behandelingsovereenkomst mede ten behoeve van het ongeboren kind heeft gesloten,
dit nog niet meebrengt dat ook het kind partij is geworden. Ook in de literatuur
wordt over de vraag of het kind contractspartij wordt, verschillend gedacht
en wordt voorts, wanneer deze vraag bevestigend wordt beantwoord, wel de vraag
aan de orde gesteld of er op grond van de overeenkomst van een tekortkoming
van de arts/verloskundige jegens het kind kan worden gesproken.3 De rechtbank zocht de aansprakelijkheid in een onrechtmatige
daad (6:162 BW) en meende dat de verloskundige ook jegens het kind zorgvuldig
had moeten handelen. Ook in dat geval kan het de vraag zijn of er sprake is
van een schending van een rechtsplicht jegens het kind. Dit op grond van het
relativiteitsbeginsel van artikel 6:163 BW dat inhoudt dat er geen verplichting
tot schadevergoeding bestaat, wanneer de geschonden norm niet strekt tot bescherming
tegen schade zoals de benadeelde die heeft geleden.5.1.2. Causaal verbandTussen de fout van arts/verloskundige en de schade van het gehandicapte
kind dient een oorzakelijk verband te bestaan. Vastgesteld moet derhalve worden
dat de schade niet zou zijn ingetreden wanneer de fout niet had plaatsgevonden;
voorts moet de schade aan de betreffende gebeurtenis kunnen worden toegerekend
(6:98 BW). In het geval de handicap is veroorzaakt door de arts/verloskundige
zal het causaal verband in het algemeen geen probleem opleveren. Anders ligt
het in het geval van een genetische afwijking of een andere afwijking die
niet door een handelen of nalaten van een arts is ontstaan. Enerzijds kan,
aangenomen dat bij een juiste voorlichting door de arts voor abortus zou zijn
gekozen, gesteld worden dat zonder de fout van de arts het kind niet ter wereld
zou zijn gekomen. Anderzijds is de handicap niet door het handelen of nalaten
van de arts ontstaan. In deze laatste situatie was de rechtbank Den Haag van
oordeel dat de schade was ingetreden door de fout van de verloskundige omdat
de verloskundige ook jegens het kind zorgvuldig had moeten handelen, maar
er was volgens de rechtbank niet voldaan aan de voorwaarde dat de schade aan
de arts kon worden toegerekend. De rechtbank meende dat er voor toerekening
geen plaats was omdat het kind door de fout van de arts wel is geboren, maar
niet door diens fout gehandicapt is. Het hof Den Haag was daarentegen van
oordeel dat toerekening op haar plaats is omdat de schade was aan te merken
als een alleszins voorzienbaar gevolg van de beroepsfout van de verloskundige.
Ook de Franse Cour de Cassation nam in een vergelijkbaar geval causaal verband
aan. In andere buitenlandse rechtspraak wordt het vereiste in een dergelijke
situatie van causaal verband als een beletsel voor toewijzing van een wrongful
life vordering gezien.15.1.3. Bepaling schadeVerder dient sprake te zijn van schade die voor vergoeding in aanmerking
kan komen (art. 6:95 en 96 en 106 BW). Voor het bepalen van de schade dient
men de situatie waarin de benadeelde verkeert te vergelijken met de hypothetische
situatie waarin deze zou hebben verkeerd, indien de fout niet zou zijn gemaakt.
In het geval een handicap is ontstaan door het handelen of nalaten van een
verloskundige/arts kan worden uitgegaan van een vergelijking tussen de bestaande
situatie (gehandicapt kind) en de situatie dat geen handicap zou zijn toegebracht
(gezond kind). In het geval geen sprake is van het veroorzaken van een handicap
zou, aangenomen dat de moeder bij een juiste consultatie tot zwangerschapsafbreking
zou zijn overgegaan, het kind er niet zijn geweest. In de literatuur wordt
wel gesteld dat in dit laatste geval een vergelijking dient te worden gemaakt
tussen het bestaan van het gehandicapte kind en het niet bestaan van het kind.
Dit wordt evenals in de literatuur ook in buitenlandse rechtspraak als een
probleem ervaren,2 omdat het leven in gehandicapte
toestand niet vergelijkbaar zou zijn met de toestand van het niet-bestaan.
Anderen menen dat deze vergelijking niet opgaat en dat de schadevergoeding
niet de functie heeft om het kind in een toestand te brengen welke de situatie,
waarin het kind zonder de fout geboren zou zijn geweest, zo dicht mogelijk
benadert, maar dat het de functie heeft het lijden van het kind zoveel mogelijk te verminderen of te verzachten.1
Gewezen kan hier ook worden op de overwegingen van het hof Den Haag welke
erop duiden dat het hof bijzondere betekenis heeft toegekend aan de –
in de woorden van het hof – deerniswekkende toestand van het kind.In het geval een vergelijking mogelijk wordt geacht, wordt wel de vraag
gesteld of het feit dat een kind gehandicapt wordt geboren en de handicap
niet is ontstaan door handelen of nalaten van de arts/verloskundige, schade
kan opleveren in de persoon van dat kind omdat er, zoals in het geval van
een genetische afwijking, geen sprake is van een van buitenkomende oorzaak
welke de schade tot gevolg heeft gehad.2Wanneer tot aansprakelijkheid voor schade kan worden geconcludeerd is
vervolgens aan de orde welke schade vergoed dient te worden (6:95, 96 en 106
BW). Door het hof Den Haag is een vergoeding aan het kind toegekend voor immateriële
schade alsmede voor materiële schade voor zover die niet vergoed wordt
aan de ouders. Door de Franse Cour de Cassation is in de zaak Perruche3 aan het kind een vergoeding toegekend voor de schade
die voortvloeit uit de handicap van het kind. In de zaak Lionel4 heeft de Cour de Cassation aangegeven dat (ouders en) kinderen het
recht hebben op volledige vergoeding van hun schade. Door de Franse Conseil
d'Etat was eerder5 tot afwijzing van de vordering
van het kind met een genetische afwijking gekomen, maar werd wel aan de ouders
een vergoeding toegekend die mede een vergoeding inhield van de gevolgen van
de handicap van het kind.5.2. Vordering van het kind tegen de oudersDe vraag is gerezen (zie ook de Kamervragen) of het kind zijn ouders kan
aanspreken wegens het niet verrichten van prenataal genetisch onderzoek en/of
wegens het niet afbreken van de zwangerschap.In rechtspraak en literatuur wordt een vordering uit onrechtmatige daad
van kinderen jegens hun ouders in beginsel niet in alle gevallen uitgesloten.6 Een dergelijke vordering wordt wel mogelijk geacht in
de situatie dat een zwangere vrouw door onverantwoord gedrag (bijvoorbeeld
drank- of drugsmisbruik) schade toebrengt aan de vrucht.7Er bestaat in Nederland voor ouders geen rechtsplicht om prenataal genetisch
onderzoek te doen verrichten of te besluiten tot zwangerschapsafbreking als
een kans op een genetische afwijking bestaat of als deze vaststaat. In beginsel
zijn dergelijke beslissingen aan de ouder(s) zelf. Het recht om zelf te beslissen
is echter niet absoluut; ook bij de uitoefening van dit recht dient rekening
te worden gehouden met de belangen van anderen. Wanneer uitgegaan wordt van
een plicht om voor de gezondheidstoestand van het ongeboren kind te waken,
is wel de vraag opgeworpen of een recht van de ouder(s) om zelf te beslissen
ten opzichte van het kind kan worden aangetast onder nader te bepalen omstandigheden
waarin van de ouder(s) een prenataal onderzoek en/of een zwangerschapsafbreking
kan worden verlangd.Op grond van de Wet afbreking zwangerschap (WAZ) zijn geen criteria of
omstandigheden denkbaar waarin een zwangerschapsafbreking kan worden verlangd.
Zwangerschapsafbreking wordt op grond van deze wet alleen door de nood van
de vrouw gerechtvaardigd (artikel 5 WAZ) en de beslissing om de zwangerschap
af te breken wordt, met inachtneming van de wettelijke criteria, overgelaten
aan de verantwoordelijkheid van hen die rechtstreeks bij de voorbereiding
ervan zijn betrokken.8 Er bestaat geen recht op
afbreking van de zwangerschap. De beslissing hiertoe niet over te gaan zal
dan ook geen onrechtmatige daad kunnen opleveren.Hetzelfde geldt voor het al dan niet verrichten van prenataal onderzoek.In het geval de afwijking niet behandelbaar is, zou het kind ook zonder
onderzoek met de gebreken belast zijn geweest. Het enkele feit dat de ouder(s)
door het nalaten van prenataal onderzoek zichzelf de mogelijkheid hebben ontnomen
om tot zwangerschapsafbreking te besluiten kan, omdat deze beslissing
tot zwangerschapafbreking overeenkomstig de hiervoor geldende wettelijke regels
aan hen is, civielrechtelijk geen fout opleveren.Wanneer het kind geboren wordt met afwijkingen die wel tijdens de zwangerschap
behandeld hadden kunnen worden indien deze bij een verricht prenataal onderzoek
aan het licht zouden zijn gekomen, kan de vraag worden opgeworpen of de handicap
kan voortvloeien uit het verzaken van een zorgvuldigheidsnorm van de ouder(s)
en derhalve een fout van de ouders zou kunnen opleveren. Voor het causaal
verband zou dan voorts de omstandigheid van belang zijn dat met de uit het
onderzoek voortvloeiende wetenschap de handicap behandeld had kunnen worden
en de handicap er niet of in mindere mate zou zijn geweest. Daarbij moet de
aantekening worden gemaakt dat het hier vooralsnog gaat om een zo goed als
theoretische mogelijkheid, maar niet uitgesloten is dat dat in de toekomst
anders kan zijn.5.3. Franse en Engelse wetDe Franse wet bepaalt dat men geen schadevergoeding kan vorderen voor
het enkele feit dat men is geboren (artikel 1, eerst lid). Wanneer een handicap
het directe gevolg is van een medische fout of wanneer door een beroepsfout
geen mogelijkheid is geweest de gevolgen van een aandoening te voorkomen,
heeft de gehandicapte volgens deze wet wel recht op schadevergoeding (artikel
1, tweede lid). In het geval de handicap wegens een onmiskenbare beroepsfout
niet isontdekt, kent de wet voorts aan de ouders
een vordering toe voor hun eigen schade, maar
de bijzondere kosten die gedurende het leven van het kind aan de handicap
zijn verbonden komen dan voor rekening van de gemeenschap (artikel 1, derde
lid).In het geval de handicap niet is veroorzaakt door het handelen of nalaten
van de verloskundige/arts kan door het kind zelf geen vergoeding worden gevorderd
en komen de kosten van de handicap van het kind voor rekening van de overheid.
De wet gaat er vanuit dat de zorg van gehandicapte personen een zaak is van
nationale solidariteit en een verantwoordelijkheid van de samenleving als
geheel. Een «Conseil national consultatif des personnes handicapées»
heeft tot taak de materiële, financiële en zedelijke situatie van
gehandicapten te evalueren en voorstellen te formuleren tot verbetering van
de zorg voor deze personen. Bezien dient te worden wat de reikwijdte is van
de wet en of de kosten die door de overheid worden vergoed andere zijn dan
die in ons land door de AWBZ worden opgevangen.In het Verenigd Koninkrijk wordt wel aangenomen dat een wrongful life
vordering niet mogelijk is op grond van de Congenital Disabilities (Civil
Liability) Act 1976 (section 1 (2): «An occurence to which this section
applies is one which (b) affected the mother during her pregnancy, or affected
her or the child in the course of its birth, so that the child is born with
disabilities which would not otherwise have been present.» en op grond
van 1 (5): «The defendant is not answerable to the child, for anything
he did or omitted to do when responsible in a professional capacity for treating
or advising the parent if he took reasonable care having due regard to then
received professional opinion applicable to he particular class of case.»In de rechtspraak en de meeste literatuur wordt wel de conclusie getrokken
dat een vordering zoals door het hof Den Haag toegewezen, op grond van deze
wet niet mogelijk zou zijn.In de literatuur wordt echter ook wel gesteld dat de Engelse Act ruimte
laat voor toewijzing voor een vordering uit wrongful life1 en dat de afwijzing van de vordering revisie behoeft2. Ook is, evenals op de uitspraken van de Cour de Cassation, er in
Frankrijk van verschillende zijden kritiek geleverd op de Franse wet. Door
zeven organisaties, waaronder de Vereniging van gehandicapten,
is een open brief geschreven aan de president, aan de premier en alle parlementariërs
waarin eenvoudigweg is gevraagd artikel 1 van de wet van 4 maart 2002
te schrappen.1 In de reacties is ook opgemerkt
dat de wet het kind van het recht op een effectieve rechtsgang berooft en
daarmee strijdig is met artikel 6 EVRM.2 Daarnaast
is de vraag opgeworpen of de wet niet in strijd is met de grondrechtelijke
beginselen onder verwijzing naar de grondwettelijke waarde die de Conseil
constitutionelle heeft toegekend aan het beginsel van schadevergoeding op
grond van een fout.3 Tenslotte is men wel van
mening dat zowel ouders als het gehandicapte kind door de wet in een slechtere
positie zijn komen te verkeren.45.4. Aansprakelijkheid en verzekerbaarheidEen uitbreiding van de aansprakelijkheid kan de verzekerbaarheid van een
bepaald risico aantasten. In Frankrijk werd naar aanleiding van de uitspraak
van de Cour de Cassation door de verzekeringsmaatschappijen een verhoging
van de premies in het vooruitzicht gesteld. De vraag kan worden gesteld of
eventuele aansprakelijkheid voor een beroepsfout van een arts/verloskundige
jegens het kind voor de verzekerbaarheid van de aansprakelijkheid op dit terrein
van betekenis is.In ons land bestaan verschillende voorzieningen voor gehandicapten (AWBZ,
WVG, TOG, WAJONG en Bijstand). De kosten van medische voorzieningen voor het
gehandicapt geboren kind zullen in ons land grotendeels door deze voorzieningen
worden gedekt. De rechter houdt bij het vaststellen van de schadevergoeding
rekening met uitkeringen op grond van deze voorzieningen. Het Haagse hof heeft
in zijn arrest van 26 maart 2003 met het oog hierop aangegeven dat de
vergoeding van de schade hierdoor betrekkelijk gering kan zijn. Niet waarschijnlijk
is dat de vergoeding van de materiele en immateriële schade exceptioneel
hoog zal zijn. Bepaalde voorzieningen, zoals de AWBZ en WAJONG, kennen een
verhaalsrecht voor de uitvoeringsorganen op de schadeplichtige in geval van
een onrechtmatige daad. Een oordeel over de toelaatbaarheid van wrongful life
claims raakt ook dit verhaalsrecht.6. UITGANGSPUNTEN EN OPLOSSINGSRICHTINGEN6.1. Bescherming van het levenUitgangspunt dient te zijn dat mensen met een handicap of aandoening vanzelfsprekend
welkom zijn in onze samenleving en kunnen rekenen op ondersteuning door de
samenleving. Dat betekent dat morele of financiële druk tot abortus voorkomen
moet worden, maar ook de suggestie dat een gehandicapt leven een schadepost
is die op grond van een plicht tot schadebeperking moet worden vermeden (door
zwangerschapsafbreking). Zwangerschapsafbreking als handelingsoptie impliceert
niet dat de keuze de zwangerschap voort te zetten bij een gebleken afwijking,
een beslissing is die in alle gevallen voor rekening van de ouders komt en
derhalve de samenleving van haar verantwoordelijkheid ontslaat. Een dergelijke
ontwikkeling zou, zo schrijft de Gezondheidsraad in zijn advies over prenatale
screening, zwangerschap en het krijgen van kinderen «onder het beslag
van een onheilzaam beheersingsdenken brengen, waarin uiteindelijk ieder «suboptimale»
uitkomst als een vermijdbaar falen worden gezien. Afgezien van het al genoemde
gevaar voor ondergraving van de solidariteit in de samenleving, zou dat betekenen
dat steeds gemakkelijker wordt gedacht over abortus als selectie-instrument
voor steeds geringere afwijkingen.» 6.2. Informatierechten en -plichtenDe vraag hoe ver de aansprakelijkheid van een arts of verloskundige in
het kader van de begeleiding bij zwangerschap zich uitstrekt, heeft de wettelijke
en professionele regels voor het toepassen van prenatale diagnostiek en zwangerschapsafbreking
in de belangstelling geplaatst. Volgens het hof Den Haag was er sprake van
een beroepsfout van de verloskundige omdat gehandeld was in strijd met de
geldende professionele standaard. De procedure in het onderhavige geval bevestigt
het belang van duidelijke criteria voor het aanbieden en verrichten van prenataal
genetisch onderzoek, duidelijkheid over de vraag wie recht heeft op de verkregen
informatie en over het recht om niet-te-weten en wanneer een arts moet wijzen
op de mogelijkheid van onderzoek op afwijkingen of aandoeningen.De vrees dat de ontwikkeling van prenatale diagnostiek ouders ertoe zal
brengen eerder en voor steeds geringere afwijkingen de zwangerschap af te
breken lijkt tot nu toe niet gerechtvaardigd. Van belang is in ieder geval
dat artsen en hulpverleners overeenkomstig duidelijke professionele standaarden
en wettelijke maatstaven voor het toepassen van prenatale diagnostiek en behandelingsopties
informatie verschaffen en onderzoek aanbieden als dat in de gegeven omstandigheden
geïndiceerd is. Handelen in strijd daarmee behoeft een sanctie. Daarbij
is een keuze nodig tussen de disciplinerende werking van het tuchtrecht en
die van het civiele aansprakelijkheidsrecht.6.3. Beschermingsomvang van de overtreden normDe hulpverlener moet bij de begeleiding van de zwangerschap de ouders
in staat stellen een verantwoorde en weloverwogen keuze te maken over het
beëindigen of voortzetten van de zwangerschap én zich de belangen
van het nog ongeboren kind aantrekken. Deze rechtsplicht impliceert niet noodzakelijkerwijs
een rechtsplicht jegens het ongeboren kind om het een gehandicapt bestaan
te besparen. De informatieplicht van de hulpverlener geldt de moeder, aan
wie samen met de arts ook de beslissing tot zwangerschapsafbreking is. De
vraag is derhalve of de beslissing van de moeder tot zwangerschapsafbreking
mede namens of ten behoeve van het kind wordt genomen (of, zoals men wel zegt,
of het kind zich «aansluit» bij de beslissing van de moeder) en
derhalve het kind zelf een vorderingsrecht geeft.Het kind moet (althans de ouders namens het kind) in feite stellen dat
het bij juiste informatie en door tijdig menselijk ingrijpen niet had bestaan
omdat tot zwangerschapsafbreking zou zijn besloten. Om bescherming te vinden
tegen de lasten van gehandicapt bestaan zou het kind aldus het eigen bestaan
moeten ontkennen. Uit de gepubliceerde (buitenlandse) jurisprudentie blijkt
dat veel rechters afwijzend staan tegenover aanvaarding van die stelling.
Zij menen dat tussen de genetische afwijking en het bestaan de geboorte van
het kind ligt. Het bestaan van het kind is daarmee een gegeven.Anderzijds staat wel vast dat de moeder het kind een gehandicapt bestaan
had willen besparen. Op die keuzevrijheid is inbreuk gemaakt als geïndiceerd
onderzoek verwijtbaar niet heeft plaatsgehad. De gevolgen van die fout vinden
hun oorsprong in de inbreuk op de keuzevrijheid en mogen in die benadering
worden toegerekend aan degene die de fout heeft begaan.De keuze is dan duidelijk, namelijk tussen toerekening, waarbij het recht
bescherming biedt tegen de gevolgen van verwijtbaar handelen dan wel een benadering
waarin de geboorte en het bestaan van het kind als gegeven wordt beschouwd
die het oorzakelijk verband tussen afwijking en de schade verbreekt. Het schadevergoedingsrecht
speelt in het laatste geval geen rol meer: het kind is de verantwoordelijkheid
van de ouders en samenleving. 6.4. De reikwijdte van de medische aansprakelijkheidDe vraag in hoeverre de gevolgen van de handicap kunnen worden toegerekend
aan de medische fout is ook aan de orde bij de vaststelling van de schade
van het kind. Een wrongful life claim veronderstelt nu eenmaal dat de ouders
bij wetenschap van een (genetische) afwijking bij het ongeboren kind de zwangerschap
zouden hebben afgebroken en dat het kind niet geboren zou zijn. Het feit dat
het kind wel geboren wordt, leidt tot een schadeclaim van het kind. In die
actie moet het kind stellen dat door de beroepsfout (bestaande uit het niet-onderkennen
van de afwijking of het niet-wijzen op de mogelijkheid van onderzoek) in juridische
zin schade is ontstaan als voorzienbaar gevolg van deze fout.Het gaat dan om de vermogensrechtelijke nadelen en immateriële schade
als gevolg van de medische fout. De vraag is of voor de vaststelling van die
schade een vergelijking moet of kan worden gemaakt tussen niet-leven en leven
met een handicap waarbij het laatste de schade vormt. Voorop staat dat de
arts en de moeder samen bepalen of er een noodsituatie is zoals genoemd in
de wet. Verder geldt dat de ouders wel gekozen hebben voor een kind, maar
dit een gehandicapt leven hadden willen besparen indien zij tijdig op de hoogte
waren geweest van de ernst van de handicap. Dat pleit ervoor om voor de schadevaststelling
te kijken naar de extra lasten die aan de handicap verbonden zijn in plaats
van te vergelijken tussen leven met een handicap en niet-leven. Die extra
lasten zullen niet altijd gemakkelijk op geld waardeerbaar zijn. De rechter
zal daarom bij de vaststelling van de schade enigszins moeten abstraheren
van de concrete omstandigheden.Van belang lijkt voorts in dit verband de ernst van de handicap. Het enkele
feit dat ouders zich gefrustreerd voelen in hun keuzevrijheid lijkt onvoldoende
basis voor een claim. De geboorte van een gezond kind geeft ouders die voor
kinderloosheid hadden geopteerd, mogelijk grond voor een vordering tegen een
wanpresterende arts voor de opvoedingskosten, maar geeft het kind geen vordering
omdat het leeft. Bij de vaststelling van de schade lijkt overigens ook de
ernst van de handicap gewicht in de schaal te leggen. In de Haagse zaak stelde
het hof vast dat er sprake was van ernstige meervoudige handicaps met ontroostbaar
lijden. Andere, veel lichtere vormen van ziekte of letsel zijn niet noodzakelijk
ook grond voor een schadeclaim. Niet iedere last of tegenslag leidt tot een
recht van verhaal. Juist de ernst van de handicap kan de doorslag geven bij
toewijzing van een dergelijke vordering.Gehandicaptenorganisaties hebben aangegeven dat zij een vordering van
het kind voor materiële schade meer aanvaardbaar vinden dan een vordering
voor immateriële schade. Een recht op vergoeding van immateriële
schade zou in sterkere mate een (negatief) oordeel impliceren over een leven
met een handicap. Dat zou dan overigens ook gelden voor toekenning van smartengeld
aan de ouders. Het is uiteraard de vraag of vergoeding van immateriële
schade van het kind een dergelijk oordeel inhoudt. Zoals hiervoor aangegeven
(zie § 4.2.3) ligt zo'n oordeel niet zozeer besloten in de verhaalbaarheid
van schade, maar veeleer in het oordeel dat deze schade als te vermijden schade
voor rekening van de ouders (of het kind) behoren te komen. De vraag is derhalve
of een duidelijke caesuur tussen materiële en immateriële schade
hier altijd goed is te maken. Het betreft hier waarschijnlijk al schade die
niet eenvoudig te begroten is. Toekenning van immateriële schade strekt
er dan vaak toe om moeilijk aantoonbare vermogensschade toch te kunnen vergoeden,
bijvoorbeeld om de ouders en het kind in de gelegenheid te stellen vakantie
te nemen in een warm land.Wanneer overigens tot de conclusie mocht worden gekomen dat een kind geen
vordering op grond van wrongful life kan instellen of behoort toe te komen,
zou wellicht ter bescherming van de belangen van het kind kunnen worden bezien
of de vergoeding die door de rechter aan de ouders wordt toegekend
en voor zover deze strekt ten behoeve van het kind, kan worden geïndividualiseerd
door te bepalen dat de ouders en hun erfgenamen over dat gedeelte van de vergoeding
niet mogen beschikken anders dan ten behoeve van het kind.Het ligt voor de hand dat in het inmiddels in deze zaak ingestelde beroep
in cassatie de vraag welke schade in redelijkheid voor rekening van de aansprakelijke
persoon is, aan de orde komt. Dat pleit voor een terughoudende opstelling
in dit stadium van onze kant en voor het achterwege laten van een stellige
uitspraak in de een of andere richting.7. NADERE STANDPUNTBEPALING WENSELIJKWij achten het van groot belang over de implicaties van deze ontwikkelingen
en de verschillende beslissingsvarianten nader overleg te voeren alvorens
een meer definitief standpunt in te nemen. Bij onze afweging hanteren wij
een aantal uitgangspunten. Zo zijn wij van mening dat het onwenselijk is dat
kinderen hun ouders in rechte zouden kunnen aanspreken wegens een handicap
die enkel door zwangerschapsafbreking had kunnen worden voorkomen. Verder
mag de keuze om de zwangerschap niet uit te dragen niet door morele of financiële
druk worden bepaald. De suggestie dat een gehandicapt leven een schadepost
is die op grond van een plicht tot schadebeperking voor rekening van de ouders
komt, moet worden vermeden Daarnaast dienen mensen met een handicap of aandoening
vanzelfsprekend welkom te zijn in onze samenleving en moeten zij kunnen rekenen
op ondersteuning door de samenleving. Deze uitgangspunten zullen voor ons
leidend zijn bij de nadere besluitvorming en ons overleg met de Kamer.Bij nader overleg denken wij aan het consulteren van met name de Chronisch
zieken- en Gehandicaptenraad, de Federatie van Ouderverenigingen, de Vereniging
Samenwerkende Ouder- en Patiëntenorganisaties, de Nederlandse Vereniging
voor Obstetrie en Gynaecologie, alsmede medische en juridisch deskundigen.
Wij stellen ons voor om op korte termijn met hen te overleggen.Voorts zal de vele nationale en internationale literatuur en rechtspraak
over dit onderwerp nader worden bestudeerd. Aandacht zal moeten worden geschonken
aan met name de hiervoor genoemd Franse en Engelse wetgeving alsmede de op
deze wetgeving geuite kritiek. Zo mogelijk zal uiteraard het oordeel van de
Hoge Raad worden meegewogen.Begin 2004 zal dan een kabinetsstandpunt kunnen worden verwacht. Het kabinetsstandpunt
over prenatale screening behoeft daar niet op te wachten. De Kamer ontvangt
daarover eind volgende maand bericht.De Minister van Justitie,J. P. H. DonnerDe Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,C. I. J. M. Ross-van Dorp XNoot1S. D. Lindenbergh, Ars Aequi 52 (2003)5, blz. 366 en 370.XNoot2S. C. J. J. Kortmann in rede Geld voor leven, 15 mei 2003, C. J. J. M.
Stolker en D.I. Levine, Een onrechtmatig bestaan in Nederland, A&V 1997/2,
blz. 38, en ook Advocat-General Sainte-Rose in conclusie en M. Pierre Sargos
in advies bij Perruche-arrest van 17 november 2000 van de Cour de Cassation.XNoot3H. C. F. Schoordijk, Wrongful life acties en het belang van het kind,
in: Met het oog op het belang van het kind, Kluwer, Deventer, 1988, p. 129XNoot4R. M Schoonenberg, Zijn «wrongful birth» en «wrongful
life» acties naar Nederlands recht toewijsbaar? in: Rechtsvragen rond
voortplanting en erfelijkheid, Deventer 1986.XNoot1Wet no 2002–303 van 4 maart 2002 met betrekking tot patiëntenrechten
en de kwaliteit van het systeem van gezondheidszorg.XNoot2Rechtbank Den Haag, NJ kort, 2000, 54.XNoot3S. C. J. J. Kortmann, Geld voor leven, in rede ter gelegenheid van de
80ste dies natalis van de Katholieke Universiteit Nijmegen, 15 mei 2003.XNoot1Onder meer: Franse Cour d'Appel van Parijs (17 december 1993) en
van Orleans (5 februari 1999), Conseil d' Etat (14 februari 1997),
Oostenrijkse Oberste Gerichtshof (25 mei 1999, Ob 91/99k, Juristische
Blätter 1999, p. 593) en Bundes Gerichtshof (BGH 18 januari 1983,
JZ 1983, 450).XNoot2McKay v. Essex, AHA (1982) QB 1166, (1182) 2 ALLER 771 CA en BGH 18 januari
1983, JZ 1983, 450.XNoot1R. M Schoonenberg, Zijn «wrongful birth» en «wrongful
life» acties naar Nederlands recht toewijsbaar? in: Rechtsvragen rond
voortplanting en erfelijkheid, Deventer 1986, blz. 69.XNoot2o.a. R. Kruithof, Rechtskundig Weekblad 1987, blz. 2752.XNoot3Arrest van 17 november 2000.XNoot4Arrest van 28 november 2001.XNoot5Uitspraak van 14 februari 1997.XNoot6HR 31 mei 1985, RvdW 1985, 117, rechtbank Utrecht 5 april 1989, NJ
1990, 183; R. M. Schoonenberg, Zijn «wrongful birth» en «wrongful
life» acties naar Nederlands recht toewijsbaar? in: Rechtsvragen rond
voortplanting en erfelijkheid, Deventer 1986, A. L. M. Broekhuijsen-Molenaar,
Onrechtmatige daad in de relatie ouder-kind, in: Als een goed huisvader, Nieuwenhuisbundel,
Deventer 1992.XNoot7S. D. Lindenbergh, Ars Aequi 52 (2003)5, blz. 370 en C. J. J. M.
Stolker en D.I. Levine, Een onrechtmatig bestaan in Nederland, A&V 1997/2,
blz. 45.XNoot8Kamerstukken II 1978/79, 15 475, nrs. 1–4, blz. 16.XNoot1J. Fortin, Is the «Wrongful life» Action Really Dead? [1987
JSWL 306.XNoot2H. Teff, The action for wrongful life in England and the United States
(1985) 34I OLQ 423.XNoot1M.-C. de Montecler, Les premiers effets de la loi anti-Perruche, le Dalloz,
2002, nr. 27, blz. 2157.XNoot2M.-E. Boursier, La revanche de la jurisprudence Perruche ou l'inconventionalité
de la loi anti-Perruche, Petites affiches, 30 mei 2002.XNoot3P. Jourdan, Loi anti-Perruche: une loi demagogique, Le Dalloz, 2202, nr.
11, blz. 893.XNoot4Idem. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29200-VI-61.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl