Wet organisatie en bestuur gerechten; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27181, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

16-06-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

27181 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN1. Doelstellingen en hoofdlijnen van het wetsvoorstel1.1 De modernisering en versterking van de rechterlijke
organisatie1.2 Inhoud en opzet van het wetsvoorstel1.3 Voorbereiding van het wetsvoorstel1.4 Verhouding tot andere wetsvoorstellen2. De nieuwe structuur van de gerechten2.1 Inrichting en samenstelling van het bestuur2.1.1 Keuze bestuursmodel2.1.2. Uitwerking gekozen bestuursmodel in wetsvoorstel2.1.2.1 Samenstelling van het bestuur2.1.2.2 Benoemingswijze2.1.2.3 Benoemingsduur2.1.2.4 Besluitvorming binnen bestuur2.1.2.5 Bestuursreglement2.2 Bevoegdheden van het bestuur2.2.1 Algemene bevoegdheden2.2.2 Bevoegdheden van de president2.2.3 Rechtspositionele bevoegdheden2.3 De sectoren en sectorvergadering2.4 De gerechtsvergadering2.5 Medezeggenschap2.5.1 Algemeen2.5.2 De ondernemingsraad2.6 De personele opbouw bij de gerechten3. Bestuurlijke onderbrenging kantongerechten3.1 Vormgeving bestuurlijke onderbrenging3.2 Overheveling hoger beroep kantonzaken naar de gerechtshoven4. Rechterlijke onafhankelijkheidOnafhankelijkheidVerhouding tot het wetsvoorstel– aanwijzingsbevoegdheden– interne klachtenregeling– rechtspositionele bevoegdheden– medezeggenschap– verhouding gerechtsambtenaar – rechterlijk
ambtenaar met rechtspraak belast5. Personele en financiële gevolgenARTIKELSGEWIJSAlgemeenARTIKEL IAlgemeenAHOOFDSTUK 1. ALGEMENE BEPALINGENArtikel 1.1BHOOFDSTUK 2. RECHTSPRAAKAFDELING 2.1 ALGEMENE BEPALINGENArtikel 2.1.1Artikel 2.1.2Artikel 2.1.3Artikel 2.1.4Artikel 2.1.5Artikel 2.1.6Artikel 2.1.7Artikel 2.1.8Artikel 2.1.9Artikel 2.1.10Artikel 2.1.11AFDELING 2.2 DE ORGANISATIE VAN DE GERECHTENParagraaf 2.2.1. InrichtingArtikel 2.2.1.1Artikel 2.2.1.2Artikel 2.2.1.3Artikel 2.2.1.4Artikel 2.2.1.5Artikel 2.2.1.6Artikel 2.2.1.7Artikel 2.2.1.8Paragraaf 2.2.2. Taken en bevoegdhedenArtikel 2.2.2.1Artikel 2.2.2.2Artikel 2.2.2.3Artikel 2.2.2.4Artikel 2.2.2.5Artikel 2.2.2.6AFDELING 2.3 DE RECHTBANKENParagraaf 2.3.1 Algemene bepalingenArtikel 2.3.1.1Artikel 2.3.1.2Artikel 2.3.1.3Artikel 2.3.1.4Artikel 2.3.1.5Artikel 2.3.1.6Paragraaf 2.3.2 De sector kantonArtikel 2.3.2.1Artikel 2.3.2.2Artikel 2.3.2.3Paragraaf 2.3.3 Vorming en bezetting van kamersArtikel 2.3.3.1Artikel 2.3.3.2Artikel 2.3.3.3Artikel 2.3.3.4Artikel 2.3.3.5Artikel 2.3.3.6AFDELING 2.4 DE GERECHTSHOVENParagraaf 2.4.1 Algemene bepalingenArtikel 2.4.1.1Artikel 2.4.1.2Artikelen 2.4.1.3 tot en met 2.4.1.5Paragraaf 2.4.2 Vorming en bezetting van kamersArtikel 2.4.2.1Artikel 2.4.2.2Artikel 2.4.2.3Artikel 2.4.2.4Artikel 2.4.2.5Artikel 2.4.2.6Artikel 2.4.2.7Artikel 2.4.2.8AFDELING 2.5 DE HOGE RAADArtikel 2.5.1Artikel 2.5.2Artikel 2.5.3Artikel 2.5.4Artikel 2.5.5Artikel 2.5.6Artikel 2.5.7Artikel 2.5.8Artikel 2.5.9Artikel 2.5.10Artikel 2.5.11Artikel 2.5.12C tot en met NOPARTIKEL IIAlgemeenABHOOFDSTUK 1A. BENOEMING, BEËDIGING EN INSTALLATIE§ 1A.1. BenoemingArtikel 1aArtikel 1bArtikel 1cArtikel 1dArtikel 1eArtikel 1f§ 1A.2. Beëdiging en installatieArtikel 1gCD en EF en GHILMNOPHOOFDSTUK 6A. DISCIPLINAIRE MAATREGELEN, SCHORSING EN
ONTSLAG§ 6A.1. AlgemeenArtikel 46b§ 6A.2. Disciplinaire maatregelenArtikelen 46c en 46dArtikel 46e§ 6A.3. SchorsingArtikelen 46f en 46g§ 6A.4. Ontslag en herplaatsingArtikel 46hArtikelen 46i, 46j en 46kArtikel 46lArtikel 46mArtikel 46n§ 6A.5. Procedure bij de Hoge RaadArtikelen 46o, 46p en 46qQARTIKEL IIIARTIKEL IVARTIKEL VAlgemeenARTIKELSGEWIJSTitel I. De Centrale Raad van BeroepArtikel 1Artikel 2Artikel 3Artikel 4Artikel 5Artikel 6ARTIKEL VIAlgemeenARTIKELSGEWIJSTITEL II. HET COLLEGE VAN BEROEP VOOR HET BEDRIJFSLEVENArtikel 2Artikel 3Artikel 4Artikel 5Artikel 6Artikel 7ARTIKEL VIIARTIKEL VIIIArtikel 46dArtikel 53bArtikel IXARTIKEL XArtikel XIArtikel XIIARTIKEL XIIIARTIKEL XIVARTIKEL XVARTIKEL XVIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27181Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 205 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 181Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie, de Wet rechtspositie
rechterlijke ambtenaren en enkele aanverwante wetten in verband met de modernisering
van de organisatie en de instelling van een bestuur bij de gerechten (Wet
organisatie en bestuur gerechten)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGALGEMEEN1. Doelstellingen en hoofdlijnen van het wetsvoorstel1.1 De modernisering en versterking van de rechterlijke
organisatieMet het voorliggende wetsvoorstel wordt uitvoering gegeven aan de voorgenomen
modernisering van de rechterlijke organisatie. In het regeerakkoord is aangekondigd
dat bij de gerechten een systeem van integraal management zal worden ingevoerd,
waartoe een wetsvoorstel zal worden ingediend om tot een bestuur van elk der
gerechten te komen. Daarnaast is in het regeerakkoord aangekondigd dat de
kantongerechten bestuurlijk worden ondergebracht bij de rechtbanken (kamerstukken
II 1997/98, 26 024, nr. 10, blz. 85).De hoofdlijnen van de nieuwe rechterlijke organisatie zijn eerder uiteengezet
in de Contourennota modernisering rechterlijke organisatie «Rechtspraak
in de 21e eeuw» (kamerstukken II 1998/99, 26 352, nr. 2) (hierna:
Contourennota). Een belangrijk onderdeel daarvan is dat bij elk gerecht een
bestuur wordt ingesteld dat wordt belast met de algemene leiding van het gerecht.
Op dit moment bestaat er geen bestuur in wettelijke zin. Er is bij elk gerecht
een collegevergadering waarin alle bij het desbetreffende gerecht werkzame
rechters zitting hebben en waaraan nu enkele bevoegdheden toekomen. Daarnaast
beschikt de president van een gerecht over enkele bevoegdheden. Als het gaat
over de bedrijfsvoering is formeel de Minister van Justitie bevoegd. In de
praktijk zijn veel taken op dit terrein sinds de jaren tachtig gedeconcentreerd.
Bij de gerechten zijn thans directeuren beheer werkzaam die verantwoording
schuldig zijn aan de Minister van Justitie. Daarnaast zijn er per arrondissementen
stafdiensten die zowel voor de gerechten als de parketten van het OM werkzaam
zijn.Gebleken is dat deze structuur in de huidige tijd niet meer voldoet. In
de eerste plaats omdat die structuur uitgaat van een formele scheiding en
verdeling van taken en bevoegdheden: de rechters zijn verantwoordelijk voor
de rechterlijke taakuitvoering en het beleid daarover, de directeur beheer
gerechten is – namens de Minister van Justitie – verantwoordelijk
voor de bedrijfsvoering.In de tweede plaats omdat de bevoegdheden ten aanzien van het personeel
werkzaam bij de gerechten verspreid zijn over meerdere personen. De president
is functionele autoriteit voor het rechtsprekend personeel. De directeur beheer
gerechten is – namens de Minister van Justitie – verantwoordelijk
voor het ondersteunend personeel.In het verleden zijn reeds diverse rapporten verschenen waarin de uit
deze dubbele duale structuur voortvloeiende knelpunten werden beschreven.
Zo werd in het rapport van de Commissie-Hoekstra geconstateerd dat de directeur
gerechtelijke ondersteuning (d.g.o.; voorganger van de huidige directeur beheer
gerechten) een moeilijke positie had binnen de gerechten, omdat hij wel beheersverantwoordelijkheid
droeg alsmede verantwoordelijk was voor het ondersteunend personeel, maar
nagenoeg geen zeggenschap had over de gang van zaken binnen de gerechten.
Bovendien moesten veel beslissingen worden genomen op basis van consensus,
hetgeen vaak leidde tot besluitenloosheid («Beheersstructuur van de
rechterlijke organisatie» – interdepartementaal beleidsonderzoek
financieringssysteem en beheersstructuur van de rechterlijke organisatie –,
begrotingsvoorbereiding 1996, rapport nr. 9). Het Initiërend Beraad,
bestaande uit leden van de zittende magistratuur, de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak (NVvR), het ministerie van Justitie en d.g.o.'s, constateerde
soortgelijke knelpunten, zoals bijvoorbeeld de gekunstelde scheiding tussen
ondersteunend en rechtsprekend personeel, terwijl de taken van beide personeelsgroepen
als gevolg van delegatie van werkzaamheden steeds meer vervlecht raken met
elkaar. Bovendien constateerde het Beraad grote onduidelijkheid over de afbakening
van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden binnen de gerechten («Bestuur
en beheer van de rechtspraak», Den Haag, september 1996). Kort gezegd
komen de bevindingen in deze rapporten erop neer dat het bestuurlijk vermogen
van de gerechten zich in de huidige situatie niet goed kan ontwikkelen. Beide
rapporten stelden als oplossing voor deze knelpunten voor dat de rechterlijke
organisatie zelf beheersverantwoordelijkheid zou gaan dragen. Tegen de achtergrond
van die rapporten heeft de Tweede Kamer tijdens de begrotingsbehandeling van
het ministerie van Justitie in 1996 de motie-Dittrich c.s. aanvaard waarin
werd verzocht een commissie van gezaghebbende deskundigen in te stellen die,
onder meer met inachtneming van en voortbouwend op het ter zake beschikbare
materiaal, zou adviseren over concreet te nemen maatregelen inzake de beheersmatige
toerusting en de kwaliteit van de organisatie van de rechtspleging (kamerstukken
II 1996/97, 25 000VI, nr. 30). Deze Adviescommissie Toerusting en organisatie
zittende magistratuur, beter bekend als de Commissie-Leemhuis, naar de voorzitter
van de commissie, mevrouw ir. J.M. Leemhuis-Stout, de toenmalige Commissaris
van de Koningin in de provincie Zuid-Holland, adviseerde de hierboven genoemde
knelpunten binnen de rechterlijke organisatie aan te pakken door beheersverantwoordelijkheid
toe te kennen aan een collegiaal bestuur bij de gerechten. Dat bestuur zou
ook verantwoordelijk worden voor zowel het ondersteunende personeel als het
rechtsprekende personeel bij het gerecht («Rechtspraak bij de tijd»,
Den Haag, januari 1998). Het rapport van de Commissie-Leemhuis is op hoofdlijnen
overgenomen in het regeerakkoord en heeft voor ons als leidraad gediend voor
de modernisering van de rechterlijke organisatie.In dit wetsvoorstel wordt de beheersverantwoordelijkheid toebedeeld aan
het bestuur bij de gerechten. Tevens wordt het bestuur verantwoordelijk voor
zowel het rechtsprekend personeel als het ondersteunend personeel. Door bovenstaande
veranderingen wordt integraal management binnen de gerechten mogelijk en wordt
de zgn. dubbele duale structuur opgeheven. Onder integraal management wordt
in dit verband zowel begrepen de integrale beheersverantwoordelijkheid
van het bestuur als de geïntegreerde verantwoordelijkheid voor het rechtsprekende
en ondersteunend personeel. Hierdoor zullen de gerechten beter in staat zijn
hun eigen organisatie te sturen en wordt het bestuurlijk vermogen van de gerechten
versterkt. Dit laatste zal ertoe leiden dat op een meer samenhangende wijze
aandacht kan worden besteed aan een duurzame verbetering van de rechtspleging
in termen van onder meer snelheid, toegankelijkheid, openheid en rechtseenheid.1.2 Inhoud en opzet van het wetsvoorstelIn het wetsvoorstel worden de Wet op de rechterlijke organisatie (hierna:
Wet RO) en de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren (hierna: Wrra) grondig
gewijzigd. De modernisering van de rechterlijke organisatie krijgt vooral
gestalte in het nieuwe hoofdstuk 2 (Rechtspraak) van de Wet RO. In dit hoofdstuk
wordt het bestuur gepositioneerd als het leidinggevende orgaan van een gerecht.
De bepalingen ter zake hebben voornamelijk betrekking op de inrichting, samenstelling
en bevoegdheden van het bestuur. In het vervolg van het algemeen deel van
deze toelichting wordt hierop uitgebreider ingegaan.In hetzelfde hoofdstuk van de wet wordt de structuur van het gerecht verder
vormgegeven door de regeling van de samenstelling en bevoegdheden van de sectoren,
zijnde de organisatorische basiseenheden binnen de gerechten. Ook de taken
en bevoegdheden van de sectorvoorzitter worden daarbij beschreven. Daarna
volgt een regeling van de samenstelling van de gerechtsvergadering. Hierdoor
wordt gecodificeerd wat reeds lang bij de gerechten als organisatiestructuur
wordt gehanteerd.In de eerste afdeling van het nieuwe hoofdstuk 2 zijn voortaan die bepalingen
opgenomen die alle gerechten betreffen, zoals bijvoorbeeld de regeling van
vervanging bij ziekte. Hierdoor behelzen de afdelingen in hoofdstuk 2 over
de rechtbanken, de gerechtshoven en de Hoge Raad alleen specifieke, dat wil
zeggen uitsluitend op deze gerechten betrekking hebbende bepalingen.In de afdeling over de rechtbanken is bovendien een afzonderlijke paragraaf
opgenomen over de sector kanton die als gevolg van de bestuurlijke onderbrenging
onderdeel gaat uitmaken van de rechtbanken.De bepalingen in de huidige Wet RO die betrekking hebben op de rechtspositie
van rechterlijke ambtenaren worden overgeheveld naar de Wrra. Het betreft
in hoofdzaak de onderwerpen benoeming, ontslag, schorsing en disciplinaire
maatregelen. Op deze wijze wordt bereikt dat de regeling van de rechtspositie
van rechterlijke ambtenaren niet langer verdeeld is over deze twee wetten.
De Wet RO behelst voortaan alleen nog de organisatiestructuur van de rechterlijke
macht; de Wrra de rechtspositie van rechterlijke ambtenaren. Voorts wordt
de Wrra aangepast in verband met de voorgestelde wijzigingen van de Wet RO,
zoals de positionering van een bestuur bij de gerechten; zo worden de bevoegdheden
die de presidenten tot nu toe als functionele autoriteit ten aanzien van de
rechterlijke ambtenaren bij een gerecht hadden, enkele hierna toegelichte
uitzonderingen daargelaten, aan het bestuur toebedeeld.Naast de grondige wijziging van de Wet RO en de Wrra behelst het wetsvoorstel
aanpassingen van een aantal aanverwante wetten. De Wet op de samenstelling
van de burgerlijke gerechten wordt ingetrokken en de Wet op de rechterlijke
indeling wordt gewijzigd. De intrekking van de Wet op de samenstelling van
de burgerlijke gerechten houdt voornamelijk verband met de nieuwe organisatiestructuur
van de gerechten die voortaan in hoofdstuk 2 van de Wet RO staat. De Wet op
de rechterlijke indeling wordt gewijzigd wegens de bestuurlijke onderbrenging
van de kantongerechten bij de rechtbanken. Hierdoor kunnen de afzonderlijke aanduidingen van de kantongerechten in deze wet vervallen. Deze aanduidingen
worden voortaan opgenomen in het Besluit nevenzittingsplaatsen (wordt: Besluit
nevenvestigingsplaatsen), dat daartoe in het kader van de aanpassingswetgeving
(zie 1.4) zal worden gewijzigd.Daarnaast is er een samenhang met de Beroepswet en de Wet bestuursrechtspraak
bedrijfsorganisatie. De invoering van integraal management en een bestuur
vindt ook binnen de – niet tot de rechterlijke macht behorende –
Centrale Raad van Beroep en het College van Beroep voor het bedrijfsleven
plaats. In de Beroepswet en de Wet bestuursrechtspraak bedrijfsorganisatie
wordt de nieuwe structuur van de gerechten van overeenkomstige toepassing
verklaard en vervallen die bepalingen die reeds in de afdelingen 2.1 en 2.2
van hoofdstuk 2 Wet RO zijn opgenomen.De Wet op de ondernemingsraden wordt gewijzigd in verband met de invoering
van een geïntegreerde medezeggenschapstructuur binnen de gerechten.De Algemene wet bestuursrecht wordt gewijzigd om te voorkomen dat gerechtsbesturen
voortaan als bestuursorgaan in de zin van die wet worden aangemerkt.Aan het slot van het wetsvoorstel zijn nog enkele overgangsartikelen opgenomen.
Vier rechtspositionele overgangsartikelen zijn opgenomen, één
voor de huidige kantonrechters, kantonrechter-plaatsvervangers en coördinerend
kantonrechters, één voor de huidige presidenten en één
voor de huidige presidenten, directeuren beheer, sectorvoorzitters en coördinerend
kantonrechters; daarnaast is een artikel opgenomen dat onder voorwaarden de
mogelijkheid biedt van uittreding voor degenen die krachtens deze wet worden
benoemd in een ander ambt. Dit betekent niet dat voor de gerechtsambtenaren
geen overgangsregeling nodig is. Voor een groot deel zal die overgang evenwel
plaatsvinden op basis van daarvoor bestemde regelingen in de rechtspositionele
wetgeving. Voor zover die regelingen niet afdoende zullen blijken te zijn,
zal in het kader van de invoerings- en aanpassingswetgeving (zie 1.4) een
aanvullende regeling worden getroffen.Daarnaast zijn in de overgangsartikelen nog een vervalbepaling en een
evaluatiebepaling opgenomen. Voor een meer uitgebreide toelichting van bovenstaande
wijzigingen wordt verwezen naar de toelichting bij de artikelen III tot en
met XIV van het wetsvoorstel.1.3 Voorbereiding van het wetsvoorstelDe hoofdlijnen van de modernisering van de rechterlijke organisatie zijn –
zoals hiervoor reeds werd aangegeven – neergelegd in de Contourennota.
Tijdens het algemeen overleg op 19 april 1999 (kamerstukken II 1998/99, 26 352,
nr. 10) is gebleken dat de Tweede Kamer zich, zij het met enkele niet onbelangrijke
kanttekeningen en voorbehouden, in grote lijnen kan verenigen met de voorstellen
in de Contourennota. Tijdens het algemeen overleg met de vaste commissie voor
Justitie is, naast andere zaken, ten gronde gesproken over het behoud van
de snelheid, laagdrempeligheid en toegankelijkheid van de kantonrechtspraak,
hetgeen uiteindelijk resulteerde in de indiening van de motie Vos/Van Oven
(kamerstukken II 1998/99, 26 352, nr. 7). In de motie werd de regering
verzocht met betrekking tot de kantongerechten een nader voorstel aan de Kamer
te presenteren, waarbij ervan zou worden uitgegaan dat de arrondissementale
kantongerechtsorganisaties wettelijk zouden worden samengesmeed tot een rechterlijk
orgaan dat met betrekking tot de beheersmatige aangelegenheden een bestuurlijke
eenheid zou vormen met de rechtbanken. Naar aanleiding daarvan hebben wij
op 1 juni 1999 een brief aan de Tweede Kamer gezonden waarin wordt ingegaan
op de – inmiddels aangehouden – motie Vos/Van Oven (kamerstukken
II 1998/99, 26 352, nr. 13). Vervolgens is op grond van deze brief op
9 juni 1999 opnieuw over de zorg voor het behoud van de waardevolle elementen
van de kantonrechtspraak met de vaste commissie voor Justitie
overleg gevoerd (kamerstukken II 1998/99, 26 352, nr. 15). Tijdens dit
overleg gaven de indieners van de motie aan deze naar aanleiding van de brief
en de daarin opgenomen toezeggingen, o.m. de wettelijke verankering van deelname
vanuit de kantonsector aan het bestuur, in te trekken. Wij hebben bij het
opstellen van het wetsvoorstel rekening gehouden met de uitkomsten van het
overleg met de vaste commissie voor Justitie. Wij gaan in paragraaf 3.1
daar nader op in.Daarnaast hebben wij bij de voorbereiding van de wetsvoorstellen intensief
samengewerkt met diverse geledingen binnen de rechterlijke organisatie. Zo
is in het kader van het Programma Versterking Rechterlijke Organisatie (PVRO)
door het projectteam Bestuur Gerechten, bestaande uit leden uit de rechterlijke
macht en een lid van de Groepsondernemingsraad, gezamenlijk met medewerkers
van ons ministerie een lijst met vragen en aandachtspunten opgesteld over
een aantal belangrijke vraagstukken die samenhangen met de invoering van het
integraal management en het bestuur bij de gerechten. Deze lijst is aan alle
gerechten toegezonden en heeft als leidraad gediend voor de mondelinge consultatieronde
die door de leden van het projectteam tezamen met medewerkers van ons ministerie
in april 1999 is gehouden langs de betrokken 31 gerechten alsmede ressortsgewijs
langs de kantongerechten. De uitkomsten van deze consultatie zijn geanalyseerd
door het Projectteam Bestuur Gerechten («Analyse Consultatie Gerechten»,
Project Bestuur Gerechten, juni 1999; hierna: Analyse) en hebben als basis
gediend voor de rapportage van het projectteam aan het Kernteam en de opdrachtgevers
van het PVRO. Deze rapportage bestaat o.m. uit een voorkeursmodel voor het
besturingsmodel van de gerechten («Bouwstenen voor het besturingsmodel
van de gerechten», Tussenrapportage Project Bestuur Gerechten in samenwerking
met Rijnconsult, 8 juli 1999; hierna: Bouwstenen). De reacties die op deze
tussenrapportage zijn gekomen hebben bijgedragen aan de verdere gedachtevorming
van het projectteam over het besturingsmodel en aan het eindrapport («Het
bestuur van de gerechten» (Het voorkeursmodel van het PVRO-projectteam
Bestuur Gerechten), november 1999: hierna Eindrapport).Met de Analyse, de Bouwstenen en vooral het Eindrapport is bij het opstellen
van dit wetsvoorstel rekening gehouden. Op de daartoe geëigende plaatsen
zal in de toelichting naar deze documenten worden verwezen.In augustus 1999 heeft een klankbordgroep bestaande uit rechtsprekende
en niet-rechtsprekende leden uit de rechterlijke organisatie in een aantal
bijeenkomsten de concepten van dit wetsvoorstel beoordeeld. Tijdens die bijeenkomsten
zijn waardevolle suggesties gedaan, die dankbaar zijn verwerkt in het wetsvoorstel.Daarna is een concept van dit wetsvoorstel, tezamen met het concept-wetsvoorstel
Raad voor de rechtspraak, op een tweedaagse werkconferentie in september 1999
besproken met o.a. de presidenten van de gerechten, coördinerend kantonrechters,
directeuren beheer gerechten, leden van de Groepsondernemingsraad en het hoofdbestuur
van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR). Op de eerste dag van
de werkconferentie, waarvan de organisatie plaatsvond onder verantwoordelijkheid
van het Projectteam Bestuur Gerechten (hierna: Projectteam), is gesproken
over het voorkeursmodel voor het bestuursmodel, zoals gepresenteerd in het
tussenrapport van het Projectteam. Op de tweede dag is in werkgroepverband
gesproken over de hoofdlijnen van beide concept-wetsvoorstellen.De vruchtbare gedachtewisseling tijdens de conferentie heeft geleid tot
verdere aanpassingen van beide concept-wetsvoorstellen. Een concept van dit wetsvoorstel, tezamen met het concept-wetsvoorstel
Raad voor de rechtspraak, zijn in oktober 1999 voor schriftelijke consultatie
gezonden naar alle gerechten, de Groepsondernemingsraad en de NVvR alsmede
naar andere bij de rechterlijke organisatie betrokken organisaties, zoals
bijvoorbeeld het College van procureurs-generaal van het openbaar ministerie,
de Koninklijke Vereniging voor Gerechtsdeurwaarders en de Nederlandse Orde
van Advocaten. In bijlage 11 is een overzicht
opgenomen van de organisaties van wie wij adviezen op de concept-wetsvoorstellen
ontvingen.De adviezen liepen uiteen van algemene opmerkingen tot zeer gedetailleerde
artikelsgewijze opmerkingen of een combinatie van beide. Voor zover de adviezen
aanleiding gaven tot aanpassing van de wetsvoorstellen, is dit in de wettekst
dan wel de memorie van toelichting gebeurd. Op daartoe bestemde plaatsen wordt
naar de verschillende adviezen, ook als deze niet zijn overgenomen, verwezen.Op 10 december 1999 hebben wij het Eindrapport van het Projectteam ontvangen,
voorzien van het advies van de Vergadering van presidenten van appèlcolleges
en van de rechtbanken en van vertegenwoordigers van de kantonrechters.In het Sectoroverleg Rechterlijke Macht van 23 november 1999 heeft het
in artikel 48 van de Wrra bedoelde overleg met de Sectorcommissie rechterlijke
macht plaatsgevonden over het wetsvoorstel. In het Sectoroverleg Rechterlijke
Macht van 21 december 1999 is over (het rechtspositionele gedeelte van) dit
wetsvoorstel de in artikel 51 van de Wrra bedoelde overeenstemming bereikt
met de Sectorcommissie rechterlijke macht.1.4 Verhouding tot andere wetsvoorstellenDe modernisering van de rechterlijke organisatie, voor zover deze in de
wetgeving vorm krijgt, wordt zoals gezegd niet alleen bewerkstelligd door
dit wetsvoorstel, maar ook door het wetsvoorstel Raad voor de rechtspraak
en door het wetsvoorstel tot invoering van een externe klachtinstantie.In het wetsvoorstel Raad voor de rechtspraak worden de inrichting, samenstelling
en bevoegdheden van deze Raad geregeld. In de opzet van dat wetsvoorstel worden
enkele bepalingen uit dit wetsvoorstel gewijzigd en zal een afdeling 2.6 worden
ingevoegd in hoofdstuk 2 van de Wet RO. Daarnaast zal in dat wetsvoorstel
zowel de plannings- en bekostigingsstructuur voor de rechterlijke organisatie
worden geregeld als de verantwoordingslijnen tussen de Raad voor de rechtspraak
en de afzonderlijke gerechten, met uitzondering van de Hoge Raad en de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State. Als paragraaf 2.2.3 respectievelijk
2.2.4 zullen die onderwerpen in Afdeling 2.2 van hoofdstuk 2 van de Wet RO
worden opgenomen.Het wetsvoorstel tot invoering van een externe klachtinstantie is in voorbereiding.
Dit wetsvoorstel neemt in de Wet RO een afzonderlijke afdeling op, waarin
de instelling van en een procedure voor een externe klachtinstantie wordt
geregeld.Indien dit wetsvoorstel en het wetsvoorstel Raad voor de rechtspraak tot
wet worden verheven, zal de Wet RO op hoofdlijnen komen te luiden:Hoofdstuk 1. Algemene bepalingenHoofdstuk 2. RechtspraakAfdeling 2.1 Algemene bepalingenAfdeling 2.2 De organisatie van de gerechtenParagraaf 2.2.1 InrichtingParagraaf 2.2.2 Taken en bevoegdhedenParagraaf 2.2.3 Planning en bekostiging Paragraaf 2.2.4 ToezichtAfdeling 2.3 De rechtbankenParagraaf 2.3.1 Algemene bepalingenParagraaf 2.3.2 De sector kantonParagraaf 2.3.3 Vorming en bezetting van kamersAfdeling 2.4 De gerechtshovenParagraaf 2.4.1 Algemene bepalingenParagraaf 2.4.2 Vorming en bezetting van kamersAfdeling 2.5 De Hoge RaadAfdeling 2.6 De Raad voor de rechtspraakParagraaf 2.6.1 InrichtingParagraaf 2.6.2 Taken en bevoegdhedenParagraaf 2.6.3 Planning en bekostigingParagraaf 2.6.4 ToezichtHoofdstuk 3. De procureur-generaal bij de Hoge RaadHoofdstuk 4. Het openbaar ministerieHoofdstuk 5. Rechterlijke ambtenaren in opleidingHoofdstuk 6. Overgangs- en slotbepalingenVoor een overzicht van de gevolgen van de beide wetsvoorstellen voor de
Wet RO en de Wrra wordt verwezen naar bijlage 21
bij dit wetsvoorstel. Bijlage 2 behelst de nieuwe teksten van de Wet RO en
de Wrra, zoals deze komen te luiden als beide wetsvoorstellen tot wet worden
verheven.Als gevolg van dit wetsvoorstel en het wetsvoorstel Raad voor de rechtspraak
zal er ook een grootschalige aanpassing moeten plaatsvinden van de overige
wet- en regelgeving. Die aanpassing vindt niet plaats in elk wetsvoorstel
afzonderlijk, maar zal in één wetsvoorstel worden geregeld,
tezamen met de resterende bepalingen die nodig zijn voor de invoering van
dit wetsvoorstel. De reden hiervoor is dat daardoor de samenhang tussen de
verschillende aanpassingen beter kan worden bewaakt. De aanpassing van diverse
wetten zal onder meer verband houden met de onderbrenging van de sector kanton
bij de rechtbanken, met de invoering van een bestuur bij de gerechten, met
de overheveling van het hoger beroep tegen kantonzaken naar de gerechtshoven.
Op basis van die aanpassings- en invoeringswet zal een nieuwe integrale tekstplaatsing
van de Wet RO in het Staatsblad plaatsvinden.Daarnaast zal een groot aantal algemene maatregelen van bestuur moeten
worden gewijzigd. Ook die wijzigingen zullen in een gezamenlijk voorstel worden
opgenomen.De aanpassingsvoorstellen zijn reeds in voorbereiding.2. De nieuwe structuur van de gerechtenDe nieuwe structuur van de gerechten wordt vooral gevormd door een bestuur
en sectoren. Naast deze organisatieonderdelen worden in dit wetsvoorstel bevoegdheden
geregeld voor de president, de sectorvergadering, de gerechtsvergadering en
de ondernemingsraad.Deze verschillende onderdelen van het gerecht worden in deze paragraaf
afzonderlijk toegelicht.2.1 Inrichting en samenstelling van het bestuur2.1.1 Keuze bestuursmodelEen belangrijke wijziging die door de modernisering wordt aangebracht
in de structuur van de gerechten is de instelling van een bestuur dat belast
wordt met de algemene leiding van een gerecht. De afgelopen jaren zijn diverse
voorstellen gedaan voor de inrichting en samenstelling van het bestuur van
een gerecht: een bestuur met of zonder niet-rechters, een éénhoofdig
bestuur (Commissie Hoekstra), een klein bestuur van drie leden (Commissie
Leemhuis) of een sectormodel waarin ook de sectorvoorzitters zitting hebben
(Initiërend Beraad). In de Contourennota hebben wij onze voorkeur uitgesproken
voor een relatief klein en slagvaardig, collegiaal bestuur, waarvan in elk
geval een niet-rechter deel uitmaakt. Daarbij hebben wij tevens aangegeven
de uiteindelijke standpuntbepaling over de bestuursvorm af te laten hangen
van het overleg hierover met de Tweede Kamer en de rechterlijke organisatie
(m.n. het advies van de opdrachtgevers van het PVRO en het Projectteam).In deze paragraaf wordt eerst het standpunt van de Tweede Kamer weergegeven,
waarna vervolgens aandacht wordt besteed aan het advies van het Projectteam,
het standpunt van de opdrachtgevers van het PVRO op dat advies en de ontvangen
adviezen op het in de concept-wetsvoorstellen van oktober 1999 opgenomen bestuursmodel.
Aan het slot van deze paragraaf geven wij onze uiteindelijke keuze voor een
bestuursmodel weer.Uit eerdergenoemde overleggen met de Tweede Kamer is gebleken dat de voorkeur
van de Tweede Kamer uitgaat naar een bestuur van een rechtbank waarin de voorzitter
van de sector kanton deel uitmaakt van het bestuur. In onze brief van 1 juni
1999 en tijdens het AO van 9 juni 1999 hebben wij toegezegd de positie van
de voorzitter van de kantonsector in het bestuur wettelijk te verankeren.Uit een onderzoek van het Adviesorgaan Rechterlijke Organisatie (ARO)
en de consultatieronde langs de gerechten is gebleken dat de meeste gerechten
met een bestuursmodel werken, waarin ook de sectorvoorzitters en de directeur
beheer gerechten zitting hebben.In het Eindrapport heeft het Projectteam zijn voorkeur uitgesproken voor
een model dat voortbouwt op het zogenoemde sectorenmodel: «Het bestuur
van het gerecht wordt gevormd door de president, de sectorvoorzitters en de
directeur bedrijfsvoering. De president is de voorzitter van het bestuur en
als zodanig primus inter pares, boegbeeld en gezicht van het gerecht. Het
bestuur is collectief eindverantwoordelijk voor het functioneren van het gerecht.
Op specifieke terreinen kunnen bestuursleden als portefeuillehouders worden
benoemd, al dan niet met toekenning van bevoegdheden via een mandaatregeling.
Taken, verantwoordelijkheden, bevoegdheden en interne verantwoordingsprocedures
worden uitgewerkt in een bestuursreglement. Het bestuursreglement wordt ter
toetsing voorgelegd aan de Raad voor de rechtspraak.De sector is de plek waar het management van het primaire proces feitelijk
plaatsvindt. De sector is de operationele basiseenheid van het gerecht. De
sectoren zijn vertegenwoordigd in het bestuur van het gerecht.» (Eindrapport,
§ 1.3, blz. 5, 6).Er is door het Projectteam gekozen voor een sectormodel vanwege het brede
draagvlak dat dit model in de rechterlijke organisatie heeft, vanwege de positieve
ervaringen die met dit model reeds zijn opgedaan in de praktijk en vanwege
de ontwikkelingen rond de bestuurlijke onderbrenging van de kantongerechten
(Eindrapport, § 1.1, blz. 4).Het brede draagvlak binnen de rechterlijke organisatie voor dit bestuursmodel
heeft te maken met het feit dat het een plat model is met korte lijnen tussen
het bestuur en de sectoren, waarbij de sectorvoorzitters ook organisatiebreed
worden geacht te denken. De besluiten worden met kennis van zaken genomen
en kunnen daardoor rekenen op meer draagvlak in de organisatie (zie «Analyse»,
§ 2A).Op 10 december 1999 hebben wij van de Vergadering van presidenten van
de appèlcolleges en van de rechtbanken en van vertegenwoordigers van
de kantonrechters (hierna: VPK), in haar hoedanigheid van opdrachtgever van het PVRO, haar commentaar op het Eindrapport ontvangen (brief van
10 december 1999, nr. 258.99u). De VPK onderschrijft het sectorenmodel als
voorkeursmodel en stemt met de in het Eindrapport opgenomen adviezen voor
een groot deel in, zij het dat de VPK op twee onderdelen een ander standpunt
inneemt. Deze twee punten zijn:– de samenstelling van het bestuur: de VPK is van mening dat het
aantal sectoren van 3 + 1 naar 4 + 1 dient te worden verhoogd. Dit laatste
in verband met de mogelijkheid om ook een familiesector in te stellen of alsnog
te handhaven;– de positie van de president: de VPK is van mening dat –
naast de attributie van de in het Eindrapport voorgestelde bevoegdheden –
de op het tijdstip van inwerkingtreding van deze wet benoemde presidenten
voor het leven benoemd moeten blijven. Dit laatste in verband met de gevoelde
behoefte om tegenwicht te bieden aan de versterkte positie van sectorvoorzitters.Uit de ontvangen adviezen kwamen de volgende voorkeuren voor een bestuursmodel
naar voren. In zijn advies spreekt de Groepsondernemingsraad zijn voorkeur
uit voor bestuursmodel College van bestuur. De Groepsondernemingsraad beseft
dat met het sectorenmodel in het concept-wetsvoorstel aansluiting wordt gezocht
bij de huidige meest voorkomende situatie binnen de gerechten, maar spreekt
tegelijkertijd de hoop uit dat de concept-wetgever met dit model een eerste
stap heeft gezet in een ontwikkelingstraject van sectorenmodel naar het model
college van bestuur. Ook uit andere adviezen die wij ontvingen bleek dat het
niet-rechtsprekend personeel binnen de gerechten een voorkeur heeft voor het
model college van bestuur, met als belangrijkste reden dat de sectorvoorzitter
zijn tijd primair zal moeten besteden aan het managen van zijn sector en minder
aan het besturen van het gerecht.In enkele adviezen kwam de suggestie naar voren om in de wet alleen te
regelen dat het bestuur minimaal uit drie personen bestaat, waaronder in ieder
geval de president en de directeur bedrijfsvoering. De Centrale Raad van Beroep
(hierna: CRvB) en het College van Beroep voor het bedrijfsleven (hierna: CBb)
stelden in een gezamenlijk advies voor om aan de gerechten over te laten om
bij bestuursreglement te kiezen welke structuur voor hun organisatie het meest
passend is. Op dit punt komen wij terug in § 2.1.2.5.De VPK bepleit in haar advies van 29 oktober 1999 een minder dwingende
uitwerking van het voorkeursmodel. Aan de gerechten zou moeten worden overgelaten
om binnen een nader te bepalen bandbreedte het aantal bestuursleden zelf te
bepalen, met dien verstande dat de voorzitter van de sector kanton deelneemt
aan het bestuur, en er ook niet-sectorvoorzitters deel kunnen uitmaken van
het bestuur.Het College van procureurs-generaal sprak ten aanzien van het gekozen
bestuursmodel zijn zorg uit voor het verdwijnen van één duidelijk
aanspreekpunt binnen de gerechten voor de Hoofdofficier van Justitie voor
het maken van afspraken over o.m. de capaciteitsplanning voor strafzaken.
Momenteel is volgens het College de president in de meeste gerechten het aanspreekpunt
voor de Hoofdofficier. Op dit punt komen wij terug in § 2.2.2.Wij hebben met inachtneming van bovengenoemde standpunten en adviezen
gekozen voor het bestuursmodel zoals voorgesteld door het Projectteam, te
weten een bestuur bestaande uit een president, een directeur bedrijfsvoering
en sectorvoorzitters. Aan het bestuur van de rechtbanken kunnen maximaal vijf
sectorvoorzitters deelnemen, inclusief de voorzitter van de sector kanton,
en aan het bestuur van de gerechtshoven kunnen maximaal vier sectorvoorzitters
deelnemen.Dit model komt tegemoet aan de wensen van de Tweede Kamer, zoals geformuleerd
tijdens de algemene overleggen van 19 april 1999 en 9 juni1999,
doordat de positie van de sectorvoorzitter van de sector kanton in het bestuur
wettelijk wordt verankerd. Dit laatste is een belangrijke waarborg voor het
behoud van de goede karakteristieken van de kantonrechtspraak en draagt bij
aan het draagvlak bij de kantonrechters voor de bestuurlijke onderbrenging.Het model komt ook tegemoet aan de wensen van een groot deel van de leden
van de rechterlijke organisatie. Het is een erkenning van het feit dat het
proces van geschillenbeslechting primair plaats vindt in de sectoren en gaat
uit van een vrij platte organisatie binnen de gerechten. Bovendien geeft dit
model aan de overige sectorvoorzitters een positie die gelijkwaardig is aan
die van de sectorvoorzitter van de sector kanton.Voorts komt het model tegemoet aan onze wens van een daadkrachtig en slagvaardig
bestuur. De grootte van het bestuur – de belangrijkste wijziging ten
opzichte van het aanvankelijk door ons voorgestane college van bestuur-model –
wordt door de maximering van het aantal sectoren beperkt gehouden tot maximaal
zeven bestuursleden. Dit laatste heeft als bijkomend voordeel dat door het
oneven aantal waaruit het maximale bestuur bij de rechtbanken bestaat er minder
snel sprake zal zijn van een situatie waarin de stemmen staken.Of dit model een eindmodel is of – zoals de Groepsondernemingsraad
aangaf – een eerste stap in een ontwikkelingstraject, zal uit de toekomst
moeten blijken. In de evaluatie van deze wet zoals voorgesteld in artikel
XIV zal expliciet aandacht worden besteed aan de werking van het bestuursmodel
in de praktijk.2.1.2. Uitwerking gekozen bestuursmodel in wetsvoorstel2.1.2.1 Samenstelling van het bestuurHet bestuur bestaat – zoals gezegd – uit een president, een
directeur bedrijfsvoering en sectorvoorzitters.De president is voorzitter van het bestuur (artikel 2.2.1.2, tweede lid)
en de gerechtsvergadering (artikel 2.2.1.9, tweede lid) en als zodanig de
gezichtsbepalende factor van het gerecht. Daarnaast heeft de president een
algemene initiërende, stimulerende en coördinerende taak. In het
bijzonder heeft de president de zorg voor de interne en externe verantwoordingslijnen.
Daartoe beschikt de president over een aantal aan hem geattribueerde bevoegdheden
(zie §§ 2.1.2.3 en 2.2.2).In navolging van de Commissie-Leemhuis zal in verband met diens beheersdeskundigheid
een lid dat geen rechterlijk ambtenaar is deel uitmaken van het bestuur («Rechtspraak
bij de tijd», blz. 37). Tijdens de consultatieronde is gebleken dat
een ruime meerderheid geen bezwaar heeft tegen een niet-rechter in het bestuur
(«Analyse», § 2A). De positie van niet-rechter in het bestuur
zal ingevolge het wetsvoorstel worden ingenomen door de directeur bedrijfsvoering
(artikel 2.2.1.2, vierde lid).Binnen het bestuur wordt de directeur, gelet op zijn bijzondere expertise,
belast met de portefeuille bedrijfsvoering en krijgt daartoe de noodzakelijke
bevoegdheden gemandateerd (artikel 2.2.1.5). Als het gaat om de financiën
kan de positie van de directeur bedrijfsvoering worden vergeleken met de wethouder
financiën in een gemeente. Met betrekking tot de verhouding tussen de
directeur bedrijfsvoering en de sectorvoorzitters kan worden opgemerkt dat
de directeur bedrijfsvoering zich in beginsel met bedrijfsvoeringsactiviteiten
bezig houdt, wanneer deze sectoroverschrijdend zijn. Dat is in de eerste plaats
het geval bij bepaalde onderwerpen zoals huisvesting en automatisering. In
de tweede plaats zijn bedrijfsvoeringsactiviteiten sectoroverschrijdend wanneer
het gaat om de voorbereiding van de vaststelling van de beleidskaders door
het bestuur.De sectorvoorzitters geven binnen deze kaders leiding aan hun sectoren.Gezien zijn competenties krijgt de directeur bedrijfsvoering in beleidsvoorbereidende
zin de verantwoordelijkheid voor een aantal specifieke kennisgebieden waaronder:
financieel management, verandermanagement, personeelsmanagement, informatiemanagement,
communicatiemanagement alsmede planning en control.Het vaststellen van het beleid op bovengenoemde terreinen blijft een collectieve
verantwoordelijkheid van het bestuur. Het ligt daarentegen wel voor de hand
dat de directeur bedrijfsvoering op eerdergenoemde kennisgebieden het gerecht
samen met de president naar buiten vertegenwoordigt.De sectorvoorzitter is lid van het bestuur (artikel 2.2.1.2, eerste lid)
en tevens belast met de dagelijkse leiding van de sector. Deze managementaak
die hij in artikel 2.2.1.8, eerste lid, geattribueerd heeft gekregen dient
onderscheiden te worden van zijn bestuurstaken die hij krachtens artikel 2.2.2.1
binnen het bestuur uitoefent. Zijn uiteindelijke takenpakket is derhalve afhankelijk
van de verdeling en machtiging van de taken en bevoegdheden door het bestuur.
Het is mogelijk dat ook de sectorvoorzitter als lid van het bestuur één
of meer bijzondere portefeuilles krijgt toegedeeld. Het Projectteam heeft
erop gewezen dat het wenselijk is dat de portefeuilles zo veel als mogelijk
bij de bestuursleden blijven die geen sectorvoorzitter zijn (president en
directeur bedrijfsvoering), zodat de sectorvoorzitters zich maximaal kunnen
wijden aan het leiding geven aan hun sector.Van deelname aan het bestuur zijn uitgesloten degenen die van rechtshulpverlening
hun beroep maken en leden van het openbaar ministerie, waaronder degenen die
tevens rechter-plaatsvervanger zijn. Dit lijkt ons namelijk niet wenselijk
gezien de verhoudingen tussen enerzijds gerechten en anderzijds leden van
het openbaar ministerie en rechtshulpverleners. Daarnaast zijn – in
navolging van het advies van de president van en de procureur-generaal bij
de Hoge Raad – van deelname aan het bestuur van een gerecht uitgesloten
ambtenaren werkzaam bij een ministerie, alsmede de daaronder ressorterende
instellingen, diensten en bedrijven, en de president van de Hoge Raad alsmede
de raadsheren en raadsheren in buitengewone dienst van de Hoge Raad.Het is evenmin mogelijk om tegelijkertijd in het bestuur van twee gerechten
zitting te hebben.Het aantal bestuursleden zal uiteindelijk afhangen van het aantal sectoren
dat een bestuur instelt. Het bestuur bij de rechtbanken krijgt de bevoegdheid
ten hoogste vier sectoren in te stellen, naast de sector kanton, die op basis
van deze wet wordt ingesteld (zie ook § 2.3). Het bestuur bij de gerechtshoven
krijgt de bevoegdheid ten hoogste vier sectoren in te stellen. Uiteindelijk
kan de omvang van het bestuur bij de gerechten variëren tussen drie en
zeven bestuursleden.2.1.2.2 BenoemingswijzeDe bestuurders van het gerecht worden benoemd door de Kroon op voordracht
van de minister (artikel 2.2.1.2, vijfde lid) en op advies van de Raad voor
de rechtspraak. Voordat de Raad zijn advies aan de minister geeft, wint hij
het advies in van het bestuur van het desbetreffende gerecht. Het bestuur
van het gerecht wint het advies in van de ondernemingsraad. Het bestuur voegt
de zienswijze van de ondernemingsraad bij zijn eigen advies aan de Raad.Voor een uitgebreide toelichting verwijzen wij naar het wetsvoorstel Raad
voor de rechtspraak, artikel I, onderdelen D en F, waarin de betrokkenheid
van de Raad voor de rechtspraak bij benoeming van bestuursleden is geregeld. 2.1.2.3 BenoemingsduurAlle leden van het bestuur worden tijdelijk, voor zes jaar, benoemd met
de mogelijkheid van onbeperkte herbenoeming. Tijdens de consultatieronde is
gebleken dat een grote meerderheid als voordelen van een tijdelijke benoeming
ziet dat voorkomen kan worden dat bestuurders «vastroesten» of
«voeling» met het primaire werk verliezen. Ook de mogelijkheid
van terugtreden zonder gezichtsverlies en het bevorderen van doorstroming
zag men als voordelen («Analyse», § 2D). Er waren ook voorstanders
van benoeming voor onbepaalde tijd. Als redenen hiervoor werden aangevoerd
de bestuurscontinuïteit en het voorkomen van herverkiezingsgedrag bij
de bestuurders in de laatste periode van hun zittingstermijn.De termijn voor benoeming die tijdens de consultatieronde werd genoemd
varieerde tussen de vier en zes jaren. Wij hebben gekozen voor een termijn
van zes jaar met een onbeperkte mogelijkheid van herbenoeming. Dit biedt naar
onze mening de meeste garantie om de voordelen zoals hierboven genoemd te
kunnen realiseren en tegelijkertijd de nodige bestuurscontinuïteit te
waarborgen. Dit laatste wordt naar onze mening ook bewerkstelligd door de
overgangsregeling in artikel XI, tiende lid, op basis waarvan de sectorvoorzitters
een keer voor drie jaar worden benoemd, waardoor zes jaar na de inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel niet het hele bestuur hoeft te worden herbenoemd.Uit de adviezen die wij ontvingen bleek dat de Groepsondernemingsraad
en een meerderheid van de rechters bij de gerechten voor tijdelijke benoeming
van de bestuursleden, inclusief de president, is. Ook het Projectteam is vanuit
het oogpunt van mobiliteit en vernieuwing voor een tijdelijke benoeming. Het
Projectteam is voorts van mening dat een tweede herbenoeming in dezelfde bestuursfunctie
niet voor de hand ligt, tenzij er bijzondere omstandigheden zijn die dat toch
wenselijk maken (Eindrapport, § 4.1, blz. 17). Door de VPK is geadviseerd
de president voor het leven te benoemen. Hun advies werd ingegeven door een
samenstel van factoren, waaronder de verschuiving van het zwaartepunt binnen
de gerechten naar de sectoren door de wijze waarop het sectorenmodel is uitgewerkt
in het concept-wetsvoorstel. Hierdoor zou naar de mening van de vergadering
de aantrekkelijkheid van de functie in ernstige mate verminderen en zou afbreuk
worden gedaan aan de bijzondere verantwoordelijkheid van de president voor
het gerecht als geheel.De bijzondere verantwoordelijkheid van de president voor het gerecht als
geheel is ook onderkend door het Projectteam en de NVvR. In plaats van de
benoeming voor het leven adviseerden zij ons evenwel de positie van de president
te versterken door enkele specifieke bevoegdheden aan de president te attribueren.Een vraag die van belang is voor de keuze voor een tijdelijke benoeming
van de president, is of de Grondwet toelaat dat de thans zittende presidenten
die voor het leven zijn benoemd, tijdelijk benoemd worden tot voorzitter van
het bestuur van hetzelfde gerecht onder gelijktijdige benoeming voor het leven
tot coördinerend vice-president senior van hetzelfde gerecht (zie de
artikelen X en XI). Voor de beantwoording van deze vraag is artikel 117, eerste
lid, van de Grondwet van belang. Dit artikel bepaalt dat de leden van de rechterlijke
macht met rechtspraak belast en de procureur-generaal bij de Hoge Raad bij
koninklijk besluit voor het leven worden benoemd. In artikel 2 van de huidige
Wet RO is vervolgens uitgewerkt wie als leden van de rechterlijke macht met
rechtspraak belast worden aangemerkt. Als zodanig worden momenteel ook de
presidenten (van de gerechtshoven en de arrondissementsrechtbanken) genoemd.
De Grondwet verzet zich er niet tegen dat rechterlijke ambten worden opgeheven.
Als dit wetsvoorstel tot wet wordt verheven zal de rechterlijke functie van
president worden opgeheven; de presidenten zijn dan namelijk
niet meer opgenomen in de in artikel 1.1 van de Wet RO opgenomen opsomming
van leden van de rechterlijke macht met rechtspraak belast.Er zou slechts sprake zijn van strijd met artikel 117, eerste lid, van
de Grondwet als de personen die reeds het ambt van president vervullen, niet
langer zouden worden aangemerkt als leden van de rechterlijke macht met rechtspraak
belast. De artikelen X en XI van dit wetsvoorstel strekken ertoe dit te voorkomen.
In deze artikelen wordt namelijk geregeld dat de thans zittende presidenten
niet alleen worden benoemd tot voorzitter van het bestuur, maar ook tot coördinerend
vice-president senior. Degene die dat laatste ambt (bij een gerechtshof of
een rechtbank) vervult, wordt ingevolge artikel 1.1 van de Wet RO aangemerkt
als rechterlijk ambtenaar met rechtspraak belast.Wij hebben – na bovengenoemde constitutionele afweging – het
voorstel van het Projectteam en de NVvR overgenomen. Wij houden vast aan het
punt dat alle bestuursleden, inclusief de president, tijdelijk worden benoemd,
maar attribueren aan de president enkele bijzondere bevoegdheden in zowel
dit wetsvoorstel als het wetsvoorstel Raad voor de rechtspraak (zie verder
§ 2.2.2). De tijdelijke benoeming van de president doet overigens niet
af aan diens vertrouwensrelatie met de rechters bij zijn gerecht. Met die
vertrouwensrelatie wordt – tezamen met andere factoren – rekening
gehouden bij de beslissing omtrent zijn eventuele herbenoeming.2.1.2.4 Besluitvorming binnen bestuurMet betrekking tot de besluitvorming binnen het bestuur geldt als uitgangspunt
dat het bestuur streeft naar consensus. Indien onverhoopt geen consensus kan
worden bereikt, geschiedt de besluitvorming bij meerderheid van stemmen. Indien
de stemmen staken, geeft de stem van de president de doorslag. Bepaald is
dat het bestuur bij reglement nadere regels stelt met betrekking tot zijn
besluitvorming.Ter versterking van de positie van de president is wel eens geopperd dat
de president een algemeen vetorecht zou moeten krijgen, dat wil zeggen dat
zijn stem altijd tot de meerderheid zou moeten behoren waarmee een besluit
wordt genomen.In het Eindrapport wijst het Projectteam dit van de hand. Hun voornaamste
argument tegen het toekennen van dat recht is dat hierdoor het voorgestelde
besturingsmodel, dat is gebaseerd op collegiaal bestuur en een collectieve
bestuursverantwoordelijkheid, in feite wordt onderuitgehaald en omgezet in
een soort presidentieel model. Dit zou ernstig afbreuk doen aan de positie
en verantwoordelijkheden van de andere bestuursleden (Eindrapport, §
4.2, blz. 19, 20).Ook de arrondissementsrechtbanken Breda en Haarlem en het gerechtshof
's-Gravenhage wijzen in hun adviezen een algemeen veto van de hand. Naar hun
mening zou een dergelijk vetorecht het collegiale karakter van het bestuur
illusoir maken en de president een onevenredig sterke positie geven binnen
het bestuur.Wij hebben geen algemeen vetorecht geregeld voor de president, maar hebben
in navolging van het Eindrapport een uitzondering gemaakt op de algemene regel
van besluitvorming bij meerderheid van stemmen voor de vaststelling van het
jaarplan en het jaarverslag van het gerecht. In de besluitvorming over het
jaarplan en het jaarverslag moet de stem van de president tot de meerderheid
behoren waarmee het besluit wordt genomen (artikel 2.2.3.3 en artikel 2.2.3.7
van het wetsvoorstel Raad voor de rechtspraak).2.1.2.5 BestuursreglementIn de Contourennota hebben wij aangegeven te streven naar een wettelijke regeling die slechts de hoofdlijnen van de nieuwe rechterlijke
organisatie vastlegt, om zodoende voldoende ruimte te laten voor nadere invulling
van de bestuurlijke verhoudingen door de rechterlijke organisatie zelf (kamerstukken
II 1998/99, 26 352, nr. 2, blz. 8).Als gevolg van de wijzigingen voorgesteld in artikel I wordt de Wet op
de rechterlijke organisatie voor de gerechten die tot de rechterlijke macht
behoren een kaderwet. De nadere invulling van dat kader kan plaatsvinden door
middel van een bestuursreglement. Bij enkele gerechten wordt al met een dergelijk
reglement of statuut gewerkt.In het Eindrapport geeft het Projectteam aan dat het bestuursreglement
tenminste een duidelijke beschrijving van taken, verantwoordelijkheden en
bevoegdheden zal bevatten van de sectorvoorzitters, de directeur bedrijfsvoering,
de president, het bestuur en mogelijke andere gremia binnen het gerecht. Daarnaast
zal het bestuursreglement een beschrijving van de besluitvormingsprocedures
en de interne verantwoordingsrelaties bevatten. Ook zal in dit reglement een
procedure worden opgenomen die moet worden gevolgd voor de advisering bij
de benoeming van bestuursleden (zie ook hierna § 2.4). Het bestuursreglement
kan worden aangevuld met een huishoudelijk reglement.Het Projectteam zal een model-bestuursreglement ontwikkelen, dat gezien
moet worden als een minimumvariant. Binnen de grenzen van het besturingsmodel
kunnen gerechten het bestuursreglement overnemen, maar ook daarvan afwijken,
althans voor zover het niet om wettelijk voorgeschreven bepalingen gaat (Eindrapport,
§ 3.5, blz. 13).De VPK stelt in haar reactie op het Eindrapport voor dat in het bestuursreglement
wordt ingegaan op de verhouding tussen de taken en bevoegdheden van het bestuur
als geheel en die van de president en de directeur bedrijfsvoering in het
bijzonder.Voorts willen wij nog aandacht besteden aan de verhouding tussen hetgeen
enerzijds in de (kader-)Wet op de rechterlijke organisatie moet worden geregeld
en hetgeen anderzijds aan regeling bij bestuursreglement kan worden overgelaten.
Deze verhouding wordt namelijk mede bepaald door artikel 116, tweede lid,
van de Grondwet. Ingevolge dat artikel wordt de inrichting, samenstelling
en bevoegdheid van de rechterlijke macht geregeld door de wet. Deze formulering
biedt de mogelijkheid van delegatie aan een ander wetgevend orgaan dan de
formele wetgever, bijvoorbeeld bij algemene maatregel van bestuur, maar biedt
niet de mogelijkheid die regeling over te laten aan de gerechten door middel
van een bestuursreglement. De door de CRvB en CBb voorgestelde mogelijkheid
om aan de gerechten zelf over te laten welke structuur zij voor hun gerecht
kiezen, wijzen wij op grond van het voorgaande dan ook van de hand.Met inachtneming van artikel 116, tweede lid, van de Grondwet worden in
afdeling 2.2, in de paragrafen 1 en 2 de hoofdlijnen gegeven van de inrichting
en samenstelling van de gerechten en de taken en bevoegdheden van de organisatieonderdelen
binnen de gerechten. In artikel 2.2.1.6 worden nog enkele onderwerpen opgesomd
die in ieder geval in het bestuursreglement moeten worden opgenomen.Voor het overige zijn de gerechten vrij in hetgeen zij willen opnemen
in het bestuursreglement. De arrondissementsrechtbank 's-Gravenhage bijvoorbeeld
schrijft in reactie op het concept-wetsvoorstel dat het van plan is in het
bestuursreglement de onderlinge verhouding tussen de sectorvergadering en
de gerechtsvergadering te regelen.De wijze van totstandkoming van het bestuursreglement is ook aan de gerechten
zelf overgelaten, zij het dat een bestuursreglement de goedkeuring
behoeft van de Raad voor de rechtspraak (zie wetsvoorstel Raad voor de rechtspraak,
artikel I, onderdeel E).2.2 Bevoegdheden van het bestuur2.2.1 Algemene bevoegdhedenDe instelling van een bestuur bij de gerechten en de toedeling van de
beheersverantwoordelijkheid aan het bestuur hebben belangrijke gevolgen voor
de bevoegdhedenstructuur binnen de gerechten. In de eerste plaats wordt in
de Wet RO de leidinggevende positie van het bestuur wettelijk vorm gegeven.
Daartoe worden aan het bestuur enkele algemene bevoegdheden geattribueerd.
Daarnaast worden bevoegdheden die in de huidige situatie aan de collegevergadering
toekwamen, overgeheveld naar het bestuur.Het bestuur wordt in algemene zin gepositioneerd in de artikelen 2.2.1.2
tot en met 2.2.1.6 en in 2.2.2.1 tot en met 2.2.2.4.Artikel 2.2.1.2, eerste lid, creëert de wettelijke grondslag voor
het bestuur. Vervolgens wordt in artikel 2.2.2.1, eerste lid, tot uitdrukking
gebracht welke plaats het bestuur binnen een gerecht inneemt: het heeft een
algemene leidinggevende positie. Het bestuur is belast met de organisatie
en de bedrijfsvoering van een gerecht. Het begrip «bedrijfsvoering»
is verbijzonderd door een niet-limitatieve opsomming op te nemen van onderwerpen
waar het bestuur in ieder geval voor dient zorg te dragen, zoals:– automatisering en bestuurlijke informatievoorziening;– de voorbereiding, vaststelling en uitvoering van de begroting;– huisvesting en beveiliging;– de kwaliteit van de bestuurlijke en organisatorische werkwijze
van het gerecht (waaronder het treffen van een interne klachtenregeling en
de communicatie);– personeelsaangelegenheden (waaronder de vervanging van rechterlijke
ambtenaren met rechtspraak belast en de vaststelling van de formatie van het
gerecht); en– overige materiële voorzieningen.Er is uitdrukkelijk niet gekozen voor attributie van bestuurstaken en
bevoegdheden aan de sectoren of aan de directeur bedrijfsvoering. Attributie
van bestuurstaken en bevoegdheden aan de afzonderlijke sectoren zou tot gevolg
hebben dat de sectoren een dermate grote zelfstandigheid zouden krijgen waardoor
de mogelijkheden voor integraal management binnen het gerecht geminimaliseerd
zouden worden (zie ook onze argumentatie tegen een holdingsconstructie in
eerdergenoemde brief van 1 juni 1999; kamerstukken II 1998/99, 26 352,
nr. 13). Evenmin hebben wij gekozen voor attributie van (bedrijfsvoerings-)taken
aan de directeur bedrijfsvoering, omdat dit de integrale c.q. collectieve
verantwoordelijkheid van het gehele bestuur voor de bedrijfsvoering in de
weg zou staan. Die integrale verantwoordelijkheid is juist een van de doelstellingen
van dit wetsvoorstel, gezien de knelpunten met de huidige duale beheersstructuur
(zie eerder paragraaf 1.1).De keuze om zoveel mogelijk taken en bevoegdheden te attribueren aan het
bestuur als geheel laat onverlet dat binnen het bestuur een zekere taakverdeling
door middel van machtiging zal kunnen plaatsvinden (artikel 2.2.1.5). Hierdoor
bestaat de mogelijkheid om de taken en bevoegdheden toe te delen aan slechts
enkele bestuursleden, waardoor een situatie ontstaat die vergelijkbaar is
met die van een dagelijks bestuur ten opzichte van een algemeen bestuur. Vooral
in de kleinere gerechten, waar ook de sectoren relatief klein zijn, kan daardoor
worden voorkomen dat de bestuurswerkzaamheden een te grote belasting
vormen voor de sectorvoorzitters.Anderzijds bestaat hierdoor de mogelijkheid om taken en bevoegdheden door
te mandateren aan de sectorvoorzitters. Hierdoor ontstaat binnen de gerechten
een situatie van deconcentratie van bestuurswerkzaamheden: de sectoren vormen
de operationele basiseenheden van het gerecht waar het beheer en de beleidsvorming
ten aanzien van het primaire werkproces in eerste instantie plaatsvinden.De positie van het bestuur wordt verder vormgegeven in de wettelijke toekenning
van bevoegdheden aan het bestuur in artikel 2.2.2.2. Het bestuur kan ter uitvoering
van taken algemene en bijzondere aanwijzingen geven. Een aanwijzing heeft
derhalve betrekking op de uitvoering van de beheersmatige taken binnen een
gerecht. Het bestuur kan geen aanwijzingen geven ten aanzien van de procesrechtelijke
behandeling van, de inhoudelijke beoordeling van alsmede de beslissing in
een concrete zaak en in categorieën van zaken. Zie verder in paragraaf 4
van deze toelichting.Tijdens de consultatieronde langs de gerechten bleek een grote meerderheid
namelijk tegen een dergelijke bevoegdheid te zijn (Analyse, § 2B). Het
uitsluiten van de aanwijzingsbevoegdheid volgt expliciet uit het eerste lid
van artikel 2.2.2.1, impliciet uit de afzonderlijke omschrijving van deze
taak in het derde lid van artikel 2.2.2.1 en uit de redactie van artikel 2.2.2.2.
Ter uitvoering van de taak inzake de bevordering van de juridische kwaliteit
en de uniforme rechtstoepassing voert het bestuur vooral overleg met de betreffende
sectorvergadering of de gerechtsvergadering. Deze bevoegdheid tot overleg
komt het bestuur uiteraard ook toe voor de uitvoering van de beheersmatige
taken.Degene die een aanwijzing krijgt is verplicht deze op te volgen. Het bestuur
dient op zijn beurt bij de uitoefening van de aanwijzingsbevoegdheid eventuele
aanwijzingen van de Raad voor de rechtspraak in acht te nemen. Verwezen wordt
naar het wetsvoorstel Raad voor de rechtspraak en paragraaf 4 van deze
algemene toelichting.Naast de huidige regeling van rechtsbescherming tegen rechtspositionele
beslissingen zal in het kader van het PVRO-project Bestuur Gerechten worden
nagedacht over de vormgeving van de rechtsbescherming tegen aanwijzingen van
het bestuur. De uitkomsten daarvan kunnen – afhankelijk van het tijdstip
waarop zij beschikbaar komen – aanleiding geven dit wetsvoorstel dan
wel – indien dit wetsvoorstel reeds in werking is getreden – de
wet opnieuw te wijzigen.2.2.2 Bevoegdheden van de presidentIn het concept-wetsvoorstel organisatie en bestuur gerechten zoals dit
ter consultatie is verzonden waren aan de president de volgende bevoegdheden
toegekend:– het geven van een schriftelijke waarschuwing aan en het buiten
functie stellen van rechters (het onderwerp van disciplinaire maatregelen
zal door het projectteam nog nader worden uitgewerkt);– het hebben van een doorslaggevende stem in het bestuur indien
de stemmen staken (art. 2.2.1.4 lid 3); en– het voorzitten van het bestuur en het voorzitten van de gerechtsvergadering.Andere taken en bevoegdheden zouden ingevolge ons voorstel aan de president
kunnen worden gemandateerd en worden vastgelegd in het bestuursreglement (artikelen
2.2.1.5 en 2.2.1.6). Om de slagkracht van het bestuur te vergroten en de verantwoordingslijnen
te verhelderen adviseerden het Projectteam en de NVvR om de president daarnaast
nog een aantal specifieke taken en bevoegdheden te geven:– bij de stemming in het bestuur ten aanzien van het jaarplan en
het meerjarenplan van het gerecht kan slechts tot vaststelling daarvan worden
besloten, wanneer de president tot de meerderheid behoort die voor de vaststelling
stemt;– de president bewaakt de uitvoering en voortgang van het jaarplan
en sluit daartoe uitvoeringsovereenkomsten met de sectorvoorzitters;– de president spreekt de sectorvoorzitters aan op de voortgang
van deze overeenkomsten;– de president dient daartoe te beschikken over alle daarvoor noodzakelijke
informatie; de sectorvoorzitters en de directeur bedrijfsvoering zijn gehouden
die informatie te verstrekken;– de president houdt in samenwerking met de directeur bedrijfsvoering
toezicht op de planning en controlcyclus;– de president vertegenwoordigt het gerecht naar de Raad voor de
Rechtspraak en andere relevante externe partijen, waaronder in het bijzonder
de justitiële ketenpartners.Het Projectteam acht het met het oog op de noodzakelijke transparantie
wenselijk deze taken en bevoegdheden rechtstreeks aan de president te attribueren
in plaats van deze te mandateren. In dat laatste geval zou het bestuur –
in uitzonderlijke gevallen – kunnen besluiten het mandaat weer terug
te nemen, waardoor de president in een dergelijk uitzonderlijk geval in een
bijzonder lastige positie zou komen te verkeren.De opdrachtgevende vergadering van het PVRO heeft zich bij de voorstellen
van het Projectteam aangesloten.Wij hebben het voorstel van het Projectteam om de door hun geformuleerde
redenen grotendeels overgenomen.In het wetsvoorstel Raad voor de rechtspraak wordt de positie van de president
ten aanzien van het jaarplan en het jaarverslag geregeld (artikelen 2.2.3.3.
en 2.2.3.7). Kortheidshalve wordt daarnaar verwezen.In dit wetsvoorstel is in artikel 2.2.2.1, vierde lid, geregeld dat de
bestuursleden elkaar de noodzakelijke inlichtingen, zowel mondelinge als schriftelijke,
verschaffen voor de uitvoering van de taken, bedoeld in artikel 2.2.2.1, eerste
en derde lid. Door in deze bepaling op te nemen dat alle bestuursleden elkaar
over en weer informatie verschaffen, wijken wij dus af van het voorstel van
Eindrapport om een verplichting op te nemen voor de directeur bedrijfsvoering
en de sectorvoorzitters om aan de president informatie te verschaffen die
hij nodig heeft voor het bewaken van de uitvoering en voortgang van het jaarplan.
De belangrijkste reden voor deze afwijking is dat wij van mening zijn dat
deze informatieverplichting meer in overeenstemming is met het collegiale
karakter van het bestuur.In artikel 2.2.2.5 van dit wetsvoorstel is voorts geregeld dat de president
het gerecht vertegenwoordigt. In de artikelsgewijze toelichting wordt nader
ingegaan op deze bevoegdheid.2.2.3 Rechtspositionele bevoegdhedenHet bestuur krijgt ten aanzien van de gerechtsambtenaren, maar in belangrijke
mate ook ten aanzien van de rechterlijke ambtenaren en rechterlijke ambtenaren
in opleiding rechtspositionele bevoegdheden toegekend. In artikel 2.2.2.3
wordt bepaald dat het bestuur ten aanzien van de gerechtsambtenaren het rechtspositioneel
bevoegde gezag is; dit betekent onder meer dat het bevoegd is tot aanstelling,
schorsing en ontslag van deze ambtenaren. Deze bevoegdheden worden
derhalve niet meer uitgeoefend namens de Minister.In artikel 1 van de Wrra (en artikel 2.2.2.3, vierde lid, van de Wet RO)
wordt het bestuur aangewezen als de functionele autoriteit ten aanzien van
de bij het gerecht werkzame rechterlijke ambtenaren en rechterlijke ambtenaren
in opleiding; tot nu toe was dat de president van het gerecht. Uitzonderingen
hierop gelden, vanwege het bepaalde in artikel 116, vierde lid, van de Grondwet,
voor de bevoegdheden tot het schriftelijk waarschuwen van en het houden van
evaluatiegesprekken met voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren. Deze
bevoegdheden worden toegekend aan de president respectievelijk het bestuur
minus het niet-rechterlijk lid. De rechtspositionele bevoegdheden die nu ten
aanzien van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast aan de Kroon (bijv.
benoeming) en de Hoge Raad (bijv. ontslag, schorsing) zijn toegekend, wijzigen
niet.Wat de rechtsbescherming tegen rechtspositionele beslissingen ten aanzien
van gerechtsambtenaren betreft kan nog worden vermeld dat bij de Tweede Kamer
der Staten-Generaal het wetsvoorstel Eerste evaluatiewet Awb is ingediend
(kamerstukken II 1998/99, 26 523, nrs. 1–3).Dit wetsvoorstel stelt een wijziging voor van artikel 8:13 Algemene wet
bestuursrecht (Awb), waardoor een rechtbank een bij haar aanhangig gemaakte
zaak ter verdere behandeling kan verwijzen naar een andere rechtbank, indien
naar haar oordeel door betrokkenheid van de rechtbank behandeling van die
zaak door een andere rechtbank gewenst is. Op basis van dit artikel kan –
in afwijking van de competentieregeling – worden voorkomen, dat gerechtsambtenaren
tegen rechtspositionele beslissingen bij het gerecht waar zij werkzaam zijn
in beroep zouden moeten gaan.2.3 De sectoren en sectorvergaderingNaast het bestuur kunnen er binnen een rechtbank vijf sectoren zijn. De
sector kanton wordt van rechtswege ingesteld door dit wetsvoorstel. De overige
sectoren kunnen worden ingesteld door het bestuur. Bij de gerechtshoven zijn
er naast het bestuur maximaal vier sectoren mogelijk. Binnen de sectoren is
het mogelijk een onderverdeling te maken in organisatorische eenheden die
ook wel met clusters of afdelingen worden aangeduid. Zo kunnen bijvoorbeeld
binnen de civiele sector eenheden worden gevormd voor handelszaken of familie-
en jeugdzaken. De bevoegdheid tot onderverdeling van de sectoren wordt niet
expliciet geregeld in dit wetsvoorstel. Deze bevoegdheid vloeit voort uit
de algemene taakomschrijving van het bestuur ten aanzien van de organisatie
en kan worden gemandateerd aan de voorzitter van de betreffende sector. Het
bestuur heeft ook de bevoegdheid om op basis van deze wet specifieke kamers
te vormen, zoals bijvoorbeeld geregeld in artikel 2.3.3.1 e.v.Het Projectteam gaat – in overeenstemming met het concept-wetsvoorstel
zoals dit ter consultatie was verzonden – in het voorkeursmodel uit
van ten hoogste vier sectoren, dat wil zeggen een sector kanton en drie andere,
door het bestuur in te stellen, sectoren voor de rechtbanken en dus drie sectoren
voor de hoven.Het niet voorschrijven van het maximum aantal sectoren laat de mogelijkheid
open dat er meer dan vier sectoren zullen worden ingesteld, hetgeen –
gelet op de consequenties van het sectorenmodel – leidt dit tot een
groter bestuur. Naar het oordeel van het Projectteam zal dat wezenlijk afbreuk
doen aan de slagvaardigheid van het bestuur. Reeds een aantal van zes bestuursleden
bergt het risico in zich van een te trage besluitvorming.Daarnaast zijn er ook bedrijfsmatige en organisatorische argumenten om
het aantal sectoren beperkt te houden. Voor een evenwichtige verhouding tussen
de sectoren binnen het gerecht en tussen de sectorvoorzitters inhet
bestuur is het belangrijk dat er geen al te grote verschillen zijn in de omvang
van sectoren. Daarbij komt dat sectoren vanuit een bedrijfsmatig oogpunt beter
kunnen functioneren wanneer de omvang daarvan niet al te klein is. Het Projectteam
realiseert zich dat het gevolg hiervan is dat bij de rechtbanken en hoven
het aantal sectoren zal moeten worden verkleind. In veel gevallen zal vermoedelijk
samenvoeging van de handelssector met de familiesector plaatsvinden. Dit hoeft
geenszins te leiden tot het verdwijnen van de twee organisaties op het gebied
van het handels- en familierecht, want de sector civiel kan een handelskamer
en een familiekamer (of hoe ook genoemd) omvatten, zodat er geen reden is
om te vrezen voor verlies van kwaliteit en expertise op de onderscheiden rechtsgebieden
(Eindrapport,§ 3.1, blz. 10).In de aanbiedingsbrief bij het verzenden van de concept-wetsvoorstellen
ter consultatie (d.d. 1 oktober 1999, nr. 792 099/99/6) hebben wij uitdrukkelijk
aandacht gevraagd voor het maximum aantal sectoren dat binnen een gerecht
zou kunnen worden ingesteld.De Groepsondernemingsraad is van mening dat het aantal sectoren (met vertegenwoordigers
in het bestuur) tot het in het concept-wetsvoorstel aangeduide aantal moet
worden beperkt. De daadkracht en slagvaardigheid van grote besturen zou naar
de mening van de Groepsondernemingsraad onder druk komen te staan. De Groepsondernemingsraad
staat een beperkte omvang van de besturen voor, hetgeen overeenkomt met zijn
eerder weergegeven voorkeur voor het model College van bestuur.De NVvR vindt de beperking van het aantal sectoren onnodig en meestentijds
waarschijnlijk zelfs onwerkbaar. De NVvR zou het aantal sectoren niet willen
maximeren. Het gerechtshof Amsterdam en de arrondissementsrechtbanken Groningen,
Maastricht en Rotterdam sluiten zich bij dit standpunt aan.Het gerechtshof 's-Gravenhage en de arrondissementsrechtbanken Breda en
's-Gravenhage willen het maximumaantal verhogen, bijvoorbeeld tot 4 à
6 sectoren.Wij hebben uiteindelijk gekozen voor het maximeren van het aantal sectoren
en wel tot vijf, dat wil zeggen vier sectoren die door het bestuur kunnen
worden ingesteld plus de sector kanton die van rechtswege wordt ingesteld.
De belangrijkste reden hiervoor is gelegen in onze reeds in de Contourennota
geuite wens van een klein en slagvaardig bestuur. Daarnaast vinden wij het
argument van het Projectteam van belang dat een groot aantal sectoren tot
een onwenselijke fragmentatie van de organisatie zou leiden. Wij wijken af
van het door het Projectteam voorgestane aantal van maximaal vier sectoren,
om tegemoet te komen aan de wens van de opdrachtgevende vergadering van het
PVRO, om naast de sectoren kanton, strafrecht, bestuursrecht en civiel recht,
ook nog de mogelijkheid te hebben van een sector familierecht (of vreemdelingenrecht).Een sector bestaat uit zowel rechtsprekend als niet-rechtsprekend personeel.
De rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast die onderdeel uitmaken van
een sector zijn belast met het – in enkelvoudige en meervoudige kamers –
behandelen en beslissen van de soorten zaken die door het bestuur aan die
sector worden opgedragen. De rechterlijke ambtenaren vormen, met uitzondering
van de in artikel 2.1.7 bedoelde raadsheren-plaatsvervangers en rechters-plaatsvervangers,
tezamen met de binnen de sector in opleiding zijnde rechterlijke ambtenaren
in opleiding en de binnen de sector werkzame gerechtsambtenaren de sectorvergadering.
De sectorvergadering wordt voorgezeten door de sectorvoorzitter.De sectoren zijn belast met de berechting van de zaken die door het bestuur
aan hun sector worden toebedeeld. Zij doen dit in enkelvoudige en
meervoudige kamers. Wat de sector kanton betreft worden de zaken door de wet
toebedeeld. De sectoren zijn daardoor de eerst aangewezenen om het beleid
vorm te geven ten aanzien van de juridische kwaliteit en de uniforme rechtstoepassing
van de aan hen toebedeelde bevoegdheden. Het overleg daarover vindt plaats
in de sectorvergadering. Gerechtsambtenaren nemen deel aan de besprekingen
in de sectorvergadering over onderwerpen inzake de juridische kwaliteit of
de uniforme rechtstoepassing. Indien evenwel over een bepaald onderwerp moet
worden gestemd, nemen de gerechtsambtenaren niet deel aan die stemming.Het bestuur kan het beleid inzake de juridische kwaliteit en de uniforme
rechtstoepassing en de naleving daarvan bevorderen, door met een sectorvergadering
in overleg te treden (artikel 2.2.2.1, derde lid). De sectorvergadering kan
op haar beurt het bestuur gevraagd of ongevraagd van advies dienen ten aanzien
van deze taak.Op uitnodiging kunnen aan de sectorvergadering ook rechters-plaatsvervangers
deelnemen.In het Eindrapport heeft het Projectteam aangegeven dat aan de sectorvergadering
alle medewerkers (rechters en niet-rechters) van de sector deel nemen. De
niet-rechters beslissen alleen niet mee over kwesties die met het rechterlijk
beleid te maken hebben.Naar de mening van het Projectteam zullen er naast de sectorvergadering
in de sector andere vormen van werkoverleg zijn waaraan ook rechterlijk en
niet-rechterlijk personeel deelneemt. Het behoort tot de taak van de sectorvoorzitter
deze overlegstructuren vorm te geven.Uit de adviezen van de Groepsondernemingsraad, de onderdeelscommissie
van de arrondissementsrechtbank Rotterdam, de arrondissementsrechtbanken 's-Gravenhage
en Groningen blijkt waardering voor het feit dat de gerechtsambtenaren voortaan
deelnemen aan de sectorvergadering. Naar de mening van de arrondissementsrechtbank
's-Gravenhage is het werkklimaat binnen de gerechten ermee gebaat als de bestaande
kloof tussen het rechtsprekend en het ondersteunend personeel wordt verkleind.De arrondissementsrechtbank Breda is tegen de deelname van griffiersmedewerkers
aan de sectorvergadering. Naar de mening van deze rechtbank kunnen griffiersmedewerkers
geen zinvolle bijdrage leveren aan de discussie over juridische kwaliteit
of de uniforme rechtstoepassing. De arrondissementsrechtbank Groningen vraagt
zich daarentegen af waarom de gerechtsambtenaren uitgesloten zijn van stemming
over onderwerpen die de juridische kwaliteit of de uniforme rechtstoepassing
betreffen, aangezien deze onderwerpen gevolgen kunnen hebben voor hun werk.Wij hebben zoals gezegd gekozen voor deelname aan de sectorvergadering
van alle medewerkers die in een sector werkzaam zijn, omdat dit naar onze
mening tot uitdrukking brengt dat aan gerechtsambtenaren in de nieuwe organisatiestructuur
van gerechten een belangrijke plaats toekomt.2.4 De gerechtsvergaderingDe gerechtsvergadering vervangt de vroegere rechtbank- c.q. collegevergadering.
Dit onderdeel van een gerecht bestaat uit de bij het gerecht werkzame rechterlijke
ambtenaren met rechtspraak belast, met uitzondering van de in artikel 2.1.7
bedoelde raadsheren-plaatsvervangers en rechters-plaatsvervangers, en de bij
het gerecht in opleiding zijnde rechterlijke ambtenaren in opleiding. De gerechtsvergadering
wordt voorgezeten door de president. Op uitnodiging kunnen aan de gerechtsvergadering
ook rechters-plaatsvervangers en gerechtsambtenaren deelnemen. Aan de gerechtsvergadering komt de bevoegdheid toe het bestuur gevraagd
of ongevraagd van advies te dienen ten aanzien van het beleid inzake de juridische
kwaliteit en de uniforme rechtstoepassing binnen het gerecht. Dit sluit ons
inziens aan bij hetgeen in de consultatieronde hierover is gezegd. Een grote
meerderheid bleek voorstander voor handhaving van de gerechtsvergadering en
voor opneming in de wet. Wat de taken en bevoegdheden betreft was een meerderheid
voor o.m. adviserende bevoegdheden ten aanzien van het rechterlijke beleid
(«Analyse», § 2E).De NVvR heeft voorgesteld meer bevoegdheden aan de gerechtsvergadering
toe te kennen, o.m. een recht van aanbeveling bij benoemingen van rechters
en rechters-plaatsvervangers en een adviestaak ten aanzien van de bedrijfsvoeringsbeslissingen
van het bestuur alsmede de benoeming van bestuursleden. Wat de benoeming van
rechters betreft sluiten meerdere gerechten zich bij het standpunt van de
NVvR aan.De CRvB en CBb stellen daarnaast voor de gerechtsvergadering te belasten
met de zorgtaak voor de uniforme rechtstoepassing alsmede de vaststelling
van rechterlijk beleid. De arrondissementsrechtbank Haarlem vindt dat de mogelijkheid
van zelfbinding in de wet geregeld moet worden. De gerechtsvergadering en
de sectorvergadering moeten het recht krijgen het rechterlijk beleid vast
te stellen.Wij zijn – evenals het Projectteam – van mening dat het niet
wenselijk is dat de gerechtsvergadering in het nieuwe besturingsmodel nog
beschikt over een aanbevelingsrecht met betrekking tot rechterlijke benoemingen.
Een dergelijk recht is immers onderdeel van personeelsbeleid en behoort daarmee
tot de bevoegdheden van het bestuur van het gerecht in het kader van integraal
management (zie ook Eindrapport, § 3.8, blz. 15).Op verzoek van de NVvR is daarentegen wel in artikel 1e van de Wrra geregeld
een adviesrecht voor de gerechtsvergadering met betrekking tot de lijst van
aanbeveling bij het openvallen van een rechterlijke vacature, voor zover het
kandidaten betreft die nog niet bij het gerecht een rechterlijke functie vervullen.
Dit laatste laat evenwel de mogelijkheid onverlet, dat in het bestuursreglement
een (verzwaarde) procedure wordt afgesproken over de wijze waarop het bestuur
van een gerecht tot de lijst van aanbeveling komt voor de vervulling van een
(rechterlijke) vacature, bijvoorbeeld door het formeren van een selectie-
en een benoemingsadviescommissie uit de gerechtsvergadering en de sector waarin
de betreffende vacature zich voordoet.Voorts zijn wij – evenals het Projectteam – van mening dat
aan de gerechtsvergadering geen adviserende rol moet worden toebedeeld met
betrekking tot de bedrijfsvoering, omdat dit evenmin past binnen een besturingsmodel
waarin het bestuur verantwoordelijk is voor het integraal management. Invloed
op het beleid van het bestuur inzake de bedrijfsvoering kan wel worden uitgeoefend
in het kader van de medezeggenschap, door de ondernemingsraad (zie ook §
3.8, blz. 15). In het kader van de medezeggenschap kan eveneens worden geadviseerd
over de benoeming van bestuursleden.Wat de taken voor de gerechtsvergadering ten aanzien van de uniforme rechtstoepassing
alsmede de vaststelling van rechterlijk beleid betreft is het Projectteam
van mening dat de gerechtsvergadering vooral ten aanzien van het sectoroverstijgend
rechterlijk beleid een adviserende en opiniërende rol krijgt in de richting
van het bestuur. Met betrekking tot het rechterlijk beleid ziet zij vooral
een rol weggelegd voor de sectorvergadering (Eindrapport, § 3.8, blz.
15). Wij hebben dit laatste standpunt overgenomen. 2.5 Medezeggenschap2.5.1 AlgemeenZoals wij reeds in §1.2 hebben aangegeven wordt voorgesteld om de
Wet op de ondernemingsraden (hierna: de Wor) te wijzigen zodat een geïntegreerde
medezeggenschapsstructuur bij de rechtbanken, de gerechtshoven alsook bij
de Centrale Raad van Beroep en het College van Beroep voor het bedrijfsleven
(hierna gezamenlijk aangeduid als: de gerechten) kan worden gerealiseerd.In de huidige situatie is de medezeggenschap bij de gerechten, indachtig
de duale structuur, op twee manieren geregeld. Op de gerechtsambtenaren is
de Wor sinds 5 mei 1995 van toepassing (Wet van 13 april 1995 tot regeling
van de medezeggenschap van het overheidspersoneel in de Wet op de ondernemingsraden,
Stb. 231). De rechterlijke ambtenaren zijn van de Wor uitgezonderd (artikel
53b van de Wor). De medezeggenschap van de rechterlijke ambtenaren is vastgelegd
in het Tijdelijke besluit medezeggenschap rechters.Met de opheffing van de duale structuur binnen het gerecht alsmede de
invoering van het integraal management wordt het bestuur van het gerecht de
functionele autoriteit c.q. het rechtspositioneel bevoegd gezag van de rechterlijke
ambtenaren respectievelijk de gerechtsambtenaren (zie ook §2.2). Vanuit
die optiek hebben wij in de Contourennota betoogd dat het bestaan van twee
medezeggenschapsstructuren binnen het gerecht weinig doelmatig is en scheiding
in de hand werkt. Bovendien ligt het voor de hand dat nu de duale structuur
wordt verlaten, de medezeggenschap daarin volgt. Daarbij zou het werkklimaat
er bij gebaat zijn als de bestaande kloof tussen het rechtsprekend en het
ondersteunend personeel wordt verkleind (kamerstukken II 1998/99, 26 352,
nr. 2, blz. 12 en 13). Met de nieuwe organisatiestructuur en de invoering
van het integraal management wordt samenwerking tussen deze geledingen beoogd:
het gerecht dient te fungeren als één werkorganisatie. Bovenal
is uit de reacties op de Contourennota alsook uit de consultatieronde gebleken
dat een meerderheid een geïntegreerde medezeggenschapsstructuur wenselijk
acht. De ondernemingsraad mag echter geen bevoegdheden krijgen op het gebied
van het rechterlijk beleid. De ondernemingsraad kon volgens een meerderheid
worden opgezet langs de lijnen van de Wor («Analyse», §2E).Ter integratie van de medezeggenschapsregimes hebben wij voor de Wor gekozen.De Wor is een volwaardige medezeggenschapsregeling, die bovendien reeds
van toepassing is op de gerechtsambtenaren. Bovenal past het onder de Wor
brengen van rechterlijke ambtenaren in het streven naar een uniforme medezeggenschap
bij de overheid. Daarbij moet worden opgemerkt dat in het Tijdelijk besluit
medezeggenschap rechters al sterke aansluiting is gezocht bij de Wor: het
besluit is een sobere, aangepaste versie van de Wor.Verder is uit de tot dusverre opgedane ervaringen met de Wor bij de gerechten
ten aanzien van het ondersteunend personeel, niet gebleken van onoverkomelijke
problemen. Ook op het punt van de vaststelling, het beleid ten aanzien van
en de uitvoering van de aan de gerechten opgedragen publiekrechtelijke taak
is niet gebleken van problemen. De Wor biedt na de voorgestelde aanpassing
van artikel 46d, waarop hieronder wordt teruggekomen, op ook dat gebied voor
de rechterlijke organisatie voldoende waarborgen om de rechtsprekende functie
van de medezeggenschap te scheiden. Gelet op haar taken en bevoegdheden (artikel 2.2.2.1), zal het bestuur
besluiten nemen die zowel de rechterlijke ambtenaren als de gerechtsambtenaren
raken dan wel aangaan. Het mag evident zijn dat een besluit, bij voorbeeld,
over de kwaliteit van de bestuurlijke en organisatorische werkwijze van het
gerecht alle geledingen binnen het gerecht raakt. Zoals eerder gezegd, geldt
de Wor integraal voor de gerechtsambtenaren terwijl dat niet het geval is
ten aanzien van de rechterlijke ambtenaren. Bij ongewijzigd blijven van deze
situatie zal de medezeggenschap van de rechterlijke ambtenaren achterblijven
ten opzichte van de gerechtsambtenaren.Wel achten wij, nu het rechtsprekend personeel onder de Wor wordt gebracht,
enkele bijzondere voorzieningen noodzakelijk met het oog op de te waarborgen
onafhankelijkheid van individuele rechters. Bij de invoering van de Wor bij
de overheid (Wet van 13 april 1995, Stb. 231) waren rechterlijke ambtenaren
immers uitdrukkelijk uitgezonderd van de Wor in verband met de bijzondere
staatsrechtelijke positie van, met name, de voor het leven benoemde rechterlijke
ambtenaren. Deze bijzondere staatsrechtelijke positie wordt gekenmerkt door
de onafhankelijkheid van rechters. Zie ook kamerstukken II 1993/94, 23 551,
nr. 3, blz. 9 en nr. 5, blz. 16.De onafhankelijkheid van een rechter ziet – kort gezegd –
primair op de afwezigheid van de bevoegdheid van organen, die tot de wetgevende
of uitvoerende macht behoren, om de rechter voor te schrijven op welke wijze
hij zijn rechtsprekende taak moet vervullen in concrete gevallen. Deze waarborg
is ook vastgelegd in artikel 6 van het Europees Verdrag tot bescherming van
de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM) en nader ingevuld
door de jurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Verder
is de eis van onafhankelijkheid ook nader uitgewerkt in Aanbeveling (94) 12
van de Raad van Europa betreffende de positie van de rechter. Daarin is onder
meer vastgelegd dat de rechter in zijn oordeelsvorming in staat moet zijn
om te handelen zonder beperking, oneigenlijke invloed of bedreiging. Hij heeft
onbeperkte vrijheid om zaken te beslissen op basis van de interpretatie van
de feiten en de toepasselijke rechtsregels. Voor een uitgebreidere beschouwing
over de rechterlijke onafhankelijkheid verwijzen wij naar 4 van deze memorie
van toelichting.Met het opheffen van de buitentoepassing verklaring van de WOR ten aanzien
van rechterlijke ambtenaren is het – zoals gezegd – noodzakelijk
overeenkomstig de bescherming van het zogeheten primaat van de politiek, zoals
neergelegd in artikel 46 d, onderdeel b, aanvullende voorzieningen te treffen
ter bescherming van de rechterlijke onafhankelijkheid.Artikel 46 d, onderdeel b, regelt dat voor de toepassing van artikel 23,
derde lid, onder de aangelegenheden de onderneming betreffende niet zijn begrepen
de publiekrechtelijke vaststelling van taken van publiekrechtelijke lichamen
en onderdelen daarvan, noch het beleid ten aanzien van en de uitvoering van
die taken, behoudens voor zover het betreft de gevolgen daarvan voor de werkzaamheden
van de in de onderneming werkzame personen. Gerechten zijn publiekrechtelijke
lichamen in de zin van de WOR.Uit hetgeen hiervoor is uiteengezet over de onafhankelijkheid van de rechter
en de bijzondere staatsrechtelijke positie die de rechtelijk ambtenaar met
rechtspraak belast, als onderdeel van de rechtelijke macht, inneemt in ons
staatsbestel naast de wetgevende en de uitvoerende macht volgt dat niet kan
worden volstaan met de regeling in artikel 46 d, onderdeel b. Het is noodzakelijk
in aansluiting op de bescherming van het politieke primaat een nadere voorziening
te treffen ter bescherming van de onafhankelijkheid van de rechter. In aansluiting
op het begrippenkader en de systematiek van de WOR zijn in het voorgestelde
artikel 46 d, onderdeel c, de rechterlijke taken van medezeggenschap
uitgesloten. Het gaat hier om gelijke clausulering die is aangebracht ten
aanzien van het bestuurstaken opgenomen in artikel 2.2.2.1. van de wet op
de rechterlijke organisatie. Het gaat om de clausulering met betrekking tot
de rechterlijke taakuitvoering, de onafhankelijke geschillenbeslechting. Ter
afscherming van de rechterlijke onafhankelijkheid van het bestuurshandelen
is in het tweede lid bepaalt dat bij de uitvoering van de algemene leidinggevende
en bedrijfsvoeringstaken van het bestuur niet treedt in de procesrechtelijke
behandeling van, de inhoudelijke beoordeling van alsmede de beslissing in
een concrete zaak of in categorieën van zaken. Het rechterlijk beleid,
te weten het beleid dat rechters kunnen vormen inzake de uitoefening van de
bij wet aan het opgedragen taken, is uitgesloten van de taakuitvoering door
het bestuur. Het bestuur kan in dat verband wel de juridische kwaliteit en
de uniforme rechtstoepassing bevorderen, deze taak is neergelegd in 2.2.2.1,
derde lid, voorzover het niet gaat om de concrete geschillenbeslechting, maar
heeft op dat gebied geen beslissende bevoegdheden. In het derde lid is voorts
bepaald dat over de uitvoering van deze bestuurstaak overleg plaatsvindt met
de gerechtsvergadering en de sectorvergadering, de overleg organen binnen
het gerecht, waar het rechterlijk beleid kan worden gevormd. Door de afbakening
van het bestuurshandelen in artikel 2.2.2.1, tweede en derde lid van de Wet
RO en door de uitsluiting van medezeggenschap inzake de rechterlijke taken
in artikel 46 d, onder c, in de WOR wordt bereikt dat de onafhankelijkheid
van de rechter bij de geschillenbeslechting wordt gewaarborgd. Door de verbinding
te leggen in artikel 46 d, onder c, met de artikel 2.2.2.1., tweede en derde
lid, wordt voorkomen dat via de weg van de medezeggenschap het domein van
de onafhankelijke rechter wordt betreden. Op deze plaats geven wij aan dat
het in de rede ligt gelet op artikel 2.2.2.1, tweede en derde lid, dat het
bestuur bij de voorbereiding van besluitvorming inzake onderwerpen die raakvlakken
hebben met het rechterlijk beleid voor het verkrijgen van draagvlak de gerechtsvergadering
of de sectorvergadering raadpleegt. Te denken valt aan die elementen van te
formuleren beleid op het niveau van het gerecht op het terrein van in het
bijzonder werving en selectie, opleiding, loopbaanontwikkeling en delegatie
van werkzaamheden, die raakvlakken hebben met het domein van de rechterlijke
onafhankelijkheid. Dit sluit aan bij de algemeen adviserende taak van de gerechtsvergadering
en de sectorvergadering, in het bijzonder ten aanzien van de rol die zij hebben
bij de taak van het bestuur de juridische kwaliteit en de uniforme rechtstoepassing
te bevorderen.De uitzondering laat overigens onverlet dat ingeval het beleid ten aanzien
van en de uitvoering van de rechterlijke taakuitvoering gevolgen heeft dan
wel krijgt voor de werkzaamheden van de rechterlijke ambtenaren en de gerechtsambtenaren
bij het gerecht, deze zogeheten personele gevolgen als onderwerp betreffende
de onderneming, bedoeld in de Wor, kunnen worden aangemerkt. De personele
gevolgen kunnen dus onderwerp van overleg vormen. Door de uitzondering vormen
het beleid ten aanzien van en de uitvoering van rechterlijke taken waaruit
de desbetreffende personele gevolgen zijn voortgekomen, echter nimmer onderwerp
van dat overleg. Zie ook §2.5.2 en de artikelsgewijze toelichting bij
artikel VIII.Voor de integratie van de medezeggenschapsregimes had kunnen worden gekozen
voor de instelling van een gezamenlijk medezeggenschapsorgaan bij het gerecht,
welke boven de ondernemingsraad en de gerechtsvertegenwoordiging wordt geplaatst.
Een dergelijke constructie vinden wij echter niet doelmatig. Het brengt immers
met zich dat aangelegenheden die het gehele gerecht aangaan eerst in twee
verschillende gremia worden besproken en vervolgens opnieuw worden besproken
in het gezamenlijke orgaan. Dit zal vertragend werken op de besluitvorming.
Daarbij blijft met deze constructie een scheiding tussen de rechterlijke ambtenaren en de gerechtsambtenaren in stand. Zoals eerder opgemerkt dient
het gerecht als één werkorganisatie te fungeren.Ook hadden wij kunnen kiezen voor het creëren van een nieuwe medezeggenschapsregeling.
Dit zou echter betekenen dat de gerechtsambtenaren van de Wor moeten worden
uitgezonderd. Een dergelijke uitzondering achten wij gelet op het streven
naar een uniforme medezeggenschap voor het overheidspersoneel niet wenselijk.
Een dergelijke uitzondering leidt tot een onderscheid tussen het rijkspersoneel
onderling zonder dat daarvoor goede argumenten bestaan. De uitzondering heeft
immers geen toegevoegde waarde. Enerzijds omdat er toch zal moeten worden
voorzien in een regeling die tenminste gelijkwaardig is aan de Wor: de aansluiting
met het overige rijkspersoneel en de reeds verworven medezeggenschapsrechten
zullen namelijk moeten worden gewaarborgd.Anderzijds omdat er geen noodzaak bestaat voor de uitzondering van de
gerechtsambtenaren gelet op het tot dusverre goed functioneren van de Wor
bij de rechterlijke organisatie.Bij deze gelegenheid worden tevens de leden van het openbaar ministerie
onder de werking van de Wor gebracht. Bij het openbaar ministerie bestaat
reeds enige tijd de wens om onder de Wor te worden gebracht. In de artikelsgewijze
toelichting bij artikel VIII wordt daar nader op ingegaan.Ten slotte merken wij op dat binnen een periode van drie jaar een onafhankelijke
toestingscommissie de regeling van de medezeggenschap zoals neergelegd in
dit wetsvoorstel zal evalueren.2.5.2 De ondernemingsraadOp grond van de Wor heeft de ondernemingsraad een aantal bevoegdheden
en taken. In het hierna volgende gaan wij kort in op de belangrijkste bevoegdheden
en taken van de ondernemingsraad.Om te beginnen heeft de ondernemingsraad het recht op overleg (artikel
23 van de Wor). Alle aangelegenheden die de onderneming betreffen kunnen in
beginsel onderwerp van overleg zijn. Onder het begrip onderneming verstaat
de Wor: elk in de maatschappij als zelfstandige eenheid optredend organisatorisch
verband waarin krachtens arbeidsovereenkomst of krachtens publiekrechtelijke
aanstelling arbeid wordt verricht (artikel 1, eerste lid, onderdeel c, van
de Wor). Zoals gezegd is een gerecht aan te merken als een onderneming in
de zin van de Wor.In beginsel kunnen alle aangelegenheden die de onderneming betreffen,
onderwerp van overleg zijn. In beginsel, omdat de Wor een aantal uitzonderingen
kent. Zo vormt het beleid ten aanzien van en de uitvoering van een opgedragen
publiekrechtelijke taak geen onderwerp van overleg, behoudens voor zover deze
uitvoering de werkzaamheden van de in de onderneming werkzame personen betreft
(artikel 23, tweede lid, van de Wor). Voor de ondernemingsraden bij de overheid
is in artikel 46d, onderdeel b, van de Wor bepaald dat ook de publiekrechtelijke
vaststelling van taken van publiekrechtelijke lichamen en onderdelen daarvan,
alsmede het beleid ten aanzien en de uitvoering daarvan geen onderwerp van
overleg is. De personele gevolgen daarentegen vormen wel onderwerp van overleg.
Wij willen daarbij nog wijzen op de beschikking van de Hoge Raad van 26 januari
2000 inzake de grenscorrecties in de provincie Zuid-Holland. In die beschikking
overwoog de Hoge Raad onder meer dat bij een besluit, bedoeld in artikel 46d,
onderdeel b, van de Wor, waaraan personele gevolgen zijn verbonden maar het
besluit niet in het bijzonder ook strekt tot regeling van die gevolgen, het
desbetreffende besluit als zodanig geen onderwerp van medezeggenschap is.
De Hoge Raad verwees daarbij naar de parlementaire geschiedenis
van artikel 46d van de Wor (kamerstukken II 1993/94, 23 551, nr. 3, blz.
6). De wetgever heeft met het oog op de bescherming van het primaat van de
politiek, de in artikel 46d, onderdeel b, van de Wor omschreven besluiten
die door democratisch gecontroleerde organen worden genomen, van de medezeggenschap
willen uitsluiten. Hoewel niet altijd een strikte scheiding zal kunnen worden
aangebracht tussen de personele gevolgen en het besluit als zodanig, mag aan
die verwevenheid niet het gevolg worden verbonden dat het democratisch orgaan,
staande voor de besluitvorming betreffende vaststelling van taken van publiekrechtelijke
lichamen en onderdelen daarvan, of het beleid ten aanzien van die taken en
de uitvoering daarvan, het advies van de ondernemingsraad ten aanzien van
de personele gevolgen dient te vragen en af te wachten.Zoals in de voorgaande paragraaf is aangegeven is ter bescherming van
de onafhankelijkheid van de rechter in artikel 46 d, onder c, van de Wor,
een voorziening opgenomen op grond waarvan het beleid ten aanzien van en de
uitvoering van rechterlijke taken eveneeens als onderwerp van medezeggenschap
is uitgezonderd.Naast het recht op overleg heeft de ondernemingsraad nog twee belangrijke
bevoegdheden: het adviesrecht en het instemmingsrecht.In artikel 25 van de Wor is een uitputtende opsomming gegeven van onderwerpen
waarover advies van de ondernemingsraad moet worden gevraagd. Het gaat daarbij
met name om financieel-economische of bedrijfsorganisatorische aangelegenheden
zoals de beëindiging van de werkzaamheden van de onderneming of een belangrijk
deel daarvan, een belangrijke inkrimping, uitbreiding of andere wijziging
van de werkzaamheden van de onderneming, een belangrijke wijziging in de organisatie
van de onderneming, een belangrijke wijziging in de verdeling van de bevoegdheden
binnen de onderneming, een wijziging in de plaats waar de onderneming haar
werkzaamheden uitoefent, het groepsgewijze werven of inlenen van arbeidskrachten
en het doen van een belangrijke investering ten behoeve van de onderneming.Het advies wordt altijd gevraagd door de bestuurder, ook als hij niet
degene is die het besluit neemt. De ondernemingsraad heeft in beginsel alleen
een adviesrecht bij besluiten die betrekking hebben op de onderneming waarvoor
hij is ingesteld.De ondernemer is verplicht de ondernemingsraad in de gelegenheid te stellen
om advies uit te brengen. Gebeurt dat niet, dan kan de ondernemingsraad –
na bemiddeling en advies van de zogeheten bedrijfscommissie – de kantonrechter
verzoeken om naleving van de desbetreffende verplichting (artikel 36, tweede
lid, van de Wor).De ondernemingsraad is overigens niet verplicht om advies uit te brengen.Bij de uitvoering van zijn besluit is de ondernemer verplicht om een schorsingstermijn
van een maand in acht te nemen, tenzij het besluit overeenstemt met het advies
van de ondernemingsraad (artikel 25, zesde lid, van de Wor).Artikel 27 van de Wor bepaalt dat instemming van de ondernemingsraad is
vereist bij voorgenomen besluiten tot invoering, wijziging of intrekking van
bepaalde, limitatief opgesomde, regelingen op het gebied van het sociale beleid
in de organisatie. Het betreft onder meer een werktijd- of vakantieregeling,
een belonings- of functiewaarderingssysteem, een regeling op het gebied van
de veiligheid, gezondheid of welzijn in verband met arbeid, een regeling op
het gebied van het aanstellings-, ontslag- of bevorderingsbeleid, een regeling
op het gebied van de personeelsbeoordeling en een regeling op het gebied van
het werkoverleg. Hierbij moet worden aangetekend dat de betrokken
regelingen geen onderwerp van instemming zijn wanneer zij reeds inhoudelijk
zijn geregeld in een arbeidsvoorwaardenregeling die is vastgesteld door een
publiekrechtelijk orgaan (artikel 27, derde lid, van de Wor).Ten aanzien van de rechterlijke ambtenaren zijn tal van deze onderwerpen
reeds inhoudelijk vastgelegd in wettelijke voorschriften, zoals de Wet rechtspositie
rechterlijke ambtenaren en het Besluit rechtspositie rechterlijke ambtenaren.
Voorstellen die strekken tot invoering, wijziging of intrekking van regelingen
waaraan individuele rechterlijke ambtenaren rechten aan kunnen ontlenen, kunnen
in beginsel alleen ten uitvoer worden gebracht wanneer daarover overeenstemming
bestaat met de Sectorcommissie rechterlijke macht.Ook ten aanzien van de gerechtsambtenaren zijn een deel van de instemmingsplichtige
onderwerpen reeds vastgelegd in regelgeving, bij voorbeeld het Algemeen Rijksambtenarenreglement.
Het betrokken overleggremium is in dat geval het Sectoroverleg Rijk.Het voorgaande brengt met zich dat instemmingsrechten alleen zullen bestaan
wanneer ruimte is gelaten om op het niveau van de onderneming, eigen regelingen
te treffen. En uiteraard alleen wanneer de desbetreffende onderwerpen instemmingsplichtig
zijn op grond van artikel 27 van de Wor.Verder heeft de ondernemingsraad een adviesrecht ten aanzien van benoeming,
schorsing en ontslag van bestuurders, bedoeld in artikel 1, onderdeel e, van
de Wor.Het gaat daarbij om een zogeheten bloot adviesrecht: er staat geen beroep
open wanneer de ondernemer afwijkt van het advies.De ondernemingsraad heeft voorts nog een initiatiefrecht (artikel 23,
derde lid, van de Wor). Dit recht kan met name worden gebruikt ter verwezenlijking
van de stimulerende taak die de ondernemingsraad heeft op grond van artikel
28 van de Wor. De ondernemingsraad moet namelijk zoveel mogelijk bevorderen
dat de arbeidsvoorwaardenvoorschriften en de arbeidsomstandighedenvoorschriften
worden nageleefd binnen de onderneming. Verder moet de ondernemingsraad het
werkoverleg en het overdragen van bevoegdheden in de onderneming bevorderen.
Ook moet de ondernemingsraad de gelijke behandeling van mannen en vrouwen
bevorderen en moet de ondernemingsraad waken tegen andere vormen van discriminatie
in de onderneming.Wat de mogelijke medezeggenschapsstructuren bij de gerechten betreft,
kan het volgende worden opgemerkt.Onder de ondernemingsraad kunnen, na overleg met de ondernemer, vaste
commissies en onderdeelcommissies worden ingesteld (artikel 15 van de Wor).Op grond van artikel 33, tweede lid, van de Wor kan een ondernemer die
meer dan twee ondernemingsraden heeft ingesteld, voor een aantal van de door
hem in stand gehouden ondernemingen, een groepsondernemingsraad instellen
indien het bevorderlijk is voor een goede toepassing van de Wor bij deze ondernemingen.
In het overleg met de groepsondernemingsraad komen de aangelegenheden die
alle ondernemingen van de groep of een meerderheid van de groep aangaan, aan
de orde.Vertaald naar de gerechten, die alle in stand worden gehouden door de
Staat der Nederlanden, betekent het voorgaande dat boven de ondernemingsraden
van de gerechten een groepsondernemingsraad zou kunnen worden ingesteld voor
de gerechten gezamenlijk. Momenteel bestaat reeds een groepsondernemingsraad
waarin de ondernemingsraden van de gerechten zijn vertegenwoordigd. Deze groepsondernemingsraad
voert overleg met de directeur Rechtspleging van het ministerie van Justitie. Het ligt voor de hand om een dergelijke gelaagde medezeggenschapstructuur
in stand te houden. Wat de overlegpartner voor de groepsondernemingsraad betreft,
ligt het in de rede dat overleg wordt gevoerd met de Raad voor de rechtspraak.Wat de samenstelling van de ondernemingsraden bij de gerechten betreft,
kan nog het volgende worden opgemerkt.De ondernemingsraad bestaat uit leden die door de in de onderneming werkzame
personen rechtstreeks uit hun midden worden gekozen. Het aantal ondernemingsraadsleden
wordt bepaald door het aantal personen werkzaam bij het gerecht (artikel 6,
eerste lid, van de Wor). De verkiezingen vinden plaats aan de hand van kandidatenlijsten,
welke worden ingediend door de betrokken vakorganisaties dan wel door een
aantal kiesgerechtigden.Om te bevorderen dat alle geledingen binnen het gerecht een of meer vertegenwoordigers
krijgen in de ondernemingsraad, zou ervoor kunnen worden gekozen om het zogeheten
kiesgroepenstelsel toe te passen bij de ondernemingsraadsverkiezingen (artikel
9, derde lid, van de Wor). De ondernemingsraad wordt dan niet in zijn geheel
gekozen door alle binnen het gerecht werkzame personen. Het gerecht wordt
verdeeld in groepen van kiesgerechtigden die gemeenschappelijke kenmerken
of belangen hebben. Die groepen kiezen dan ieder uit hun midden een bepaald
aantal leden van de ondernemingsraad. De kandidaatstelling en de verkiezingen
vinden dan per kiesgroep plaats. Ook is een gemengd stelsel mogelijk. Een
deel van de ondernemingsraadsleden worden gekozen uit de kiesgroepen, het
andere deel door en uit alle personen werkzaam bij het gerecht. De keuze voor
het kiesgroepenstelsel of het gemengd stelsel wordt vastgelegd in het reglement
van de ondernemingsraad. Bij de eerste verkiezingen wordt die keuze vastgelegd
in het voorlopig reglement, dat door de ondernemer wordt vastgesteld (artikel
48, eerste lid, van de Wor).2.6 De personele opbouw bij de gerechtenAls gevolg van de invoering van het integraal management en een bestuur
bij de gerechten hebben wij het vooralsnog noodzakelijk geacht de personele
opbouw binnen de gerechten op enkele onderdelen te wijzigen. Vooralsnog, omdat
deze wijziging los staat van het project Personeelsbeleid dat in het kader
van het PVRO beziet hoe het personeelsbeleid en -opbouw in de nieuwe structuur
van de rechterlijke organisatie vorm moeten krijgen. Aangezien dit project
pas recentelijk van start is gegaan, konden wij bij het opstellen van het
wetsvoorstel nog geen rekening houden met de uitkomsten van dit project. Die
uitkomsten kunnen – afhankelijk van het tijdstip waarop zij beschikbaar
komen – aanleiding geven dit wetsvoorstel dan wel – indien dit
wetsvoorstel reeds in werking is getreden – de wet opnieuw te wijzigen.De wijzigingen die wij in de huidige personeelsstructuur hebben aangebracht,
worden hieronder in onderlinge samenhang toegelicht.Als gevolg van de invoering van een professioneel bestuur bij de gerechten
is aan de twee bestaande categorieën van functies bij de gerechten, te
weten de functies van de rechterlijke ambtenaren en van de gerechtsambtenaren,
een derde categorie toegevoegd, de functies van de bestuursleden.Door deze extra categorie kwamen wij voor de vraag te staan hoe de bestuursleden
zouden moeten worden bezoldigd. Tijdens de consultatieronde is als vervolg
op de uitgesproken voorkeur voor tijdelijke benoemingen, ook gesproken over
de wijze van bezoldiging van de (tijdelijke) bestuurders. Daarbij werd diverse
malen gewezen op een systeem van tijdelijke toelagen voor leidinggevende activiteiten
zonder dat daar direct een andere (rechterlijke) rang aan zou
moeten worden gekoppeld. Hierdoor zou tevens tegemoet kunnen worden gekomen
aan de uitdrukkelijke wens dat bestuursleden ook nog tijd hebben om zelf recht
te spreken («Analyse», §2D). In navolging hiervan hebben
wij wat de bezoldiging van de rechterlijke bestuursleden betreft gekozen voor
een systeem van toelagen: dat wil zeggen toelagen die men op het salaris als
rechterlijk ambtenaar met rechtspraak belast ontvangt. Indien een rechterlijk
ambtenaar met rechtspraak belast tot lid van het bestuur wordt benoemd, ontvangt
hij bovenop zijn rechterlijk salaris een toelage. Het niveau waarop de bestuurders
bezoldigd zullen worden zal afhankelijk zijn van een functiewaarderingsonderzoek
naar deze bestuursfuncties. De voorbereidingen voor dit functiewaarderingsonderzoek
zijn reeds ter hand genomen. De toelage van een rechterlijk lid van het bestuur
bedraagt derhalve het verschil tussen zijn rechterlijk salaris en de voor
de betreffende bestuursfunctie vastgestelde salarishoogte. Als een rechterlijk
ambtenaar met rechtspraak belast zijn bestuursfunctie neerlegt, vervalt diens
toelage en ontvangt hij alleen nog de bezoldiging behorende bij zijn rechterlijke
benoeming. Voor deze overgang hebben wij geen afbouwregeling getroffen, omdat
van tevoren aan een betrokkene bekend is dat de bestuursfunctie een tijdelijke
functie is. In een algemene maatregel van bestuur zal het toelagensysteem
nader worden uitgewerkt; in dat kader zal bijvoorbeeld ook de doorwerking
van de toelagen in op de rechterlijke bezoldiging gebaseerde uitkeringen bij
bijvoorbeeld ziekte aan de orde komen.Voor de directeur bedrijfsvoering ligt het bovenstaande minder voor de
hand. Hij wordt als niet-rechter immers niet met behoud van een rechterlijk
ambt benoemd, maar rechtstreeks als lid van het bestuur. Hij kent derhalve
geen basisaanstelling zoals de rechterlijke bestuursleden die wel kennen.
Wel betreft de benoeming van het niet-rechterlijk lid een tijdelijke benoeming,
net als die van de overige bestuursleden. Dit heeft onder meer tot gevolg
dat indien de directeur bedrijfsvoering zijn functie neerlegt, i.c. wordt
ontslagen dan wel niet wordt herbenoemd, hij niet kan terugvallen op een basisfunctie,
zoals de overige bestuursleden. De in deze tijdelijke benoeming gelegen risico's
zullen moeten worden verdisconteerd in zijn bezoldiging. Dit laatste zal worden
meegenomen in het eerdergenoemde functiewaarderingsonderzoek.Als gevolg van de toevoeging van de categorie bestuursfuncties, kwamen
wij voor de vraag te staan in welke categorie de huidige president, die zowel
rechtsprekende taken als bestuurlijke taken heeft, thuishoort. Tijdens de
consultatieronde is deze vraag ook aan de orde geweest. Er werd toen voorgesteld
om het presidentschap geen (rechterlijke) rang meer te laten zijn met daaraan
gekoppelde rechtsprekende taken, maar een (bestuurs)functie te laten zijn,
te weten voorzitter van het bestuur. Bij dit voorstel speelde ook een rol
de bezwaren die sommigen hadden geuit tegen een tijdelijke benoeming van de
president, namelijk de kans op manipulatie bij de herbenoeming en de invloed
die daarvan uit kan gaan op het rechterlijk optreden van de president («Analyse»,
§2D).Wij hebben de suggestie overgenomen om het presidentschap geen rechterlijke
rang meer te laten zijn met bijbehorende salariscategorie. Allereerst omdat
wij van mening zijn dat in de nieuwe rechterlijke organisatie de bestuurstaken
het hoofdbestanddeel zullen vormen van het functioneren van de president.
In de tweede plaats omdat wij de mogelijkheid van ontheffing van de huidige
president uit diens bestuursfunctie op gespannen voet vinden staan met de
artikelen 116, vierde lid, en 117 van de Grondwet. De schijn van beïnvloeding
van het rechterlijk functioneren van de president als gevolg daarvan, willen
wij vermijden.De presidentiële rechtsprekende taken van de huidige presidenten
zullen voortaan worden verricht door de rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast die zitting hebben in de enkelvoudige kamer waarin kort
gedingzaken en voorlopige voorzieningszaken worden behandeld en andere zaken
die door de wet momenteel aan de president worden toebedeeld (zie artikel
2.3.3.1). De bestuurstaken van de huidige president zullen worden verricht
door de voorzitter van het bestuur die de titel van president gaat voeren.De huidige presidenten zullen van rechtswege worden benoemd in het, wat
rang en salaris betreft gelijkwaardige, rechterlijke ambt van coördinerend
vice-president senior van hetzelfde gerecht waar zij nu president zijn (zie
artikel X). Daarnaast zullen zij van rechtswege worden benoemd tot president
nieuwe stijl, dat wil zeggen voorzitter van het bestuur, voor de eerste termijn
van zes jaren (zie artikel XI). Vanwege de eerstvermelde benoeming (als coördinerend
vice-president senior) zullen de huidige presidenten derhalve kunnen blijven
rechtspreken. De presidentsfunctie, waarin zij eveneens zullen worden benoemd,
omvat uitdrukkelijk alleen bestuurstaken en geen rechtsprekende taken.3. Bestuurlijke onderbrenging kantongerechten3.1 Vormgeving bestuurlijke onderbrengingIn paragraaf 1.2 hebben wij reeds aangegeven, dat tijdens de algemene
overleggen met de vaste commissie voor Justitie op 19 april 1999 en 9 juni
1999 (kamerstukken II 1998/99, 26 352, nrs. 10 en 15) ten gronde is gesproken
over de in de Contourennota en in de brief van 1 juni 1999 (kamerstukken II
1998/99, 26 352, nrs. 2 en 13) voorgestelde vormgeving voor de bestuurlijke
onderbrenging van de kantongerechten en het behoud van de snelheid, laagdrempeligheid
en toegankelijkheid van de kantonrechtspraak.Op basis van het gevoerde overleg met de vaste commissie voor Justitie
is toegezegd dat er – naast de wettelijke verankering van deelname vanuit
de kantonsector aan het bestuur – waarborgen zullen komen voor het behoud
van de waardevolle elementen van de kantonrechtspraak. Hierna bespreken wij
die waarborgen en geven daarbij aan hoe die zijn verwerkt in het wetsvoorstel
dan wel hoe op andere wijze aan onze toezegging op dit punt is tegemoetgekomen.Allereerst de wettelijke verankering van deelname
vanuit de kantonsector aan het bestuur. In artikel 2.2.1.2, eerste lid, is
bepaald dat alle sectorvoorzitters deel uitmaken van het bestuur en in artikel
2.3.2.1, eerste lid, is bepaald dat er een sector kanton is. De voorzitter
van de sector kanton maakt derhalve deel uit van het bestuur.In de Contourennota (26 352, nr. 2, blz. 11) en in bovengenoemde
brief van 1 juni 1999 hebben wij aangegeven dat het takenpakket bij de invoering gehandhaafd blijft, met dien verstande dat de zgn.
Mulderzaken bij de sectoren bestuursrecht zullen worden ondergebracht. Dit
laatste is aangekondigd in de brief van de toenmalige Minister van Justitie
aan de Tweede Kamer van 25 juni 1997 (kamerstukken II 1996/97, 25 425,
nr. 1). In artikel 2.3.2.1, eerste lid, is bepaald dat een sector kanton belast
is met het behandelen en beslissen van kantonzaken. In het wetsvoorstel tot
herziening van het procesrecht voor burgerlijke zaken, in het bijzonder de
wijze van procederen in eerste aanleg (kamerstukken II 1999/2000, 26 855,
nrs. 1–2) worden in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering als
kantonzaken aangeduid:– zaken betreffende vorderingen met een beloop van ten hoogste f 10 000,
de tot aan de dag van dagvaarding verschenen rente daarbij inbegrepen, tenzij
de rechtstitel dat bedrag te boven gaat en die rechtstitel wordt betwist;– zaken betreffende vorderingen van onbepaalde waarde, indien er duidelijke aanwijzingen bestaan dat de vordering geen hogere waarde
vertegenwoordigt dan f 10 000;– zaken betreffen een arbeidsovereenkomst, een collectieve arbeidsovereenkomst,
algemeen verbindend verklaarde bepalingen van een collectieve arbeidsovereenkomst,
of een agentuur-, huur- of huurkoopovereenkomst, ongeacht het beloop of de
waarde van de vordering;– andere zaken ten aanzien waarvan de wet dit bepaalt.In het kader van de aanpassingswetgeving zullen in het Wetboek van Strafvordering
ook de strafrechtelijke kantonzaken worden aangewezen.In tegenstelling tot artikel 2.2.1.7, tweede lid, waarin is bepaald dat
het bestuur zaken aan een bepaalde sector opdraagt, worden aan de sector kanton
derhalve alleen zaken door de wet opgedragen.Voorts is in de brief van 1 juni 1999 aangegeven dat in verband met de
laagdrempeligheid van de kantonrechtspraak het procederen
zonder verplichte procesvertegenwoordiging gehandhaafd blijft. In
eerdergenoemd wetsvoorstel tot herziening van het procesrecht voor burgerlijke
zaken wordt hierin geen wijziging aangebracht.Over het behoud van de werkwijze van de sector
kanton, met name de snelheid ervan, kan worden opgemerkt dat het bestuur van
het gerecht geen bevoegdheden krijgt ten aanzien van de procesrechtelijke
behandeling van, de inhoudelijke beoordeling van en de beslissing van een
concrete zaak. Dit laatste impliceert ook dat het bestuur geen aanwijzingen
kan geven die de behandeling van categorieën van zaken betreffen.Dit geldt voor de sector kanton en voor alle andere sectoren. In paragraaf 2.2.1
zijn wij daar reeds op ingegaan.In verband met de toegankelijkheid en laagdrempeligheid hebben wij in
de Contourennota (26 352, nr. 2, blz. 12) en in de brief van 1 juni 1999
aangegeven dat het bestuurlijk onderbrengen niet zal leiden tot het feitelijk
opheffen van de rechtspraaklocaties waar thans kantongerechten zijn gevestigd.
De kantongerechtlocaties blijven geopend. De kantongerechtlocaties
zullen in het Besluit nevenvestigingsplaatsen (nu nog: Besluit nevenzittingsplaatsen)
worden aangewezen als nevenvestigingen van de rechtbanken. Een extra garantie
daarvoor is in het voorgestelde artikel 2.3.2.1, tweede lid, van de Wet RO
opgenomen. Alleen op eigen verzoek zullen kantonlocaties worden opgeheven
of zullen gebouwen waar zittingen worden gehouden, worden gesloten.In de brief van 1 juni 1999 hebben wij medegedeeld dat een coördinerend
kantonrechter trekker van het project bestuurlijke
onderbrenging zou worden. Inmiddels kunnen wij mededelen dat de coördinerend
kantonrechter van het kantongerecht te Roermond projectleider van dit project
is geworden. Het project is op 19 augustus 1999 van start gegaan.Wat de rechtspositie van kantonrechters betreft
hebben wij in de Contourennota (26 352, nr. 2, blz. 11) aangegeven, dat
deze voor de zittende kantonrechters wordt gehandhaafd. In artikel IX is bepaald,
dat de thans zittende kantonrechters van rechtswege worden benoemd tot vice-president
van een rechtbank en is tot uitdrukking gebracht dat zij slechts met hun instemming
kunnen worden overgeplaatst naar een andere sector dan wel werkzaamheden van
een andere sector opgedragen kunnen krijgen. De huidige kantonrechters-plaatsvervangers
worden van rechtswege benoemd als rechter-plaatsvervanger van een rechtbank.In de Contourennota was voorts opgenomen dat de rechters werkzaam in de
sector kanton kantonrechter zouden blijven heten. In artikel 2.3.2.2, eerste
lid, is geregeld dat degene die zitting heeft in de enkelvoudige kamer van
de sector kanton de titel van kantonrechter dan
wel kantonrechter-plaatsvervanger voert. Ten slotte vermelden wij dat in het kader van het PVRO-project Personeelsbeleid
gewerkt wordt aan het opstellen vancompetentieprofielen voor rechterlijke functies bij onder meer rechtbanken en gerechtshoven,
waaronder het competentieprofiel van de kantonrechter. Op basis van dat laatste
profiel zal bepaald worden welke rang en bijbehorende salarishoogte voor de
functie van de binnen de sector kanton van een rechtbank werkzame rechter
wordt vastgesteld. Dit competentieprofiel is nu nog niet voorhanden en er
bestaat derhalve nog geen zicht op welke rang aan de functie van een binnen
de sector kanton werkzame rechter zal worden gehecht. Deze rang zal, naar
wij verwachten, uiterlijk drie jaar na inwerkingtreding van deze wet zijn
vastgesteld bij wet. Vanwege de bestuurlijke onderbrenging vervalt krachtens
dit wetsvoorstel nu al wel de rang van kantonrechter. In verband hiermee zullen
rechterlijke vacatures binnen de sector kanton van een rechtbank worden vervuld
door rechterlijke ambtenaren met de rang van vice-president van een rechtbank
(welke rang gelijk is aan de huidige kantonrechtersrang), totdat (mede) op
basis van bovengenoemde competentieprofielen de rangen en bijbehorende salarissen
voor de rechterlijke functies bij onder meer de rechtbanken, waaronder die
van rechterlijk ambtenaar werkzaam binnen de sector kanton, bij wet zijn vastgesteld.In het kader van de waarborgen voor de kantonrechtspraak vermelden wij,
dat in juli 1999 een tweedaagse conferentie in Zeist heeft plaatsgevonden
tussen vijf presidenten van rechtbanken en vijf nauw bij de landelijke ontwikkelingen
rond de kantongerechten betrokken kantonrechters. Deze conferentie had o.m.
ten doel te bezien met welke garanties voor het behoud van de positieve karakteristieken
van de kantonorganisatie, deze kan worden ondergebracht in het nieuwe gerecht
van eerste aanleg. Dit laatste binnen de genomen politieke beslissing tot
bestuurlijke onderbrenging van de kantongerechten als kantonsector in het
nieuwe gerecht van eerste aanleg.Deze conferentie heeft geresulteerd in een convenant waarin de tijdens
de conferentie door de partijen gemaakte afspraken zijn opgenomen («Convenant
Bestuurlijke Onderbrenging», Zeist, 23 juli 1999; hierna: Convenant).
Met dit convenant hebben begin september 1999 de achterbannen van zowel de
kantonrechters als de presidenten ingestemd.Dit Convenant is op 24 augustus 1999 aan ons aangeboden. Wij hechten er
aan, hetgeen reeds plaatsvond bij de aanbieding, ook op deze plaats aan te
geven dat wij zeer verheugd zijn met het totstandkomen van dit Convenant.
Uit het Convenant blijkt een positieve intentie om in de toekomst met elkaar
in één organisatie te willen samenwerken, onder erkenning van
de cultuurverschillen tussen rechtbanken en kantongerechten en het verschil
in werkwijze en positie.Door vastlegging van de afspraken in een Convenant geven de arrondissements-rechtbanken
en kantongerechten aan dat zij elkaar willen en kunnen houden aan de afspraken.
Een verdere formalisering daarvan zal kunnen plaatsvinden door het opnemen
van de afspraken in het in artikel 2.2.1.6 bedoelde bestuursreglement.In het Convenant zijn afspraken gemaakt over de handhaving van het takenpakket,
de werkwijze, de personele samenstelling, de nevenlocaties, het functieniveau
van kantonrechters en plaatsing van kantonrechters in andere sectoren. Daarbij
is aangegeven dat vernieuwingen en ontwikkelingen ten aanzien van het takenpakket,
de werkwijze en de personele samenstelling van de sector kanton mogelijk zullen
zijn , zij het slechts op basis van consensus. Daarbij is tevens aangegeven
dat de gemaakte afspraken zoveel mogelijk in de wetgeving zouden moeten worden
vastgelegd. Wij hebben met belangstelling en in hoofdlijnen ook met instemming kennisgenomen
van de gemaakte afspraken en overwogen of en zo ja, hoe die in het licht van
onze eigen verantwoordelijkheid in de wetgeving zouden moeten worden neergelegd.Op het behoud van het takenpakket, de werkwijze en de rechtspositie van
(zittende) kantonrechters zijn wij hierboven reeds ingegaan. Kortheidshalve
verwijzen wij daarnaar.Over de personele samenstelling van de sector kanton luidt ons standpunt
als volgt.Het bestuur is in de opzet van dit wetsvoorstel verantwoordelijk voor
de personele aangelegenheden binnen het gerecht. Door middel van machtiging
zou die taak of bepaalde bevoegdheden kunnen worden toebedeeld aan de sectorvoorzitters.
Op die wijze zou ook aan de voorzitter van de sector kanton een grote mate
van zelfstandigheid kunnen worden toebedeeld waar het de personele samenstelling
van zijn sector betreft.Los daarvan kunnen wij het ons voorstellen dat naast de garanties voor
het behoud van de kwaliteit van de huidige kantonrechters, voor de korte termijn –
vooral voor de overgang naar de rechtbanken – behoefte bestaat aan garanties
voor de kwaliteiten van toekomstige kantonrechters. In die zin ook het voorbehoud
van het lid van de Tweede Kamer, de heer Van Oven, tijdens het Algemene Overleg
van 9 juni jl. (kamerstukken II 1998/99, 26 352, nr. 15) ten aanzien
van de benoemingswijze van kantonrechters. Om die reden hebben wij als extra
waarborg in artikel 2.3.2.1, derde lid, onderdeel a, opgenomen dat het bestuur
de sectorvergadering van de sector kanton hoort over het opmaken van de lijst
van aanbeveling voor een rechterlijke vacature binnen die sector.Voor de nevenlocaties hebben wij dezelfde constructie gekozen. Naast de
garantie van aanwijzing van alle kantongerechtlocaties als nevenvestigingsplaatsen
(artikel 2.3.1.2, tweede lid, en artikel 2.3.2.1, tweede lid), worden ingevolge
artikel 2.3.2.1, derde lid, onderdelen b en c, beslissingen van het bestuur
over het verdelen van kantonzaken over de hoofdplaats, nevenvestigingsen nevenzittingsplaatsen
alsmede over het houden van zittingen door de leden van de sector kanton in
nevenzittingsplaatsen niet genomen dan nadat de sectorvergadering van de sector
kanton daarover is gehoord.Door het incorporeren van de waarborgen, zoals die in de Contourennota
en de brief van 1 juni 1999 waren aangekondigd, en door de bovengenoemde twee
onderdelen van het Convenant op te nemen in het wetsvoorstel zijn wij van
mening dat voldoende waarborgen zijn geschapen voor de deskundigheid van kantonrechters
en daarmee voor het behoud van de goede karakteristieken van de kantonrechtspraak.De uiteindelijke vormgeving van de bestuurlijke onderbrenging van de sector
kanton zoals voorgesteld in dit wetsvoorstel ziet er als volgt uit.De sector kanton wordt van rechtswege binnen de rechtbanken ingesteld,
op het moment dat dit wetsvoorstel tot wet wordt verheven (zie ook §2.2).
De sector kanton krijgt daardoor een wettelijke en blijvende verankering binnen
de organisatie van rechtbanken. Daarnaast zal de sectorvoorzitter van de sector
kanton, evenals de andere sectorvoorzitters, deel uitmaken van het bestuur.
Binnen de sector worden enkelvoudige en meervoudige kamers gevormd, waarin
de kantonzaken zullen worden behandeld. Degene die zitting heeft in de enkelvoudige
kamer mag de titel kantonrechter dan wel kantonrechter-plaatsvervanger voeren.
De huidige kantonrechters worden bezoldigd overeenkomstig de rang van vice-president
van een rechtbank. Ditzelfde geldt, in afwachting van de vaststelling van
de rechterlijke rang voor een binnen de sector kanton werkzame rechter, ook
voor nieuw binnen de sector kanton te benoemen rechters. Kantonrechters kunnen
slechts worden belast met het behandelen en beslissen van kantonzaken. 3.2 Overheveling hoger beroep kantonzaken naar de gerechtshovenMomenteel zijn de arrondissementsrechtbanken bevoegd kennis te nemen van
het hoger beroep tegen kantongerechtszaken. Met de onderbrenging van een sector
kanton binnen de rechtbanken kwamen wij voor de vraag te staan of het hoger
beroep tegen kantonzaken daar kan worden gehandhaafd. De belangrijkste alternatieven
die zich daarvoor voordeden zijn: handhaving van het hoger beroep bij de rechtbanken
door hoger beroep open te stellen op de andere sectoren binnen de rechtbank
(het zogenaamde interne appèl) óf onderbrenging van het hoger
beroep bij de gerechtshoven.In navolging van de Commissie-Leemhuis («Rechtspraak bij de tijd»,
Den Haag, januari 1998, blz. 46) hebben wij in de Contourennota aangegeven
(kamerstukken II 1998/99, 26 352, nr. 2, blz. 12) te kiezen voor onderbrenging
van het hoger beroep bij de gerechtshoven. Twee overwegingen hebben bij deze
keuze een doorslaggevende rol gespeeld. Allereerst het vertrouwen van de burger
in de onafhankelijkheid van de rechtspraak, dat kan worden geschaad als bij
dezelfde rechterlijke instantie in hoger beroep moet worden gegaan. Van een
burger kan niet worden gevraagd onderscheid te maken tussen een gerecht voor
zaken in eerste aanleg en een gerecht voor zaken in tweede instantie, die
bijvoorbeeld allebei hetzelfde briefpapier hanteren en in hetzelfde gebouw
kunnen zijn gehuisvest.De tweede belangrijke overweging is gelegen in het internationale recht.
Onzeker is hoe het intern appèl zich verhoudt tot de verdragsrechtelijke
bepalingen over de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Artikel 14,
vijfde lid, van het Internationale Verdrag voor de bescherming van Burgerlijke
en Politieke Rechten (IVBPR) garandeert het recht op hoger beroep in strafzaken.
In dit wetsvoorstel worden de huidige competentiegrenzen gehandhaafd, er is
slechts twijfel over de vraag of van hoger beroep kan worden gesproken indien
de mogelijkheid van intern appèl wordt opengesteld. Geredeneerd kan
worden dat de tweede instantie in dat geval geen hogere instantie is en dus
geen modaliteit van het hoger beroep in de zin van de uitspraak van het Mensenrechtencomité
in de zaak Salgar de Montejo (Annual Reports of the Human Rights Committee
1982, Doc. A/37/40, blz. 168). Daar tegenover staat dat in het IVBPR noch
door het Mensenrechtencomité wordt gesproken over de inrichtingsvereisten
van het hoger beroep. Hoewel de uitspraken van het Mensenrechtencomité
juridisch niet bindend zijn, bestaat er twijfel of het verstandig is om het
oordeel van het Mensenrechtencomité aangaande intern appèl af
te wachten.Het EVRM zelf en de Grondwet bevatten geen recht op hoger beroep. Het
is vaste jurisprudentie dat een extensieve interpretatie van artikel 6 EVRM
waarbij het recht op appèl afgeleid zou kunnen worden uit dit artikel,
van de hand wordt gewezen. Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM)
heeft wel bepaald dat indien hoger beroep openstaat, dit hoger beroep moet
voldoen aan de eisen van artikel 6 EVRM, waarbij rekening gehouden moet worden
met het speciale karakter van de procedure in hoger beroep. Het ligt niet
in de lijn der verwachting dat het EHRM zich in het algemeen over inrichtingsvereisten
voor het hoger beroep zal uitspreken. Het enige handvat dat het EHRM kan bieden
voor de interpretatie van artikel 6 EVRM voor het hoger beroep is de rechtspraak
rond de vereisten van onafhankelijkheid en onpartijdigheid.In de literatuur wordt wel gesproken over een ruimer onafhankelijkheidsbegrip
in termen van interne onafhankelijkheid (de verhoudingen tussen de rechters
onderling) en de samenwerking tussen rechters in interne overlegstructuren.
De eis van onafhankelijkheid betreft dan voornamelijk de discussie
rond het instellen van een bestuur en het verlenen van bevoegdheden aan dit
bestuur. Voor de onderbrenging van het hoger beroep is het in die zin relevant
dat het belang om het hoger beroep onder te brengen bij de gerechtshoven stijgt
naarmate er meer (inhoudelijke) bevoegdheden aan het bestuur toegekend worden.
In dit wetsvoorstel worden aan het bestuur nagenoeg geen inhoudelijke bevoegdheden
toegekend en kan de sector kanton met een grote mate van functionele autonomie
werken. In die zin zou intern appèl wellicht de toets der kritiek kunnen
doorstaan. Een complicerende factor blijft echter hoe het EHRM de grens tussen
inhoudelijke bevoegdheden en de bevoegdheden van het bestuur ter uitvoering
van de beheersmatige taken in het licht van artikel 6 EVRM zal beoordelen.In het verband van de onpartijdigheid kunnen er vragen rijzen over de
positie van een rechter die én deel uit maakt van een bestuur dat zich
uitstrekt over beide instanties, én recht spreekt in een van deze instanties.
Hoewel het EHRM bepaalde functiecumulaties toestaat, is het onzeker wat de
houding van het EHRM in dit geval zal zijn. Op dit moment beperkt het EHRM
zich in de Hauschildt jurisprudentie (EHRM, Hauschildt, uitspraak van 26 september
1988, Series A nr. 154) tot het aannemen van partijdigheid wanneer een rechter
een zodanig specifiek oordeel over de zaak heeft laten horen, dat hij bij
wijze van spreken al op zijn eindoordeel is vooruitgelopen. De mogelijkheid
dat een rechter door zijn bestuurlijke taken op een dergelijke wijze een zaak
zou beïnvloeden, wordt uiterst klein geacht. Niet alleen omdat de bevoegdheden
voornamelijk beheersmatig zijn, maar vooral omdat het bestuur zich niet inhoudelijk
mag bemoeien met een concrete zaak. In het uiterste geval is er de wettelijke
mogelijkheid van het verschoningsrecht of wraking. De kans dat intern appèl
een schending van artikel 6 EVRM op zou leveren op basis van partijdigheid
is dus gering te achten.Het EHRM heeft in de zaak Borgers (EHRM, Borgers, uitspraak van 23 januari
1991, Series A nr. 214-B) laten zien dat het een groot belang toekent aan
de schijn van dingen. De schijn van partijdigheid kan een schending van artikel
6 EVRM opleveren. Ook op dit punt rijzen er vragen over de standpunten van
het EHRM. Het EHRM heeft zich niet uitgesproken over de vraag of een tweede
instantie bij één en hetzelfde gerecht een schijn van partijdigheid
met zich brengt. Het is in principe mogelijk dat het EHRM het intern appèl
afwijst omdat hetzelfde rechtscollege een uitspraak doet in zowel eerste aanleg
als tweede instantie, hetgeen de schijn van partijdigheid met zich kan brengen.De conclusie kan worden getrokken dat er zowel ten aanzien van de onafhankelijkheid
als de onpartijdigheid onzekerheid is over de koers van de rechtspraak van
het EHRM. Het is daarom niet mogelijk om met zekerheid te zeggen dat invoering
van intern appèl niet in strijd is met het EVRM.Vanwege die onzekerheid over het internationale recht en het eerdergenoemde
vertrouwen van de burger hebben wij besloten «op zeker» te spelen
en te kiezen voor onderbrenging van het hoger beroep bij de gerechtshoven.4. Rechterlijke onafhankelijkheidIn deze paragraaf besteden wij aandacht aan de verhouding tussen de door
ons voorgestelde bevoegdheden van het bestuur en de onafhankelijkheid van
de individuele rechter, omdat dit een essentiële rechtsstatelijke randvoorwaarde
voor de modernisering is geweest bij het opstellen van het wetsvoorstel. OnafhankelijkheidIn algemene zin kan de onafhankelijkheid van de rechter worden omschreven
als de eis dat de rechter in de uitoefening van zijn functie onafhankelijk
moet zijn ten opzichte van andere staatsorganen. Vanuit dat perspectief dient
de rechter zich in de positie te bevinden dat hij in toereikende mate is afgeschermd
tegen druk van buitenaf. Om te bepalen welke concrete waarborgen aanwezig
moeten zijn om aan deze algemene eis te voldoen, is het volgende van belang.In de eerste plaats dienen de bepalingen waarin met het oog op de onafhankelijkheid
harde voorwaarden zijn geformuleerd, in het bijzonder onze Grondwet en artikel
6 van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) in acht te worden
genomen. Het gaat hier om eisen waarop geen uitzonderingen mogelijk zijn.
Zij zijn op beperkte schaal geconcretiseerd in de jurisprudentie van het Europese
Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Concreet gaat het om de volgende voorwaarden:– Inrichting, samenstelling en bevoegdheid van de rechterlijke macht
moeten bij of krachtens de wet worden geregeld (art. 116 Grw.);– Het burgerlijk- en strafprocesrecht moet bij wet respectievelijk
in wetboeken worden geregeld (art. 6 EVRM, art. 107 Grw.);– Elke vorm van ondergeschiktheid aan het (openbaar) bestuur bij
de uitoefening van hun rechtsprekende rol dient te ontbreken; het (openbaar)
bestuur mag ten aanzien van de vervulling van die rol geen bindende instructies
geven, noch uitspraken van de rechter ongedaan maken (art. 6 EVRM);– Rechters worden voor hun leven (in ieder geval tot hun 70e) benoemd
(art. 117 Grw);– Vermenging met uit een oogpunt van o.m. onafhankelijkheid onverenigbare
functies dient te zijn uitgesloten (o.m. art. 57 Grw.);– Het toezicht op de ambtsvervulling door rechters geschiedt door
de leden van de rechterlijke macht met rechtspraak belast zelf (art. 116 Grw.);
schorsing of ontslag van rechters – buiten eigen verzoek of op grond
van leeftijd – is alleen mogelijk door een tot de rechterlijke macht
behorend gerecht en uitsluitend in bij de wet te bepalen gevallen (art. 117
Grw.); en– De rechtspositie van rechters dient overigens wettelijk te zijn
geregeld (art. 117 Grw.).Daarnaast gelden voorwaarden voortvloeiend uit de met de onafhankelijkheid
samenhangende – maar wel daarvan te onderscheiden – eis van onpartijdigheid.
Deze blijven hier verder buiten beschouwing.In het kader van de invoering van integraal management en een bestuur
bij de gerechten is de vraag van belang in hoeverre de individuele rechter
in constitutioneelrechtelijke zin onafhankelijk is ten opzichte van het gerecht
waar hij is aangesteld. In het bijzonder is de vraag of een eventuele verplichting
van de rechter om op bepaalde terreinen aanwijzingen van het bestuur van het
gerecht op te volgen, zich verdraagt met het beginsel van onafhankelijkheid.Het geldend recht geeft op deze vraag geen duidelijk antwoord. Enerzijds
moet worden vastgesteld dat de waarborgen die uit Grondwet en verdragen voortvloeien,
betrekking hebben op de positie van de individuele rechter (benoeming voor
het leven, ontslag alleen door een tot de rechterlijke macht behorend gerecht
enz.). Anderzijds kan noch uit de Grondwet, noch uit artikel 6 EVRM en de
daarop gebaseerde jurisprudentie worden afgeleid dat het geldende recht zich
verzet tegen dwingende bevoegdheden van de gerechten ten opzichte van individuele
rechters.Meer aanknopingspunten biedt de Recommendation nr. R (94) 12 van de Raad
van Europa. Deze bevat een aantal algemene beginselen ter waarborging
van «the independence of judges». In algemene zin wordt aanbevolen
dat de uitvoerende en wetgevende macht de onafhankelijkheid van rechters (niet
gerechten) dient te waarborgen. Voorts wordt bepaald dat rechters in de uitoefening
van hun rechtsprekende functie onafhankelijk moeten zijn en zaken moeten kunnen
beslissen in volledige vrijheid (beginsel I, d). De aanbeveling bevat voorts
een aantal aanwijzingen die erop neerkomen dat de onafhankelijkheidswaarborg
de individuele rechter ook beschermt tegen te vergaande invloed van personen
en organen binnen de rechterlijke macht zelf. Zo zal een rechter niet zonder
redengeving van een zaak mogen worden afgehaald (beginsel I, f). De aanbeveling
sluit evenwel uitdrukkelijk niet uit, dat individuele rechters binnen de rechterlijke
macht een zekere verantwoording dienen af te leggen, ook als het gaat om de
rechterlijke uitspraken zelf (beginsel I, d) of dat zij verplicht mogen worden
aanvullende opleidingen te volgen (beginsel V, g). Omtrent de vraag tot hoever
een dergelijke verantwoordingsplicht kan gaan en op welk moment deze in strijd
komt met de onafhankelijkheid die aan de rechter toekomt, geeft de aanbeveling
geen uitsluitsel.Verhouding tot het wetsvoorstelIn dit wetsvoorstel zijn voor de onafhankelijkheid van de rechter van
bijzonder belang de aanwijzingsbevoegdheden van het bestuur (artikel 2.2.2.2),
de regeling voor de behandeling van klachten (artikel 2.2.2.4), de rechtspositionele
bevoegdheden van het bestuur (in de Wrra), de regeling van de medezeggenschap
(artikel VIII) en de verhouding tussen de gerechtsambtenaar die griffierswerkzaamheden
verricht en de rechterlijke ambtenaar met rechtspraak belast (artikel 2.2.1.1).– aanwijzingsbevoegdhedenMet inachtneming van het bovenstaande mogen de bevoegdheden van het bestuur
niet zo ver gaan dat de individuele rechter beperkt wordt in zijn vrijheid
een zaak op een bepaalde manier te behandelen en te beslissen.Ook tijdens de consultatieronde kwam dit onderwerp bij elk gerecht aan
de orde. Een overgrote meerderheid was tegen bijzondere én algemene
aanwijzingsbevoegdheden van het bestuur ten aanzien van het rechterlijk beleid
(«Analyse», §2B).Wat de aanwijzingsbevoegdheden van het bestuur betreft hebben wij dan
ook gekozen voor een formulering in artikel 2.2.2.2 waardoor is uitgesloten
dat het bestuur ten aanzien van de juridische kwaliteit en de uniforme rechtstoepassing
(artikel 2.2.2.1, derde lid) algemene of bijzondere aanwijzingen zou kunnen
geven. Het bestuur beschikt alleen over aanwijzingsbevoegdheden ter uitvoering
van de beheersmatige taken, zoals opgesomd in artikel 2.2.2.1, eerste lid.
Daarnaast hebben wij als extra waarborg in het tweede en derde lid van artikel
2.2.2.1 opgenomen, dat het bestuur bij de uitvoering van zowel haar beheersmatige
taken als de beleidsmatige taak niet treedt in de procesrechtelijke behandeling
van, de inhoudelijke beoordeling van alsmede de beslissing in een concrete zaak.In het tweede lid van artikel 2.2.2.2, waarin de aanwijzingsbevoegdheid
van het bestuur wordt geregeld, is een soortgelijke waarborg opgenomen. Deze
waarborgen strekken zich ook uit tot de procesrechtelijke behandeling van,
de inhoudelijke beoordeling van alsmede de beslissing in categorieën van zaken.Wij hebben de waarborg in artikel 2.2.2.1, derde lid, bewust niet uitgebreid
tot categorieën van zaken. Ten eerste niet, omdat het bestuur ten aanzien
van de bevordering van de juridische kwaliteit en de uniforme rechtstoepassing
geen dwingende bevoegdheden heeft; het bestuur heeft slechts de bevoegdheid
tot overleg. Ten tweede niet, omdat wij van mening zijn dat de
uitbreiding tot categorieën van zaken de uitvoering van de bevorderingstaak
illusoir zou maken; de term uniformiteit impliceert immers een veelvoud van
zaken.Door het gerechtshof Amsterdam is ons geadviseerd om in de waarborg te
verwijzen naar de vrijheid van de rechter ten aanzien van het procesbeheer.
Wij hebben dit advies niet overgenomen, omdat het woord procesbeheer naar
onze mening te vaag is om als duidelijke en wettelijke norm te kunnen worden
gehanteerd.Door het opnemen van de zinsnede «procesrechtelijke behandeling
van» hebben wij getracht het woord «procesbeheer» te preciseren
door de puur procesrechtelijke behandeling van zaken en de meer organisatorische
behandeling van zaken van elkaar te onderscheiden. Onder het eerste verstaan
wij de toepassing van – vaak discretionaire – procesbevoegdheden
door de rechter, zoals daar zijn het schorsen of verdagen van een zitting
of het oproepen van deskundigen. Wat deze behandeling van zaken betreft worden
de normen bepaald door de rechters zelf of door de wetgever.Onder de organisatorische behandeling verstaan wij de handelingen die
de organisatie rondom de behandeling van een zaak betreffen, zoals bijvoorbeeld
het tijdstip waarop een zitting wordt gehouden en in welke zittingszaal. Op
deze vorm van behandeling van een zaak kan het bestuur, of daarvan afgeleid
de sectorvoorzitter, een individuele rechter aanspreken.Wij tekenen daarbij evenwel uitdrukkelijk aan, dat wij door het hanteren
van o.m. de begrippen «procesrechtelijk» , «organisatorisch»
, «procesbeheer» en «bedrijfsvoering» niet willen
beweren daarmee de grens tussen deze begrippen voor eens en voor altijd te
hebben getrokken. Er zal op de grens tussen deze begrippen een grijs gebied
blijven bestaan, over de afbakening waarvan verschil van mening mogelijk is.
De een zal het begrip procesrechtelijk of procesbeheer willen oprekken, de
ander het begrip organisatorisch of bedrijfsvoering. Uiteindelijk is het aan
de rechter zelf bij de behandeling van een zaak hoe hij de bij wet aan hem
geattribueerde bevoegdheden zal uitoefenen. Van geval tot geval zal binnen
het gerecht bekeken en afgewogen moeten worden of bepaalde bevoegdheden van
het bestuur niet te zeer raken aan de onafhankelijke, individuele geschillenbeslechting.– interne klachtenregelingIn artikel 2.2.2.4 wordt de bevoegdheid voor het bestuur geregeld om een
regeling te treffen voor de behandeling van klachten. Het betreft hier de
behandeling van klachten door burgers en procespartijen over de bejegening door een rechter of het gerecht, en niet over de inhoud
van hun uitspraken.Om over dit laatste geen misverstanden te laten bestaan hebben wij in
het tweede lid van artikel 2.2.2.4 een extra waarborg ingebouwd. Klachten
zijn niet mogelijk ten aanzien van gedragingen waartegen ingevolge een wettelijk
geregelde voorziening een procedure bij een rechterlijke instantie aanhangig
is, dan wel beroep openstaat tegen een uitspraak die in een zodanige procedure
is gedaan. Klachten kunnen evenmin een rechterlijke beslissing betreffen.Deze formulering brengt met zich dat noch eindbeslissingen (uitspraken)
noch een van de daaraan voorafgaande beslissingen object van een klacht kunnen
zijn. Die beslissingen kunnen alleen door middel van de gebruikelijke rechtsmiddelen
worden aangevochten.– rechtspositionele bevoegdhedenHet merendeel van de rechtspositionele bevoegdheden ten aanzien van de rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast bij een gerecht
berust bij het bestuur van dat gerecht, maar daarop zijn ten behoeve van de
rechterlijke onafhankelijkheid twee uitzonderingen aangebracht. De bevoegdheid
tot het opleggen van een schriftelijke waarschuwing wordt in verband met het
bepaalde in artikel 116, vierde lid, van de Grondwet niet toegekend aan het
bestuur, waarvan een niet-rechter deel uitmaakt, maar aan de president (zie
voorts de toelichting bij (het nieuwe) artikel 46d van de Wrra). De bevoegdheid
tot het houden van een evaluatiegesprek komt in verband met het bepaalde in
artikel 116, vierde lid, van de Grondwet toe aan het bestuur minus het niet-rechterlijk
lid (zie voorts de toelichting bij het (nieuwe) artikel 46a van de Wrra).
De in verband met artikel 117, derde lid, van de Grondwet nu aan de Hoge Raad
toegekende bevoegdheden, te weten ontslag en schorsing van rechterlijke ambtenaren
met rechtspraak belast, blijven bij dat gerecht berusten en komen derhalve
(ook) niet toe aan het gerechtsbestuur.– medezeggenschapOp de verhouding van de rechterlijke onafhankelijkheid en de regeling
van de medezeggenschap zijn wij reeds in paragraaf 2.5 ingegaan. Om de
onafhankelijkheid van rechters te waarborgen, is artikel 46d, onderdeel c,
van de Wor aangepast. In de artikelsgewijze toelichting bij artikel VIII wordt
hier nader op ingegaan.– verhouding gerechtsambtenaar – rechterlijk
ambtenaar met rechtspraak belastNaast bovengenoemde waarborgen hebben wij in artikel 2.2.1.1, vierde lid,
geregeld dat een gerechtsambtenaar die griffierswerkzaamheden verricht ten
behoeve van een rechterlijk ambtenaar met rechtspraak belast, bijvoorbeeld
het schrijven van een proces-verbaal van een zitting, alleen verplicht is
te voldoen aan de (procesrechtelijke) aanwijzingen van die rechterlijk ambtenaar,
en uitdrukkelijk niet aan de aanwijzingen van het bestuur. Anders zou het
bestuur via die gerechtsambtenaar de individuele geschillenbeslechting kunnen
beïnvloeden.5. Personele en financiële gevolgenDe personele en financiële gevolgen van het wetsvoorstel worden grotendeels
bepaald door een drietal onderdelen van het wetsvoorstel, te weten:– de bestuurlijke onderbrenging van kantongerechten bij de rechtbanken,– de overheveling hoger beroep kantonzaken naar de gerechtshoven,
en– de inrichting van het nieuwe bestuur bij de gerechten.De financiële gevolgen van met name deze drie projecten zijn beperkt;
zij bedragen ca. f 0.35 mln. in 1999, oplopend tot ca. f 8 mln.
in 2001. In 2002 zijn de kosten op ca. f 5 mln. geraamd. Het betreft
hier overwegend incidentele kosten. De genoemde bedragen zijn gebaseerd op
eerste projectramingen. Bij de verdere uitwerking zullen zich wijzigingen
kunnen voordoen. De relatief beperkte omvang van de kosten hangt samen met
het grotendeels open blijven van de bestaande kantongerechten – als
nevenvestigingen van de rechtbanken – en de taakgaranties ten behoeve
van de zittende kantonrechters. De kosten verbonden aan de overheveling van
het hoger beroep in kantonzaken vloeien voort uit de overgang van personeel
van de rechtbanken naar de gerechtshoven en met wijzigingen in de automatiseringssystemen
bij de hoven. Bij de inrichting van de nieuwe besturen bij de gerechten wordt
rekening gehouden met het beslag op de personele capaciteit bij de invulling
van de bestuursfuncties. Daarbij is van belang dat thans bij veel gerechten
al (dagelijkse) besturen functioneren. De met dit wetsvoorstel
samenhangende uitgaven worden bekostigd uit de f 130 mln. die in het
regeerakkoord en in de Contourennota zijn bestemd voor de modernisering van
de rechterlijke organisatie, waarvan dit wetsvoorstel een onderdeel vormt.
Over de verdere concretisering van de personele en financiële gevolgen
van deze onderdelen van de moderniseringsoperatie wordt de Kamer twee keer
per jaar ingelicht in de voortgangsrapportages over de uitvoering van de Contourennota
modernisering rechterlijke organisatie, welke door de Tweede Kamer is aangemerkt
als een zgn. groot project.ARTIKELSGEWIJSAlgemeenVoor zover de hier voorgestelde bepalingen inhoudelijk ongewijzigd zijn
overgenomen uit de huidige regelgeving worden zij in beginsel niet toegelicht.
Wel wordt telkens aangegeven aan welke huidige bepaling(en) een voorgestelde
bepaling is ontleend.ARTIKEL IAlgemeenVan de gelegenheid is gebruik gemaakt om de Wet RO op een aantal punten
te vernieuwen. In de eerste plaats wordt de systematiek op onderdelen gewijzigd.
In de eerste afdeling van het nieuwe hoofdstuk 2 zijn voortaan die bepalingen
opgenomen die alle gerechten betreffen, zoals bijvoorbeeld de vorming en bezetting
van kamers en de regeling van vervanging bij ziekte. Hierdoor behelzen de
afdelingen in hoofdstuk 2 over de rechtbanken, de gerechtshoven en de Hoge
Raad alleen specifieke, d.w.z. uitsluitend op deze gerechten betrekking hebbende
bepalingen.In de tweede plaats wordt op een groot aantal plaatsen de redactie gemoderniseerd
of anderszins verbeterd. Deze wijzigingen worden afzonderlijk toegelicht.AHOOFDSTUK 1. ALGEMENE BEPALINGENArtikel 1.1De thans in artikel 2, eerste lid, opgenomen opsomming van rechterlijke
ambtenaren, wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 1.1, onderdeel
b.In onderdeel b worden alleen de rechterlijke rangen opgesomd, en niet
de afzonderlijke titels die rechterlijke ambtenaren als gevolg van de werkzaamheden
die zij verrichten mogen voeren, zoals bijvoorbeeld die van kantonrechter
en kantonrechter-plaatsvervanger (zie §3 van de algemene toelichting
en artikel 2.3.2.2).De volgorde van de subonderdelen in onderdeel b komt grotendeels overeen
met de volgorde van de gerechten in hoofdstuk 2 van de Wet RO, eerst de rechtbanken
en de gerechtshoven, daarna de Hoge Raad.Uit de opsomming in onderdeel b is de bepaling over de griffier, met uitzondering
van die bij de Hoge Raad, verdwenen; bij de gerechten zijn momenteel nagenoeg
geen personen meer in het ambt van griffier benoemd.Onderdeel c is in de plaats gekomen van het tweede lid van artikel 2 van
de huidige Wet RO. Het begrip «rechterlijke ambtenaren met rechtspraak
belast» sluit aan bij de in de Grondwet gehanteerde terminologie voor
leden van de rechterlijke macht.Een nieuw onderdeel d is opgenomen over de gerechtsambtenaren. Dit onderdeel
houdt verband met de invoering van integraal management, in die zin dat deze
ambtenaren voortaan niet meer onder de bevoegdheden van de Minister van Justitie
vallen, maar onder de bevoegdheden van het bestuur van een gerecht.BHOOFDSTUK 2. RECHTSPRAAKAFDELING 2.1 ALGEMENE BEPALINGENArtikel 2.1.1De thans in artikel 1 opgenomen opsomming van gerechten die tot de rechterlijke
macht behoren, wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.1.1. In deze
opsomming zijn – als gevolg van de bestuurlijke onderbrenging –
de kantongerechten vervallen. Tevens is op aanraden van de president van en
de procureur-generaal bij de Hoge Raad het woord «arrondissementsrechtbank»
vervangen door het meer bij het normale spraakgebruik passende woord «rechtbank».
Dit woord sluit bovendien beter aan bij de terminologie gebezigd in hoofdstuk
8 van de Algemene wet bestuursrecht, het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
en het Wetboek van Strafvordering.Artikel 2.1.2Afdeling 2.2 van hoofdstuk 2 van de Wet RO is niet van toepassing op de
Hoge Raad, omdat bij de Hoge Raad – zoals ook al opgenomen in de Contourennota
(kamerstukken II 1998/99, 26 352, nr. 2, blz. 6 en 9) – geen integraal
management noch een bestuur wordt ingevoerd, vanwege de bijzondere positie
van de Hoge Raad in ons rechtsbestel, niet in de laatste plaats door de vervlechting
van de Hoge Raad met het parket bij de Hoge Raad. Hierdoor blijft de huidige
beheersrelatie tussen de Minister van Justitie en de Hoge Raad bestaan.Artikel 2.1.3De thans in artikel 20, eerste en tweede lid, geregelde openbaarheid van
rechtszittingen wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.1.3. De redactie
van dit artikel is – afgezien van de nietigheidssanctie – gemoderniseerd.Artikel 2.1.4Het thans in artikel 20, derde lid, geregelde uitspreken in openbaarheid
van vonnissen en arresten, wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel
2.1.4, eerste lid.De thans in artikel 21, opgenomen bepaling over het verplichte aantal
rechters voor het uitspreken van een vonnis of arrest, wordt in dit wetsvoorstel
opgenomen in artikel 2.1.4, tweede lid.De redactie van het artikel is tevens gemoderniseerd. In dit artikel en
in het vervolg van deze wet wordt alleen nog gesproken over uitspraken, in plaats van over de verschillende varianten van uitspraken, zoals bijvoorbeeld
vonnissen of beschikkingen.Artikel 2.1.5De thans in de artikelen 49 en 70 van de Wet RO, de artikelen 10 en 12
van de Beroepswet, en de artikelen 11 en 13 van de Wet bestuursrechtspraak
bedrijfsorganisatie opgenomen bepaling over het vormen en bezetten van kamers,
wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.1.5. In plaats van deze bevoegdheid
voor alle gerechten, met uitzondering van de Hoge Raad, afzonderlijk te regelen
wordt zij voortaan in het algemene gedeelte van hoofdstuk 2 van de Wet RO
opgenomen. De bevoegdheid voor de Hoge Raad wordt geregeld in artikel 2.5.4.
In de artikelen V en VI wordt artikel 2.1.5 van overeenkomstige toepassing
verklaard op de Centrale Raad van Beroep respectievelijk het College van Beroep
voor het bedrijfsleven.Op voorstel van de president van en procureur-generaal bij de Hoge Raad
is voor het tweede lid de zinsnede geplaatst «Tenzij in deze wet anders
is bepaald». Zij merkten op dat in diverse bijzondere kamers bij de
rechtbanken en de gerechtshoven in de meervoudige kamers ook niet tot de rechterlijke
macht behorende leden zitting hebben (zie de artikelen 2.3.3.5, 2.4.2.3, 2.4.2.4
en 2.4.2.6). In die artikelen hadden wij dan ook een bevoegdheid opgenomen
om van artikel 2.1.5 af te wijken. Het voorstel van de president van en procureur-generaal
bij de Hoge Raad is wetstechnisch gezien korter en door ons overgenomen. In
de artikelen 2.3.3.5, 2.4.2.3, 2.4.2.4 en 2.4.2.6 is de afwijkingsbevoegdheid
vervallen.Nieuw in dit artikel is het derde lid, dat tevens de eerste afwijking
is van het tweede lid. Ingevolge dit artikellid kan het bestuur bepalen dat
een meervoudige kamer niet uit drie, maar uit meer rechterlijke ambtenaren
met rechtspraak belast zal bestaan. Het is de laatste jaren gebleken dat zowel
bij de behandeling van met name strafzaken die als risicovol kunnen worden
aangemerkt als bij zaken die wegens het horen van een aantal getuigen en deskundigen
meer dagen zullen vergen, de mogelijkheid aanwezig is dat in de samenstelling
van de meervoudige kamer wijziging komt. Volgens geldend recht (artt. 322
juncto 348 en 350 Wetboek van Strafvordering) dient na een dergelijke wijziging
het onderzoek door het gerecht in nieuwe samenstelling opnieuw te worden aangevangen.
Het oordeel over de volledigheid van het onderzoek kan alleen worden geveld
door een rechterlijk ambtenaar die aan het gehele onderzoek heeft deelgenomen.In de praktijk wordt thans in geval van risicovolle of langdurige zittingen
op basis van artikel 26 van het Reglement I reeds een algemene voorziening
getroffen, waardoor in zaken van veel gewicht of grote omvang een of meer
rechterlijke ambtenaren boven het in de wet bepaalde getal als bijzitter worden
benoemd. Deze zijn bij de behandeling van de zaak op de terechtzitting aanwezig,
maar mogen niet meewerken aan de totstandkoming van een uitspraak (de beoordeling
en beslissing), behalve ter vervanging van een van de rechterlijke ambtenaren
die deel uitmaken van het gebruikelijke aantal voor een meervoudige kamer.
Dit laatste geschiedt dan op verzoek van de voorzitter van de meervoudige
kamer.Door het opnemen van dit artikellid voldoen wij aan de toezegging van
de toenmalige Minister van Justitie bij gelegenheid van de behandeling van
het wetsvoorstel Herziening van de regeling onderzoek ter terechtzitting (kamerstukken
I 1997/98, 24 296) naar aanleiding van vragen van het lid van de Eerste
Kamer, mevrouw Michiels van Kessenich, over het gebruik van reserverechters
in zogenaamde megazaken. Artikel 2.1.6De thans in artikel 26, eerste en tweede lid, opgenomen bepalingen over
de wijze van besluitvorming in raadkamer worden in dit wetsvoorstel opgenomen
in artikel 2.1.6, eerste en tweede lid. Het derde lid van artikel 26 is niet
overgenomen, omdat het tweede lid reeds bepaald dat ieder lid van de meervoudige
kamer verplicht is aan de besluitvorming deel te nemen en dus niet afwezig
mag zijn. Dit laatste laat evenwel onverlet dat door gebruikmaking van de
moderne technologie op het gebied van telecommunicatie (bijv. teleconferencing)
een lid niet altijd fysiek hoeft deel te nemen aan de besluitvorming.De thans in artikel 28, opgenomen bepaling over raadkamergeheim, wordt
in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.1.6, derde lid. Dit artikel wordt
in de daartoe geëigende bepalingen ook van toepassing verklaard op de
lekenrechters onderscheidenlijk de deskundige leden in de bijzondere meervoudige
kamers bij de rechtbanken en de gerechtshoven.In plaats van te spreken van griffiers wordt voortaan gesproken over gerechtsambtenaren.
Hierdoor wordt aangesloten bij het nieuwe artikel 2.2.1.1, eerste lid.Alle bepalingen aangaande de raadkamer zijn nu samengebracht in een artikel.Artikel 2.1.7De thans in de artikelen 32, 47 en 61a van de Wet RO, artikel 11 van de
Beroepswet, en artikel 12 van de Wet bestuursrechtspraak bedrijfsorganisatie
opgenomen bepaling over het rechter-plaatsvervangerschap, wordt in dit wetsvoorstel
opgenomen in artikel 2.1.7. In plaats van deze bevoegdheid voor alle gerechten
afzonderlijk te regelen wordt zij in het algemene gedeelte van hoofdstuk 2
van de Wet RO opgenomen. In de artikelen V en VI wordt artikel 2.1.7 van overeenkomstige
toepassing verklaard op de Centrale Raad van Beroep respectievelijk het College
van Beroep voor het bedrijfsleven.Bovendien wordt het bestuur verantwoordelijk gemaakt voor het inschakelen
van rechters-plaatsvervangers en is het oproepen van rechters-plaatsvervangers
niet langer afhankelijk van ziekte of verhindering anderszins van rechters.
Hierdoor wordt aangesloten bij de huidige praktijk van het inzetten van rechters-plaatsvervangers,
aangezien rechters-plaatsvervangers ook worden ingeschakeld voor hun specifieke
deskundigheid op een bepaald rechtsgebied.Artikel 2.1.8De thans in artikel 7 opgenomen bepaling over de waarneming van een rechterlijk
ambt wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.1.8. Nieuw in het artikel
is de positie van het bestuur van het gerecht waar het betreffende lid werkzaam
bij is. Dat bestuur moet voortaan instemmen met de waarneming.Artikel 2.1.9De thans in artikel 19 opgenomen – voor alle gerechten geldende –
bepaling over de reglementen van openbaar bestuur wordt in dit wetsvoorstel
opgenomen in artikel 2.1.9.Op basis van het huidige artikel 19 zijn de Reglementen I en II opgesteld.
In het kader van de aanpassingswetgeving (zie ook §1.4 van de algemene
toelichting) zal bezien worden in hoeverre die Reglementen aanpassing behoeven.
Niet uitgesloten is immers dat een aantal bepalingen uit de Reglementen
I en II door de gerechten zal worden opgenomen in het bestuursreglement, bedoeld
in artikel 2.2.1.6.Artikel 2.1.10De thans in artikel 24 opgenomen bepaling over het zich niet inlaten met
partijen door een rechter wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.1.10.
Het artikel is redactioneel gemoderniseerd. Dit artikel wordt in de daartoe
geëigende bepalingen ook van toepassing verklaard op de lekenrechters
onderscheidenlijk de deskundige leden in de bijzondere meervoudige kamers
bij de rechtbanken en de gerechtshoven.In hun commentaar adviseerden de president van en procureur-generaal bij
de Hoge Raad om dit artikel in artikel 120 van de huidige Wet RO van overeenkomstige
toepassing te verklaren op de leden van het parket van de Hoge Raad, omdat
naar hun mening bij de behandeling van zaken hun positie niet verschilt van
die van de leden van de Hoge Raad.Wij hebben dit advies niet overgenomen, omdat naar onze mening de positie
van de leden van het parket bij de Hoge Raad wel verschilt van die van de
leden van de Hoge Raad. De leden van het parket zijn immers geen rechterlijk
ambtenaar met rechtspraak belast en zijn evenmin onderdeel van de Hoge Raad
of van het openbaar ministerie. Het uitsluiten van contacten met procespartijen
waartoe artikel 2.1.10 verplicht vinden wij daarom – gezien ook de bijzondere
taakopdracht voor de leden van het parket – niet voor de hand liggend.Artikel 2.1.11De thans in artikel 28a opgenomen bepaling over de geheimhoudingsplicht
wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.1.11. Het artikel is redactioneel
gemoderniseerd. Dit artikel wordt in de daartoe geëigende bepalingen
ook van toepassing verklaard op de lekenrechters onderscheidenlijk de deskundige
leden in de bijzondere meervoudige kamers bij de rechtbanken en de gerechtshoven.AFDELING 2.2 DE ORGANISATIE VAN DE GERECHTENParagraaf 2.2.1. InrichtingArtikel 2.2.1.1In het eerste lid is een opsomming opgenomen van het bij alle gerechten
werkzame personeel. Hiermee wordt onder meer tot uitdrukking gebracht dat
het huidige ondersteunend personeel niet meer onder de bevoegdheden van de
Minister van Justitie valt, maar voortaan als gerechtsambtenaren tezamen met
de rechterlijke ambtenaren onder de bevoegdheden van het bestuur.De CRvB/CBb stelden voor vast te leggen dat de gerechten bestaan uit met
rechtspraak belaste leden. Deze vormen naar hun mening gezamenlijk het gerecht
en oefenen aldus de rechtsprekende functie van het gerecht uit. In reactie
hierop willen wij het volgende antwoorden.Het woord «gerechten» is pas bij de grondwetswijziging van
1983 in de Grondwet opgenomen. Daarvóór werd gesproken van «rechterlijke
macht» en «rechtbanken». Aan de wetgever wordt door de Grondwet
van 1983 de mogelijkheid gelaten wijzigingen aan te brengen in de bevoegdheid
van de gerechten die deel uitmaken van de rechterlijke macht. Tevens wordt
de regeling van de inrichting en samenstelling van de gerechten aan de wetgever
opgedragen. De wetsgeschiedenis van de Grondwet geeft geen aanleiding te veronderstellen
dat de wijziging van terminologie een andere betekenis beoogt;
met «gerechten» wordt in de grondwettelijke betekenis gedoeld
op de organen die recht spreken.In ons wetsvoorstel heeft het woord «gerechten» echter een
andere betekenis: het organisatorisch geheel. In dat lichaam is het orgaan
dat recht spreekt (en dus onafhankelijk moet zijn) ingebed. Uiteraard zijn
bij het organisatorisch geheel ook andere personen werkzaam dan rechterlijke
ambtenaren, nl. de gerechtsambtenaren. Naar onze mening kan in artikel 2.2.1.1
daarom ook gesproken worden van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast
en gerechtsambtenaren die werkzaam zijn bij een gerecht, zonder dat dat in
strijd is met artikel 116 van de Grondwet of artikel 6 van het EVRM. Van strijd
met deze artikelen zou sprake zijn indien ten aanzien van de rechterlijke
ambtenaren met rechtspraak belast binnen de gerechten niet zou worden voldaan
aan de onafhankelijkheidseisen die de Grondwet (en het EVRM) stellen.De thans in artikel 108, eerste lid, onderscheidenlijk 145, eerste lid,
opgenomen bepaling over gerechtsauditeurs onderscheidenlijk rechterlijke ambtenaren
in opleiding wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in het tweede lid van dit
artikel.In de toelichting bij artikel 1.1 is reeds ingegaan op het verdwijnen
van het ambt van griffier bij de gerechten, met uitzondering van de Hoge Raad.
In het derde lid van dit artikel is geregeld dat de werkzaamheden van de griffier
bij een rechtbank of een gerechtshof voortaan in beginsel zullen worden verricht
door daartoe door het bestuur aangewezen gerechtsambtenaren. De vermelding
van «de griffier» in de diverse, vooral procesrechtelijke wetten,
kan hierdoor ongewijzigd blijven.Indien een daartoe aangewezen gerechtsambtenaar griffierswerkzaamheden
verricht ten behoeve van een rechterlijk ambtenaar met rechtspraak belast,
bijvoorbeeld het schrijven van een proces-verbaal van een zitting, is hij
verplicht te voldoen aan de (procesrechtelijke) aanwijzingen van die rechterlijk
ambtenaar, en uitdrukkelijk niet aan de aanwijzingen van het bestuur. Anders
zou het bestuur via die gerechtsambtenaar de individuele geschillenbeslechting
kunnen beïnvloeden. Dit laatste hebben wij willen uitsluiten door het
opnemen van het vierde lid in dit artikel (zie ook §4). Het spreekt naar
onze mening voor zich, dat de aanwijzigen van de rechterlijk ambtenaar alleen
hoeven te worden opgevolgd voor zover de gerechtsambtenaar daar redelijkerwijs
aan kan voldoen.Artikel 2.2.1.2In het algemene deel van de toelichting zijn wij reeds uitgebreid ingegaan
op de samenstelling van het bestuur (§2.1), op de aanstelling (§2.6)
en op de gegeven adviezen uit de consultatieronde.Wij willen op deze plaats alleen nog aandacht besteden aan de leden 7
en 8 van dit artikel. Op verzoek van de president van en procureur-generaal
bij de Hoge Raad zijn het zevende en achtste lid afgestemd op en aangepast
aan artikel 2.6.1.1, achtste en negende lid, van het wetsvoorstel Raad voor
de rechtspraak. Hierdoor is de opsomming van de onverenigbaarheden voor het
bestuurslidmaatschap van een gerecht nagenoeg gelijk aan de onverenigbaarheden
voor het lidmaatschap van de Raad voor de rechtspraak.Op aangeven van de president van en procureur-generaal bij de Hoge Raad
zijn ook de leden van de Hoge Raad uitgesloten van het bestuurslidmaatschap
van een (ander) gerecht.Wellicht ten overvloede wijzen wij nog op de onverenigbaarheden die daarnaast
nog gelden voor de president en de sectorvoorzitter vanwege hun hoedanigheid
van rechterlijk ambtenaar met rechtspraak belast. Artikel 2.2.1.3Dit artikel bevat enige bepalingen betreffende de rechtspositie van de
bestuursleden.Ter verduidelijking van de rechtspositie van bestuursleden merken wij
eerst het volgende op. Voor het voorzitterschap en het sectorvoorzitterschap
is de hoedanigheid van rechterlijk ambtenaar met rechtspraak belast vereist.
Voor degene die als voorzitter of sectorvoorzitter wordt benoemd blijft derhalve
de bij zijn rechterlijke benoeming behorende regeling van zijn rechtspositie
(Wrra, etc.) van toepassing. In aanvulling hierop zijn in de Wet RO (zie de
artikelen 2.2.1.2, 2.2.1.3 en 2.2.2.3), en worden bij algemene maatregel van
bestuur (gebaseerd op artikel 2.2.1.3, eerste en vijfde lid), nog enkele rechtspositionele
bepalingen vastgesteld die specifiek betrekking hebben op de benoeming als
voorzitter of sectorvoorzitter. Deze aanvullende bepalingen daargelaten geldt
voor de betrokken rechterlijk ambtenaar gedurende de periode waarin hij als
voorzitter of sectorvoorzitter functioneert derhalve geen andere regeling
van zijn rechtspositie. Het niet-rechterlijk lid kent, zoals in het algemene
deel al is toegelicht, niet een zogeheten basisaanstelling met bijbehorende
rechtspositie. Vanwege zijn aanstelling als lid van het bestuur bij een gerecht
is hij een door of vanwege het rijk aangestelde ambtenaar. Net als de andere
gerechtsambtenaren geldt voor hem rechtspositioneel bezien dan ook hetgeen
bij of krachtens wet (Ambtenarenwet, ARAR, etc.) voor rijksambtenaren is geregeld.
Ook voor hem zijn in de Wet RO (zie de artikelen 2.2.1.2, 2.2.1.3 en 2.2.2.3),
en worden bij algemene maatregel van bestuur (gebaseerd op artikel 2.2.1.3,
vijfde lid), in aanvulling hierop enkele rechtspositionele bepalingen vastgesteld
die specifiek op zijn bestuursbenoeming betrekking hebben.Het eerste lid van artikel 2.2.1.3 betreft de wijze waarop de voorzitter
en de sectorvoorzitter worden bezoldigd. Op de wijze van bezoldiging van bestuursleden
zijn wij reeds ingegaan in het algemene deel van de toelichting (§2.6).
Kortheidshalve wordt daarnaar verwezen. Het tweede lid bepaalt duidelijkheidshalve
dat een lid van het bestuur wordt ontslagen wanneer zich een in artikel 2.2.1.2
geformuleerde onverenigbaarheid voordoet. In het derde lid wordt bepaald dat
de voorzitter en de sectorvoorzitter, voor wie immers de hoedanigheid van
rechterlijk ambtenaar met rechtspraak belast vereist is, in geval van ontslag
of schorsing als met rechtspraak belast lid van de rechterlijke macht tevens
worden ontslagen of geschorst als lid van het bestuur. Het vierde lid regelt
voor de belangrijke rechtspositionele besluiten van schorsing, ontslag en
disciplinaire bestraffing dat deze ten aanzien van het niet-rechterlijk lid
door de Kroon worden genomen. Voor de overige ten aanzien van de directeur
bedrijfsvoering uit te oefenen rechtspositionele bevoegdheden wordt in de
Wet RO (zie artikel 2.2.2.3, tweede lid) al geregeld, en zal in beginsel ook
bij algemene maatregel van bestuur (zie artikel 2.2.2.3, derde lid) worden
geregeld, dat deze door het bestuur uitgezonderd de directeur bedrijfsvoering
zelf worden uitgeoefend. Dit sluit ook aan bij hetgeen voor de rechterlijke
bestuursleden geldt. Zoals hierboven toegelicht blijft voor hen namelijk in
hoofdzaak de bij de rechterlijke benoeming behorende rechtspositie van toepassing,
hetwelk ook betekent dat het bestuur, zij het dan wel uitgezonderd het rechterlijk
bestuurslid zelf (zie artikel 2.2.2.3, vierde lid), de functionele autoriteit
blijft. Het vijfde lid tenslotte biedt de basis voor de algemene maatregel
van bestuur die nog enkele andere rechtspositionele voorschriften zal bevatten.
Tot de in de genoemde algemene maatregel van bestuur te regelen onderwerpen
zullen in ieder geval behoren: de bestuurstoelage voor de rechterlijke bestuursleden,
de doorwerking van deze toelage in op de rechterlijke bezoldiging gebaseerde
uitkeringen bij bijvoorbeeld ziekte, en de bezoldiging van het niet-rechterlijk
lid. Artikel 2.2.1.4In het algemene deel van de toelichting (§2.1) zijn wij reeds ingegaan
op de wijze van besluitvorming door het bestuur. Kortheidshalve wordt daarnaar
verwezen.Artikel 2.2.1.5In het algemene deel van de toelichting (§2.1 en §2.3) zijn
wij reeds ingegaan op de bevoegdheid een of enkele leden van het bestuur te
machtigen een of meer bevoegdheden uit te oefenen. Uit het van overeenkomstige
toepassing verklaren van afdeling 10.1.1 van de Algemene wet bestuursrecht
volgt dat ondermandaat ook mogelijk zal zijn.De VPK is van mening dat door middel van machtiging de slagvaardigheid
van het bestuur kan worden vergroot en dat dit de effectiviteit ten goede
komt. De VPK stelt voor te bepalen dat als zo'n machtiging onderwerpen betreft
die de sector kanton kunnen raken, de instemming van de voorzitter van die
sector vereist is. Wij hebben deze suggestie – mede in het licht van
het Eindrapport van het projectteam (§4.2) – niet overgenomen,
omdat het collegiale karakter van het bestuur en de collectieve verantwoordelijkheid
met zich brengt dat terughoudend moet worden omgegaan met zowel het machtigen
van enkele bestuursleden als met het toestaan van uitzonderingen op de hoofdregel
van besluitvorming bij meerderheid van stemmen.De arrondissementsrechtbank Groningen stelde voor te bepalen dat bij voorkeur
geen taken en bevoegdheden worden gedelegeerd aan het niet-rechterlijk lid
ter bescherming van het eigen domein van de rechterlijke macht. Wij hebben
deze suggestie evenmin overgenomen. Enerzijds vanwege dezelfde argumentatie
als hierboven genoemd bij de VPK en anderzijds omdat bepaalde waarborgen voor
de rechterlijke onafhankelijkheid reeds in dit wetsvoorstel zijn opgenomen
(zie ook §4 van de toelichting).Artikel 2.2.1.6In het algemene deel van de toelichting (§2.1) zijn wij reeds ingegaan
op op het bestuursreglement. Kortheidshalve wordt daarnaar verwezen.De president van en procureur-generaal bij de Hoge Raad hebben in hun
commentaar voorgesteld in het reglement op te nemen welke zaken door een sector
worden behandeld en welke kamers binnen een gerecht zijn gevormd. Partijen
kunnen aldus weten waarheen hun zaak in een gerecht gaat. Daarbij moet naar
hun mening in het reglement enerzijds rekening worden gehouden met de mogelijkheid
van improvisatie (bijvoorbeeld in verband met de onregelmatige instroom van
zaken) en anderzijds moeten ad hoc beslissingen worden vermeden, teneinde
te voorkomen dat een gerecht het verwijt kan worden gemaakt van manipulatie.
Dit voorstel hebben wij overgenomen in het eerste lid. Daaraan is om dezelfde
reden toegevoegd het kenbaar maken in het bestuursreglement welke zaken door
het bestuur zijn aangewezen om in de hoofdplaats, nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen
te worden behandeld.Artikel 2.2.1.7In het algemene deel van de toelichting (§2.3) zijn wij reeds ingegaan
op de samenstelling van sectoren en van de sectorvergadering. Kortheidshalve
wordt daarnaar verwezen. Artikel 2.2.1.8In het algemene deel van de toelichting (§2.3) zijn wij reeds ingegaan
op de positie van de sectorvoorzitter. Hier wordt nu nog ingegaan op de ondersteuning
van de sectorvoorzitter. In het Eindrapport van het Projectteam (§5.4,
blz. 24) is opgenomen, dat het in de eerste plaats de sectorvoorzitter zelf
is die bepaalt op welke wijze hij ondersteund wil worden. Dat ondersteuning
nodig is, lijkt naar de mening van het Projectteam evident. Dat kan in de
figuur zijn van een sectorcoördinator die nauw samenwerkt met de sectorvoorzitter.
Voor met name de grote(re) sectoren is ondersteuning in de vorm van een sectorbedrijfsbureau
een mogelijkheid, onder leiding van een coördinator. Een bedrijfsbureau
op gerechtsniveau zal onder leiding van de directeur bedrijfsvoering staan.
Voor kleine sectoren zou een coördinerend secretaris ook een praktische
oplossing kunnen zijn.In het eerste lid van dit artikel was aanvankelijk aangegeven dat een
sectorvoorzitter bij het geven van leiding bijgestaan wordt door een of meer
gerechtsambtenaren, en in de toelichting stond dat dit niet uitsloot dat een
sectorvoorzitter bij het geven van leiding ook zou worden bijgestaan door
één of meer rechterlijke ambtenaren. Op advies van de Onderdeelscommissie
gerechten Rotterdam (OCG) is de volzin over de bijstand vervallen. De OCG
acht deze volzin overbodig aangezien de sectorvoorzitter op grond van zijn
leidinggevende taken reeds de bevoegdheid heeft om enkele taken – of
het nu leidinggevende, inhoudelijke of administratieve taken zijn –
te verdelen over hemzelf, rechterlijke ambtenaren of gerechtsambtenaren.De nieuwe formulering laat de ruimte aan de gerechten en de sectorvoorzitters
om de ondersteuning op eigen wijze in te vullen. Men kan de sectorcoördinator
handhaven en taken aan hem mandateren (zoals voorgesteld door de arrondissementsrechtbank
Groningen), maar men kan ook een klein bedrijfsbureau per sector maken of
één bedrijfsbureau voor het hele gerecht van waaruit ondersteuning
wordt geboden aan de verschillende sectorvoorzitters en de overige bestuursleden.Paragraaf 2.2.2. Taken en bevoegdhedenArtikel 2.2.2.1In het algemene deel van de toelichting (§2.2) zijn wij reeds ingegaan
op de taken voor het bestuur. Hier wordt nog een enkele opmerking gemaakt
over de taken.Tijdens de consultatieronde langs de gerechten is uitgebreid stilgestaan
bij het takenpakket van het bestuur. Aan de hand van een lijst met taken is
daarover gesproken. Een grote meerderheid kon zich vinden in de opsomming.
Wel werd elke keer stilgestaan bij de verhouding tussen taken en bevoegdheden.
Zo zag men wel als taak voor het bestuur weggelegd, het bevorderen van de
rechtseenheid binnen een gerecht, maar men vond tegelijkertijd dat het bestuur
daartoe geen dwingende bevoegdheden zou moeten krijgen. Bovendien is tijdens
de consultatieronde naar voren gekomen dat een meerderheid voor een sterke
rol van de sectoren is ten aanzien van het rechterlijk beleid en de rechtseenheid
(Analyse, §2B).Zoals wij in §4 al aangaven hebben wij bij het redigeren van artikel
2.2.2.1 rekening gehouden met die verhouding tussen taken en bevoegdheden.
Het bestuur heeft alleen de bevoegdheid algemene en bijzondere aanwijzingen
te geven ten aanzien van de beheersmatige taken, zoals opgesomd in het eerste
lid van dat artikel. Ten aanzien van het beleid inzake de juridische kwaliteit
en de uniforme rechtstoepassing heeft het bestuur «slechts» de
bevoegdheid met een sectorvergadering of de gerechtsvergadering te overleggen
(art. 2.2.2.1, derde lid). Ten aanzien van de juridische kwaliteit
van of uniforme rechtstoepassing in concrete zaken heeft het bestuur geen
andere bevoegdheid dan de overlegbevoegdheid (artikelen 2.2.2.1, derde lid,
en 2.2.2.2, tweede lid).Bijzondere aandacht verdient voorts nog de taak van het bestuur «zorg
te dragen voor de kwaliteit van de bestuurlijke en organisatorische werkwijze
van het gerecht». Deze bestuurlijk-organisatorische kwaliteit dient
te worden onderscheiden van de juridische kwaliteit van een gerecht. De juridische
kwaliteit behoort – zoals zojuist aangegeven – primair tot de
zorg van de sector en meer in het bijzonder van de individuele rechter zelf.
Het bestuur van een gerecht kan ter zake alleen in overleg treden met de sectorvergadering.De bestuurlijk-organisatorische kwaliteit ziet op de organisatie om de
individuele geschillenbeslechting heen. Gedacht kan bijvoorbeeld worden aan
de inrichting van een gerecht of de mate van ondersteuning van de rechters,
zowel door gerechtsambtenaren als door materiële voorzieningen (zie ook:
Rapport «Rechtspraak bij de Tijd», blz. 14 en 15; en Prof. J.B.J.M.
ten Berge, «Contouren van een kwaliteitsbeleid voor de rechtspraak»,
in: «Kwaliteit van rechtspraak op de weegschaal», Utrecht/Zutphen,
1998, blz. 21–40). Het bestuur zal de individuele rechter zodanig moeten
faciliteren dat deze in staat is te voldoen aan de eisen die artikel 6 EVRM
stelt, waaronder het vereiste van tijdigheid.Het gerechtshof 's-Gravenhage stelt voor in het derde lid op te nemen
dat het bestuur niet treedt in de procesrechtelijke behandeling van zaken. Het gerechtshof vreest namelijk dat als gevolg
van de Lamicie-normen en de bekostigingsstructuur de gerechten in eerste aanleg
zaken sneller gaan behandelen (minder tussenvonnissen e.d.) waardoor de hoven
meer zaken zullen krijgen die meer tijd kosten.Wij hebben de suggestie van het gerechtshof niet in dit artikel overgenomen,
maar wel in artikel 2.2.2.2, tweede lid, (zie de toelichting aldaar) waarin
de aanwijzingsbevoegdheid van het bestuur is geregeld. Wij zijn van mening
zijn dat het bestuur – los van dwingende bevoegdheden – wel in
overleg zou moeten kunnen treden met de sectorvergaderingen en gerechtsvergadering
wat de juridische kwaliteit en uniforme rechtstoepassing betreft. De formulering
zoals voorgesteld door het gerechtshof zou dit laatste onmogelijk maken.In het vierde lid van dit artikel was aanvankelijk aangegeven dat het
bestuur bij het geven van leiding bijgestaan wordt door een of meer gerechtsambtenaren.
Evenals in artikel 2.2.1.8 ten aanzien van de sectorvoorzitter is op advies
van de Onderdeelscommissie gerechten Rotterdam de volzin over de bijstand
vervallen. Voor een toelichting wordt verwezen naar de toelichting bij artikel
2.2.1.8.Artikel 2.2.2.2In het algemene deel van de toelichting (§2.2) zijn wij reeds ingegaan
op de aanwijzingsbevoegdheid van het bestuur. Op deze plaats wordt nog aandacht
besteed aan de ontvangen adviezen ten aanzien van dit artikel.De president van en procureur-generaal bij de Hoge Raad en de NVvR hebben
voorgesteld aan het tweede lid toe te voegen de zinsnede «of in categorieën
van zaken».Aanvankelijk hadden wij in de toelichting aangegeven dat in de enkelvoudige
formulering van het woord «zaak» ook het meervoud lag omsloten.
In navolging van de adviezen hebben wij het derde lid gewijzigd, om zodoende
onze intentie – die overeenkomt met die van de president van en procureur-generaal
bij de Hoge Raad en de NVvR – te verduidelijken, namelijk dat het bestuur
geen aanwijzingen kan geven ten aanzien van een concrete zaak noch ten aanzien
van categorieën van zaken. Artikel 2.2.2.3In dit artikel wordt ten eerste geregeld dat het bestuur van een gerechtshof
of een rechtbank rechtspositioneel bezien het bevoegd gezag is ten aanzien
van de bij het gerecht aangestelde gerechtsambtenaren. Het eerste lid bepaalt
expliciet dat het bestuur ten aanzien van deze ambtenaren over de belangrijke
rechtspositionele bevoegdheden van aanstellen, disciplinair straffen, schorsen
en ontslaan beschikt. In het tweede lid is geregeld dat het bestuur ten aanzien
van de gerechtsambtenaren rechtspositioneel bezien het bevoegd gezag als bedoeld
in de Ambtenarenwet is. Voor de directeur bedrijfsvoering geldt in afwijking
hiervan dat hij wordt aangesteld, disciplinair gestraft, geschorst en ontslagen
bij koninklijk besluit (artikelen 2.2.1.2 en 2.2.1.3) en dat de in de Ambtenarenwet
aan het bevoegd gezag toegekende bevoegdheden ten aanzien van hem door het
bestuur uitgezonderd hem zelf worden uitgeoefend. Ingevolge het derde lid
worden bij of krachtens algemene maatregel van bestuur nog aanvullende regels
gesteld omtrent het uitoefenen van rechtspositionele bevoegdheden door het
bestuur ten aanzien van de gerechtsambtenaren en door het bestuur minus de
directeur bedrijfsvoering ten aanzien van die directeur bedrijfsvoering. Dit
biedt met name de mogelijkheid om met betrekking tot rechtspositionele bevoegdheden,
die in op de Ambtenarenwet berustende bepalingen (waaronder die in het Algemeen
Rijksambtenarenreglement) aan «Onze Minister», «hoofd van
dienst», «bevoegd gezag», enzovoort worden toegekend, te
bepalen dat deze ten aanzien van de gerechtsambtenaren onderscheidenlijk de
directeur bedrijfsvoering worden uitgeoefend door het bestuur onderscheidenlijk
het bestuur uitgezonderd de directeur bedrijfsvoering.Ten tweede wordt in dit artikel volledigheidshalve bepaald dat het bestuur
ten aanzien van de rechterlijke ambtenaren die deel uitmaken van het gerecht
en de rechterlijke ambtenaren in opleiding die bij het gerecht de opleiding
doorbrengen, functionele autoriteit is in de zin van de Wrra. Wij verwijzen
voor een nadere toelichting op dit punt naar de hierna volgende toelichting
bij de wijziging van artikel 1 van de Wrra. Bovendien wordt in dit artikel
bepaald dat ten aanzien van de rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast
die deel uitmaken van het gerechtsbestuur, gedurende hun bestuursperiode de
aan het bestuur als functionele autoriteit toegekende bevoegdheden worden
uitgeoefend door het bestuur minus die rechterlijk ambtenaar zelf. Hiervoor
is, net als bij de hierboven toegelichte bepaling dat voor de directeur bedrijfsvoering
het bestuur minus hem zelf het bevoegd gezag is, aanleiding gezien met het
oog op de mogelijke implicaties voor de bestuurlijke integriteit als het betrokken
bestuurslid deel zou uitmaken van het orgaan dat zijn functionele autoriteit
respectievelijk bevoegd gezag is.Artikel 2.2.2.4Ingevolge dit artikel heeft het bestuur de bevoegdheid een regeling te
treffen voor de behandeling van klachten. Niet alleen zal er geklaagd kunnen
worden over de bejegening door rechters of gerechtsambtenaren, ook (de organisatie
van) het gerecht als zodanig kan het onderwerp van een klacht zijn, bijvoorbeeld
de telefonische bereikbaarheid van het gerecht. In de Contourennota (kamerstukken
II 1998/99, 26 352, nr. 2, blz. 20) hebben wij aangegeven dat een klachtenregeling
een instrument is om de kwaliteit van de organisatie mee te beoordelen. Een
correcte bejegening van de partijen is belangrijk voor de acceptatie van de
uitspraak. Het treffen van een interne klachtenregeling is dus een van de
instrumenten om te voldoen aan de zorg voor de bestuurlijke en organisatorische
kwaliteit van een gerecht.In §4 van de algemene toelichting zijn wij reeds ingegaan op de verhouding van een klachtenregeling tot de rechterlijke onafhankelijkheid.
Het tweede lid van dit artikel is daar een uitvloeisel van.Op de klachtenregeling is in het vierde lid afdeling 9.2 van de Awb van
overeenkomstige toepassing verklaard. Deze afdeling biedt belangrijke aanknopingspunten
voor een dergelijke regeling.De president van en procureur-generaal bij de Hoge Raad stelden voor in
het tweede lid een tekst op te nemen die ontleend zou kunnen worden aan artikel
14 van de Wet Nationale Ombudsman. Naar hun mening zou de klachtenregeling
moeten wijken indien een voorziening openstaat. Ingevolge een dergelijke constructie
zou een klacht door een klachtencommissie niet in behandeling kunnen worden
genomen indien ook een rechterlijke procedure, bijvoorbeeld op basis van onrechtmatige
daad, kan worden ingesteld.Deze aanvulling draagt niet bij aan de laagdrempeligheid van de klachtenregeling.
Het verjuridiseert veeleer de verhouding tussen een gerecht en een klager.Na overleg met de voorzitter van het PVRO-projectteam Interne klachtenregeling
is besloten de suggestie in een gewijzigde vorm over te nemen. Aan het tweede
lid is – overeenkomstig een soortgelijke bepaling in artikel 16, onderdeel
d, van de Wet Nationale Ombudsman – toegevoegd dat klachten niet mogelijk
zijn ten aanzien van gedragingen waartegen ingevolge een wettelijk geregelde
voorziening een procedure bij een rechterlijke instantie aanhangig is, dan
wel beroep openstaat tegen een uitspraak die in een zodanige procedure is
gedaan.De Nederlandse Orde van Advocaten (NOVA) stelt voor in dit artikel op
te nemen dat de Staat aansprakelijk is voor rechterlijke fouten die niet door
aanwending van een rechtsmiddel kunnen worden hersteld. Wij hebben deze suggestie
niet overgenomen, aangezien een dergelijke bepaling reeds in de Wrra is opgenomen
(zie artikel 42 van die wet).Artikel 2.2.2.5Ingevolge dit artikel vertegenwoordigt de president het gerecht naar buiten,
met name naar de Raad voor de rechtspraak en andere relevante externe partijen
waaronder in het bijzonder de justitiële ketenpartners. Daarmee krijgt
niet alleen het gerecht een duidelijk «gezicht» naar buiten toe,
maar wordt tevens de zorg van het College van procureurs-generaal voor het
ontbreken van één duidelijk aanspreekpunt voor de hoofdofficier
van justitie ondervangen.De vertegenwoordiging door de president is beperkt tot buitengerechtelijke
betrekkingen. Bij gebreke van rechtspersoonlijkheid is vertegenwoordiging
van het gerecht in civielrechtelijke en strafrechtelijke zaken namelijk niet
aan de orde; evenmin kan het gerecht of een van haar organen als belanghebbende
optreden in bestuursrechtelijke geschillen.Wie namens het gerecht optreedt in civielrechtelijke, bestuursrechtelijke
en strafrechtelijke gedingen die bij het betrokken gerecht dienen, is uitputtend
geregeld in de onderscheiden procesrechtelijke wetgeving.Artikel 2.2.2.6In het algemene deel van de toelichting (§ 2.3 en 2.4) zijn wij reeds
ingegaan op de positie en bevoegdheden van de sectorvergadering en gerechtsvergadering.
Kortheidshalve wordt daarnaar verwezen. AFDELING 2.3 DE RECHTBANKENParagraaf 2.3.1 Algemene bepalingenArtikel 2.3.1.1De thans in artikel 4 van de Wet op de samenstelling van burgerlijke gerechten
opgenomen bepaling over de rechterlijke ambtenaren die werkzaam zijn bij arrondissementsrechtbanken,
wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.3.1.1. In het eerste lid
worden alleen de rangen genoemd van de rechterlijke ambtenaren met rechtspraak
belast die werkzaam kunnen zijn bij rechtbanken. De titels, zoals die van
kantonrechter, worden niet vermeld.Artikel 2.3.1.2De thans in artikel 50 opgenomen bepaling over de hoofdplaats van het
arrondissement wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.3.1.2. Daarnaast
wordt de mogelijkheid geregeld van nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen.De in de Contourennota genoemde ambtelijke werkgroep voor het situeringsbeleid
ontwikkelt voorstellen voor de toekomstige invulling van het nevenlocatiebeleid
(kamerstukken II 1998/99, 26 352, nr. 2, blz. 22, 23). Het eindrapport
van de werkgroep wordt eind 2000 verwacht. Daarin zullen, mede op basis van
de uitkomsten van het thans lopende WODC-onderzoek naar onder andere de schaalgrootte
van de gerechten, definitieve voorstellen voor het nevenlocatiebeleid worden
neergelegd.In afwachting van deze voorstellen zullen, op een paar uitzonderingen
na, de hoofdplaatsen van de huidige kantongerechten worden aangemerkt als
nevenvestigingsplaatsen. In de brief die op 20 augustus 1999 aan de Tweede
Kamer der Staten-Generaal is toegezonden (kamerstukken II 1998/99, 26 352,
nr. 16) wordt ingegaan op deze uitzonderingen. Het voornemen bestaat enkele
kantongerechten op te heffen; daartoe is inmiddels het wetsvoorstel tot wijziging
van de Wet op de rechterlijke indeling in verband met de opheffing van de
kantongerechten Meppel, Zevenbergen en Zuidbroek (kamerstukken II 1999/00,
27 036, nrs. 1–2) ingediend bij de Tweede Kamer. Het gaat hier
om verzoeken die vanuit de rechterlijke organisatie zelf zijn gekomen. Daarnaast
bestaat het voornemen in een aantal gevallen het kantongerechtsgebouw te sluiten
en te zoeken naar vervangende zittingsruimte. Hiervoor kan verder worden verwezen
naar genoemde brief van 20 augustus jl.De coördinerend kantonrechter kantongerechten Zeeland heeft in zijn
advies aandacht gevraagd voor het feit dat de gedaagde in civiele kantonzaken
in de dagvaarding op de hoogte dient te worden gesteld van de zittingsplaats
waar zijn zaak zal worden behandeld.Ingevolge artikel 5, eerste lid, onder 4°, Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering (WRv) moet – op straffe van nietigheid – het exploit
van de dagvaarding de rechter aanwijzen die van de zaak kennis moet nemen.
Dit laatste zal in de nieuwe organisatie niet meer voldoende zijn; de gedaagde
zal ook moeten weten waar hij feitelijk kan verschijnen om verweer te voeren.
De eisende partij zal derhalve vooraf moeten kunnen vaststellen of zijn zaak
in een nevenzittingsplaats behandeld wordt en, zo ja, welke.In navolging van dit advies hebben wij een vierde lid toegevoegd. Het
bestuur krijgt daarin de bevoegdheid aan te wijzen welke zaken op de hoofdplaats,
nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen worden behandeld. Van deze aanwijzing
wordt melding gemaakt in het bestuursreglement, dat gepubliceerd wordt in
de Staatscourant (artikel 2.2.1.6). In het eerder genoemde Besluit nevenvestigingsplaatsen
zal op basis van het tweede lid van dit artikel ook regels kunnen
worden gesteld voor de verdeling van zaken over de hoofdplaats en nevenvestigingen.Daarnaast zullen wij in het kader van de aanpassingswetgeving (zie §1.4)
in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering de bepalingen over de dagvaarding
zodanig wijzigen dat de dagvaarding voortaan ook vermeldt waar de gedaagde
kan verschijnen.Artikel 2.3.1.3De thans in de artikelen 53 en 55a opgenomen bepalingen over de behandeling
van burgerlijke zaken wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.3.1.3.De redactie van dit artikel wordt vereenvoudigd, zoals destijds werd voorgesteld
in het inmiddels ingetrokken wetsvoorstel Tweede fase herziening rechterlijke
organisatie (hierna: HRO-II) (kamerstukken II 1995/96, 24 651, nrs. 1–3,
blz. 5). De redactie is naast de aanpassing aan de bestuurlijke onderbrenging
gemoderniseerd. De vereenvoudiging houdt in dat de rechtbanken in eerste aanleg
kennis nemen van alle burgerlijke zaken, dat wil zeggen dagvaardingsprocedures
en verzoekschriftprocedures, tenzij in een bijzondere wettelijke bepaling
anders is bepaald.De van oudsher bestaande mogelijkheid voor partijen in burgerlijke zaken
om overeen te komen dat het geding in eerste aanleg tevens in hoogste ressort
zal worden gevoerd, dat wil zeggen dat – in afwijking van de hoofdregel –
geen hoger beroep mogelijk zal zijn, zal in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
worden geregeld.Artikel 2.3.1.4De thans in artikel 55b opgenomen bepaling over de behandeling van bestuursrechtelijke
zaken, wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.3.6.Artikel 2.3.1.5De thans in artikel 56 opgenomen bepaling over de behandeling van strafzaken
wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.3.1.5. De redactie van dit
artikel wordt vereenvoudigd, zoals destijds werd voorgesteld in het inmiddels
ingetrokken wetsvoorstel HRO-II (kamerstukken II 1995/96, 24 651, nrs.
1–3, blz. 5). De vereenvoudiging houdt onder meer verband met de bestuurlijke
onderbrenging.De rechtbanken nemen voortaan in eerste aanleg kennis van alle strafzaken,
dat wil zeggen alle misdrijven en overtredingen, tenzij in een bijzondere
wettelijke bepaling anders is bepaald.Artikel 2.3.1.6De thans in artikel 59 opgenomen bepaling over de aanwijzing van rechters-commissarissen
wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.3.1.6.In het artikel is de zinsnede over het consulteren van de hoofdofficier
komen te vervallen. Dit laatste hangt samen met het ontvlechten van de zittende
magistratuur en het openbaar ministerie.Paragraaf 2.3.2 De sector kantonArtikel 2.3.2.1In paragraaf 3.1 van het algemeen deel van deze toelichting zijn
wij reeds uitgebreid ingegaan op de achtergronden en inhoud van artikel 2.3.2.1.
Op deze plaats besteden wij nog aandacht aan enkele adviezen. Aanvankelijk hadden wij in het derde lid bepaald dat ten aanzien van de
lijst van aanbeveling voor een opengevallen plaats binnen de sector kanton
en voor het houden van zittingen door de sector kanton in nevenzittingsplaatsen,
besluiten van het bestuur met meerderheid van stemmen zouden worden genomen,
waaronder de stem van de sectorvoorzitter van de sector kanton. In het Convenant
van Zeist was voorgesteld dat besluitvorming ten aanzien van deze onderwerpen
met eenparigheid van stemmen zou worden genomen (consensus). Dat voorstel
hebben wij niet gevolgd, omdat naar onze mening de sector kanton daardoor
in een kwetsbare positie zou komen te verkeren; de andere bestuursleden zouden
immers ook een vetorecht krijgen. Bovendien waren wij van mening dat besluitvorming
op basis van consensus aanleiding kan geven tot besluitenloosheid, hetgeen
de slagvaardigheid van het bestuur niet ten goede komt.Aan de verzwaarde meerderheidsbesluitvorming hadden wij een vervaltermijn
van vijf jaar verbonden (in een overgangsartikel) teneinde in de eerste periode
na de overgang naar de rechtbanken zekerheid te bieden over de deskundigheid
van de toekomstige kantonrechters.De NVvR, de VPK en de arrondissementsrechtbank Breda hebben voorgesteld
de verzwaarde meerderheidsbesluitvorming met de daaraan verbonden vervaltermijn
te laten vervallen en in de plaats daarvan een verplichting op te nemen voor
het bestuur om bij besluiten als bedoeld in het derde lid, onderdeel a, rekening
te houden met het gevoelen van de sector kanton.Wij hebben dit voorstel overgenomen, met dien verstande dat:– «het rekening houden met het gevoelen van de sector kanton»
wetstechnisch is vormgegeven in een hoorplicht voor het bestuur; en– de hoorplicht ook in de plaats is gekomen voor de verzwaarde meerderheidsbesluitvorming
ten aanzien van de besluiten als bedoeld in de onderdelen b en c.Wellicht ten overvloede melden wij dat de verplichting tot horen kan samenvallen
met de adviesbevoegdheid van de gerechtsvergadering zoals geregeld in het
voorgestelde artikel 1e, derde lid, van de Wrra. Er kan zich immers de sitiuatie
voordoen dat voor de vervulling van de vacature van kantonrechter een kandidaat
wordt voorgedragen die voor het eerst bij het gerecht werkzaam wordt. In dat
geval zal het bestuur zowel de sector kanton moeten horen als zich moeten
laten adviseren door de gerechtsvergadering.Naar verwachting zal ten tijde van het inwerkingtreden van dit wetsvoorstel
eveneens in werking zijn getreden het bij de Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstel
tot herziening van het procesrecht voor burgerlijke zaken, in het bijzonder
de wijze van procederen in eerste aanleg (kamerstukken II 1999/2000, 26 855,
nrs. 1–2). Aangezien het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering bij
dat wetsvoorstel ingrijpend zal worden gewijzigd, is het thans niet zinvol
om in het onderhavige wetsvoorstel bepalingen op te nemen tot wijziging van
het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering zoals dat thans luidt.Wel kan reeds worden opgemerkt dat wij voornemens zijn te bevorderen dat
in genoemd Wetboek wordt bepaald wat onder de in dit artikel genoemde «kantonzaken»
moet worden verstaan (zie ook § 3.1). Bepaald zal worden dat zaken als
thans omschreven in de artikelen 38 tot en met 43 Wet RO worden behandeld
en beslist door de kantonrechter en dat de kantonrechter tevens bevoegd zal
zijn tot het geven van spoedvoorzieningen, waarbij partijen in persoon kunnen
procederen. In het kader van de aanpassingswetgeving (zie §1.4) zullen
in het Wetboek van Strafvordering ook de (strafrechtelijke) kantonzaken worden
aangewezen. De Koninklijke Vereniging van Gerechtsdeurwaarders (KVG) heeft in haar
advies in overweging gegeven ook executiegeschillen over vonnissen van kantonrechters
in het komende recht aan te duiden als kantonzaken. Naar de mening van de
KVG past het in het nieuwe bestel, aan de nieuwe kamers kantonzaken mede de
beslechting van alle executiegeschillen over hun vonnissen op te dragen. Hoewel
deze suggestie op het eerste gezicht zeker aantrekkelijk lijkt, kleven daaraan
ook bezwaren.Sedert 1 januari 1992 (inwerkingtreding Boeken 3, 5 en 6 nieuw BW) behoren
executiegeschillen ingevolge artikel 438 WRv tot de absolute competentie van
de rechtbank (eerste lid), waarbij een voorlopige voorziening kan worden gevraagd
van de president (tweede lid). Voor 1992 gold dat executiegeschillen in beginsel
werden berecht door de rechter wiens vonnis geëxecuteerd werd. Executiegeschillen
met betrekking tot kantonrechtersvonnissen behoorden echter ook onder het
oude recht tot de absolute competentie van de rechtbank (artikel 435 (oud)
WRv).De algemene bevoegdheidsregel van artikel 438, eerste lid, WRv is ingegeven
door een aantal bezwaren die kleefden aan de oude regeling. In dit verband
is daarvan nog van belang dat bij executiegeschillen in verband met arresten
van hoven of de Hoge Raad één respectievelijk twee instanties
verloren gingen, terwijl de Hoge Raad in het geheel niet toegerust was voor
de berechting van executiegeschillen. Voorts gaf de oude regeling geen goede
oplossing bij geschillen wegens verzet door een derde of naar aanleiding van
executie tegen een derde. De derde wiens rechtpositie door de executie wordt
geraakt heeft er immers een redelijk belang bij om zijn rechtpositie vastgesteld
te zien door de rechter die daarvoor volgens de gewone regels bevoegd is.
Doorgaans is dat de rechtbank, doch voor het geval dat het gaat om de kantonrechter,
is deze ingevolge het ook door de KVG genoemde artikel 477a, vijfde lid, WRv
de bevoegde executierechter. Vergelijk ook artikel 479f Rv, dat de kantonrechter
in geschillen over beslag op loon of periodieke uitkeringen bevoegd maakt
voor geschillen tussen de beslaglegger en de derde-beslagene.Ook in de nieuwe opzet van de rechterlijke organisatie blijven bezwaren
bestaan tegen een ruimere toewijzing van executiegeschillen aan de kantonrechter:a. Het is bij het derdenbeslag onwenselijk dat de derde wordt afgehouden
van de rechter die de wet hem toekent;b. Ook bij beslag onder de geëxecuteerde kunnen de belangen van een
derde in het geding zijn, bijvoorbeeld omdat deze een recht pretendeert op
de beslagen goederen; ontstaat hierdoor een executiegeschil, dan is er ook
hier geen reden om de derde af te houden van de gewone rechter;c. In geval van samenloop van verschillende beslagen dient er één
bevoegde rechter te zijn voor daarbij rijzende executiegeschillen, ook als
een der beslagen is gelegd uit hoofde van een vonnis van de kantonrechter;
end. Zou men aan deze bezwaren tegemoet willen komen, dan zouden voor elk
van deze situaties uitzonderingen in de wet moeten worden opgenomen, hetgeen
de overzichtelijkheid van de regeling niet ten goede zou komen.Daarom zijn wij van mening dat bij de onderbrenging van de kantongerechten
in de rechtbanken beter vastgehouden kan worden aan de aanwijzing van de rechtbank
als de bevoegde rechter voor executiegeschillen. Artikel 2.3.2.2Op basis van dit artikel heeft het bestuur de bevoegdheid om binnen de
sector kanton enkelvoudige kamers te vormen voor de behandeling van kantonzaken.
De rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast die zitting hebben in deze
enkelvoudige kamers mogen de titel van kantonrechter dan wel kantonrechter-plaatsvervanger
voeren.Hiermee wordt één van de toezeggingen uit de Contourennota
gestand gedaan, namelijk de handhaving van de titel «kantonrechter»
(kamerstukken II 1998/99, 26 352, nr. 2, blz. 12).De thans in artikel 115 van de Pachtwet, opgenomen bepaling over pachtkamers,
wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.3.2.2, tweede lid. Aan deze
bepaling is toegevoegd, dat het bestuur de bevoegdheid heeft tot vorming van
de kamers en het bepalen van de bezetting daarvan.In navolging van het advies van de NVvR is in het derde lid is de term
«lekenrechters» vervangen door «niet tot de rechterlijke
macht behorende deskundige leden», waardoor de formulering van deze
bepaling voortaan gelijkluidend is aan die in soortgelijke bepalingen in de
Wet RO (zie bijv. artikel 2.4.2.4).Artikel 2.3.2.3De thans in artikel 3 Wet militaire strafrechtspraak opgenomen bepaling
over de vorming van een enkelvoudige kamer voor militaire kantonzaken door
de arrondissementsrechtbank te Arnhem wordt in dit wetsvoorstel opgenomen
in artikel 2.3.2.3. Aan deze bepaling is toegevoegd, dat het bestuur van de
rechtbank te Arnhem de bevoegdheid heeft tot vorming van de kamers en het
bepalen van de bezetting daarvan.Paragraaf 2.3.3 Vorming en bezetting van kamersDe bepalingen over de vorming en bezetting van kamers werden voorheen
in de Wet RO en in diverse andere wetten geregeld. Ten behoeve van de overzichtelijkheid
en kenbaarheid van de organisatiestructuur van gerechten hebben wij het noodzakelijk
geacht deze bepalingen voortaan in de Wet RO op te nemen. Zowel in de afdeling
2.3 over de rechtbanken als in afdeling 2.4 over de gerechtshoven is daartoe
een afzonderlijke paragraaf opgenomen. In die paragrafen worden eerst de bepalingen
opgenomen die op alle rechtbanken c.q. gerechtshoven betrekking hebben en
daarna de bepalingen over de kamers bij afzonderlijke rechtbanken c.q. gerechtshoven.
In de bepalingen zelf zijn telkens de woorden «vorming» en «bezetting»
uit elkaar gehaald, omdat anders de indruk zou kunnen ontstaan dat het bestuur
de kamers vormt en zelf bezet. Voor zover dit laatste al fysiek mogelijk zou
zijn, hebben wij het desalniettemin nodig geacht dit uit te sluiten vanwege
de deelname van een niet-rechter aan het bestuur.Artikel 2.3.3.1Door het loskoppelen van de presidentiële rechtsprekende taken van
de bestuurlijke taken van de huidige presidenten, waar in § 2.6 van het
algemene gedeelte van de toelichting reeds op in is gegaan, moest een regeling
worden getroffen voor die rechtsprekende taken. Het grootste gedeelte van
die rechtsprekende taken bestaat uit het zitting hebben in de enkelvoudige
kamer, waarin de kort geding zaken (ex art. 289 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
(WRv)) en de (andere) voorlopige voorzieningszaken aan bod komen (o.a. ex
artikel 8:81 van de Awb). De andere zaken die de president momenteel op basis
van de wet krijgt toebedeeld, hebben doorgaans ook een spoedeisend karakter;
voorbeelden daarvan zijn te vinden in artikel 7, lid 2, WRv (president
(of kantonrechter) kan in spoedeisende zaken de dagvaardingstermijn verkorten)
en artikel 145 WRv (president kan in spoedeisende zaken bepalen dat geen gelegenheid
voor re- en dupliek zal worden geboden). Andere voorbeelden zijn te vinden
in de artikelen 700, 1027, lid 3, 1035, lid 2, en 1062 WRv.Ingevolge artikel 2.3.3.1. krijgt het bestuur de bevoegdheid enkelvoudige
kamers te vormen voor deze zaken. Er is gekozen voor de zinsnede «zaken
waarvoor in verband met onverwijlde spoed een voorziening wordt gevraagd»
om zodoende wel de procedures in kort geding en voorlopige voorziening te
omvatten, maar niet de procedure van de versnelde behandeling, zoals geregeld
in afdeling 8.2.3 van de Algemene wet bestuursrecht.Het tweede lid bepaalt dat degene die zitting heeft in de enkelvoudige
kamer de titel van voorzieningenrechter mag dragen. In het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering, in het Burgerlijk Wetboek en de Algemene wet bestuursrecht
wordt veelvuldig verwezen naar de president voor het verrichten van taken
(bijv. beslaglegging, executie, boedelbehandeling, arbitrage en het treffen
van een voorlopige voorziening). Nu deze taken overgenomen zullen worden door
de enkelvoudige kamers is het wenselijk dat daarvoor naar een handzame term
kan worden verwezen, alleen al voor de herkenbaarheid daarvan voor de medewerkers
op de griffie. Verzoeken gericht aan een rechter met een afzonderlijke titel
zullen zodoende niet snel verward worden met de gewone bodemprocedures.Een gemeenschappelijke term voor eerdergenoemde voorzieningen en voor
de voorzieningen in het kader van een kort geding of een voorlopige voorziening,
is naar onze mening de titel van voorzieningenrechter.Artikel 2.3.3.2De thans in artikel 367 Wetboek van Strafvordering opgenomen bepaling
over de politierechter wordt in dit wetsvoorstel in gewijzigde vorm opgenomen
in artikel 2.3.3.2, tweede lid. In het eerste lid is bepaald, dat het bestuur
de bevoegdheid heeft tot vorming van enkelvoudige kamers voor strafzaken in
eerste aanleg en het bepalen van de bezetting daarvan.In navolging van het advies van de NVvR is de redactie van dit artikel
gewijzigd. Door de invoeging van de zinsnede «niet zijnde kantonzaken
als bedoeld in artikel 2.3.2.1» na «strafzaken in eerste aanleg»
wordt voorkomen dat een rechter zowel de titel van politierechter heeft als
de titel van kantonrechter.Artikel 2.3.3.3De thans in artikel 39 van de Wet op de economische delicten opgenomen
bepaling over de economische kamers wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in
artikel 2.3.3.3. De zinsnede over het aantal rechters is komen te vervallen
in verband met artikel 2.1.5, tweede lid.Artikel 2.3.3.4De thans in artikel 58a opgenomen bepaling over de kinderrechter wordt
in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.3.3.4. Artikel 2.3.3.5De thans in artikel 5 van de Militaire Ambtenarenwet 1931 opgenomen bepaling
over de vorming van kamers voor het behandelen en beslissen van zaken op grond
van de Militaire Ambtenarenwet 1931 wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in
artikel 2.3.3.5.Artikel 2.3.3.6De thans in 3 van de Wet militaire strafrechtspraak (WMSv) opgenomen bepaling
over de militaire kamers in de arrondissementsrechtbank te Arnhem wordt in
dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.3.3.6. In het kader van de aanpassingswetgeving
(zie §1.4) zal bezien worden in hoeverre de WMSv gewijzigd dient te worden
als gevolg van de opname van artikel 3 in de Wet RO.AFDELING 2.4 DE GERECHTSHOVENParagraaf 2.4.1 Algemene bepalingenArtikel 2.4.1.1De thans in artikel 3 van de Wet op de samenstelling van burgerlijke gerechten
opgenomen bepaling over de rechterlijke ambtenaren die werkzaam zijn bij gerechtshoven,
wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.4.1.1. In het eerste lid
worden alleen de rangen genoemd van de rechterlijke ambtenaren met rechtspraak
belast die werkzaam kunnen zijn bij gerechtshoven.Artikel 2.4.1.2De thans in artikel 60 opgenomen bepaling over de hoofdplaats van een
gerechtshof wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.4.1.2. Kortheidshalve
wordt verwezen naar de toelichting bij het soortgelijke artikel 2.3.1.2.Artikelen 2.4.1.3 tot en met 2.4.1.5De nieuw voorgestelde artikelen 2.4.1.3 tot en met 2.4.1.5 zijn nagenoeg
gelijkluidend aan de voorgestelde bepalingen uit het inmiddels ingetrokken
wetsvoorstel HRO-II (kamerstukken II 1995/96, 24 651, nrs. 1–3,
blz. 6) en het wetsvoorstel tot herziening van het procesrecht voor burgerlijke
zaken (kamerstukken II 1999/00, 26 855, nrs. 1–3). Deze artikelen
behelsden reeds een vereenvoudiging en modernisering van de huidige artikelen
65 tot en met 67 van de Wet RO. Aan artikel 2.4.1.4 is voor alle duidelijkheid
toegevoegd dat de gerechtshoven geen kennis nemen van bestuursrechtelijke
jurisdictiegeschillen. Het beslechten van die geschillen is ingevolge artikel
8:9 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) opgedragen aan de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State onderscheidenlijk de Centrale Raad van Beroep.In hun commentaar vragen de president van en procureur-generaal bij de
Hoge Raad wat moet worden verstaan onder de zinsnede «de daarvoor vatbare
uitspraken». Zoals zij zelf al aangaven, komt daar inderdaad een regeling
voor in het WRv en het WSv. Dit zal worden geregeld het kader van de aanpassingswetgeving
(zie §1.4). Paragraaf 2.4.2 Vorming en bezetting van kamersArtikel 2.4.2.1De thans in artikel 71 opgenomen bepaling over de belastingkamers wordt
in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.4.2.1. De laatste volzin van het
eerste lid is vervallen, aangezien de samenstelling van meervoudige kamers
reeds is geregeld in het algemene artikel 2.1.5. Aan deze bepaling is toegevoegd,
dat het bestuur de bevoegdheid heeft tot vorming van de kamers en het bepalen
van de bezetting daarvan.Artikel 2.4.2.2De thans in artikel 52 van de Wet op de economische delicten opgenomen
bepaling over de economische kamers wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in
artikel 2.4.2.2.Aan deze bepaling is toegevoegd, dat het bestuur de bevoegdheid heeft
tot vorming van de kamers en het bepalen van de bezetting daarvan.Artikel 2.4.2.3De thans in artikel 72 eerste tot en met zesde lid opgenomen bepaling
over de ondernemingskamer bij het gerechtshof te Amsterdam, wordt in dit wetsvoorstel
opgenomen in artikel 2.4.2.3. Aan deze bepaling is toegevoegd, dat het bestuur
van het gerechtshof te Amsterdam de bevoegdheid heeft tot vorming van de kamers
en het bepalen van de bezetting daarvan.Artikel 2.4.2.4De thans in artikel 73 opgenomen bepaling over de bijzondere kamer bij
het gerechtshof te Arnhem wordt in dit wetsvoorstel grotendeels opgenomen
in artikel 2.4.2.4. Daarbij zijn de redactionele verbeteringen zoals voorgesteld
in het inmiddels ingetrokken wetsvoorstel HRO-II (kamerstukken II 1995/96,
24 651, nrs. 1–3, blz. 7) overgenomen, met uitzondering van de
meer procesrechtelijke artikelleden. Die zullen in het kader van de aanpassingswetgeving
(zie §1.4) naar de procesrechtelijke wetgeving worden overgeheveld.Aan deze bepaling is toegevoegd, dat het bestuur van gerechtshof te Arnhem
de bevoegdheid heeft tot vorming van de kamers en het bepalen van de bezetting
daarvan.De redactie van dit artikel is – in reactie op het advies van de
NVvR – aangepast aan de nieuwe redactie van artikel 73, zoals deze laatstelijk
is gewijzigd door de Reparatiewet I (Wet van 28 januari 1999, Stb. 30).Artikel 2.4.2.5De thans in artikel 8 van de Wet militaire strafrechtspraak opgenomen
bepaling over de militaire kamer bij het gerechtshof te Arnhem wordt in dit
wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.4.2.5.Aan deze bepaling is toegevoegd, dat het bestuur van het gerechtshof te
Arnhem de bevoegdheid heeft tot vorming van de kamers en het bepalen van de
bezetting daarvan.In het kader van de aanpassingswetgeving (zie §1.4) zal bezien worden
in hoeverre de WMSv gewijzigd dient te worden als gevolg van de opname van
artikel 8 in de Wet RO. Artikel 2.4.2.6De thans in artikel 132 van de Pachtwet opgenomen bepaling over de pachtkamer
bij het gerechtshof te Arnhem wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel
2.4.2.6. Het meer procesrechtelijke gedeelte van artikel 132 Pachtwet is niet
overgenomen. In het kader van de aanpassingswetgeving zal dit nader worden
bezien.Aan deze bepaling is toegevoegd, dat het bestuur van het gerechtshof te
Arnhem de bevoegdheid heeft tot vorming van de kamers en het bepalen van de
bezetting daarvan.Artikel 2.4.2.7De thans in artikel 60 van de Zaaizaad- en plantgoedwet opgenomen bepaling
over de kamer voor het kwekersrecht bij het gerechtshof te Den Haag wordt
in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.4.2.7.Aan deze bepaling is toegevoegd, dat het bestuur van het gerechtshof te
Den Haag de bevoegdheid heeft tot vorming van de kamers en het bepalen van
de bezetting daarvan.Artikel 2.4.2.8De thans in artikel 74 opgenomen bepaling over de bevoegdheid voor het
gerechtshof te Leeuwarden om enkel- en meervoudige kamers te vormen voor de
behandeling van zaken met betrekking tot de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften (de zgn. Wet Mulder) wordt in dit wetsvoorstel
opgenomen in artikel 2.4.2.8.AFDELING 2.5 DE HOGE RAADArtikel 2.5.1De thans in de artikelen 2, 5b en 5c van de Wet op de samenstelling van
de burgerlijke gerechten opgenomen bepalingen over de samenstelling van de
Hoge Raad en het rekening houden met leden van de Hoge Raad die hun aanstelling
in gedeeltelijke werktijd vervullen dan wel aan wie buitengewoon verlof is
verleend, worden in dit wetsvoorstel gezamenlijk opgenomen in het eerste artikel
van de afdeling over de Hoge Raad, artikel 2.5.1.Artikel 2.5.2De thans in de artikelen 6d, onderdeel a, en 83a opgenomen bepalingen
over de vervanging van de president van de Hoge Raad en de griffier worden
in dit wetsvoorstel gezamenlijk opgenomen in artikel 2.5.2.In navolging van het commentaar van de president van en procureur-generaal
bij de Hoge Raad is de redactie van het derde lid gewijzigd. Op hun vraag
of de benoeming van de waarnemend griffier niet op aanbeveling van de president van de Hoge Raad moet zijn, luidt het antwoord
ontkennend. Het huidige artikel 83a is hierin gevolgd.Artikel 2.5.3De thans in artikel 22 opgenomen bepaling over de verplichting voor alle
gerechten tot het geven inlichtingen en advies wordt in dit wetsvoorstel opgenomen
in artikel 2.5.3. De redactie van het artikel is gemoderniseerd en toegespitst
op de Hoge Raad. Voor de overige gerechten komt de inlichtingenverplichting
van de Raad voor de rechtspaak in de plaats (zie voor dit laatste het wetsvoorstel
Raad voor de rechtspraak). De wijziging van de redactie van het artikel laat de inhoud van de bepaling
onverlet. In de brief van 16 augustus 1999 van de Minister van Justitie aan
de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (kamerstukken II 1998/99,
25 425, nr. 4) geeft de minister aan – in reactie op vragen van
het lid van de Tweede Kamer, mevrouw Scheltema-De Nie, tijdens het algemeen
overleg op 9 september 1999 (kamerstukken II 1997/98, 25 425, nr. 3) –
te hechten aan de huidige formulering van het artikel. De redenen hiervoor
zijn dat in het verleden zich geen problemen hebben voorgedaan met het verplichtende
karakter van de adviesaanvraag en dat ook in de toekomst voldoende prudent
gebruik zal worden gemaakt van deze bevoegdheid, bijvoorbeeld door zo nodig
met de Hoge Raad te overleggen over de inhoud van een voorgenomen adviesaanvraag.Artikel 2.5.4De thans in artikel 102 opgenomen bepaling over de vorming en bezetting
van kamers wordt in dit wetsvoorstel ongewijzigd opgenomen in artikel 2.5.4.Op voorstel van de president van en procureur-generaal bij de Hoge Raad
is in het vierde lid een wettelijke basis gecreëerd voor een reglement
van de inwendige dienst van de Hoge Raad. In navolging van hun eerdere voorstel
voor het bestuursreglement bij de gerechten, zoals geregeld in artikel 2.2.1.6,
wordt daarin de indeling in kamers, bedoeld in artikel 2.5.4, eerste lid,
vastgelegd. Dit reglement wordt in de Staatscourant gepubliceerd.Artikel 2.5.5De thans in de artikelen 92 en 103 opgenomen bepalingen over de behandeling
van zaken over ambtsmisdrijven en -overtredingen worden in dit wetsvoorstel
gezamenlijk opgenomen in artikel 2.5.5.De president van en procureur-generaal bij de Hoge Raad vroegen zich in
hun commentaar af of ook niet moet worden opgenomen dat de Hoge Raad bevoegd
is kennis te nemen van de vordering tot ontneming van het wederrechtelijk
verkregen voordeel (artikel 36e Wetboek van Strafrecht (WSr) en artikel 511
WSv).Wij zijn van oordeel dat deze bevoegdheid inderdaad aan de Hoge Raad zou
moeten toekomen. De vraag is alleen waar die bevoegdheid het beste zou kunnen
worden geregeld, dat wil zeggen in de Wet RO of in de strafrechtelijk proceswetgeving.
Over deze vraag zullen wij uitsluitsel geven in het kader van de aanpassingswetgeving
(§ 1.4).Artikel 2.5.6De thans in artikel 88 opgenomen bepaling over jurisdictiegeschillen wordt
in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.5.6. In de opsomming van de gerechten
tussen wie geschillen over de jurisdictie kunnen ontstaan is de vermelding
van kantongerechten komen te vervallen.De president van en procureur-generaal bij de Hoge Raad stelden voor de
uitzondering in artikel 2.4.1.4 voor de geschillen als bedoeld in artikel
8:9 van de Algemene wet bestuursrecht ook in dit artikel op te nemen. Dit
voorstel hebben wij niet overgenomen aangezien een soortgelijke uitzondering
reeds in onderdeel e van het eerste lid is opgenomen («tenzij een andere
administratieve rechter daartoe bevoegd is»). Artikel 2.5.7De thans in de artikelen 95, 96 en 98 opgenomen bepalingen over de cassatiebevoegdheid
van de Hoge Raad, de verhouding van cassatie tot gewone rechtsmiddelen en
cassatie «in het belang der wet», worden in dit wetsvoorstel gezamenlijk
opgenomen in artikel 2.5.7.Zowel de president van en procureur-generaal bij de Hoge Raad als een
senior-secretaris bij de sector bestuursrecht van de arrondissementsrechtbank
Rotterdam, vroegen zich af of artikel 18c Coördinatiewet Sociale Verzekeringen
niet zou moeten worden opgenomen in dit artikel.Momenteel staat ingevolge diverse sociale zekerheidswetten (o.a. de Ziektewet,
de Algemene bijstandswet, de Algemene Kinderbijslagwet, de Toeslagenwet, de
Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering) beroep in cassatie open tegen
uitspraken van de Centrale Raad van Beroep. Voor deze constructie is door
de formele wetgever destijds gekozen om zodoende tegenstrijdige jurisprudentie
te voorkomen over dezelfde wettelijke begrippen (bijv. het begrip loondienst)
waarover beide rechtscolleges mogen oordelen.In navolging van eerdergenoemde adviseurs hebben wij een nieuw vierde
lid ingevoegd, waarin in algemene zin – maar uitdrukkelijk op basis
van formele wetgeving – beroep in cassatie mogelijk is tegen uitspraken
van de administratieve rechter.In het zesde lid is in navolging van het advies van de president van en
procureur-generaal bij de Hoge Raad het oude artikel 96, tweede lid, Wet RO
over de verhouding tussen «cassatie in het belang der wet» en
gewone rechtsmiddelen opgenomen.Artikel 2.5.8De thans in artikel 99 opgenomen bepaling over de cassatiegronden wordt
in dit wetsvoorstel ongewijzigd opgenomen in artikel 2.5.8.De NVvR stelde voor als cassatiegrond in dit artikel op te nemen «het
niet in het openbaar gedaan zijn van de uitspraak». Wij hebben dit voorstel
niet overgenomen, omdat dit laatste reeds valt onder de noemer van «verzuim
van vormen» zoals geregeld in het eerste lid, onderdeel a.Artikel 2.5.9De thans in de artikelen 100 en 101 opgenomen bepalingen over cassatie
tegen uitspraken in burgerlijke kantonzaken en in strafrechtelijke kantonzaken
worden in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 2.5.9. De redactie van dit
artikel is gemoderniseerd.De president van en procureur-generaal bij de Hoge Raad vroegen zich af
of het niet beter was om hier te spreken van «kantonzaken» in
plaats van «kantonrechter». Naar hun mening kan een rechter die
de titel van kantonrechter heeft namelijk ook andere zaken – dan kantonzaken –
behandelen.Dit laatste miskent evenwel artikel 2.3.2.2, eerste lid, dat bepaalt dat
een rechterlijk ambtenaar met rechtspraak belast alleen de titel van kantonrechter
mag voeren als hij zitting heeft in een enkelvoudige kamer binnen de sector
kanton. Zodoende kan in artikel 2.5.9, eerste lid, gesproken worden van «kantonrechter».
Bovendien kan door het hanteren van het begrip kantonrechter beter onderscheid
worden aangebracht tussen burgerlijke zaken (eerste lid) en strafrechtelijke
zaken (tweede lid). Het begrip kantonzaken omvat immers zowel burgerlijke
als strafrechtelijke zaken en zou dus tot verwarring kunnen leiden over de
werking van het eerste en het tweede lid van artikel 2.5.9. Artikel 2.5.10De thans in artikel 101a opgenomen bepaling over de beperking van de motiveringsplicht
voor de Hoge Raad wordt in dit wetsvoorstel ongewijzigd opgenomen in artikel
2.5.10.Artikel 2.5.11De thans in artikel 93 opgenomen bepaling over de beëdiging van functionarissen
door de Hoge Raad wordt in dit wetsvoorstel ongewijzigd opgenomen in artikel
2.5.11.Artikel 2.5.12De thans in artikel 107 opgenomen bepaling over het vragen van berichten
en informaties door de Hoge Raad aan andere gerechten wordt in dit wetsvoorstel
opgenomen in artikel 2.5.12. In het artikel is de vermelding van kantongerechten
vervallen.De redactie van het artikel is op voorstel van de president van en procureur-generaal
bij de Hoge Raad gewijzigd. Door de nieuwe redactie is er geen onduidelijkheid
meer over wie bevoegd is over de noodzaak van
het opvragen van inlichtingen te oordelen. Onder inlichtingen moeten uitdrukkelijk
ook het opvragen en verstrekken van stukken worden verstaan, zoals ook geldt
ten aanzien van het huidige artikel 129 Wet RO. De artikelen 6 Beroepswet
en artikel 7 Wbb zijn hiermee in overeenstemming gebracht.C tot en met NHet thans in de artikelen 112, 113, eerste lid, 114, 115, 116, eerste
lid, 140 en 141 van de Wet RO bepaalde over de rechtspositie van rechterlijke
ambtenaren werkzaam bij het parket bij de Hoge Raad en het openbaar ministerie
wordt in dit wetsvoorstel overgeheveld naar artikelen in de Wrra. De bedoelde
artikelen kunnen derhalve in de Wet RO vervallen. Hierdoor geldt ook ten aanzien
van deze rechterlijke ambtenaren dat hun rechtspositie in de Wrra is geregeld.
Voor een toelichting op de overheveling van de hierboven vermelde artikelen
verwijzen wij naar de hierna volgende toelichtingen bij de desbetreffende
nieuwe Wrra-artikelen. De artikelen 119, eerste lid, 142, 143 en 144 van de
Wet RO worden in verband met deze overheveling alsmede de bestuurlijke onderbrenging
van de kantongerechten redactioneel aangepast.De laatste volzin van artikel 111, vijfde lid, is vervallen, omdat het
aantal advocaten-generaal in het nieuwe artikel 113, eerste lid, is geregeld.Aan artikel 120 is op verzoek van de president van en procureur-generaal
bij de Hoge Raad een nieuw tweede lid toegevoegd. In dit tweede lid wordt
artikel 2.5.12, op basis waarvan door de Hoge Raad inlichtingen kunnen worden
opgevraagd bij de rechtbanken en de gerechtshoven, van overeenkomstige toepassing
verklaard op de procureur-generaal bij de Hoge Raad voor de uitvoering van
zijn taken, bedoeld in artikel 111, tweede lid. Momenteel vraagt hij reeds
op basis van het oude artikel 107 Wet RO inlichtingen en stukken op voor de
uitvoering van zijn taken.Deze werkwijze wordt door ons nu van een wettelijke basis voorzien.De wijzigingen in eerste lid van artikel 120 hadden verband met de nieuwe
nummering van de Wet RO. De artikelen 119, eerste en tweede lid, 121 en 134, tweede lid, worden
gewijzigd in verband met de vervanging van «arrondissementsrechtbank»
door rechtbank. Zie ook de toelichting bij artikel 2.1.1.OHet thans in artikel 145 bepaalde over de rechterlijke ambtenaren in opleiding
wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 5.1. Wij merken hierbij nog
het volgende op. De inhoud van het eerste lid van het huidige artikel 145
van de Wet RO zal wijzigen zodra artikel III van de Wet van 2 november 1994,
houdende wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
en enkele andere wetten, houdende verbeteringen en aanvullingen van overwegend
technische aard (Stb. 803) in werking treedt. Bij het bepalen van de inhoud
van (het nieuwe) artikel 5.1, eerste en tweede lid, van de Wet RO, waarin
net als in het huidige artikel 145, eerste lid, de mogelijkheid tot aanstelling
van en de beroepsvereisten voor rechterlijke ambtenaren in opleiding worden
geregeld, is ervan uitgegaan dat artikel III voormeld reeds in werking is
getreden en tot wijziging van artikel 145, eerste lid, van de Wet RO heeft
geleid.PHet opschrift van het huidige hoofdstuk 6, te weten Citeertitel wordt
vervangen door een nieuw opschrift, te weten Overgangs- en slotbepalingen.ARTIKEL IIAlgemeenAan de Wrra worden ten eerste twee nieuwe hoofdstukken toegevoegd, namelijk
hoofdstuk 1A (Benoeming, beëdiging en installatie) en hoofdstuk 6A (Disciplinaire
maatregelen, schorsing en ontslag). De inhoud hiervan is in belangrijke mate
ontleend aan hetgeen met betrekking tot deze onderwerpen in de huidige Wet
RO is geregeld. Op enkele onderdelen zijn met betrekking tot deze onderwerpen
nieuwe bepalingen opgenomen; zie bijvoorbeeld artikel 46l, tweede en derde
lid. Daarnaast is van de gelegenheid gebruik gemaakt om opbouw en redactie
aan te passen. Ten tweede is de inhoud van de huidige Wrra op verschillende
punten aangepast in verband met de hier voorgestelde wijzigingen van de Wet
RO (onder meer strekkende tot de vorming van een bestuur bij de gerechten,
de bestuurlijke onderbrenging van de kantongerechten bij de rechtbanken, en
het mede in verband hiermee verdwijnen van de rechterlijke rangen van president
en kantonrechter). De wijzigingen worden afzonderlijk toegelicht, zij het
met uitzondering van de in verschillende Wrra-artikelen doorgevoerde vervanging
van het woord «arrondissementsrechtbank» door het woord «rechtbank»;
zie voor dit laatste de toelichting bij artikel 2.1.1 van de Wet RO.AVanwege de vorming van een bestuur bij de gerechtshoven en rechtbanken
en het mede in verband daarmee vervallen van het rechterlijk ambt van president
van een dergelijk gerecht, zoals hierboven reeds toegelicht, worden in artikel
1, tweede lid, onderdelen a en b, van de Wrra de besturen van de gerechtshoven
en de rechtbanken aangewezen als functionele autoriteit van de rechterlijke
ambtenaren met rechtspraak belast, de gerechtsauditeurs en de bij het gerecht
de opleiding doorbrengende rechterlijke ambtenaren in opleiding. Artikel 1,
tweede lid, wordt voorts gewijzigd vanwege de hierboven ook al
toegelichte bestuurlijke onderbrenging van de kantongerechten. Deze bestuurlijke
onderbrenging brengt met zich dat niet meer sprake is van bij een kantongerecht
werkzame rechterlijke ambtenaren (dus ook niet meer een kantonrechter, oudste
in rang van benoeming); met het oog daarop hoeft niet meer geregeld te worden
wie voor dergelijke rechterlijke ambtenaren functionele autoriteit is. Daarnaast
is het artikel op enkele punten redactioneel aangepast.BHOOFDSTUK 1A. BENOEMING, BEËDIGING EN INSTALLATIE§ 1A.1. BenoemingArtikel 1aDe thans in de artikelen 4, 51, eerste lid, 62, eerste lid, 84, 108, tweede
tot en met vierde lid, en 140, derde en vierde lid, van de Wet RO opgenomen
bepalingen over de benoeming van rechterlijke ambtenaren worden in dit wetsvoorstel
opgenomen in het nieuwe artikel 1a. Artikel 36, eerste lid, van de Wet RO
wordt niet overgeheveld in verband met de bestuurlijke onderbrenging van de
kantongerechten.Artikel 1bDe thans in de artikelen 84a, eerste lid, en 113, eerste lid, van de Wet
RO opgenomen bepalingen over de benoeming van raadsheren en advocaten-generaal
in buitengewone dienst bij de Hoge Raad worden in dit wetsvoorstel opgenomen
in het nieuwe artikel 1b.Artikel 1cHet thans in artikel 3, eerste lid, van de Wet RO geregelde vereiste van
het Nederlanderschap voor benoeming als rechterlijk ambtenaar wordt in dit
wetsvoorstel opgenomen in het nieuwe artikel 1c. De redactie van het artikel
is aangepast.Artikel 1dDe voor benoeming als rechterlijk ambtenaar geldende beroepsvereisten
zijn thans in de artikelen 48, eerste lid, 64, 86, 109, 112, eerste lid, en
140, eerste en tweede lid, van de Wet RO geregeld. De inhoud van deze artikelen
zal wijzigen zodra artikel III van de Wet van 2 november 1994, houdende wijziging
van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en enkele
andere wetten, houdende verbeteringen en aanvullingen van overwegend technische
aard (Stb. 803) in werking treedt. Bij het bepalen van de inhoud van het (nieuwe)
artikel 1d, eerste lid, regelende de beroepsvereisten voor rechterlijke ambtenaren,
is ervan uitgegaan dat artikel III voormeld reeds in werking is getreden en
tot wijziging van de betreffende artikelen in de Wet RO heeft geleid. Artikel
35, eerste lid, van de Wet RO wordt niet overgeheveld in verband met de bestuurlijke
onderbrenging van de kantongerechten. Het thans in artikel 3, tweede lid,
van de Wet RO geregelde over een voor een rechterlijk beroep af te geven EG-verklaring
wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 1d, tweede lid. Artikel 1eDe aan een rechterlijke benoeming voorafgaande aanbevelingsprocedure is
thans geregeld in de artikelen 52, 63 en 85 van de Wet RO. Het nieuwe artikel
1e, dat dit onderwerp voortaan regelt, verschilt van deze artikelen in een
aantal opzichten. Ten eerste wordt nu ook voor de ambten van coördinerend
vice-president en vice-president van een gerechtshof, alsmede coördinerend
vice-president en vice-president van een rechtbank wettelijk geregeld dat
bij het openvallen van een daarop betrekking hebbende vacature een lijst van
aanbeveling wordt opgemaakt. Ten tweede wordt de lijst van aanbeveling bij
het openvallen van een rechterlijke vacature bij een gerechtshof of een rechtbank
voortaan door het bestuur van het gerecht opgemaakt. Hiervoor bestaat naar
ons oordeel reden met het oog op de algemene leidinggevende positie van het
bestuur bij de gerechtshoven en rechtbanken, zoals hierboven reeds toegelicht,
waarbij onder meer zorg wordt gedragen voor personeelsaangelegenheden. Dit
betekent ook dat het bestuur, en niet meer de gerechtsvergadering, de lijst
van aanbeveling opmaakt bij het openvallen van een rechterlijke vacature.Ten derde wordt geregeld dat de gerechtsvergadering van een gerechtshof
of een rechtbank het recht heeft om het bestuur te adviseren over de bij het
openvallen van een rechterlijke vacature op te maken lijst van aanbeveling,
voor zover het de kandidaten betreft die nog niet bij het gerecht als rechterlijk
ambtenaar met rechtspraak belast werkzaam zijn. Uit de consultatieronde, de
schriftelijke adviezen en het overleg met de NVvR is namelijk gebleken dat
aan de gerechtsvergadering bij de gerechtshoven en de rechtbanken enigerlei
betrokkenheid ten aanzien van rechterlijke benoemingen wordt toebedacht, met
name wanneer het gaat om de aanbeveling van kandidaten die nog niet bij het
gerecht in een rechterlijke functie werkzaam zijn. Hierbij is er onder meer
op gewezen dat de rechterlijke taakuitvoering immers met zich brengt dat door
rechters vaak zeer nauw moet worden samengewerkt. Het is hierom dat bij wijze
van uitzondering wordt geregeld dat de gerechtsvergadering het bestuur kan
adviseren ten aanzien van externe kandidaten voor een bij het gerecht opengevallen
rechterlijke vacature. De gerechtsvergadering kan zich hierdoor derhalve uitspreken
over een ieder met wie daarna wellicht, zoals hiervoor vermeld, nauw zal moeten
worden samengewerkt. Het ligt in de rede dat bij een negatief advies van de
gerechtsvergadering het bestuur dit advies in de gerechtsvergadering zal bespreken.
Mocht het zo zijn dat na dit overleg zowel de gerechtsvergadering haar advies
als het bestuur zijn lijst van aanbeveling handhaven, wordt het advies meegezonden
aan de Raad voor de rechtspraak (zie het wetsvoorstel Raad voor de rechtspraak).
In een dergelijk geval ligt het in de rede dat de Raad voor de rechtspraak
bij doorzending van de lijst van aanbeveling van het bestuur aan de regering
zijn standpunt inzake deze lijst en het advies van de gerechtsvergadering
zal meezenden. Het is naar ons oordeel aan het bestuur om te bepalen hoe een
lijst van aanbeveling overigens tot stand komtArtikel 36a van de Wet RO, waarin de aanbevelingsprocedure voor kantonrechtersvacatures
is geregeld, wordt niet overgeheveld in verband met de bestuurlijke onderbrenging
van de kantongerechten.Volledigheidshalve wijzen wij er overigens op dat het huidige artikel
7a van de Wet RO, waarin het behoud van benoemingsanciënniteit is geregeld,
is komen te vervallen. De reden hiervoor is dat de benoemingsanciënniteit,
zeker ook voorzover het de benoeming in rechterlijke ambten betreft, in de
wet geen betekenis meer heeft. In dit verband wijzen wij erop dat in dit wetsvoorstel
namelijk nu ook de aparte positie van de kantonrechters, oudste
in rang van benoeming, waaraan hoofdzakelijk in de Wrra bevoegdheden werden
toegekend, komt te verdwijnen. Daardoor is de anciënniteit enkel nog
een omstandigheid die een rol speelt bij de interne gang van zaken binnen
een gerecht (plaatsbepaling in de zittingszaal, etc.). Voorzover de tijd gedurende
welke een rechterlijk ambt is vervuld van belang is voor de inpassing in een
salarisschaal, wordt hierin reeds voorzien door de artikelen 13 tot en met
15 van de Wrra.Artikel 1fHet thans in de artikelen 112, tweede lid, en 140, derde lid, van de Wet
RO bepaalde over de benoemingsprocedure ten aanzien van rechterlijke ambtenaren
bij het parket bij de Hoge Raad en het openbaar ministerie wordt in dit wetsvoorstel
opgenomen in het nieuwe artikel 1f. Het artikel is redactioneel aangepast.§ 1A.2. Beëdiging en installatieArtikel 1gHet thans in de artikelen 5 en 141 van de Wet RO en artikel 5bis van de
Wet op de samenstelling van de burgerlijke gerechten bepaalde over de beëdiging
en installatie wordt voor een belangrijk gedeelte in dit wetsvoorstel opgenomen
in het nieuwe artikel 1g. De nu nog in artikel 5, eerste lid, van de Wet RO
uitgeschreven tekst van de door een rechterlijk ambtenaar af te leggen eed
of belofte wordt niet overgenomen; bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur zal een formulier met een gemoderniseerde tekst worden vastgesteld.CNu het bestuur ook functionele autoriteit is ten aanzien van de bij een
rechtbank werkzame rechterlijke ambtenaren in opleiding, wordt in artikel
4, tweede lid, bepaald dat het in plaats van de president geraadpleegd wordt
over een verzoek tot wijziging van de aanstelling naar omvang van de taak
van die rechterlijke ambtenaren in opleiding.D en EIn artikel 5, eerste lid, en artikel 6, eerste lid, worden in de opsomming
van plaatsvervangers niet meer de kantonrechters-plaatsvervangers genoemd.
Zoals hierboven is toegelicht, zullen bij een rechtbank alleen rechters-plaatsvervangers
zijn benoemd. Wel is het zo dat rechters-plaatsvervangers die zitting hebben
in de enkelvoudige kamer binnen de sector kanton van die rechtbank de titel
kantonrechter-plaatsvervanger dragen. In artikel 5, tweede lid, vervalt de
figuur van de kantonrechter, oudste in rang van benoeming, en worden de presidenten
van de gerechtshoven en rechtbanken vervangen door de besturen daarvan. Voor
de redenen hiervoor zij onder meer verwezen naar de toelichting bij de wijziging
van artikel 1 van de Wrra.F en GZoals hierboven toegelicht komt het rechterlijk ambt van president bij
de gerechtshoven en de arrondissementsrechtbanken te vervallen. Artikel 7,
eerste lid, wordt in verband hiermee aangepast. Het rechterlijk ambt van president
van een gerechtshof of een arrondissementsrechtbank wordt vervangen door dat
van coördinerend vice-president senior van een gerechtshof onderscheidenlijk
een rechtbank. De reden hiervoor is de volgende. In het kader van het PVRO-project
Personeelsbeleid wordt gewerkt aan competentieprofielen voor
bij de gerechtshoven en de rechtbanken te vervullen rechtsprekende ambten.
Op basis van deze competentieprofielen zal een nieuwe opbouw van rechterlijke
functies bij deze gerechten met bijbehorende salarishoogten gestalte kunnen
krijgen. Voor het vaststellen van de rangen en salarishoogten van die rechterlijke
functies zal een nadere wetswijziging nodig zijn. Die wetswijziging zal bijvoorbeeld
ook het herzien van de benamingen van de rechterlijke ambten bij deze gerechten
kunnen behelzen. Momenteel zijn de vorenbedoelde competentieprofielen nog
niet voorhanden en bestaat er derhalve nog geen zicht op welke rangen en salarishoogten
aan de verschillende rechterlijke functies zullen worden gehecht. Zoals hiervoor
toegelicht verdwijnt nu al wel het rechterlijk ambt van president bij de gerechtshoven
en de arrondissementsrechtbanken en daarmee bij deze gerechten een rechterlijk
ambt op dat salarisniveau. In verband hiermee wordt in artikel 7 een rechterlijk
ambt (namelijk dat coördinerend vice-president senior van een gerechtshof
dan wel van een rechtbank) gehandhaafd in de salariscategorieën 3 en
4, zijnde de salariscategorieën van de huidige presidenten. In artikel
XII van dit wetsvoorstel is wel geregeld dat deze opname van de ambten van
coördinerend vice-president senior tot uiterlijk drie jaar na inwerkingtreding
van deze wet gelding heeft. De reden daarvoor is dat naar verwachting uiterlijk
binnen die termijn voor de gerechtshoven en de rechtbanken de hierboven aangekondigde
nieuwe structuur van rechterlijke functies bij de gerechtshoven en rechtbanken
bij wet zal zijn vastgesteld.Voorts wordt artikel 7, eerste lid, aangepast in verband met het vervallen
van de ambten kantonrechter, arrondissementsgriffier en griffier van een gerechtshof
als te onderscheiden rechterlijke ambten. De thans zittende kantonrechters
worden van rechtswege benoemd tot vice-president van een rechtbank; zie artikel
IX. In het kader van het PVRO-project Personeelsbeleid wordt gewerkt aan het
opstellen van competentieprofielen, waaronder dat van de met rechtspraak belaste
rechterlijk ambtenaar werkzaam binnen de sector kanton van de rechtbank. Op
basis van dat profiel zal worden bepaald welke rang en salarishoogte wordt
vastgesteld voor de functie van een binnen de sector kanton van een rechtbank
werkzame rechter. In het algemene deel van de toelichting ( 3.1) hebben wij
reeds toegelicht dat en waarom rechterlijke vacatures in de sector kanton
van een rechtbank, in afwachting van het competentieprofiel van en het vaststellen
van de rang voor de rechter werkzaam binnen die sector, zullen worden vervuld
door rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast met de rang van vice-president
van een rechtbank. Kortheidshalve verwijzen wij daarnaar.De werkzaamheden van de griffier bij een gerechtshof of een rechtbank
zullen, zoals hierboven toegelicht, voortaan in beginsel worden verricht door
daartoe aangewezen gerechtsambtenaren. Momenteel zijn bij deze gerechten overigens
al geen personen in het ambt van griffier benoemd.De bijlage, bedoeld in het tweede lid van artikel 7, waarin is vermeld
welke salarissen rechterlijke ambtenaren genieten bij het vervullen van hun
ambt, wordt in verband met de wijziging van het eerste lid van artikel 7 aangepast.HDe kantonrechters-plaatsvervangers vervallen, zoals hierboven aangegeven,
uit de opsomming van plaatsvervangende rechterlijke ambten waarin een betrokkene
kan worden benoemd. Artikel 9 wordt in verband hiermee aangepast. Voor rechters-plaatsvervangers
komt te gelden dat zij, indien zij zijn aangewezen voor het vervullen
van een taak, het salaris behorende bij het ambt van rechter of vice-president
genieten.IVanwege de bestuurlijke onderbrenging van de kantongerechten komt artikel
11, dat een vergoedingsregeling behelst die specifiek betrekking heeft op
kantonrechters die tijdelijk in een ander kanton het ambt van kantonrechter
vervullen, te vervallen.LZoals voormeld neemt het bestuur voortaan bij een gerechtshof of een rechtbank
de algemene leidinggevende positie in en is het, meer in het bijzonder, functionele
autoriteit ten aanzien van de bij het gerecht werkzame rechterlijke ambtenaren.
In verband hiermee wordt in artikel 22 aan deze besturen de bevoegdheid toegekend
om de werkzaamheden te verdelen van de rechterlijke ambtenaren die deel uitmaken
van het gerecht, de bij deze gerechten aangestelde gerechtsauditeurs en de
daarbij werkzame rechterlijke ambtenaren in opleiding. Het spreekt voor zich
dat hierbij door het bestuur van een rechtbank artikel 2.3.2.1 van de Wet
RO, waarin is bepaald dat er voor het behandelen en beslissen van kantonzaken
een sector kanton is, in acht wordt genomen. De in dit artikel neergelegde
bevoegdheden van de gerechtsbesturen lenen zich er overigens voor om op basis
van mandaat op sectorniveau te worden uitgeoefend.MAangezien bij de gerechtshoven en rechtbanken niet meer personen in het
rechterlijk ambt van president zullen zijn benoemd, hoeft in artikel 29, tweede
lid, hiervoor geen uitzondering meer te worden gemaakt op de regel dat het
voornemen vakantie op te nemen bij de functionele autoriteit wordt gemeld.
Hetzelfde geldt, vanwege de bestuurlijke onderbrenging van de kantongerechten,
voor de kantonrechters, oudste in rang van benoeming.NVan de gelegenheid is gebruik gemaakt om in artikel 39 de bevoegdheid
tot het verlenen van buitengewoon verlof aan rechterlijke ambtenaren en rechterlijke
ambtenaren in opleiding over te hevelen van de Minister van Justitie naar
de functionele autoriteiten. Momenteel hebben de functionele autoriteiten
al de bevoegdheid om buitengewoon verlof voor korte duur te verlenen in geval
van zwaarwegende persoonlijke omstandigheden (artikel 34 van de Wrra). Een
en ander past in het streven om de personele bevoegdheden ten aanzien van
rechterlijke ambtenaren zo veel mogelijk toe te kennen aan de gerechten en
parketten.OIn het nieuwe artikel 46a wordt geregeld dat de functionele autoriteit
met regelmaat gesprekken voert met de voor het leven benoemde rechterlijke
ambtenaren over hun functioneren in het ambt dat zij vervullen. Een gesprek
kan op verzoek van zowel de functionele autoriteit als de betrokken rechterlijk
ambtenaar plaatsvinden. Voor de niet voor het leven benoemde rechterlijke
ambtenaren en de rechterlijke ambtenaren in opleiding is deze bevoegdheid
geregeld op het niveau van een algemene maatregel van bestuur. Tijdens de
consultatieronde is gebleken dat algemeen het oordeel bestond dat het bestuur
niet alleen ten aanzien van het niet-rechterlijk personeel maar
ook ten aanzien van de rechters de bevoegdheid tot het houden van functioneringsgesprekken
moet hebben en dat het die bevoegdheid vervolgens zal mandateren aan leidinggevende
personen die het dichtst bij de betrokken rechterlijk ambtenaar staan. Ook
bleek dat momenteel in de praktijk al bij de meeste gerechten met rechterlijke
ambtenaren met rechtspraak belast zogeheten evaluatiegesprekken worden gehouden,
die in opzet en uitvoering gelijkenis vertonen met functioneringsgesprekken.
Met het oog hierop wordt nu reeds, in afwachting van de uitkomsten van het
PVRO-project Personeelsbeleid, een wettelijke basis verschaft voor het houden
van evaluatiegesprekken tussen functionele autoriteit en voor het leven benoemde
rechterlijke ambtenaar over het functioneren van laatstgenoemde. Overigens
heeft het PVRO-projectteam Personeelsbeleid in een visienota personeelsbeleid
ook al te kennen gegeven dat een systeem van periodieke evaluatiegesprekken
deel hoort uit te maken van een samenhangend personeelsbeleid bij de gerechten.
Op basis van de uitkomsten van vorengenoemd PVRO-project kan in een later
stadium worden overgegaan tot bijvoorbeeld het nader regelen van de wijze
waarop van dit personeelsinstrument gebruik wordt gemaakt.De bevoegdheid tot het houden van evaluatiegesprekken wordt ten aanzien
van de voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren die werkzaam zijn bij
een gerechtshof of een rechtbank, toegekend aan het bestuur van het gerecht
minus het niet-rechterlijk lid, en derhalve niet aan het voltallige gerechtsbestuur
dat functionele autoriteit is ten aanzien van die rechterlijke ambtenaren.
Voor deze afwijking ten opzichte van de hoofdregel is aanleiding gezien vanwege
artikel 116, vierde lid, van de Grondwet, waarin is bepaald dat bij wet wordt
geregeld het toezicht dat door leden van de rechterlijke macht met rechtspraak
belast wordt uitgeoefend op de ambtsvervulling van zulke leden van de rechterlijke
macht. Overigens achten ook wij het zeer voorstelbaar dat het voeren van gesprekken
op basis van mandaat door bijvoorbeeld de sectorvoorzitters geschiedt. Voor
de voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren bij (het parket bij) de
Hoge Raad geldt dat de onderhavige bevoegdheid wordt toegekend aan de hen
betreffende functionele autoriteit, oftewel de president van en de procureur-generaal
bij de Hoge Raad.PHOOFDSTUK 6A. DISCIPLINAIRE MAATREGELEN, SCHORSING EN
ONTSLAG§ 6A.1. AlgemeenArtikel 46bHet toepassingsbereik van dit hoofdstuk is beperkt tot de voor het leven
benoemde rechterlijke ambtenaren. Het hoofdstuk betreft immers de overheveling
van hetgeen voor deze groep rechterlijke ambtenaren met betrekking tot de
onderwerpen disciplinaire maatregelen, schorsing en ontslag nu nog in de Wet
RO is geregeld. Voor de niet voor leven benoemde rechterlijke ambtenaren (waartoe
onder meer de gerechtsauditeurs bij de gerechten behoren) en de rechterlijke
ambtenaren in opleiding zijn deze onderwerpen op het niveau van een algemene
maatregel van bestuur geregeld; zie onder meer het Besluit rechtspositie rechterlijke
ambtenaren. § 6A.2. Disciplinaire maatregelenArtikelen 46c en 46dHet thans in de artikelen 11, onderdelen c en d, 14, 115, eerste lid,
en 116, tweede lid, van de Wet RO bepaalde over het opleggen van de disciplinaire
maatregelen waarschuwing en ontslag wordt voor een belangrijk gedeelte in
dit wetsvoorstel opgenomen in de nieuwe artikelen 46c en 46d. De artikelen
zijn redactioneel aangepast; zo zijn de bepalingen over de (disciplinaire)
waarschuwing en het (disciplinair) ontslag hierin samengebracht. De artikelen
46c en 46d wijken af van genoemde huidige artikelen in de Wet RO, in die zin
dat de waarschuwing voortaan schriftelijk wordt gegeven. De maatregel van
(schriftelijke) waarschuwing ten aanzien van de rechterlijke ambtenaren bij
de gerechtshoven en de rechtbanken wordt opgelegd door de president van het
gerecht. Deze rechtspositionele bevoegdheid wordt derhalve niet toegekend
aan het gerechtsbestuur dat, zoals hierboven is vermeld, functionele autoriteit
is ten aanzien van die rechterlijke ambtenaren. Voor deze afwijking van de
hoofdregel bestaat reden vanwege artikel 116, vierde lid, van de Grondwet,
waarin is bepaald dat bij wet wordt geregeld het toezicht dat door leden van
de rechterlijke macht met rechtspraak belast wordt uitgeoefend op de ambtsvervulling
van zulke leden van de rechterlijke macht. Dit toezicht op de ambtsvervulling
omvat onder meer de onderhavige waarschuwingsbevoegdheid. Aangezien het bestuur
bij een gerechtshof of een rechtbank ook een niet-rechterlijk lid in de gelederen
heeft en derhalve niet alleen uit rechterlijke ambtenaren met rechtspraak
belast bestaat, kan deze bevoegdheid niet aan een dergelijk bestuur worden
toegekend; er is daarom voor gekozen om de bevoegdheid toe te kennen aan de
president, immers altijd een rechterlijk ambtenaar met rechtspraak belast
(zie artikel 2.2.1.2).In de Contourennota hebben wij er de voorkeur voor uitgesproken om het
op dit punt bevoegde gezag ten aanzien van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak
belast tuchtrechtelijke bevoegdheden toe te kennen die gevarieerder zijn dan
de huidige in de Wet RO neergelegde bevoegdheden (waarschuwing, ontslag).
Tot een uitbreiding van het arsenaal aan disciplinaire maatregelen komt het
nog niet. Ten eerste is bij de consultatieronde gebleken dat nog geen eenstemmigheid
bestond over de wenselijkheid van het al dan niet uitbreiden van de soorten
disciplinaire maatregelen die ten aanzien van rechterlijke ambtenaren met
rechtspraak belast kunnen worden opgelegd. Ten tweede vormt het tuchtrecht
een onderwerp dat deel uitmaakt van het PVRO-project Bestuur Gerechten. Wij
geven er met het oog hierop nu de voorkeur aan om de uitkomsten van laatstbedoeld
project af te wachten alvorens het arsenaal aan maatregelen te herzien.Artikel 46eHet huidige artikel 14 van de Wet RO bepaalt alleen dat de waarschuwing
wordt gedaan nadat de betrokkene in de gelegenheid is gesteld om te worden
gehoord. In het nieuwe artikel 46e is deze hoorverplichting iets uitgebreider
geregeld; daarbij is voor zover mogelijk aansluiting gezocht bij hetgeen op
dit punt voor het ondersteunend personeel is geregeld (in artikel 82 Algemeen
Rijksambtenarenreglement). Opgemerkt zij nog dat het in de Algemene wet bestuursrecht
bepaalde over het horen van een betrokkene in deze gevallen niet van toepassing
is, omdat presidenten en de procureur-generaal bij de Hoge Raad, die ten aanzien
van voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren immers tot het opleggen
van de maatregel van schriftelijke waarschuwing bevoegd zijn, ingevolge artikel
1:1 van de Algemene wet bestuursrecht niet worden aangemerkt als bestuursorgaan.
Voor de procedure die voorafgaat aan het (door de Hoge Raad) opleggen van
de maatregel van ontslag verwijzen wij naar de toelichting bij de artikelen
46o tot en met 46q. § 6A.3. SchorsingArtikelen 46f en 46gHet thans in de artikelen 13 en 115, eerste lid, van de Wet RO bepaalde
over de schorsing van voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren wordt
in dit wetsvoorstel opgenomen in de nieuwe artikelen 46f en 46g. De artikelen
zijn redactioneel aangepast; zo is onder meer de term non-activiteit vervangen
door de meer gangbare term schorsing. Benadrukt wordt volledigheidshalve dat
de in deze artikelen geregelde schorsing een ordemaatregel betreft en niet
kan worden aangemerkt als een maatregel van disciplinaire aard. Het biedt
de mogelijkheid om een betrokken rechterlijk ambtenaar, bijvoorbeeld in afwachting
van de uitkomsten van een tegen hem ingesteld gerechtelijk vooronderzoek,
tijdelijk van het verrichten van zijn werkzaamheden te ontheffen.§ 6A.4. Ontslag en herplaatsingArtikel 46hHet thans in de artikelen 51, eerste lid, 62, eerste lid, 84, eerste lid,
en 114 van de Wet RO bepaalde over ontslag van voor het leven benoemde rechterlijke
ambtenaren bij het bereiken van de leeftijd van zeventig jaren wordt in dit
wetsvoorstel opgenomen in het nieuwe artikel 46h. Daarnaast wordt, net als
in het huidige artikel 114, eerste lid, van de Wet RO al voor de rechterlijke
ambtenaren bij het parket bij de Hoge Raad was geschied, ook voor rechterlijke
ambtenaren met rechtspraak belast bepaald dat ontslag op eigen verzoek ook
bij koninklijk besluit gebeurt. Het artikel is voorts redactioneel aangepast.Artikel 36, tweede lid, wordt niet overgeheveld in verband met de bestuurlijke
onderbrenging van de kantongerechten.Artikelen 46i, 46j en 46kHet thans in de artikelen 11a tot en met 11c en 115, eerste lid, van de
Wet RO bepaalde over ontslag en herplaatsing van voor het leven benoemde rechterlijke
ambtenaren bij ongeschiktheid wegens ziekte, wordt in dit wetsvoorstel opgenomen
in de nieuwe artikelen 46i tot en met 46k. De artikelen zijn op enkele punten
aangepast. Zo wordt in artikel 46j bepaald dat de daarin geregelde voorbereiding
van het ontslag voortaan telkens plaatsvindt onder verantwoordelijkheid van
de betrokken functionele autoriteit. Hiermee wordt aangesloten bij hetgeen
al geldt voor de niet voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren. De
verantwoordelijkheid voor deze voorbereiding van het ontslag wegens ziekte
van een rechterlijk ambtenaar sluit aan bij de verantwoordelijkheid die de
functionele autoriteit nu al draagt voor de arbeidsgezondheidskundige begeleiding
van die rechterlijk ambtenaar. Een andere aanpassing is vervat in de twee
laatste, ten opzichte van het huidige artikel 11c van de Wet RO nieuwe, leden
van artikel 46k. Hierin wordt nader verduidelijkt welke de rechtspositie is
van de voor het leven benoemde rechterlijk ambtenaar die wordt herplaatst.
Benadrukt wordt dat hiermee geen inhoudelijke wijziging wordt beoogd ten opzichte
van hetgeen in het huidige artikel 11c van de Wet RO is geregeld. Het zesde
lid van artikel 46k bepaalt dat de voor het leven benoemde rechterlijk ambtenaar
in geval van herplaatsing in een ambt dat geen benoeming voor het leven met
zich brengt (derhalve een ander ambt dan dat van met rechtspraak belast lid
van de rechterlijke macht of rechterlijk ambtenaar deel uitmakend van het
parket bij de Hoge Raad), door de Hoge Raad of bij koninklijk besluit tevens
wordt ontslagen als voor het leven benoemd lid van de rechterlijke macht.
In het zevende lid wordt verduidelijkt dat de voor het leven benoemde rechterlijk
ambtenaar in geval van herplaatsing in zijn eigen ambt of een
ander ambt dat een benoeming voor het leven met zich brengt, voor minder uren
dan waarvoor hij daaraan voorafgaand was aangesteld, door de Hoge Raad of
bij koninklijk besluit tevens wordt ontslagen voor het aantal uren dat hij
niet kan worden herplaatst. Dit laatste is nu ook al bepaald voor herplaatsing
van niet voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren. De artikelen 46i
tot en met 46k zijn voorts redactioneel aangepast.Artikel 46lHet thans in de artikelen 12 en 115, eerste lid, van de Wet RO bepaalde
over de gevallen waarin de Hoge Raad verplicht is om ontslag aan voor het
leven benoemde rechterlijke ambtenaren te verlenen, wordt in dit wetsvoorstel
opgenomen in het eerste lid van het nieuwe artikel 46l. Het tweede en derde
lid behelzen twee onderwerpen die nu nog niet wettelijk zijn geregeld, namelijk
ontslag door de Kroon in geval van ongeschiktheid anders dan wegens ziekte
en het inwinnen van advies voor de beoordeling of sprake is van dergelijke
ongeschiktheidIn aansluiting op hetgeen nu al is geregeld met betrekking tot ontslag
bij ongeschiktheid wegens ziekte (in artikel 11a, derde lid, van de Wet RO;
zie het inhoudelijk ongewijzigde artikel 46i, vierde lid), wordt in het tweede
lid bepaald dat bij ongeschiktheid, anders dan wegens ziekte, ontslag niet
door de Hoge Raad wordt verleend, maar door de Kroon indien een rechterlijk
ambtenaar met een dergelijk ontslag instemt en aan de voor een dergelijk ontslag
door de Hoge Raad geldende voorwaarde wordt voldaan. Hierdoor wordt bereikt
dat de Hoge Raad niet nodeloos wordt belast met het beslissen over ongeschiktheidsontslagen
waarover geen verschil van mening bestaat. Daarnaast wordt gewaarborgd dat
ontslag alleen door de Kroon, op voordracht van de Minister van Justitie,
wordt verleend indien sprake is van een eigen verzoek van de betrokken rechterlijk
ambtenaar. Indien de betrokkene niet meewerkt aan het te verlenen ontslag,
blijft de Hoge Raad bij uitsluiting bevoegd om een ontslagbeslissing te nemen.
Het voorgestelde artikellid is derhalve in overeenstemming met artikel 117
van de Grondwet. De rechtsgevolgen van een ontslagbeslissing van de Kroon
(waaronder de toekenning van een ontslaguitkering op basis van artikel 46n,
eerste lid) worden gelijk gesteld aan die van een gelijke beslissing van de
Hoge Raad.Zowel voor het door de Hoge Raad te verlenen ongeschiktheidsontslag als
voor het verlenen daarvan door de Kroon, zal moeten worden beoordeeld of de
betrokken rechterlijk ambtenaar anders dan wegens ziekte ongeschikt is voor
het vervullen van zijn taak. In het derde lid wordt geregeld dat ten behoeve
van deze beoordeling advies wordt ingewonnen bij een commissie van drie deskundigen.
Het advies van deze commissie zal, zeker in de gevallen waarin op basis van
stukken onvoldoende kan worden vastgesteld of een rechterlijk ambtenaar al
dan niet geschikt is voor het vervullen van zijn taak, bij de procureur-generaal
bij de Hoge Raad en de Minister van Justitie het inzicht vergroten in de (on)geschiktheid
van de desbetreffende rechterlijk ambtenaar, waardoor weloverwogener kan worden
beslist of moet worden overgegaan tot het vorderen van of het voordragen voor
ontslag. Deze advisering zal er bovendien een nadere waarborg voor vormen
dat het ontslag, bedoeld in het tweede lid, slechts wordt verleend op verzoek
van en aan degenen voor wie het tweede lid is bedoeld, te weten degenen die
om andere dan medische redenen ongeschikt zijn voor hun ambt. De samenstelling
van de commissie en dergelijke zullen worden geregeld in een algemene maatregel
van bestuur. In dit verband wijzen wij overigens nog op het in dit wetsvoorstel
opgenomen artikel 46a van de Wrra, waarin is bepaald dat aan het functioneren
van een rechterlijk ambtenaar regelmatig aandacht wordt besteed
door middel van het houden van evaluatiegesprekken en dat van deze gesprekken
een schriftelijk verslag wordt opgemaakt. Hierdoor zal het voor de functionele
autoriteiten, maar in voorkomende gevallen ook voor degenen die ingevolge
artikel 46l (ongeschiktheids-) beoordelingen verrichten, inzichtelijker worden
of een rechterlijk ambtenaar geacht moet worden geschikt te zijn voor het
vervullen van zijn ambt.Artikel 46mHet thans in de artikelen 11 en 115, eerste lid, van de Wet RO bepaalde
over de gevallen waarin de Hoge Raad ontslag kan verlenen aan voor het leven
benoemde rechterlijke ambtenaren, wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in het
nieuwe artikel 46m. De in het huidige artikel 11 van de Wet RO opgenomen ontslaggronden
van disciplinaire aard zijn opgenomen in de artikelen 46c en 46d.Artikel 46nHet thans in de artikelen 12a en 115, eerste lid, van de Wet RO bepaalde
over aan ontslagen rechterlijke ambtenaren toe te kennen uitkeringen wordt
in dit wetsvoorstel opgenomen in het nieuwe artikel 46n.§ 6A.5. Procedure bij de Hoge RaadArtikelen 46o, 46p en 46qDe thans in de artikelen 13a, 13b en 115 van de Wet RO geregelde procedure
bij de Hoge Raad voorzover het ontslag, schorsing of het opdragen van een
andere taak bij medische ongeschiktheid van voor het leven benoemde rechterlijke
ambtenaren betreft, wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in de nieuwe artikelen
46o tot en met 46q. De artikelen zijn redactioneel aangepast. De procedure
is van enkele extra waarborgen voorzien en dientengevolge wat uitgebreider
beschreven. Zo komt ten aanzien van de hoorverplichting, voorafgaand aan de
vordering door de procureur-generaal, zo veel mogelijk hetzelfde te gelden
als in de regeling inzake het opleggen van de disciplinaire maatregel van
schriftelijke waarschuwing (zie artikel 46e).QVanwege de in artikel VII van dit wetsvoorstel voorgestelde wijziging
van artikel 1:1, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht wordt in artikel
47, derde lid, opgenomen dat voor de voor het leven benoemde rechterlijke
ambtenaren ook tegen besluiten en handelingen van het gerechtsbestuur beroep
open staat bij de Centrale Raad van Beroep. Voorts wordt in dit lid ook opgenomen
dat beroep open staat tegen beslissingen en handelingen van de procureur-generaal,
de plaatsvervangend procureur-generaal en een advocaat-generaal ten aanzien
van voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren. De reden hiervoor is
de volgende. Voor de rechterlijke ambtenaren bij het parket bij de Hoge Raad
stond tot 1 juni 1999 beroep open bij de Centrale Raad van Beroep tegen besluiten
en handelingen die de procureur-generaal bij de Hoge Raad ten aanzien van
hen neemt onderscheidenlijk verricht (zie artikel 47, lid 1, Wrra juncto artikel
1:1, lid 2 en 3, Awb). Vanwege de Wet van 19 april 1999 tot wijziging van
de Wet op de rechterlijke organisatie, het Wetboek van Strafvordering, de
Politiewet 1993 en andere wetten (reorganisatie openbaar ministerie en instelling
landelijk parket) (Stb. 194) is met ingang van 1 juni 1999 in (artikel 4a
van) de Wet RO bepaald dat de rechterlijke ambtenaren bij het parket bij de
Hoge Raad voor het leven worden benoemd. Dit heeft tot gevolg gehad dat de
procureur-generaal bij de Hoge Raad per die datum niet meer ingevolge
artikel 1:1, derde lid, van de Awb als bestuursorgaan wordt aangemerkt indien
hij besluiten neemt of handelingen verricht ten aanzien van de tot zijn parket
behorende rechterlijke ambtenaren. Abusievelijk is verzuimd tegelijkertijd
artikel 47, derde lid, van de Wrra aan te passen, hetwelk onbedoeld tot gevolg
heeft gehad dat voor de rechterlijke ambtenaren bij het parket bij de Hoge
Raad ineens geen beroep meer open staat tegen besluiten en handelingen van
de procureur-generaal waarbij zij belanghebbende zijn. Dit verzuim wordt nu
hersteld door in artikel 47, derde lid, alsnog de procureur-generaal bij de
Hoge Raad toe te voegen aan de organen, personen en colleges tegen de besluiten
en handelingen waarvan bij de Centrale Raad van Beroep beroep open staat voor
voor het leven benoemde rechterlijke ambtenaren. De vorderingen van de procureur-generaal
bij de Hoge Raad tot het door de Hoge Raad nemen van de in hoofdstuk 6A bedoelde
beslissingen worden in het vierde lid van beroep uitgesloten. Het derde en
vierde lid zijn tenslotte nog redactioneel aangepast.ARTIKEL IIIDe Wet op de samenstelling van de burgerlijke gerechten is overbodig geworden
en kan worden ingetrokken.Deze wet is in de eerste plaats overbodig geworden door overheveling van
bepalingen naar de Wet op de rechterlijke organisatie, omdat zij in die wet
systematisch gezien beter passen. In de artikelsgewijze toelichting bij artikel
I is hier al aandacht aan besteed.In de tweede plaats is de wet overbodig geworden, omdat de in de artikelen
5a tot en met 5c vervatte regeling inzake de maximale aantallen rechters geen
wezenlijke functie meer vervult en in de praktijk noodzakelijkerwijs leidt
tot een voortdurende achterstand bij de actualisering van het op artikel 5a
gebaseerde Besluit maximale aantallen rechters. Artikel 116, tweede lid, van
de Grondwet verzet zich niet tegen het vervallen van deze artikelen, nu de
nieuwe Wet RO blijft bepalen uit welke categorieën functionarissen de
onderscheiden tot de rechterlijke macht behorende gerechten zijn samengesteld.Aangezien bij de inwerkingtreding van deze wet aan het Besluit maximale
aantallen rechters de delegatiegrondslag komt te ontvallen, vervalt ook dat
besluit op dat tijdstip.De Koninklijke Vereniging van Gerechtsdeurwaarders vroeg in haar advies
aandacht voor artikel 9 van de Wet op de samenstelling van de burgerlijke
gerechten. In artikel 9 wordt de positie van de gerechtsdeurwaarder geregeld.
Wij gaan er vooralsnog vanuit dat het wetsvoorstel voor een Gerechtsdeurwaarderswet,
dat reeds aanhangig is bij de Eerste Kamer der Staten-Generaal (kamerstukken
I, 22 775), eerder in werking zal treden dan dit wetsvoorstel. In dat
geval vervalt artikel 9.Mocht het wetsvoorstel voor een Gerechtsdeurwaarderswet niet of niet eerder
in werking treden, zal, afhankelijk van de situatie, een passende overgangsregeling
worden getroffen.ARTIKEL IVDe Wet op de rechterlijke indeling wordt in haar geheel opnieuw vastgesteld.
Door de bestuurlijke onderbrenging kan de huidige systematiek niet worden
gehandhaafd. Gekozen is nu voor de volgende opzet. Afgezien van de citeertitel
(artikel 12) bestaat de wet uit elf artikelen. In de even artikelen (2, 4,
6, 8 en 10) wordt telkens per hof aangegeven uit welke arrondissementen het
rechtsgebied (het ressort) van het desbetreffende hof bestaat. In de oneven
artikelen (1, 3, 5, 7 en 9) wordt vervolgens telkens ressortsgewijs
per arrondissement aangegeven uit welke gemeenten het desbetreffende arrondissement
bestaat. De ressorten en daarbinnen de arrondissementen en daarbinnen weer
de gemeenten zijn telkens in alfabetische volgorde opgenomen.Artikel 1 is gelijkluidend aan het huidige artikel 60 van de Wet RO. De
aanduiding van de vijf gerechtshoven wordt nu opgenomen in de Wet op de rechterlijke
indeling, omdat het daar systematisch gezien beter in past. De aanduiding
van arrondissementsrechtbank is overeenkomstig het voorgestelde artikel 2.1.1,
onderdeel a, van de Wet RO gewijzigd in rechtbank. De aanduiding van arrondissement
is wel gehandhaafd, omdat hierdoor duidelijk onderscheid gemaakt kan worden
tussen de rechtsgebieden van de gerechtshoven en die van de rechtbanken, te
weten ressorten respectievelijk arrondissementen.ARTIKEL VAlgemeenIn § 1.2 van de algemene toelichting hebben wij reeds aangegeven
dat integraal management en een bestuur ook bij de Centrale Raad van Beroep
(hierna: Raad) zal worden ingevoerd. Om die reden is het noodzakelijk om de
Beroepswet, waarin de Raad is geregeld, te wijzigen.Door de nieuw voorgestelde opzet voor de Wet RO, met in de afdelingen
2.1 en 2.2 de bepalingen die alle gerechten betreffen, zal titel I van de
Beroepswet – evenals de afdelingen 2.3 en 2.4 over de rechtbanken en
de gerechtshoven – alleen nog die bepalingen bevatten die specifiek
voor de Raad gelden.De wijziging van de Beroepswet behelst dan ook het van overeenkomstige
toepassing verklaren van het bij en krachtens de afdelingen 2.1 en 2.2 van
hoofdstuk 2 Wet RO bepaalde en het laten vervallen van die bepalingen die
reeds in die afdelingen of in de Wrra zijn geregeld. Daarbij wordt rekening
gehouden met het feit dat de Raad als hoogste bestuursrechter op zijn rechtsgebied
qua inrichting van de organisatie anders is vormgegeven dan de rechtbanken
en de gerechtshoven.Voor de overzichtelijkheid wordt een nieuwe titel I vastgesteld.ARTIKELSGEWIJSTitel I. De Centrale Raad van BeroepArtikel 1Dit artikel is gelijkluidend gebleven aan het huidige artikel 1 van de
Beroepswet.Artikel 2De thans in de artikelen 1, 2 en 15 van de Beroepswet opgenomen bepalingen
over degenen die werkzaam zijn of kunnen zijn bij de Raad worden in dit wetsvoorstel
opgenomen in artikel 2.Artikel 3In het algemene gedeelte van wijzigingsartikel V zijn wij reeds ingegaan
op de nieuwe systematiek en de verhouding tussen de Beroepswet en de Wet RO.
In dit artikel 3 komt die systematiek tot uitdrukking. De uitzonderingen die
gemaakt worden op de afdelingen 2.1 en 2.2 van de Wet RO houden verband met
de eigen organisatiestructuur van de Raad alshoogste bestuursrechter
op zijn rechtsgebied. Artikel 2.1.1 is uitgezonderd omdat dit artikel is toegespitst
op de tot de rechterlijke macht behorende gerechten en artikel 2.1.2 is uitgezonderd
omdat dit alleen betrekking heeft op de Hoge Raad. Artikel 2.1.8 is uitgezonderd
omdat dit artikel alleen ziet op de gerechtshoven en de rechtbanken en niet
van belang is voor de Raad. De artikelen 2.2.1.7 en 2.2.1.8 zijn uitgezonderd,
omdat door de Raad geen indeling naar sectoren met bijbehorende rechtsgebieden
wordt gehanteerd.In onderdeel a wordt een van artikel 2.2.1.2, eerste lid, afwijkend bestuursmodel
geregeld, aangezien de Raad dus niet met sectoren werkt en dus ook niet met
sectorvoorzitters. Het aantal van maximaal vier leden met rechtspraak belast
naast de voorzitter en het niet-rechterlijk lid houdt verband met het maximumaantal
bestuursleden dat bij de gerechtshoven mogelijk is. Om misverstanden te voorkomen
vermelden wij dat door het overigens van overeenkomstige toepassing zijn van
de afdelingen 2.1 en 2.2, en daarmee ook van artikel 2.2.1.2, tweede en vierde
lid, de voorzitter van het bestuur de titel van president draagt en het niet-rechterlijk
lid die van directeur bedrijfsvoering.In de onderdelen b en c zijn met betrekking tot de rechtspositie van de
andere leden met rechtspraak belast, bedoeld in onderdeel a, bepalingen opgenomen
die gelijkluidend zijn aan die van artikel 2.2.1.3, eerste en derde lid.In het laatste onderdeel, onderdeel d, is een met artikel 2.2.1.7, eerste
lid, (instelling van organisatorische eenheden) vergelijkbare bepaling opgenomen.Artikel 4Het thans in de artikelen 1, derde en vierde lid, 2, 4, 9, eerste lid,
en 15, tweede, vierde en vijfde lid, van de Beroepswet bepaalde over de rechtspositie
van degenen die bij de Raad een rechterlijk ambt of het ambt van gerechtsauditeur
vervullen, wordt krachtens dit wetsvoorstel opgenomen in het nieuwe artikel
4 van de Beroepswet. Voorzover mogelijk is hetgeen bij en krachtens de Wrra
toepasselijk is op rechterlijke ambtenaren in dit artikel van overeenkomstige
toepassing verklaard; in verband hiermee zijn enkele rechtspositionele bepalingen
niet meer in de Beroepswet uitgeschreven. De huidige artikelen 12 en 22 van
de Wrra, nu nog uitgesloten van overeenkomstige toepassing, zijn ook overeenkomstig
toepasselijk verklaard. Vanwege de vorming van een bestuur bij de Raad komen
de in de Wrra aan het gerechtsbestuur en de president toegekende bevoegdheden,
via overeenkomstige toepassing, ook bij dit gerecht toe aan het bestuur en
de voorzitter daarvan.Artikel 5De thans in artikel 11 van de Beroepswet opgenomen bepaling over de algemene
maatregel van bestuur wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 5. In
het kader van de aanpassingswetgeving zal bekeken worden of die algemene maatregel
van bestuur gewijzigd moet worden.Artikel 6De thans in artikel 14 van de Beroepswet opgenomen bepaling over het geven
van inlichtingen door rechtbanken worden in dit wetsvoorstel opgenomen in
artikel 6.Wij hebben niet gekozen voor het vervangen van de huidige president door
het bestuur, aangezien de gevraagde inlichtingen veelal betrekking hebben
op zaken die eerder door de rechtbanken zijn behandeld. Om die reden gaat
onze voorkeur uit naar een lid van het bestuur, tevens zijnde rechterlijk
ambtenaar met rechtspraak belast. De redactie van het artikel is ook in die
zin opgesteld en is voorts – op voorstel van de president van en procureur-generaal
bij de Hoge Raad – zodanig gewijzigd, dat geen onduidelijkheid meer
bestaat over wie bevoegd is over de noodzaak van
het opvragen van inlichtingen te oordelen. Onder inlichtingen worden uitdrukkelijk
ook verstaan het opvragen en verstrekken van stukken. Het artikel komt nu
overeen met artikel 2.5.12 Wet RO en artikel 7 Wbb.ARTIKEL VIAlgemeenIn 1.2 van de algemene toelichting hebben wij reeds aangegeven dat integraal
management en een bestuur ook bij de College van Beroep voor het bedrijfsleven
(hierna: College) zal worden ingevoerd. Om die reden is het noodzakelijk om
de Wet bestuursrechtspraak bedrijfsorganisatie (Wbb), waarin het College is
geregeld, te wijzigen.Door de nieuw voorgestelde opzet voor de Wet RO, met in de afdelingen
2.1 en 2.2 de bepalingen die alle gerechten betreffen, zal titel II van de
Wbb – evenals de afdelingen 2.3 en 2.4 over de rechtbanken en de gerechtshoven –
alleen nog die bepalingen bevatten die specifiek voor het College gelden.De wijziging van de Wbb behelst dan ook het van overeenkomstige toepassing
verklaren van het bij en krachtens de in de afdelingen 2.1 en 2.2 van hoofdstuk
2 Wet RO bepaalde en het laten vervallen van die bepalingen die reeds in die
afdelingen of in de Wrra zijn geregeld. Daarbij wordt rekening gehouden met
het feit dat het College als hoogste bestuursrechter op zijn rechtsgebied
qua inrichting van de organisatie anders is vormgegeven dan de rechtbanken
en de gerechtshoven.Voor de overzichtelijkheid wordt een nieuwe titel II vastgesteld.ARTIKELSGEWIJSTITEL II. HET COLLEGE VAN BEROEP VOOR HET BEDRIJFSLEVENArtikel 2Dit artikel is gelijkluidend gebleven aan het huidige artikel 2 van de
Wbb.Artikel 3De thans in de artikelen 2, 3, 7 en 16 van de Wbb opgenomen bepalingen
over degenen die werkzaam zijn of kunnen zijn bij het College worden in dit
wetsvoorstel opgenomen in artikel 3.Artikel 4In het algemene gedeelte van wijzigingsartikel VI zijn wij reeds ingegaan
op de nieuwe systematiek en de verhouding tussen de Wbb en de Wet RO. In dit
artikel 4 komt die systematiek tot uitdrukking. De uitzonderingen die in de
aanhef van artikel 4 worden gemaakt op de afdelingen 2.1 en 2.2 van de Wet
RO houden verband met de eigen organisatiestructuur van het College als hoogste
bestuursrechter op het terrein van het sociaal-economische bestuursrecht.
Artikel 2.1.1 is uitgezonderd omdat dit artikel is toegespitst op de tot de
rechterlijke macht behorende gerechten en artikel 2.1.2 is uitgezonderd omdat
dit alleen betrekking heeft op de Hoge Raad. Artikel 2.1.8 is uitgezonderd
omdat dit artikel alleen ziet op de gerechtshoven en de rechtbanken en niet
van belang is voor het College. De artikelen 2.2.1.7 en 2.2.1.8
zijn uitgezonderd, omdat door het College geen indeling naar sectoren met
bijbehorende rechtsgebieden wordt gehanteerd. Bij het College zijn de werkzaamheden
thans verdeeld over twee kamers. Naast een collegevergadering zijn er kamervergaderingen,
waaraan zowel rechtsprekend als ondersteunend personeel deelneemt.In onderdeel a wordt een van artikel 2.2.1.2, eerste lid, afwijkend bestuursmodel
geregeld, aangezien het College dus niet met sectoren werkt en dus ook niet
met sectorvoorzitters. Het aantal van maximaal vier leden met rechtspraak
belast naast de voorzitter en het niet-rechterlijk lid houdt verband met het
maximumaantal bestuursleden dat bij de gerechtshoven mogelijk is. Om misverstanden
te voorkomen vermelden wij dat door het overigens van overeenkomstige toepassing
zijn van de afdelingen 2.1 en 2.2, en daarmee ook van artikel 2.2.1.2, tweede
en vierde lid, de voorzitter van het bestuur de titel van president draagt
en het niet-rechterlijk lid die van directeur bedrijfsvoering.In de onderdelen b en c zijn met betrekking tot de rechtspositie van de
andere leden met rechtspraak belast, bedoeld in onderdeel a, bepalingen opgenomen
die gelijkluidend zijn aan die van artikel 2.2.1.3, eerste en derde lid.In het laatste onderdeel, onderdeel d, is een met artikel 2.2.1.7, eerste
lid, (instelling van organisatorische eenheden) vergelijkbare bepaling opgenomen.Artikel 5Het thans in de artikelen 2, derde en vierde lid, 3, 5, 10, eerste lid,
en 16, tweede, vierde en vijfde lid, van de Wbb bepaalde over de rechtspositie
van degenen die bij het College een rechterlijk ambt of het ambt van gerechtsauditeur
vervullen, wordt krachtens dit wetsvoorstel opgenomen in het nieuwe artikel
5 van de Wbb. Voorzover mogelijk is hetgeen bij en krachtens de Wrra toepasselijk
is op rechterlijke ambtenaren in dit artikel van overeenkomstige toepassing
verklaard; in verband hiermee zijn enkele rechtspositionele bepalingen niet
meer in de Wbb uitgeschreven. De huidige artikelen 12 en 22 van de Wrra, nu
nog uitgesloten van overeenkomstige toepassing, zijn ook overeenkomstig toepasselijk
verklaard. Vanwege de vorming van een bestuur bij het College komen de in
de Wrra aan het gerechtsbestuur en de president toegekende bevoegdheden, via
overeenkomstige toepassing, ook bij dit gerecht toe aan het bestuur en de
voorzitter daarvan.Artikel 6De thans in artikel 12 Wbb opgenomen bepaling over de algemene maatregel
van bestuur wordt in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel 6. In het kader
van de aanpassingswetgeving zal bekeken worden of die algemene maatregel van
bestuur gewijzigd moet worden.Artikel 7De thans in artikel 15 van de Wbb opgenomen bepaling over het geven van
inlichtingen door rechtbanken worden in dit wetsvoorstel opgenomen in artikel
7.Wij hebben niet gekozen voor het vervangen van de huidige president door
het bestuur, aangezien de gevraagde inlichtingen veelal betrekking hebben
op zaken die eerder door de rechtbanken zijn behandeld. Om die reden gaat
onze voorkeur uit naar een lid van het bestuur, tevens zijnde rechterlijk
ambtenaar met rechtspraak belast.De redactie van het artikel is ook in die zin opgesteld en is voorts –
op voorstel van de president van en procureur-generaal bij de Hoge Raad – zodanig gewijzigd, dat geen onduidelijkheid meer bestaat over wie
bevoegd is over de noodzaak van het opvragen van
inlichtingen te oordelen. Onder inlichtingen worden uitdrukkelijk ook verstaan
het opvragen en verstrekken van stukken. Het artikel komt nu overeen met artikel
2.5.12 Wet RO en artikel 6 Beroepswet.ARTIKEL VIIIn artikel 1:1, tweede lid, onderdeel g, van de Algemene wet bestuursrecht
worden de gerechtsbesturen in lijn met de huidige in dat artikelonderdeel
opgenomen opsomming, toegevoegd aan de organen en personen die niet als bestuursorgaan
worden aangemerkt. Benadrukt zij dat ingevolge het derde lid van artikel 1:1
geldt dat ook gerechtsbesturen wel als bestuursorgaan worden aangemerkt indien
zij besluiten nemen en handelingen verrichten ten aanzien van niet voor het
leven benoemde ambtenaren, meer in het bijzonder de bij de gerechten werkzame
gerechtsambtenaren alsmede de daar werkzame gerechtsauditeurs en rechterlijke
ambtenaren in opleiding. Voorts wijzen wij erop dat voor de voor leven benoemde
rechterlijke ambtenaren ingevolge artikel 47, derde lid, van de Wrra ook ten
aanzien van besluiten van het gerechtsbestuur beroep open komt te staan.ARTIKEL VIIIArtikel 46dIn 2.5 van de algemene toelichting hebben wij al aangegeven dat de bijzondere
staatsrechtelijke positie van rechters, moet worden gewaarborgd. Er moet daarbij
met name aan de onafhankelijkheid van rechters worden gedacht.Op de rechterlijke onafhankelijkheid is in 4 van de algemene toelichting
reeds ingegaan. Daarbij is naar voren gebracht dat de individuele rechter
niet mag worden beperkt in zijn vrijheid om zaken op bepaalde manier te behandelen
en te beslissen. Het spreekt voor zich dat deze vrijheid evenmin door de medezeggenschap
mag worden beperkt.Zoals in 2.5.2 is opgemerkt is in artikel 23, tweede lid, en artikel 46d,
onderdeel b, van de Wor bepaald dat aan de ondernemer opgedragen publiekrechtelijke
taak respectievelijk de publiekrechtelijke vaststelling van taken van publiekrechtelijke
lichamen en onderdelen daarvan, noch het beleid ten aanzien van en de uitvoering
van die taken tot de onderwerpen van overleg behoren, behoudens voor zover
daaraan personele gevolgen zijn verbonden.Daarnaast is het noodzakelijk dat de medezeggenschap geen betrekking heeft
op terreinen die de rechterlijke onafhankelijkheid dan wel de inhoud van de
rechtspraak raken. De wijziging van artikel 46d van de Wor strekt daartoe.Bij de formulering is ook gekozen om aan te sluiten bij respectievelijk
uitdrukkelijk te verwijzen naar het voorgestelde artikel 2.2.2.1, tweede en
derde lid, van de Wet op de rechterlijke organisatie. Die bepalingen waarborgen
de onafhankelijke taakuitvoering van de rechter en de inhoud van de rechtspraak
en begrenzen de taakuitvoering van het bestuur van het gerecht (zie ook §
4 van deze memorie van toelichting). Ook is in artikel 2.2.2.1, derde lid,
uitdrukkelijk geregeld dat over de juridische kwaliteit en de uniforme rechtstoepassing
binnen het gerecht, het bestuur overleg voert met de sectorvergadering of
de gerechtsvergadering. Met de expliciete verwijzing naar artikel 2.2.2.1, tweede en derde lid,
van de Wet op de rechterlijke organisatie in het voorgestelde artikel 46d,
onderdeel c, van de Wor wordt bewerkstelligd dat er geen uiteenlopende interpretaties
van de betrokken bepalingen kunnen ontstaan en via de weg van de medezeggenschap
het domein van de onafhankelijke geschillenbeslechting wordt betreden.Deze uitzondering betekent echter niet, zoals wij in 2.5 reeds hebben
aangegeven, dat de eventuele personele gevolgen geen onderwerp van overleg
zijn. Dit zou afbreuk doen aan de geest van de Wor. Wel willen wij nogmaals
benadrukken dat bij het overleg over dan wel de uitoefening van het advies-
of instemmingsrecht ten aanzien van deze personele gevolgen de rechterlijke
taakuitvoering, de geschillenbeslechting, buiten beschouwing blijven.Verdergaande dan wel andere uitzonderingen dan de voorgestelde aanpassing
van artikel 46d van de Wor ter bescherming van de rechterlijke onafhankelijkheid,
achten wij overigens niet noodzakelijk. Artikel 53bMet deze wijziging wordt de uitzondering van de rechterlijke ambtenaren
werkzaam bij de gerechten, ongedaan gemaakt. Uitgezonderd blijven evenwel
de rechterlijke ambtenaren werkzaam bij de Hoge Raad alsook de rechterlijke
ambtenaren bij het parket bij de Hoge Raad. Het integraal management wordt
namelijk niet ingevoerd bij de Hoge Raad.Zoals wij in 2.5.1 hebben opgemerkt worden bij deze gelegenheid tevens
de leden van de leden van het openbaar ministerie bij het landelijk parket,
de ressortsparketten en de arrondissementsparketten alsmede de rechterlijke
ambtenaren in opleiding die tot plaatsvervangend officier van justitie zijn
benoemd (hierna aangeduid als het OM), onder de Wor gebracht. Op het OM is
momenteel de Tijdelijke regeling medezeggenschap openbaar ministerie van toepassing,
een regeling die in hoge mate is ontleend aan de Wor. Op de medewerkers die
werkzaam zijn in de ondersteuning is de Wor van toepassing.Bij de totstandbrenging van de Tijdelijke regeling medezeggenschap openbaar
ministerie in 1996 hadden wij reeds aangekondigd dat te gelegener tijd een
definitieve medezeggenschapsregeling voor het OM tot stand zal worden gebracht
die betrekking heeft zowel op de leden van het OM als op de medewerkers die
werkzaam zijn in de ondersteuning (zie ook de nota van toelichting bij de
Tijdelijke regeling medezeggenschap openbaar ministerie, Stb. 1996, 480, blz.
9).Voor de definitieve medezeggenschapsregeling voor het OM is dus gekozen
voor de Wor. De argumenten voor deze keuze zijn nagenoeg gelijk aan die voor
de van toepassing verklaring van de Wor op gerechten, te weten: de opheffing
van de duale structuur per 1 juni 1999(zie Wet van 19 april 1999, Stb. 194
en Besluit van 19 mei 1999, Stb. 198), het feit dat de Wor reeds – zonder
onoverkomelijke problemen – van toepassing is op het ondersteunend personeel
alsmede het feit dat in de Tijdelijke regeling medezeggenschap openbaar ministerie
reeds aansluiting is gezocht bij de Wor.Daarbij merken wij op dat bij het OM reeds enige tijd de wens bestaat
om over te gaan tot de medezeggenschap op grond van de Wor.Nu de rechterlijke ambtenaren bij de gerechten onder de Wor worden gebracht,
achten wij het niet meer dan logisch dat de Wor eveneens van toepassing wordt
verklaard op het OM en wel op hetzelfde moment. Door te kiezen
voor eenzelfde tijdstip van de van toepassing verklaring wordtéén
keer duidelijkheid gegeven over de medezeggenschap van rechterlijke ambtenaren.
Een gefaseerde van toepassing verklaring van de Wor op rechterlijke ambtenaren
is onzes inziens uit oogpunt van gelijkheid tussen rechterlijke ambtenaren
niet wenselijk. Daarbij speelt ook nog dat door voor hetzelfde tijdstip te
kiezen de zittende en de staande magistratuur bij de rechtbanken respectievelijk
de gerechtshoven bij de voorbereiding c.q. de organisatie van de eerste ondernemingsraadsverkiezingen
gelijk met elkaar kunnen optrekken.Artikel IXDit artikel bevat enkele overgangsrechtelijke bepalingen van rechtspositionele
aard voor degenen, die direct voorafgaand aan de inwerkingtreding van deze
wet een benoeming als kantonrechter of kantonrechter-plaatsvervanger dan wel
een aanwijzing als coördinerend kantonrechter hebben. Nu bij de kantongerechten
geen gerechtsauditeurs zijn aangesteld, behoeft hiervoor geen overgangsrecht
te worden getroffen. Wat de coördinerend kantonrechters betreft verwijzen
wij overigens ook nog de toelichting bij artikel XI.Zoals hierboven reeds is vermeld is, mede gelet op het Convenant, aanleiding
gezien om de thans zittende kantonrechters te benoemen tot vice-president
van een rechtbank. Het eerste lid van dit artikel bepaalt dat deze kantonrechters
van rechtswege worden benoemd tot vice-president bij de rechtbank waarvan
het rechtsgebied het rechtsgebied van het betreffende kantongerecht omvat.
Een bij het kantongerecht te Leiden benoemde kantonrechter bijvoorbeeld wordt
derhalve vice-president bij de Haagse rechtbank. Zij worden niet als zodanig
beëdigd en geïnstalleerd. Zij behouden het salaris dat zij voorafgaand
aan de benoeming tot vice-president genoten.In de vierde volzin van het eerste lid van dit artikel is tot uitdrukking
gebracht dat de bovenbedoelde kantonrechters in het nieuwe ambt hetzelfde
takenpakket hebben als in hun huidige ambt van kantonrechter, zich kantonrechter
kunnen blijven noemen en niet tegen hun wil kunnen worden overgeplaatst naar
een andere sector binnen de rechtbank. Zij worden enkel belast met het behandelen
en beslissen van kantonzaken; deze worden alleen behandeld in de sectoren
kanton en de met rechtspraak belaste rechterlijke ambtenaar die binnen die
sector in de enkelvoudige kamer zitting heeft, draagt de titel van kantonrechter
(zie de artikelen 2.3.2.1 en 2.3.2.2).Bij het voorgaande merken wij nog op dat, zoals in de Contourennota reeds
is vermeld, het uitgangspunt is dat de kantongerechtlocaties feitelijk niet
zullen worden opgeheven. De hoofdplaatsen van de huidige kantongerechten zullen
bij algemene maatregel van bestuur voor het behandelen en beslissen van kantonzaken
worden aangewezen als nevenvestigingsplaatsen van de rechtbanken (zie artikel
2.3.1.2). Dit betekent dat de kantonrechters, ondanks hun herbenoeming die
tot wijziging van de standplaats kan leiden, hun functie in hoofdzaak blijven
vervullen in de plaats waar zij nu werkzaam zijn.Zoals hierboven is toegelicht vervalt artikel 11 van de Wrra. De thans
zittende kantonrechters echter die direct voorafgaand aan de inwerkingtreding
van de hier voorgestelde wet op basis van dat artikel een salarisvermeerdering
genieten omdat zij kantonrechterswerkzaamheden in een nabijgelegen kanton
op zich hebben genomen, blijven hiervan in het genot voor zolang zij die werkzaamheden
verrichten. Die werkzaamheden zullen uiteraard niet meer ten behoeve van dat
kantongerecht worden verricht, maar ten behoeve van de sector kanton die haar
werkzaamheden verricht in de plaats die gelijk is aan de hoofdplaats van dat
kantongerecht. In het tweede lid is bepaald dat de bovenbedoelde kantonrechters-plaatsvervangers
van rechtswege worden benoemd als rechter-plaatsvervanger bij de rechtbank
waarvan het rechtsgebied het rechtsgebied van het betreffende kantongerecht
omvat. Zij worden als zodanig niet beëdigd en geïnstalleerd; wat
de installatie betreft volgt dit ook al uit artikel 4, derde lid, van Reglement
I. Indien een kantonrechter-plaatsvervanger bij de desbetreffende rechtbank
reeds is benoemd in een rechterlijk ambt, hoeft de benoeming van rechtswege
niet plaats te vinden. Voor kantonrechters-plaatsvervangers, van wie de aanwijzing
voor het verrichten van een taak tot na de datum van de inwerkingtreding van
de hier voorgestelde wet doorloopt, geldt dat hun aanwijzing met ingang van
die datum ten einde komt.Het derde lid bepaalt dat de rechterlijke ambtenaren, die op de dag voorafgaand
aan de inwerkingtreding van de hier voorgestelde wet een aanwijzing als coördinerend
kantonrechter hebben, van rechtswege worden benoemd tot coördinerend
vice-president van de rechtbank, waarvan het rechtsgebied overeenkomt met
het gebied waarvoor zij als coördinerend kantonrechter zijn aangewezen.
Ook zij worden niet als zodanig beëdigd en geïnstalleerd. Aangezien
zij uit hoofde van het vervullen van hun nieuwe ambt van coördinerend
vice-president de daarbij behorende bezoldiging gaan genieten, kan aan het
toekennen van de schadeloosstelling op basis van artikel 46 van de Wrra, die
het verschil tussen het salarismaximum behorende bij het ambt van kantonrechter
en dat behorende bij het ambt van coördinerend vice-president bij een
rechtbank overbrugt, een einde komen. Met ingang van de datum van indiensttreding
genieten zij als coördinerend vice-president het bedrag dat het naast
hogere is van het bedrag dat zij, inclusief voornoemde schadeloosstelling,
als coördinerend kantonrechter genoten.ARTIKEL XDit artikel bevat enkele overgangsrechtelijke bepalingen van rechtspositionele
aard voor degenen die direct voorafgaand aan de inwerkingtreding van deze
wet zijn benoemd in het rechterlijk ambt van president van een gerechtshof,
een arrondissementsrechtbank, de Centrale Raad van Beroep of het College van
Beroep voor het bedrijfsleven. Verwezen zij overigens ook nog naar de toelichting
bij artikel XI. Op de in de artikelen X en XI geregelde benoeming van rechtswege
van de thans zittende presidenten zijn wij overigens ook al ingegaan in het
algemene deel van de toelichting; zie 2.1.2.3 en 2.6.Om de hierboven toegelichte redenen verdwijnt bij de gerechtshoven, de
arrondissementsrechtbanken, de Centrale Raad van Beroep en het College van
Beroep voor het bedrijfsleven het ambt van president als rechterlijk ambt.
In verband hiermee worden de bovenbedoelde presidenten van rechtswege benoemd
in het rechterlijk ambt van coördinerend vice-president senior van hetzelfde
gerecht of college. Dit laatstgenoemde rechterlijk ambt is telkens ingedeeld
in dezelfde salariscategorie als die thans nog geldt voor die van president
van hetzelfde gerecht of college. Van een teruggang in bezoldiging is derhalve
geen sprake. Voor een nadere toelichting op het ambt van coördinerend
vice-president senior en de daarbij behorende bezoldiging verwijzen wij naar
de toelichting bij de wijziging van artikel 7 van de Wrra. Er vindt in verband
met de benoeming van rechtswege tot coördinerend vice-president senior
geen beëdiging en installatie plaats. Artikel XIDit artikel bevat enkele overgangsrechtelijke bepalingen voor degenen
die direct voorafgaand aan de inwerkingtreding van deze wet bij een gerechtshof,
een arrondissementsrechtbank, de Centrale Raad van Beroep en het College van
Beroep voor het bedrijfsleven als president, directeur beheer, sectorvoorzitter
of lid van het dagelijks bestuur werkzaam zijn dan wel als coördinerend
kantonrechter zijn aangewezen. Bepaald wordt dat zij van rechtswege worden
benoemd als lid van het bestuur van het gerecht of college waar zij voorafgaand
aan de inwerkingtreding van deze wet al bestuurlijke taken verrichten. De
presidenten en directeuren beheer worden benoemd als voorzitter van het bestuur
respectievelijk niet-rechterlijk lid; de sectorvoorzitters en de coördinerend
kantonrechters als sectorvoorzitter; de (overige) leden van het dagelijks
bestuur van de Centrale Raad van Beroep en het College van Beroep voor het
bedrijfsleven als rechterlijk lid van het bestuur, niet zijnde voorzitter.
Voor het geval dat voorafgaand aan de inwerkingtreding van deze wet bij een
gerecht meer sectorvoorzitters functioneren respectievelijk bij een college
meer rechterlijke leden, niet zijnde president, van het dagelijks bestuur
deel uitmaken dan het aantal leden, niet zijnde voorzitter of niet-rechterlijk
lid, waaruit het bestuur zal kunnen bestaan, is in het vijfde en zesde lid
respectievelijk achtste en negende lid een regeling getroffen. De hierin vervatte
procedure vergt wel dat de bepalingen die betrekking hebben op de benoemingen
van sectorvoorzitters en rechterlijke bestuursleden, niet zijnde president,
(ten minste) drie maanden eerder in werking zullen moeten treden dan de overige
bepalingen uit het wetsvoorstel.Met dit artikel wordt derhalve voor de genoemde gerechten en colleges
de vorming van het eerste bestuur geregeld. Hiermee wordt tegemoet gekomen
aan de in meerdere adviezen (o.m. VPK, CRvB/CBb, NVvR) uitgesproken wens om
de huidige presidenten, directeuren beheer, etcetera van rechtswege te benoemen
als lid van het bestuur van hetzelfde gerecht of college. Ook wij achten deze
benoemingen van rechtswege wenselijk uit een oogpunt van continuïteit
in de besturing van de gerechten en colleges.De benoemingen geschieden voor de voorzitters en niet-rechterlijke leden
voor een periode van zes jaar; vergelijk artikel 2.2.1.2, vijfde lid. De sectorvoorzitters
en rechterlijke leden, niet zijnde voorzitter, worden benoemd voor een periode
van drie jaar. Alle bestuursleden kunnen weer worden herbenoemd voor een periode
van zes jaar (artikel 2.2.1.2, vijfde lid). Voor de afwijkende eerste benoemingstermijn
van sectorvoorzitters en (overige) rechterlijke leden, niet zijnde president,
is gekozen teneinde voldoende bestuurscontinuïteit te garanderen. Zou
ook voor hen een eerste benoemingstermijn van zes jaar gelden, dan zouden
namelijk zes jaren na inwerkingtreding van deze wet alle bestuursleden tegelijkertijd
kunnen worden herbenoemd of juist niet. Nu wordt geregeld dat voortaan om
de drie jaar niet het voltallige bestuur, maar een gedeelte daarvan, zal kunnen
worden vervangen.Artikel XIIDit artikel behelst de mogelijkheid voor rechterlijke ambtenaren, die
krachtens deze wet worden benoemd in een ambt met een andere taakinhoud dan
wel in een ambt met dezelfde taakinhoud bij een ander gerecht of een zelfde
gerecht met een andere standplaats, om onder voorwaarden ontslag op verzoek
verleend te krijgen, met toekenning van een ontslaguitkering overeenkomstig
de bepalingen geldend voor burgerlijke rijksambtenaren. Volgens het huidige
kabinetsbeleid dient ook bij reorganisaties een voortijdige uitstroom van
(ambtelijk) personeel zo veel mogelijk te worden voorkomen. Ten
aanzien van oudere ambtenaren geldt meer in het bijzonder dat getracht moet
worden om hen in het arbeidsproces te behouden en dat vervroegde uittreding
ten laste van de overheidsmiddelen zo veel mogelijk voorkomen moet zien te
worden. Dat laat onverlet dat een uittredingsregeling voor oudere ambtenaren
in sommige gevallen passend kan zijn indien het vervullen van het nieuwe ambt
niet van hen kan worden gevergd. In dit artikel wordt met het oog op het voorgaande
bepaald dat gebruikmaking van de hierin vervatte uittredingsmogelijkheid slechts
mogelijk is als aan de nodige voorwaarden is voldaan. Ten eerste dient de
betrokken rechterlijk ambtenaar de leeftijd van 55 jaar te hebben bereikt.
Ten tweede moet hij ten minste tien aaneengesloten jaren een rechterlijk ambt
of het ambt van gerechtsauditeur of griffier hebben vervuld op basis van een
daartoe strekkende aanstelling of aanwijzing als bedoeld in artikel 2 respectievelijk
artikel 6 van de Wrra. Voorts mag het dienstbelang zich niet tegen ontslag
verzetten. Indien aan deze in het eerste lid vermelde voorwaarden wordt voldaan,
wordt door een toetsingscommissie uittreding zittende magistratuur, ter advisering
van het tot ontslagverlening bevoegde gezag, vervolgens getoetst of van een
tot de herbenoeming herleidbare wijziging sprake is (een wijziging van de
taakinhoud met ten minste een derde deel; een toename van de reisafstand van
ten minste 50 kilometer of twee uur; of een aanzienlijke en ten tijde van
zijn benoeming in het oude ambt onvoorzienbare wijziging van de organisatiestructuur
waarbinnen het ambt wordt vervuld) en of het vervullen van het nieuwe ambt
vanwege die wijziging van de betrokken rechterlijk ambtenaar gelet op zijn
persoonlijke omstandigheden in redelijkheid niet kan worden gevergd. Bij het
voorgaande zij opgemerkt dat onder het nieuwe ambt waarin een rechterlijk
ambtenaar krachtens deze wet wordt benoemd, zowel alleen een nieuw rechterlijk
ambt als een combinatie van een nieuw rechterlijk ambt en een nieuwe bestuursfunctie
wordt verstaan. Voor uitzonderlijke gevallen waarin wordt voldaan aan de in
het eerste lid vermelde voorwaarden en in belangrijke mate aan de in het tweede
lid vermelde voorwaarden, is in het vierde lid bepaald dat op advies van de
toetsingscommissie toch ontslag op verzoek kan worden verleend.Dit artikel zal eerder in werking treden dan de rest van de hier voorgestelde
wet. Hierdoor kunnen rechterlijke ambtenaren, aan wie het vanwege de publicatie
in het Staatsblad bekend is dat zij krachtens deze wet worden benoemd in een
ander ambt, reeds voor indiensttreding in dat andere ambt verzoeken om gebruikmaking
van de uittredingsmogelijkheid. Een dergelijk verzoek kan ook na indiensttreding
worden gedaan, doch uiterlijk tot een jaar na benoeming.Volledigheidshalve wijzen wij erop dat de overige aanvullende rechtspositionele
voorzieningen ten behoeve van rechterlijke ambtenaren, voor wie de in dit
wetsvoorstel neergelegde modernisering van de rechterlijke organisatie personele
gevolgen heeft, zijn opgenomen in het Sociaal beleidskader reorganisatie zittende
magistratuur (Stb. 2000, 187).ARTIKEL XIIIDit artikel bevat een vervalbepaling. In het eerste lid is geregeld dat
drie jaar na inwerkingtreding van artikel II, onderdeel F, in artikel 7 van
de Wrra de rechterlijke ambten van coördinerend vice-president senior
van een gerechtshof en van een rechtbank uit de salariscategorieën 3
en 4 vervallen. Voor de reden hiervoor verwijzen wij naar de toelichting bij
de wijziging van artikel 7 van de Wrra. Degenen die krachtens artikel X van
deze wet worden benoemd tot coördinerend vice-president senior, behouden ook na bovenvermelde periode van drie jaar de bezoldiging
die daarbij behoort voor zolang zij als zodanig benoemd blijven.ARTIKEL XIVWij achten het wenselijk dat over de uitvoering van deze wet verslag wordt
gedaan aan de Staten-Generaal. De leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
hebben zelf de modernisering van de rechterlijke organisatie aangemerkt als
een «groot project». Daardoor gaven zij terecht aan dat het om
een niet onaanzienlijke wijziging in de rechterlijke organisatie en daarmee
in ons staatsbestel gaat. Derhalve zijn wij van mening dat niet alleen voortgangsrapportages
over de modernisering moeten worden gezonden aan de Staten-Generaal, maar
dat ook na de inwerkingtreding van deze wet verslag moet worden gedaan over
de wijzigingen en de werking daarvan in de praktijk. Op basis van dat verslag
kan bezien worden of de voorgestelde wijzigingen bijstelling behoeven.In het onderzoek dat verricht zal worden ten behoeve van de verslaglegging
zal in ieder geval aandacht worden besteed aan de volgende onderwerpen binnen
de gerechten:– het bestuursmodel;– de onderbrenging van de kantongerechten bij de rechtbanken, de
waarborgen voor de karakteristieken van de kantonrechtspraak en de overheveling
van de kantonappèllen naar de gerechtshoven;– het bestuursreglement;– de interne klachtenregeling.ARTIKEL XVDit artikel draagt de Minister van Justitie op om zorg te dragen voor
een doorlopende nummering van de artikelen, paragrafen, afdelingen en hoofdstukken
van de Wet RO en voor een aanpassing van de verwijzingen naar de artikelen,
paragrafen, afdelingen en hoofdstukken in die wet. Dit artikel houdt mede
verband met het wetsvoorstel Raad voor de rechtspraak, dat eveneens artikelen,
paragrafen en afdelingen in de Wet RO wijzigt.ARTIKEL XVIHet is onze bedoeling dat de wet in zijn geheel in werking treedt. Een
uitzondering hierop geldt alleen, om de hierboven reeds toegelichte redenen,
voor de artikelen XI en XII. Alleen als de aanpassingswetgeving of het wetsvoorstel
Raad voor de Rechtspraak vertraging oploopt, wordt gebruikt gemaakt van de
in het eerste lid geboden mogelijkheid om de onderdelen van deze wet op verschillende
tijden in werking te laten treden.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsDe Staatssecretaris van Justitie,M. J. CohenDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,K. G. de VriesXNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27181-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl