Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2010; Brief staatssecretaris over resultaatgerelateerde beloning advocatuur
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138692
 2009-2010
 
 32 123 VI
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie
(VI) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 72
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 2 december 2009 
 
 Het staat de advocaat op dit moment niet vrij overeen te komen, dat slechts
bij het behalen van een bepaald gevolg salaris in rekening wordt gebracht. Evenmin mag een advocaat overeenkomen, dat het salaris
een evenredig deel zal bedragen van de waarde van het door zijn bijstand te
bereiken gevolg. Dit zijn twee verboden, die
zijn opgenomen in gedragsregels voor de advocatuur en de Verordening op de
praktijkuitoefening van de Nederlandse orde van advocaten (hierna: de Orde).
Aan deze verboden liggen meerdere gedachten ten grondslag. Advocaten vervullen
een maatschappelijke functie die zich slecht verhoudt met het primair najagen
van geldelijk gewin. Van een advocaat mag daarom worden verwacht dat zijn
inkomen direct gerelateerd is aan de aan zijn dienstverlening verbonden inspanning
en dat hij niet excessief declareert. Daarnaast is het een algemeen maatschappelijk
belang dat burgers en bedrijven niet worden verleid tot het risicoloos procederen
met het oog op financieel gewin. Immers enkel al de dreiging van een juridische
procedure, ongeacht de aanwezigheid van een redelijke grond, zou de aangesproken
tegenpartij ertoe kunnen bewegen een schikking overeen te komen, waar deze
mogelijk niet op zijn plaats is. Procederen of het dreigen daarmee brengt
niet alleen kosten voor de tegenpartij mee maar ook maatschappelijke kosten, waaronder
kosten voor de rechterlijke macht. Daar moeten goede gronden voor zijn. Van
de advocaat wordt verwacht dat hij zonder eigen belang, op basis van zijn
kennis van het recht en de rechtstoepassing, een rechtzoekende adviseert over
diens juridische positie, waartoe behoren de juridische relevantie en de haalbaarheid
van zijn vordering. Daar hoort ook bij dat hij de rechtzoekende informeert
over de kosten die gemoeid zijn met het instellen van de vordering. De rechtzoekende
zal vervolgens zijn, al dan niet tevens financiële, belang dienen af
te wegen tegen de kosten. De rechtsorde en de economische orde zijn er derhalve
mee gediend dat de advocaat op basis van onafhankelijkheid en deskundigheid
zijn praktijk uitoefent. Niet alleen zijn cliënt, maar ook de rechterlijke
macht en de wederpartij bij een zaak moeten erop kunnen vertrouwen dat de
wijze waarop de advocaat de zaak behartigt wordt ingegeven door zijn professionele
deskundigheid en het belang van zijn cliënt en niet door persoonlijke
belangen. Om die reden is het nodig dat de advocaat niet alleen
onafhankelijk is ten aanzien van zijn cliënt, zijn eventuele werkgever,
de rechterlijke macht en anderen, maar ook ten aanzien van de zaak die hij
voor zijn cliënt behartigt. Het is met het oog daarop ongewenst dat de
advocaat een substantieel persoonlijk belang heeft bij de uitkomst van de
zaak, anders dan dat hij een redelijk salaris ontvangt.
 
 In 2004 heeft de Nederlandse orde van advocaten (hierna: de Orde) overwogen
dat er reden is om binnen de advocatuur toch resultaatgerelateerde beloning
mogelijk te maken. De overweging was dat voor rechtzoekenden met letsel- of
overlijdensschade, de kosten die gemoeid zijn met de behandeling van hun claim
door de advocatuur (honorarium advocaat en de kosten van eventueel benodigde
deskundigenberichten) mogelijk als een te hoge financiële drempel worden
ervaren om hun claim door een advocaat te laten behartigen. Deze gedachte
werd onder meer ingegeven door het succes van letselschadebureaus die op basis
van no cure no pay kunnen werken. De toegang tot de advocatuur terzake van dergelijke claims zou voor
die gevallen verbeterd kunnen worden door ook binnen de advocatuur honorering
op basis van no cure no pay toe te staan. De Orde
heeft daarom op 25 maart 2004 een wijziging van de Verordening op de
praktijkuitoefening vastgesteld, die honorering op basis van no cure no pay mogelijk maakt.
 Deze wijzigingsverordening is door de toenmalige Minister van Justitie
bij de Kroon voorgedragen voor vernietiging wegens strijd met het algemeen
belang. De kern van de motivering was dat het krijgen van een eigen belang
van de advocaat en het risicoloos kunnen procederen door rechtzoekenden in
strijd is met het belang van een goede rechtspleging. De verordening is vernietigd bij Koninklijk Besluit van 9 maart
2005.
 De toenmalige Minister van Justitie heeft vervolgens besloten over het
vraagstuk van resultaatgerelateerde beloning in de advocatuur advies te vragen
aan de Commissie Advocatuur. Deze Commissie had tot taak advies uit te brengen
over de positie die de advocatuur in het huidige rechtsbestel moet innemen.
 
 De Commissie Advocatuur, ook wel Commissie Van Wijmen, (hierna: de commissie)
heeft op 24 april 2006 advies uitgebracht.
De commissie adviseert dat invoering van no cure no pay als percentage deal (bij winst bestaat het honorarium uit een percentage
van de opbrengst van de zaak) geen steun verdient. Waar echter een structurele
leemte in de toegang tot de rechtsbedeling wordt vastgesteld, die niet op
andere wijze blijkt te verhelpen, kan een experiment met de resultaatgerelateerde
beloning in de vorm van no win no fee (bij verlies
geen honorarium maar bij winst een hoger uurtarief) wel worden beproefd. De
commissie is van oordeel dat no win no fee een
betere bescherming biedt aan de rechtzoekende omdat de relatie tussen de inspanning
van de advocaat (het aantal geïnvesteerde uren) en het uiteindelijke
honorarium in stand blijft. Hierdoor wordt de cliënt beter beschermd
tegen een excessieve declaratie. Ook past deze vorm beter binnen het belang
van een goede rechtsbedeling. De advocaat wordt immers zelf geen partij bij
de zaak, nu de hoogte van zijn honorarium niet wordt bepaald door de hoogte
van de toegewezen vordering.
 
 In reactie op het advies van de commissie heeft het kabinet aangegeven
geen principiële bezwaren tegen een dergelijk experiment te hebben indien
de kernwaarden van de advocatuur niet in het gedrang komen. Het kabinet overwoog
echter ook dat van een structurele leemte in de toegang tot de rechtsbedeling
niet is gebleken. Tijdens het algemeen overleg
over de kabinetsreactie op het rapport van de commissie heeft de Minister
van Justitie aangegeven dat het kabinet bereid is een experiment met resultaatgerelateerde
beloning in de vorm van no win no fee mogelijk
te maken teneinde na te gaan of er aantoonbare leemten in de rechtshulp
zijn die hierdoor weggenomen kunnen worden.
 
 In het voortgezet algemeen overleg op 27 juni 2007 heeft het lid
Van Vroonhoven-Kok (CDA) een motie ingediend waarin de regering wordt verzocht
aan dit experiment een tweetal voorwaarden te verbinden. De voorwaarden zijn dat deze wijze van honorering daadwerkelijk de
toegang tot het recht verbetert en dat de onafhankelijkheid van de advocaat
niet in gevaar komt. De motie is door uw Kamer aangenomen.
 
 Op 4 december 2007 heb ik uw Kamer bericht over de voorgestelde voorwaarden
aan een experiment met no win no fee. In deze brief heb ik tevens bericht dat ik de subsidie
voor de medische haalbaarheidsonderzoeken en de voorschotfaciliteit voor de
kosten van deskundigenberichten gedurende het experiment in stand zal laten
en dat ik over deze voorzieningen definitief zal beslissen bij de evaluatie
van het experiment met no win no fee. In reactie
op mijn brief heeft uw Kamer schriftelijke vragen gesteld. Ik heb u toegezegd deze vragen te beantwoorden nadat de Orde mij heeft
geïnformeerd over hoe het experiment het beste kan worden ingericht. In juli 2008 heeft de Orde mij laten weten bij nadere
beschouwing geen heil te zien in het voorgestelde experiment. Naar aanleiding
daarvan heeft het lid Teeven (VVD) schriftelijke vragen gesteld. In antwoord daarop heb ik aangegeven de redenen voor het afwijzen
van het experiment zorgvuldig te willen bestuderen en hierover met de Orde
in overleg te treden.
 Experiment met no win no fee
 Het voorgenomen experiment met no win no fee had
tot doel om te bezien of de introductie van een gematigde vorm van resultaatgerelateerde
beloning bijdraagt aan verbetering van de positie van slachtoffers van letsel-
en overlijdensschade en hun mogelijkheden om hun schade te verhalen. Aan het
experiment had ik de volgende voorwaarden verbonden. Als waarborg tegen «cherry
picking» zou de honoreringsmethode niet toegepast mogen worden als de
aansprakelijkheid aanstonds is erkend of redelijkerwijs vaststaat dan wel
problemen van enige importantie in de sfeer van schade of causaliteit niet
worden voorzien. De advocaat mag ingeval de zaak
met een positief resultaat wordt afgesloten als succes fee een hoger uurtarief
dan zijn gebruikelijke tarief bedingen. Zijn honorering blijft echter afhankelijk
van de door hem gemaakte uren. Voor het niveau van het uurtarief ben ik in
mijn brief, overigens uitsluitend als handvat, uitgegaan van de ook in het
Verenigd Koninkrijk gehanteerde en door de Commissie Advocatuur genoemde maximale
opslag van honderd procent. Tevens is een voorwaarde dat de rechtzoekende
vooraf goed wordt geïnformeerd zodat hij weloverwogen kan kiezen of hij
op basis van deze declaratiemethode met de advocaat in zee wil gaan. Teneinde
te waarborgen dat conform deze voorwaarden wordt gewerkt en om de effecten
van het experiment te meten, diende de opdrachtbevestiging door de advocaat
in geanonimiseerde vorm naar de Orde te worden gezonden. Op 18 december
2007 heb ik aan de Orde gevraagd het experiment in te richten en daarbij rekening
te houden met de in mijn brief aan uw Kamer aangegeven randvoorwaarden.
 
 De algemene raad van de Orde achtte het van belang zeer nauwgezet om te
gaan met het experiment en besloot extern advies in te winnen over hoe de
criteria precies te formuleren. Dit advies is op 29 april 2008 uitgebracht. In het advies wordt gesteld dat, hoewel het argument
voor het experiment is het verbeteren van de toegang tot het recht en niet
het verbeteren van de concurrentiepositie van de advocatuur, het vanuit economisch
perspectief kunstmatig is om die argumenten te scheiden. Immers
indien het voor de advocatuur niet aantrekkelijk is om aan een dergelijk experiment
deel te nemen, blijft het aanbod vanuit de advocatuur uit. De adviseurs zijn
verder van oordeel dat het niet mogelijk is om glasheldere criteria te formuleren
waaraan voldaan zou moeten zijn om op basis van no win
no fee een zaak aan te nemen. Daarbij speelt een rol dat de gedachte
dat er ex ante redelijke zekerheid kan bestaan over aansprakelijkheid en schadevergoeding
veelal schijn is en dat ook over de aansprakelijkheidsvraag meer onzekerheid
bestaat dan wordt gedacht. Vanuit de insteek dat een advocaat niet meer dan
een opslag van honderd procent op zijn reguliere tarief zou mogen verlangen
als succes fee, wordt verwacht dat een honoreringsmethode op basis van no win no fee naar alle waarschijnlijkheid niet veel zal
worden toegepast omdat het risico voor de advocaat te hoog zou zijn. Geconcludeerd
wordt tot een voorkeur voor de no cure no pay
methode, waarbij de succes fee bestaat uit een percentage van de toegewezen
vordering, omdat dan het door de advocaat bedongen percentage van de opbrengst
een reële risicopremie vertegenwoordigt overeenkomstig zijn inschatting
van de winstkansen.
 De Orde heeft mij bij brief van 23 juli 2008 bericht op basis van
het advies tot de conclusie te zijn gekomen, dat het beoogde experiment met no win no fee gedoemd is te mislukken.
 
 Ik heb er begrip voor dat advocaten vrije beroepsbeoefenaren zijn die
een rendabele praktijk hebben te voeren. De benadering in het hiervoor genoemde
advies aan de Orde van de advocaat als een »rationele nutmaximaliserende»
ondernemer met een risicoaversie, waardoor het experiment met no win no fee met een maximale succesfee van honderd procent voor
hen niet aantrekkelijk genoeg zou zijn, spreekt mij minder aan. De advocaat
is weliswaar ondernemer, maar wel een ondernemer met een belangrijke maatschappelijke
functie. Veel advocaten zijn om die reden bereid hun diensten te verlenen
op basis van een toevoeging. Ik deel deze verwachting dan ook niet met de
opstellers van het advies aan de Orde.
 Desalniettemin concludeer ik met de Orde dat het experiment met no win no fee in de voorgenomen vorm waarschijnlijk niet
zal slagen. Ik zie daarvoor als belangrijkste reden dat regulering en beheersing
van deze declaratiemethode op basis van een ex ante toets ten aanzien van
de aansprakelijkheid en causaliteit blijkbaar niet uitvoerbaar is. Ik schat
in dat ook de toetsing, althans de wijze waarop deze was voorgenomen, vanwege
de administratieve lasten die daarmee zijn gemoeid, advocaten kunnen afschrikken.
Blijkbaar is er behoefte aan meer flexibiliteit voor de toepassing van resultaatgerelateerde
beloning. Voor wat betreft de hoogte van het uurtarief ben ik van oordeel
dat dit in redelijke verhouding dient te staan tot de (specialistische) deskundigheid
van de advocaat en een redelijke risicoverdeling tussen cliënt en advocaat.
Dit kan per (soort) zaak verschillen.
 No cure no pay
 De Orde vraagt zich af of toch niet ruimte moet worden gecreëerd
voor de declaratiemethode op basis van no cure no pay, waarbij als honorering een percentage van de mogelijk toe te wijzen
claim wordt afgesproken. Het argument in het advies aan de Orde om deze methode
te beproeven is dat het door de advocaat te bedingen percentage van de opbrengst
als succes fee een reële risicopremie vertegenwoordigt overeenkomstig
zijn inschatting van de uitkomsten. Dit argument overtuigt mij niet. Immers,
in het advies aan de Orde staat ook dat het zelfs voor een ervaren en bedreven
letselschadeadvocaat niet in alle zaken even eenvoudig is om te voorspellen
of er wel een zaak is. Dit maakt het bedingen van een reëel percentage
in het algemeen lastig. Daarbij maakt het niet uit of het een opslag op het
uurtarief betreft of een percentage van het behaalde resultaat.
 
 Het belangrijkste bezwaar tegen de percentageafspraak is dat de advocaat
een direct persoonlijk belang krijgt bij de hoogte van de te stellen vordering.
Een ander bezwaar is, dat de belangen van de rechtzoekende en zijn advocaat
uiteen kunnen lopen. Op het moment dat de rechtzoekende moet afwegen of hij
genoegen neemt met een schikking of wil procederen voor een hogere schadevergoeding,
zal in het geval van een no win no fee afspraak,
de rechtzoekende de eventueel te behalen hogere opbrengst moeten afwegen tegen
de, in verband met het afgesproken hogere uurtarief, hoge meerkosten die hij
zijn advocaat voor die extra werkzaamheden zal moeten betalen. De rechtzoekende
zal daar niet snel belang bij hebben. In het geval van een percentageafspraak
zal de rechtzoekende er eerder belang bij hebben om door middel van een procedure
een hogere schadevergoeding na te streven. Hij hoeft zijn advocaat immers
niet voor de extra uren te betalen. Zijn advocaat daarentegen zal er belang
bij zal hebben om akkoord gaan met een schikking omdat de extra werkzaamheden
die het procederen voor de advocaat met zich meebrengen niet gecompenseerd
zullen worden door zijn percentage van de eventueel hogere opbrengst. Bij
een percentageafspraak krijgt de advocaat in dat geval een te groot persoonlijk
belang bij de beslissing of ingestemd wordt met een schikking danwel er geprocedeerd
gaat worden.
 Ik realiseer mij dat ook bij het bestaande systeem van honorering op basis
van een (regulier) uurtarief, de advocaat belang heeft bij het kunnen declareren
van voldoende uren om in een goed inkomen te voorzien en er dus altijd in
enigerlei mate een persoonlijk belang van de advocaat in geding is. Bij een
percentageafspraak ontstaat er echter naar mijn mening een te sterke prikkel
voor de advocaat om met zo weinig mogelijk inspanning (uren) een zo hoog mogelijke
winst (percentage van de vordering) te genereren. Bij een percentageafspraak
wordt de onafhankelijkheid van de advocaat zwaarder op de proef gesteld dan
bij honorering op basis van een regulier uurtarief of een no win no fee afspraak. Het vertrouwen in de beroepsgroep wordt daarmee
niet gediend.
 Uw Kamer heeft in de aangenomen motie van het lid Van Vroonhoven-Kok expliciet
uitgesproken dat vormen van resultaatgerelateerde honorering enkel acceptabel
zijn als de onafhankelijkheid van de advocaat niet in geding komt. Ik acht
dit een reëel risico bij de methode no cure no pay waarbij sprake is van een percentageafspraak.
 
 Nu kan worden betoogd dat bovenstaande ook geldt voor letselschaderegelaars
die niet tot de advocatuur behoren. Dat is juist, maar de advocaat onderscheidt
zich juist van deze bureaus doordat hij een bijzondere positie in de samenleving
inneemt. De advocaat heeft voor veel gerechtelijke procedures het procesmonopolie.
Een exclusieve positie waaraan om redenen van het algemeen belang van een
goede rechtsbedeling specifieke waarden en normen zijn verbonden. Deze positie
brengt met zich mee dat de rechtzoekende erop mag vertrouwen dat de advocaat
enkel het belang van de cliënt dient, hem objectief adviseert zonder
daarbij een persoonlijk belang te hebben en niet excessief declareert. Het
hebben van een substantieel financieel persoonlijk belang bij de uitkomst
en wijze van afhandeling van de zaak is niet dienstig aan een onafhankelijke
opstelling van de advocaat ten aanzien van de in te nemen onderhandelings-
of processtrategie, hetgeen niet alleen voor zijn cliënt maar ook voor
de andere partijen en de rechter van belang is. Om die reden is no cure no pay in de vorm van een percentageafspraak voor de advocatuur
ongewenst. Wel vind ik dat er ruimte moet zijn voor andere vormen van resultaatgerelateerde
honorering. Daarmee zal de advocatuur niet alleen kwalitatief maar ook in
prijs, een goed concurrerend aanbod kunnen bieden.
 Ruimte voor resultaatgerelateerde beloning
 Zoals ik hiervoor aangaf is mijn conclusie dat het experiment met no win no fee in de voorgenomen vorm waarschijnlijk niet
succesvol zal zijn. Daarmee is echter niet gezegd dat honorering op basis
van no win no fee een gepasseerd station is en
voor de toekomst uitgesloten. Ook buiten Nederland zijn, waarschijnlijk mede
als gevolg van de wereldwijde economische crisis, veranderingen in de honorering
van advocatendiensten waar te nemen. Cliënten worden kritischer en advocaten
spelen daarop in door hun cliënten meer aantrekkelijke financiële
arrangementen aan te bieden. Ik acht dit een positieve ontwikkeling.
 
 De toegang tot het recht is erbij gebaat als de advocatuur nieuwe voor
rechtzoekenden aantrekkelijke betalingsarrangementen ontwikkelt en aanbiedt,
bijvoorbeeld in de vorm van no win no fee arrangementen.
Ook andere vormen zijn denkbaar, zoals fixed fees
voor veel voorkomende zaken. Het is wenselijk dat er ruimte is voor ontwikkeling.
Zolang de onafhankelijkheid van de advocaat niet wezenlijk in geding komt,
zie ik geen bezwaren tegen een reële en verantwoorde financiële
risicodeling tussen de rechtzoekende en zijn advocaat als de rechtzoekende
daaraan de voorkeur geeft boven betaling van het reguliere uurtarief.
 
 Ik ben van oordeel dat het goed is om het initiatief om op de behoeften
van de rechtzoekenden ten aanzien van de honorering in te spelen bij de Orde
te laten. Toetsstenen voor mij zullen zijn dat de onafhankelijkheid van de
advocaat niet wezenlijk in geding komt, er sprake is van een redelijke honorering
en de toegang tot het recht wordt vergroot.
 Toegang tot het recht
 Voor mij en voor de Orde is de primaire drijfveer achter de behoefte naar
meer ruimte voor andere honoreringsafspraken de verwachting dat daarmee de
toegang tot het recht, in de vorm van toegang tot de advocatuur, zou kunnen
worden vergroot. Mijn eerste gedachte daarbij betreft in het bijzonder het
verbreden van de mogelijkheden voor gelaedeerden van letsel- of overlijdensschade.
Het beleid van Justitie richt zich op het verbeteren van de kwaliteit en het
functioneren van de geschillenbeslechting. Samen met organisaties die op die
terreinen actief zijn, zoekt Justitie naar mogelijkheden tot verbetering van
onder andere de afwikkeling van letsel- en overlijdensschadezaken. Dat heeft
inmiddels geleid tot wetgeving, subsidies en diverse andere initiatieven.
Ik verwijs daarvoor naar de brief van de Minister van Justitie met een reactie
op het rapport van de Stichting De Ombudsman «Over leven in de medische
letselschade praktijk» van 9 september 2008 en het algemeen overleg dat de Vaste Commissie voor Justitie daarover
met de Minister op 11 februari van dit jaar heeft gevoerd. Ik heb in het bijzonder goede verwachtingen van het wetsvoorstel deelgeschilprocedure
voor letselen en overlijdensschade.
 Specifiek met het oog op rechtzoekenden met letselschade die aanspraak
kunnen doen gelden op gefinancierde rechtsbijstand is vier jaar geleden de
mogelijkheid ingesteld om subsidie te verlenen voor een medisch haalbaarheidsonderzoek
en de mogelijkheid om een voorschot te krijgen voor de bekostiging van deskundigenberichten.
Vooral de eerste voorziening laat een groeiend gebruik zien. Ik ben dan ook voornemens om deze subsidiefaciliteit te continueren.
 Verbod op percentageafspraken
 Onlangs is het wetsvoorstel tot wijziging van de Advocatenwet ter uitvoering
van het kabinetsstandpunt op het advies van de Commissie Advocatuur voor advisering
aan de Raad van State gezonden. In het wetsvoorstel is –
zoals indertijd in het kabinetsstandpunt al werd aangekondigd – een
verbod op bepaalde vormen van resultaatgerelateerde beloning opgenomen. Om
ruimte te laten voor nieuwe ontwikkelingen die aan de toegang tot het recht
kunnen bijdragen, is de verbodsbepaling tot de vorm van een percentageafspraak
beperkt.
 
 Ik ga ervan uit dat hiermee de vragen van uw Kamer, waarvan de beantwoording
was uitgesteld met het oog op het afwachten van het voorstel van de Orde en
het met de Orde hierover te voeren overleg, zijn afgehandeld.
 
 De staatssecretaris van Justitie,
 N. Albayrak
 
 
 
 
 In het vervolg aangeduid als: resultaatgerelateerd.
 
 
 In het vervolg aangeduid als: percentageafspraak.
 
 
 No cure no pay is een verzamelbegrip voor honoreringsafspraken waarbij
ingeval van verlies van de zaak in het geheel geen honorering verschuldigd
is, maar bij het winnen van de zaak een van het gebruikelijke honorarium afwijkende
honorering wordt afgesproken. Het afwijkende honorarium kan een percentage
van de opbrengst van de zaak (de toegewezen vordering) inhouden of een hoger
uurtarief. In het eerste geval is er geen relatie tussen het aantal uren dat
de dienstverlener in de zaak heeft gestopt en zijn uiteindelijke beloning;
in het tweede geval wel. In deze brief wordt met «no cure no pay»
gedoeld op honorering in de specifieke vorm van een percentage van de opbrengst
en met «no win no fee» op honorering in de specifieke vorm van
een hoger dan gebruikelijk uurtarief.
 
 
 Brief van de Minister van Justitie van 4 maart 2005, Kamerstukken
II 2004–2005, 29 800 VI, nr. 114.
 
 
 Vernietigingsbesluit van 9 maart 2005, Stb. 2005, 123.
 
 
 «Een maatschappelijke Orde», Kamerstukken II 2005–2006,
30 300 VI, nr. 144.
 
 
 Kamerstukken II 2006–2007, 30 800 VI, nr. 13.
 
 
 Kamerstukken II 2006–2007, 30 800 VI, nr. 111.
 
 
 Kamerstukken II 2006–2007, 30 800 VI, nr. 102.
 
 
 Kamerstukken II 2007–2008, 31 200 VI, nr. 93.
 
 
 Verslag van een schriftelijk overleg over een experiment met de resultaatgerelateerde
beloningsvorm «no win no fee», vra2008just-02, Niet-dossierstuk
2007–2008.
 
 
 Kamerstukken II 2007–2008, 31 200 VI, nr. 149.
 
 
 Kamerstukken II 2008–2009, Aanhangsel nr. 108.
 
 
 Kamerstukken II 2008–2009, Aanhangsel, nr. 276.
 
 
 Deze voorwaarde is overigens gelijk aan de voorwaarde die eerder door
de Orde werd gesteld aan het voorgenomen experiment met no cure no pay in
2004.
 
 
 Advies inzake experiment «No win no fee» voor de Algemene
Raad van de Nederlandse orde van advocaten, door prof. dr. mr. M.G. Faure
LLM en prof. mr. T. Hartlief, Universiteit Maastricht, 29 april 2008.
 
 
 Kamerstukken II 2007–2008, 31 476, nr. 2.
 
 
 Kamerstukken II 2008–2009, 31 762, nr. 2.
 
 
 Kamerstukken II 2007–2008, 31 518, nr. 2.
 
 
 De maatregel is op 1 mei 2005 ingegaan. Het aantal toekenningen was
in 2006: 267, in 2007: 460 (excl. Leeuwarden) en in 2008: 612.