Gemeentelijke herindeling van West-Overijssel; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26657, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

31-01-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26657 nr. 5

26-01-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave 1. INLEIDING1.1. HerindelingsbeleidAlgemeen herindelingsbeleidRegeerakkoordKnelpuntenbeleid1.2. Bestuurlijk evenwichtSamenstel van criteriaGemeentelijke herindeling van TwenteToekomst van de gemeente BathmenProvinciegrenzen1.3. Interbestuurlijke betrekkingenIntergemeentelijke samenwerkingPositie van de provincie1.4. Burger en bestuurBestuurskrachtHet organiseren van draagvlakEffectiviteit van herindelingVerkiezingsopkomstWet op de Ondernemingsraden2. TOTSTANDKOMING VAN DE ONTWERP-REGELING3. DE INHOUD VAN HET WETSVOORSTEL3.1. Inleiding3.2. Zwolle en omgevingDe gemeente ZwolleAlgemene ruimtebehoefte van ZwolleGrenscorrectie Hessenpoort en LichtmisGrenscorrectie MastenbroekpolderGrenscorrectie BisschopsweteringGrensbeloop richting DalfsenDe nieuwe gemeente Dalfsen/NieuwleusenDe gemeente Staphorst3.3. Noordoost-OverijsselDe nieuwe gemeente Hardenberg/Ommen/Avereest/GramsbergenRapport «Van Nut en Noodzaak»SamenwerkingSamenvoegingsvariantenOriëntatieStreekfunctie van HardenbergSchaalgrootte3.4. SallandDe nieuwe gemeente Raalte/HeinoDe nieuwe gemeente Olst/Wijhe3.5. IJsseldeltaDe nieuwe gemeente Kampen/IJsselmuidenOpheffingsnormen van basisscholenIdentiteit van dorpskernenDe nieuwe gemeente Hasselt/Genemuiden/ZwartsluisBelt-Schutsloot3.6. Noordwest-OverijsselDe nieuwe gemeente Steenwijk/Brederwiede/IJsselhamHerindeling in 1973SamenvoegingsvariantenSamenhang en veelkernigheidDraagvlakNatuurbeheer4. FINANCIËLE ASPECTEN5. DATUM VAN HERINDELING, VERKIEZINGEN EN NAAMGEVING VAN
GEMEENTENVerkiezingenNaamgeving van gemeentenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26657Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 116 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 657Gemeentelijke herindeling van West-Overijsselnr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 26 januari 2000Inhoudsopgave 1.Inleiding21.1.Herindelingsbeleid21.2. Bestuurlijk evenwicht4 1.3. Interbestuurlijke betrekkingen8 1.4. Burger en bestuur10   2.Totstandkoming van de ontwerp-regeling14   3.De inhoud van het wetsvoorstel153.1.Inleiding15 3.2. Zwolle en omgeving15 3.3.Noordoost-Overijssel21 3.4. Salland26 3.5.IJsseldelta29 3.6. Noordwest-Overijssel32   4.Financiële aspecten36   5.Datum van herindeling, verkiezingen en naamgeving391. INLEIDINGHet doet mij genoegen hierbij de nota naar aanleiding van het verslag
van 16 december 1999 met betrekking tot het wetsvoorstel tot gemeentelijke
herindeling van West-Overijssel (kamerstukken II, 1999/2000, 26 657)
te kunnen aanbieden. Het wetsvoorstel heeft geleid tot een groot aantal vragen
en opmerkingen. De leden van een aantal fracties spraken reeds een algemeen
oordeel over het wetsvoorstel uit. De leden van de fractie van de PvdA namen
met belangstelling kennis van het wetsvoorstel en deelden de opvatting van
de regering dat het wetsvoorstel past binnen het regeerakkoord, waarin is
bepaald dat herindelingen waarmee een aanvang is gemaakt in principe conform
de provinciale voorstellen worden uitgevoerd. De leden van de CDA-fractie
namen kennis van het wetsvoorstel. Deze leden vonden het een stevig herindelingsvoorstel
dat op onderdelen zelfs zeer grootschalig is te noemen. In het verlengde hiervan
stelden zij hun vragen en plaatsten zij opmerkingen waarbij de knelpuntenbenadering,
die door deze leden bij de beoordeling van herindelingsvoorstellen wordt gehanteerd,
centraal stond. De leden van de fractie van de VVD spraken geen algemeen oordeel
over het wetsvoorstel uit, maar stelden vragen over een aantal specifieke
onderdelen ervan. De leden van de fractie van D66 namen met belangstelling
en sympathie kennis van het wetsvoorstel en steunden het op hoofdlijnen. De
leden van de fractie van GroenLinks droegen een aantal voorwaarden aan waaraan
deze leden de herindelingsvoorstellen van de regering over het algemeen toetsen.
De voor- en tegenargumenten overziend bestaat er op dit moment bij de leden
van de fractie van GroenLinks een gematigd positieve grondhouding ten aanzien
van het voorliggende wetsvoorstel. Een expliciet voorbehoud maakten deze leden
voor de voorgestelde herindelingen rond Brederwiede en Avereest. De leden
van de SGP-fractie hadden met zeer gemengde gevoelens kennis genomen van het
wetsvoorstel. Deze leden hanteerden bij de beoordeling van het wetsvoorstel
ook de knelpuntenbenadering en zagen herindeling niet als de oplossing voor
allerlei bestuurlijke problemen. De leden van de fracties van GPV en RPF namen
met reserves kennis van het wetsvoorstel. Deze leden onderkenden dat schaalvergroting
wenselijk kan zijn, maar zij meenden dat de schaal van de voorgestelde herindeling
in een aantal gevallen wel erg ruim bemeten is, zonder dat de noodzaak daarvan
op overtuigende wijze is aangetoond.Ik dank de leden van de genoemde fracties voor hun bijdragen. Uit praktische
overwegingen heb ik bij de beantwoording zoveel mogelijk vragen en opmerkingen
met dezelfde strekking gecombineerd. Daarbij is de volgorde van de memorie
van toelichting en het verslag van uw Kamer aangehouden. Ik vertrouw erop
dat de beantwoording een adequate en zo volledig mogelijk reactie is op de
vragen en opmerkingen van de leden van de diverse fracties. Voorzover er door
de genoemde leden aarzelingen zijn geuit over de inhoud van het wetsvoorstel
hoop ik dat die door mijn beantwoording van de vragen en opmerkingen zijn
weggenomen. Daardoor zou zo spoedig mogelijk de plenaire behandeling van dit
wetsvoorstel, waarvan als datum van herindeling 1 januari 2001 is beoogd,
in uw Kamer kunnen plaatsvinden.1.1. HerindelingsbeleidAlgemeen herindelingsbeleidIn de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel, de Beleidsnotitie
gemeentelijke herindeling (kamerstukken II, 1998/99, 26 331, nr. 1) en
de provinciale nota's (zie de bijlagen bij het wetsvoorstel) is uiteengezet
vanuit welke perspectieven de regering en de provincie een versterking van het lokaal bestuur zowel in het stedelijk als in het landelijk
gebied wenselijk en noodzakelijk achten. Vanuit die achtergrond is destijds
in navolging van het rijksbeleid door de provincie Overijssel de keuze gemaakt
voor schaalvergroting in het lokaal bestuur via gemeentelijke herindeling
en is dientengevolge een uitgebreide en zorgvuldige herindelingsprocedure
doorlopen.De leden van de fracties van CDA, GroenLinks en SGP plaatsten onder meer
kanttekeningen bij de uitgangspunten die aan de keuze tot gemeentelijke herindeling
en uiteindelijk aan dit wetsvoorstel ten grondslag lagen.De regering kan zich voorstellen dat er vragen en opmerkingen zijn over
de inhoud en bepaalde onderdelen van het wetsvoorstel. Echter, de keuze tot
gemeentelijke herindeling, het herindelingsproces dat de provincie Overijssel
heeft gevoerd en de beslissing die provinciale staten van Overijssel en de
regering hierover hebben genomen zijn een wezenlijk uitgangspunt van het onderhavige
voorstel. Intergemeentelijke samenwerking ziet de regering, gegeven de in
de provinciale stukken en hierna geschetste problemen en opgaven waar de gemeenten
in West-Overijssel voor staan, niet als een adequaat alternatief voor de gemeentelijke
herindeling. De regering beschouwt gemeentelijke herindeling in West-Overijssel
als een middel dat gericht is op de vorming van sterke gemeenten in het landelijk
gebied en in het bijzonder op de versterking van de steden en de gemeenten
met een centrumfunctie. Als zodanig sluit het herindelingsbeleid goed aan
bij andere onderdelen van het regeringsbeleid, zoals bijvoorbeeld de inzet
voor de vitalisering van het platteland en het grotestedenbeleid. De versterking
van het lokaal bestuur moet immers door de verschillende bestuursniveaus op
samenhangende wijze vorm en inhoud worden gegeven. Het is daarbij essentieel
dat relaties met andere beleidsterreinen worden gelegd.De aanpassing van de bestuurlijke organisatie is dan ook enerzijds het
gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen op allerlei beleidsterreinen. Anderzijds
wordt met deze aanpassing beoogd te anticiperen op verwachte en nieuwe ontwikkelingen
in de samenleving en in het openbaar bestuur. In de Beleidsnotitie gemeentelijke
herindeling zijn deze twee aspecten uitgebreid beschreven. De vorming van
nieuwe, sterke gemeenten en het wegnemen c.q. het oplossen van bestuurlijke
belemmeringen via gemeentelijke herindeling moet dan ook niet worden gezien
als een doel, maar als een middel om te komen tot een adequate aanpak van
maatschappelijke problemen en opgaven èn tot een democratisch, effectief
en transparant openbaar bestuur dat een positieve uitwerking op de burgers
heeft.De vraag van de leden van de fractie van GroenLinks naar het ongewijzigd
overnemen van het voorstel moet dan ook worden begrepen in die context. Het
voorstel tot gemeentelijke herindeling in West-Overijssel past ten eerste
binnen de Beleidsnotitie gemeentelijke herindeling en is als zodanig een uitvloeisel
van het regeerakkoord. Ten tweede is het voorstel zorgvuldig bekeken en afgewogen,
ook in het licht van de andere voorstellen tot herindeling die door de provincie
Overijssel zijn gedaan. Ten derde biedt de voorgestelde herindeling een voldoende
basis voor een versterking van het lokaal bestuur dat nu en in de toekomst
een breed takenpakket moet uitvoeren en aan belangrijke kwaliteitseisen moet
voldoen. Alles afwegende zag de regering alle reden het provinciale voorstel
integraal over te nemen.Vanuit de bovenstaande visie zal ik de algemene vragen die door de leden
van de verschillende fracties over dit wetsvoorstel zijn gesteld in dit hoofdstuk
in verschillende thema's beantwoorden. Het betreft hierbij onder meer vragen
en opmerkingen over de knelpuntenbenadering, het bestuurlijk evenwicht in
de provincie Overijssel, interbestuurlijke betrekkingen en de relatie burger-bestuur. RegeerakkoordMet de leden van de PvdA-fractie wordt geconstateerd dat in het regeerakkoord
is vastgelegd dat herindelingen waarmee een aanvang is gemaakt in principe
conform de provinciale voorstellen worden uitgevoerd. Dat betekent vanzelfsprekend
niet, gelet op de uiteindelijke verantwoordelijkheid van de wetgever, dat
dergelijke voorstellen klakkeloos zouden worden overgenomen. Als basis voor
de beoordeling van herindelingsvoorstellen dient de reeds eerder gememoreerde
Beleidsnotitie gemeentelijke herindeling: Krachtige gemeenten. Daarnaast maakt,
ook los van hetgeen in het regeerakkoord is vastgelegd, een stevige argumentatie
van de voorstellen deel uit van een zorgvuldig wetgevingsproces. De regering
acht dit een vanzelfsprekend uitgangspunt.KnelpuntenbeleidDe leden van de fractie van het CDA vroegen, met verwijzing naar het door
hen aangehangen knelpuntenbeleid bij gemeentelijke herindeling, aan te geven
hoe de noodzaak van herindeling voortkomt uit knelpunten respectievelijk hoe
deze met de voorgestelde herindeling worden opgelost. Deze leden en ook de
leden van de fractie van de SGP stelden daarnaast bij elk afzonderlijk onderdeel
de vraag welke knelpunten met de voorgestelde herindeling zouden worden opgelost.Reeds eerder (kamerstukken II, 1998/99, 26 353, nr. 7, blz. 9 e.v.)
heeft de regering geconstateerd, dat ook op basis van de door voornoemde leden
beleden knelpuntenbenadering in het verleden vele gemeenten zijn opgeheven
en nieuwe, grotere zijn ingesteld. Het belangrijkste verschil tussen het uitgangspunt
dat deze leden kiezen en de uitgangspunten van het rijksbeleid zoals neergelegd
in de Beleidsnotitie gemeentelijke herindeling betreft de toekomstgerichtheid.
Weliswaar spelen ook binnen het rijksbeleid knelpunten een rol in de afweging
of herindeling wenselijk is, maar het rijksbeleid is tevens nadrukkelijk voorwaardenscheppend
en een middel om ook voor de toekomst te komen tot gemeenten die over voldoende
basiskwaliteit, zoals dat is omschreven in voornoemde beleidsnotitie, kunnen
beschikken.Het gaat dus, dit ook in reactie op een stelling van de leden van de fractie
van de SGP, niet alleen om het anticiperen op verwachte problemen. Het herindelingsbeleid
van de regering is er met andere woorden qua intentie op gericht knelpunten
in het bestuurlijk functioneren van gemeenten te voorkomen en niet (slechts)
op te lossen. Dit leidt tot een andere weging van de voorstellen dan wanneer
alleen wordt uitgegaan van het knelpuntenbeleid. Het benoemen van mogelijke
knelpunten of een uitgebreide probleeminventarisatie voor onderscheidene onderdelen
van het voorstel acht de regering derhalve minder relevant. Dit antwoord ik
tevens op de vergelijkbare stellingname van de leden van de fractie van GroenLinks
op dit onderdeel.1.2. Bestuurlijk evenwichtSamenstel van criteriaDe leden van de fracties van PvdA, GroenLinks, SGP, GPV en RPF hadden
behoefte aan een nadere toelichting van de regering op het bestuurlijk evenwicht
in de provincie Overijssel na de effectuering van de herindelingsvoorstellen
Deventer, Twente en West-Overijssel en de verschillende schaalgrootten van
gemeenten in de voorstellen. De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks
wezen in dit verband op het feit dat de ene gemeente van rond de 17 000
inwoners wordt opgeheven (Ommen, Avereest), terwijl de andere mag blijven
voortbestaan (Staphorst) of wordt gevormd (Olst/Wijhe). De leden
van de fracties van GPV en RPF noemden als voorbeeld het verschil in grootte
tussen gemeenten met een (regionale) centrumfunctie in West-Overijssel en
in de Randstad.De inwonertallen van de nieuw te vormen gemeenten in het wetsvoorstel
variëren. Het gaat bij herindeling om maatwerk en een bestuurlijke weging.
Er zijn nu eenmaal specifieke omstandigheden in een gebied, die om een gedifferentieerde
benadering en afweging van het vraagstuk van de herindeling vragen. Bij de
keuze voor en de besluitvorming over een bepaalde herindelingsvariant is een
samenstel van criteria bepalend en kunnen per onderdeel van het wetsvoorstel
verschillende argumenten uiteindelijk relevant zijn. Inwonertal of centrumfunctie
zijn dus geen dragende argumenten om gemeenten samen te voegen of zelfstandig
voort te laten bestaan.Een bestuurlijk evenwicht is mijns inziens niet gelegen in gemeenten met
precies dezelfde grootte qua oppervlak en inwonertal. Het is eerder gerelateerd
aan de vraag of de bestuurlijke voorwaarden voldoen aan de opgaven en kansen
van de desbetreffende gemeente bezien over een lange periode.De wenselijke schaalgrootte van een gemeente en de keuze tot herindeling
is ook van andere factoren dan het inwonertal afhankelijk. Sinds het Beleidskader
gemeentelijke herindeling van 1995 geldt een bepaald inwonertal ook niet langer
als een criterium voor opheffing of vorming van nieuwe gemeenten.Ook voor gemeenten met een centrumfunctie zowel in het landelijk als in
het stedelijk gebied is dit criterium niet meer van toepassing.Voor de regering is veeleer van belang of een gemeente, gegeven de specifieke
omstandigheden, de positie in de regio en ten opzichte van omliggende gemeenten,
de problemen en de maatschappelijke opgaven, in staat is en voldoende bestuurskracht
heeft om een breed en samenhangend takenpakket in de toekomst adequaat en
integraal te kunnen vervullen. Met andere woorden gemeenten moeten, zoals
in de Beleidsnotitie gemeentelijke herindeling is aangeduid, een minimum aan
basiskwaliteit kunnen leveren.Ook kan het wenselijk en noodzakelijk zijn om in eerste instantie de aandacht
te richten op een goede indeling van een bepaald deelgebied in de provincie
om te voorkomen dat zich binnen 25 jaar weer problemen voordoen en dat een
zelfstandige, integrale aansturing van het deelgebied wordt belemmerd. De
provincie Overijssel in eerste instantie en ook de regering hebben dit laatste
aspect nadrukkelijk meegewogen in de besluitvorming. De voorstellen voor de
deelgebieden Noordoost- en Noordwest-Overijssel zijn hiervan een uitwerking.Gezien het bovenstaande is het niet verwonderlijk dat gemeenten met een
centrumfunctie in het landelijk gebied een andere omvang kunnen hebben dan
gemeenten met een centrumfunctie in het stedelijke gebied of dat de gemeenten
met een centrumfunctie in West-Overijssel verschillen in omvang en inwonertal
met die in de Randstad, zo antwoord ik op de vragen van de leden van fracties
van GPV en RPF.De leden van de fractie van het CDA vroegen in te gaan op de relatie tussen
planologisch te maken keuzes – mede gezien de komst van de 5e nota ruimtelijke
ordening – en de keuzes op het gebied van gemeentelijke herindeling.
Voor de beantwoording van deze vraag leg ik tevens een relatie met de vragen
van de leden van de fracties van GPV en RPF over de positie van de centrumgemeenten.Met de voorstellen tot gemeentelijke herindeling worden geen planologische
maar bestuurlijke keuzes gemaakt. Het herindelingsbeleid is bedoeld als voorwaardenscheppend,
zodat gemeenten planologische uitdagingen kunnen aangaan en in staat zijn
tot een uitvoering van planologisch wenselijk (rijks- en provinciaal) beleid.
De planologischeontwikkelingen vragen om voldoende ontwikkelingsruimte
voor met name centrumgemeenten in ons land. In dit verband moet de betekenis
van de uitspraak dat centrumgemeenten moeten beschikken over voldoende kwalitatieve
keuzeruimte worden gezien; dit past ook in het Beleidskader gemeentelijke
herindeling.Na de voorstellen tot herindeling voor Deventer e.o. en Twente wordt met
het voorliggende wetsvoorstel de afronding van de vernieuwing van de bestuurlijke
organisatie in de provincie Overijssel beoogd. Het stedelijke gebied rond
Deventer en Zwolle en in Twente kan zich evenwichtig op economisch en ruimtelijk
terrein ontwikkelen en er ontstaan vitale gemeenten in het landelijk gebied.
Na de herindeling ontstaat naar de mening van de regering een evenwichtige
bestuursstructuur in West-Overijssel die voldoende waarborgen geeft voor de
toekomst. Ik maak hier van de gelegenheid gebruik mijn waardering uit te spreken
voor het provinciebestuur van Overijssel, dat op een evenwichtige en zorgvuldige
wijze alle genoemde voorstellen tot vernieuwing van de bestuurlijke organisatie
in Overijssel heeft voorbereid.Gemeentelijke herindeling van TwenteDe leden van de fracties van PvdA, CDA, D66, SGP, GPV en RPF informeerden
naar de stand van zaken rondom het wetsvoorstel tot gemeentelijke herindeling
van Twente (kamerstukken II, 1998/99, 26 353) en de relaties tussen de
voorstellen voor West-Overijssel en Twente.Na aanvaarding van het wetsvoorstel tot gemeentelijke herindeling van
Twente in uw Kamer op 27 april 1999 heb ik op 25 augustus 1999 in de memorie
van antwoord (kamerstukken I, 1998/99, 26 353, nr. 238b) een reactie
gegeven op de bijdragen van de leden van de fracties van de Eerste Kamer.
Hierin is onder andere gemeld dat de regering er alles wat in zijn vermogen
ligt aan heeft gedaan de besluitvorming van het wetsvoorstel op een zodanig
tijdstip mogelijk te maken dat de herindeling van Twente per 1 januari 2000
effectief kon worden. Ook uw Kamer is bereid geweest hiermee rekening te houden
bij de agendering van de mondelinge behandeling van het voorstel en heeft
het zelfs met voorrang behandeld.Om effectuering van de herindeling per 1 januari 2000 mogelijk te maken
zou het wetsvoorstel uiterlijk op 14 september 1999 door de Eerste Kamer moeten
zijn aanvaard. De memorie van antwoord heeft de Vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken en Hoge Colleges van Staat van de Eerste Kamer aanleiding gegeven tot
het stellen van aanvullende vragen en opmerkingen. Effectuering per 1 januari
2000 is daardoor onmogelijk gebleken. Overigens leid ik daaruit af dat de
leden van de Eerste Kamer een bewuste keuze voor een verdere inhoudelijke
verdiepingsslag rond het wetsvoorstel willen maken. Ik stel het op prijs dit
diepgaande en inhoudelijke debat over dit wetsvoorstel en de uitgangspunten
en argumenten, die eraan ten grondslag liggen, met de Eerste Kamer te kunnen
voeren.Zoals hiervoor gezegd zal er een evenwichtige bestuursstructuur in de
provincie Overijssel na de herindelingen ontstaan. De provincie heeft weliswaar
drie herindelingsvoorstellen voor het grondgebied van de provincie voorbereid,
maar daarbij tevens gelet op de onderlinge relaties en evenwichten. Overigens
is deze aanpak zeer verklaarbaar: de herindeling rond Deventer vloeide immers
voort uit het indertijd geldende C-20-beleid, terwijl voor Twente nadrukkelijk
een relatie dient te worden gelegd met de uitkomst van de Kaderwetdiscussie.
De wetsvoorstellen West-Overijssel en Twente onderscheiden zich in die zin
dat er voor een andere insteek met betrekking tot het stedelijk gebied is
gekozen. In Twente gaat het om het kiezen van een alternatief voor de vorming
van de stadsprovincie. De bestuurlijke afstemming in een sterk
samenhangend stedelijk knooppunt van twee steden staat hierbij centraal.In antwoord op een desbetreffende vraag van de leden van de fractie van
D66 kan ik meedelen dat er geen technisch-feitelijke aspecten in het geding
zijn die tot een bepaalde volgorde in aanvaarding van dit wetsvoorstel en
het herindelingsvoorstel voor Twente door de Staten-Generaal zouden moeten
leiden.Toekomst van de gemeente BathmenDe leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering bereid is vóór
de zomer van 2000 met een bestuurlijke oplossing voor Bathmen te komen. Ook
de leden van de fracties van D66, GPV en RPF vroegen aandacht voor de bestuurlijke
situatie van Bathmen.Een eerder voorgestelde bestuurlijke oplossing voor Bathmen, waarbij deze
gemeente samen met Diepenveen en Deventer zou samengaan, heeft indertijd onvoldoende
steun in uw Kamer gekregen. Daarbij is door de Kamer in een motie (kamerstukken
II, 1997/98, 25 653, nr. 12) vastgelegd dat Bathmen als zelfstandige
gemeente niet kan blijven bestaan en betrokken dient te worden bij een volgend
herindelingsvoorstel in Overijssels verband. De regering deelt deze mening.
Gelet evenwel op de toen ontstane situatie is voor een nieuwe beoordeling
van de mogelijkheden van wijziging van de indeling van Bathmen een nieuwe,
zelfstandige procedure op grond van de Wet algemene regels herindeling (hierna
Wet arhi genoemd) onontkoombaar. Dit betekent dat een oplossing op zeer korte
termijn niet mogelijk is. Teneinde de andere lopende herindelingsprocessen
in Overijssel niet te belemmeren of te vertragen, heeft het provinciebestuur
van Overijssel in een overleg met ondergetekende de bereidheid uitgesproken
de arhi-procedure voor Bathmen opnieuw te starten nadat het wetsvoorstel tot
gemeentelijke herindeling van Twente is aanvaard.ProvinciegrenzenDe leden van de fractie van de PvdA vestigden de aandacht op het door
de regering overgenomen uitgangspunt de huidige provinciegrenzen aan te houden
voor dit wetsvoorstel. Deze leden vroegen in dat kader nader in te gaan op
de optie dat de gemeente Staphorst samen zou gaan met de gemeente Meppel.Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven, zijn de provinciegrenzen
vanaf het begin van de procedure, dus door het provinciebestuur van Overijssel,
als uitgangspunt genomen. Van andere provinciebesturen of van in andere provincies
gelegen gemeenten zijn tijdens de procedure geen signalen ontvangen over een
gewenste aanpassing van de bestaande provinciegrenzen. Het is, gelet op het
klaarblijkelijk ontbreken van argumenten om tot een aanpassing van provinciegrenzen
te komen, begrijpelijk dat het provinciebestuur van Overijssel zich heeft
geconcentreerd op de bestuurlijke indeling van de op haar grondgebied gelegen
gemeenten. Ook dezerzijds zijn geen signalen ontvangen dat het betrekken van
in andere provincies gelegen gemeenten bij dit wetsvoorstel nodig zou zijn.
Het in een ontwerp-regeling opgenomen gebied is in dergelijke situaties, mede
met het oog op hetgeen hierover in het regeerakkoord is vastgelegd, ook voor
de regering uitgangspunt voor door haar in te dienen wetsvoorstellen tot gemeentelijke
herindeling. Het samengaan van Staphorst en Meppel is in dit kader voor de
regering derhalve geen optie geweest.De gemeente Meppel is zoals bekend recent betrokken geweest bij de gemeentelijke
herindeling in de provincie Drenthe, die per 1 januari 1998 is geëffectueerd,
en mede als gevolg van amendering door uw Kamer gevormd uit de voormalige
gemeenten Meppel en Nijeveen en uit grondgebied van de voormalige
gemeenten Ruinerwold en De Wijk. Daaraan voorafgaand is door een grenscorrectie
tevens wijziging van de provinciegrens tussen Overijssel en Drenthe een gedeelte
van het grondgebied overgegaan van Staphorst naar Meppel ten behoeve van woningbouw
(Stb. 1996, 491). Gelet op het vorenstaande en het uitgangspunt dat een wijziging
van de gemeentelijke indeling in principe voor een lange termijn dient te
gelden, acht de regering het samengaan van Staphorst en Meppel in het kader
van dit wetgevingstraject geen optie.1.3. Interbestuurlijke betrekkingenDe leden van de CDA-fractie verzochten de regering aan te geven hoe de
meest actuele stand van zaken is met betrekking tot de zogenaamde takendiscussie.
Deze leden veronderstelden dat de uitkomsten van de takendiscussie van invloed
kunnen zijn op de noodzaak van gemeentelijke herindeling. Genoemde leden vroegen
zich af of het uitgangspunt dat nieuw te vormen gemeenten integrale afwegingen
moeten kunnen maken bij de ontwikkeling van hun gebied niet illusoir is. En
of niet altijd in belangrijke mate intergemeentelijke samenwerking en bovenlokale
regie door de provincie nodig is. De leden van de fracties van VVD en D66
stelden bij het onderdeel Raalte/Heino de algemene vraag waaruit de in de
toekomst te verwachten taakverzwaring voor het lokale bestuur zal bestaan.
De leden van de fractie van GroenLinks vroegen zich af wat de voorgestelde
schaalvergroting moet opleveren en om welk takenpakket het hierbij eigenlijk
precies gaat. Bovendien was het voor deze leden een vraag op welke inhoudelijke,
bestuurlijke en organisatorische punten er in de toekomst decentralisatie
plaats zal vinden en hoe die veranderingen voor het functioneren van de lokale
overheid zullen uitpakken. Deze takendiscussie zou naar het idee van de fractie
van GroenLinks aan de discussie over de passende schaalgrootte vooraf moeten
gaan. De leden van de fracties van GPV en RPF wezen ook op het door de regering
in de herindelingsdiscussie gehanteerde argument over de toekomstige taakverzwaring
van het lokale bestuur. Deze leden informeerden naar concrete plannen van
de regering op dit punt.Taken en bevoegdheden zijn voortdurend in beweging omdat de samenleving
in beweging is. Decentralisatie-operaties hebben een ander karakter gekregen.
Overhevelingen van afgeronde en tot op de millimeter gedefinieerde taken-
en bevoegdhedenpakketten naar provincies en gemeenten komen niet meer voor,
zo dat vroeger al het geval was. De grote maatschappelijke vraagstukken zijn
niet meer op te lossen door één enkel overheidsorgaan met een
scherp gedefinieerd takenpakket, maar vergen in toenemende mate een interbestuurlijke
aanpak. En ook een dergelijke aanpak is in veel gevallen te beperkt.Maatschappelijke organisaties, burgers en bedrijven zijn onderdeel geworden
van bestuurlijke processen met betrekking tot probleemformulering en probleemoplossing.
Pantha Rhei! Deze oude wijsheid van de filosoof Herakleitos is thans actueler
dan ooit. De overheid is partij in al deze bewegingen, maar heeft tegelijkertijd
een regisserende en arbitrerende taak: de zorg dat alle belangen voldoende
aan bod komen en dat duidelijke procedures en spelregels worden gevolgd. Elk
van de drie overheden heeft op haar eigen niveau deze driedubbele verantwoordelijkheid
voor integraal bestuur: partner, regisseur en arbiter. Dat geldt voor het
rijk op het nationale, de provincie op het bovenlokale en voor de gemeenten
op het lokale niveau. Begrippen als «de takendiscussie», die duiden
op iets dat op een gegeven moment afgerond is, voldoen niet langer omdat zij
geen recht meer doen aan de werkelijkheid.Natuurlijk worden er nog steeds taken, bevoegdheden en financiële
middelen gedecentraliseerd naar gemeenten en provincies. Het Investeringsbudget
Stedelijke Vernieuwing (ISV) is één van de meer recente
voorbeelden in dit opzicht. Maar dergelijke operaties worden ingebed in een
groter geheel en zijn bovendien nooit afgerond. Zo kan de ISV-operatie pas
maximale resultaten opleveren als onderdeel van meer omvattende, interbestuurlijke
beleidsoperaties, zoals het grotestedenbeleid, het veiligheidsbeleid, het
ruimtelijke beleid en het sociale beleid. Het is dus niet meer mogelijk en
niet meer relevant om eerst een afgerond gemeentelijk takenpakket te definiëren
en vervolgens de bijbehorende gemeentegrootte te bepalen, zoals de leden van
de fracties van het CDA en GroenLinks leken te veronderstellen. Het gaat erom
dat gemeenten krachtige partners worden in een speelveld met een groot aantal
actoren en belangen.De voorbeelden van actuele beleidsthema's die slechts in onderling samenspel
tussen overheden, maatschappelijke organisaties, burgers en bedrijven tot
bevredigende resultaten kunnen leiden, liggen voor het oprapen. Ik noem het
integratiebeleid minderheden (de nota «Kansen krijgen, kansen pakken»),
de sluitende aanpak van de werkloosheid («Nationaal Actieplan Werkgelegenheid»),
de ontwikkeling en herstructurering van bedrijfsterreinen (Tender Investeringsprogramma's
Provincies), de geïntegreerde aanpak van geweld op straat (Actieprogramma
«Geweld op straat») en het beleid inzake de relatie tussen cultuurhistorie
en ruimtelijke inrichting («Belvedere»).Bekende bestuurlijke instrumenten voor de aanpak van deze thema's zijn:
het gebiedsgericht beleid, de maatwerkconvenanten zoals in het kader van het
grotestedenbeleid en de wijkgerichte aanpak. De Wet Gemeenschappelijke Regelingen
speelt bij dit alles een belangrijke rol als juridisch kader voor publiekrechtelijke
vormen van samenwerking op alle bestuurlijke niveaus. Het werken met deze
instrumenten vergt in toenemende mate politieke, bestuurlijke en ambtelijke
vaardigheden op het gebied van interactiviteit, onderhandeling, arbitrage,
bemiddeling en procesmanagement. Met nadruk wordt gewezen op zowel de gezamenlijke
beleidsstrategie als de uitvoering van recente projecten (vitalisering van
het platteland, jeugdbeleid) die in het kader van het Bestuursakoord-nieuwe-stijl
(Bans) door de verschillende bestuurslagen in gang zijn gezet. Het Bans is
een voorbeeld van de nieuwe stijl van besturen tussen de verschillende overheden.
Gemeentelijke herindeling is een voorwaardenscheppend instrument ter vergroting
van de gemeentelijke mogelijkheden ten aanzien van de genoemde aspecten, inclusief
de verbetering van de democratische aansturing van intergemeentelijke samenwerkingsverbanden,
waarop de leden van de PvdA-fractie wezen.Intergemeentelijke samenwerkingOverigens vroegen de leden van de fracties van PvdA en GroenLinks of een
beeld kan worden gegeven van welke intergemeentelijke samenwerkingsverbanden
in de regio bestaan, en voor welke beleidsterreinen. Er bestaan vele vormen
van samenwerking tussen gemeenten. Dit kan via de Wet Gemeenschappelijke Regelingen
maar bijvoorbeeld ook via convenanten en privaatrechtelijke constructies.
Het is niet mogelijk om een totaaloverzicht van al deze vormen van samenwerking
in West-Overijssel te geven. Wel is een overzicht van de gemeenschappelijke
regelingen in de Regio IJssel-Vecht, waarvan de provincie Overijssel een register
bijhoudt, bijgevoegd (bijlage 1)1.Positie van de provincieDe leden van de CDA-fractie legden het volgende aan de regering voor.
Wat is het gevolg van de toenemende schaalvergroting van gemeenten voor de
positie van de provincie? Komt hiermee de «landsdelendiscussie»
niet op de agenda?De provincie Overijssel heeft er nadrukkelijk voor gekozen om te komen tot een versterking van het lokaal bestuur. Centraal hierbij staat
het beginsel dat het voor burgers van belang is dat de gemeente een integraal
bestuur op lokaal niveau voert en daartoe de beschikking heeft over adequate
mogelijkheden. Daarmee komt de positie van de provincie, zoals de leden van
de CDA-fractie vreesden, niet onder druk te staan. De provinciale regierol
voor bepaalde bovenlokale of regionale beleidsvraagstukken blijft natuurlijk
bestaan. Veel kaderstellende taken zoals bijvoorbeeld de ontwikkeling van
leefomgevingsplannen (dwz. een integratie van streekplannen, milieuplannen
en plannen over het waterbeheer) zal het provinciebestuur gewoon blijven uitvoeren.Een ontwikkeling naar de indeling van Nederland in landsdelen en daaraan
gekoppeld een nieuwe bestuursstructuur is voor de regering geen relevant aandachtspunt.
Wel kan geconstateerd worden (zie bijvoorbeeld ook het tijdschrift Binnenlands
Bestuur d.d. 7 januari 2000) dat er in de toekomst als gevolg van Europese
en mondiale ontwikkelingen naast de behoefte aan sterke gemeenten een toenemend
belang aan de regio met een regionale identiteit gehecht zal gaan worden.1.4. Burger en bestuurBestuurskrachtDe leden van de fractie van GroenLinks betoogden dat schaalvergroting
van gemeenten hand in hand moet gaan met slagvaardiger bestuur en aantoonbaar
verbeterde dienstverlening aan de burger. De genoemde leden vroegen hoe de
minister dit denkt te kunnen garanderen. De leden van de PvdA-fractie vroegen
om een nadere toelichting van de problematiek van landelijke gebieden in relatie
tot de rol die herindelingen kunnen spelen bij de oplossing van die problemen.
Deze leden wezen in dit verband naar openingstijden van gemeentehuizen en
gemeentelijke diensten in de betrokken gemeenten en de hoeveelheid deskundigen
van buitenaf die door landelijke gemeenten moeten worden ingehuurd.Laat over één ding geen misverstand bestaan: ik geef geen
garanties voor een slagvaardiger gemeentelijk bestuur en voor verbetering
van de dienstverlening na herindeling. Dat is immers de verantwoordelijkheid
van het nieuwe gemeentebestuur. Wel ben ik ervan overtuigd dat via de voorgestelde
herindelingen de goede voorwaarden worden geschapen
voor meer slagvaardigheid en meer dienstverlening. Het is al eerder gezegd:
afgeronde herindelingen zijn niet het einde van een proces maar eerder het
begin. Het nieuwe gemeentebestuur zal de nieuwe situatie moeten aangrijpen
voor een nieuwe start en voor een nieuw elan. Daartoe in staat gesteld door
een krachtiger en deskundiger ambtelijk apparaat en bredere afwegingsmogelijkheden.Deze toegenomen bestuurskracht kan worden gecombineerd met een blijvende
bereikbaarheid van gemeentelijke diensten voor de burgers in de diverse oude
gemeenten of in bepaalde kernen. De recente aandacht voor binnengemeentelijke
decentralisatie en deconcentratie speelt hierop in en gaat tegelijkertijd
ook verder. Niet alleen dienstverlening aan burgers, maar ook medebetrokkenheid
van burgers bij hun leefomgeving kan door de genoemde vormen van decentralisatie
en deconcentratie worden bevorderd. Ik acht deze mogelijkheden van groot belang
en heb daarom opdracht gegeven tot nadere studies daaromtrent. Deze studies
hebben geresulteerd in een tweetal essays die zeer recent zijn afgerond en
inmiddels aan alle gemeenten (en uiteraard ook aan de Tweede Kamer) zijn toegezonden.1 Ik ben ervan overtuigd dat gemeenten die actief willen
investeren in de relatie met hun inwoners hun voordeel kunnen doen met de
bevindingen en adviezen in deze essays. Het organiseren van draagvlakDe leden van de fractie van GroenLinks vroegen onder meer naar een reactie
van de minister op de kritiek in het blad «Bestuurswetenschappen»
over het ontbreken van ruimte in het Beleidskader gemeentelijke herindeling
voor interactieprocessen tussen betrokkenen, waarin recht gedaan wordt aan
de veelheid van waarden en doelstellingen die bij discussies over herindeling
in het geding zijn. De fractieleden van GroenLinks constateerden een grote
betrokkenheid van de burgers van West-Overijssel bij de voorgenomen herindeling
en vroegen wat er is gebeurd met de talloze hoorzittingen die in West-Overijssel
over deze herindeling gehouden zijn. Heeft de mening van de plaatselijke bevolkingen
meegewogen in de uiteindelijke afweging van de minister? De leden van de SGP-fractie
vroegen hoe de regering omgaat met het geringe draagvlak voor haar voorstel
en hoe dat geringe draagvlak zich verhoudt tot de wens van de regering, uitgesproken
in de Beleidsnotitie gemeentelijke herindeling, om herindeling zoveel mogelijk
van onderop te laten verlopen.Herindelingswetten zijn in vergelijking met andere wetten uniek in die
zin dat zij tot stand komen na een zeer uitvoerige, zelfs bij wet vastgelegde,
procedure. De Wet algemene regels herindeling voorziet in procedurele waarborgen,
termijnen en openbaarheid en biedt diverse inspraakmogelijkheden. In de Beleidsnotitie
gemeentelijke herindeling wordt nadrukkelijk niet beoogd dit nog eens over
te doen. De kritiek in het artikel van «Bestuurswetenschappen»
treft in dit opzicht geen doel.In de memorie van toelichting is op de pagina's 8 en 9 aangegeven welke
veranderingen in het voorstel gedurende de procedure zijn aangebracht. Vervolgens
is het gebruikelijk dat in het kader van het wetgevingsproces ook de verantwoordelijke
bewindspersoon en leden van de Tweede Kamer zich verstaan met betrokkenen
via werkbezoeken, hoorzittingen e.d. Alle meningen worden meegewogen in het
besluitvormingsproces. Tegelijkertijd is duidelijk dat de provincie en daarna
de wetgever een eigen verantwoordelijkheid hebben bij de beoordeling van alle
aspecten die bij herindeling aan de orde zijn. De noodzakelijke versterking
van het lokale bestuur moet daarbij worden afgewogen tegen de neiging van
individuele gemeenten en burgers om alles bij het oude te laten, hoezeer dat
laatste ook begrijpelijk is vanuit historische en emotionele motieven.Effectiviteit van herindelingDe leden van de fractie van GroenLinks schetsten in hun bijdrage tot slot
een beeld van onvoldoende besef bij de «Haagse» politiek van hetgeen
herindelingen aan gevoelens bij de burgers losmaakt. Laat ik voorop stellen
dat ik wel de zorgen, maar niet de conclusie van voornoemde leden deel. Allereerst
meen ik dat de gedachten en gevoelens van inwoners van bij herindeling betrokken
gemeenten zeer uiteenlopend zijn: van nauwelijks bij een voorgenomen herindeling
betrokken tot zéér daarbij betrokken. De opstelling van het
eigen lokaal bestuur speelt daarbij evenzeer vaak een rol. Reeds in de brochure
«Inspelen op herindelingseffecten» (uitgave van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 1997) is geconstateerd dat
het, wanneer een gemeentebestuur zich tegen herindeling verzet, niet ongebruikelijk
is de burgers daarbij te betrekken door middel van acties, enquêtes
en dergelijke. Als het door het lokale bestuur beoogde effect (tegengaan van
de herindeling) dan niet wordt bereikt, is het noodzakelijk dat door de bestuurders
naar die burgers toe «nazorg» wordt gepleegd. Met andere woorden,
als door een gemeentebestuur de geest uit de fles is gehaald om een herindeling
te keren, dan rust op dat bestuur ook de verplichting na afgeronde besluitvorming
ervoor te zorgen dat de geest weer in de fles komt. De ervaring leert overigens
dat na besluitvorming in het parlement nagenoeg alle betrokkenen
zich spoedig neerleggen bij de nieuwe situatie. Een interessante beschrijving
van een vergelijkbaar proces is opgenomen in het boek «Kroniek van een
gedwongen huwelijk» van Depla, Tops en Weterings (Delft, 1996) met betrekking
tot de samenvoeging van Rosmalen en 's-Hertogenbosch.Van de door de leden van de fractie van GroenLinks aangehaalde bijdrage
in het blad Bestuurswetenschappen heb ik met belangstelling kennis genomen.
Hierboven heb ik reeds gereageerd op de vraag van deze leden naar de interactieprocessen
tussen burger en bestuur naar aanleiding van het artikel in dit tijdschrift.
Voorts acht ik met name de vergelijking tussen vier relatief recente studies
interessant en deel op hoofdlijnen de conclusie die door de schrijver (op
blz. 255) ten aanzien van de effecten wordt weergegeven. Zo wordt geconcludeerd
dat de belangrijkste positieve effecten van herindeling de vermindering van
de kwetsbaarheid en de verbetering van de ambtelijke professionaliteit zijn.
Tevens wordt nog eens neergezet dat de betekenis van een (door velen verondersteld)
belangrijk negatief effect van herindeling op de lokale democratie en de participatie
van burgers door de onderzoeken wordt afgezwakt.Als belangrijkste les uit de onderzoeken wordt in dat kader geconcludeerd
dat de besturen van heringedeelde gemeenten en de daarbinnen participerende
politieke partijen zich actief moeten inspannen om negatieve effecten in het
politieke domein te mitigeren. Herindelingen zijn geen technische reorganisatie-operaties
die automatisch tot bepaalde gewenste effecten leiden; dat is afhankelijk
van de wijze waarop alle betrokkenen met de mogelijkheden omgaan. Risico's
moeten worden beperkt door een goede voorbereiding en een zorgvuldig begeleide
uitvoering. Deze conclusies sporen met mijn eerdere stellingname dat herindelingsbeleid
in belangrijke mate voorwaardenscheppend is. In de eerder aangehaalde brochure
van mijn ministerie «Inspelen op herindelingseffecten» is ook
nadrukkelijk aandacht gevraagd voor een goede voorbereiding van herindelingen
teneinde negatieve (fusie-) effecten zoveel mogelijk te beperken in ernst,
duur of aantal.VerkiezingsopkomstDe leden van de fractie van de PvdA vroegen of wel eens wetenschappelijk
is vastgesteld dat de opkomst bij lokale verkiezingen door een herindeling
zou dalen en zo ja, hoe dat zou kunnen worden voorkomen.In het najaar van 1997 heeft mijn ministerie opdracht verleend onderzoek
te verrichten naar de effecten van gemeentelijke herindeling op de kwaliteit
van het lokaal bestuur. In het onderzoeksrapport «Gemeenten in ontwikkeling,
Herindeling en kwaliteit» van prof. dr. Th.A.J. Toonen c.s., dat ik
indertijd ook aan uw Kamer heb doen toekomen, is in paragraaf 8.2.1 op
dit onderwerp uitgebreid ingegaan. Belangrijke conclusie van de onderzoekers
is dat de relatie tussen herindeling en de opkomst bij lokale verkiezingen
veel dynamischer is dan wordt gesuggereerd door het gangbare beeld, dat blijkens
de vraagstelling van voornoemde leden ook in deze situatie opgeld doet, namelijk
dat met schaalvergroting automatisch sprake is van een teruggang van de opkomst.
Op korte termijn kan een (zwak) negatief effect van herindeling op de opkomst
worden waargenomen, op de langere termijn verdwijnt dat en blijkt het onder
omstandigheden zelfs om te slaan in een (zwak) positief effect. In alle gevallen
gaat het om effecten van geringe omvang, die in het niet vallen bij de in
algemene zin geconstateerde teruggang in opkomstcijfers. Bijzondere inspanningen
van de overheid, alleen gericht op een veronderstelde lagere opkomst bij lokale
verkiezingen als gevolg van gemeentelijke herindeling, acht ik derhalve niet
opportuun. Wet op de OndernemingsradenDe leden van de fracties van PvdA, CDA, D66, GPV en RPF stelden vragen
over de relatie tussen de Wet op de Ondernemingsraden (WOR) en de voorgestelde
herindeling. Deze leden vroegen naar het standpunt van de regering over de
positie van ondernemingsraden bij gemeentelijke herindeling en de rechterlijke
uitspraken en procedures met betrekking tot dit onderwerp.De Ondernemingskamer heeft een aantal uitspraken gedaan op basis van de
rechtsopvatting dat bij gemeentelijke herindeling een provincie of de rijksoverheid
ten aanzien van de gemeenten kan worden aangemerkt als mede-ondernemer. Bekend
zal zijn dat ik het niet eens ben met deze opvatting. Naar mijn mening betreft
het adviesrecht uitsluitend de besluiten van de ondernemer en dat is volgens
de WOR degene die de onderneming in stand houdt. De visie van de Ondernemingskamer
zou met zich meebrengen dat aan ondernemingsraden van ambtenaren van gemeenten
een invloed wordt gegeven op landelijke besluitvorming die niet past in het
staatsrechtelijke verhoudingen. Een verplichte advisering door ondernemingsraden
strookt niet met de waarborging van het politieke primaat bij publiekrechtelijke
besluitvorming, zoals die door de wetgever werd beoogd bij het op de overheid
van toepassing verklaren van de WOR.Mijn standpunt betekent uiteraard niet dat ik geen waarde hecht aan betrokkenheid
van het gemeentepersoneel bij gemeentelijke herindeling. Integendeel. Het
gaat immers om een proces van reorganisatie met vaak belangrijke gevolgen
voor het personeel. Maar de rol van de ondernemingsraden moet wel stroken
met de herindelingsprocedure en de WOR. Het is om die reden dat ik op 8 juni
1999 een brief heb gezonden aan de provinciebesturen. Hierin heb ik hen geïnformeerd
over de medezeggenschap die ondernemingsraden kan toekomen bij gemeentelijke
herindeling en wat daarbij de positie van de provincies kan zijn, gezien hun
rol bij een zorgvuldige voorbereiding van de herindeling. Er dient overleg
te zijn over de voorbereiding van de overgang van het gemeentepersoneel. Maar
ook in het voortraject is er een rol voor de ondernemingsraden weggelegd.
Ik ga er vanuit dat provincies en gemeenten op de beschreven wijze zorgdragen
voor medezeggenschap van de gemeentelijke ondernemingsraden. Een adviesrecht
ten aanzien van het wetgevingsproces tot gemeentelijke herindeling kan daarentegen
niet aan de orde zijn. Ook de Ondernemingskamer heeft overigens steeds geoordeeld
dat in het wetgevingsproces niet kan worden ingegrepen. In een recente uitspraak
inzake de gemeentelijke herindeling tot samenvoeging van Sittard en Geleen
heeft de Ondernemingskamer echter geoordeeld dat het uitgangspunt dat de rechter
niet dient in te grijpen in de totstandkoming van de formele wet, er niet
aan de in de weg staat dat de Ondernemingskamer het gebod kan opleggen om
aan de ondernemingsraad advies te vragen (de uitspraak is bijgevoegd)1. Ingevolge de opdracht van de Ondernemingskamer heb
ik bij brief van 12 januari 2000 de ondernemingsraad van de gemeente Geleen
advies gevraagd voor zover het betreft de personele gevolgen van de voorgenomen
herindeling (de brieven aan de ondernemingsraad en het gemeentebestuur van
Geleen zijn bijgevoegd)1. Het wetgevingsproces wordt uiteraard
voortgezet.Door de provincie Zuid-Holland is tegen de eerdere uitspraken van de Ondernemingskamer
met betrekking tot de voorgenomen grenswijzigingen rond Den Haag cassatie
ingesteld bij de Hoge Raad. In deze cassatie zal het vraagstuk van het mede-ondernemerschap
aan de orde komen alsmede de vraag hoe de medezeggenschap van ondernemingsraden
zich dient te verhouden tot de publiekrechtelijke besluitvorming en het politieke
primaat. 2. TOTSTANDKOMING VAN DE ONTWERP-REGELINGDe leden van de fractie van de PvdA stelden vast dat de indiening van
het onderhavige wetsvoorstel lang op zich heeft laten wachten. Gedeputeerde
staten hebben het provinciale voorstel, na de besluitvorming in provinciale
staten, reeds in 1997 naar het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
verzonden. De genoemde leden vroegen zich af waarom het bijna twee jaar heeft
geduurd voordat het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer werd ingediend. De leden
van de GPV- en RPF-fracties betreurden ook de lange discussies en procedures
over de voorgestelde gemeentelijke herindeling. De genoemde leden meldden
dat dit mogelijk gevolgen heeft voor personeel, beleid en financiën en
voor de bestuurlijke verhoudingen met de omliggende gemeenten.De regering kan de teleurstelling van de genoemde leden en de gemeenten
omtrent de voortgang van de herindeling in West-Overijssel begrijpen. Van
enig uitstel is echter nooit sprake geweest. Meerdere malen heb ik aangegeven
een stevig tempo in de diverse herindelingsprocessen te houden en tot voortvarende
besluitvorming te komen en aan deze intentie is niets veranderd, zo antwoord
ik op een vraag van de leden van de fracties van de PvdA en van D66 over mijn
inzet ten aanzien van het voorliggende wetsvoorstel.Ik zal de achtergronden omtrent de voortgang van dit wetsvoorstel preciseren.
Bij mijn aantreden als minister trof ik diverse van de provincies ontvangen
ontwerp-regelingen tot gemeentelijke herindeling aan, waarvan de indiening
bij het parlement door het vorige regering niet mogelijk was gebleken. Ik
achtte het gewenst, daartoe nadrukkelijk uitgenodigd door de leden van de
Eerste Kamer tijdens de mondelinge behandeling van het wetsvoorstel tot gemeentelijke
herindeling in de Bommelerwaard (kamerstukken I, 1997/98, 26 655) om
eerst de Beleidsnotitie gemeentelijke herindeling «Krachtige gemeenten»
(27 november 1998) uit te brengen alvorens mede daarop gebaseerde wetsvoorstellen
tot gemeentelijke herindeling in te dienen. In het kader van de implementatie
van de notitie en ten behoeve van een zorgvuldige voorbereiding van de provinciale
voorstellen heb ik in het afgelopen jaar meerdere werkbezoeken gebracht aan
enkele herindelingsgebieden in de provincie Overijssel en ook bestuurlijk
overleg met gemeentebesturen en gedeputeerde staten van Overijssel gevoerd.
Diverse gerechtelijke procedures van enkele ondernemingsraden van West-Overijsselse
gemeenten hebben, ook weer vanuit zorgvuldigheidsoverwegingen maar wel tot
mijn teleurstelling, in de eerste maanden van 1999 aanleiding gegeven enkele
maanden te wachten met indiening van het wetsvoorstel bij de ministerraad
en vervolgens uw Kamer.De regering streeft met inachtneming van de eisen van zorgvuldigheid steeds
naar een zo kort mogelijke periode tussen provinciale vaststelling van de
ontwerp-regeling en de indiening van een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer.
Dit neemt niet weg dat veel onzekerheid wordt veroorzaakt doordat het besluitvormingsproces
rond herindelingen in het algemeen niet geheel voorspelbaar is. In sommige
gevallen blijft nog lang onduidelijk of en wanneer de herindeling effectief
zal worden. De mogelijke consequenties die als gevolg van deze onzekerheid
kunnen optreden zijn naar het oordeel van de regering dan ook niet uitsluitend
te wijten aan de periode voorafgaand aan de indiening van het wetsvoorstel
bij uw Kamer. 3. DE INHOUD VAN HET WETSVOORSTEL3.1. InleidingOp deze plaats in het verslag waren door de leden van de fractie van de
PvdA vragen en opmerkingen gesteld. Deze betroffen onder meer het bestuurlijk
evenwicht in de provincie, de Wet op de Ondernemingsraden, de verkiezingsopkomst
en de relatie burger-bestuur. Op deze vragen en opmerkingen ben ik reeds in
hoofdstuk 1 ingegaan. De vraag van deze leden over een aantal kernen in het
zuiden van Hardenberg en het oosten van Ommen komt aan de orde in paragraaf 3.3.3.2. Zwolle en omgevingDe gemeente ZwolleOver de voorstellen tot grenscorrecties ten gunste van de gemeente Zwolle
werden verschillende soorten vragen aan de regering voorgelegd. Ten eerste
gingen de vragen over de algemene behoefte van Zwolle aan ruimte ten aanzien
van wonen en werken. Ten tweede werd gevraagd naar specifieke zaken rond de
(noodzaak van de) voorgestelde grenscorrecties voor werken in noordelijke
(Hessenpoort en Lichtmis in de strook tussen RW28 en de spoorlijn) en de grenscorrecties
voor wonen in westelijke richting (Vinex-locatie Stadshagen in Mastenbroek).Algemene ruimtebehoefte van ZwolleIn het algemeen vroegen de leden van de diverse fracties naar de noodzaak
van de voorgestelde grenscorrecties in verband met de concrete ruimtebehoefte
voor wonen en werken van Zwolle.Overigens meld ik in antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie
dat er tijdens de herindelingsprocedure geen «ruimer voorstel»
van gedeputeerde staten was. Provinciale staten hebben het voorstel van gedeputeerde
staten overgenomen. Wellicht wordt gedoeld op de variantennotitie die in het
overleg op grond van de Wet arhi is gebruikt. Naar aanleiding van de inspraakprocedures
hebben gedeputeerde staten een wijziging in de voorstellen tot grenscorrecties
voor Zwolle aangebracht.De gemeente Zwolle dient als stedelijk knooppunt en stadsgewest voldoende
ruimte te hebben om haar potenties ten volle te benutten, dit in het licht
van haar trekkersfunctie voor economische ontwikkeling en hoogwaardige voorzieningen
voor een zeer grote regio. Bovendien is Zwolle gelegen tussen de Randstad
en Noord-Nederland, en als zodanig aan te merken als de poort naar Noord-Nederland.
In dit kader dient de stad ruimte te geven aan ontwikkelingen en bedrijvigheid
van landsdelige aard. Zwolle is qua inwoners en werkgelegenheid de afgelopen
tien jaren de snelst groeiende stad van de vijf noord-oostelijke provincies
geweest. Zwolle dient om haar rol te kunnen vervullen zelf over voldoende
ruimte te beschikken om een compleet aanbod aan woon- en werkmilieus te kunnen
aanbieden. Dat betekent niet dat nu voor een periode van 25 jaar precies de
keuze voor de toekomstige locaties en de wijze van invulling ervan moeten
worden gemaakt. Het gaat om het creëren van betere afwegingsmogelijkheden
voor Zwolle met betrekking tot de kwaliteit en inrichting van die ruimte.
Het is onder meer strijdig te achten met het grotestedenbeleid van deze regering
om de toekomstige ontwikkeling van deze centrumstad afhankelijk te maken van
met buurgemeenten te sluiten samenwerkingsovereenkomsten, zoals werd gesuggereerd
door de leden van de fracties van het CDA en GroenLinks. Op basis van een raming van de provincie, die bevestigd is in het in oktober
1999 vastgestelde voorontwerp-streekplan 2000+ van de provincie Overijssel,
is een schatting gemaakt van de toekomstige ruimtebehoefte voor wat betreft
woningbouw. Op dit moment kan nog niet voor de komende 25 jaar precies bepaald
worden waar en hoe de ontwikkelingen zich gaan voordoen. Ook in het streekplan
wordt de toekomstige ruimtelijke invulling niet precies aangeduid.Voor wonen zal er op korte termijn gekozen moeten worden uit enkele mogelijkheden,
waarvan uitbreiding van het woongebied Stadshagen, gelegen aan de westkant
van de stad, een zeer reële optie is. De woningbouw in Zwolle ontwikkelt
zich buitengewoon voorspoedig. De Vinex-locatie Stadshagen is een van de locaties
die qua productie prima op schema ligt. De gemeente hanteert in haar laatste
ramingen dan ook hogere taakstellingen voor de woningbouw dan de provincie
Overijssel indertijd in het herindelingsplan. De provincie ging hierbij uit
van circa 700 woningen; de gemeente Zwolle in het kader van het meerjarig
ontwikkelingsprogramma GSB/ISV van 900 à 1000 woningen. De in het herindelingsplan
aan Zwolle toebedeelde ruimte is noodzakelijk, zodat de gemeente tot goede
keuzen kan komen voor de gewenste uitbreidingsrichting, de vorm ervan en voor
de benodigde aanvullende functies als infrastructuur en landschappelijke inpassing.Voor wat betreft de concrete behoefte aan ruimte voor bedrijvigheid wordt
het volgende opgemerkt. Voor Zwolle is sinds kort het bedrijventerrein Hessenpoort,
gelegen tussen de A28, de spoorlijn Zwolle naar het noorden en de weg Zwolle
richting Hardenberg, in gebruik genomen. Nog nimmer in de geschiedenis van
Zwolle is in één jaar (1999) zoveel bouwgrond uitgegeven. In
een jaar tijd is op Hessenpoort bruto ruim veertig hectare verkocht of in
reële optie gegeven. Daarnaast lopen er nog oriënterende besprekingen
over opties en verkoop.Het gaat hier om één strategische ruimtelijk-economische
zone met een grote potentie, die een belangrijke bijdrage moet leveren aan
de rol van Zwolle als tussen de Randstad en het noorden gelegen poort naar
Noord-Nederland. Deze positie is niet alleen voor Zwolle maar ook voor een
zeer groot gebied om de stad heen van belang. Dit is ook erkend in de Vierde
Nota Ruimtelijke Ordening en door de commissie-Langman, die de regering aanbevelingen
heeft gedaan voor een versterking van de bijdrage van Noord-Nederland aan
de doelstellingen van de nationale economie. Ook in het voorontwerp-streekplan
2000+ is aangegeven dat voor de toekomstige ruimtebehoefte Zwolle aangewezen
is op verdere uitgroei van dit terrein. In het licht van eerder genoemde uitgangspunten
zal Zwolle zoals gezegd voldoende ruimte moeten hebben om tot optimale locatiekeuze
en inrichting te kunnen komen.Door de leden van de PvdA-fractie werd tevens gevraagd of na de realisatie
van de wetsvoorstellen de verhouding tussen Twentestad en Zwolle in evenwicht
is.De uitbreidingsbehoefte van Zwolle wordt door economische en sociale aspecten
gestuurd. Een evenwichtige verhouding met Twentestad impliceert niet dezelfde
grootte, dezelfde structuur of dezelfde groei. In Twente is sprake van een
andere problematiek waarbij met name de oplossing van de bestuurlijke afstemming
tussen gemeenten in een stedelijke agglomeratie van essentieel belang is.
Dit speelt rond Zwolle en haar bestuurlijke omgeving niet in die mate. Na
deze passages over de algemene woningbehoefte van Zwolle aan woningbouw- en
bedrijfslocaties ga ik nu in op de (keuze voor de) specifiek voorgestelde
grenscorrecties en de afwegingen die hierbij zijn gemaakt. Grenscorrectie Hessenpoort en LichtmisDe leden van de fracties van PvdA, VVD, CDA, D66, SGP, GPV en RPF vroegen naar de meerwaarde van de uitbreiding van het terrein Hessenpoort
richting Lichtmis en naar de overwegingen om het gebied Lichtmis, tegen de
wens van de nieuwe gemeente Dalfsen/Nieuwleusen die het gebied met de watertoren
als een markant herkenningspunt beschouwt, aan Zwolle toe te voegen. De genoemde
leden informeerden naar de toekomstplannen ten aanzien van de ruimtelijke
ordening in dit gebied en wezen daarbij onder meer op de trends uit de vijfde
nota ruimtelijke ordening, de agrarisch-recreatieve bestemming van dit gebied,
de«Toekomstvisie Dalfsen en Nieuwleusen» en de gevolgen voor de
bestuurskracht van deze nieuwe gemeente.Naast de ook voor de hier gestelde vragen geldende eerdere opmerkingen
over het belang van het bedrijventerrein Hessenpoort en de ontwikkelingen
die zich daar afspelen worden de volgende redenen om het gehele voorgestelde
gebied – tot en met de Lichtmis – aan Zwolle toe te voegen genoemd.Ten eerste heeft Zwolle vastomlijnde plannen voor het gebied tussen de
A28 en de spoorlijn naar Noord-Nederland. Na Hessenpoort 1, thans in ontwikkeling,
is voorzien in Hessenpoort 2. Ook het voorontwerp-streekplan is hierover duidelijk.
De strategische ligging van het gebied en de mogelijkheid van multimodale
ontsluiting (weg en spoor) maken dat er geen reële andere alternatieven
voor Hessenpoort 2 zijn.Ten tweede wordt in het voorontwerp-streekplan bij de begrenzing van de
provinciale ecologische hoofdstructuur (PEHS) al rekening gehouden met toekomstige
bedrijventerreinontwikkeling in het gebied tussen het huidige Hessenpoort
en de Lichtmis. Het gebied is buiten de PEHS komen te liggen, met overigens
de intentie om de in dat gebied voorkomende natuurwaarden te beschermen.Ten derde is de wenselijkheid van toevoeging van het gehele gebied gelegen
in het feit dat het hier een uiterst strategische zone betreft met een verkeersaanbod
dat het hoogste van Noordoost-Nederland is. Het is gewenst dat de bestuurlijke
verantwoordelijkheid voor deze zone in handen is van een zo beperkt mogelijk
aantal gemeenten en dat de regie zo mogelijk in handen is van de centrumgemeente.Ten vierde, in reactie op het door de leden van diverse fracties aangedragen
argument inzake de recreatieve bestemming van de Lichtmis, zijn in het Lichtmis-gebied
waarvan 312 inwoners naar Zwolle overgaan, reeds vele niet-landelijke functies
aanwezig, onder andere rond de watertoren. Deze ontwikkelingen dienen bij
voorkeur onder de regie van Zwolle te vallen, zeker gelet op de toekomstige
ontwikkelingen voor bedrijventerrein aan de andere zijde van de rijksweg.Ten vijfde is dit gebied zeker niet essentieel te achten om de bestuurskracht
van de nieuwe plattelandsgemeente Dalfsen-Nieuwleusen te versterken, zo antwoord
ik op een vraag van de leden van de VVD-fractie. Overigens deel ik de zorgen
van de leden van de SGP-fractie omtrent de behartiging van agrarische belangen
en de aandacht voor natuur- en landschapswaarden door een stedelijke gemeente
niet. Bij concrete locatiekeuzen zal voortdurend een afweging moeten worden
gemaakt tussen natuur, landschap en landbouw. Het zuinig omgaan met de beschikbare
ruimte rond de steden en het maken van kwalitatief goede keuzes hierin is
niet alleen in West-Overijssel essentieel.Ten zesde kan naar aanleiding van een vraag van de fractie van D66 worden
aangegeven dat met het herindelingsvoorstel en het streekplan de provincie
Overijssel voor een ruimtelijke ontwikkeling kiest die goed past binnen het
rijksbeleid. De provincie wil deze ontwikkelingen slechts concentreren in
de steden. De locatie Hessenpoort – met verdere uitgroei – is
voor Zwolle de enige geschikte mogelijkheid als locatie voor bedrijventerrein.
De ligging nabij de A28 en de spoorlijn biedt zoals gezegd een uitstekende
multimodale ontsluitingsmogelijkheid.Als reactie op de vraag van de fracties van GPV en RPF kan worden gezegd
dat het vanzelfsprekend niet zo kan zijn dat een noodzakelijke herindeling
niet zou moeten plaatsvinden om te voorkomen dat projectontwikkelaars op een
spoor worden gebracht. Behalve dat via provinciale plannen de ontwikkelingen
allang in beeld zijn, zal de gemeente via het haar ten dienste staande instrumentarium
mogelijke conflicten dienen op te lossen.Grenscorrectie MastenbroekpolderDe leden van de fracties van de VVD, CDA, D66 en SGP vroegen in hoeverre
de beoogde grenscorrectie van Hasselt en Zwolle ten aanzien van de polder
Mastenbroek vergelijkbaar is met de situatie van 's-Heerenbroek dat in het
voorstel niet wordt toegevoegd aan de gemeente Zwolle.Bij een vergelijking tussen de delen van de Mastenbroekpolder die tot
de gemeente IJsselmuiden ('s-Heerenbroek) en de gemeente Hasselt behoren,
gaat het om reële mogelijkheden in de toekomst. Om de steeds terugkerende
noodzaak van grenscorrecties te voorkomen moet van een redelijke inschatting
van mogelijke alternatieven worden uitgegaan. De provincie Overijssel heeft
dit gedaan en bij de vaststelling van de ontwerp-regeling opgemerkt dat voldoende
onderbouwing van de noodzaak van toevoeging van 's-Heerenbroek ontbrak. Dit
onderdeel maakt deel uit van een bredere afweging over uitbreidingslocaties,
waarbij ook wordt gekeken naar de onderlinge samenhang tussen infrastructuur,
woningbouwlocaties en bedrijfslocaties. Met dit standpunt kan de regering
instemmen.De leden van de PvdA-fractie informeerden naar de keuze dat, indien er
in de toekomst toch nog ruimtebehoefte mocht bestaan, 's-Heerenbroek door
middel van een grenscorrectie kan worden bijgevoegd. Hoe verhoudt dit zich
met het uitgangspunt dat een herindeling voor 25 jaar meekan? En, zo vroegen
de leden zich af, creëert het aanwezig blijven van de mogelijkheid van
herindeling geen bestuurlijke onrust en langdurige twijfels bij de inwoners?
Ook vroegen de leden van de D66-fractie of er een bepaalde vaste lijn is in
wat de minister nu wil regelen, en wat hij voor wat grenscorrecties betreft
aan de provincies wil overlaten. In dit verband wilden deze leden van de regering
de visie vernemen omtrent de optimale ruimte voor grote steden als Zwolle
en Deventer.Bij een aan de orde zijnde reorganisatie van het bestuur is het verstandig
te verwachten aanpassingen van grenzen mee te nemen in de herindelingsprocedure.
Dit kunnen aanpassingen van technische (ondoelmatig grensbeloop) of praktische
aard (uitbreiding grondgebied voor woningbouw en bedrijven) zijn. De provincie
is de aangewezen bestuurslaag om in deze specifieke situaties te beoordelen
of in een grenscorrectie in het kader van de herindelingsprocedure of op een
ander moment dient te worden voorzien.Gegeven de bovenstaande uitgangspunten en gelet op de mogelijke positie
van deze steden in de totale ruimtelijke en economische ontwikkeling van Nederland
in de toekomst, kan de optimale ruimte voor steden als Deventer en Zwolle
niet eenvoudigweg in hectares worden uitgedrukt.Door de leden van de CDA-fractie werd tevens gevraagd naar de mening van
de regering over de politiek vastgestelde ontwikkelingsvisie «Doorkijk:
een beeld van Zwolle na 2005».In het algemeen acht ik het van groot belang dat gemeenten visies ontwikkelen,
maar een beoordeling van ruimtelijke visies acht ik meer op zijn plaats in
het kader van het streekplan van de provincie en de goedkeuring van bestemmingsplannen.Grenscorrectie BisschopsweteringDe leden van de fracties van PvdA, VVD, D66, SGP, GPV en RPF vroegen ofde regering wil voldoen aan het verzoek van de gemeenten Kampen en
IJsselmuiden om de geplande grens tussen Zwolle en Kampen dusdanig te wijzigen
dat het grensbeloop logischer wordt en de percelen 63a en 65 in het gebied
Bisschopswetering bij de nieuwe gemeente Kampen kunnen blijven.Het exacte grensbeloop tussen de nieuw te vormen gemeente Kampen/IJsselmuiden
en Zwolle is punt van uitvoerig overleg geweest. In het voorliggende voorstel
ligt de nieuwe gemeentegrens op de Bisschopswetering. Uitgangspunt voor deze
keuze was het doelmatige grensbeloop, waarbij de percelen 63a en 65 onderdeel
van de gemeente Zwolle zullen gaan uitmaken. Een verlegging van de voorgestelde
grens zou juist leiden tot een onlogisch grensbeloop. Er zijn hier mijns inziens
geen zwaarwegende redenen om van het provinciale voorstel af te wijken.In antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie meld ik dat Zwolle
omtrent woningbouwlocaties geen afspraken met buurgemeenten heeft gemaakt.
Overigens is er in Zwolle en Kampen/IJsselmuiden wel aandacht voor de onderlinge
verhouding en bestuurlijke afstemming waar het gaat om infrastructurele ontwikkelingen,
zowel in fysiek, economisch en sociaal opzicht. De provincie is hierbij betrokken,
mede ter uitwerking van de lopende streekplanherziening. Daarbij zal de meest
wenselijke toekomstige ontwikkeling en invulling van het gebied tussen de
beide gemeenten (Mastenbroek) uiteraard ook aan de orde komen. Ik heb er alle
vertrouwen in dat betrokkenen er in goed overleg onderling zullen uitkomen.Grensbeloop richting DalfsenDe leden van de VVD-fractie vroegen of het, gezien het uitgangspunt van
natuurlijke grenzen, niet wenselijk is om het deel van de rijksweg 35 dat
zich bevindt op het grondgebied van de gemeente Dalfsen toe te voegen aan
de gemeente Zwolle.Het uitgangspunt om herindelingen zoveel mogelijk langs natuurlijke dan
wel visueel herkenbare grenzen te laten plaatsvinden wordt gedeeld. Het is
vooral van toepassing in situaties waarin tot grensverlegging wordt overgegaan,
zodat dan ook meteen een logische correctie kan plaatsvinden, en overigens
in gevallen waarin de urgentie evident is. Beide situaties doen zich hier
niet voor. Er is geen inhoudelijke reden om het bedoelde gedeelte (westelijk
van de RW35 gelegen in de gemeente Dalfsen) naar Zwolle over te brengen. In
dit geval is het handhaven van bestaande grenzen – gemeenten zoveel
mogelijk heel laten – een uitgangspunt dat waar mogelijk gehandhaafd
dient te worden.De nieuwe gemeente Dalfsen/NieuwleusenDe vorming van de nieuwe gemeente Dalfsen/Nieuwleusen is door beide gemeenten
vanaf de aanvang van het herindelingsproces ondersteund. Beide gemeenten hebben
reeds in een vroeg stadium aangekondigd dat na de beslissing van provinciale
staten het fusieen integratieproces zou worden gestart. In 1997 is de «Toekomstvisie
Dalfsen en Nieuwleusen» gepresenteerd met als doel met de nieuwe gemeente
«op de kaart van Nederland te komen». Vanuit sociaal-economische
en ruimtelijk-functionele aspecten zijn in deze visie de mogelijkheden en
de kansen van de nieuwe gemeente beschreven. Het gaat hierbij dan ook om bepaalde
beleidsthema's die voor beide gemeenten identiek zijn. In die zin, zo antwoord
ik op een vraag van de leden van de PvdA-fractie, spelen items als behoud
van leefbaarheid (bijv. bereikbaarheid), handhaving en uitbouw van het voorzieningenpakket,
relaties met Zwolle (bijv. benutting van ligging en verbindingen) en plattelandsvraagstukken
(bijv. terugloop van arbeidsplaatsen in de landbouwsector en het evenwicht
tussen natuur, agrarisch gebruik, landschap en toerisme) een
belangrijke rol. Men ziet hierbij herindeling met het behoud van het goede
als een kans en een uitdaging om de veelheid van de vraagstukken die in deze
plattelandsgemeenten aan de orde zijn aan te pakken en de belangen van de
inwoners te behartigen. De intentie van de beide gemeenten om herindeling
als middel tot versterking te beschouwen en zèlf inhoud te geven aan
de toekomst is mijns inziens het beste antwoord op de vraag van de leden van
de fractie van het CDA naar de knelpunten en de noodzakelijkheid van deze
samenvoeging.De gemeente StaphorstDe leden van de PvdA-fractie informeerden naar de keuze en de redenen
voor het zelfstandig blijven van Staphorst. Ook wilden zij weten wat het evenwicht
in het voorstel is tussen Staphorst en haar aanstaande buurgemeenten. Evenals
de leden van de VVD-fractie stelden de genoemde leden tevens de vraag of het
maatschappelijk karakter een reden is om van herindeling af te zien en op
welke wijze zich dit verhoudt met bijvoorbeeld de positie van Genemuiden en
de gemeente Rijssen in Twente.Staphorst is een middelgrote gemeente in West-Overijssel. In verhouding
tot de andere gemeenten in dit gebied zal Staphorst na de herindeling tot
een van de kleinere gaan behoren. Dat neemt niet weg dat ook reeds in de provinciale
herindelingsprocedure is overwogen om samenvoeging met een van de andere omliggende
gemeenten te realiseren. In een van de varianten is samenvoeging met de gemeente
Nieuwleusen in beeld gekomen. Uit het overleg met de gemeenten op grond van
de Wet arhi bleek hiervoor echter van beide kanten geen draagvlak te bestaan.
Uiteraard moet de vraag of een gemeente zelfstandig kan blijven dan wel samengevoegd
moet worden altijd worden beantwoord in de context van andere in het desbetreffende
gebied aan de orde zijnde voorstellen.Naast de mogelijkheid van Nieuwleusen is door de leden van de PvdA- en
D66-fracties gevraagd om een reactie van de regering op de suggestie om Staphorst
met één of meerdere gemeenten aan het Zwartewater samen te voegen.Elders zal worden aangegeven welke argumenten er zijn om de drie gemeenten
aan het Zwartewater samen te voegen, en waarom Nieuwleusen en Dalfsen een
goede combinatie vormen. In beide gevallen is voor die betrokken gemeenten
een samenhangende problematiek aan de orde. Bovendien dient bij de afweging
welke gemeenten voor een nieuwe combinatie in aanmerking komen ook te gelden
dat er sprake is van een onderling evenwicht tussen de fusiegemeenten. Dat
is in de gegeven situaties duidelijk het geval. Qua ligging en sociaal-economische
structuur passen de Zwartewatergemeenten heel goed bij elkaar. Dat geldt eveneens
voor de gemeenten Dalfsen en Nieuwleusen.Natuurlijk is het zo dat het «maatschappelijk karakter» van
Staphorst zich onderscheidt van andere gemeenten. Dat is hier wellicht sterker
aan de orde dan bij de meeste andere gemeenten. Het karakter van een gemeente
is echter geen zelfstandig argument voor het al dan niet samenvoegen met andere
gemeenten, maar het kan wel een factor in de afweging zijn. Door de leden
van de genoemde fracties werd verwezen naar Genemuiden en Rijssen. Kennelijk
wordt daar ook een «maatschappelijk karakter» onderkend dat in
overweging dient te worden genomen bij herindeling. Ook hier geldt dat dit
geen zelfstandig argument kan zijn, en evenzeer dat de situatie van andere
omliggende gemeenten, onder andere qua maatschappelijke oriëntatie en
bestuurskracht, mede-bepalende factoren zijn. Natuurlijk blijft daarbij altijd
ook de toets of een gemeente voldoende bestuurskracht of, zoals eerder verwoord,
basiskwaliteit heeft. Dit dient voor een deel aan de hand van objectieve maatstaven
te worden beoordeeld, maar anderzijds spelen daarbij ook de eigenheid
van het gebied, de bestaande samenhang binnen de gemeente en de verhouding
in de regio een rol. In deze opzichten kan worden geconstateerd dat de gemeente
Staphorst, gezien haar omvang en haar bestuurlijke opgaven, haar rol in bestuurlijk
opzicht voor een lange periode goed kan vervullen.Tot slot wilden de leden van de fractie van de SGP weten of het mogelijk
is om de buurtschappen Oud-Avereest en Westerhuizingenveld bij Staphorst te
voegen in plaats van bij de beoogde gemeente Hardenberg.De regering hanteert in eerste instantie het uitgangspunt dat gemeenten
zoveel mogelijk ongedeeld, dat wil zeggen zonder afsplitsing van hele kernen
of dorpsgemeenschappen, worden samengevoegd. In de herindelingsprocedure is
aandacht besteed aan de mogelijke toevoeging van de buurtschappen Oud-Avereest
en Westerhuizingenveld aan de gemeente Staphorst en derhalve een afsplitsing
van Avereest. Het standpunt van de provincie om voorshands niet te kiezen
voor een grenscorrectie maar te zijner tijd in overleg met de gemeentebesturen
het meest wenselijke grensbeloop tussen Staphorst en de nieuwe gemeente Hardenberg
te bezien wordt door de regering gedeeld.3.3. Noordoost-OverijsselDe nieuwe gemeente Hardenberg/Ommen/Avereest/GramsbergenOver het voorstel tot de vorming van één gemeente in Noordoost-Overijssel
zijn vele vragen gesteld. Zo informeerden de leden van de CDA- en SGP-fracties,
voor alle vier gemeenten afzonderlijk, naar de aanwezigheid van knelpunten
die huns inziens een herindeling moeten kunnen rechtvaardigen. De leden van
de andere fracties verzochten vooral om de bestuurlijke meerwaarde van de
samenvoeging ten opzichte van samenwerkingsen andere samenvoegingsvarianten
inzichtelijk te maken.Zoals in de inleiding en de Beleidsnotitie gemeentelijke herindeling gesteld,
gaat de regering voor het herindelingsbeleid uit van andere uitgangspunten
dan de knelpuntenbenadering. Vanuit dat oogpunt wordt het niet zinvol geacht
in te gaan op het verzoek van de leden van de fracties van CDA en SGP een
beschrijving van de mogelijke knelpunten per gemeente te geven. De noodzaak
tot herindeling en de samenvoeging van de vier gemeenten is wat de regering
betreft gelegen in het belang van individuele gemeenten overstijgende argumenten.
Voor de versterking van het lokaal bestuur in het landelijk gebied is door
de regering in dit verband met name de regionale situatie in de bestuurlijke
afweging betrokken. In deze paragraaf wordt dit essentiële punt aan de
hand van de vragen en opmerkingen van de leden van de diverse fracties, naast
hetgeen daarover al in de memorie van toelichting is opgemerkt, verder uiteengezet.Rapport «Van Nut en Noodzaak»Allereerst zal ik ingaan op de vragen over het rapport «Van Nut
en Noodzaak», dat als bijlage bij het wetsvoorstel is gevoegd. De leden
van de fracties van PvdA, CDA, D66, SGP, GPV en RPF verzochten onder meer
om een reactie op de stelling van de gemeenten Ommen, Avereest en Gramsbergen
dat het rapport niet door de gemeenten bestuurlijk is onderschreven en welke
waarde de provincie Overijssel en de regering aan dit rapport in de herindelingsprocedure
hebben gegeven.De bestaande samenwerkingsrelaties in de regio Noordoost-Overijssel vormden
in 1995 voor Hardenberg, Ommen, Avereest en Gramsbergen aanleiding tot een
nadere oriëntatie op nauwere vormen van samenwerking. Nog voor de presentatie
van de provinciale variantennota in oktober 1996 brachten de
vier gemeenten gezamenlijk het rapport «Van Nut en Noodzaak» uit.Dit rapport noemt een aantal argumenten die de keuze voor de vorming van
één Noordoost-gemeente ondersteunen. Op basis van wederzijds
gebruik van voorzieningen, verkeersbewegingen en vanwege landschappelijke
samenhang wordt geconstateerd dat het gebied Noordoost kan worden beschouwd
als één gebied dat een gezamenlijke aanpak behoeft. Hiermee
is tevens een antwoord gegeven op de vraag van de leden van de PvdA-fractie
over de samenhang in het gebied.De bestuurlijke praktijk heeft zich volgens het rapport in de loop van
jaren naar die maatschappelijke werkelijkheid en samenhang gevoegd. De samenwerking
in Noordoost-Overijssel gaat terug tot de jaren vijftig. Verder hebben de
gemeenten in dit gebied met elkaar gemeen dat zij afhankelijk zijn van een
beperkt aantal sectoren en dat de perifere ligging van Noordoost-Overijssel
het gebied kwetsbaar maakt. Het rapport maakt duidelijk dat alle vier gemeenten
in het gebied geconfronteerd worden met de noodzaak inspanningen te versterken
om een relatieve achterstand in de werkgelegenheid, die op termijn gevolgen
zal hebben voor onder meer de verzorgingsstructuur en voor de leefbaarheid
in de kernen op het platteland, tegen te gaan.De inmiddels gestarte discussie over de herindeling heeft er destijds
toe geleid dat een gezamenlijke discussie en besluitvorming over het rapport
niet is afgerond, zo antwoord ik op de vraag van de leden van de D66-fractie
naar het ontbreken van bestuurlijke vertaling van dit rapport. De in het rapport
«Van Nut en Noodzaak» gepresenteerde herindelingsvarianten, die
voldeden aan de door gedeputeerde staten gestelde criteria, zijn vervolgens
overgenomen in de provinciale variantennota en daarmee ingebracht in het overleg
tussen het provinciaal bestuur en de betrokken gemeentebesturen op grond van
de Wet arhi. De alternatieven betroffen de vorming van één Noordoost-gemeente
en de vorming van de gemeenten Hardenberg/Gramsbergen en Ommen/Avereest. Aan
de door de gemeenten gepresenteerde varianten hebben gedeputeerde staten nog
een derde toegevoegd, te weten de samenvoeging van Hardenberg/Gramsbergen/Avereest
en van Ommen/Dalfsen.Uit het gezamenlijk uitbrengen van het rapport «Van Nut en Noodzaak»
kan worden afgeleid dat alle vier gemeenten de bestaande samenhang binnen
het gebied en de noodzaak tot samenwerking in beginsel onderschrijven. Overigens
is het rapport «Van Nut en Noodzaak» niet te beschouwen als een
extern advies, maar moet het worden gezien als één van de documenten
die zijn meegenomen in de overwegingen die ten grondslag liggen aan het voorliggende
herindelingsvoorstel en de afwegingen die hierbij gemaakt zijn.SamenwerkingHet in beginsel onderschrijven van samenwerking alleen is echter voor
deze regio naar de mening van de regering niet voldoende. Voor de gewenste
versterking van de regio is een duidelijke en doorzichtige bestuurlijke structuur
noodzaak.De leden van de fracties van PvdA, CDA, GPV en RPF vroegen onder meer
naar de reeds bestaande samenwerkingsrelaties als alternatief voor de voorgestelde
samenvoeging. De leden van de fracties van CDA, D66, GPV en RPF vestigden
de aandacht op een ander punt, namelijk de belangentegenstellingen en beleidsconcurrentie.Bij de vorming van twee gemeenten in Noordoost-Overijssel zal nauwe intergemeentelijke
samenwerking noodzakelijk blijven. Het rapport «Van Nut en Noodzaak»
illustreert op hoeveel terreinen gezamenlijk beleid of afstemming van beleid
in het gebied van deze gemeenten nodig is, zo antwoord ik op een vraag van
de leden van de PvdA-fractie. Samenvoeging van de vier gemeenten maakt een
voortdurende en vaak vertragende beleidsafstemming die bij intergemeentelijke
samenwerking voorkomt overbodig. Eveneens zou het de duidelijkheid en transparantie
van het openbaar bestuur, die nu door de veelheid aan samenwerkingsvormen
voor de burger en het bedrijfsleven vaak lastig te doorgronden is, ten goede
komen. Het terugbrengen van het aantal samenwerkingsvormen sluit overigens
aan bij het – landelijke en provinciale – uitgangspunt dat voorstellen
tot gemeentelijke herindeling mede gericht dienen te zijn op reductie van
intergemeentelijke samenwerkingsvormen, opdat gemeenten zoveel mogelijk in
staat worden gesteld de lokale taken zelfstandig uit te voeren. Het streven
bij herindeling is er immers op gericht dat taken zo dicht mogelijk bij de
burger worden uitgeoefend. Dit betekent ook dat belangentegenstellingen en
beleidsconcurrentie zoveel mogelijk op lokaal niveau – zonder tussenkomst
van de provincie – moeten kunnen worden ondervangen.SamenvoegingsvariantenDoor de leden van de diverse fracties werd ook geïnformeerd naar
de verschillende posities die de afzonderlijke gemeenten nu en in de toekomst
innemen en mogelijke andere samenvoegingsopties c.q. het zelfstandig blijven
van gemeenten. Hierbij werden ongeveer alle denkbare combinaties van gemeenten
genoemd.Naar het oordeel van provinciale staten van Overijssel en de regering
maakt samenvoeging van de vier gemeenten een evenwichtige economische ontwikkeling
van het gehele gebied mogelijk. Samenvoeging betekent echter niet dat het
karakter van een gemeente verloren zal gaan, zo antwoord ik op een vraag van
de leden van de VVD-fractie. Hierbij verwijs ik tevens naar hetgeen ik hierover
heb opgemerkt in paragraaf 1.4 en de essays over het onderwerp gemeente
en gemeenschap die onlangs naar uw Kamer zijn gezonden. Na de samenvoeging
zal elke gemeenschap vanuit de eigen potenties een bijdrage leveren aan de
gezamenlijke ontwikkeling. Het overwegend toeristisch-recreatieve karakter
van de gemeente Ommen en de meer agrarisch-industriële karakters van
de drie andere gemeenten zullen elkaar in de nieuwe gemeente aanvullen en
versterken. Samenvoeging biedt daarbij mogelijkheden voor gezamenlijk beleid
en afstemming van beleid in het gebied van de nieuwe gemeente.Behoud van zelfstandigheid van Ommen, Avereest of Gramsbergen, gelezen
de vragen van de leden van de fracties van PvdA, VVD, CDA, D66, GroenLinks,
SGP, GPV en RPF, acht de regering niet in het belang van het gebied Noordoost
noch in het belang van de inwoners van de betrokken gemeenten. De maatschappelijke
opgaven waarvoor de lokale overheid zich in dit gebied in de toekomst gesteld
ziet, vereisen een aanzienlijke versterking van het lokaal bestuur. De verwachting
is dat de gemeenten op den duur onvoldoende in staat zullen zijn een breed
en samenhangend takenpakket uit te oefenen. Het inwonertal is daarbij niet
het enige criterium. Naast inwonertal en oppervlakte van een gemeente zijn
ook de maatschappelijke omstandigheden, de positie van een gemeente in de
regio en ten opzichte van omliggende gemeenten van belang.Wanneer Ommen zelfstandig zou blijven en niet wordt betrokken bij de samenvoeging
van de Noordoost-gemeenten bestaat het gevaar van verzwakking van de positie
van het gebied op sociaal-economisch en recreatief-toeristisch gebied en daarmee
de bewerkstelliging van een tweedeling binnen het – toch al kwetsbare –
gebied. De verwachting is dat de aanzienlijk versterkte gemeente Hardenberg/Avereest/Gramsbergen
daarbij over betere potenties voor een gunstige economische ontwikkeling zal
beschikken, hetgeen nadrukkelijk ten koste zal gaan van de gemeente Ommen.
Dit staat overigens volledig los van het gegeven dat Ommen in de bestaande
situatie en voor de middellange termijn op zich best zelfstandig zou kunnen
blijven. De regering heeft vanuit dat oogpunt ook begrip voor
de vele reacties die vanuit Ommen zijn ontvangen. Echter, voor de langere
termijn wordt een samengaan met de overige Noordoost-gemeenten in het belang
van het hele gebied geacht.Ook werd door de leden van de diverse fracties gevraagd naar de mogelijkheid
van een tweedeling van het gebied via de zogenoemde noord-zuid as of via de
oost-west as.De regering is eveneens van mening dat deze beide varianten niet wenselijk
zijn. Samenvoeging via de oost-west as van enerzijds Avereest/Gramsbergen/noordelijk
deel van Hardenberg en anderzijds zuidelijk deel van Hardenberg/Ommen is vanuit
sociaal-economisch opzicht niet reëel, omdat er sprake is van een opsplitsing
en derhalve verzwakking van de gemeente Hardenberg zonder dat daarvoor op
zichzelf de noodzaak of wens is gebleken. Ook de vorming van twee gemeenten
via de noord-zuid as Hardenberg/Gramsbergen en Ommen/Avereest wordt afgewezen.
Deze variant zal een onvoldoende evenwichtige bijdrage kunnen leveren aan
de sociaal-economische ontwikkeling van het gehele gebied Noordoost-Overijssel.
Daarnaast draagt samenvoeging van Hardenberg/Gramsbergen in onvoldoende mate
bij aan de versterking van de streekfunctie die de kern Hardenberg voor het
omliggende gebied vervult. Voorts is het wenselijk dat de industriekernen
Hardenberg en Dedemsvaart (gemeente Avereest) in één gemeente
worden samengevoegd, zodat de nieuwe gemeente een sterke industriële
ontwikkeling kan doormaken. Overigens bleek reeds tijdens het overleg op grond
van de Wet arhi dat het draagvlak met name bij Hardenberg, Gramsbergen en
Avereest voor deze variant van de noord-zuid as zéér gering
is.OriëntatieDe leden van de fracties van PvdA, VVD en SGP verzochten om nadere uitleg
over de oriëntaties van de verschillende Noordoost-gemeenten.Overeenkomsten in oriëntatiestromen kunnen de totstandkoming van
maatschappelijke samenhang binnen de nieuw te vormen gemeenten vergemakkelijken.
De regering is zich bewust van mogelijke verschillen in oriëntatie tussen
Hardenberg en Gramsbergen (in noordoostelijke richting) enerzijds en Ommen
(in westelijke richting) anderzijds. De samenhang binnen het gebied, welke
onder meer blijkt uit de jarenlange traditie van samenwerking op vele terreinen,
zal binnen de nieuw te vormen gemeente dusdanig sterk zijn, dat de verschillen
in oriëntatie de vorming van een sterke plattelandsgemeente niet in de
weg zullen staan.Aansluitend hierop meld ik op een vraag van de leden van de SGP-fractie
dat, hoewel verbindingen via de ecologische hoofdstructuur en het Vecht/Regge-gebied
met Dalfsen en andere kernen aanwezig zijn, in de herindelingsvoorstellen
niet gekozen is voor samenvoeging van Ommen en Dalfsen, maar voor samenvoeging
van Dalfsen en Nieuwleusen. Redenen hiervoor zijn onder meer dat veel waarde
wordt gehecht aan deze fusie, zoals deze door Dalfsen en Nieuwleusen in het
kader van het herindelingsproces is ingezet, en dat de toekomst van Ommen
vooral is gelegen in de regio Noordoost-Overijssel.De leden van de fractie van de PvdA verzochten voorts om een uiteenzetting
van de regering waarom het overleg met de nieuw te vormen gemeente Den Ham/Vriezenveen
over een aantal kernen in het zuiden van Hardenberg en het oosten van Ommen
geen gevolgen heeft gehad voor dit wetsvoorstel.Met het oog op de mogelijke oriëntatie van enkele kernen in het zuiden
van de gemeente Hardenberg en het oosten van de gemeente Ommen op de gemeenten
Vriezenveen en Den Ham, hebben beide laatstgenoemde Twentse gemeenten deelgenomen
aan het overleg ex artikel 2 van de Wet arhi voor West-Overijssel. Zoals in
de memorie van toelichting is aangegeven, hebben beide overleggen
niet geleid tot wijzigingen in de provinciale voorstellen. De regering heeft
deze voorstellen integraal overgenomen.Streekfunctie van HardenbergDe leden van de fracties van SGP, GPV en RPF verzochten om een toelichting
op de streekfunctie van Hardenberg. Ik zal dit koppelen aan een verdere uiteenzetting
over de economische positie van deze gemeente en van het totale gebied.Een aantal grotere kernen in West-Overijssel hebben door hun omvang en
ligging een belangrijke rol op het gebied van wonen, werken en voorzieningen
voor een groot aantal bewoners, van de kern zelf en van het omliggende gebied.
In het provinciale beleid worden de gemeenten Hardenberg en Steenwijk om die
redenen aangemerkt als streekcentra in West-Overijssel. Ook hebben Kampen/
IJsselmuiden en Raalte een bovenlokale verzorgende functie. In functioneel
en ruimtelijk opzicht manifesteren de vier kernen zich door een absoluut en
relatief hoog inwonertal, de aanwezigheid van vrij grote woongebieden met
een gedifferentieerd aanbod aan woningtypes en woonmilieus, de aanwezigheid
van meer of minder grootschalige bedrijfsterreinen en van een relatief omvangrijk
pakket aan voorzieningen. De functie die dergelijke centra vervullen, betekent
dat zij over voldoende ruimte dienen te beschikken om in staat te zijn ook
op langere termijn keuzen voor de meest wenselijke ruimtelijke ontwikkeling
te maken.Voor Hardenberg geldt in dit verband dat zij, gezien de betrekkelijk grote
afstand vanuit Noordoost-Overijssel naar Zwolle, Almelo, Hoogeveen en Coevorden,
een belangrijke functie vervult op het gebied van de verzorging en de werkgelegenheid
voor het gebied Noordoost. Ook de ligging van de gemeente aan de landsgrens
is daarbij van betekenis. De verzorgende functie blijkt uit de aanwezigheid
van onderwijsvoorzieningen voor voortgezet onderwijs, de aanwezigheid van
een streekziekenhuis en een goed uitgerust winkelapparaat. De werkgelegenheidsfunctie
blijkt uit de aanwezigheid van omvangrijke bedrijfsterreinen voor zowel groot-
als kleinschalige industrie.Voor de inrichting van het gemeentelijk bestuur in Noordoost-Overijssel
wegen de regionale omstandigheden zwaar. Met de leden van de fractie van D66
wordt geconstateerd dat in dit kader met name de economische situatie en argumenten
van groot belang zijn. De regering verbindt hieraan echter, evenals de provincie
Overijssel, de conclusie dat samenvoeging noodzakelijk is.De nieuwe gemeente Hardenberg zal moeten inspelen op de economische dynamiek
die ten gunste moet komen aan het hele gebied. Hetzelfde geldt echter voor
tal van andere beleidsterreinen zoals woningbouw, infrastructuur, recreatie,
voorzieningen, natuur en milieu. Een integrale benadering voor deze zaken
komt dan ook in beeld willen de inspanningen op economisch terrein effectief
zijn. Dit kan het beste worden gegarandeerd door een bundeling van de bestuurlijke
krachten in één grote plattelandsgemeente. De Vecht die door
Gramsbergen via Hardenberg naar Ommen stroomt kan gezien worden als een belangrijke
schakel voor de gemeenten in verband met recreatie en toerisme en is in die
zin ook van groot belang voor de profilering van de toekomstige gemeente.
Gezien het bovenstaande betekent samenvoeging van de vier gemeenten een integrale
benadering van beleidsvraagstukken in het gebied en betere afwegingsmogelijkheden.
Zo kunnen enerzijds op deze wijze natuur en landschap in het gebied worden
beschermd en anderzijds vinden woningbouw en industriële activiteiten
in de daartoe aangewezen kernen plaats. SchaalgrootteDe leden van de fracties van VVD, CDA, D66 en SGP stelden in relatie tot
de omvang van de nieuw te vormen gemeente enkele vragen met betrekking tot
de afstand tussen burger-bestuur, de dienstverlening, de bestuurskracht van
de nieuwe gemeente, binnengemeentelijke concurrentie en binnengemeentelijke
decentralisatie en deconcentratie.Zoals reeds in de memorie van toelichting is gememoreerd kan de regering
zich voorstellen dat de samenvoeging van de vier Noordoost-gemeenten vragen
in de sfeer van grootschaligheid, de veelheid aan kernen en de afstand burger-bestuur
oproept. Niet ontkend kan worden dat de nieuwe gemeente een grote gemeente
wordt en dat de afstanden fysiek niet minder worden. Via vormen van binnengemeentelijke
decentralisatie en deconcentratie, interactief bestuur en gebiedsgericht werken
is het echter zeer wel mogelijk om veronderstelde nadelen van de samenvoeging
op te vangen. Hiervoor is de inzet en visie van het nieuwe gemeentebestuur
noodzakelijk. Effecten van herindeling zijn namelijk in belangrijke mate het
resultaat van wat betrokkenen ermee doen. Er zijn bovendien grote(re) gemeenten
in ons land waarvan ik zou willen concluderen dat deze op de genoemde aspecten
zeker niet negatief functioneren. Er zijn ook meer gemeenten in Nederland
met veel kernen, die echter verschillen in grootte en waarbij de kansen en
problemen per kern verschillen. Niet elke kern behoeft evenveel aandacht van
het gemeentebestuur. Ik heb derhalve geen enkele twijfel dat de nieuwe gemeente
zeer bestuurskrachtig zal zijn. Voorts zie ik geen gevaar voor binnengemeentelijke
concurrentie. Het nieuwe gemeentebestuur, maatschappelijke organisaties en
het bedrijfsleven zullen er, gezien de opgaven en problemen die zich in het
gebied voordoen, gezamenlijk voor zorgdragen dat binnen de nieuw te vormen
gemeente hieraan voldoende en evenwichtige aandacht wordt gegeven.De bovenstaande uiteenzetting over de voorgestelde samenvoeging van de
Noordoost-gemeenten leidt er mijns inziens toe dat een duurzame versterking
van het lokaal bestuur voor dit gebied wenselijk en noodzakelijk is. Samenwerking
of andere herindelingsvarianten in plaats van samenvoeging van de vier gemeenten
tot één sterke gemeente bieden een onvoldoende bijdrage aan
de sociaal-economische ontwikkeling, het behouden van draagvlak voor aanwezige
voorzieningen en het instandhouden van agrarische, landschappelijke en natuurlijke
waarden. De reeds bestaande samenwerking en samenhang in het gebied evenals
het standpunt van de gemeentebestuurders dat een bestuurlijke oplossing het
gebied als geheel ten goede zou moeten komen sterken mij in de overtuiging
dat de vorming van één sterke gemeente de meest wenselijke bestuurlijke
oplossing is.3.4. SallandDe nieuwe gemeente Raalte/HeinoDe leden van de fracties van PvdA, VVD, CDA, D66 en SGP vroegen naar de
meerwaarde en de verdere onderbouwing van de voorgestelde samenvoeging van
Raalte en Heino. De genoemde leden refereerden hierbij aan de wens van Heino
om zelfstandig te blijven, de positie van Raalte, mogelijke knelpunten, het
bestuurlijk evenwicht in Salland, de verbindingen met en de maatschappelijke
oriëntatie ten opzichte van Zwolle.Bij de ontwikkeling van de herindelingsvoorstellen speelt niet alleen
de versterking van de positie van de steden of regionale centra een rol. Ook
de plattelandsontwikkeling verdient de nodige aandacht. Ik verwijs hiervoor
ook naar de Werkgroep Leefbaarheid Platteland die in 1995 een advies
heeft uitgebracht om de vorming van grotere plattelandsgemeenten te bevorderen.
Het door de provincie ontwikkelde beleidskader voor de problematiek van de
gemeenten in het landelijk gebied en het rijksbeleid ten aanzien van de herindeling
vormden in de provinciale herindelingsprocedure de richtsnoeren. Gegeven het
advies en de geformuleerde uitgangspunten in de provinciale en rijksnota's
zijn er onvoldoende garanties dat Heino op den duur (de groei van) het gemeentelijke
takenpakket zelfstandig aankan en over voldoende basiskwaliteit beschikt.De samenvoeging van Raalte en Heino leidt tot een bestuurskrachtige gemeente
van circa 36 000 inwoners, die in relatie tot omliggende steden als Zwolle
en Deventer in staat zal zijn de haar gestelde opgaven en kansen op de juiste
wijze in te vullen. Ook andere argumenten ondersteunen naar de mening van
de regering de samenvoeging. Zowel maatschappelijk (werken, winkelen, onderwijsoriëntatie,
kerkelijke achtergrond) als ruimtelijk-fysiek liggen er van oudsher duidelijk
relaties tussen Heino en Raalte. De infrastructuur in Salland loopt via de
lijnen Heino-Raalte en Wijhe-Olst. Tussen Heino en Wijhe en Olst is er van
bindingen als hiervoor aangegeven, niet of in veel mindere mate sprake. Mede
gezien de afwezigheid van draagvlak vormt de samenvoeging van Heino met deze
twee gemeenten geen voor de hand liggende optie.Met betrekking tot de oriëntatie van Heino op Zwolle kan worden gesteld
dat er zeker evenals richting Raalte ook nauwe banden tussen Heino en Zwolle
bestaan. Dit vormt voor een samengaan van Heino en Raalte geen belemmering.
Toevoeging van Heino om die reden aan Zwolle is niet overwogen. De omvang
en positionering van Raalte in het Sallandse hebben geleid tot het voorliggende
voorstel tot herindeling van de gemeente.Afsluitend kan in antwoord op de vraag van de leden van de D66-fractie
worden opgemerkt dat de gemeente Heino een tweesporenbeleid volgt en er met
de gemeente Raalte omtrent het mogelijk samengaan afspraken zijn gemaakt.
Naar de mening van de regering nemen de gemeenten hiermee hun verantwoordelijkheid
ten opzichte van het gemeentepersoneel en de inwoners.De leden van de CDA-fractie verzochten tenslotte om toezending van het
advies van de commissie als bedoeld in artikel 285 van de Gemeentewet met
betrekking tot de gemeente Heino.Dat advies is ter kennisneming bij deze nota gevoegd (bijlage 2)1.De nieuwe gemeente Olst/WijheZoals eerder in antwoord op vragen en opmerkingen van de leden van de
fracties van het CDA en SGP aangegeven, is de regering geen voorstander van
het hanteren van alleen de knelpuntenbenadering als uitgangspunt voor herindeling,
maar wordt een bredere, toekomstgerichte visie aangehangen. Ook gemeenten
in het landelijk gebied dienen zodanig te worden versterkt dat zij voldoende
bestuurskracht hebben om een substantieel pakket van uitvoerende, sturende
en verdelende lokale taken te behartigen. Gemeenten moeten over de nodige
ruimte en middelen beschikken om een breed en samenhangend takenpakket te
kunnen uitvoeren.Allereerst zijn door de leden van de fracties van de PvdA, VVD en D66
vragen gesteld over andere mogelijkheden tot samenvoeging zoals Olst/Wijhe/Heino
of Zwolle/Wijhe, mede gezien de toekomstige bestuurskracht van de nieuwe gemeente
en de onderlinge relaties.In de vorige paragraaf is reeds kort ingegaan op deze samenvoegingsvariant.
Tijdens het overleg als bedoeld in artikel 2 van de Wet arhi tussen provincie
en de gemeenten Heino, Wijhe en Olst hebben deze gemeenten de vorming van
één grote gemeente afgewezen. De infrastructuur is in dit gebied
met name noord-zuid ontwikkeld. Dat geldt voor de twee hoofdwegen
tussen Zwolle en Deventer. Daarnaast zijn de relaties tussen Olst/Wijhe en
Heino minimaal. De gemeente Wijhe heeft ook uitgesproken dat een samenvoeging
met de gemeenten Raalte, Zwolle of Deventer wordt uitgesloten. Een ander standpunt
van deze gemeente zoals de leden van de D66-fractie suggereerden is mij niet
bekend. Voor Heino is een samenvoeging met Wijhe en Olst niet aan de orde.
Een combinatie met Raalte is voor Heino (na de optie van behoud van zelfstandigheid)
de enig bespreekbare variant. Maatschappelijke verbanden geven hiertoe ook
alle aanleiding. Voor Wijhe daarentegen is een samenvoeging van Wijhe en Olst
bespreekbaar. Wijhe ziet hierin als voordeel ten opzichte van de variant waarin
Heino eveneens is betrokken, dat er een goed vergelijkbare structuur in beide
gemeenten is, blijkend uit bestaande verbindingen. De samenvoeging van Wijhe
en Olst biedt naar de mening van de regering, gelet op de beperkte opgaven
die voor dit deel van de provincie gelden, een voldoende duurzame oplossing
in het gebied, zo antwoord ik op de vraag van de leden van de PvdA-fractie.De leden van de fracties van PvdA, CDA, VVD, D66 en SGP refereerden aan
twee verschillen tussen de gemeenten, namelijk de uiteenlopende oriëntaties
en de participatie van de twee gemeenten in verschillende samenwerkingsregio's.
Deze leden vroegen om een reactie van de regering naar de samenhang in de
voorgestelde nieuwe gemeente.De structuren van Olst en Wijhe vertonen diverse samenhangen, zoals landbouw,
industrie en de afwezigheid van zakelijke dienstverlening. Verwacht wordt
dat de vraagstukken van beide gemeenten daardoor de komende jaren vergelijkbaar
zullen zijn.Ook in landschappelijk opzicht (IJsselgemeenten) vertonen beide gemeenten
grote gelijkenis. Het beleid ten aanzien van de ruimtelijke ordening en de
bescherming van natuurwaarden vormt een gemeenschappelijk aandachtspunt en
hiervoor is een samenhangend beleid te voeren. De regering is dan ook niet
bevreesd dat de nieuw gevormde gemeente een gebrek aan samenhang zal vertonen.
Er is hier ook geen sprake van «de laatst overblijvende» samenvoeging,
zoals de leden van de VVD-fractie suggereerden. Aan de beoogde samenvoeging
Olst-Wijhe liggen de zojuist genoemde weloverwogen argumenten ten grondslag.Olst en Wijhe hebben in de bestaande situatie een bestuurlijk verschil
in oriëntatie. Dat valt niet te ontkennen. Olst is op Deventer (Regio
Stedendriehoek) en Wijhe op Zwolle (Regio IJssel-Vecht) gericht. De samenhangen
door onder andere structuur, ligging en verbindingen zijn echter dusdanig
sterk dat zaken als een relatief beperkt inwoneraantal en de huidige verschillen
in oriëntatie, de vorming van een sterke plattelandsgemeente niet in
de weg zullen staan. De keuze voor één regionaal samenwerkingsverband
zal voor het bestuur van de nieuwe gemeente een punt van aandacht worden.
Nadat die keus is gemaakt zal ook het huidige verschil in oriëntatie
vanuit bestuurlijk oogpunt zijn opgeheven. Overigens moet intergemeentelijke
samenwerking als een primaire gemeentelijke aangelegenheid worden gezien.Uit de reacties uit beide gemeenten kan worden afgeleid dat een samenvoeging
van beide gemeenten niet op grote bezwaren stuit.In antwoord op de vraag van de leden van de D66-fractie wordt gemeld dat
Olst en Wijhe reeds op een constructieve wijze bezig zijn met de voorbereiding
van de fusie. Wijhe voert hierbij, vanwege haar primaire optie voor behoud
van zelfstandigheid, een zogenaamd tweesporen-beleid. Mijn opmerking bij de
gemeenten Raalte en Heino over het nemen van verantwoordelijkheid door het
lokale bestuur geldt voor de gemeenten Olst en Wijhe eveneens. 3.5. IJsseldeltaDe nieuwe gemeente Kampen/IJsselmuidenGeconstateerd wordt dat de samenvoeging tussen de gemeenten Kampen en
IJsselmuiden op instemming van de leden van de diverse fracties kan rekenen.
De vragen die door de leden van de CDA-fractie over het gebied Mastenbroek,
de ruimtebehoefte van Zwolle en de samenwerking tussen Kampen en Zwolle bij
het onderdeel Kampen/IJsselmuiden waren gesteld, zijn reeds in paragraaf 3.1
in combinatie met vragen van de leden van de andere fracties aan de orde geweest.
Ook de vragen van de leden van de fracties van PvdA, VVD, D66, GPV en RPF
over de percelen aan de Bisschopswetering zijn in die desbetreffende paragraaf
reeds beantwoord.Opheffingsnormen van basisscholenDe leden van de fracties van CDA, D66, SGP, GPV en RPF vroegen in het
algemeen aandacht voor de problematiek van het voortbestaan van basisscholen
in het landelijke gebied van IJsselmuiden. De leden van de fractie van de
PvdA informeerden in het bijzonder naar het bestaan van mogelijke precedenten
waarin bij herindeling de opheffingsnorm van het basisonderwijs voor problemen
van gelijke omvang heeft gezorgd.De beantwoording van deze vragen is in overleg met de staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen tot stand gekomen. In antwoord op
de specifieke vraag van de leden van de PvdA-fractie meld ik dat voor zover
bekend er geen gevallen zijn waarin verhoging van de opheffingsnorm van het
basisonderwijs bij herindeling voor problemen van gelijke omvang heeft gezorgd.
Echter de omvang van de problemen kan – zoals in antwoord op vragen
van de leden van de Tweede Kamer, Ross-van Dorp en Rietkerk, d.d. 9 juli 1999,
kenmerk 2 989 915 860, is opgemerkt – worden beperkt
indien adequaat gebruik wordt gemaakt van de ter beschikking staande instrumenten
voor instandhouding van basisscholen. Uit telefonisch contact is gebleken
dat inmiddels een verkennende bespreking heeft plaatsgevonden tussen de betrokken
schoolbesturen en de beide huidige gemeenten.De leden van fracties van CDA, D66, SGP, GPV en RPF informeerden naar
de toekomstige positie van het basisonderwijs in verband met de gemeentelijke
herindeling. Deze leden vroegen daarbij met name aandacht voor het voortbestaan
van twee basisscholen in de gemeente IJsselmuiden die thans in stand worden
gehouden door deelname aan een samenwerkingsovereenkomst inzake gemiddelde
schoolgrootte ingevolgde artikel 157 Wet op het Primair Onderwijs (hierna
WPO genoemd). Door de voorgenomen gemeentelijke herindeling stijgt de instandhoudingsnorm
zodanig dat de overeenkomst geen bescherming meer kan bieden. Het betrokken
bestuur moet andere wegen bewandelen, echter aan de opzegging/aanpassing van
de samenwerkingsovereenkomst verbindt de WPO een (forse) sanctie (artikel
157, 6e lid, WPO). De bepaling dat bij voortijdige beëindiging van de
samenwerkingsovereenkomst elk bevoegd gezag een bedrag aan het Rijk vergoedt,
is destijds in de WPO opgenomen om te voorkomen dat bevoegde gezagsorganen
lichtvaardig tot het afsluiten of het verbreken van een dergelijke overeenkomst
zouden overgaan. Genoemde sanctiebepaling vormt nu voor de betrokken schoolbesturen
een onoverkomelijke belemmering om met behulp van de instandhoudingsmogelijkheden
in de WPO te zoeken naar een passende oplossing. De leden van de diverse fracties
verzoeken in hun inbreng om na te gaan hoe deze belemmering kan worden weggenomen.
Dit omdat het onredelijk wordt gevonden dat de voor de schoolbesturen onvoorzienbare
gemeentelijke herindeling er toe leidt dat men nu met handen en voeten gebonden
is aan de overeenkomst. De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
en ik zijn het met de gedachte eens dat – in dit bijzondere
geval – inderdaad sprake is van een niet voorzienbare situatie en dat
moet worden gezocht naar een passende oplossing. Deze kan worden gevonden
door in dit bijzondere geval een uitzondering te maken op de wettelijke bepaling
dat bij voortijdige beëindiging van de samenwerkingsovereenkomst elk
bevoegd gezag een bedrag aan het Rijk vergoedt. De bijgevoegde nota van wijziging
op het wetsvoorstel voorziet hierin. Met deze nota van wijziging worden de
betrokken schoolbesturen zonder de genoemde belemmering in staat gesteld naar
een passende oplossing te zoeken. Dit binnen de in de WPO neergelegde instrumenten
en mogelijkheden voor instandhouding van basisscholen.In antwoord op een vraag van de leden van de SGP-fractie wordt nog opgemerkt
dat in de op te heffen gemeenten Hasselt, Ommen en IJsselham scholen in hun
voortbestaan kunnen worden bedreigd door verhoging van de instandhoudingsnorm
als gevolg van de voorgenomen gemeentelijke herindeling. Hiertegenover staat
dat in de gemeenten Nieuwleusen, Hardenberg en Steenwijk meer scholen dan
nu het geval is in stand kunnen blijven door verlaging van de instandhoudingsnorm
als gevolg van de herindeling. De school in Wilsum zal op basis van de nu
bekende gegevens naar verwachting net aan de nieuwe norm kunnen voldoen. In
al deze situaties zal moeten worden nagegaan in hoeverre gebruik kan worden
gemaakt van de ter beschikking staande mogelijkheden en instrumenten voor
instandhouding in de WPO.Op de instandhouding van de school in Zuideinde/Kamperveen is hierboven
reeds ingegaan. Met betrekking tot de school in 's-Heerenbroek kan worden
verwezen naar de brief aan de Vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
van 11 januari 2000, kenmerk PO/KB 99/49 195. Identiteit van dorpskernenDe leden van de SGP-fractie wilden weten of de minister de mening deelt
dat het eigen karakter van de dorpskernen in het buitengebied van IJsselmuiden
niet aangetast mag worden.In meer gemeenten in Nederland van welke omvang dan ook bestaan meerdere
kernen met bepaalde gemeenschappelijke levensovertuigingen, activiteiten en
een eigen bloeiend verenigingsleven. Naar mijn mening zal het door de leden
van de fractie van het SGP veronderstelde karakter van kernen in IJsselmuiden
door de samenvoeging met Kampen niet behoeven te veranderen. Daarbij is mijns
inziens van belang dat gemeentebesturen oog hebben voor de (mogelijkheden
van) differentiatie binnen hun gemeenten en de bestuurlijke organisatie hierop
inrichten.De nieuwe gemeente Hasselt/Genemuiden/ZwartsluisDe vragen van de leden van de fracties van VVD, CDA en SGP die in het
verslag over toevoeging van een deel van de polder Mastenbroek aan Zwolle
bij de nieuwe gemeente Hasselt waren gesteld, zijn reeds beantwoord in paragraaf 3.1.De leden van de fractie van de VVD informeerden of het inwoneraantal het
enige argument is voor de vorming van de nieuwe gemeente. De leden van de
SGP-fractie vroegen aan te geven waarom de drie afzonderlijke gemeenten niet
zelfstandig kunnen voortbestaan, aangezien deze leden in de memorie van toelichting
daarvoor geen aanknopingspunten vonden. Ook de leden van de fractie van D66
verzochten om een reactie op de stelling dat de gemeente Genemuiden geen aanspraak
kan maken op zelfstandigheid.Het inwonertal is geen doorslaggevend argument voor samenvoeging van gemeenten.
De regering hanteert – en dat is reeds meerdere malen uiteengezet –
als belangrijk argument voor herindeling of, gegeven de specifieke omstandigheden
in een gebied, de problemen en opgaven waarvoor het lokaal bestuur nu en in
de toekomst gesteld staat, een gemeente voldoende bestuurskrachtig is en in
staat is het gemeentelijk takenpakket volwaardig uit te voeren. Er wordt daarmee
geen oordeel gegeven over het huidig functioneren. Gezien de voorwaardenscheppende
uitgangspunten die in het Beleidskader gemeentelijke herindeling zijn geformuleerd
en de problematiek van het landelijk gebied zoals de provincie Overijssel
die in de variantennota heeft beschreven, is de verwachting dat de gemeenten
Hasselt, Genemuiden en Zwartsluis in de toekomst onvoldoende robuust zijn.Een beschrijving van de knelpunten per gemeenten in de IJsseldelta, zo
antwoord ik op vragen van de leden van de fracties van CDA en SGP, is geredeneerd
vanuit deze visie minder relevant.Voorts stelden de leden van de fracties van D66, SGP, GPV en RPF vragen
over de bijzondere godsdienstige en economische positie van Genemuiden en
de ondersteunende argumenten voor herindeling die in de memorie van toelichting
zijn aangeduid, zoals de industriële activiteiten, de sociaal-economische
positie, oriëntatie op onderwijsvoorzieningen en arbeidsmarkt en het
Zwartewater als binding tussen de drie gemeenten.In het licht van de eerder genoemde argumenten over de inrichting van
het openbaar bestuur op de toekomst worden de ontwikkelingsmogelijkheden van
de nieuwe gemeente, die ontstaat door de samenvoeging van Hasselt, Genemuiden
en Zwartsluis, als beduidend sterker beoordeeld dan bij samenvoeging van Genemuiden
en Staphorst of Zwartsluis en Brederwiede. Het gaat hier zoals gezegd om een
totaalafweging ten aanzien van het gebied voor wat betreft omvang, (geografische)
samenhang, economie, ruimtelijke ordening en volkshuisvesting. De argumenten
voor de samenvoeging van Hasselt, Genemuiden en Zwartsluis liggen in economische
zin in het gegeven dat in deze gemeenten de nadruk ligt op industriële
activiteiten, in tegenstelling tot de meer op landbouw en toerisme georiënteerde
gemeenten die een alternatief voor samenvoeging zouden kunnen vormen, zoals
de gemeente Brederwiede. Door samenvoeging kan de sociaal-economische positie
voor de toekomst versterkt worden door een gericht economisch beleid.Voor wat betreft het onderwijs is Genemuiden op zowel Kampen als op Zwolle
gericht, zo antwoord ik op een vraag van de leden van de SGP-fractie.In het licht van de constatering dat een zelfstandig voortbestaan van
de drie gemeenten ongewenst is en de ontwikkelingsmogelijkheden op termijn
zou belemmeren spreken de gemeenten, indien behoud van zelfstandigheid niet
mogelijk is, hun voorkeur uit voor deze combinatie. Naast de fysieke scheiding
die het Zwartewater vormt, heeft dit water zijn stempel gedrukt op de historie
en daarmee op de identiteit van ieder van de drie gemeenten. In die zin vormt
het Zwartewater een binding tussen de gemeenten. Opgemerkt wordt dat de gemeenteraden
van de drie gemeenten inmiddels hebben besloten «Zwartewaterland»
als naam voor de nieuw te vormen gemeente te hanteren. Hiervoor verwijs ik
ook naar paragraaf 5.De leden van de fractie van de SGP vroegen het oordeel van de regering
over de variant Zwartsluis-Brederwiede en Genemuiden-Hasselt.Samenvoeging van Brederwiede met Zwartsluis is niet aan de orde geweest
in de provinciale herindelingsprocedure. Alleen zijdelings is de mogelijke
combinatie van Brederwiede/Zwartsluis aangehaald. Ten eerste kan deze variant,
behalve in Brederwiede waar de eerste optie behoud van zelfstandigheid is,
niet op instemming van de betrokken gemeenten rekenen. Ten tweede
leveren deze samenvoegingen (en daarbij een tweedeling in Noordwest-Overijssel)
naar de mening van de regering een onvoldoende versterking van het lokaal
bestuur op. De regering heeft het voorstel van de provinciale staten van Overijssel
met volle overtuiging overgenomen.Belt-SchutslootDe leden van de fracties van PvdA en D66 vroegen naar de noodzaak van
toevoeging van het gebied Belt-Schutsloot aan Zwartsluis in plaats van aan
Brederwiede nu de wens voor toevoeging van de betrokken burgers bij laatst
genoemde gemeente ligt.Overigens constateer ik dat de leden van de SGP-fractie zich voorstander
van de beoogde grenscorrectie toonden indien de samenvoeging wordt geëffectueerd.De wijziging van de grens bij Belt-Schutsloot (tussen Zwartsluis en Brederwiede)
betreft een deel van het natuurgebied ten noorden van Zwartsluis en heeft
geen gevolgen voor de kern Belt-Schutsloot. De grenscorrectie is ingegeven
door doelmatigheidsoverwegingen en logisch grensbeloop. Het maakt een rechtstreekse
verbinding mogelijk tussen Zwartsluis en Genemuiden via het eigen grondgebied
van de nieuw te vormen gemeente Zwartewaterland, hetgeen uiteraard wenselijk
is. In aanvulling daarop is een klein deel natuurgebied (niet bewoond) eveneens
aan de Zwartewatergemeente toegevoegd om aldus in totaliteit een logische
begrenzing met de (huidige) gemeente Brederwiede te bewerkstelligen en daardoor
gebieden die qua bestemming en inrichting verwant zijn bij elkaar onder te
brengen in één gemeente.3.6. Noordwest-OverijsselDe nieuwe gemeente Steenwijk/Brederwiede/IJsselhamHerindeling in 1973De leden van de fracties van de PvdA, VVD, CDA, D66 en SGP vroegen waarom
de herindeling van 1973 in dit gebied niet geëvalueerd is alvorens wederom
tot herindeling in Noordwest-Overijssel over te gaan. De genoemde leden wilden
vervolgens weten op basis waarvan nu opnieuw een herindeling wordt voorgesteld.In de variantennota (als bijlage bij het wetsvoorstel gevoegd) heeft de
provincie gemeld dat voor dit gebied inderdaad eerst de vraag is gesteld of
niet voorlopig zou kunnen worden volstaan met intensievere samenwerking tussen
de drie gemeenten. Een beslissing hierover zou na afloop van het overleg op
grond van de Wet arhi worden genomen. In het herindelingsplan heeft de provincie
echter moeten constateren dat er diversiteit in de standpunten over verdergaande
samenwerking bestond en dat goede samenwerkingsvoorstellen ontbraken. Dientengevolge
heeft de provincie afgezien van de keuze voor verdere samenwerkingsmogelijkheden
en beargumenteerd gekozen voor samenvoeging.In reactie op de vraag van de leden van de PvdA-fractie kunnen de volgende
succes- en faalfactoren van de vorige herindeling worden genoemd.Ten eerste wordt gewezen op de omvang van de kleinste gemeente, IJsselham,
met 5 500 inwoners en met een navenant ambtelijk apparaat. Dit zegt niets
over de kwaliteit van het ambtelijk apparaat en het huidige gemeentebestuur,
maar roept wel de vraag op of naar de hedendaagse maatstaven over lokaal bestuur
niet een breder apparaat met meer disciplines en meer specialismen vereist
is. Hetzelfde geldt in wat mindere mate voor de gemeente Brederwiede. Ten tweede kan de veelkernigheid van Brederwiede worden genoemd, waardoor
de kern Vollenhove een centrumfunctie binnen de gemeente ternauwernood kan
waarmaken. De sterke onderlinge concurrentie tussen de kernen vormt daarbij
een probleem. Bij samenvoeging overeenkomstig het wetsvoorstel zal de centrumfunctie
als vanzelfsprekend bij Steenwijk komen te liggen.Als derde factor speelt de samenhangende problematiek die in het gebied
domineert een belangrijke rol. Enerzijds is dat de werkloosheid, die zich
sterk in Steenwijk concentreert, en anderzijds de ontwikkeling van natuur,
landschap, landbouw en recreatie in samenhang met elkaar. Dit laatste is zelfs
een vraagstuk met internationale dimensies. Want vastgesteld moet worden dat
de gemeenten ieder voor zich niet komen tot die krachtige positionering die
voor een succesvolle aanpak en externe ondersteuning wenselijk zou zijn. Deze
factoren geven ook aan met welke reden de passage, waarop de leden van de
fracties van PvdA, GPV en RPF wezen, over de onwenselijkheid van een tweedeling
in het gebied in de memorie van toelichting is opgenomen en waaraan in de
vorige paragraaf aandacht is besteed.Gezien de uitgangspunten van het herindelingsbeleid en de complexe problematiek
op het gebied van leefbaarheid en zorg voor natuur en landschap in Noordwest-Overijssel
is versterking van het lokaal bestuur via herindeling noodzakelijk, omdat
gebleken is dat voor een werkelijk slagvaardige samenwerking in het gebied
geen draagvlak bestaat en dit overigens als onvoldoende alternatief voor herindeling
kan gelden.De vraagstukken die in het gebied spelen zijn te groot om de behartiging
daarvan afhankelijk te maken van samenwerking die zo twijfelachtig is als
hier aangegeven. Het gebied mag niet als eiland worden behandeld; gelet moet
worden op de samenwerkingsrelaties zoals die ook bestaan met naar op dit moment
veel grotere omliggende gemeenten.Derhalve steunt de regering niet de voorstellen van de leden van de fracties
van het CDA en de SGP om de drie gemeenten tezamen aan te wijzen als een soort
proefgebied voor intensieve samenwerking.De leden van de fractie van D66 verwezen naar een rapport van de Universiteit
Twente waarin wordt gesteld dat voor zover er sprake is van knelpunten in
de gemeente IJsselham, schaalvergroting niet de voor de handliggende oplossing
is.In reactie hierop wordt gemeld dat het herindelingsbeleid niet alleen
gericht is op het oplossen van knelpunten, maar nadrukkelijk als toekomstgericht
en voorwaardenscheppend is bedoeld. Het Twentse onderzoek dat verricht is
naar de mogelijke consequenties van verlies van zelfstandigheid door de gemeente
IJsselham doet daaraan niets af. Hiervoor wordt ook nog gewezen op één
van de punten van het Beleidskader gemeentelijke herindeling waarin staat
dat gemeenten in potentie over een zodanige bestuurskracht dienen te beschikken
dat zij, in principe voor een periode van tenminste 25 jaar, in staat zijn
een zelfstandig substantieel pakket van sturende en verdelende taken te behartigen.
De vorige herindeling in Noordwest-Overijssel heeft inmiddels meer dan 27
jaar geleden plaatsgevonden.De leden van de PvdA-fractie wilden weten van welke functionele samenwerkingsverbanden
enprojecten er nu reeds sprake is.Deze verbanden en projecten zijn er vanouds vooral op de terreinen van
sociale zaken, onderwijs en welzijn. Voor wat betreft sociale zaken zijn er
twaalf samenwerkingsverbanden tussen Steenwijk, Brederwiede en IJsselham.
Deze variëren van het Centrum voor werk en inkomen, het Werkvoorzieningschap
Steenwijk en omstreken tot de gezamenlijke uitvoering van de sociale recherche,
het project opvang nieuwkomers, sociale activering etc. Op het terrein van
het onderwijs kunnen ook verschillende samenwerkingsrelaties
worden onderscheiden, zoals de schoolbegeleidingsdienst, het schoolzwemmen,
een schoolbestuurlijke krachtenbundeling via personeel en materieel en het
gemeentelijk onderwijs achterstandenbeleid. De samenwerking op het beleidsterrein
welzijn strekt zich uit van het jeugd- en ouderenbeleid naar de ontwikkeling
van lokaal gezondheidsbeleid, de stichting Thuiszorg en het regionaal instituut
voor muzische vorming. Ten aanzien van algemeen-bestuurlijke zaken participeren
de gemeenten in de Regio IJssel-Vecht en het Haltbureau Zwolle e.o. Tezamen
met de provincie nemen de gemeenten deel in de stuur- en projectgroep gebiedsgericht
beleid. Tenslotte kan gemeld worden dat ten aanzien van de zogenoemde harde
sector en op het gebied van middelen (financiën, personeel en organisatie
etc.) er collegiale contacten zijn.SamenvoegingsvariantenDe leden van de fracties van PvdA, VVD, CDA, D66, GroenLinks, SGP, GPV
en RPF vroegen voorts naar de meerwaarde van andere opties, zoals het zelfstandig
voortbestaan van de drie gemeenten of de vorming van een andere combinatie
van gemeenten (IJsselham/Brederwiede eventueel in combinatie met Zwartsluis
of Steenwijk/IJsselham).Geen van de genoemde combinaties heeft naar het oordeel van de regering
meerwaarde boven de in het voorstel opgenomen samenvoeging. Op de combinatie
met Zwartsluis is in de vorige paragraaf reeds ingegaan. Het alleen samenvoegen
van Brederwiede en IJsselham zou slechts zeer beperkt betere voorwaarden scheppen
gericht op de versterking van de ambtelijke en bestuurlijke mogelijkheden
van de gemeenten. Bovendien zou er geen duidelijk bestuurlijk centrum zijn.Een samenvoeging van alleen Steenwijk en IJsselham geeft slechts een oplossing
voor de geringe mogelijkheden van IJsselham, maar biedt geen perspectief voor
versterking van bestuurskracht in Brederwiede en een samenhangende aanpak
van de problemen in Noordwest Overijssel, zoals hiervoor is geschetst. De
regering acht de gesuggereerde alternatieven derhalve zeer ongewenst.Samenhang en veelkernigheidOok werden er door de leden van de fracties van VVD, D66 en SGP vragen
gesteld over de samenhang en veelkernigheid in de nieuwe gemeente.Zowel in Noordwest-Overijssel als in Noordoost-Overijssel zal na de herindeling
sprake zijn van een gemeente met veel kernen die echter in grootte aanzienlijk
verschillen. Dat is in Nederland geen uitzondering. Van belang is eveneens
de constatering dat er in beide gebieden sprake is van een dusdanige samenhang
waardoor de versterking van het bestuur via herindeling positief tegemoet
kan worden gezien. Alle hoofdwegen in de nieuwe gemeente leiden naar Steenwijk.
Ook de diverse busverbindingen zijn in een radiaal patroon op Steenwijk gericht.
De samenhang zal vooral zichtbaar moeten worden in de samenhangende aanpak
van gezamenlijk ervaren problemen: leefbaarheid in de kernen, werkgelegenheid
in Steenwijk en op het platteland, afstemming van natuur en recreatie. De
bestuursstijl van de nieuwe gemeente zal erop gericht moeten zijn om enerzijds
een sterk centraal bestuur te vormen, anderzijds waar mogelijk verantwoordelijkheden
aan de dorpsgemeenschappen zelf te laten en de mogelijkheden te benutten van
binnengemeentelijke decentralisatie en deconcentratie.Hieraan wordt het volgende toegevoegd. De functies van de stad en het
omringende platteland zijn logischerwijze complementair. Het is de keuze tussen
verschillende alternatieven wat betreft de bestuurlijke vormgeving die tot
controverse kan hebben geleid. Na samenvoeging zal er naar de volle
overtuiging van de regering meer samenhang in het gebied worden gebracht,
doordat verschillende functies op elkaar kunnen worden afgestemd. Oplossingen
van problematieken die het gehele gebied aangaan (werkgelegenheid, voorzieningenniveau
voor platteland en de stad) kunnen goed op elkaar worden afgestemd.De leden van de fractie van D66 vroegen om een reactie op de suggestie
dat «een aantal gedeputeerden lang van oordeel was dat de nieuwe gemeente
onevenwichtig van opbouw was...».Er zijn bij de standpuntbepaling door gedeputeerde staten hierover geen
minderheidsstandpunten naar voren gebracht. Wel blijkt uit de toelichting
van gedeputeerde staten op de voorgestelde herindeling dat een afweging is
gemaakt tussen alle denkbare varianten waarin deze gemeenten betrokken kunnen
worden. De uiteindelijke keuze kwam op de samenvoeging van de drie gemeenten,
hetgeen door de provinciale staten van Overijssel is overgenomen.DraagvlakDe leden van de fractie van de PvdA vroegen naar het maatschappelijk en
politiek-bestuurlijke draagvlak bij de betrokken gemeenten voor deze herindeling.Nu herindeling is gekozen als instrument voor de versterking van het lokaal
bestuur onderschrijven Steenwijk en IJsselham, zij het dat deze laatste gemeente
in eerste instantie voor zelfstandigheid opteert, de voorgestelde samenvoeging
van de drie gemeenten. Een tweedeling in Noordwest-Overijssel in welke vorm
dan ook wordt door deze twee gemeenten afgewezen. De gemeente Brederwiede
streeft naar het behoud van zelfstandigheid. Indien de herindeling onvermijdelijk
is, gaat de voorkeur uit naar samenvoeging met IJsselham en/of Zwartsluis.De gemeenten IJsselham en Brederwiede betogen dat het maatschappelijk
draagvlak voor de samenvoeging ontbreekt. Men verwijst daarvoor naar het aantal
ingediend reacties, telefonische enquêtes en de uitslag van het raadplegend
referendum van 10 juni 1999 in Brederwiede.Het klaarblijkelijk ontbreken van een breed draagvlak op dit moment kan
mede zijn ingegeven door het feit dat de twee betrokken gemeentebesturen een
andere eerste voorkeur hebben. Zoals in het begin van deze nota ook is aangegeven,
leert de ervaring overigens dat betrokkenen nadat de beslissing over samengaan
is genomen zich snel aan de nieuwe situatie aanpassen en die ook accepteren.NatuurbeheerDe leden van de fracties van GPV en RPF vroegen hoe groot de functie ten
aanzien van de zorg van natuur en landbouw op gemeentelijk niveau is. Ook
wilden deze leden weten welk deel van het oppervlakte van het gebied in handen
is van Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer.De functie van natuurbeheer is afhankelijk van het ambitieniveau van de
gemeente. Van belang is te wijzen op de planologische bevoegdheden (bestemmingsplan)
waarbij de landschapszorg wordt afgewogen tegen economische functie, waaronder
de ook toeristisch-recreatieve functie en die van de landbouw. In delen van
de betrokken gemeenten geldt voorts het gebiedsgericht beleid. Zo is «Het
Perspectief voor Noordwest-Overijssel» in samenwerking met onder andere
betrokken gemeenten en waterschappen opgesteld en vervolgens vastgesteld door
provinciale staten. Hierin wordt voor een periode tot ongeveer 2010 voorzien
in de realisering van een oppervlakte van 1500 hectare nieuw natuurgebied.Kleine gemeenten kunnen minder capaciteit en deskundigheid vrijmaken om,
tezamen met partners als de provincie en beheerders van landschappen, tot
visie-ontwikkeling te komen. Bovendien kan worden opgemerkt dat bij verdeling
over (kleinere) gemeenten verschillen in benadering van het beleid
ten aanzien van natuur en landschap nadelig zijn voor de totale ontwikkeling
van het samenhangende gebied. Over het geheel genomen is bijna éénderde
van de oppervlakte van Noordwest-Overijssel (9200 hectare) in handen van Natuurmonumenten
en Staatsbosbeheer.4. FINANCIËLE ASPECTENMet betrekking tot de herindelingskosten en de compensatie die daarvoor
wordt geboden via het gemeentefonds werd van de zijde van de fracties van
CDA en SGP verzocht om een overzicht van de frictiekosten per nieuw te vormen
gemeente. De leden van de CDA-fractie wilden op grond daarvan bezien of de
gewenningsbijdrage voldoet. De leden van de fracties van D66 en GroenLinks
stelden vragen over het algemeen beleid over dit onderwerp.Een overzicht van de frictiekosten is op dit moment niet te geven. Het
zou een inventarisatie vereisen van mogelijke extra-uitgaven van nog te vormen
gemeenten alsmede een detailbeoordeling van hun noodzakelijkheid. Zo'n inventarisatie
wordt gewoonlijk niet gemaakt bij gemeentelijke herindelingen. Enige terughouding
op dit punt lijkt mij verstandig. Maatwerk, waarbij de frictiekosten van geval
tot geval door het Rijk vergoed worden, is alleen te geven in het kader van
een specifieke uitkering. Deze zou leiden tot een vergaande bemoeienis van
het Rijk met de gemeentelijke beslissingen over de organisatie en huisvesting
van nieuwe gemeenten. Dat is niet wenselijk.Voor het algemeen beleid verwijs ik naar mijn recente brief over de aanpassing
gemeentefonds 20011. De beheerders van het gemeentefonds
zijn voornemens om de gewenningsbijdrage met ingang van dit uitkeringsjaar
te vervangen door een maatstaf herindeling. Deze maatstaf is bewust globaal
gehouden. Ten opzichte van de gewenningsbijdrage betekent de nieuwe maatstaf
een verdubbeling van de compensatie voor herindelingskosten. Een verdergaande
verruiming wordt overwogen. Momenteel vindt onderzoek plaats naar de wijze
waarop dit kan gebeuren.Met betrekking tot de gevolgen van de herindeling voor de algemene uitkering
vroegen de leden van de SGP-fractie om een overzicht van de financiële
consequenties per verdeelmaatstaf.Om een zo realistisch mogelijk beeld te schetsen, vermeldt de onderstaande
tabel deze consequenties volgens het nieuwe, aangepaste verdeelstelsel. Over
de onderdelen van de aanpassing vindt momenteel nog overleg plaats met uw
Kamer, zodat het een raming betreft van de uitkomsten. Deze is echter zo actueel
mogelijk gehouden. Om de tabel overzichtelijk te houden, worden alleen de
«herindelingsgevoelige» maatstaven die in West-Overijssel van
belang zijn weergegeven. Dit zijn de maatstaven die ook reeds zijn besproken
in 4.2 van de memorie van toelichting. Bij de overige maatstaven is er geen
verschil tussen de uitkering van de nieuwe en oude gemeenten. De tabel geeft
de effecten weer in miljoenen guldens, afgerond op tonnen. Nieuwe gemeentenSchaalfactor sociale
dienstKlantenpotentieel
(lokaal /regionaal)Vaste
bedragen per gemeenteTotaalDalfsen– 0,0– 0,0– 0,7– 0,7Hasselt– 0,1– 0,0– 1,3– 1,4Hardenberg– 0,4– 0,0– 2,0– 2,4Kampen– 0,1+ 0,7– 0,7– 0,1Olst– 0,0– 0,0– 0,7– 0,7Raalte– 0,0– 0,0– 0,7– 0,7Steenwijk– 0,2– 0,0– 1,4– 1,6Bij de schaalfactor sociale dienst komt het herindelingseffect overeen
met de eerdere raming ten tijde van de memorie van toelichting. Bij de maatstaven
klantenpotentieel lokaal en regionaal blijkt het effect iets groter te zijn
dan aanvankelijk aangenomen. Dit is te herleiden tot een nadere analyse van
het klantenpotentieel, waarvan het resultaat nu is verwerkt. Bij de vaste
bedragen is het herindelingseffect ongeveer verdubbeld als gevolg van de toename
van de maatstaf vast bedrag, die deel uitmaakt van de aanpassing van het verdeelstelsel.In het verslag wezen de leden van de CDA-fractie op deze verdubbeling.
De genoemde leden meenden dat dit zal kunnen leiden tot een financieel knelpunt,
waarvoor een oplossing is te zoeken.De vergroting van het vaste bedrag is de uitkomst van de ijking van uitgaven
op terreinen als brandweerzorg, milieuhandhaving, bevolkingszaken, e.d. Daarbij
is gebleken dat er vaste kosten zijn die door alle gemeenten moeten worden
gemaakt, ongeacht hun omvang. Dit aspect was tot nog toe onvoldoende verwerkt
in het verdeelstelsel. Eén en ander betekent dat op de genoemde terreinen
bij herindeling besparingen gerealiseerd kunnen worden. Naar mijn mening is
er dan ook geen reden om een structurele maatregel te treffen. Wel is er reden
om extra-middelen te fourneren in verband met de overgangsproblematiek. Immers,
deze neemt toe als gevolg van de verhoging van het vaste bedrag. Naar mijn
mening zal de nieuwe maatstaf herindeling, die hierboven reeds werd besproken,
hiervoor voldoende soelaas bieden.In samenhang met hun vraag over de effecten op de algemene uitkering verzochten
de leden van de SGP-fractie om een reactie op een rapport dat is vervaardigd
voor de gemeente Avereest door Deloitte & Touche Bakkenist1.Wat betreft de inkomsten stelt dit rapport dat de nieuwe gemeente Hardenberg,
waarin Avereest zal opgaan, een structurele teruggang van de algemene uitkering
van f 6 miljoen zal moeten verwerken. Dit bedrag is wel zeer sterk aangezet.
Het omvat ook de gevolgen van de voorgenomen aanpassing van het verdeelstelsel.
Deze operatie heeft geen relatie met de herindeling.In de bovenstaande tabel is het effect van de herindeling voor Hardenberg
geraamd op f 2,4 miljoen (negatief). Dat is het bedrag dat bij dit wetsvoorstel
van belang is.Wat betreft de uitgaven voorziet het rapport een structurele stijging.
Daarbij wordt naar mijn mening te gemakkelijk voorbijgegaan aan de schaalvoordelen
die geboekt kunnen worden bij een bewuste aanpassing van de gemeentelijke
organisatie. Bij de incidentele kosten laat het rapport zien dat de nieuwe
maatstaf herindeling deze kosten ruimschoots dekt.Het rapport suggereert dat de nieuwe gemeente Hardenberg het financieel
moeilijk zal krijgen, zodat een opwaartse druk op de lokale lasten aannemelijk
is. Of dit bewaarheid zal worden, zal zeer afhankelijk zijn van het financieel
beleid van de nieuwe gemeente. Dat de lokale lasten noodgedwongen zullen stijgen
als gevolg van tekortschietend rijksbeleid lijkt mij door dit rapport niet
onomstotelijk aangetoond.De ontwikkeling van de lokale lasten na gemeentelijke herindeling werd
ook door de leden van de PvdA-fractie aan de orde gesteld. Deze leden vroegen
in algemene zin naar de beschikbaarheid van wetenschappelijke studies over
de relatie tussen herindeling en de stijging van lokale lasten en naar de
conclusies die daaruit kunnen worden afgeleid.De genoemde relatie is in de laatste jaren ter sprake gekomen in twee
onderzoeken, die zijn uitgevoerd onder leiding van de hoogleraren Herweijer2 en Toonen2. Het onderzoek
van Herweijer c.s. had betrekking op drie herindelingsgemeenten in Groningen,
die werden vergeleken met twee niet-heringedeelde gemeenten. Geconstateerd
werd dat de stijging van de lokale lasten in twee van de drie
herindelingsgemeenten uitging boven de stijging in niet-heringedeelde gemeenten
(p. 253). Het onderzoek van Toonen c.s. had een bredere opzet, het betrof
alle gemeenten anno 1998. De gemeenten betrokken bij een herindeling in de
jaren 1982–1998 werden vergeleken met de niet-heringedeelde gemeenten.
Op grond van een kwantitatieve analyse van vijf indicatoren van lastendruk
werd vastgesteld dat er geen sprake was van eenduidige positieve of negatieve
effecten van herindeling (p. 107). Uiteraard zijn er kanttekeningen te plaatsen
bij de generaliseerbaarheid van deze resultaten. Toch meen ik te mogen concluderen
dat de algemene stelling«herindeling leidt tot hogere lasten»
tot op heden niet door empirische gegevens wordt ondersteund.Het tot stand brengen van een gemeentelijke herindeling is een intensief
en tijdrovend proces. In het verslag is een aantal vragen gesteld over de
bekostiging daarvan. Door de leden van de D66-fractie werd de intensivering
van overleg voorafgaand aan de herindeling aan de orde gesteld. Deze leidt
tot extra-kosten, waarbij de genoemde leden zich afvroegen of dit moet worden
gecompenseerd. Deze leden wezen tevens op de vertraging die dit wetsvoorstel
heeft ondervonden, waardoor gemeenten mogelijk in financiële problemen
hebben ondervonden. Zij vragen om tegemoetkoming van deze gemeenten. Hetzelfde
onderwerp is aangesneden door de leden van de fracties van PvdA, CDA en SGP.In zijn algemeenheid gaat het hier om normale kosten verbonden aan de
besluitvorming over gemeentelijke herindeling. Van geval tot geval tot geval
kan de vorm en de intensiteit van het overleg uiteenlopen. Ook de lengte van
het besluitvorming kan sterk variëren. In het wetgevingsproces kunnen
nimmer garanties gegeven worden over een mogelijke effectuering. Er bestaan
derhalve geen mogelijkheden tot compensatie van extra-kosten, die door gemeenten
gemaakt zijn in de voorbereidingsfase van een gemeentelijke herindeling.Met betrekking tot de kosten van binnengemeentelijke decentralisatie vroegen
de leden van de PvdA-fractie zich af of de balans van kosten en baten van
herindeling niet uit evenwicht raakt, indien men deze kosten meeweegt. Deze
leden informeerden naar eventuele extra-middelen voor dit doel. Van de zijde
van de D66-fractie werd daartoe de mogelijkheid van een tijdelijke subsidieregeling
geopperd.Binnengemeentelijke decentralisatie is een mogelijkheid om de kwaliteit
van een lokale samenleving te bevorderen. Over dit onderwerp heb ik zoals
in de inleiding gezegd onlangs twee essays laten schrijven, die aan de uw
Kamer zijn toegezonden. Uiteraard kan binnengemeentelijke decentralisatie
bij gemeentelijke herindeling een nuttige rol spelen bij de bestuurlijke inrichting
van de nieuwe gemeente. Het is echter geen thema dat alleen speelt bij herindeling;
de kosten moeten dan ook niet alleen bezien worden in relatie met herindeling.Eén van de genoemde essays concludeert dat binnengemeentelijke
decentralisatie een lokale zaak moet blijven. De rijksoverheid moet het niet
opleggen of voorschrijven hoe wijk- en dorpsraden ingericht moeten worden.
In afwachting van de ontwikkelingen op dit terrein bestaan tot op heden geen
concrete voornemens tot maatregelen van rijkswege, ook niet in financiële
zin.Met betrekking tot de regionale samenwerking tussen de gemeenten in West-Overijssel
vroegen de leden van de PvdA-fractie naar de kosten van de uittreding van
Olst of Wijhe uit de regionale samenwerkingsverbanden, waarin zij participeren.
Deze leden stelden de vraag of de gewenningsbijdrage deze kosten afdoende
dekt.Als gevolg van de herindeling zullen vele relaties tussen de overheden,
waaronder de genoemde, herschikt moeten worden. De financiële aspecten daarvan zullen in goed overleg op regionaal
niveau tussen de betrokken gemeenten geregeld dienen te worden. De maatstaf
herindeling is mede bedoeld om deze kosten te dekken. Na de verruiming zal
zij naar mijn mening een voldoende tegemoetkoming bieden, zonder in ieder
individueel geval de herindelingskosten steeds op alle onderdelen precies
te vergoeden. Dat is – zoals eerder uiteengezet – ook niet de
bedoeling van deze globale compensatie.5. DATUM VAN HERINDELING, VERKIEZINGEN EN NAAMGEVING VAN
GEMEENTENVerkiezingenDe leden van de fractie van D66 gaven aan voor wat betreft de verkiezingen
en met name de duur van de zittingsperiode en de datum van de eerste verkiezingen
na de herindelingen te kunnen leven met verkiezingen in 2006. Zij achtten
dit echter geen ideale situatie, omdat zoals in de memorie van toelichting
is gesteld de uitslagen sterk in het teken kunnen staan van de recente herindeling.
Deze leden vroegen of overwogen zou kunnen worden aan te sluiten bij spreiding
van gemeenteraadsverkiezingen indien tenminste dit idee nog levensvatbaar
is.Over dit laatste idee kan worden opgemerkt dat het inderdaad niet meer
levensvatbaar is. De regering heeft recent een wetsvoorstel in procedure gebracht,
waarin zij juist voor combinatie van verkiezingen kiest en dus niet voor spreiding.
Ook de Staatscommissie «Dualisme en Lokale democratie» wijst spreiding
van verkiezingen van de hand.Naamgeving van gemeentenIn het wetsvoorstel wordt als naam voor de samenvoeging van Hasselt, Genemuiden
en Zwartsluis de naam «Hasselt» gebruikt. Inmiddels hebben de
gemeenteraden van de drie gemeenten in de raadsvergaderingen van december
1999 besloten als naam voor de nieuw te vormen gemeente Hasselt/Genemuiden/Zwartsluis
de naam «Zwartewaterland» vast te stellen en deze naam tevens
te hanteren als werknaam tot het moment van daadwerkelijke herindeling. De
drie gemeenten hebben gevraagd om via een nota van wijziging de naam van de
nieuw te vormen gemeente te vervangen door de naam «Zwartewaterland».
Deze nota van wijziging is bijgevoegd.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,A. PeperXNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot1De wisselwerking tussen gemeente en gemeenschap. SGBO 1999. Gemeente,
gemeenschap en territoriaal zelfbeheer. IPP 1999. Uitgave: Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot1Brief aan de Vaste Commissies voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en Financiën d.d. 16 december 1999, kenmerk FO99/U100 285.XNoot1Deloitte & Touche Bakkenist, Een groot goed? Financiële
effecten mogelijke herindeling Avereest. Leusden, december 1999.XNoot2J. M. J. Berghuis, M. Herweijer, W. J. M. Pol, Effecten
van herindeling. Groningen 1995. Th. Toonen, M. van Dam, M. Glim, G. Wallagh, Gemeenten
in ontwikkeling: Herindeling en kwaliteit.Assen 1998. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26657-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl