Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie; Verslag met diens bevindingen over het Groenboek 'Leermobiliteit voor Jongeren bevorderen' (kamerstuk 22112, nr.954)
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief commissie
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137420
 2009-2010
 
 22 112
 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de
Europese Unie
 
 
 
 
 Nr. 
 964
 VERSLAG VAN DE RAPPORTEUR
 Vastgesteld 19 november 2009
 De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, heeft in het kader van de behandeling van het Groenboek «Leermobiliteit
voor Jongeren bevorderen» (kamerstuk 22 112, nr. 954) het
lid Biskop benoemd tot rapporteur.
 De rapporteur brengt als volgt verslag uit van zijn bevindingen.
 De leden van de Kamer kunnen van dit verslag gebruik maken of ernaar verwijzen,
om welke reden de commissie het hierbij openbaar maakt.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Van Bochove
 De griffier van de commissie,
 De Kler
 
 Bevindingen van de rapporteur van het groenboek «Leermobiliteit
voor Jongeren bevorderen»
 In dit rapport wordt door de rapporteur Biskop ten behoeve van de vaste
commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen inbreng van de kant van
de Kamer geleverd voor de Nederlandse reactie op het groenboek leermobiliteit
voor jongeren (COM(2009)329).
 INHOUDSOPGAVE blz.
 1. Opzet en werkwijze 2
 2. Inleiding 3
 3. Vragen uit het groenboek 4
 4. Conclusies en aanbevelingen 8
 5. Literatuurlijst 10
 1. Opzet en werkwijze
 In juli 2009 publiceerde de Europese Commissie het groenboek «Leermobiliteit
van Jongeren bevorderen» COM(2009)329. De vaste Kamercommissie voor
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen heeft in haar vergadering van 25 juni
2009 besloten dhr. J. J. G. M. Biskop als rapporteur namens
de commissie aan te stellen. Dit rapport is een verslag van zijn bevindingen.
 
 Een groenboek is een document over een bepaald thema, waarin de Europese
Commissie een probleem inventariseert en een discussie hierover lanceert.
De Commissie nodigt overheden, organisaties en belanghebbenden uit om op het
groenboek te reageren. Mede op basis van de binnengekomen reacties kan de
Commissie vervolgstappen ondernemen.
 
 Over het algemeen reageert het kabinet op Europese groenboeken. De afspraak
tussen de Tweede Kamer en het kabinet is dat de kabinetsreactie 30 dagen voordat
de deadline voor het indienen van reacties bij de Europese Commissie verstrijkt,
aan de Kamer wordt gestuurd. Op deze manier kan de Kamer de kabinetsreactie
indien nodig wijzigen. Het is in principe mogelijk dat de Kamer een eigen
reactie inzendt aan de Europese Commissie. Verschillende parlementen in Europa,
vooral Denemarken en Zweden, reageren als parlement zelfstandig op een groenboek.
Het voorliggende rapport heeft echter tot doel om als Kamer een eigen visie
op het onderwerp te formuleren, zodat de kwaliteit van het debat en de uiteindelijke
inbreng van het kabinet verbeterd wordt. De deadline voor de inbreng bij de
Europese Commissie is 15 december.
 Werkwijze
 Ter voorbereiding op dit rapport zijn verschillende documenten bestudeerd,
hiervoor wordt verwezen naar de literatuurbijlage.
 Er zijn door de rapporteur gesprekken gevoerd met onderstaande personen:
 – Frans van Vught, Voorzitter Neth-ER (Netherlands house for Education
and Research) speciaal adviseur Europese Commissie, deelnemer High Level Expert
Forum on Mobility
 – Peter van der Heijden, Medewerker onderzoeksmobiliteit DG Research,
Europese Commissie
 – Christian Tauch, Opsteller van het groenboek DG Onderwijs en Cultuur,
Europese Commissie
 – David Bohmert, Medewerker Neth-ER (Netherlands house for Education
and Research)
 – Peter Janssens, Waarnemend afdelingshoofd Secretariaat Generaal
Beneluxparlement
 – Jos Leenhouts, Bestuurslid internationalisering MBO-Raad
 – Alexander Scholtes, Beleidsadviseur internationalisering HBO-Raad
 – Charlotte van Hees, Beleidsadviseur internationalisering VSNU
 – Sabine Galjé, Hoofd afdeling Nationaal Agentschap Leven
Lang Leren NUFFIC
 – Eric Beerkens, Hoofd afdeling Studies en Platforms Directie Kennis
NUFFIC
 – Herman van Holt, Directeur Branches&Bedrijven en Global CINOP
 – Sigfried Willems, Medewerker National Agentschap Leven Lang Leren
 Leeswijzer
 De reacties die op het groenboek ingediend worden, volgen idealiter de
vragen die de Europese Commissie stelt, zodat de Commissie kan vergelijken
en conclusies kan trekken die weer tot vervolgacties kunnen leiden. Dit rapport
volgt daarom ook de vragen die in het groenboek worden gesteld. Aan het eind
van dit rapport worden conclusies getrokken, enkele aanbevelingen gedaan voor
de kabinetsreactie op het groenboek en worden concrete voorstellen aan het
kabinet opgesomd.
 2. Inleiding
 De wereld ligt voor veel jongeren binnen handbereik. Is het niet fysiek
dan is het wel via internet, televisie of muziek. Kennis nemen van wat er
in de wereld gebeurt, is voor veel jongeren een dagelijkse bezigheid. Anders
wordt het wanneer het gaat om de eigen leeromgeving. Dan blijken jongeren
maar in beperkte mate open te staan voor het volgen van (een deel van) hun
opleiding of stage in een ander land.
 
 De Europese Commissie gaat met het groenboek terecht de discussie aan
over grensoverschrijdende leermobiliteit van jongeren. Dit gaat over jongeren
van 16–35 jaar; zij zijn over het algemeen zelfstandig genoeg om zelf
keuzes te maken voor studie, stage en vrijwilligerswerk. De leermobiliteit
van jongeren is nog niet erg groot. Toch wordt een internationale oriëntatie
zeer op prijs gesteld door onderwijsinstellingen en ook door het bedrijfsleven.
Een internationale oriëntatie van de student zorgt voor een uitgebreidere
culturele bagage, het bevordert de zelfredzaamheid, verhoogt de employablity
en bevordert het vrije verkeer van kennis. Het studeren in het buitenland
blijft vooralsnog beperkt tot een kleine groep, voornamelijk studenten in
het hoger onderwijs (vooral universiteiten). In het MBO en VO speelt leermobiliteit
in de vorm van studie of stage nauwelijks een rol.
 
 Onderwijs is en blijft een nationale bevoegdheid. Leermobiliteit is op
de agenda van de Europese Unie geplaatst, niet om de EU te voorzien van bevoegdheden
of om Europese regelgeving voor te bereiden. Lidstaten en onderwijsinstellingen
kunnen wel veel van elkaar leren, gezamenlijke afspraken maken, (pilot)projecten
uitvoeren en belemmeringen identificeren. De Europese Unie is daarnaast vooral
een speelveld, waarop studenten van elkaar kunnen leren. Dat leren zal het
gemakkelijkst kunnen plaatsvinden waar afstanden klein zijn en de culturele
verschillen nog relatief gering zijn. Zo vindt er redelijk wat uitwisseling
plaats binnen de Benelux en met Duitsland (diplomamobiliteit en grensoverschrijdende
arbeid). In een volgende schil zullen landen van de Europese Unie het meest
voor de hand liggen, waarna de rest van de wereld volgt.
 
 Het belang van leermobiliteit laat zich gemakkelijk verklaren. Het zorgt
voor betere verstandhoudingen, nieuwe kennis en burgers die met een open
blik naar de wereld kijken. Iedereen in het buitenland aan het studeren, dus?
Nee, mobiliteit is geen verplichting en niet voor iedereen zal het van belang
zijn een deel van de studie in het buitenland te doen. Het is daarom maar
de vraag of stimuleren van leermobiliteit moet worden vastgelegd in streefcijfers,
quota of percentages. Wel is van belang dat mobiliteit mogelijk is en dat
degenen die kiezen voor een studie in het buitenland erop aan kunnen dat de
studie-inspanning ook vertaald wordt in studiepunten, dat het bijdraagt aan
het verwerven van kennis. Kortom, het gaat niet om cijfers en percentages,
maar om een verhoging van de kwaliteit van de leermobiliteit.
 3. Vragen uit het groenboek
 In dit hoofdstuk wordt verslag gedaan van de uitkomsten van de verschillende
gesprekken, de vragen van het groenboek volgend. Voor het gemak zijn de vragen
gegroepeerd, die in het groenboek soms op verschillende plaatsen worden gesteld.
 Informatie
 
 Hoe kan de beschikbaarheid van informatie en begeleiding
met betrekking tot mobiliteit worden vergroot? Wat zijn passende instrumenten
om deze informatie ter beschikking te stellen?
 
 Onderwijsinstellingen kunnen veel gerichter informatie geven aan leerlingen
en studenten over studeren of stage lopen in het buitenland, zodat de periode
in het buitenland beter aansluit bij het niveau en de wensen van de student.
Er moet meer inzicht komen in de curricula van opleidingen en deze informatie
moet grensoverschrijdend toegankelijk zijn. Er wordt nu teveel aan de studenten
zelf overgelaten, zij hebben het overzicht niet en kiezen dan vaak meer op
land of stad dan op inhoud. Ook de informatie en begeleiding van leerbedrijven
en stagebedrijven kan verbeterd worden. Zonder aan de autonomie van de onderwijsinstellingen
op dit gebied te komen, kunnen zij verleid worden tot het toegankelijk maken
van informatie door een goed opgezet Europees systeem. Er bestaan al een aantal
Nederlandse websites, zoals workplacement.nl en stagemarkt.nl, maar deze hebben
maar een beperkt bereik omdat ze allen voor Nederlands publiek bedoeld zijn.
 
 
 Voorstel: In Europees verband een toegankelijke database
maken, die ook actief gevoed en gebruikt wordt door onderwijsinstellingen
en actief onder de aandacht gebracht wordt bij studenten en leerbedrijven.
In een dergelijke database zou gebruik gemaakt kunnen worden van het Europees
Kwalificatiekader (EQF), zodat tevens zichtbaar wordt op welk niveau het onderwijs
gegeven wordt.
 
 Kwaliteit en stimulans
 
 Kunnen doelstellingen volgens u helpen bij het bepalen
van een strategie betreffende mobiliteit en zo ja, op welk niveau (Europees,
nationaal, institutioneel, sectoraal, enz.)?
 
 Verschillende gesprekspartners wijzen op het nut van een Europese streefwaarde,
mogelijk op te nemen in de nieuwe Lissabondoelstellingen. Voor het hoger onderwijs
is een afspraak gemaakt in het Bolognaproces (20% mobiliteit). Streefwaarden
zorgen voor commitment en zijn een stok achter de deur om mobiliteitsobstakels
op te lossen. Europese overeenstemming over doelen en vormen van mobiliteit
helpt Nederland om de eigen doelstellingen te halen.
 Een percentage zegt echter niet alles; er moet ook overeenstemming zijn
over de definitie. Telt een buitenlandervaring mee bij 2 weken of 2 maanden?
Zegt het iets over de kwaliteit van de ervaring en de aansluiting bij
de studie? Toewerken naar een streefwaarde vergt ook het bijhouden van data,
wat administratieve lasten met zich meebrengt. In het MBO is er veel informele
mobiliteit (buiten de Europese programma’s om), wat lastig te administreren
is.
 
 
 Hoe jongeren beter stimuleren en motiveren om voor
mobiliteit te kiezen? Op welke manier kan hier een maximaal effect worden
gegarandeerd?
 
 Mobiliteit is een middel om hogerop te komen een investering in de (eigen)
toekomst. Dat wordt door jongeren niet altijd zo gezien. Onderwijsinstellingen
hebben een grote rol in het duidelijk maken aan individuele jongeren dat mobiliteit
bijdraagt aan persoonlijke ontwikkeling en betere kansen op de arbeidsmarkt.
Ook bedrijven kunnen via het onderwijs aangeven in welke mate zij mobiliteit
belangrijk vinden, zodat jongeren geprikkeld worden.
 Mobiliteit wordt aantrekkelijker met grotere flexibiliteit; hele studies
in het buitenland, tot één vak (korte intensieve periode) of
een summerschool, individueel of met de hele klas.
 
 
 Voorstel: Europese programma’s flexibeler inrichten,
zodat ook een summerschool of een uitwisseling met een hele klas mogelijk
is.
 
 
 
 Wat kan nog meer worden gedaan om de mobiliteit van
en naar de Europese Unie te bevorderen? Hoe moet dit gebeuren? Hoe kan de
hoge kwaliteit van de periode van mobiliteit worden gegarandeerd?
 
 Verschillende typen mobiliteit vereisen een verschillende aanpak. De grensoverschrijdende
mobiliteit met buurlanden is vaak diplomamobiliteit of grensarbeid, hierover
kunnen bilaterale of regionale afspraken gemaakt worden. Mobiliteit wordt
nog teveel vanuit onderwijsperspectief benaderd. Stages en BPV-plekken bevorderen
in het buitenland staat in Nederland wel op de agenda, maar zolang dat in
andere landen niet het geval is, is het moeilijk om in het buitenland stageplekken
te organiseren.
 
 
 Moeten mogelijkheden inzake mobiliteit voor «multiplicatoren»
(leraren, opleiders, jongerenwerkers, enz.) meer ondersteuning genieten en
prominenter aanwezig zijn in de Europese programma’s? Wat zijn volgens
u de belangrijkste hindernissen voor een grotere inzet van leraren en opleiders
bij het promoten van mobiliteit?
 
 Mobiliteit hangt nu nog te vaak af van de persoonlijke interesses van
een docent. Vooral op het MBO is mobiliteit geen vanzelfsprekendheid, tenzij
een docent een persoonlijk commitment heeft. Onderwijsinstellingen kunnen
bevorderen dat docenten vaker voor hun bijscholing of om gastcollege te geven,
over de grens gaan. Dit geeft een multipliereffect. Joint degrees worden vaak
opgezet vanuit individuele contacten vanuit docenten/onderzoekers. De EU zou
zich ook kunnen toeleggen op «train de trainers» programma’s
binnen en buiten Europa; kennis overdragen over vakdidactiek, opzet van curricula
en vakkennis, zo wordt het algehele kwaliteitsniveau verhoogd.
 Belemmeringen voor mobiliteit
 
 Wat zijn volgens u de belangrijkste hindernissen die
jongeren ervan weerhouden om voor mobiliteit te kiezen?
 
 Hoewel er al veel geregeld is, is voor (jonge) onderzoekers en grensarbeiders
is de meeneembaarheid van sociale rechten nog steeds een van de grootste obstakels
voor het verblijf in het buitenland. De Benelux zou voorop kunnen lopen in
afspraken rondom meeneembaarheid sociale rechten. Zodat het een voorbeeld
is voor de rest van Europa.
 Sinds de invoering van het Bachelor-Master systeem is duidelijk geworden
dat de bachelors vaak te compact en te kort zijn voor een efficiënte
buitenlandperiode, de masters zijn vaak te specifiek. Naar het buitenland
gaan zonder achterstand op te lopen is vrijwel niet mogelijk. Vrije ruimte
is voorwaarde. Mobiliteit is geen verplichting, maar zou wel voor ieder mogelijk
moeten zijn. Het vast opnemen van een buitenlandmoment, een «mobility
window» (waar facultatieve vakken tegenover staan voor studenten die
niet naar het buitenland gaan) in het programma zou een oplossing bieden.
Europese afspraken rondom een dergelijk «mobility window» vergemakkelijken
de mogelijkheden voor mobiliteit en verminderen de bureaucratie, omdat anders
elke onderwijsinstelling bilaterale afspraken moet maken.
 
 
 Voorstel: In Europees verband afspraken stimuleren
voor een «mobility window» in het curriculum van elke studie.
 
 
 
 Hoe kunnen de taalkundige en culturele belemmeringen
voor mobiliteit het best worden aangepakt?
 
 Taalkundige belemmeringen kunnen ook gezien worden als kans, door de buitenlandse
taalverwerving een centrale plaats in te laten nemen in het buitenlandverblijf.
Dit dient dan tegelijk de Europese doelstelling voor meertaligheid. Daarnaast
is er mogelijk verlies van wetenschappelijk niveau bij Engelstalige opleidingen
in Nederland, wanneer docenten en studenten de Engelse taal niet voldoende
machtig zijn. Te denken valt aan (verplichte) cursussen Engels voor wetenschappelijke
doeleinden voor studenten en docenten.
 
 
 Wat zijn de grootste juridische belemmeringen voor
mobiliteit die u hebt ondervonden?
 
 Bij inkomende mobiliteit van buiten de EU, is het vaak niet mogelijk om
een verblijfsvergunning te regelen. Een MBO school die een uitwisseling organiseert
naar China, lukt het niet de Chinese scholieren ook een week naar Nederland
te krijgen. In het MBO heb je ook vaker te maken met minderjarige scholieren.
Strikte exameneisen rondom de Nederlandse taal die worden ingevoerd in het
MBO, zijn niet toepasbaar voor inkomende mobiliteit.
 
 
 Wat voor belemmeringen heeft u ondervonden met betrekking
tot de meeneembaarheid van beurzen en leningen en de toegang tot uitkeringen?
 
 Nederland loopt in Europa voorop wat betreft de meeneembaarheid van studiefinanciering,
dat is een hele goede zaak. Toch geldt de meeneembaarheid nog niet als je
in het buitenland gestart bent met een opleiding. Nederland zou zich hard
kunnen maken in Europa om meeneembaarheid van studiefinanciering ook in andere
landen aan te kaarten.
 
 
 Voorstel: Nederland kaart de meeneembaarheid van studiefinanciering
bij andere lidstaten aan.
 
 
 
 Hebt u de validatie en erkenning van zowel formeel
als niet-formeel leren nog steeds als een belangrijke hindernis voor mobiliteit
ervaren?
 
 Waar kennis wordt opgedaan die relevant is voor de opleiding, dient deze
beloond te kunnen worden met studiepunten of gelden als onderdeel van een
proeve van bekwaamheid. In de praktijk werkt het ECTS nog niet perfect. Validatie
zou verplicht gesteld moeten worden bij elk genoten onderwijsonderdeel in
het buitenland. In België heeft men recht op validatie van in het buitenland
genoten onderwijsonderdelen. Studiepunten krijgen voor stages in het buitenland
is ook in het HO nog niet goed geregeld.
 Het gaat niet alleen om het aantal studiepunten, maar ook om het inzichtelijk
maken van het niveau van de punten. Het nieuwe studiepuntensysteem ECVET voor
het MBO, zou in combinatie met het Europees Kwalificatiekader (EQF) worden
ingevoerd. Naast de hoeveelheid studiepunten (ECTS/ECVET) geeft
het EQF dan aan op welk niveau het is behaald (niveau 1–8). Er zijn
signalen dat de invoering van het EQF in Nederland niet vlekkeloos gaat (ivm
de bepaling van niveaus) en dat Nederland de beoogde (vrijwillige) invoeringsdatum
niet redt.
 
 
 Voorstel: Nederland maakt zich hard voor verplichte
validatie in studiepunten van in het buitenland genoten onderwijs(onderdelen)
aan erkende onderwijsinstellingen.
 
 
 
 Wat zijn de grootste moeilijkheden die kansarme groepen
met betrekking tot leermobiliteit ondervinden?
 
 Voor leerlingen op het (V)MBO is mobiliteit niet altijd vanzelfsprekend.
Bepaalde groepen kunnen of mogen niet van huis weg. Klassikale mobiliteit
kan hier soms een oplossing voor bieden, daar moeten de fondsen/beurzen dan
wel op ingesteld zijn. Als mobiliteit een vanzelfsprekendheid wordt, hebben
ouders ook minder argumenten om hun (minderjarige) kinderen thuis te houden.
 Middelen
 
 Hoe kunnen de nationale, regionale en lokale actoren
en middelen beter worden ingezet ten behoeve van jongerenmobiliteit? Geef
voorbeelden van succesvolle territoriale partnerschappen. Geef goede voorbeelden
en innovatieve ideeën over de financiering van jongerenmobiliteit.
 
 Mobiliteit zou niet mogen afhangen van de beschikbaarheid van Europese
beursprogramma’s. Als Nederland de ambitie heeft om mobiliteit te vergroten,
dan hoeft de financiering hiervan niet alleen uit Europa te komen en zouden
hier ook nationale bronnen voor aangeboord kunnen worden. Gemeenten en provincies
kunnen ook een rol spelen bij het (financieel) stimuleren van jongerenmobiliteit,
al dan niet via stedenbandennetwerken. Verschillende gesprekspartners zijn
het oneens of de budgetten voor de Europese programma’s (substantieel)
verhoogd moeten worden of niet. In ieder geval moeten de programma’s
in een behoefte voorzien en dusdanig ingericht zijn dat ze de kwaliteit van
de uitwisseling stimuleren.
 De Europese programma’s zouden ingezet moeten worden voor structurele
verbetering van mobiliteit en minder voor losse projecten.
 
 
 Voorbeeld gemeente Utrecht
 
 De gemeente Utrecht heeft een stedenband met Brno. Onderwijsuitwisselingen
zijn een belangrijk deel van de activiteiten in de stedenband. Zowel de gemeente
als de onderwijsinstellingen dragen financieel en in personeelskosten bij.
Ook wordt er gebruik gemaakt van Europese subsidies. In het project zijn 6
scholen betrokken, waarbij zowel leerkrachten en leerlingen worden uitgewisseld.
Ook is er virtuele mobiliteit op gang gebracht. Het commitment van de gemeente
stimuleert de onderwijsinstellingen en andersom.
 
 
 Hoe bedrijven aansporen om meer betrokken te raken
bij jongerenmobiliteit?
 
 Internationaal opererende bedrijven hebben belang bij goede invoering
van EQF en bij standaard gebruik van het Europese CV (Europass). Het bedrijfsleven
kan de drijvende kracht zijn achter de invulling van het EQF per sector/opleidingsrichting,
zodat de waarde van een diploma werkelijk vergelijkbaar wordt. Een (kort)
verblijf in het buitenland is niet voor elke werkgever even belangrijk. Werkgevers
of sectoren die dit wel op prijs stellen kunnen dit beter onder de aandacht
brengen van onderwijsinstellingen, scholieren en studenten.
 
 
 Voorbeeld Rabobank Eindhoven/Veldhoven
 
 Door een overeenkomst tussen de TU Eindhoven en de Rabobank Eindhoven/Veldhoven
kunnen studenten van buiten de Europese Unie een gunstige lening krijgen om
het collegegeld te betalen. De TU staat garant voor de leningen.
 
 
 Voorbeeld grensoverschrijdende bachelor ION
 
 Avans hogeschool Breda heeft in samenwerking met drie Antwerpse hogescholen
de bachelor «Internationaal Ondernemen» ontwikkeld. Dit is mede
ontstaan op verzoek van het bedrijfsleven in de grensstreek. Het programma
wordt opgezet in samenspraak met een multidisciplinair team van vakdocenten
en ondernemers uit Vlaanderen en Nederland. Zowel studenten als bedrijven
zijn enthousiast over de opleiding. Jaarlijks studeren ongeveer 100 studenten
af.
 Virtuele mobiliteit
 
 Hoe kunnen we met behulp van ICT waardevolle mogelijkheden
inzake virtuele mobiliteit bieden die de fysieke mobiliteit verrijken?
 
 
 Kan de eTwinning-aanpak ook in andere leeromgevingen
zoals vrijwilligerswerk of de beroepssector worden toegepast?
 
 Virtuele mobiliteit kan een mooie aanvulling en voorbereiding zijn op
fysieke mobiliteit, maar kan daar niet volledig voor in de plaats komen. Er
is een mogelijkheid om virtuele mobiliteit vooraf te laten gaan aan het feitelijke
verblijf; eerst een half jaar met iemand chatten en daarna pas de uitwisseling.
Dit kan tevens de kwaliteit van de uitwisseling verhogen. In een virtual classroom
kunnen leerlingen of studenten samen aan een vraagstuk of werkstuk werken.
Het is ook een goedkope oplossing om een bepaald vak wat de eigen universiteit
niet geeft op afstand wel te kunnen volgen. De technische middelen om virtuele
mobiliteit te verbeteren, dienen wel verder te worden ontwikkeld.
 4. Conclusies en aanbevelingen
 Leermobiliteit levert voor Nederland een belangrijke bijdrage in de internationale
oriëntatie en is van groot belang gelet op onze internationale economische
positie. Het is goed dat er op Europees niveau een discussie wordt aangezwengeld
over leermobiliteit. Het is echter niet voor het eerst dat er in Europa gepraat
wordt over mobiliteit. Er zijn in de loop der jaren veel programma’s
en instrumenten ontwikkeld, zoals ECTS (studiepunten hoger onderwijs) en EQF
(niveauvergelijking van onderwijs in Europa).
 
 Het voorliggende groenboek is duidelijk geen evaluatie en analyse van
bestaande doelen en instrumenten, daarmee mist de Europese Commissie een belangrijke
kans. Enerzijds is een open discussie over mobiliteit welkom, anderzijds opereren
we niet in een vacuüm en beginnen we niet van voor af aan. In het door
de Europese Commissie voorgestelde (en door het kabinet gesteunde) «Nieuwe
Partnerschap voor Mobiliteit», moet dit zeker wel aan de orde komen.
Een concreet antwoord op de «wie doet wat»-vraag: Wat doet de
nationale overheid, wat doen decentrale overheden, onderwijsinstellingen en
bedrijven, wat doet de Europese Unie. Welke instrumenten moeten er nog ontwikkeld
worden om knelpunten in mobiliteit weg te halen voor studenten van alle niveaus,
voor ondernemers en onderzoekers.
 
 Het is van belang om te komen tot een heldere visie op mobiliteit, zonder
direct te grijpen naar gedetailleerde streefwaarden. Het vergt van beleidsmakers
en onderwijsinstellingen een denkomslag. Niet alleen meer studenten naar het
buitenland, maar een vergrote motivatie van studenten om zich
ook op het buitenland te oriënteren. In veel gevallen is er momenteel
nog sprake van educatief toerisme. De buitenlandervaring
is het doel op zich en moet vooral «leuk» zijn. De omslag moet
gemaakt worden naar een investering in persoonlijke ontwikkeling, een investering
in de toekomst en een kwalitatieve bijdrage aan de eigen studie en die van
de medestudenten. Een Europees onderzoek naar hoe de programma’s meer
bij kunnen dragen aan de kwaliteitsverbetering van het onderwijs, waar de
kabinetsreactie naar verwijst, is daarom een goede zaak.
 
 Vooral onderwijsinstellingen hebben een grote rol in het stimuleren van
kwaliteitsverbetering. Goede informatie en begeleiding door de onderwijsinstellingen
is een basisvoorwaarde voor de versterking van de kwaliteit van de buitenlandse
studie ervaring. Daarnaast is het opheffen van belemmeringen, zoals de validatie
van studiepunten en het vergelijkbaar maken van studies over de grens van
groot belang.
 Aanbevelingen
 De kabinetsreactie op het groenboek is grotendeels een analyse van de
bestaande Nederlandse situatie rondom leermobiliteit van jongeren en gaat
niet expliciet in op de vragen die de Europese Commissie stelt. Hoewel een
dergelijke analyse zeker meerwaarde heeft voor de Europese discussie, verdient
het de aanbeveling dat de reactie van het Kabinet aan de Europese Commissie
zich wat meer focust op de discussievragen, naast concrete voorstellen vanuit
Nederland.
 
 Nederland kan samen met de Benelux-landen en Duitsland voorop lopen op
sommige aspecten van mobiliteit. Hierbij denken we aan meeneembaarheid van
sociale voorzieningen voor onderzoekers en meer pilotprojecten met scholen
en bedrijven met betrekking tot stages over de grens.
 
 Als er op Europees niveau een benchmark wordt ontwikkeld, zoals in de
conclusies van de OJC-Raad van 12 mei 2009 wordt aangekondigd, moet de
nadruk vooral liggen op kwalitatieve aspecten. Kwantitatieve streefwaarden
zijn alleen nuttig als stok achter de deur en niet als doel op zich. Het gaat
niet in eerste instantie om meer buitenlandervaringen, maar om hogere kwaliteit
ervan.
 
 De discussie over leermobiliteit is tot nu toe vooral gevoerd over de
jongeren zonder de jongeren. Het is aan te bevelen om in de komende periode
bij overleg met jongerenorganisaties leermobiliteit expliciet aan te kaarten.
In de kabinetsreactie wordt gepleit voor een Europese survey inzake mobiliteitsstromen,
eventueel aangevuld met gegevens over de ervaringen van de jongeren zelf.
Wat ons betreft kan het «eventuele» hieraan komen te vervallen.
De ervaringen van de jongeren zijn essentieel.
 
 In dit rapport worden een aantal concrete voorstellen gedaan. Het verdient
de aanbeveling deze voorstellen over te nemen in de reactie aan de Europese
Commissie:
 
 
 Voorstel: In Europees verband een toegankelijke database
maken, die ook actief gevoed en gebruikt wordt door onderwijsinstellingen
en actief onder de aandacht gebracht wordt bij studenten en leerbedrijven.
In een dergelijke database zou gebruikt gemaakt kunnen worden van het Europees
Kwalificatiekader (EQF), zodat tevens zichtbaar wordt op welk niveau het onderwijs
gegeven wordt.
 
 
 
 Voorstel: Europese programma’s flexibeler inrichten,
zodat ook een summerschool of een uitwisseling met een hele klas mogelijk
is.
 
 
 
 Voorstel: In Europees verband afspraken stimuleren
voor een «mobility window» in het curriculum van elke studie.
 
 
 
 Voorstel: Nederland kaart de meeneembaarheid van studiefinanciering
bij andere lidstaten aan.
 
 
 
 Voorstel: Nederland maakt zich hard voor verplichte
validatie in studiepunten van in het buitenland genoten onderwijs(onderdelen)
aan erkende onderwijsinstellingen.
 
 5. Literatuurlijst
 Naast beschikbare informatie over mobiliteit en internationalisering op
internet en diverse kamerstukken, heeft de rapporteur specifiek gebruik gemaakt
van:
 – High Level Expert Forum on Mobility, Report 2008 http://ec.europa.eu/education/doc/2008/mobilityreport_en.pdf
 – Uitkomsten Bologna-conferentie Leuven/Louvain la Neuve in april
2009 http://www.ond.vlaanderen.be/hogeronderwijs/bologna/conference /documents/Leuven_Louvain-la-Neuve_Communiqué_April_2009.pdf
 – Internationaliseringagenda «het grenzeloze goed» (Kamerstuknr
34 288-44, 10 november 2008)
 – Internationaliseringsagenda MBO (Kamerstuknr 27 451-102,
6 januari 2009)
 – Conclusies van de OJC-Raad 12 mei 2009 http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:200
9:119:0002:0010:NL:PDF
 – Evaluatie meeneembare studiefinanciering MBO-bol (Kamerstuknummer
31 524-26, 9 juli 2009)
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van der Vlies (SGP), Depla (PvdA), Remkes (VVD), Van Bochove (CDA),
voorzitter, Joldersma (CDA), De Vries (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Van
Dijk (CDA), Leerdam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Kraneveldt-van
der Veen (PvdA), Roefs (PvdA), ondervoorzitter, Verdonk (Verdonk), Van Leeuwen
(SP), Biskop (CDA), Bosma (PVV), Pechtold (D66), Zijlstra (VVD), Langkamp
(SP), Van Dijk (SP), Besselink (PvdA), Ouwehand (PvdD), Dibi (GL), Anker (CU)
en Smits (SP).
 Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Gill’ard (PvdA), Van Miltenburg
(VVD), Atsma (CDA), Ferrier (CDA), Uitslag (CDA), Vietsch (CDA), Schinkelshoek
(CDA), Jacobi (PvdA), Elias (VVD), Timmer (PvdA), Van Dam (PvdA), Van der
Burg (VVD), Gesthuizen (SP), Jonker (CDA), Fritsma (PVV), Van der Ham (D66),
Ten Broeke (VVD), Van Bommel (SP), Leijten (SP), Bouchibti (PvdA), Thieme
(PvdD), Peters (GL), Ortega-Martijn (CU) en Gerkens (SP).