Urgentieprogramma Randstad; Brief minister over aanpassingen in de Structuurvisie Randstad 2040
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135978
 2009-2010
 
 31 089
 Urgentieprogramma Randstad
 
 
 
 
 Nr. 
 55
 DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 19 oktober 2009
 
 Op 9 maart en op 20 april 2009 vond het notaoverleg met uw Kamer
plaats over de Structuurvisie Randstad 2040 (Kamerstuk 31 089, nr. 51).
Ik heb daarin tot mijn genoegen geconstateerd dat de hoofdlijnen van de structuurvisie –
de nieuwe beleidsaccenten, leidende principes en hoofdkeuzes – breed
worden gedeeld. Daarmee ligt er een stevige basis voor een duurzaam en robuust
beleid voor de toekomstige ontwikkeling van de Randstad. Dit stimuleert mij
om samen met andere bewindslieden de uitvoering van de structuurvisie krachtig
op te pakken en samen met andere partijen te werken aan een duurzame, aantrekkelijke
en concurrerende Randstad. Juist in deze tijden van economische crisis is
het van groot belang niet alleen knelpunten van vandaag op te lossen maar
dat zo te doen dat het bijdraagt aan de realisatie van ons gezamenlijke lange
termijnperspectief.
 
 Het debat en de door de Kamer geuite wensen geven aanleiding om in de
uitvoering van de structuurvisie enkele aanpassingen door te voeren. In deze
brief maak ik – mede namens de ministers van VenW, EZ en LNV, de minister
voor WWI en de staatssecretaris van VenW – duidelijk op welke wijze
ik in de uitvoering van de structuurvisie rekening houd met het notaoverleg,
de daarin door mij gedane toezeggingen en de in het verlengde van dat overleg
aangenomen moties. Zoals ik u voor deze zomer aangaf, heb ik ernaar gestreefd u deze brief zo snel mogelijk aan te bieden.
Ik doe dat bij deze, ondanks dat de motie van Gent/Van Leeuwen (31 089,
nr. 45) nog is aangehouden. Als deze alsnog door uw Kamer wordt aangenomen,
zal ik aansluitend daarop separaat reageren.
 
 Net als bij eerdere Nationale Milieubeleidsplannen en het Werkprogramma
Schoon en Zuinig, kies ik ervoor om u over de
aanpassingen in de uitvoering per brief te informeren. Dat past bij de nieuwe
Wet ruimtelijke ordening en het daarmee afschaffen
van de planologische kernbeslissingen met de daarbij horende procedures. Om
de aanpassingen in de uitvoering van de structuurvisie in de juiste context
te plaatsen, geef ik in deze brief eerst een beeld van de betekenis
van de structuurvisie zoals die ook in het notaoverleg is gewisseld.
 
 Daarbij beschrijf ik ook kort de belangrijkste nieuwe accenten uit de
structuurvisie. Vervolgens ga ik in op de aanpassingen bij de uitvoering van
de structuurvisie op basis van de door uw Kamer aangenomen moties en de door
mij gedane toezeggingen. Ik sluit deze brief af met een beeld van enkele aan
de Structuurvisie Randstad 2040 gerelateerde trajecten. Het gaat daarbij met
name om de inmiddels gestarte MIRT-verkenning naar Randstad Sleutelprojecten.
Vier van de bijlagen bij deze brief hebben betrekking op dit traject. Daarnaast
wordt in deze brief nog naar drie rapporten en een kaartbeeld verwezen. Deze
zijn ook als bijlage bijgevoegd.
 1. Betekenis van de structuurvisie
 Met het notaoverleg en de in dat kader ingediende moties is door uw Kamer
aandacht besteed aan de Structuurvisie Randstad 2040. Deze aandacht past bij
het feit dat de structuurvisie laat zien welk integraal toekomstperspectief
het rijk voor ogen heeft voor de Randstad (en West-Nederland als geheel).
 Dat is één van de functies van de nationale ruimtelijke
ordening. Bovendien draagt ze bij aan een aantrekkelijk, mooi, concurrerend
en duurzaam Nederland. Daarbij zijn visies van belang in samenhang met kaders
en projecten. Met deze visies kiest het kabinet en geeft het de richting aan
de ruimtelijke inrichting van (delen van) Nederland. Daarmee wordt de ruimtelijke
samenhang zichtbaar van (rijks)beleid op het gebied van onder meer economie,
verkeer en vervoer, woningbouw, natuur, landschap en waterhuishouding. Kaartbeelden
en ruimtelijke ontwerpen spelen daarbij een belangrijke rol. Bij een ruimtelijke visie horen ook kaders en projecten. Met kaders
bepaalt het rijk de «spelregels» voor de ruimtelijke ordening
en weten provincies, gemeenten en andere betrokkenen waar ze aan toe zijn.
De nieuwe Wet ruimtelijke ordening en de AMvB Ruimte bieden hierin de benodigde
juridische instrumenten voor doorwerking van het rijksbeleid naar andere overheden.
Ook convenanten en stimuleringsregelingen (zoals de Innovatieregeling Mooi
Nederland) worden daarvoor opgesteld. Met projecten geven we een concrete
invulling aan ons beleid. De huidige rijksinzet daarbij is opgenomen in het
MIRT-projectenboek.
 
 De Nota Ruimte en de Structuurvisie Randstad 2040 zijn de integrale ruimtelijke
basis voor zowel gebiedsgerichte als meer sectorale visies, plannen en uitwerkingen.
 
 De doelstellingen en keuzes uit de structuurvisie krijgen op die manier
nadere invulling voor specifieke gebieden en thema’s, zoals in de Structuurvisie
Mainport Schiphol en Regio, het Nationale Waterplan, de Mobiliteitsaanpak,
de Agenda Landschap en de Economische visie op de lange termijn ontwikkeling
van Mainport Rotterdam. De Structuurvisie Randstad
2040 is tevens het lange termijnperspectief voor het Programma Randstad Urgent
en de MIRT Gebiedsagenda’s in de Randstad.
 
 Ik wil hier benadrukken dat op de door het kabinet gemaakte keuzes in
de visie een financieel voorbehoud rust. Voor een visie gericht op 2040 is
het immers niet mogelijk nu al de financiële consequenties vast te leggen.
Daarbij dient tevens opgemerkt dat dit kabinet, gezien de huidige financiële
en economische crisis en de in dat verband opgestarte heroverwegingsoperatie,
nu geen extra geld vrijmaakt voor de uitvoering van de lange termijnkeuzes.
Een langetermijnvisie is in beginsel overigens ook niet gericht op nieuwe
investeringsmiddelen. Het gaat er eerder om tijdig te anticiperen
op de opgaven van morgen en overmorgen. De kunst is om de bestaande middelen
en instrumenten zo te richten dat we daarmee zoveel mogelijk onze integrale
lange termijnkeuzes dichterbij brengen en optimaal anticiperen op de toekomst.
De gestarte MIRT-verkenning naar Randstad Sleutelprojecten acht ik in dit
verband van groot belang.
 Nieuwe accenten in de structuurvisie
 De Structuurvisie Randstad 2040 bevat vier leidende principes, die uitgewerkt
zijn in 12 hoofdkeuzes en 7 subkeuzes. Op basis
van het gevoerde notaoverleg en de door u aangenomen moties constateer ik
dat deze hoofdlijnen uit de visie breed worden gedeeld. Met de keuzes en principes
komt een aantal nieuwe accenten tot uitdrukking voor de lange termijn. Enkele
elementen wil ik hier kort toelichten omdat ze essentieel zijn in het kabinetsbeleid
voor de Randstad.
 Positie van steden
 Steden en stedelijke regio’s zijn door de afnemende betekenis van
nationale grenzen en het toenemende belang van de factor «kennis»
belangrijke spelers geworden in de wereldeconomie. Steden worden meer en meer
de motoren van de wereldeconomie. Daarom kiest
het kabinet in de Structuurvisie Randstad 2040 voor het benutten en uitbouwen
van de aanwezige internationale krachten van de steden in de Randstad. In de structuurvisie wordt ook benadrukt dat de steden
zoveel mogelijk in onderlinge samenhang moeten worden gezien met andere (bestaande)
krachten van de Randstad. Zo neemt de structuurvisie de steden, (mainport)
Schiphol, de beide grote zeehavens (de Rotterdamse haven als mainport en de
Amsterdamse haven), de kennisclusters en (de centrumfunctie van) de greenports
op in een meer integrale visie en aanpak. Het mainportbeleid is daarmee in
ruimtelijk-economisch opzicht verbreed.
 
 In relatie tot de toenemende betekenis van de steden neemt het belang
van een aantrekkelijke leefomgeving en «quality of life» ook toe.
Tijdens ons notaoverleg heb ik geconstateerd dat «kwaliteit» ook
volgens uw Kamer een belangrijke leidraad moet zijn in de ontwikkeling van
de Randstad in het algemeen en de steden in het bijzonder. Ondernemingen,
instellingen en burgers kiezen voor aansprekende plekken met onder andere
een goed ondernemingsklimaat, onderscheidende ruimtelijke kwaliteit, goede
bereikbaarheid en aantrekkelijke voorzieningen. Dat bepaalt meer en meer onze
concurrentiekracht. Ook om die reden zet het
kabinet in op versterking van de kracht, identiteit en aantrekkelijkheid van
de steden en hun directe omgeving.
 
 Netwerkvorming van krachtige steden met aantrekkelijke stedelijkheid –
inclusief vrijetijdsvoorzieningen, economische, recreatieve en toeristische
kracht – is daarmee – met uw steun – een belangrijke focus
van het rijksbeleid. Bij de schaal van die netwerkvorming gaat het met oog
op de toekomst in de meeste opzichten om de noordelijke respectievelijk de
zuidelijke Randstad. Dat is een opschaling ten opzichte van de realiteit van
vandaag. In internationaal opzicht is het zaak de verschillende krachten van
deze regio’s te benutten en bij te dragen aan de genoemde opschaling.
Ik ben blij dat u in het notaoverleg – net als de RMNO en BCI in hun
recente rapporten – de door het kabinet
gelegde accenten en gemarkeerde internationale krachten ondersteunde. Zo kunnen
we de vooraanstaande metropolitane positie van Amsterdam en de specifieke
internationaal krachtige functies van met name Rotterdam, Den Haag en Utrecht,
onze (lucht) havens, greenports en kennisclusters benutten en versterken om
de Randstad internationaal tot een topregio te maken. 
 Verstedelijkingsstrategie
 Het kabinet markeert met de Structuurvisie Randstad 2040 een ambitieuze
keuze voor bouwen in bestaand bebouwd gebied en bundeling van de verstedelijking.
In ons notaoverleg heeft u deze keuze krachtig ondersteund. Met meer woningen
in het bestaande bebouwde gebied kan worden bijgedragen aan de vitaliteit
van de steden en verkleint de stedelijke druk op de in de Randstad aanwezige
groene open ruimtes. Een aantrekkelijke vormgeving is daarbij essentieel.
Daarnaast zijn bundeling en het optimaal benutten van de stedelijke ruimte
(zonder dat dit ten koste gaat van groen en ruimtelijke kwaliteit) nodig voor
het kunnen aanbieden van een concurrerend voorzieningenniveau (op alle schaalniveaus)
en om een extra impuls te kunnen geven aan de bereikbaarheid per openbaar
vervoer (OV). Daarnaast draagt deze verstedelijkingsstrategie bij aan de reductie
van energieverbruik en CO2-uitstoot.
 
 Tegelijkertijd blijft nieuwe uitleg buiten de steden nodig om te kunnen
voldoen aan de toekomstige woningvraag en de benodigde diversiteit van het
aanbod. Gezien de beperkte ruimte in de noordelijke Randstad is de schaalsprong van Almere – met onder meer de door het kabinet
vastgelegde toevoeging van 60 000 woningen – hierin cruciaal voor
de lange termijn. Ik ben blij met uw steun voor
deze kabinetsinzet. Verder biedt nieuwe uitleg mogelijkheden om ook groene
woonmilieus te ontwikkelen. Het is dan ook nodig de verschillende woonmilieus
in nauwe regionale samenhang te ontwikkelen opdat keuzemogelijkheden in de
verschillende delen van de Randstad worden geboden.
 Groenblauwe kwaliteit
 De «verdichting» van bestaande steden moet wel hand-in-hand
gaan met een goede groenblauwe kwaliteit en recreatiemogelijkheden in en nabij
de steden. Nabij de steden hebben groene gebieden betekenis voor gezondheid,
recreatie, natuur en de beleving van rust en openheid. Bovenop een generieke
impuls, kiest het kabinet ervoor om op een aantal plekken een groenblauwe «top»kwaliteit
te realiseren. Deze plekken dragen ook bij aan het versterken van het vestigingsklimaat
van de Randstad. Ik ben verheugd dat wij deze
ambitie delen.
 
 Met de opname van het Groene Hart van de Randstad in een grotere Groenblauwe
Delta, wil het kabinet komen tot een grotere, (op onderdelen) beter beschermde
en beter onderling verbonden groenblauwe structuur. Deze structuur bestaat
uit een aaneenschakeling van het Rivierengebied, de Utrechtse Heuvelrug, Laag-Holland,
het Groene Hart, het IJsselmeergebied, de Zuidwestelijke Delta en de kustzone.
Deze robuustere groenblauwe structuur kan dienen als contramal voor de verstedelijking.
Tegelijkertijd wordt geanticipeerd op de effecten van de klimaatverandering
door bijvoorbeeld ruimte te bieden aan waterberging.
 Functionele aanpak
 De Randstad is geen bestuurlijke of functionele eenheid. Toch is voor
een ieder helder welk gebied hiermee globaal wordt bedoeld. Voor het beleid is het echter van belang exacter aan te geven waarvoor
het van toepassing is. Daarom is het goed te benadrukken dat de ruimtelijke
keuzes uit de Structuurvisie Randstad 2040 betrekking hebben op de vier westelijke
provincies. Tegelijkertijd moeten ze in een aantal
opzichten op veel lager schaalniveau worden opgepakt én hebben ze uitstraling naar met name Oost- en Zuid-Nederland.
De analyse van krachten en opgaven onderstreept dat de Randstad geen homogeen
en eenduidig af te bakenen gebied is, niet in ruimtelijke, functionele of
bestuurlijke zin.
 Het kabinet heeft daarom gekozen voor een functionele benadering van de
Randstad, dus zonder «overall» (bestuurlijke) gebiedsafbakening
of een eigen Randstedelijke bestuurslaag. In deze functionele benadering wordt elke opgave opgepakt op het schaalniveau waarop het betrekking heeft,
met de daarbij horende verantwoordelijke partijen.
 
 Deze aanpak betekent ook dat op verschillende thema’s expliciet
aandacht moet worden besteed aan relaties met gebieden buiten de «traditionele»
Randstad. Eerder heeft het kabinet al in de Startnotitie Randstad 2040 verschillende
in functionele zin samenhangende «flanken en zones» onderscheiden
die tot in Zuid- en Oost-Nederland reiken. In
de structuurvisie komt deze functionele aanpak het meest concreet naar voren
in het aangekondigde onderzoek naar een verbeterde internationale treindienst
Amsterdam–Eindhoven–Luik en de genoemde ruimte voor uitplaatsing
van vliegverkeer van Schiphol naar Eindhoven en Lelystad. Maar ook in de verkenning
naar een verbeterde internationale treindienst Amsterdam–Arnhem–Keulen
en de lopende MIRT-Verkenning Antwerpen–Rotterdam.
 Schiphol
 Eerder gaf uw Kamer aan dat het belang van Schiphol in de ruimtelijke
beleidsnota’s was genegeerd of onderschat.
In zowel de Startnotitie als Structuurvisie Randstad 2040 heeft het kabinet
dat signaal ter harte genomen. Ook in het notaoverleg hebt u stilgestaan bij
de betekenis van Schiphol. Met het nieuwe accent op de kracht van de steden
heeft het kabinet het mainportbeleid verbreed. Tegelijkertijd maakt de Structuurvisie
Randstad 2040 ook duidelijk dat dit kabinet niet kiest voor verplaatsing van
Schiphol naar de Noordzee, maar ruimte wil maken voor verdere ontwikkeling
van de huidige luchthaven als onderdeel van een kwalitatief aantrekkelijk
gebied voor bewoners, bezoekers en ondernemers. In samenhang daarmee is in
de structuurvisie en de luchtvaartnota aangegeven dat Lelystad en Eindhoven
interessante locaties zijn die in verband met de nationale capaciteitsvraag
extra ruimte kunnen bieden aan niet mainportgebonden verkeer. Dat draagt in
belangrijke mate bij aan de concurrentiekracht van de Randstad en Nederland
en is één van de metropolitane functies in de Amsterdamse regio.
Tegelijkertijd heeft de noordelijke Randstad nog veel meer (inter)nationaal
krachtige functies (toerisme, congressen, creatieve sector en media, ict,
zeehaven, zakelijke en financiële dienstverlening, wetenschap en kennis)
en bijzondere landschappelijke en cultuurhistorische waarden (zoals de Stelling
van Amsterdam, de kust, het IJsselmeergebied en de droogmakerijen).
 
 De aantrekkelijkheid en kracht van dit gebied en de Randstad als geheel
is gebaat bij een integrale visie waarvan niet alleen deze elementen maar
ook Schiphol onderdeel uitmaakt. De Structuurvisie Randstad 2040 is die visie
op hoofdlijnen.
 
 De in ontwikkeling zijnde decentrale structuurvisies (Noord-Holland en
Amsterdam) en de op te stellen Structuurvisie Mainport Schiphol en de Regio
worden een nadere invulling daarvan op lager schaalniveau.De aanwezigheid
van Schiphol draagt niet alleen bij aan de kracht van de (noordelijke) Randstad,
maar beperkt ook de bebouwingsmogelijkheden in de Amsterdamse regio. Aangezien
er wat betreft locaties voor grootschalige verstedelijking buiten het bestaande
bebouwde gebied geen andere reële opties zijn heeft het kabinet , gekozen
voor de schaalsprong van Almere. Het is cruciaal om die keuze in de komende
jaren tot een succes te maken. Rijksbesluiten
die het kabinet in verband hiermee binnenkort in het kader van het Programma
Randstad Urgent neemt, worden opgenomen in een separate brief. Deze zult u
dit najaar ontvangen. 
 2. Aanpassingen naar aanleiding van het Kamerdebat
 Uit de terinzagelegging van de structuurvisie bleek eerder veel instemming
met de hoofdkeuzes van het kabinet. Ook in het
notaoverleg bleek dat de hoofdlijnen van de structuurvisie breed worden gesteund.
De Tweede Kamer heeft aangegeven zich te herkennen in de nieuwe accenten,
de leidende principes en de keuzes uit de structuurvisie,
op de verwoording van één keuze na, namelijk de«metropolitane
parken» c.q. de verwoording van keuze 7 (en de daarbij genoemde voorbeelden).
 
 Op een aantal specifieke onderwerpen heeft uw Kamer moties aangenomen. Hieronder geef ik aan welke aanpassingen ik op basis
van deze moties – en de door mij reeds gedane toezeggingen – zal
doorvoeren bij de uitvoering van de structuurvisie. Daarbij ga ik allereerst
in op enkele algemene aanpassingen. Vervolgens ga ik nader in op aanpassingen
gericht op verstedelijking en daarna op aanpassingen gericht op «groenblauwe»
onderwerpen.
 Algemene aanpassingen
 Motie 31 089, nr. 30: de motie-Van Leeuwen om gevolgen
beleid Structuurvisie voor krimpregio’s in beeld te brengen
 In de motie wordt terecht geconstateerd dat er in bepaalde regio’s
in Nederland naar verwachting (op korte of middellange termijn) sprake is
van bevolkingsafname. Voor de Randstad is er echter volgens de prognoses van
het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) tot 2025 geen sprake van krimp van
het aantal huishoudens. Dat is de graadmeter als het gaat om de woningbouwopgave.
Uitzondering daarop zijn enkele gemeenten in het Groene Hart.
 
 Vooral in de noordelijke Randstad neemt het aantal huishoudens naar verwachting
nog sterk toe. Voor de zuidelijke Randstad geldt dit ook, zij het in mindere
mate. Ook in de periode tot 2040 is volgens de scenario’s van de planbureaus
krimp van het aantal huishoudens in de Randstad in het algemeen niet waarschijnlijk.
 
 De motie vraagt om de gevolgen van de keuzes uit de Structuurvisie Randstad
2040 voor krimpregio’s in beeld te brengen. Mede naar aanleiding van
deze motie zal ik onderzoek uitvoeren naar de gevolgen van bevolkingskrimp
buiten de Randstad. Ik wil daarbij echter benadrukken dat de Structuurvisie
Randstad 2040 – net als de Nota Ruimte – niet uitgaat van actieve
spreiding van verstedelijking of afremming van de groei, maar ervan uitgaat
dat elk landsdeel zijn eigen dynamiek accommodeert. In lijn hiermee kiest
het kabinet ervoor – ook voor de lange termijn – om geen overloop
vanuit de Randstad naar elders te forceren. Daarmee wordt de kracht van de
Randstad vastgehouden, geen onnodige extra mobiliteit gegenereerd en ruimte
geboden aan elke regio om keuzes te maken vanuit de eigen kracht en dynamiek.
De keuzes in de structuurvisie versterken de krimp buiten de Randstad dan
ook niet en remmen deze ook niet af, maar geven in ruimtelijk opzicht invulling
aan de verwachte ontwikkeling op grond van een middengroeiscenario («transatlantic
market»).
 
 Wellicht ten overvloede deel ik u mede dat het kabinet bezig is om de
gevolgen en opgaven van bevolkingskrimp en een bijbehorende aanpak in beeld
te brengen. Het kabinet komt samen met IPO en VNG in het najaar met een Actieplan
Bevolkingsdaling. De Minister voor Wonen, Wijken en Integratie (WWI) en de
staatssecretaris van BZK coördineren de totstandkoming van dit interbestuurlijk
actieplan. Ter voorbereiding daarop heb ik de Verkenning Rijksagenda Krimp
en Ruimte uitgebracht. 
 Motie 31 089, nr. 34: de motie-Vermeij c.s. over
duidelijke kaders voor de landbouw en zonodig als beheerder van het landschap
in de Randstad te ondersteunen
 Net als uw Kamer, acht ik de landbouw een belangrijke beheerder van het
buitengebied. De landbouwfunctie is bovendien
belangrijk voor onze voedselvoorziening én is een economische drager
van het open agrarisch cultuurlandselchap. Als integrale toekomstvisie op
de Randstad, gaat de Structuurvisie Randstad 2040 ook in op de ontwikkelingsmogelijkheden
van de landbouw, inclusief bijbehorende keuzes en kaders.
 
 Daarbij stelt het kabinet dat de landbouwfunctie niet op zichzelf staat.
De landbouw heeft een nauwe relatie met de waterhuishouding, de verkeers-
en vervoersinfrastructuur in combinatie met onze beide grote havens en Schiphol
(vanwege logistiek en distributie) en de stedelijke economie. Door de landbouwfunctie
nadrukkelijk te koppelen aan deze andere functies, is de landbouwfunctie als
zodanig echter onvoldoende herkenbaar in de structuurvisie terechtgekomen.
Ik zet daarom graag in antwoord op uw motie de relevante keuzes en kaders
hieronder nog eens kort op een rij. Ik heb dit ook in beeld gebracht op een
daarbij horende kaart, zoals u mij in deze motie vraagt. Deze kaart heb ik
als bijlage bij deze brief gevoegd.
 
 Klimaatverandering en bodemdaling nopen tot actie om ook op de lange termijn
te voorzien in een duurzame waterhuishouding tegen maatschappelijk aanvaardbare
kosten. Zo kunnen we niet langer vasthouden aan vanzelfsprekendheden als het
huidige ruimtegebruik, waaronder de landbouw. Op de lange termijn betekent
dit voor het Groene Hart van de Randstad dat de landbouw in de meest kwetsbare
gebieden voor bodemdaling en verzilting op het watersysteem moet worden aangepast.
In de minder kwetsbare gebieden kan worden gewerkt aan een transitie om de
landbouw in overeenstemming te brengen met de randvoorwaarden die vanuit het
water worden gesteld. In de gebieden met matige bodemdaling en een dun veenpakket
staat de landbouw meer centraal. In het bijgevoegde kaartbeeld is dit inzichtelijk
gemaakt.
 
 Deze driedeling is in de Voorloper Groene Hart verder uitgewerkt door
de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht. Deze Voorloper is namens
de Staatssecretaris van VenW, de Minister van OCW en mij onderschreven door
de Minister van LNV, De Voorloper wordt doorvertaald in provinciale structuurvisies
en verordeningen. Verder ziet het kabinet in de relatie tussen stad en land
mogelijkheden voor ontwikkeling van «stadslandbouw», waarin recreatie,
beleving van het landschap, landschapsbeheer en specifieke producten voor
de regionale markt nieuwe economische dragers kunnen zijn.
 
 In lijn met het principe «wat internationaal sterk is, sterker maken»
kiest het kabinet ervoor om de internationale marktpositie van de greenports
te versterken. Het gaat dan om behoud en versterking van de centrumfunctie,
in termen van productontwikkeling (veredeling, tuinbouwtechniek), die is gekoppeld
aan de handel en logistieke dienstverlening. Hoe omvangrijk de productiefunctie
in de directe nabijheid moet zijn c.q. of deze zich op grond van marktontwikkelingen
al dan niet verplaatst, is voor de lange termijn de vraag.
 
 Om hierin meer inzicht te krijgen, heb ik inmiddels samen met de minister
van LNV een onderzoek laten doen naar de autonome ontwikkeling van verplaatsingen
van de productiefunctie van de greenports. Het resultaat van deze quick scan heb ik als bijlage bij deze brief gevoegd.
 
 Dit najaar zal in aansluiting op dit onderzoek een breed opgezette onderzoeks-
en adviesgroep ons adviseren op welke wijze Nederland de maatschappelijke
en economische betekenis van de greenports kan optimaliseren. Hierbij komen
toekomstige ontwikkelingen, randvoorwaarden, ruimtelijke samenhang en ruimtebeslag
van de productiefunctie aan de orde die van belang zijn voor economisch sterke
greenports.
 Motie 31 089, nr. 43: de motie Wiegman-van Meppelen
Scheppink c.s. over het realiseren van de duurzaamheidsdoelstellingen bij
de uitwerking van de Structuurvisie Randstad 2040
 De ambitie uit deze motie is volledig in lijn met de ambitie op het gebied
van een duurzame leefomgeving uit het regeerakkoord. Ik voel mij dan ook gesteund
door uw oproep. In de Structuurvisie Randstad 2040 heeft deze ambitie een
concrete vertaling gekregen naar een integraal langetermijnperspectief voor
de Randstad, waarin het streven naar duurzaamheid een centrale plaats heeft.
Dat komt ook prominent tot uitdrukking in de titel van de structuurvisie: «naar
een duurzame en concurrerende Europese topregio».
 
 Meer concreet krijgt het streven naar duurzaamheid vorm in de gekozen
verstedelijkingsstrategie en de daarin opgenomen ambitie om de binnenstedelijke
ruimte optimaal te benutten (met transformatie, herstructurering en «verdichting»).
Realisatie van die ambitie spaart open ruimte, behoudt natuur en landschap,
gaat vervlakking tussen stad en land tegen en geeft draagvlak aan bestaande
voorzieningen, waaronder het openbaar vervoer en biedt kansen voor aantrekkelijke
stedelijkheid. De duurzaamheidsdoelstelling komt ook terug in de keuzes voor
de ontwikkeling naar een Groenblauwe Delta, naar klimaatbestendige inrichting
van de verstedelijkte ruimte, het verbeteren van de bereikbaarheid en de leefbaarheid
door een verbetering van het openbaar vervoersaanbod, onder andere in relatie
tot centrum- en knooppuntontwikkeling, alsmede het beschermen en ontwikkelen
van landschappelijke differentiatie. Met name deze keuzes maken dat de structuurvisie
relatief goed scoort in de plan-MER op duurzaamheids- en milieueffecten.
 
 Uitvoering van deze keuzes vindt nu al plaats via het MIRT en het Programma
Randstad Urgent. Denk bijvoorbeeld aan projecten als «duurzaam bouwen
in de Utrechtse regio», «waterveiligheid» en aan verschillende
projecten gericht op verbetering van het openbaar vervoer. Ik gaf u eerder
al aan – onder andere in het notaoverleg over de structuurvisie –
dat dit kabinet op dat vlak een grote impuls geeft. Ook in de Randstad 2040
Uitvoeringsallianties die mede uitvoering geven aan de structuurvisie staat
duurzaamheid centraal. Zo wordt via bijvoorbeeld de alliantie «klimaatbestendige
steden» invulling gegeven aan een duurzame Randstad. VROM en de vier
grote steden werken samen aan de inhoudelijke focus van deze nieuwe alliantie
en concrete acties gericht op zowel de kennis als praktijk van klimaatbestendige
inrichting van steden.
 
 Het is mijn voornemen om uw Kamer begin 2010 een brief te sturen waarin
ik een beeld schets van de realisatie en landing van de in de structuurvisie
aangekondigde acties. Met deze brief zal ik uw Kamer ook informeren over de
realisatie van acties die invulling geven aan de duurzaamheidsdoelstellingen
uit de structuurvisie, zoals de motie vraagt.
 
 Naast de genoemde ruimtelijke keuzes en maatregelen, zijn nog aanvullende
maatregelen denkbaar die een nog duurzamer resultaat kunnen scheppen, zoals
ook in de motie en plan-MER wordt benadrukt. Die maatregelen hebben echter
met name betrekking op niet-ruimtelijke of specifiek sectorale onderwerpen.
Het kabinet pakt deze onderwerpen dan ook op in andere trajecten, bijvoorbeeld «anders
betalen voor mobiliteit». In het kader van het Werkprogramma Schoon
en Zuinig werkt het kabinet aan het terugdringen van broeikasgassen, energiebesparing
en het verhogen van het aandeel duurzame energie in ons energieverbruik.
Ook in de maatregelen in het kader van crisis en herstel komt tot uiting dat
het kabinet serieus werk maakt van duurzaamheid.
 Motie 31 089, nr. 44: de motie-Van Gent c.s. over
behoefteramingen voor bedrijventerreinen die uitgaan van het Transatlantic
Market scenario
 Om ruimtelijke keuzes voor de lange termijn te kunnen maken, is het van
essentieel belang inzicht te hebben in de toekomstige ruimtebehoefte. Omdat
het onmogelijk is deze precies te voorspellen, is voor de structuurvisie gebruik
gemaakt van de scenario’s die zijn opgesteld door de gezamenlijke planbureaus.
Deze scenario’s schetsen een bandbreedte van mogelijke ontwikkelingen,
gebaseerd op de kennis van vandaag. Deze bandbreedte is door het kabinet gebruikt
om keuzes en kaders te kunnen bepalen die bij verschillende ontwikkelingen
robuust en duurzaam zijn. Op deze wijze zijn scenario’s in de structuurvisie
gebruikt als referentiekader voor beleid.
 
 Het kabinet heeft aangegeven bij de beleidskeuzes primair uit te gaan
van het middenscenario van de planbureaus («transatlantic market»).
Met uw motie bevestigt u deze keuze. Dit neemt niet weg dat het van belang
blijft – met het oog op duurzame en robuuste keuzes en eventueel bijstelling
van die keuzes – zicht te houden op de effecten van eventuele hogere
of lagere toekomstige ruimtebehoeften. Daarom is in de analyse van opgaven
en daarbij ondersteunende behoefteramingen uit de structuurvisie, ook rekening
gehouden met een bandbreedte op basis van behoefteramingen van een hoog scenario
(«global economy»).
 
 Uw Kamer wenst dat de behoefteramingen voor bedrijventerreinen behorende
bij dit hoge scenario niet langer worden gebruikt in de uitvoering van de
structuurvisie. Ik ben het daarmee eens. De beleidskeuzes uit de structuurvisie
veranderen hierdoor echter niet, aangezien deze al waren gebaseerd op het
middenscenario («transatlantic market»). Op grond van de motie
zal ik in de uitvoering van de structuurvisie niet meer communiceren over
de hogere ramingen voor bedrijventerreinen in de Randstad en deze slechts
gebruiken voor verkenning en doordenking van de toekomst. Overigens werken
de planbureaus inmiddels aan een vernieuwing en/of herijking van de scenario’s
op grond van de veranderende economische situatie in de wereld en de impact
daarvan voor de lange en middellange termijn.
 Aanpassingen gericht op verstedelijking
 Motie 31 089, nr. 36: de motie-Vermeij c.s. over
een evaluatie van de woningbouwopgave
 Met deze motie vraagt uw Kamer om de vinger aan de pols te houden als
het gaat om de woningbouwopgave in de Randstad. Terecht stelt de Kamer dat
herijking van de woningbouwopgave mogelijk moet zijn wanneer toekomstige ontwikkelingen
hiertoe aanleiding geven. Daarom zal ik, zoals de motie vraagt, de woningbouwopgave
in de Randstad evalueren en hierover aan u rapporteren in en vijfjaarlijkse
Randstadbrief. Vanzelfsprekend zal ik dat in nauwe samenwerking met de Minister
voor Wonen, Wijken en Integratie en de Minister van Verkeer en Waterstaat
doen en ook de andere «ruimtelijke» bewindslieden daarbij betrekken.
Ik zal daarbij gebruik maken van PRIMOS-prognoses en van de tweejaarlijkse
Monitor Nota Ruimte (c.q. de «Ruimtebalans»). Op basis hiervan
ontstaat zowel een beeld van de toekomstige woningbehoefte, op basis van de
huidige kennis als een beeld van de gerealiseerde woningbouw. Met deze informatie
kan – indien nodig – worden geanticipeerd op nieuwe ontwikkelingen,
ook wanneer die niet zouden aansluiten op de doelstellingen en keuzes uit
de Structuurvisie Randstad 2040 en de Nota Ruimte. 
 
 De motie vraagt tevens om bij de eerstvolgende periodieke evaluatie van
de kwantitatieve woningbouwopgave toetsingscriteria te ontwikkelen op basis
van de beoogde kwaliteit. In lijn met deze wens zal ik in de vijfjaarlijkse
Randstadbrief ook een doorkijk geven naar de kwalitatieve opgave, in relatie
tot de relevante keuzes uit de structuurvisie. Op basis daarvan wil ik bepalen
welke eventuele aanvullende maatregelen en acties nodig zijn om de beoogde
kwaliteit te realiseren.Het ligt niet in lijn met de nieuwe Wro om hiervoor
vanuit het rijk toetsingscriteria te ontwikkelen. Ik acht dit ook ongewenst,
omdat flexibiliteit en maatwerk op lokaal en regionaal niveau nodig zijn om
woonmilieus met gepaste kwaliteit te realiseren. Ter stimulering van de beoogde
kwaliteit onderneem ik natuurlijk wel verschillende acties. Zo heb ik het
College van Rijksadviseurs (CRA) gevraagd in ontwerpende zin ideeën aan
te reiken.
 Motie 31 089, nr. 52: de motie-Wiegman-van Meppelen
Scheppink c.s. over het aanpassen van de binnenstedelijke verdichtingsopgave
 De strekking van deze motie spreekt mij zeer aan. Deze is immers in lijn
met de hoge ambitie van het kabinet om de ruimte in bestaande steden optimaal
te benutten. Die ambitie past bij de betekenis van de steden als economische,
sociale en culturele motor die het kabinet in de structuurvisie heeft onderstreept
voor de komende decennia. Een optimale benutting van de ruimtelijke mogelijkheden
in de steden door transformatie, herstructurering en «verdichting»
kan de krachten van de steden versterken wanneer dit aantrekkelijk wordt vormgegeven
en optimaal gebruik wordt gemaakt van de infrastructuur.
 
 Met oog hierop stelt het CRA momenteel een advies op over de bijdrage
van het stedenbouwkundig ontwerp (en de architectuur) aan een betere benutting
van de binnenstedelijke ruimte. Tegen deze achtergrond heeft het kabinet de
lat hoog gelegd met de doelstelling van ten minste 40% als gemiddelde
voor de vier westelijke provincies. De ambitie uit de Nota Ruimte is daarmee
aangescherpt voor dit deel van het land. Uw Kamer wil nog verder gaan en deze
doelstelling verhogen naar gemiddeld 60%.
 
 De ambitie die hieruit spreekt, sterkt mij vast te houden aan de gekozen
verstedelijkingsstrategie uit de Structuurvisie Randstad 2040, gericht op
duurzaamheid en kwaliteit. De in de structuurvisie geïntroduceerde voorkeursvolgorde
bij woningbouw acht ik van groot belang. Ook
acht ik het van belang decentrale partijen te stimuleren een groot aantal
woningen binnen het bestaande bebouwde gebied een plek te geven.
 
 Diverse projecten in grote en middelgrote steden in heel Nederland hebben
in de afgelopen jaren laten zien dat er uiteenlopende mogelijkheden zijn om
nieuwe buurten in de stad te scheppen en woningen aan de stad toe te voegen
die door velen aantrekkelijk worden gevonden. Daarbij kan het gaan om laagbouw,
gestapelde laagbouw en (middel)hoogbouw.
 
 Voor het benutten van de mogelijkheden in de steden reiken ook verschillende
rapporten inspirerende ideeën aan. Ik denk bijvoorbeeld aan de publicatie «Steden
vol ruimte» van Rudy Uytenhaak, het dit
jaar uitgegeven Groningse rapport«Intense laagbouw» (en de gelijknamige
manifestatie die dit voorjaar plaatsvond), buitenlandse rapporten en verschillende studies van het Planbureau voor de
Leefomgeving (en haar voorgangers). Het rapport«Hoogbouw,
een studie naar Nederlandse hoogbouwcultuur» laat zien wat hoogbouw
in dit verband kan betekenen. In aanvulling
daarop is zojuist het rapport «wonen in hoogbouw» uitgekomen.
Voor uw informatie voeg ik deze beide documenten als bijlage bij deze brief. 
 
 Zoals ik al in de structuurvisie aangaf, overweeg ik ook of ik aan de
realisatie van deze ambitie met de AMvB Ruimte een verdere stimulans kan geven.
Ik wil echter ook benadrukken dat realisatie van een nog hogere «verdichtingsambitie»
dan de door het kabinet vastgestelde, allesbehalve eenvoudig of vanzelfsprekend
is. Niet omdat ik denk dat het niet mogelijk is om aantrekkelijke woonmilieus
voor diverse groepen in de verschillende grote en middelgrote steden te realiseren.
Ervaringen en successen in de afgelopen decennia hebben ons geleerd dat steden
weer in trek zijn.
 
 Het zijn met name de woningmarktverschillen en de fysieke – financiële –
en sturingsmogelijkheden voor de realisatie van een 60% doelstelling
voor woningen waarbij ik grote twijfels heb.
 
 Allereerst bestaat er het risico dat met een dergelijke nog verder aangescherpte
kwantitatieve doelstelling de door u en mij beoogde kwalitatieve doelen niet
of slechts deels gehaald kunnen worden. De Randstad is geen homogeen gebied
en kent diverse woningmarkten. De meer gespannen woningmarkten (zoals Utrecht,
Leiden en Amsterdam) bieden relatief meer kansen voor een verhoogde doelstelling
voor binnenstedelijke woningbouw dan andere.
 
 In de meer landelijke delen van de Randstad en in de minder gespannen
woningmarkten is dat minder het geval. Dat zou betekenen dat elders een nog
hoger percentage zou moeten worden gerealiseerd om het door de motie beoogde
gemiddelde te kunnen halen. Kwantitatieve doelstellingen voor de Randstad
als geheel doen naar mijn mening maar beperkt recht aan de specifieke opgaven,
kansen en complexiteit van elke stedelijke regio. Een – in Den Haag
opgelegde – verhoging van de kwantitatieve ambitie kan zelfs haar doel
voorbij schieten en de wens doorkruisen om de kwaliteit en aantrekkelijkheid
van de steden te vergroten en tegemoet te komen aan verschillende woonwensen.
Ik betwijfel dan ook de wenselijkheid daarvan.
 
 Verder blijkt uit de praktijk dat bouwen in de bestaande steden een complexe
en dure opgave is die de inzet vergt van alle betrokken partijen op verschillende
fronten. Zeker omdat bebouwing binnen het bestaand bebouwd gebied niet ten
koste mag gaan van groen, speelruimte voor kinderen en de kwaliteit van de
binnenstedelijke ruimte, zoals ook in de motie is benadrukt, liggen woningbouwmogelijkheden
in de bestaande steden niet voor het oprapen. Bovendien worden de relatief
makkelijkste binnenstedelijke locaties het eerst ontwikkeld, waardoor het
in de toekomst moeilijker zal worden om een verhoogd «verdichtingspercentage»
overeind te houden. In dit verband is sowieso een transformatie van verouderde
en inefficiënt gebruikte gebieden nodig, maar dat is wel complex en kostbaar. Ik betwijfel dan ook ten zeerste of het door u gevraagde
hogere percentage haalbaar, uitvoerbaar en realistisch is.
 
 Uit het IBO Verstedelijking en uit de ramingen
van ABF/RIGO ten behoeve van de motie Van Heugten
blijkt, dat er bij een binnenstedelijke opgave van 40% al aanzienlijke
financiële tekorten optreden waarvoor gemeenten dekking moeten zoeken.
Omdat de verdiencapaciteit van gemeenten op gebiedsontwikkeling terugloopt
en de budgettaire ruimte van het rijk zeer beperkt is, zal het al niet eenvoudig
zijn dat percentage te halen. Vanzelfsprekend ligt hier overigens ook een
taak voor onder meer woningbouwcorporaties en marktpartijen.
 
 Wanneer uw Kamer suggesties heeft voor andere wijzen waarop de ambities
uit de structuurvisie kunnen worden gerealiseerd – en een eventueel
verdergaande ambitie – dan verneem ik die graag. Zonder dergelijke suggesties en een bijbehorende aanvullende dekking, zie ik onvoldoende
mogelijkheden deze motie één op één uit te voeren.
Ik houd dan ook vast aan 40% als ambitie, zoals verwoord in deze brief.
Wel zal ik -geïnspireerd door uw motie – een onderzoek starten
naar de mogelijkheden dit percentage te verhogen. Over de resultaten van dat
onderzoek zal ik u vanzelfsprekend informeren. Bij dit onderzoek zal onder
meer gebruik worden gemaakt van verschillende reeds uitgevoerde en lopende
trajecten.
 
 Zoals ik ook al aangaf tijdens het notaoverleg, is het CRA bezig met een
onderzoek naar binnenstedelijk bouwen. Dit onderzoek richt zich op de wijze
waarop het stedenbouwkundig ontwerp kan bijdragen aan het realiseren van een
hoge binnenstedelijke woningbouwambitie. Mijn voornemen was om voor de zomer
de eerste tussenresultaten daarvan aan u te sturen. Het CRA is echter nog
niet ver genoeg met het onderzoek om dat te doen. In het najaar zullen naar
verwachting de eerste resultaten van het onderzoek beschikbaar zijn.
 
 Het onderzoek zal aan het einde van het jaar worden afgerond. Ik zal u
daarvan op de hoogte stellen zodra dat mogelijk is. Ook gaf ik in ons debat
al aan dat de Raad voor Vastgoed Rijksoverheid (RVR) een advies opstelt over
het benutten van rijksgrond- en subsidieposities bij het behalen van de ruimtelijke
doelen van de Structuurvisie Randstad 2040, inclusief de verstedelijkingsstrategie
en de daarbij horende binnenstedelijke ambitie.
 
 Ik verwacht dit advies tegen het einde van dit jaar. Vanzelfsprekend stimuleer ik ook nu al decentrale overheden, woningbouwcorporaties
en marktpartijen op diverse manieren om de kwantitatieve doelstelling (ten
minste 40%) te halen. Dit werkt bijvoorbeeld door in de inzet van het
kabinet in het MIRT, de Gebiedsagenda’s en de Verstedelijkingsafspraken.
Het krijgt ook concreet vorm in de Randstad 2040 Uitvoeringsalliantie «stedelijke
transformatie en verdichting». Hierin werken verschillende overheden
en marktpartijen samen aan concrete voorstellen om de lange termijnopgaven
op dit gebied te kunnen realiseren.
 
 Overigens is het in het hanteren van «verdichtingspercentages»
wel van belang vast te stellen of deze getallen betrekking hebben op alle
nieuwe woningen (de bruto woningbouwproductie) of op dat aantal verminderd
met het aantal «onttrekkingen» (de netto productie). Het bruto
aandeel binnenstedelijke nieuwbouw tussen 2002 en 2008 ligt voor alle regio’s
in de Randstad – met uitzondering van Flevoland – tussen de 40
en 60 procent op grond van CBS-gegevens. Het netto aandeel varieert zeer sterk
(5 tot 54 procent) en ligt in de Randstad in het algemeen lager dan elders.
Uit de eerste vervolgmeting van de Monitor Nota Ruimte bleek dat voor de periode
2004–2006 het gemiddelde netto aandeel binnenstedelijke nieuwbouw in
de Randstad ongeveer 24 procent bedraagt. Ik weet overigens dat er rapporten
zijn die hogere percentages binnenstedelijke nieuwbouw laten zien voor de
afgelopen jaren.
 
 De wijze van meten en de daarbij gehanteerde definities spelen een rol
bij de uitkomsten van die studies. De 40% van het kabinet is in dit
licht een hoge ambitie. Het onderzoek naar de mogelijkheden voor binnenstedelijk
bouw zal ik in lijn brengen met het advies van de door de Minister voor WWI
ingestelde interdisciplinaire werkgroep van rijks- en regiopartners. In het
verlengde van de afspraken uit het recente voorjaarsoverleg MIRT, werkt deze
werkgroep aan een gedeelde visie op de onderbouwing van de kosten van en creatieve
oplossingen voor binnenstedelijk bouwen in de Randstad. 
 
 Hiervoor zullen aan de hand van businesscases de knelpunten bij binnenstedelijke
woningbouwopgaven worden geanalyseerd. Een integrale maatschappelijke kosten-baten
analyse (MKBA) kan eraan bijdragen het maatschappelijk nut van bouwen in bestaand
bebouwd gebied te verduidelijken ten opzichte van uitleglocaties. De werkgroep
zal naar verwachting in het najaar over haar bevindingen rapporteren.
 Motie 31 089, nr. 41: de motie Wiegman- van Meppelen
Scheppink c.s. over het starten van een uitvoeringsalliantie verdichting
 In de Randstad 2040 Uitvoeringsallianties werken overheden (rijk en regio),
marktpartijen en maatschappelijke partners samen aan de uitvoering van specifieke
keuzes en onderwerpen uit de structuurvisie. Eén van de zeven opgestarte
Randstad 2040 Uitvoeringsallianties is de alliantie «stedelijke transformatie».
Deze alliantie richt zich al op uitvoering van de keuze uit de structuurvisie
om de ruimte in de steden optimaal te benutten en daarbij met name verouderde
gebieden van karakter te laten veranderen. Aangezien deze bestaande alliantie
al een tijd op stoom is met de aanpak van de opgave op het gebied van transformatie
en optimale benutting van de ruimte in de steden, ligt het voor de hand dat
zij de inhoud van deze motie hierbij zal betrekken. Ik noem voor alle duidelijkheid
de alliantie voortaan «stedelijke transformatie en verdichting».
 
 Overigens wordt de gevraagde verkenning van financieringsconstructies
voor de realisatie van de «verdichtingsambitie» ook opgepakt in
de door de minister voor WWI ingestelde werkgroep van rijk en regio. Hiervoor
ging ik al in op de opdracht van deze werkgroep. Het verzoek in de motie dat
is gerelateerd aan «sleutelprojecten» zal bij de opgestarte MIRT-verkenning
worden betrokken.
 Aanpassingen gericht op groenblauwe onderwerpen
 Motie 31 089, nr. 31: de motie-Van Leeuwen over de
nationale belangen die door het Rijk moeten worden vastgesteld
 In de AMvB Ruimte zal helder worden gemaakt welke nationale ruimtelijke
belangen moeten doorwerken in beleid van decentrale overheden. Op basis van
de Nota Ruimte zijn in de eerste fase van deze AMvB de nationale belangen
ten aanzien van het Groene Hart opgenomen. In juni heb ik u reeds het ontwerp
besluit AMvB Ruimte toegestuurd.
 Motie 31 089, nr. 35: de motie-Vermeij c.s. over
het schrappen van het begrip metropolitane parklandschappen uit de Structuurvisie
Randstad 2040
 Tijdens ons debat – en ook eerder al – is het begrip «metropolitane
parken» verwarrend gebleken.
 
 Op grond van deze motie zal het kabinet dat woord niet meer gebruiken.
Dat geldt ook voor de in dat verband in de structuurvisie opgenomen voorbeelden
(Hyde Park, Central Park). Ik heb tijdens ons debat echter ook geconstateerd
dat de ambitie om groenblauwe kwaliteit nabij de steden te realiseren, breed
wordt gesteund. Deze opgave is in feite generiek en speelt bij alle steden.
Het gaat er daarbij om een aantal groene gebieden nabij de steden op een manier
te ontwikkelen – bijvoorbeeld voor recreatie – dat deze aantrekkelijker
worden voor de bewoners van de («verdichtende») steden.
 
 Met een dergelijke duidelijke maatschappelijke functie krijgen deze gebieden
tegelijkertijd een duurzame bescherming tegen verrommeling en bebouwing. Op
een aantal plekken moet dit leiden tot gebieden met een groenblauwe «top»kwaliteit
die (inter)nationaal aantrekkelijk is. Die bovengemiddelde, excellente kwaliteit
voegt de structuurvisie toe aan de recreatieve rijksambities
die al in de Nota Ruimte en de Agenda Landschap werden verwoord. De ambitie
en beleidskeuze uit de structuurvisie zal ik anders verwoorden op grond van
het notaoverleg en deze motie. Ik ben blij dat we het over de inhoudelijke
ambitie eens zijn. Volgens deze lijn zal ik ook de naamgeving van de Randstad
2040 Uitvoeringsalliantie «metropolitane parken» hernoemen tot
de alliantie «groenblauwe topkwaliteit nabij de steden».
 
 Er bestaan verschillende beleidscategorieën die bijdragen aan de
ambitie om te komen tot groenblauwe kwaliteit nabij de steden. In de Agenda
Landschap is aangekondigd dat de minister van LNV en ik werken aan een duidelijk
ruimtelijk kader voor gebieden met een groene recreatieve functie. In dat
kader zullen wij dit najaar een eerste voorstel doen. Daarin zullen wij ook –
met betrokkenheid van de genoemde uitvoeringsalliantie en in lijn met de Structuurvisie
Randstad 2040 – de beleidskeuze betrekken om op een aantal plekken groenblauwe
topkwaliteit te realiseren die bij uitstek bijdraagt aan de aantrekkelijkheid
van de Randstad. Bij onze inhoudelijke en op ontwikkeling gerichte ambitie
om groenblauwe topkwaliteit nabij de steden te realiseren, horen overigens
op grond van de structuurvisie en het notaoverleg geen nieuwe planologische
restricties.
 Motie 31 089, nr. 37: de motie Neppérus c.s.
over de wenselijkheid dat bijzondere stukken van het Groene Hart beschermd
worden
 In lijn met deze motie en mijn inbreng in het Algemeen Overleg van 29 september
jl., erkent het kabinet in de Structuurvisie Randstad 2040 dat het Groene
Hart van de Randstad verschillende bijzondere gebieden kent, waaronder de
veenweidegebieden, die bescherming verdienen tegen verrommeling en stedelijke
druk. En deze bescherming wordt ook geboden. De veenweiden (en andere waardevolle
gebieden) krijgen bescherming tegen nieuwe bebouwing als deel van de Ecologische
Hoofdstructuur (21% van het oppervlak van het Groene Hart), als Natura
2000 gebied (2,6%), als rijksbufferzone (12%) als (potentieel)
werelderfgoed (15%) of als deel van de
beperkingenzones rond Schiphol (6%). Daarnaast is een deel extra beschermd
als«recreatie om de stad-gebied» (RodS; 7%) als grondwaterbeschermingsgebied
(6%) of als provinciaal stiltegebied (24%). Het Groene Hart
is voor 8% bebouwd gebied en kent 3600 rijksmonumenten.
 
 Voor de totaliteit van het Groene Hart (180 764 hectare; 100%)
geldt natuurlijk het beleid dat voor alle nationale landschappen geldt. In
het ontwerpbesluit voor de AMvB Ruimte wordt de doorwerking van het nationaal
ruimtelijk beleid juridisch geborgd voor wat betreft de EHS, Werelderfgoed,
de rijksbufferzones en de nationale landschappen. In de extra bescherming
die de motie vraagt, wordt mijns inziens voorzien met de hier genoemde beleidscategorieën.
 
 In aanvulling hierop wil ik u wijzen op doorwerking via de Voorloper Groene
Hart. Deze is opgesteld door de drie Groene Hart provincies en is door de
Minister van LNV mede namens de Staatssecretaris van VenW, de Minister van
OCW en mij onderschreven. In de Voorloper is duidelijk benoemd welke gebieden
in het Groene Hart een specifiekere bescherming behoeven, als uitwerking van
de in de Nota Ruimte benoemde kernkwaliteiten. Deze Voorloper wordt uitgewerkt
in provinciale structuurvisies en geborgd in verordeningen. Ook op deze manier
wordt tot aanvullende beschermingsmaatregelen gekomen.
 Motie 31 089, nr. 42: de motie Wiegman-van Meppelen
Scheppink c.s. over nieuwe instrumenten ter vervanging van of in aanvulling
op het instrument migratiesaldo nul
 De Kamer vraagt met deze motie om onderzoek ter vervanging van migratiesaldo
nul. Zoals ik ook op 29 september jl. in het Algemeen Overleg aangaf,
begrijp ik de wens die achter deze vraag ligt goed.
Ook vanuit de regio vraagt men mij om het accent meer te leggen op kwalitatieve
ruimtelijke sturing. Ik ben dan ook nu al bezig om hieraan invulling te geven.
Zo heb ik een verkenning uitgevoerd naar verbeteringen in de sturing op stedelijke
ontwikkelingen in het Groene Hart, samen met de betrokken bewindslieden van
LNV en VenW en de Groene Hart provincies. In het Bestuurlijk Overleg Groene
Hart maakten we hierover afspraken. De minister van LNV informeerde u eerder
ook al over deze verkenning. Verder geef ik
uitvoering aan deze motie met de beleidsevaluatie van de nationale landschappen
die ik volgend jaar zal uitvoeren. Migratiesaldo nul zal een onderdeel uitmaken
van dit evaluatieonderzoek. Aan de hand van de genoemde onderzoeken wil ik
een onderbouwd inzicht krijgen in de aard en omvang van de problematiek. Wanneer
het onderzoek hiertoe aanleiding geeft, ben ik bereid hieraan beleidsconclusies
te verbinden. Tot die tijd blijft migratiesaldo nul staand beleid. Om die
reden is het ook opgenomen in het ontwerpbesluit voor de AMvB Ruimte.
 Toezeggingen in relatie tot monitoring
 Tijdens ons debat heb ik enkele toezeggingen gedaan over monitoring van
ontwikkelingen in de Randstad en de gemaakte keuzes in de Structuurvisie Randstad
2040. Hieronder zet ik beknopt op een rij hoe ik aan deze toezeggingen uitwerking
zal geven. Andere toezeggingen heb ik betrokken in de antwoorden op de aangenomen
moties.
 
 In de Monitor Nota Ruimte worden nu al aan de hand van de doelen uit de
Nota Ruimte de feitelijke ruimtelijke ontwikkelingen in beeld gebracht. Dit
gebeurt elke twee jaar. Zoals ik heb aangegeven tijdens ons debat vind ik
het van belang om ook verwezenlijking van de doelen uit de Structuurvisie
Randstad 2040 te monitoren. De keuzes en doelstellingen voor de Randstad uit
de structuurvisie zullen dus zichtbaar worden opgenomen in de Monitor Nota
Ruimte. In het debat hebben wij het in dit verband met name gehad over monitoring
van de woningbouwopgave (zie ook onder motie 31 089, nr. 36), realisatie
van de verdichtingsopgave en de bevolkings- en huishoudensontwikkeling, mede
in relatie tot bevolkingskrimp (binnen en buiten de Randstad).
 
 Daarnaast heb ik tijdens ons debat toegezegd dat ik ook in de toekomst
benchmarks zal blijven uitvoeren naar de positie van de Randstad ten opzichte
van andere grootstedelijke regio’s. Daarbij gaat het niet alleen om
de Randstad als geheel maar ook om de verschillen tussen delen van de Randstad
en de internationale ontwikkelingen gerelateerd aan onze grote steden. De
Structuurvisie Randstad 2040 heeft de bij deze steden passende krachten benoemd.
Het is van belang die te betrekken bij de genoemde benchmark. De zogenoemde
Randstadmonitor die tot nu toe werd uitgevoerd in opdracht van de «Regio
Randstad» acht ik hiervoor een geschikt instrument.
 
 In het kader van Randstad Urgent zal ik samen met de minister van Verkeer
en Waterstaat bekijken hoe we dit samen met de regio kunnen oppakken. De in
het kader van het Project Randstad 2040 en het Programma Randstad Urgent uitgevoerde
benchmarks en de op uw verzoek uitgevoerde benchmark krijgen daarmee ook in
de toekomst een vervolg. Daarnaast wordt vanuit
mijn ministerie een promotieonderzoek aan de UvA gesteund waarin een benchmark
wordt uitgevoerd. In dit onderzoek worden de bestuurlijke arrangementen voor
grootschalige projecten in de Randstad en enkele andere Europese grootstedelijke
regio’s vergeleken. 
 3. Uitvoering van de structuurvisie
 De opgaven in de Randstad zijn complex, de keuzes om tot een duurzame,
aantrekkelijke en internationaal concurrerende topregio te komen ambitieus.
Het is dus van belang om nu al aan de slag te gaan met de uitvoering van de
structuurvisie. Met andere woorden: de horizon ligt ver, maar het startpunt
is nu.
 
 Op tal van manieren – en met verschillende partijen – geeft
het kabinet momenteel uitvoering aan de structuurvisie. Hoofdstuk 4 van de
structuurvisie bevat een overzicht van specifieke acties, gekoppeld aan de
keuzes uit de structuurvisie. In meer algemene zin geven het MIRT en de daaraan
gerelateerde Gebiedsagenda’s concrete invulling aan de keuzes uit de
structuurvisie, net als het Programma Randstad Urgent. Ook in de Verstedelijkingsafspraken
zullen de keuzes uit de structuurvisie doorwerken. Verder werken de zeven
Randstad 2040 Uitvoeringsallianties – vrijwillige samenwerkingsvormen
tussen overheden, marktpartijen en maatschappelijke organisaties – aan
uitvoering van de structuurvisie op specifieke onderwerpen.
 
 Ook initiatieven van ontwerpers, stedenbouwers, landschapsarchitecten
en andere deskundigen kunnen een rol spelen om ons langetermijnperspectief
te bereiken.
 
 Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan de inzet die bij Almere en het IJmeer
door diverse partijen wordt gepleegd en aan de acties die in het kader van
de Kennisen Innovatieagenda Randstad worden opgepakt. Ik verwacht u de resultaten
daarvan begin 2010 te kunnen melden.
 
 De Olympische ambitie van het kabinet biedt ook kansen om de beoogde ontwikkelingen
en ambities uit de Structuurvisie Randstad 2040 aan te jagen en te verwezenlijken. Verder ben ik bezig om, zoals de Commissie voor de
milieueffectrapportage (Commissie m.e.r.) mij adviseerde, een passende beoordeling
uit te voeren. Hierin wordt verkend welke gevolgen de structuurvisie kan hebben
voor wezenlijke kenmerken en waarden in Natura 2000-gebieden en welke mogelijkheden
er zijn om deze gevolgen te voorkomen.
 
 Ten aanzien van de juridische borging en doorwerking van keuzes uit de
structuurvisie, zijn er in het ontwerpbesluit van de AMvB Ruimte al enkele
onderwerpen gewaarborgd. Ik denk dan onder andere aan bundeling van verstedelijking,
rijksbufferzones en nationale landschappen. Bij de 2e fase van de AMvB Ruimte
kunnen ook onderwerpen uit de structuurvisie worden betrokken. Kortom: het kabinet werkt volgens de lijn van «visies, kaders
en projecten» zoals in de inleiding van deze brief verwoord hard aan
de uitvoering van de kabinetskeuzes uit de Structuurvisie Randstad 2040.
 
 De intussen gestarte MIRT-verkenning naar Randstad Sleutelprojecten wil
ik hier in het bijzonder belichten. Deze verkenning brengt – zoals aangekondigd
in de structuurvisie – concrete projectopties in beeld die van groot
belang kunnen zijn voor de realisatie van onze lange termijndoelen.
 MIRT-verkenning Randstad Sleutelprojecten
 Het kabinet heeft op 10 juli 2009 besloten om een MIRT verkenning
te starten naar Randstad Sleutelprojecten zoals was aangekondigd in de Structuurvisie
Randstad 2040. Voorafgaand zijn de al afgeronde en nog lopende sleutelprojecten
geëvalueerd op inhoudelijke en bestuurlijke effectiviteit én
doelmatigheid. Deze evaluatie zal input vormen voor de uit te voeren verkenning.
 
 Ik acht deze verkenning van groot belang voor onze lange termijnambities
en heb daarom het «startbeslissingsdocument», inclusief bijbehorende
bijlagen – waaronder de genoemde evaluatie –
als bijlagen bij deze brief gevoegd. De verkenning richt zich primair op de
integrale opgaven die essentieel zijn om de rijkskeuzes uit de structuurvisie
waar te maken en de mogelijk daarmee verbonden Olympische ambitie.
 
 Het kabinet denkt daarbij aan een uiterst selectief aantal substantiële
sleutelprojecten met een grote nationale betekenis, internationale uitstraling
in ruimtelijk-fysieke én functionele zin en een integraal karakter.
De verkenning moet inzichtelijk maken of en zo ja welke concrete projecten
substantieel kunnen bijdragen aan het halen van deze doelstellingen. Aanwijzing
tot sleutelproject moet meerwaarde hebben in inhoudelijk, bestuurlijk en/of
financieel opzicht en passen bij de grote (ruimtelijke) opgaven waar we voor
staan. Het zal helder moeten worden of er daadwerkelijk concrete projecten
zijn die aan de gestelde uitgangspunten voldoen én welke bijdrage in
organisatorisch, facilitair, communicatief, financieel en kaderstellend opzicht
van betrokkenen kan worden verwacht.
 
 De verkenning brengt in de loop van 2010 enkele opties voor concrete projecten
in beeld teneinde die aan een volgend kabinet aan te bieden. Daarbij kan ook
een doorkijk naar eventuele projecten buiten de vier westelijke provincies
worden gegeven. Het gaat dan om concrete projecten in nationaal perspectief
dan wel om cruciale opgaven in Nederland ten behoeve van de Randstad. Of het
instrument sleutelprojecten vervolgens daadwerkelijk wordt ingezet bij een
of meer concrete projecten beslist een volgend kabinet, mede in relatie tot
de gehele investeringsagenda in het ruimtelijke domein. Dat geldt ook voor
de instrumentele en andere consequenties van een dergelijk besluit. In de
rijksverkenning zullen verschillende fasen worden onderscheiden met elk een
bijbehorend beslismoment opdat de voortgang nauwgezet kan worden gevolgd en
tijdig kan worden bijgestuurd. Ook u zal ik daartoe in de gelegenheid stellen,
onder andere door u dit najaar een plan van aanpak met scope en uitgangspunten
toe te sturen. In dat plan zullen ook de grootste ruimtelijke opgaven in het
licht van de Structuurvisie Randstad 2040 (en de eerdere Verkenning Ruimtelijke
Opgaven (VRO) worden geduid teneinde ook in
geografisch opzicht de verkenning gericht te kunnen uitvoeren. Daarbij zal
ik de concrete opgaven en projecten betrekken die ik eerder noemde in de Structuurvisie
Randstad 2040 en in mijn brief aan u van een aantal maanden geleden.
 4. Tot slot
 Aan de totstandkoming van de Structuurvisie Randstad 2040 heb ik niet
alleen met mijn collega’s maar ook met de partners uit de regio hard
gewerkt. Ook in de uitvoering van de structuurvisie wordt nauw samengewerkt
tussen rijk en regio. In deze brief heb ik verschillende inhoudelijke onderwerpen
behandeld met betrekking tot de uitvoering van de Structuurvisie Randstad
2040 en de aanpassingen die ik in de uitvoering doorvoer naar aanleiding van
de behandeling in uw Kamer.
 
 Ik streef ernaar om u in het begin van 2010 een beeld te geven van de
voortgang van de in de structuurvisie opgenomen acties. Ik wil er aan bijdragen het voor de Randstad vastgestelde lange termijnperspectief
dichterbij te brengen, ook nu de economische crisis ons voor problemen stelt
die op korte termijn moeten worden aangepakt.
 
 De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
 J. M. Cramer 
 
 
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 089, nr. 53.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 209, nrs. 1 en verder.
 
 
 Wet ruimtelijke ordening, artikel 2.3, lid 4.
 
 
 In totaal heeft deze brief daarmee acht bijlagen. Ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Zie ook: Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 089, nr. 26
en (op www.vrom.nl/randstad2040) de publicatie «Ontwerpen aan Randstad
2040» (Rotterdam, 2009).
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 24 691, nr. 101: «Economische
visie op de langetermijnontwikkeling van de Mainport Rotterdam: Op weg naar
een Mainport Netwerk Nederland».
 
 
 Zie hoofdstuk 3 van de Structuurvisie Randstad 2040.
 
 
 Samenvatting Structuurvisie Randstad 2040, p. 19–20.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 089, nr. 26; zie ook
Structuurvisie Randstad 2040, p. 88.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 089, nr. 27.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 089, nr. 26 en
RMNO: Advies Uitvoeringsstrategie Randstad 2040, Den Haag, 2009.
 
 
 RMNO: Advies Uitvoeringsstrategie Randstad 2040, Den Haag, 2009; BCI:
Uitvoeringsstrategie duurzame internationale concurrentiepositie Randstad
2040. Beide te vinden op www.vrom.nl/randstad2040.
 
 
 Structuurvisie Randstad 2040, p. 96.
 
 
 «Metropoolregio Amsterdam» en Utrechtse regio samen c.q. de
driehoek Amsterdam– Almere–Utrecht.
 
 
 C.q. de periode 2010–2040.
 
 
 Zie ook p. 84 van de Structuurvisie Randstad 2040.
 
 
 Zie ook p. 27 van de Structuurvisie Randstad 2040.
 
 
 Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht en Flevoland.
 
 
 Bijvoorbeeld op het schaalniveau van de gemeente, de stadsregio of de
Randstadvleugel (noordelijke respectievelijk zuidelijke Randstad).
 
 
 Zie ook Startnotitie Randstad 2040, paragraaf 2.5 (Tweede Kamer,
Vergaderjaar 2007– 2008, Kamerstuk 31 089, nr. 1).
 
 
 Zie ook: Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 305, nr.
123.
 
 
 Tweede Kamer, Parlementaire werkgroep Vijfde Nota ruimtelijke ordening,
Notie van ruimte. Op weg naar de Vijfde Nota ruimtelijke ordening, Tweede
Kamer vergaderjaar 1999– 2000, 27 210, nrs. 1–2.
 
 
 Zie ook: Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 089, nr. 27
en Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 936, nrs. 1 (Luchtvaartnota)
en 4 en de Structuurvisie Randstad 2040, p. 46 en p. 92.
 
 
 Zie Tweede Kamer, Vergaderjaar 2008–2009, Kamerstuk 31 089,
nr. 26.
 
 
 Twaalf hoofdkeuzes en zeven subkeuzes. Deze ruimtelijke keuzes zijn verwoord
in par. 3.2 van de structuurvisie en samengevat in tabel 5 (op p. 106 van
de structuurvisie) en weergegeven op kaarten 5 t/m 8.
 
 
 De motie Van Gent/Van Leeuwen (31 089, nr. 45) is nog aangehouden.
Als deze alsnog wordt aangenomen, zal aansluitend daarop een separate reactie
volgen.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 089, nr. 29.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 757, nr. 5.
 
 
 Zie: Structuurvisie Randstad 2040, p. 33.
 
 
 Structuurvisie Randstad 2040, p. 81, p. 84 en p. 79.
 
 
 Structuurvisie Randstad 2040, pp. 92–93.
 
 
 «Centrumfunctie versterkt! Productie verplaatst?», Grontmij,
Waddinxveen, 2009.
 
 
 Zie Structuurvisie Randstad 2040, p. 99 en p. 116.
 
 
 Rudy Uytenhaak – Steden vol ruimte, kwaliteiten van dichtheid, Rotterdam,
2009.
 
 
 Zoals de rapporten in de «density» reeks van a+t architecten
(www.aplust.net).
 
 
 Bijvoorbeeld: Planbureau voor de Leefomgeving (PBL): Menging van wonen
en werken, Den Haag, 2009 en Ruimtelijk Planbureau (RPB): Transformatie van
woonwijken met behoud van stedenbouwkundige identiteit, Den Haag, 2008.
 
 
 Zandbelt & Van der Berg: Hoogbouw, een studie naar Nederlandse hoogbouwcultuur,
Rotterdam, 2008; BCI: Wonen in hoogbouw, Nijmegen, 2009.
 
 
 Het Oostelijk Havengebied in Amsterdam heeft ons bijvoorbeeld geleerd
dat vele gezinnen weer in de stad willen wonen. Ook steden als Amersfoort,
Leiden, Utrecht en Den Haag zijn in trek en kennen nieuwe wijken waar de aantrekkingskracht
op gezinnen is onderschat. Voor «verdichting» bieden onze steden
diverse aantrekkelijke mogelijkheden. Zie ook: Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 31 089, nr. 26 en p. 96 e.v. van de Structuurvisie
Randstad 2040.
 
 
 Zie ook p. 98–99 van de Structuurvisie Randstad 2040.
 
 
 Zie Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 089, nr. 26 en
de Structuurvisie Randstad, p. 97 en 116.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 647, nr. 1 en
Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 647, nr. 1.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 757, nr. 2.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 089, nr. 51;
zie ook Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 089, nr. 29.
 
 
 Zie ook: Tweede Kamer, vergaderjaar 2008– 2009, 31 500, nr.
15.
 
 
 Stelling van Amsterdam (4%), Nieuwe Hollandse Waterlinie (9%)
en potentieel werelderfgoed Kinderdijk en deel Alblasserwaard (3%).
 
 
 Zie ook: Tweede Kamer, vergaderjaar 2008– 2009, Aanhangsel Handelingen,
nr. 2947.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 816, nr. 2.
 
 
 Zie ook: Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 089, nr.
20.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 234, nr. 25.
 
 
 Zie ook: Structuurvisie Randstad 2040, p. 124.
 
 
 Bijlagen bij het startbeslissingsdocument zijn: de evaluatie van de bestaande
en afgeronde sleutelprojecten, het eerste advies van «Randstad 2040-ambassadeur»
René Smit en zijn Platform Randstad 2040 en een samenvatting van ontwerpend
onderzoek naar mogelijk toekomstige Randstad Sleutelprojecten.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 XI, nr. 204.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 089, nr. 26 (p. 3).