Groepsgrootte in het basisonderwijs; Brief minister met eindevaluatie 'Groepsgrootte en kwaliteit in het basisonderwijs'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25065, nr. 29

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

07-06-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

25065 nr. 29

26-05-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamEindevaluatie Groot project «Groepsgrootte en Kwaliteit
in het basisonderwijs»Inhoudsopgave Eindevaluatie Groot Project «Groepsgrootte
en kwaliteit in het basisonderwijs»Voorwoord1 InleidingDoelInstrumentenFinancieel2 Groepsgrootte en formatie-inzet2.1 Financieel overzichtTabel 1. Financieel overzicht uitgaven voor het project
«Groepsgrootte en kwaliteit» (bedragen x € 1 mln.)Verklaring verschillen raming versus realisatieToelichting per post2.2 Gemiddelde groepsgrootteDe groepsgrootte in mei en oktober 2003 en ontwikkelingen
vanaf het schooljaar 1994–1995De meipeilingenTabel 2. Gemiddeld aantal leerlingen per groep, mei-peilingen
1995, 1998–2003De groepsgrootte in mei 2003Ontwikkelingen vanaf 1995Grafiek 1. Gemiddeld aantal leerlingen per groep, mei-peiling
1995, 1998–2003De oktoberpeilingenTabel 3. Gemiddeld aantal leerlingen per groep, oktoberpeilingen
1994, 1998–2003De groepsgrootte in oktober 2003Ontwikkelingen vanaf 1994Grafiek 2. Gemiddeld aantal leerlingen per groep, oktober-peiling
1994, 1997–2003Grote groepen en kleine groepen tussen 1994 en 2003Tabel 4. Het percentage groepen in de onderbouw met een
specifieke omvang (meipeiling)Grafiek 3.Tabel 5. Het percentage groepen in de onderbouw met een
specifieke omvang (oktoberpeiling)Grafiek 4.Groepsgrootte, schoolgrootte, denominatie en schoolbevolkingTabel 6. Gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw op scholen
met verschillende SchoolgrootteTabel 7. Gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw op scholen
met verschillende denominatiesTabel 8. Gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw op scholen
met verschillend samengestelde leerlingenpopulaties2.3 Inzet formatie in de onderbouwTabel 9. Personeel dat is ingezet in de onderbouw in drie
achtereenvolgende jarenin de bovenbouwTabel 10. Personeel dat in verband met de groepsverkleining
is ingezet in de bovenbouw.2.4 Verhouding tussen het aantal leerlingen en het aantal
personeelsleden in de onderbouwTabel 11. Groepsgrootte en ratio aantal leerlingen/aantal
personeelsleden per leerjaar aan het begin van de schooljaren 1990–2000
en 2000–20012.5 Onderzoek naar effecten groepsverkleining3. Landelijk Kwaliteitsbeleid3.1 Taal- en rekencoördinator3.2 Tussendoelen en leerlijnenNederlandsRekenen en wiskundeOverige leergebieden3.3 LeerlingvolgsystemenPersoneelsvoorziening en huisvesting4.1 PersoneelProject (team)onderwijs op maatOnderwijsondersteunend personeelZij-instromersOverige initiatieven4.2 Huisvesting5 Samenvattende conclusie1. Hebben we bereikt wat we wilden bereiken?2. Hebben we gedaan wat we zouden gaan doen?3. Heeft het gekost wat het zou mogen kosten?
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 25065, nr. 29 b1Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25065Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 96 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 065Groepsgrootte in het basisonderwijsnr. 29BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 mei 2004Hierbij bied ik u aan de eindevaluatie van het groot project «Groepsgrootte
en kwaliteit in het basisonderwijs». Dit project is aangemerkt als groot
project in de zin van de procedureregeling van de Tweede Kamer. Deze eindevaluatie
betreft de resultaten en de vorderingen over de totale projectperiode van
1997 tot en met 2002, waarbij een koppeling is gelegd met de oorspronkelijke
projectdoelstelling.De laatste financiële stap van het project is in augustus 2002 gezet.
De conclusie van de eindevaluatie is dat het project tot nu toe succesvol
is verlopen. De groepen zijn volgens plan verkleind en de kaders voor verdere
kwaliteitsverbetering zijn geschetst. Daarmee kan worden gesteld, dat de investering
in het kader van dit groot project ten volle ten goede is gekomen aan het
primaire proces. De leerkrachten ervaren de positieve effecten van deze maatregel
in de dagelijkse praktijk (kleinere groepen, meer handen in de klas, vergroting
aantrekkelijkheid van het beroep). Door de afschaffing van de oormerking van
de extra formatie in de onderbouw is de administratieve last van scholen in
de verantwoording van de inzet van de extra formatie fors gereduceerd. Voorts
stel ik vast dat tegen de achtergrond van de recente verkenning van de Onderwijsraad Bureaucratisering in het onderwijs, de investering in
de zin van kostendoelmatigheid en minimalisering van bureaucratie als positief
kan worden beschouwd.Het effect van de groepsverkleining op de prestaties van de leerlingen
zal eerst op langere termijn zichtbaar kunnen worden gemaakt. Daartoe is in
2002 een longitudinaal NWO-onderzoek gestart. Van de resultaten van dat onderzoek
zult u de komende jaren via het departementaal jaarverslag op de hoogte worden
gehouden. Daarnaast zal de Inspectie van het Onderwijs in de komende periode
metingen verrichten naar de groepsgrootte en daarover jaarlijks aan u rapporteren
via het Onderwijsverslag. Ook over de ontwikkelingen in het kader van personeelsvoorziening
en onderwijshuisvesting zult u regelmatig worden gerapporteerd.Ik geef u in overweging het groot project «Groepsgrootte en kwaliteit
in het basisonderwijs» als afgerond te beschouwen en de groot-projectstatus
op grond van artikel 7 van de Procedureregeling grote projecten te beëindigen.Als bijlage bij deze brief ontvangt u het rapport «Groepsgrootte
en personele inzet in het basisonderwijs 2003» van de inspectie van
het onderwijs1.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. J. A. van der HoevenEindevaluatie Groot project «Groepsgrootte en Kwaliteit
in het basisonderwijs»Inhoudsopgave Eindevaluatie Groot Project «Groepsgrootte
en kwaliteit in het basisonderwijs»Voorwoord4   1.Inleiding5   2.Groepsgrootte en formatie-inzet6 2.1 Financieel overzicht6  2.2 Gemiddelde groepsgrootte7  2.3 Inzet in de onderbouw13 2.4 Verhouding tussen het aantal leerlingen
en het aantal personeelsleden in de onderbouw15  2.5 Onderzoek naar effecten groepsverkleining16    3.Landelijk Kwaliteitsbeleid17 3.1 Taal- en rekencoördinator17  3.2 Leerlijnen en tussendoelen18 3.3 Leerlingvolgsystemen21   4.Personeelsvoorziening en huisvesting21 4.1 Personeel21  4.2 Huisvesting23   5.Samenvattende conclusie24VoorwoordVoor u ligt de eindevaluatie van het groot project «Groepsgrootte
en Kwaliteit in het basisonderwijs». Met dit project is de aanzet gegeven
tot groepsverkleining en kwaliteitsverbetering in de onderbouw van het basisonderwijs.
Scholen worden beter in staat gesteld om te werken aan onderwijs op maat waardoor
ieder kind – gegeven zijn mogelijkheden – zo goed mogelijk kan
presteren.Er is veel geld geïnvesteerd en de vraag is natuurlijk of het heeft
opgeleverd wat we dachten dat het zou opleveren. Die vraag is even opportuun
als moeilijk te beantwoorden. De moeilijkheid is dat de echte effecten in
de zin van verhoging van de leerprestaties van de leerling eerst op langere
termijn zichtbaar zullen worden. Het onderzoek naar die effecten is gestart
in 2002 en zal meerdere jaren duren.Wat is er nu dan al op te merken over de resultaten? Ten eerste de getallen.
De groepsgrootte in de onderbouw is gedaald tot rond de 21 leerlingen. Als
gekeken wordt naar de verhouding leerlingen–personeelsleden blijkt dat
de groepsgrootte nog gunstiger uitpakt. Verheugend is ook dat de zeer grote
groepen van boven de 35 leerlingen nagenoeg zijn verdwenen. Ten tweede zijn
er de signalen vanuit de onderwijspraktijk. Al bij het begin van het project
bleek er veel draagvlak aanwezig te zijn. Veel producten en diensten hebben
in de afgelopen jaren de kwaliteit van het onderwijs verstevigd. Vooral zwakke
en goede leerlingen hebben daar baat bij. De groepsverkleining heeft niet
alleen effect op de kwaliteit van het onderwijs, maar het vergroot ook nog
de aantrekkelijkheid van het beroep van leraar. De deelname aan de Pabo's
is fors gestegen en uit een enquête is gebleken, dat het aspect van
kleinere groepen daar een belangrijke rol in heeft gespeeld. Kortom, de groepsverkleining
heeft ertoe bijgedragen dat het basisonderwijs weer een aantrekkelijke sector
op de arbeidsmarkt is geworden.Ik beschouw het project groepsgrootte in het basisonderwijs dan ook als
een geslaagde actie. De kaders voor verdere verbetering van het basisonderwijs
zijn gezet. Zonder dit project zou er geen ruimte zijn geweest voor initiatieven
als (team)onderwijs op maat. De combinatie van groepsverkleining en acties
ter verbetering van de kwaliteit van het onderwijs is een succesformule gebleken.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. J. A. van der Hoeven1 InleidingHet project Groepsgrootte en kwaliteit in het basisonderwijs is gestart
in 1997. Doel van het project was een stevige impuls te geven aan de kwaliteit
van het onderwijs. Door verkleining van de groepen in de onderbouw van het
basisonderwijs zouden leraren beter in staat gesteld worden in te spelen op
de individuele behoeften en mogelijkheden van leerlingen. Om dit doel te bereiken
werd flink geïnvesteerd in verkleining van de groepen. Daarnaast werd
ook veel geïnvesteerd in de daarbij behorende huisvesting en in producten
en activiteiten ter verbetering van de kwaliteit van het basisonderwijs. In
augustus 2002 is de laatste financiële stap gezet. Het project dient
nu nog formeel te worden afgesloten.De procedureregeling grote projecten (Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002,
28 247, nr. 1) schrijft voor dat alvorens de status van groot project
wordt beëindigd een eindevaluatie dient plaats te vinden. Deze evaluatie
richt zich op de totale periode van het project. Centrale vraag daarbij is
in hoeverre de planning (inhoudelijk en procedureel) is gehaald. Bij de inhoudelijke
planning wordt een expliciete koppeling gelegd met de oorspronkelijke doelstelling
van het project. De volgende vragen zullen hierbij aan de orde komen:• Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? (Doel)• Hebben we ervoor gedaan wat we zouden doen? (Instrumenten)• Heeft het gekost wat we dachten dat het zou kosten? (Financiën)DoelDe Vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (brief van
28 november 1996 Tweede Kamer 1996–1997, nr. 2) heeft de centrale
doelstelling van het project beschreven als het verbeteren
van de kwaliteit van het funderend onderwijs en het verhogen van de onderwijsprestaties
in de onderbouw met doorwerking in de bovenbouw.InstrumentenAls voorwaarden voor de realisering van deze doelstelling werden genoemd,
naast beschikbaarheid van de financiële middelen, voldoende gekwalificeerd
personeel, voldoende lokalen, de verbetering van de onderwijsleermiddelen,
verdere professionalisering van leraren op het gebied van didactiek voor jonge
kinderen en betere toerusting van de schoolleiding.In de nota Groepsgrootte en Kwaliteit (Tweede Kamer 1996–1997, 25 065,
nr. 6) is de centrale doelstelling van het project als volgt uitgewerkt:• De investering in kleinere groepen zou zodanig vorm moeten krijgen
dat ze daadwerkelijk bijdraagt aan een betere kwaliteit van het onderwijs.
Daarom worden naast de uitbreiding van de personeelsformatie ook maatregelen
genomen om de ontwikkeling van «onderwijs op maat» te bevorderen.
Door uitwerking van tussendoelen voor Nederlandse taal en rekenen/wiskunde
zal het opbrengstbewuste en doelgericht handelen op de basisscholen een stimulans
krijgen.• De vernieuwing van het basisonderwijs dient gepaard te gaan aan
verdere professionalisering van leraren en schoolleiders. Daarnaast worden
meer mogelijkheden geschapen voor taak- en functiedifferentiatie. Naast de
reeds bekende vormen (vakleraren, remedial teachers, interne begeleiders,
coördinatoren) wordt voorgesteld te gaan werken met taal- en rekenspecialisten.• Voor de vervolginvesteringen is het van belang goed zicht te hebben
op de mogelijkheden om voor de extra arbeidsplaatsen voldoende personeel te
vinden. Op middellange termijn zal het aantal mensen dat jaarlijks afstudeert
aan de Pabo's moeten groeien.• Om kleinere groepen te kunnen huisvesten zullen extra lokalen gebouwd
moeten worden• De investeringen in de groepsverkleining maken het mogelijk om gelijktijdig een aanzienlijke vereenvoudiging door te voeren in de
bekostigingssystematiek.FinancieelIn de periode van 1997 tot en met 2003 zouden stapsgewijze investeringen
de voorgenomen groepsverkleining mogelijk moeten maken. Daarbij werd als uitgangspunt
genomen een bekostigingsratio van 1 leerkracht op 20 leerlingen.In deze eindevaluatie wordt een beschrijving gegeven van de gang van zaken
binnen het project. In de hoofdstukken 2 tot en met 4 wordt aan de hand van
de doelstellingen beschreven wat er in gang is gezet en wat de resultaten
zijn. In hoofdstuk 5 zal inzichtelijk worden gemaakt in hoeverre de centrale
doelstelling van het project is bereikt.2 Groepsgrootte en formatie-inzetIn dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de resultaten van het
project «Groepsgrootte en kwaliteit». In eerste instantie worden
de geplande en gerealiseerde financiële stappen van 1997 tot en met 2003
getoond. Vervolgens worden de feitelijke ontwikkelingen beschreven vanaf de
nulmetingen in oktober 1994 en mei 1995. Daarna volgt een overzicht van de
inzet van personeel in de onderbouw. Afgesloten wordt met een passage over
de effecten van groepsverkleining op de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling
van leerlingen.De inspectie van het Onderwijs heeft ook in 2003 onderzoek gedaan naar
de groepsverkleining in het basisonderwijs (Rapport groepsgrootte en personele
inzet in het basisonderwijs 2003). Centrale vragen in dit onderzoek waren:• Hoe groot zijn de leerlingengroepen in de onder- en bovenbouw van
het basisonderwijs?• Op welke wijze hebben scholen extra formatie ingezet in de onderbouw
en in de bovenbouw?De belangrijkste bevindingen uit genoemd rapport worden in dit hoofdstuk
gepresenteerd. Gelijktijdig met deze eindevaluatie ontvangt u genoemd inspectierapport.In de komende jaren zal de Onderwijsinspectie onderzoek blijven doen naar
deze onderwerpen en zal zij hierover rapporteren in het jaarlijkse Onderwijsverslag.2.1 Financieel overzichtDoelstelling:Stapsgewijze investeringen om de voorgestane groepsverkleining mogelijk
te maken, waarbij als basis voor de onderbouw geldt een bekostigingsratio
van 1 leerkracht op 20 leerlingen.In tabel 1 is een overzicht gegeven van de uitgaven voor het project «Groepsgrootte
en kwaliteit». Voor de jaren 1997 tot en met 2003 zijn de oorspronkelijk
geraamde bedragen vergeleken met de gerealiseerde uitgaven. De ramingen van
de uitgaven vanaf 2004 staan ook in de tabel. In de categrie huisvesting
zijn de cijfers gebaseerd op de toevoegingen aan het gemeentefonds door groepsverkleining.Tabel 1. Financieel overzicht uitgaven voor het project
«Groepsgrootte en kwaliteit» (bedragen x € 1 mln.) 19971998199920002001200220032004Pers. vergoeding41100104144240366497501nascholing00012344MI-vergoeding3881218283637flankerend beleid0005917113subtotaal44107112161268414548544huisvesting716345775989898totaal:52124145218344512646642realisatie:52124145218344512646 Oorspr. raming:51123141209331467531331Verschil:11591244115 Verklaring verschillen raming versus realisatieHet verschil tussen raming en realisatie in 1999 – 2003 wordt veroorzaakt
door loon- en prijsontwikkelingen t.o.v. het oorspronkelijke peil en door
ramingstechnische correcties in het jaar 1999. De oorspronkelijk ramingen
zijn meerjarig op een constant loon- en prijsniveau gemaakt.Als realisatie huisvesting is de toevoeging aan het Gemeentefonds opgenomen.Vanaf 2000 is een start gemaakt met extra maatregelen voor flankerend
beleid, om zo het dreigende lerarentekort het hoofd te kunnen bieden. Dit,
het stijgende leerlingaantal en het stijgende loon- en prijspeil, spelen derhalve
een grote rol bij de verklaring van de hogere uitgaven in de laatste jaren
ten opzichte van de oorspronkelijke ramingen.Toelichting per postDe post personele vergoeding bestaat uit de
extra personeelsformatie die aan de scholen wordt verstrekt ten gevolge van
de aanpassingen in het formatiebesluit.De post nascholing bestaat uit de verhoging
van het nascholingsbudget die samenhangt met de extra formatie.De post materiële instandhouding bestaat
uit de extra groepsgebonden vergoeding die scholen ontvangen ten gevolge van
het aantal extra groepen in de onderbouw.De post flankerend beleid bestaat grotendeels
uit een bijdrage aan de kosten voor het beleid ter bestrijding van het personeelstekort
in het primair onderwijs.De post huisvesting bestaat uit de oorspronkelijke
toevoeging aan het Gemeentefonds. In 1998 is een bedrag voor de huisvesting
bepaald. Dit bedrag is toegevoegd aan het Gemeentefonds, omdat de verantwoordelijkheid
voor de huisvesting voor scholen in het primair en voortgezet onderwijs sinds
1997 berust bij de gemeenten.2.2 Gemiddelde groepsgrootteDoelstelling:Scholen worden in staat gesteld extra formatie in te zetten voor de vorming
van een extra groepHieronder wordt de stand van zaken weergegeven met betrekking tot de groepsgrootte
in het basisonderwijs op 1 mei en 1 oktober 2003. Voorts worden
ontwikkelingen beschreven vanaf de nulmetingen op 1 oktober 1994 en 1 mei
1995. Op die peildata stelde de inspectie voor het eerst de gemiddelde groepsgrootte
in het basisonderwijs vast. De gegevens werden gebruikt door de
Commissie Kwalitatieve Aspecten van Groepsgrootte in het Basisonderwijs (1996).
Het rapport van deze commissie gaf aanleiding vanaf het schooljaar 1997–1998
fors te investeren in de onderbouw van het basisonderwijs. Vanaf dat moment
heeft de inspectie de grootte van de leerlingengroepen twee maal per jaar
gepeild en de ontwikkelingen gevolgd.De groepsgrootte in mei en oktober 2003 en ontwikkelingen
vanaf het schooljaar 1994–1995De meipeilingenDe groepsgroottemaatregel was bedoeld voor de onderbouw. Voor de volledigheid
en om een vergelijking tussen onder- en bovenbouw te kunnen maken is de groepsgrootte
voor alle leerjaren vastgesteld.Tabel 2 geeft voor 1995 en 1998–2003 het gemiddelde aantal leerlingen
in de onderbouw en in de bovenbouw weer, aan het eind van het schooljaar (mei).Tabel 2. Gemiddeld aantal leerlingen per groep, mei-peilingen
1995, 1998–2003 199519981999Mei 2000200120022003Onderbouw26,324,625,125,023,923,523,2Bovenbouw25,025,025,725,624,424,424,0Totaal25,724,725,425,224,224,023,5Bron: Groepsgrootte, personele inzet en onderwijskwaliteit in het basisonderwijs
2003 (inspectie van het Onderwijs)De groepsgrootte in mei 2003In mei 2003 is de gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw van het basisonderwijs
23,2 leerlingen. Ten opzichte van hetzelfde meetmoment een jaar eerder is
de gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw met 0,3 leerling gedaald.In mei 2003 is de gemiddelde groepsgrootte in de bovenbouw 24,0 leerlingen.
Dat is bijna 1 leerling meer dan in de onderbouw. In de bovenbouw is de gemiddelde
groepsgrootte ten opzichte van hetzelfde meetmoment een jaar eerder ook gedaald.Ontwikkelingen vanaf 1995De gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw is op 1 mei 2003 lager
dan in alle voorgaande jaren. In mei 1995 bestond een onderbouwgroep gemiddeld
uit 26,3 leerlingen. Acht jaar later, in mei 2003, blijkt de gemiddelde groepsgrootte
met 3,1 leerlingen te zijn gedaald.In de bovenbouwgroepen zijn de gemiddelde leerlingenaantallen in mei ook
gedaald: van 25,0 leerlingen in 1995 naar 24,0 leerlingen in 2003. In de bovenbouwgroepen
gaat het dus in acht jaar tijd om een daling van het leerlingenaantal met
1,0.Grafiek 1. Gemiddeld aantal leerlingen per groep, mei-peiling
1995, 1998–2003De oktoberpeilingenTabel 3 geeft voor 1994 en 1997–2003 het gemiddeld aantal leerlingen
in de onderbouw en in de bovenbouw weer, op de peildatum op 1 oktober.Tabel 3. Gemiddeld aantal leerlingen per groep, oktoberpeilingen
1994, 1998–2003 199419971998Oktober 19992000200120022003Onderbouw23,722,922,722,521,921,920,921,1Bovenbouw25,025,125,825,725,124,823,723,5Totaal24,323,825,224,023,323,222,22,2Bron: Groepsgrootte, personele inzet en onderwijskwaliteit in het basisonderwijs
2003 (inspectie van het Onderwijs)De groepsgrootte in oktober 2003In oktober 2003 is de gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw van het
basisonderwijs 21,1 leerlingen. Ten opzichte van hetzelfde meetmoment een
jaar eerder is de gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw met 0,2 leerling
gestegen. De gemiddelde groepsgrootte in de bovenbouw is ten opzichte van
hetzelfde meetmoment een jaar eerder licht gedaald.Ontwikkelingen vanaf 1994In oktober 1994 bestond een onderbouwgroep gemiddeld uit 23,7 leerlingen.
Negen jaar later, in oktober 2003, blijkt de gemiddelde groepsgrootte met
2,6 leerlingen te zijn gedaald.In de bovenbouwgroepen zijn de gemiddelde leerlingenaantallen in oktober
ook licht gedaald: van 25,0 leerlingen in 1994 naar 23,5 leerlingen in 2003.
In de bovenbouwgroepen gaat het dus om een daling van het leerlingenaantal
van 1,5 in negen jaar tijd.Grafiek 2. Gemiddeld aantal leerlingen per groep, oktober-peiling
1994, 1997–2003Grote groepen en kleine groepen tussen 1994 en 2003Doelstelling:Scholen worden in staat gesteld alle groepen in de onderbouw op een aanvaardbare
omvang te houden. Een leraar met een groep van meer dan 35 leerlingen aan
het eind van het schooljaar zal nu minder vaak voorkomen (dan in 1995).Hierna worden de gegevens gepresenteerd over ontwikkelingen in de verhouding
tussen het aantal grote en kleine groepen in de onderbouw van het basisonderwijs.
Getoond worden de ontwikkelingen in de gemiddelde groepsgrootte op scholen
met verschillende schoolgroottes, op scholen van verschillende denominaties
en op scholen met verschillend samengestelde schoolbevolkingen.In mei 2003 is de gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw weliswaar gedaald,
maar is daarmee het aantal grotere groepen in de onderbouw ook verminderd?Tabel 4 geeft de percentages groepen met een specifieke omvang weer. Tabel 4. Het percentage groepen in de onderbouw met een
specifieke omvang (meipeiling)Omvang van de groepen19951998Mei 19992000200120022003 < 26 leerlingen41,857,050,552,558,960,165,026–30 leerlingen29,727,834,634,431,430,927,431–35 leerlingen22,813,412,812,18,78,16,6 > 35 leerlingen5,71,82,11,11,00,91,0Bron: Groepsgrootte, personele inzet en onderwijskwaliteit in het basisonderwijs
2003 (inspectie van het Onderwijs)Uit de tabel blijkt dat het aantal kleine groepen (minder dan 26 leerlingen)
aan het einde van de afgelopen schooljaren is gestegen. In mei 1995 bestond
bijna 42 procent van de onderbouwgroepen uit minder dan 26 leerlingen; tijdens
de meipeiling van 2003 was dit 65 procent. Omgekeerd is het aantal grote groepen
(met meer dan 35 leerlingen) gedaald van 5,7 procent in 1995 tot 1 procent
in mei 2003. Het aantal middelgrote groepen met 31–35 leerlingen is
sterk gedaald sinds 1995, namelijk met 16,2 procentpunten.Grafiek 3.Voor de oktoberpeilingen gelden de volgende cijfers.Tabel 5. Het percentage groepen in de onderbouw met een
specifieke omvang (oktoberpeiling)Omvang van de groepen199419971998Oktober 19992000200120022003 < 26 leerlingen59,471,469,080,076,377,984,272,626–30 leerlingen26,819,823,517,019,518,012,921,431–35 leerlingen12,17,47,03,03,83,52,75,8> 35 leerlingen1,71,40,50,00,40,60,20,2Bron: Groepsgrootte, personele inzet en onderwijskwaliteit in het basisonderwijs
2003 (inspectie van het Onderwijs)In oktober 1994 bestond iets meer dan 59 procent van de onderbouwgroepen
uit minder dan 26 leerlingen; tijdens de oktoberpeiling van 2003 was dit 73
procent. Het aantal grote groepen (met meer dan 35 leerlingen) is gedaald
van 1,7 procent in 1994 naar 0,2 procent in 2003. Het aantal middelgrote groepen
met 31–35 leerlingen is sinds 1994 gedaald van 12,1 naar 5,8.Grafiek 4.Groepsgrootte, schoolgrootte, denominatie en schoolbevolkingHierna wordt een beeld gegeven van de gemiddelde groepsgrootte op scholen
met verschillende schoolgroottes, denominaties en schoolbevolkingen. Voor
deze vergelijkingen wordt gebruik gemaakt van de gegevens op de peildatum
van 1 mei 2003 (einde schooljaar). Op die datum was de gemiddelde groepsgrootte
in de onderbouw landelijk gezien 23,2 leerlingen.Vooraf moet worden opgemerkt dat zowel kleine scholen als scholen met
gewogen leerlingen meer reguliere formatieruimte ontvangen dan de overige
scholen. Deze scholen zijn dus onafhankelijk van de groepsgroottemaatregel
in staat om kleinere leerlingengroepen te creëren dan andere scholen.Scholen tot en met een aantal van 200 leerlingen hebben aan het eind van
het jaar gemiddeld de kleinste groepen (1 tot 3 leerlingen minder dan gemiddeld).
De kleinste scholen hebben vier leerlingen minder in de onderbouwgroepen dan
de grotere scholen (meer dan 200 leerlingen). Op de grootste scholen heeft
de daling van de groepsgrootte in de onderbouw doorgezet. Op de kleinste scholen
niet. Die hebben alle extra personeelsformatie dus op een andere manier ingezet
(zie paragraaf 2.3).In tabel 6 staan de groepsgroottegegevens vermeld voor verschillende school-groottes.Tabel 6. Gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw op scholen
met verschillende Schoolgrootte Gemiddelde groepsgrootte in de onderbouwSchoolgrootteMei 2001 (n=448)Mei 2002 (n=331)Mei 2003 (n=336) 0–100 leerlingen20,319,519,8 101–200 leerlingen23,022,522,3 201–400 leerlingen24,624,123,8 Meer dan 400 leerlingen24,424,923,3Openbare scholen hebben iets kleinere leerlingengroepen in de onderbouw
dan de scholen van de overige denominaties. Deze verschillen, die gemiddeld
gezien iets meer dan 1 leerling betreffen, kunnen worden toegeschreven aan
het feit dat openbare scholen verhoudingsgewijs meer gewogen leerlingen hebben.
Zij ontvangen daarom meer personeelsformatie. De gegevens zijn opgenomen in
tabel 7.Tabel 7. Gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw op scholen
met verschillende denominaties Gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw DenominatieMei 2001 (n=448)Mei 2002 (n=331)Mei 2003 (n=336)Openbaar23,422,222,2Protestants-Christelijk23,323,123,5Rooms-Katholiek24,923,623,3 Algemeen Bijzonder24,523,724,8Op scholen met een meerderheid aan allochtone leerlingen ligt de gemiddelde
groepsgrootte in de onderbouw ruim twee leerlingen lager dan landelijk (23,2
leerlingen) het geval is. Op scholen met een meerderheid aan leerlingen van
laag opgeleide ouders, zonder dat de allochtone leerlingen hier de meerderheid
vormen, is de gemiddelde groepsgrootte 1,5 leerlingen lager dan het landelijke
gemiddelde.Tabel 8. Gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw op scholen
met verschillend samengestelde leerlingenpopulaties Gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw Samenstelling leerlingenpopulatieMei 2001 (n=448)Mei 2002
(n=331)Mei 2003 (n=336) Meer dan 50% leerlingen zonder gewicht24,723,523,5 Meer dan 50% 0.25/0.90 leerlingen22,420,521,8 Meer dan 50% 0.25 leerlingen21,221,616,41Meer dan 50% 0.90 leerlingen19,419,820,91 Deze categorie telt maar vijf scholen.2.3 Inzet formatie in de onderbouwDoelstelling:Scholen worden in staat gesteld om de groepen te verkleinenDe inspectie heeft onderzocht welke soorten personeel de scholen hebben
ingezet in de onderbouw, naast de reguliere groepsleraar. Daarbij is onderscheid
gemaakt naar drie verschillende hoofdtypen personeel: meer handen in de klas,
meer onderwijzend personeel en coördinatoren in de onderbouw.
In tabel 9 staat de personeelsinzet in de onderbouw vanaf mei 2001 tot en
met oktober 2003.Tabel 9. Personeel dat is ingezet in de onderbouw in drie
achtereenvolgende jarenKalenderjaar200120012002200220032003Peildatum en aantal scholenMei N=448Okt. N=436Mei N=336Okt N=332Mei N=336Okt. N=325 Soort personeel in de onderbouw%%%%%%Meer handen in de klas53,348,261,957,265,757,8Meer onderwijzend personeel in de onderbouw76,876,875,072,970,171,4Coördinatoren87,792,288,784,985,480,0Uit het feit dat de optelling van de percentages in bovenstaande tabel
boven de 100 uitkomt, kan worden afgeleid dat veel scholen met een gecombineerde
inzet werken.Uit de gegevens van de inspectie blijkt dat in 2003 ruim de helft van
de scholen kiest voor het eerstgenoemde type functionarissen: meer handen in de klas. Deze handen betreffen extra functionarissen
die, naast de eigen groepsleraar, in de groepen aanwezig zijn. In mei (einde
schooljaar) kwamen deze extra handen op 66 procent van de scholen voor, in
oktober (begin schooljaar) was dit iets lager namelijk 58 procent.Op bijna drie kwart van de scholen wordt het tweede type functionarissen
uit tabel 9 ingezet: specifiek gespecialiseerd onderwijzend
personeel, dat taken verricht voor (meerdere groepen in) de onderbouw. Het
gaat hierbij vooral om remedial teachers, vakleraren e.d.Het derde type functionarissen uit tabel 9, functionarissen met een coördinerende
verantwoordelijkheid, komt op acht van de tien scholen voor. Drie kwart van
de scholen heeft een interne begeleider. Het aantal scholen met een interne
begeleider vertoont een forse daling als 1 oktober 2003 wordt vergeleken
met 1 oktober 2001. Daarnaast gaat het hier om ICT-coördinatoren,
taal- en rekencoördinatoren. Ook zijn er diverse directieleden of bouwcoördinatoren
die zich met de onderbouw bezig houden.in de bovenbouwDe oormerking van gelden voor groepsverkleining is afgeschaft. Dit betekent
dat de formatie ook kan worden ingezet voor de bovenbouw. Aan de scholen is
gevraagd in hoeverre ze daarvan gebruik maken. Bijna tweederde van de scholen
(61 procent) geeft aan hier gebruik van te maken.De scholen is ook gevraagd wat hun beleid is dat ze in het kader van groepsverkleining
hanteren in schooljaar 2003–2004: feitelijke verkleining van groepen
en/of «meer handen in de klas» in de onderbouw en/of de bovenbouw.
De meeste scholen kiezen voor groepsverkleining èn meer handen in de
klas in de hele school (62 procent) of voor groepsverkleining in de hele school
(47 procent). Een kleine groep (7 procent) kiest voor meer handen in de klas
in de hele school zonder de groepen te verkleinen. Het beleid van veel scholen
is dus gericht op zowel de onderbouw als de bovenbouw en voor beide maatregelen
of feitelijke verkleining van groepen alleen.De scholen die de formatie voor groepsverkleining ook in de bovenbouw
toepassen, is gevraagd aan te geven welke functionarissen naast de reguliere
groepsleraren in de bovenbouw werken. In de volgende tabel zijn de resultaten
vermeld.Tabel 10. Personeel dat in verband met de groepsverkleining
is ingezet in de bovenbouw.Schooljaar03–04Kalenderjaar2003 Peildatum en aantal scholen1 okt. N=325 Soort personeel in de bovenbouw%Meer handen in de klas in de bovenbouw28Meer onderwijzend personeel in de bovenbouw49Coordinatoren onderbouw ook in de bovenbouw52Van alle scholen past ruim een kwart meer handen in de klas ook toe in
de bovenbouw. Op de helft van alle scholen geldt dat ook voor de beide andere
categorieën, namelijk meer onderwijzend personeel en coördinatoren
onderbouw ook inzetten in de bovenbouw.2.4 Verhouding tussen het aantal leerlingen en het aantal
personeelsleden in de onderbouwHet OCTO heeft in de schooljaren 1999–2000 en 2000–2001 onderzoek
gedaan naar formatietoekenning in relatie met het bieden van onderwijs op
maat. Daarbij is onder meer vastgesteld wat de verhouding is tussen het aantal
leerlingen en het aantal personeelsleden in een groep. Deze ratio aantal leerlingen/aantal
personeelsleden geeft een verdiepend inzicht in de formatie-inzet. De inzet
van extra personeel in een groep leidt niet tot een kleinere groep, maar kan
wel een positief effect hebben op de kwaliteit van het onderwijsleerproces.
In een steekproef op 320 basisscholen is nagegaan hoe de scholen de extra
formatie hebben ingezet. In onderstaande tabel zijn de groepsgrootte en de
ratio naast elkaar gezet.Tabel 11. Groepsgrootte en ratio aantal leerlingen/aantal
personeelsleden per leerjaar aan het begin van de schooljaren 1990–2000
en 2000–2001 GroepsgrootteRatioGroepsgrootteRatio 1999–20001999–20002000–20012000–2001Leerjaar 120,318,519,217,5 Leerjaar 222,320,320,919,0 Leerjaar 323,621,222,620,2 Leerjaar 424,622,624,121,6onderbouw22,620,621,619,5Bron: Doolaard S., Annevelink E., Bosker R. J., Cremers-van Wees,
L. C. M. (2001), Organisatie en vormgeving van het onderwijs in
de onderbouw: vervolg en vooruitblik.Deze tabel laat zien dat zowel de gemiddelde groepsgroottes als de ratio's
dalen. De ratio ligt in de schooljaren 1999–2000 en 2000–2001
op 20,6 respectievelijk 19,5. Dit is dus beduidend lager dan de groepsgrootte
in de onderbouw. Basisscholen zetten de middelen voor groepsverkleining op
uiteenlopende manieren in. Daarmee kunnen zij het onderwijs anders organiseren
en dit betekent ook de inzet van meer onderwijsondersteunend personeel (onderwijs-
en klassenassistenten) en specifiek gespecialiseerd onderwijzend personeel
(remedial teachers, vakleerkrachten e.d.). De daling van de gemiddelde groepsgroottes
in combinatie met de daling van de ratio's levert een positief beeld op van
de inzet van de middelen in het kader van dit project.2.5 Onderzoek naar effecten groepsverkleiningIn de voortgangsrapportages is diverse malen gerapporteerd over onderzoeken
naar het effect van de maatregel op de kwaliteit van het onderwijs en de leerprestaties
van de leerlingen. Uit Nederlands onderzoek bleek dat kleine groepen een positief
effect hebben op de onderwijskwaliteit: leraren zijn beter in staat in te
spelen op de verschillen tussen leerlingen.1
Ook is gewezen op het feit dat er meer interacties zijn tussen leraren en
leerlingen in kleine groepen. Leerlingen krijgen vaker individuele instructie
of begeleiding. Dit geldt vooral voor zwakke en goede leerlingen.Uit Amerikaanse onderzoek is gebleken dat er een positieve invloed uit-
gaat van groepsverkleining op leerprestaties: het STAR (Student Teacher Achievement
Ratio)-project. Ook Britse onderzoekers rapporteren over leerwinst bij groepsverkleining
(vooral bij leerlingen uit risicogroepen).Er zijn niet alleen positieve geluiden te horen over groepsverkleining
en leerprestaties. De Amerikaanse onderzoeker J. D. Levin haalde in het
najaar van 2002 publiciteit met de conclusies in zijn promotieonderzoek bij
de Universiteit van Amsterdam. Groepsverkleining zou niet tot betere leerprestaties
leiden. In dit onderzoek zijn opnieuw de gegevens onder de loep genomen, die
in 1996 zijn geanalyseerd door Bosker en Hox voor de commissie die de Staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen adviseerde over groepsverkleining.2 Het verschil in resultaten heeft volgens de onderzoekers
die destijds het onderzoek uitvoerden te maken met de manier waarop in het
promotieonderzoek de analyses zijn uitgevoerd. De Nederlandse onderzoekers
blijven bij de conclusies die zij ook eerder voor de commissie formuleerden.Het bovenstaande illustreert nog eens het belang van actueel inzicht in
de resultaten van groepsverkleining op leerprestaties in het Nederlandse basisonderwijs.
Het is relevant te weten wat de effecten zijn van de groepsverkleining in
Nederland op de leerprestaties. De komende jaren zal hierover meer informatie
beschikbaar komen. Medio 2002 is onder auspiciën van de Nederlandse Organisatie
voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) een onderzoek gestart naar de effecten
van groepsverkleining. Het GION, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen,
gaat na wat de effecten zijn van de formatie-inzet in de groepen 1 tot en
met 4 van het basisonderwijs op de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling
van leerlingen. Ook wordt gekeken naar de effecten van andere vormen van formatie-inzet
op het onderwijsleerproces in de groep, op leerkracht – leerling interacties
en op de taakgerichtheid van de leerlingen. Het onderzoek heeft een looptijd
van 3,5 jaar.De eerste voortgangsrapportage (Effecten van formatie-inzet in de onderbouw
van het basisonderwijs, april 2004) geeft een overzicht van het verloop en
de resultaten van het onderzoek vanaf de start, november 2002, tot maart 2004.
Het bestaat uit een grootschalig deel waarin gedurende drie schooljaren drie
cohorten leerlingen van ruim 200 basisscholen worden gevolgd in de groepen
1 t/m 4, alsmede een diepteonderzoek in de groepen drie en vier op een deel
van deze scholen in het derde onderzoeksjaar. De vraag of er effecten van
groepsgrootte op de prestaties van de leerlingen zijn aan te tonen kan nu
nog niet worden beantwoord omdat het onderzoek de ontwikkelingen van de leerlingen
relateert aan de groepsgrootte.De groepsgrootte in groep een en twee aan het begin van het schooljaar
2002/2003 varieert van gemiddeld 18,9 op kleine scholen met een gemengde leerlingpopulatie
tot 21 op grote scholen met een leerlingpopulatie zonder extra leerlinggewicht.
Aan het eind van het schooljaar 2002–2003 is de groepsgrootte in de
groepen een en twee gestegen naar 24,3 op bovenbedoelde kleine scholen en
25,8 op grote scholen. De leerling-leerkrachtratio ligt door
de inzet van meer handen in de klas aan het eind van het schooljaar 2002–2003
op kleine scholen 21,4 en op grote scholen 24,2. Het blijkt dat op kleine
gemengde scholen vaker wordt gewerkt met meer handen in de klas dan op grote
scholen. Aan het eind van dat schooljaar is bij groep een nog 3% van de groepen
groter dan 32 leerlingen en bij groep twee nog 2%. Uit de vergelijking met
eerdere schooljaren blijkt dat de dalende tendens stabiel is. De verdere ontwikkeling
van deze tendens zal de komende jaren duidelijk worden.Verder blijkt uit het onderzoek dat bijna 40% van de deelnemende scholen
kiest voor het zo klein mogelijk maken van de groep, waarbij er (bijna) geen
inzet is van meer handen in de klas. Iets meer dan 6% kiest bewust voor inzet
van meer handen in de klas en ruim 30% voor een combinatie van beide mogelijkheden.
Het eigen onderwijskundig beleid en de toevallige instroom van leerlingen
zijn voor scholen de belangrijkste zaken waarop zij de inzet van formatie
baseren. Minder dan 20% van de scholen vindt dat zij in verband met het loslaten
van de oormerking ook de bovenbouw moeten laten mee profiteren van de ruimere
formatie. Ruim 90% van de scholen is het niet eens met de stelling dat de
inzet van de formatie volgend schooljaar moet worden aangepast in verband
met het lerarentekort.3. Landelijk KwaliteitsbeleidDe inzet van extra personeelsformatie is geen doel op zich, maar een middel
om de kwaliteit van het onderwijs te verstevigen. Daarom is niet alleen geïnvesteerd
in extra formatie en lokalen, er zijn ook maatregelen genomen om de ontwikkeling
van onderwijs op maat te bevorderen. In de nota Groepsgrootte en Kwaliteit
(Tweede Kamer 1996–1997, 25 065, nr. 6) is beargumenteerd met welke
maatregelen dit doel het best zou kunnen worden bereikt. Zo zal door uitwerking
van tussendoelen voor Nederlandse taal en rekenen/wiskunde het opbrengstbewust
en doelgericht handelen op de basisscholen een stimulans krijgen. Daarnaast
zullen scholen de ontwikkeling van alle leerlingen systematisch moeten volgen
om op grond daarvan pedagogische en didactische maatregelen te treffen zodat
elk kind tot een optimale ontwikkeling kan worden gestimuleerd. De vernieuwing
in het basisonderwijs moet gepaard gaan aan blijvende professionalisering
van leraren en schoolleiders. Die blijvende professionalisering kan gestimuleerd
worden door een deel van de groepsleraren een bijzondere verantwoordelijkheid
te geven voor de verdere ontwikkeling van het rekenonderwijs, respectievelijk
het taalonderwijs binnen hun school (taal- en rekencoördinatoren).3.1 Taal- en rekencoördinatorDoelstelling:Scholen worden in de gelegenheid gesteld te gaan werken met taal- en rekencoördinatoren.De professionaliteit van de schoolorganisatie is een belangrijke voorwaarde
voor het verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs. Taak- en functiedifferentiatie
binnen een school wordt steeds belangrijker en past binnen het integraal personeelsbeleid.
Daarom is in het kader van het project groepsgrootte en kwaliteit een impuls
gegeven aan het opzetten van post-HBO-opleidingen voor taal- en rekencoördinatoren.
Daardoor wordt leraren de mogelijkheid geboden zich te specialiseren en worden
scholen in staat gesteld invulling te geven aan een inhoudelijke differentiatie
van taken. Het betreft twee gecertificeerde opleidingen:• De opleiding taalcoördinator, die in nauwe samenwerking met
het Expertisecentrum Nederlands is ontwikkeld en gegeven wordt sinds 2001.• De opleiding rekencoördinator, die in samenwerking met het
Freudenthal Instituut is ontwikkeld en gegeven wordt sinds 2002.De opleidingen voor taalcoördinator en rekencoördinator hebben
als doel leerkrachten uit de basisschool op te leiden voor de taak van coördinator
(rekenen of taal) in de eigen school of bovenschools. Door een van de teamleden
deze taak te laten vervullen – en de opleiding te laten volgen –
wordt beoogd de kwaliteit van het taal- of rekenonderwijs op de school te
verbeteren. De opleidingen zijn het meest geschikt voor leerkrachten met enkele
jaren ervaring en affiniteit met taal- of rekenonderwijs. Door hun directie
moeten zij in staat worden gesteld de opleiding te volgen. De reken- of taalcoördinator
moet tijdens de opleiding in zijn school activiteiten uit kunnen voeren die
horen bij de toekomstige taak.Om deelname te bevorderen is er in de afgelopen jaren een subsidie beschikbaar
gesteld, waardoor hogescholen die de opleiding verzorgen een lagere kostprijs
konden berekenen. Naar schatting zijn er inmiddels 250 deelnemers gecertificeerd.Uit onderzoek (Rendementsonderzoek Opleiding Coördinator Taal in
het Primair Onderwijs, Nijmegen december 2003) blijkt dat de door de taalcoördinatoren
ontwikkelde taalbeleidsplannen richting geven aan de ontwikkeling van taalonderwijs
op de basisschool. De resultaten op uitvoeringsniveau zijn aanwijsbaar, maar
effecten op de taalvaardigheid van de leerlingen zijn nog niet aan te tonen.
Dit is niet verwonderlijk, want de taalbeleidsplannen worden tijdens de opleiding
opgesteld en de uitvoering ervan in de praktijk kan daarna pas beginnen.3.2 Tussendoelen en leerlijnenDoelstelling:Door uitwerking van tussendoelen voor Nederlandse taal en rekenen/wiskunde
zal het opbrengstbewuste en doelgerichte handelen op de basisscholen een stimulans
krijgen.NederlandsSinds 1997 werkt het Expertisecentrum Nederlands aan de ontwikkeling van
tussendoelen en leerlijnen voor Nederlandse taal in het basisonderwijs. In
die periode hebben de tussendoelen voor geletterdheid (lezen en schrijven)
centraal gestaan. Eerst is gewerkt aan de ontwikkeling van tussendoelen voor
beginnende geletterdheid (groep 1 tot en met 3) en vervolgens aan de tussendoelen
voor gevorderde geletterdheid (groep 4 tot en met 8). Bij de tussendoelen
voor beginnende geletterdheid zijn implementatiematerialen ontwikkeld, zoals
een cd-rom met videovoorbeelden en een handreiking voor leraren, begeleiders
en opleiders. Van het boek «Tussendoelen beginnende geletterdheid»
zijn in totaal 4850 exemplaren verkocht, van de cd-rom «Werken aan tussendoelen
beginnende geletterdheid» 1780 en van de handreiking voor de implementatie
320. Het Expertisecentrum Nederlands organiseert netwerkbijeenkomsten voor
schoolbegeleiders waarin zij toegerust worden voor de implementatie van de
Tussendoelen beginnende geletterdheid op basisscholen.Van het boek «Tussendoelen gevorderde geletterdheid» zijn
in totaal 3500 exemplaren verkocht. Dit boek heeft tot doel om leraren basisonderwijs
een beeld te geven van de ontwikkeling die kinderen in de loop der jaren op
het gebied van gevorderde geletterdheid doorlopen. In 2003 is de bijbehorende
cd rom Werken aan tussendoelen gevorderde geletterdheid verschenen. Met voorbeelden
en videofragmenten wordt daarbij in beeld gebracht wat goed onderwijs in gevorderde
geletterdheid inhoudt. Bovendien is er een handreiking voor implementatie
van Tussendoelen Gevorderde Geletterdheid ontwikkeld met het daarbij behorende
video- en fotomateriaal.In de periode november 2002 tot november 2003 zijn de tussendoelen mondelinge
communicatie verder ontwikkeld en is een begin gemaakt met de tussendoelen
woordenschat. Deze laatste doelen zijn van groot belang voor het onderwijs
aan kinderen uit sociaal zwakke milieus en aan kinderen met allochtone ouders.
In 2004 worden de tussendoelen geletterdheid opgenomen in een «webbased»
leeromgeving van het Expertisecentrum Nederlands. Schoolteams en leerkrachten
kunnen op basis van deze leeromgeving werken aan de implementatie van tussendoelen
Nederlands.In 2004 zullen de volgende producten worden opgeleverd:• Een cd-rom voor gevorderde geletterdheid mondelinge communicatie
en woordenschat• Een handreiking in de vorm van een boek voor de implementatie van
de tussendoelen gevorderde geletterdheid, mondelinge communicatie en woordenschat
bedoeld voor leraren, begeleiders en opleiders• Een boek over de tussendoelen voor mondelinge communicatie en woordenschat.• Tussendoelen geletterdheid zijn opgenomen in een webbased leeromgeving
van het Expertisecentrum Nederlands.• Een cd-rom voor de tussendoelen mondelinge communicatie• In de periode van november 2003 tot november 2004 zal het boek
over de tussendoelen voor woordenschat worden afgerond en zullen de cd-rom
en de handreiking voor de implementatie van deze doelen in boekvorm verschijnen.Implementatie:Via de stuurgroep Beleidsgericht Onderzoek Primair Onderwijs (BOPO) is
onderzoek gedaan naar de implementatie van de tot dan toe geformuleerde tussendoelen
en leerlijnen Nederlands (De implementatie van «Tussendoelen beginnende
geletterdheid». Een formatieve evaluatie. Amsterdam, februari 2003).
De conclusie luidt dat leerlijnen met tussendoelen mogelijkheden bieden voor
de verbetering van de kwaliteit van het taalonderwijs. De leerlijnen hebben
op de onderzochte scholen invloed gehad op de manier waarop taalonderwijs
wordt aangeboden, op het ontstaan van doorgaande leerlijnen tussen groep 1
en 2 en groep 3, alsmede op de keuze van het lesmateriaal. De meeste belemmeringen
doen zich voor op het niveau van de groepsleraren (bijvoorbeeld weerstand
tegen vernieuwing) en op het niveau van de school (bijvoorbeeld weinig overleg
tussen leerkrachten en gebrekkige aansluiting van groepen).Rekenen en wiskundeHet Freudenthal Instituut werkt sinds 1997, samen met het Instituut voor
Leerplanontwikkeling (SLO) en met medewerking van het Centrum voor Educatieve
Diensten (CED) in Rotterdam, aan de ontwikkeling van leerlijnen voor rekenen
en wiskunde op de basisschool (project Tussendoelen Annex Leerlijnen, TAL).
In de afgelopen jaren is eerst gewerkt aan de ontwikkeling van de leerlijn
voor het rekenen met hele getallen voor de onderbouw. Later volgde de ontwikkeling
van de leerlijn voor het rekenen met hele getallen in de bovenbouw van de
basisschool. Beide leerlijnen zijn in de vorm van een boek met cd-rom gepubliceerd.
In totaal zijn van deze twee leerlijnen ongeveer 24 000 exemplaren verspreid.
Ook in het buitenland is belangstelling voor deze TAL-leerlijnen.Ten behoeve van de implementatie is voor beide leerlijnen een informatiemodule
gemaakt. Daarmee kunnen schoolbegeleidingsdiensten en pabo's voor leraren
en schoolteams studiemiddagen over de leerlijnen organiseren. Daarnaast zijn
er voor (toekomstige) rekencoördinatoren modules ontwikkeld ter voorbereiding
van de implementatie van de leerlijnen. Er is een module voor het tellen en
rekenen in groep 1–3, een module voor zwakke en allochtone rekenaars
in het getallengebied tot 100, en een module voor hoofdrekenen
die hoort bij de leerlijn rekenen met hele getallen in de bovenbouw van de
basisschool. Er hebben landelijke scholingsbijeenkomsten plaatsgevonden, bedoeld
voor pabo-docenten en schoolbegeleiders. Daarnaast zijn er door projectmedewerkers
veel lezingen en workshops gegeven en zijn er talloze artikelen in vaktijdschriften
verschenen.Verder is onlangs de leerlijn meten en meetkunde voor de onderbouw van
de basisschool gereedgekomen. Een apart onderdeel daarvan vormt een softwareprogramma
voor meetkunde op de basisschool. TAL voorziet in een behoefte en heeft dankzij
de betrokkenheid van scholen en het meedenken van velen bij de consultaties
een groot draagvlak binnen het onderwijsveld.Vanaf september 2003 wordt gewerkt aan tussendoelen en leerlijnen voor
het gebied van breuken, verhoudingen, procenten en kommagetallen. Deze onderwerpen
blijken een struikelblok voor veel leerlingen.Om de kans op een succesvolle implementatie zo groot mogelijk te maken
is gekozen voor een aanpak waarin leerkrachten al vanaf het begin zoveel mogelijk
in de discussie betrokken worden. Er worden lessen ontworpen – kernlessen
in een leerlijn – die door verschillende groepen leerkrachten in de
eigen klas worden uitgeprobeerd. Deze lessen, en de ervaringen ermee, worden
direct daarna op het RekenWeb (internetsite waartoe alle scholen toegang hebben)
gepubliceerd, zodat ook andere leerkrachten worden uitgenodigd om mee te denken
over de problematiek. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een analyse van wat
in de huidige methoden aan de orde komt. De activiteiten leiden samen tot
een overkoepelende beschrijving van het leerstofgebied, die leerkrachten steun
zal bieden en tegelijk een kader schetst voor de ontwikkeling van nieuwe versies
van methoden.Implementatie:Ook bij rekenen en wiskunde is in het kader van BOPO onderzocht hoe de
implementatie van tussendoelen annex leerlijnen in de onderbouw is verlopen
(De Implementatie van «Tussendoelen Annex Leerlijnen» Een formatieve
evaluatie. Amsterdam/Utrecht 2002). Deze evaluatie wijst uit dat de implementatie
van TAL leidt tot een grotere bewustwording van het belang van tussendoelen
en leerlijnen in het onderwijsaanbod. Belemmeringen lagen bij het materiaal,
bij de leerkrachten (kennis en houding) en het team (te weinig overleg en
afstemming) en in de begeleiding. Hulp zal ook hier van buiten moeten komen,
met name van de onderwijsbegeleidingsdiensten.Overige leergebiedenBinnen de projectperiode zijn door de Stichting Leerplan Ontwikkeling
ook tussendoelen en leerlijnen ontwikkeld voor de gebieden:• Leergebiedoverstijgende kerndoelen• Oriëntatie op mens en wereld• Kunstzinnige oriëntatie• Lichamelijke opvoeringIn dat kader is informatie verstrekt over wat geleerd en onderwezen wordt,
de leerstof. Daarnaast werd geïnformeerd over het «doen leren»
ofwel het onderwijzen en over wat kinderen doen, het leren zelf van kinderen.Die combinaties van leerstof, activiteiten van leraar en kinderen vormen
op ieder moment in de leerlijn de tussendoelen. Het zijn daarmee gemarkeerde
momenten in de ontwikkeling van kinderen, op weg naar het kerndoel.Binnen een leerlijn is invulling gegeven aan drie betekenissen van een
leerlijn:1. een «leerstoflijn» (de leerinhouden die aan bod komen)2. een «onderwijslijn» (de activiteiten van de leraar)• een «leerlijn» (de activiteiten van de kinderen).Het resultaat is weergegeven in een combinatie van drie boekjes met CD-roms.
Daarvan zijn er in totaal 1200 verspreid. De informatie over de kerndoelen
lichamelijke opvoeding is via de website van de SLO beschikbaar gesteld aan
de scholen.3.3 LeerlingvolgsystemenDoelstelling:Met behulp van leerlingvolgsystemen kunnen scholen de individuele vorderingen
en ontwikkelingen van alle leerlingen systematisch bepalen en bij de inrichting
van het onderwijsproces rekening houden met de verschillen die er zijn tussen
leerlingen.Bij de aanvang van het project werd overwogen om alle scholen te verplichten
systematisch de ontwikkeling van de leerlingen te volgen. Om die voortgang
te kunnen vaststellen zijn leerlingvolgsystemen ontwikkeld. Deze bestaan doorgaans
uit toetsen met een diagnostische functie. Er kan dan worden vastgesteld wat
er schort aan de opgedane kennis, zodat het onderwijs daarop aangepast kan
worden. Het blijkt dat zonder wettelijke verplichting volgens eigen opgave
100% van de scholen gebruik maakt van een leerlingvolgsysteem. Een wettelijke
verplichting bleek in de loop van het project dan ook niet meer nodig. Bovendien
is dat ook niet meer passend in het kader van de voorgestane vergroting van
de autonomie van scholen. Het leerlingvolgsysteem van het CITOgroep wordt
het meest gebruikt.De ontwikkeling van informatie- en communicatietechnologie maakt het mogelijk
leerlingvolgsystemen te digitaliseren. De overheid faciliteert de ontwikkeling
van leerlingvolgsystemen door de Citogroep. Op dit moment wordt, in opdracht
van het ministerie van OCW, door de Citogroep een geautomatiseerd leerlingvolgsysteem
ontwikkeld. Dit systeem stelt scholen in staat het onderwijs zo zorgvuldig
mogelijk aan te laten sluiten op de behoeften van leerlingen. De ontwikkeling
van dit systeem verloopt volgens planning en zal in schooljaar 2005–2006
worden afgerond. Inmiddels zijn enkele modules beschikbaar.Personeelsvoorziening en huisvesting4.1 PersoneelDoelstelling:Op middellange termijn zal het aantal mensen dat jaarlijks afstudeert
aan de Pabo's moeten groeien en bij voortzetting van de reductie van de groepsgrootte
zal op andere manieren moeten worden voorzien in de vraag naar personeel.
Vooraf dient te worden opgemerkt dat het lerarenbeleid niet is gestart in
het kader van het project «Groepsgrootte en kwaliteit». Wel is
vanaf de start van het project de stijging van de werkgelegenheid als gevolg
van groepsverkleining een belangrijk aandachtspunt geweest. Zo zijn er in
de afgelopen jaren verschillende maatregelen genomen die de personeelsvoorziening
versterken. Daarnaast wordt door het verkleinen van de groepen (het inzetten
van extra personeel) de werkdruk verminderd wat weer een verhoging van de
aantrekkelijkheid van het beroep met zich meebrengt. Op zichzelf hebben kleinere
groepen dus ook betekenis voor de personeelsvoorziening.De instroom in de opleiding tot leraar basisonderwijs is in de afgelopen
jaren toegenomen. In oktober 2002 is het aantal instromers in de voltijd- en deeltijd opleiding (inclusief de duale opleiding) 8565: een toename
van 533 studenten ten opzichte van 2001. Volgens voorlopige cijfers hebben
zich voor het schooljaar 2003–2004 9 759 studenten ingeschreven.Het inzetten van de middelen voor groepsverkleining geeft basisscholen
de mogelijkheid om het onderwijs anders te organiseren. Zo wordt meer verschillend
personeel ingezet en geven teamleden met verschillende functies de leerlingen
onderwijs op maat.In het Plan van aanpak Arbeidsmarkt en personeelsbeleid (2002) staan onder
andere activiteiten die er op gericht zijn scholen beter in positie te brengen
om een eigen personeelsbeleid te kunnen voeren. In april 2003 is de voortgang
van deze activiteiten (o.a. Wet BIO, regionale convenanten en cao onderwijspersoneel)
per brief gemeld aan de Tweede Kamer.De volgende activiteiten hebben betrekking op de sector primair onderwijs.Project (team)onderwijs op maatIn schooljaar 2001–2002 is het project (team)onderwijs op maat (TOM)
begonnen op 14 basisscholen. Het doel van dit project is een omslag in de
schoolcultuur te bereiken: van een traditionele organisatie naar een organisatie
die een combinatie biedt van eigentijds onderwijs met eigentijds personeelsbeleid.In januari 2003 heeft een tweede groep van 10 scholen die op eigen kracht
gestart waren met soortgelijke ontwikkelingen middelen gekregen voor overdracht
en communicatie. Zij leveren, in regionale netwerken, een bijdrage aan de
overdracht van goede voorbeelden. Daarnaast worden de ervaringen en opbrengsten
van alle 24 deelnemende scholen (onder andere door middel van de website teamonderwijs.kennisnet.nl)
beschikbaar gesteld voor andere scholen. Zo kunnen scholen van elkaar leren.Op de deelnemende scholen heeft de gewenste cultuuromslag al plaatsgevonden.
De projectscholen zijn, volgens een onderzoek van IVA over het TOM project1, lerende organisaties aan het worden. De «inktvlekwerking»
begint ook al te werken. Overal in het land zijn scholen, schoolbegeleidingsdiensten
en lerarenopleidingen geïnteresseerd in de ontwikkelingen rondom TOM/onderwijs
anders organiseren. In de schooljarenjaar 2003/2004 en 2004/2005 wordt dan
ook geïnvesteerd in een verdere verbreding en verdieping van het onderwijs
anders organiseren.Onderwijsondersteunend personeelDe inzet van meer onderwijsondersteunend personeel is ook een belangrijk
element van onderwijs anders organiseren. Voor het aantrekken van andersoortig
personeel kan het onderwijs een beroep doen op een groter segment van de arbeidsmarkt.
Vanwege de tekorten op de onderwijsarbeidsmarkt is dit een belangrijk voordeel.
Daarnaast nemen de loopbaanmogelijkheden binnen het onderwijs toe. Maar de
inzet van «meer handen in de klas» heeft ook een positief effect
op het pedagogisch-didactisch klimaat in de school.Het aandeel onderwijsondersteunend personeel neemt de laatste jaren flink
toe. Waren er in maart 2002 nog ongeveer 3 200 onderwijsassistenten,
in dezelfde periode een jaar later is dit aantal gestegen tot ruim 4 500.
In januari 2003 waren er in het primair onderwijs ongeveer 450 lerarenondersteuners
die samen 300 voltijdbanen invulden.Zij-instromersHet aantal zij-instromers in het primair onderwijs groeit gestaag. In
2003 hebben in totaal 550 zij-instromers hun weg naar het primair onderwijs
gevonden. Het aanbod van zij-instromers is, zoals uit de belangstelling blijkt,
redelijk groot. Scholen kunnen op basis van de subsidieregeling zij-instromers
2003–2004 (Uitleg Gele Katern; nr. 16, 18 juni 2003) een subsidiebedrag
van € 9000,– aanvragen.Overige initiatievenOverige initiatievenNaast bovengenoemde maatregelen zijn ook enkele andere
initiatieven opgezet. Een voorbeeld hiervan zijn de pilots plusleraar. Uitgangspunt
van deze pilots is dat een ervaren leerkracht aangesteld wordt als plusleraar
terwijl beginnende collega's (bijvoorbeeld zij-instromers) direct een eigen
groep toegewezen krijgen. De plusleraar wordt ingezet bij vervanging van (kortdurende)
afwezigheid en doet daarnaast begeleidende werkzaamheden (bijvoorbeeld bij
de nieuwe collega die voor het eerst een eigen groep heeft). Het vervangingsbudget
van de school wordt gefixeerd en met die middelen kan de extra formatie worden
bekostigd. De plusleraar ontvangt een (geringe) toeslag. Inmiddels nemen ruim
200 scholen deel aan de pilots plusleraar.Naast bovengenoemde maatregelen zijn ook enkele andere initiatieven opgezet.
Een voorbeeld hiervan zijn de pilots plusleraar. Uitgangspunt van deze pilots
is dat een ervaren leerkracht aangesteld wordt als plusleraar terwijl beginnende
collega's (bijvoorbeeld zij-instromers) direct een eigen groep toegewezen
krijgen. De plusleraar wordt ingezet bij vervanging van (kortdurende) afwezigheid
en doet daarnaast begeleidende werkzaamheden (bijvoorbeeld bij de nieuwe collega
die voor het eerst een eigen groep heeft). Het vervangingsbudget van de school
wordt gefixeerd en met die middelen kan de extra formatie worden bekostigd.
De plusleraar ontvangt een (geringe) toeslag. Inmiddels nemen ruim 200 scholen
deel aan de pilots plusleraar. Het pilotproject Vliegende Brigade G4+ is een
ander voorbeeld. In Almere is in het schooljaar 2001–2002 ervaring opgedaan
met een project waarbij kunstenaars of mensen uit de welzijns- en sportwereld
worden ingezet voor opvang bij kortdurende afwezigheid, het project Kunst
en Vliegwerk.Omdat uit onderzoek is gebleken dat het vooral in de grote steden zeer
lastig is vervanging te vinden voor kortdurende opvang, zijn de overige steden
van de G4+ eveneens in staat gesteld om een organisatie op te zetten en te
experimenteren met Vliegende brigades. De gemeente Almere heeft met extra
middelen het project zeer succesvol kunnen uitbreiden.In Amsterdam waren de eerste scholen enthousiast over de mogelijkheden
die de brigade biedt en het project zal in schooljaar 2003–2004 verder
uitgebreid worden. Rotterdam heeft diverse vormen van de vliegende brigade
overwogen waardoor de daadwerkelijke start van het project enige vertraging
heeft opgelopen. In schooljaar 2003–2004 zal begonnen worden met het
inzetten van het brigadeteam (voornamelijk bestaande uit kunstenaars die via
het BIK-project specifieke scholing hebben ontvangen). De «draaiboeken»
zullen worden overgedragen aan andere gemeenten en schoolbesturen.4.2 HuisvestingDoelstelling:Om kleinere groepen te kunnen huisvesten zullen extra lokalen moeten worden
gebouwdVanaf de start van het project groepsgrootte en kwaliteit zijn middelen
toegevoegd aan het Gemeentefonds voor de investeringen in extra ruimten (zie
tabel 1). Medio 2002 heeft de Tweede Kamer besloten tot een extra investeringsimpuls
voor schoolgebouwen om in te kunnen spelen op een aantal onderwijskundige
vernieuwingen, waaronder de toenemende belangstelling voor de inzet van meer
handen in de klas. In totaal heeft het rijk structureel een bedrag van € 45
miljoen toegevoegd aan het gemeentefonds. Daarnaast wordt gerekend op een
financiële inzet van € 68 miljoen uit de gemeentefondsen. Uit
de vierde meting in de monitor decentralisatie onderwijshuisvesting die in
2003 is uitgevoerd, blijkt dat onder meer door de invoering van de groepsverkleining
in de afgelopen jaren het huisvestingsoverschot in het primair
onderwijs tot een beperkte omvang is teruggebracht.Verder blijkt uit het onderzoek dat in een periode van drie jaar bij eenderde
van alle onderwijsinstellingen in het primair onderwijs voorzieningen in de
huisvesting zijn uitgevoerd door middel van uitbreiding, vervanging of aanpassing
van het gebouw.Bijna alle gemeenten hebben aangegeven dat de verruiming van het toegestane
aantal vierkante meters in verband met onderwijskundige vernieuwingen vanuit
een meerjarenperspectief zal worden benaderd.Toekomstig geplande uitbreidingen en vervangingen van schoolgebouwen zullen
groter uitvallen dan voorheen. Hiermee wordt het beoogde beleidseffect van
meer ruimte voor onderwijskundige ontwikkelingen gerealiseerd.5 Samenvattende conclusieDeze eindevaluatie geeft een beschrijving van de resultaten en vorderingen
binnen het project «Groepsgrootte en kwaliteit».Zoals in de inleiding werd vermeld is de centrale vraag bij de eindevaluatie
in hoeverre de planning (inhoudelijk en procedureel) is gehaald. Bij de inhoudelijke
planning dient een koppeling te worden gelegd met de oorspronkelijke doelstelling
van het project, waarbij de volgende drie vragen aan de orde komen:1. Hebben we bereikt wat we wilden bereiken?Grote groepen vormen voor leraren een belemmering om het onderwijs af
te stemmen op de diversiteit tussen leerlingen. Beoogd is dan ook om leraren
in staat te stellen het onderwijsaanbod beter af te stemmen op de behoeften
en mogelijkheden van de leerlingen. De doelstelling de formatietoekenning
voor de onderbouw te verruimen naar 20 leerlingen per leraar werd reeds gehaald
in augustus 2002.De gemiddelde groepsgrootte in de onderbouw is op 1 mei 2003 lager
dan in alle voorgaande jaren. In mei 1995 bestond een onderbouwgroep gemiddeld
uit 26.3 leerlingen. Acht jaar later blijkt de gemiddelde groepsgrootte met
3.1 leerling te zijn gedaald (tot 23.2). Als gekeken wordt naar de verhouding
tussen het aantal leerlingen en het aantal personeelsleden blijkt dat de groepsgrootte
nog gunstiger uitpakt. Verheugend is ook het feit dat de hele grote groepen
in de onderbouw van boven de 35 leerlingen nagenoeg zijn verdwenen. Aan het
einde van het schooljaar 2002–2003 heeft 65% van de leerlingengroepen
minder dan 26 leerlingen. In 1995 was dat 42%.2. Hebben we gedaan wat we zouden gaan doen?Bij de inzet van formatie hebben scholen de keuze gekregen tussen:• verkleining van groepen• meer handen in de klas.In mei 2003 paste tweederde van de scholen meer handen in de klas toe.
Door inzet van meer handen in de klas is de verhouding tussen het aantal leerlingen
en het aantal personeelsleden lager dan de gemiddelde groepsgrootte. Er is
sprake van een sterke toename van het aantal onderwijsassistenten.Op driekwart van de scholen wordt de onderbouwformatie mede ingezet voor
meer remedial teachers, vakleraren gymnastiek en muziek, zelfstandig lesgevende
leraren in opleiding (lio's). Het aantal scholen dat remedial teachers gebruikt,
neemt wel af.In het strategisch akkoord van het voorgaande kabinet werd het voorstel
opgenomen om de oormerking van de groepsverkleining voor de onderbouw
af te schaffen. Dit is sinds het begin van het schooljaar 2003/2004 het geval
en dit betekent dat vanaf dat tijdstip de formatie ook kan worden ingezet
voor de bovenbouw. Zestig procent van de scholen geeft aan de extra formatie
ook in te zetten voor de bovenbouw. Het gaat vooral om intern begeleiders,
remedial teachers, ICT-coordinatoren en vakleraren gymnastiek. Meer handen
in de klas komt in de bovenbouw op een kwart van de scholen voor.In de projectperiode werden scholen in de gelegenheid gesteld te gaan
werken met taal- en rekencoördinatoren. In dat kader werd een impuls
gegeven aan het opzetten van post-HBO-opleidingen voor taal- en rekencoördinatoren.
Om de deelname te bevorderen werd een subsidie beschikbaar gesteld, waardoor
hoge scholen een lagere kostprijs konden berekenen. Er zijn naar schatting
250 deelnemers gecertificeerd.Tevens werden in die tijd tussendoelen voor Nederlandse taal en rekenen/wiskunde
ontwikkeld en de implementatie is inmiddels gestart. Er is een aantal producten
gemaakt voor scholing van leerkrachten. Er blijkt veel vraag naar deze producten
en de verspreiding vindt op ruime schaal plaats. De leerlijnen en tussendoelen
hebben ook model gestaan bij de opzet van de post-HBO-opleidingen voor taal-
en rekencoördinator.Bij de aanvang van het project werd overwogen om alle scholen te verplichten
de ontwikkeling van de leerlingen te volgen. In de praktijk blijkt dat zonder
wettelijke verplichting bijna alle scholen gebruik maken van een leerlingvolgsysteem.
Een wettelijke verplichting wordt dan ook niet noodzakelijk geacht. De Citogroep
ontwikkelt met subsidie van het ministerie van OCW een geautomatiseerd leerlingvolgsysteem
dat scholen in staat stelt het onderwijs zo zorgvuldig mogelijk te laten aansluiten
op de behoeften van leerlingen (LVS+).Zoals was voorgenomen is gelijktijdig met de investeringen in de groepsverkleining
een aanzienlijke vereenvoudiging in de bekostigingssytematiek doorgevoerd.
Dit is gerealiseerd door wijziging van de Wet op het Primair Onderwijs (WPO)
en het Formatiebesluit van de WPO (Besluit van 12 april 2000 houdende
wijziging van het Formatiebesluit WPO en enkele andere besluiten in verband
met onder meer de verkleining van de groepsgrootte voor de 4 tot en met 7
jarige leerlingen van basisscholen).De stijging van de werkgelegenheid als gevolg van groepsverkleining is
vanaf het begin van het project een belangrijk aandachtspunt geweest. Er zijn
de afgelopen jaren verschillende maatregelen genomen die de personeelsvoorziening
versterken. Door het verkleinen van de groepen werd de werkdruk verminderd
waardoor de aantrekkelijkheid van het beroep weer werd vergroot. De instroom
op de Pabo's is de afgelopen jaren sterk toegenomen. De toegenomen werkgelegenheid
is ook ingevuld door de inzet van onderwijsondersteunend personeel en zij-instromers.
In dit verband kan worden verwezen naar een onderzoek van het Researchcentrum
voor Onderwijs en Arbeidsmarkt, getiteld Na(ar) de lerarenopleiding, Onderwijsmonitor
1999. Hierin is nagegaan welke voorwaarden relevant zijn voor de keuze van
een baan in het onderwijs. Uit het onderzoek blijkt dat de meest genoemde
voorwaarde, naast lagere werkdruk, betere salariëring en vaste aanstelling,
is het kunnen werken in kleinere klassen.Bij de start van het project zijn middelen toegevoegd aan het Gemeentefonds.
Uit de monitor decentralisatie huisvesting is gebleken dat onder meer door
de invoering van groepsverkleining het huisvestingsoverschot in het primair
onderwijs tot een beperkte omvang is teruggebracht. Toekomstige uitbreidingen
en vervanging van schoolgebouwen zullen groter uitvallen dan voorheen. Gemeenten
zullen verruiming van het toegestane aantal vierkante meters
in verband met onderwijskundige vernieuwingen vanuit een meerjarig perspectief
benaderen. Het beoogde beleidseffect van meer ruimte voor onderwijskundige
ontwikkelingen wordt hierdoor gerealiseerd.3. Heeft het gekost wat het zou mogen kosten?Uit tabel 1 blijkt dat er in de periode 1999–2003 een extra uitgave
heeft plaats gevonden oplopend van 5 miljoen tot 115 miljoen euro. Deze stijging
wordt enerzijds veroorzaakt door loon- en prijsontwikkelingen t.o.v. het oorspronkelijke
peil en anderzijds door technische correcties in de raming voor het jaar 1999.Conclusie:De conclusie is dat het project tot nu toe geslaagd is, in die zin dat
de groepen volgens plan zijn verkleind en dat de kaders zijn geschetst voor
verdere kwaliteitsverbetering van het basisonderwijs. Veel producten en diensten
hebben in de afgelopen jaren de kwaliteit van het onderwijs verstevigd. Vooral
zwakke en goede leerlingen hebben daar baat bij. Dit heeft niet alleen effect
op de kwaliteit van het onderwijs, maar het vergroot ook nog de aantrekkelijkheid
van het beroep van leraar. Naar verwachting zullen deze effecten zich in de
komende jaren verder manifesteren, waarbij het vooral gaat om ontwikkelingen
op het gebied van tussendoelen/leerlijnen, leerlingvolgsystemen en kwaliteitszorg.
Het effect van de groepsverkleining op de prestaties van de leerlingen zal
eerst op langere termijn zichtbaar kunnen worden gemaakt. Daartoe is in 2002
is een longitudinaal onderzoek gestart. De Tweede Kamer zal via het departementaal
jaarverslag van de resultaten van dat onderzoek op de hoogte worden gehouden.
Daarnaast zal de Inspectie van het Onderwijs in de komende periode metingen
uitvoeren naar de groepsgrootte en daarover jaarlijks rapporteren in het Onderwijsverslag.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Organisatie en vormgeving van het onderwijs in de onderbouw. Formatie-inzet
en differentiatie op microniveau na de eerste stap op weg naar verkleining
van de groepsgrootte. S. Doolaard, E. Annevelink, R. J. Bosker en L. M. C. M.
Cremers-van Wees. Universiteit Twente, Onderzoekscentrum Toegepaste Onderwijskunde,
2000. Organisatie en vormgeving van het onderwijs in de onderbouw, vervolg
en vooruitblik. S. Doolaard, E. Annevelink, R. J. Bosker en L. M. C. M.
Cremers-van Wees. Universiteit Twente, Onderzoekscentrum Toegepaste Onderwijskunde,
2001.XNoot2Resultaten van dit onderzoek zijn opgenomen als bijlage in het advies
van de Commissie Kwalitatieve Aspecten van Groepsgrootte in het Basisonderwijs,
oktober 1996. Het onderzoek is uitgevoerd door R.Bosker, destijds verbonden
aan het OnderzoeksCentrum Toegepaste Onderwijskunde van de Universiteit Twente
en J. Hox, SCO-Kohnstamm Instituut van de Universiteit van Amsterdam.XNoot1(Team)onderwijs op maat: een hele omslag. Onderzoek naar veranderprocessen.
eindrapportage, IVA (2004) 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25065-29.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl