Preventiebeleid voor de volksgezondheid; Verslag algemeen overleg gehouden op 8 juni 2006 over alcohol en tabak
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 22894, nr. 104

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

18-07-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

22894 nr. 104

14-07-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de ministerNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 22894Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 27565Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 55 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
22 894Preventiebeleid voor de volksgezondheid27 565Alcoholbeleidnr. 104VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 14 juli 2006De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 heeft op 8 juni 2006 overleg gevoerd met minister Hoogervorst
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over:– de brief van de minister van VWS d.d. 24 februari
2006 inzake aanscherping van het alcoholbeleid (27 565, nr. 32);– de brief van de minister van VWS d.d. 9 maart
2006 inzake Nationaal Programma Tabaksontmoediging en Actieplan 2006 (22 894,
nr. 78);– de brief van de minister van VWS d.d. 24 maart
2006 inzake alcoholzelfregulering (29 894/27 565, nr. 11);– de brief van de minister van VWS d.d. 5 april
2006 inzake de moties van de leden Van der Staaij en Van der Vlies inzake
een wettelijk verbod tot verkoop van alcohol beneden de kostprijs (29 894/27 565,
nr. 12);– de brief van de minister van VWS d.d. 2 mei
2006 inzake termijn toezending kabinetsstandpunt inzake het tabaks- en alcoholbeleid
(VWS-06-756);– de brief van de minister van VWS d.d. 9 mei
2006 inzake reactie op position papers tabaksindustrie (22 894, nr. 83);– de brief van de minister van VWS d.d. 9 mei
2006 inzake het RIVM-rapport Kosteneffectiviteit van het tabaksontmoedigingsbeleid
in Nederland (22 894, nr. 82);– de brief van de minister van VWS d.d. 15 mei
2006 inzake de Nationale Drug Monitor (24 077, nr. 181);– de brief van de minister van VWS d.d. 18 mei
2006 inzake voorgenomen wetgeving alcohol en tabak (22 894, nr. 86);– de brief van de minister van VWS d.d. 30 mei
2006 inzake alcoholstudies (22 894, nr. 87);– de brief van de minister van VWS d.d. 1 juni 2006 inzake
ventilatie en omgevingstabaksrook (30 300 XVI, nr. 144).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Timmer (PvdA) steunt een aantal voorstellen
van de minister voor het vereenvoudigen van vergunningen en voor de rol van
de burgemeester. Op lokaal niveau kan er met horecaconvenanten en met de APV
veel geregeld worden. Heeft de minister kennis genomen van het voorstel van
de SlijtersUnie om de vergunningverlening te vereenvoudigen door de vergunning
op naam van de eigenaar af te geven?Doelt de minister in de laatste brief, waarin alleen gesproken wordt over
het aantal toezichthouders, op lokale toezichthouders en wie heeft hij daarbij
voor ogen? Heeft de minister inmiddels overleg gepleegd met de minister van
BZK?Extra middelen voor voorlichting en preventie zijn goed, maar moeten op
langere termijn worden ingezet. Wordt het extra bedrag van 2 mln. structureel?Bij het terugdringen van alcoholgebruik op jonge leeftijd moet iedereen
worden betrokken. Voorlichting moet op de basisschool beginnen en de ouders
moeten op hun verantwoordelijkheid worden aangesproken. Zo blijken jongeren
onder de zestien regelmatig thuis bij hun ouders alcohol te gebruiken. Voor
het geven van voorlichting zou in overleg met de branchevereniging gekeken
kunnen worden naar een voorlichtingspagina in de bladen die gratis worden
verstrekt in supermarkten.Hoe kan een verbod op de verkoop van mixdranken in supermarkten juridisch
en praktisch vorm krijgen? Het aandeel mixdranken, die vooral aantrekkelijk
zijn voor twaalf- en dertienjarigen, neemt af bij het alcoholgebruik onder
jongeren. Ook bier en wijn zijn populair. Een verbod op stuntprijzen is niet
in overeenstemming met Europese regelgeving. Hoe wil de minister dit vormgeven?
Een leeftijdverhoging naar achttien jaar voor de verkoop van alcohol brengt
geen verandering van de maatschappelijke tendens teweeg en is niet van invloed
op de handhaving. Legitimatie aan de kassa is een goede manier van handhaven
en maakt beboeten eenvoudiger. De praktijk toont aan dat andere middelen onvoldoende
effectief zijn. Verkopers moeten beboet blijven worden. Door het tevens beboeten
van de jongeren worden ook de ouders bereikt, die een belangrijke rol hebben
in het gedrag van de jongeren. Het beboeten van alcoholaankoop door jongeren
neigt naar een verbod op het drinken van alcohol door deze groep. Bij tabak
heeft de maatregel geleid tot een afname van het aantal jongeren dat gaat
roken.Door zelfregulering kan reclame voor alcohol op tv voor 21.00 uur worden
beperkt. Neemt de minister extra maatregelen voor de reclames tijdens de WK-wedstrijden?
De slogan «Alcohol onder de 16 nog even niet» suggereert dat jongeren
na die leeftijd erop los kunnen drinken. De meerderheid van de Kamer is voor
een beperking van tv-reclame voor alcohol, maar een algeheel verbod is ook
mogelijk.Met het rookbeleid zijn resultaten geboekt. De invoering van rookvrije
zones is niet overal vlekkeloos verlopen. In bijvoorbeeld sportkantines neemt
de handhaving van het niet-roken weer af. Het aantal jongeren onder rokers
daalt. Preventie en voorlichting zijn effectiever dan een leeftijdverhoging.
Foto’s en teksten op verpakkingen blijken vooral niet-rokers af te schrikken.
Verkrijgbaarheid blijkt van invloed op het gebruik van tabak. Het terugdringen
van de ambulante en mobiele verkooppunten is daarom een goede maatregel.Investeringen in afzuigsystemen zullen op termijn niet tot een oplossing
leiden. Ventilatiesystemen rekken de pijn alleen op. Ondernemers moeten niet
verplicht worden te investeren in systemen, die later ineffectief blijken
te zijn. Voor tabaksrook is er geen kritische grens voor de schade aan de
gezondheid, maar het is en blijft ongezond. Het lijkt erop dat het door een
meerderheid van de Kamer gewenste stappenplan niet gehaald gaat worden. De
resultaten van de officiële evaluatie zijn nog niet bekend, maar de minister
moet forse stappen zetten om de rookvrije horeca te realiseren.
Het maatschappelijk draagvlak is groot en in andere landen blijkt dat het
kan. Horecaondernemers vinden de situatie nu verwarrend. Duidelijke afspraken
kunnen effectiever zijn dan het volgen van een langdurig stappenplan. Met
Horeca Nederland moet worden bekeken hoe tot versnelling kan worden gekomen.
Een rookverbod mag, sneller dan oorspronkelijk afgesproken, worden ingevoerd.Mevrouw Schippers (VVD) vindt dat de minister
beter naar de voorstellen van de Kamer moet luisteren. Twee jaar geleden dienden
VVD en LPF een motie in om niet alleen de horecaondernemer, maar ook de jongere
die de wet overtreedt, verantwoordelijk te stellen. De minister nam dat toen
niet over. Nu komt de minister met hetzelfde voorstel. Ook wil hij de handhaving
verbeteren. Daarom vraagt de VVD-fractie allang. Lokale toezichthouders kunnen
dit prima. De Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) heeft onvoldoende menskracht
beschikbaar voor de handhaving. Zolang de huidige leeftijdsgrens niet wordt
gehandhaafd, is verhoging van de leeftijdsgrens naar achttien jaar een onzinnige
maatregel.Beperking van verkooppunten is geen nieuwe overheidsmaatregel. De VVD-fractie
is daar tegen. Kennisoverdracht op maat en bewustwording zijn betere maatregelen.
De leefstijl van mensen is moeilijk te veranderen en er is weinig bekend van
de effectiviteit van veel beleid. Als de verkrijgbaarheid van alcohol wordt
bemoeilijkt en alcohol onbetaalbaar wordt, zullen de drinkketen uit de grond
schieten. Ouders spelen een cruciale rol in het aanpassen van de leefstijl
van jongeren. Legitimatie bij de kassa is een goede manier van controle. Om
het opnieuw aanvragen van vergunningen bij personeelswisselingen te voorkomen,
bepleit zij de slijtvergunning op naam van het bedrijf af te geven en niet
op persoonsnaam.De voorstellen voor het tabaksbeleid zijn respectievelijk eerder aan de
orde geweest of bevatten weinig logica. Bij vieze plaatjes op pakjes sigaretten
treedt gewenning op en nog grotere plaatjes zullen niet baten. Omdat de grens
van zestien jaar is mislukt, moet de oplossing geen verhoging naar achttien
jaar zijn.Het Nationaal Programma Tabaksontmoediging zal de rokers in de illegaliteit
dwingen. Er is geen evenwicht in het beleid. De onbekendheid met de effectiviteit
van ventilatiesystemen was aanleiding tot de TNO-studie. TNO en RIVM strijden
nu over hun studies, maar de manier waarop het eindresultaat wordt bereikt
is minder relevant dan de controle op het eindresultaat. Niet de handhaver,
maar de horecaondernemer moet bepalen hoe het resultaat wordt bereikt. De
klant moet kunnen kiezen voor een rookvrije horecagelegenheid of voor een
gelegenheid waar een modern systeem zorgt voor de reductie van de tabaksrook.
De ondernemer moet kunnen kiezen tussen de aanschaf van een systeem en een
rookvrije situatie.De evaluatie van het stappenplan zal worden afgewacht. Het rookbeleid
in Nederland wordt bepaald door de Tweede Kamer en niet door internationale
richtlijnen. Een eventueel door de minister te ondertekenen WHO-richtlijn
dient via de Kamer te lopen. Er moet worden gehandhaafd en er moet, dicht
bij de burger, preventief worden opgetreden. Schoolverpleegkundigen moeten
ouders direct aanspreken op onder andere alcohol- en tabaksgebruik van hun
kinderen.De heer Van der Vlies (SGP) constateert dat
de problematiek van alcohol en tabak steeds meer in samenhang wordt besproken.
Er is tevredenheid over het beleid, maar er zijn ook teleurstellingen. Roken
is minder aantrekkelijk geworden, maar bij alcohol is die tendens er niet.
Ouders en jongeren beseffen nog niet dat overmatig alcoholgebruik slecht is.Twee door de SGP ingediende moties zijn aangenomen maar er is geen voortgang.
In 2002 is een wetsvoorstel tegen prijsdumping toegezegd, maar tot in 2005
is er niets gebeurd. Een nadere motie om met een wetsvoorstel te komen, is
niet uitgevoerd. Dit getuigt van weinig respect tegenover de Kamer.
De minister moet nu reageren want de urgentie is groot. De door de minister
geuite wens om te komen tot een accijnsverhoging, wordt niet door een meerderheid
van de Kamer gesteund.Een andere motie ging over overmatig alcoholgebruik. De cijfers van het
Centraal Planbureau waren schokkend. In de begroting voor 2006 zou een integrale
visie neergelegd worden om de tendensen een halt toe te roepen. Dat is er
niet van gekomen. Een heldere uitspraak van de Kamer is geparkeerd. De problematiek
hangt samen met het besef van waarden en normen. De minister moet nu daadkrachtig
optreden. De voorstellen van de minister voor mixdranken worden gesteund.
Dat geldt ook voor een uniforme leeftijdsgrens van achttien jaar voor alcohol
en tabak. Iedere hogere drempel is welkom. Ook beïnvloeding door middel
van voorlichting moet worden gecontinueerd. Omdat dit in veel gezinnen onvoldoende
gebeurt, moet de overheid maatregelen nemen.In de VS geldt een legitimatieplicht tot 25 jaar; dit neemt de twijfel
weg of iemand zestien of achttien jaar is. Legitimatie moet ook in Nederland
verplicht worden. Zelfregulering voor reclame en sponsoring werkt te weinig;
er moet een verbod komen. Lokale toezichthouders zijn een goede maatregel.Het stappenplan voor rookvrije horeca moet worden gevolgd, maar als de
horeca sneller wil dan het stappenplan aangeeft, moet dat kunnen.De heer Hermans (LPF) zegt dat in de afgelopen
jaren is gestreefd naar een effectief beleid voor tabak en alcohol. Voorgestelde
maatregelen zijn steeds onvoldoende onderbouwd en bestaande regelgeving wordt
onvoldoende geëvalueerd. Niet-onderbouwde maatregelen hebben een effectief
beleid in de weg gestaan. De Algemene Rekenkamer en het ministerie van Financiën
constateren dat het ministerie van VWS er negatief uitspringt. Het ministerie
van Justitie beschikt over een wetenschappelijke kenniseenheid voor beleidsvorming.
In een motie van de LPF wordt aangegeven welke ministeries over een dergelijke
kenniseenheid zouden moeten beschikken. Dat geldt zeker voor het ministerie
van VWS. De minister onderschrijft het belang van hoogwaardige evaluatie van
beleid. In 2003 verscheen een intern rapport over vijf jaar evaluatie van
de regelgeving. Het rapport was kritisch over de evaluatiepraktijk binnen
VWS. De kritiek richtte zich op de formulering van de onderzoeksopdracht,
wetenschappelijke betrouwbaarheid en onderlinge vergelijkbaarheid. De aanbevelingen
zijn door de minister overgenomen, maar de evaluatie van het alcohol- en tabaksbeleid
is niet volgens deze aanbevelingen uitgevoerd. Het simpel constateren dat
het aantal rokers daalt als gevolg van gevoerd beleid, is onvoldoende. Nieuw
beleid moet pas worden geformuleerd nadat bestaand beleid goed is geëvalueerd.Is de minister bereid de 2 mln. voor voorlichting structureel te maken?
Voorlichting en preventie behoeven meer aandacht. Hoeveel subsidie ontvangt
de Stichting Alcoholpreventie (STAP)? Is de beperking van de verkoop van mixdranken
tot slijters in lijn met de Europese regelgeving? En wat betekent dit voor
andere productgroepen zoals likorettes en sherry? Wat zij de effecten van
de maatregelen?In Canada zijn de effecten van pictorials op verpakkingen nihil. Weet
de minister dat voor invoering van een dergelijke maatregel overeenstemming
met producenten noodzakelijk is? Het vrije verkeer van goederen in Europa
eist dat producten van buitenlandse producenten zonder pictorials moeten worden
toegestaan. Wat zijn de effecten van de huidige waarschuwingen? Klopt het
dat deze niet productief zijn geweest? Gelden de pictorials ook voor sigaren
en waarom? Wat is de wetenschappelijke onderbouwing voor de invoering van
pictorials? Het verbod op ambulante verkoop kan effectief zijn op festivals
en dergelijke, maar er zijn ook ambulante kooplieden op markten. Hoe ziet
de minister dit?De Kamer heeft er eerder op aangedrongen dat ventilatie een mogelijkheid
moet blijven bij bewezen effectiviteit. Als operatiekamers schoon kunnen
blijven, moeten horecagelegenheden dat ook kunnen. Het TNO-onderzoek toont
dit aan. De minister moet zorgen dat TNO en RIVM tot overeenstemming komen.
Andere partijen, zoals de Hartstichting en de Astmastichting, zouden zich
aan kunnen sluiten.Het strafbaar stellen van het kopen van alcohol door minderjarigen is
een goede maatregel, maar handhaving is noodzakelijk. Wel kunnen kopen en
niet mogen gebruiken, kunnen niet samengaan.Mevrouw Kant (SP) stelt dat een derde van
de probleemdrinkers tussen de 16 en 24 jaar is. Ook jonge meisjes gaan overmatig
drinken. Op jonge leeftijd ontstaat het beeld dat veel drinken normaal is.
Mixdranken zijn aantrekkelijk voor de zeer jongeren. De verkrijgbaarheid moet
worden beperkt; het verbod op de verkoop in supermarkten is een goed voorstel.Voorlichtingscampagnes moeten aangeven hoe slecht alcohol voor kinderhersenen
is. De voorlichting op scholen en aan ouders moet worden geïntensiveerd.
Het is onbegrijpelijk dat de commercie de producten mag aanprijzen en jongeren
met reclamespotjes aan de drank mag helpen. Onderzoek van STAP toont aan dat
reclame invloed op jongeren heeft. Er moet een verbod op alcoholreclame komen.
De minister moet de aangenomen motie inzake het verbieden van happy hours
en stuntprijzen uitvoeren.Verhoging van de leeftijdsgrens voor de verkoop van alcohol tot achttien
jaar sluit niet aan bij de maatschappelijke werkelijkheid. De strafbaarstelling
van koop onder de zestien jaar is geen goed idee; verkopers en ouders zijn
verantwoordelijk. Door de verkopers moet meer op de leeftijd gecontroleerd
worden. Het verbeteren van het toezicht daarop is een goede zaak.Kan de minister de verkrijgbaarheid van tabak heroverwegen? Fabrikanten
zijn verplicht de ingrediënten te vermelden. Hoe wordt deze informatie
toegepast? Zijn allerlei additieven toegestaan? Stoffen met een smaak die
jongeren aanzetten om te gaan roken, moeten worden verboden. Er worden stoffen
toegevoegd om de verslaving te vergroten. Kan de minister hier alsnog aandacht
aan schenken? Sommige fabrikanten voegen ammonium toe, omdat dit een hogere
nicotineafgifte en dus verslaving tot gevolg heeft. Antirooktherapieën
moeten worden vergoed. Een financiële vergoeding is een extra steuntje
in de rug om de therapie te volgen.Volgens Clean Air Nederland doet maar 11% van de horecagelegenheden
mee aan het stappenplan. Het is jammer dat de evaluatie van de minister er
niet is. Nu is het lastig discussiëren. Als er afspraken zijn over te
nemen stappen, moet men zich aan de afspraken houden. Als het stappenplan
niet vrijwillig wordt uitgevoerd, moet er meer druk op gelegd worden en moeten
bijvoorbeeld rookvrije zones verplicht worden gesteld. De stap naar een algeheel
rookverbod in de horeca is nog een stap te ver.De heer Buijs (CDA) vindt het overmatig gebruik
van alcohol en het roken een fors probleem, ondanks een lichte daling van
het aantal rokers en een stabilisatie van het alcoholgebruik. Het gebruik
van alcohol door scholieren is tussen 1999 en 2003 fors toegenomen. Een actief
beleid van de overheid, in samenwerking met andere organisaties, is dringend
noodzakelijk. Er moet een ander beleid komen, dat meer geld zal kosten.Het Nationaal Programma Tabaksontmoediging is een goede zaak. Er worden
ook maatregelen tegen het alcoholgebruik aangekondigd, maar het zijn bijna
allemaal maatregelen ter aanscherping van het huidige beleid. De maatregelen
zijn vooral repressief van aard en er wordt te weinig nagedacht over een actief
preventiebeleid. Het Trimbos-instituut heeft aangegeven waar de oplossing
ligt: een actieve sleutelrol voor de ouders. De bedoeling van de CDA-motie
voor een preventieconsulent beoogde ook een sleutelrol voor de ouders. Veel
ouderen zijn zich er niet van bewust dat jonge drinkers hersenbeschadigingen
oplopen. De preventieconsulenten moeten de ouders al in het basisonderwijs
aanspreken.Er ligt een uitdaging voor de minister om iets te doen aan alcoholmisbruik
op jonge leeftijd. Het huidige beleid voor het tegengaan van alcoholmisbruik
is geen groot succes. Op zijn minst moet het beleid voor leeftijd, distributie
en handhaving onafhankelijk worden geëvalueerd. Het is opmerkelijk dat
de regering niets doet met de moties inzake het verbieden van happy hours
en het stunten met prijzen. Het is storend dat niets gedaan wordt tegen het
zogenaamde keetdrinken. Er is een afwachtende houding tegenover de concrete
maatregelen die de Kamer voorstelt.Hij kan niet akkoord gaan met het voorgestelde repressieve beleid, alvorens
de doelmatigheid van de nu geldende geboden en verboden door een onafhankelijke
evaluatie is aangetoond. Volgens de regeringsverklaring moet oud beleid worden
geëvalueerd voordat tot nieuw beleid gekomen wordt. Recente studies tonen
aan dat een actieve, gedragbepalende aanpak de enige weg is.Is het bedrag van 2 mln. voor opvoedingsondersteuning voor ouders voldoende?
Er is gebrek aan kennis hoe de ouders met gedragbeïnvloedende maatregelen
moeten worden bereikt. Het Trimbos-instituut geeft aan dat de effecten van
massamediale campagnes minimaal zijn. De minister wordt uitgedaagd om de sleutelrol
van de ouders zichtbaar te maken en er een effectief preventiebeleid op te
baseren. De Kamer wil een effectieve aanpak in plaats van allerlei wet- en
regelgeving. Voor de begrotingsbehandeling moet de minister een uitgewerkt
plan presenteren, gebaseerd op de aanbevelingen voor het Trimbos-instituut.Het wetenschappelijk onderzoek moet gestimuleerd worden. De opbrengsten
van accijnzen rechtvaardigen de besteding van geld voor dit doel. Om het tabaksprobleem
op te lossen kan hetzelfde gebeuren. Een aantal aanbevelingen op het gebied
van alcohol kunnen parallel lopen met die op het gebied van tabak. De Actie
Tegengif is een ander voorbeeld van het beïnvloeden van mensen. Ook de
rookvrije zone is een prima project. Het is beter in een bijsluiter aan te
geven hoe hulp gevonden kan worden dan vieze foto’s op de verpakking
te zetten.Accijnsverhoging is het stokpaardje van de minister, maar Nederland is
geen eiland. In harmonie met de buurlanden moet een gelijkwaardig prijzenbeleid
worden ontwikkeld.Voor maatregelen in de horeca moet de evaluatie worden afgewacht. De administratieve
lasten zijn de heer Buijs een doorn in het oog. Kan de minister schriftelijk
aangeven wat de voortgang is met de aanpak van de administratieve lasten in
het kader van de Drank- en Horecawet?Mevrouw Azough (GroenLinks) stelt dat Nederland
in Europa aan de top staat wat betreft het gebruik van alcohol door jongeren.
Ieder weekeinde worden tientallen kinderen met alcoholvergiftiging opgenomen.De uitbreiding van het toezicht met lokale toezichthouders is een goed
plan, maar het gebeurt nu al onvoldoende. Kan de minister cijfers geven over
het intrekken van vergunningen?STAP heeft onderzocht dat slechts enkele gemeenten een alcoholbeleid hebben.
Hierbij gaat het vaak om het terugdringen van alcoholgebruik in openbare ruimten
en het bestrijden van overlast en minder om mentaliteitsverandering en gezondheidsproblemen.
Wat gaat de minister in samenwerking met de lokale overheden doen?Zij is het eens met het beperken van de verkoop van mixdranken tot het
slijterskanaal. Het optrekken van de leeftijdsgrens tot achttien jaar is niet
zinvol. Het grootste probleem zit bij het alcoholgebruik door jongeren onder
de zestien jaar. Het strafbaar stellen van het bezitten van alcohol voor jongeren
onder een nieuwe leeftijdsgrens, of onder de zestien jaar, is geen goede oplossing.
Jongeren die een biertje drinken, moeten niet als criminelen worden afgevoerd.
Het is vooral een verantwoordelijkheid van de verkoper van alcohol. De 2 mln. voor voorlichting moet structureel worden. De slogan «Alcohol
onder de 16 nog even niet» nodigt uit om boven de zestien los te gaan.
Het moet niet blijven bij een alleen op jongeren gerichte massamediale campagne.Het probleem doet zich bij alle inkomensklassen voor, maar ouders met
een hoger inkomen zullen minder toegankelijk zijn voor opvoedingsondersteuning.
De tolerantie van ouders voor alcohol is dramatisch gestegen. Bewustwording
van de schadelijke effecten van alcoholgebruik is de eerste stap. Wat gaat
er precies voor de ouders gebeuren? Een bedrag van 2 mln. zal vermoedelijk
te laag zijn. In Kopenhagen en Stockholm worden ouderinformatieavonden georganiseerd
voor ouders van kinderen op de basisschool. Er is in Nederland nauwelijks
preventie op het gebied van alcohol en roken. Scholen organiseren slechts
mondjesmaat iets uit het project De Gezonde School en Genotmiddelen voor het
Basis- en Voortgezet Onderwijs. Op hoeveel scholen vinden dit soort preventielessen
plaats?Er moet worden toegewerkt naar een scheiding van sport en alcohol. Het
is jammer dat er geen preventieve acties rondom het WK-voetbal zijn.Het beperken van verkooppunten voor tabak is een goed idee. Verhogen van
de leeftijdsgrens van zestien naar achttien is onzin; zestienjarigen roken
vaker dan zeventien- en achttienjarigen. Gaat de minister de campagnes voor
het stoppen met roken op brede schaal uitvoeren? Klopt het dat er in 2003
15 mln. beschikbaar was voor voorlichtingsmiddelen en in 2005 nog maar 5,8
mln.? De minister zou er meer geld aan moeten besteden, want er is een kamerbrede
steun voor een actief preventiebeleid.Sociaal-economische verschillen spelen ook een belangrijke rol, maar het
Nationaal Programma Tabaksontmoediging zegt daar niets over. Het percentage
rokers is in de laagste inkomensklassen het meest toegenomen. Naast voorlichting
zijn daar andere maatregelen nodig. Preventieve middelen voor het stoppen
met roken moeten voor iedereen beschikbaar zijn. Kan de minister ingaan op
het plan voor accijnsverhoging?Als de evaluatie van het stappenplan aantoont dat het onvoldoende werkt,
moet er niet op deze heilloze weg worden voortgegaan. Er is een breed draagvlak
in de samenleving voor rookvrije horeca. Het leidt niet tot een omzetdaling.
Ook voor de 500 000 werknemers in de horeca moet er een rookvrije werkplek
komen.De heer Van der Ham (D66) merkt op dat drinken
voor kinderen in hun ontwikkelingsfase zeer ongezond is. Probleemdrinkers
van dertien tot zestien jaar vormen een groot maatschappelijk probleem. De
kinderen zijn voor de rest van hun leven getekend. Oplossingen moeten in samenhang
worden gezien. Het optrekken van de leeftijdsgrens van zestien naar achttien
jaar is niet effectief, omdat het probleem bij jongere kinderen zit. Het strafbaar
stellen van het kopen van alcohol kan handvatten bieden voor de politie en
de jeugdhulpverlening om in te grijpen. Het kan nuttig zijn om ouders met
kinderen samen te leren drinken. Kinderen worden wat betreft het uitgaansleven
vaak aan hun lot overgelaten. De strafbaarstelling moet niet alleen voor de
koop, maar ook voor het bezit van alcohol gelden. Bij de straf moet gekeken
worden naar hulp en niet naar boetes. Een bedrag van 2 mln. voor preventie
is goed.Foto’s op tabak kunnen afschrikken. Kan de minister aangeven welke
resultaten hij ervan verwacht? Het betekent een druk voor de industrie, waarvan
de effectiviteit niet bekend is. Kan de minister dit plan nader uitwerken?De leeftijd voor de verkoop van tabak moet niet worden verhoogd naar achttien
jaar. Bekeken moet worden of de strafbaarstelling voor het verkopen van alcohol
aan jongeren van zestien jaar ook voor dertien-, veertien- en vijftienjarigen
zou moeten gelden. Wat is de mening van de minister hierover?
Ambulante tabaksverkoop op festivals en dergelijke moet worden verboden, maar
wat is de meerwaarde van het verbod op tabaksverkoop op markten?Als het stappenplan te langzaam wordt doorlopen, moet versnelling plaatsvinden.
De tijd begint te dringen. Als de horeca te weinig kan doen, moet de Kamer
verantwoordelijkheid nemen.Antwoord van de ministerDe minister stelt dat de gezondheidswinst
bij het aanpakken van het misbruik van tabak en alcohol groot is. Roken kost
20 000 doden per jaar. Alcohol kost 2500 doden per jaar en leidt tot
vele psychosociale problemen. Qua alcoholgebruik steekt de Nederlandse jeugd
torenhoog uit boven het Europees gemiddelde. Er zijn zelfs scholen die op
maandag hun lesprogramma aanpassen aan de gevolgen van drinken op zondag.De minister geeft aan niet bang te zijn voor enige objectieve evaluatie
van beleid of voor het op de «pijnbank» leggen hiervan. Uit internationale
onderzoeken blijkt overigens ook dat alleen een aanpak over de hele linie
werkt: voorlichting, preventie en prijsprikkels.De Kamer heeft de afgelopen jaren niet alle beleidsvoorstellen gesteund,
hetgeen een brede uitvoering complex maakt. Het voorstel was om alcoholreclame
op televisie voor 21.00 uur helemaal te verbieden. Als de situatie niet verandert,
zal er een volledig verbod op de reclame voor alcohol moeten komen.Prijzen zijn een belangrijk instrument om alcoholconsumptie terug te dringen.
De Kamer is een pakket aangeboden met een voorstel voor de verhoging van de
accijns op bier, de accijns op gedistilleerd zou dan kunnen worden verlaagd.
Er is een brede, integrale aanpak nodig. Het strafbaar stellen van de koop
van alcohol door kinderen onder de zestien jaar geeft een duidelijk signaal
en geeft de horecaondernemer het gevoel dat hij niet hoeft op te draaien voor
de problemen van de jeugd. Dit voorstel zal verder worden uitgewerkt.Er wordt met twee leeftijdsgrenzen gewerkt: zestien jaar voor tabak en
zwak alcoholische dranken en achttien jaar voor gedistilleerd. Dat is verwarrend
voor de handhavers en voor de jeugd. Jongeren van achttien jaar zijn gemakkelijker
als zodanig te herkennen dan kinderen van vijftien of zestien jaar; rond de
puberteit is de leeftijd het moeilijkst in te schatten. In 1999 lagen de aankooppogingen
van de jeugd voor tabak op 26% en in 2005 op 6%. Dit ondanks
de beperkte handhaving. Met het geven van een duidelijk signaal kan veel worden
bereikt. Eén hogere leeftijdsgrens helpt ouders bij het beïnvloeden
van het gedrag van hun kinderen. In de VS is de leeftijdsgrens 21 jaar. Dat
heeft effect gehad op de consumptie door jongeren. Ouderen krijgen er een
sterkere ondersteuning voor het beïnvloeden van hun kinderen mee. De
overheid heeft een wezenlijke rol bij het ondersteunen in de opvoeding. De
overheid is de afgelopen decennia onvoldoende duidelijk geweest in het beleid.
Er blijkt nu geen draagvlak voor de verhoging van de leeftijd, maar het zal
op termijn belangrijk worden. De redactie van de wettelijke bepaling inzake
leeftijdsvaststelling zal worden geherformuleerd. Iedereen die er jonger uitziet
dan 25 jaar moet worden gecontroleerd.Binnenkort kan de Kamer een voorstel tegemoet zien inzake verruiming van
de bevoegdheden van de burgemeester in het kader van het toezicht op de Drank-
en Horecawet. In enkele pilotgemeenten mogen de burgemeester en zijn toezichthouders
ook op leeftijd gaan controleren. De burgemeesters zijn er enthousiast over.
Er komen duidelijke afspraken op lokaal niveau over bijvoorbeeld het sluiten
van kroegen. In lokale convenanten worden afspraken gemaakt over happy hours.De sportkantines worden strakker aangepakt. Er komt één
landelijke regeling voor paracommercie, die voor alle organisaties met een
kantine in eigen beheer geldt. De regeling is gebaseerd op het door NOC*NSF
opgestelde model voor zelfregulering voor sportverenigingen. Aan
eigen leden mag daarbij vrij worden geschonken. Aan bezoekers mag alleen van
1 uur voor tot 1 uur na een wedstrijd worden geschonken.Het bedrag van 2 mln. voor opvoedingsondersteuning zal volgens de aanbevelingen
van het Trimbos-instituut worden besteed. De centrale boodschap wordt het
drinken zo lang mogelijk uit te stellen. Er komen advertenties en voorlichtingsspotjes,
ouderavonden op school, opvoedkundig advies via een website, de alcoholinfolijn
en begeleidend onderzoek. Structurele beschikbaarstelling van het bedrag wordt
onderzocht. Met de steun voor een accijnsverhoging en een reclameverbod kan
dit worden vergemakkelijkt. De Kamer krijgt voor de begrotingsbehandeling
schriftelijk inzicht in de beschikbare budgetten voor het tabaks- en alcoholbeleid.De resultaten van het gebruik van kleurenfoto’s op tabaksverpakkingen
in Canada zullen schriftelijk aan de Kamer worden gestuurd. Ook zal worden
aangegeven welke foto’s worden gebruikt. De beoogde effecten zullen
worden weergegeven. Eén van de plaatjes zal refereren aan het zoeken
van hulp.Er is geen veilige ondergrens voor de hoeveelheid tabaksrook; over de
effectiviteit van ventilatie kan dus gediscussieerd worden. De indruk bestaat
dat de horeca niet erg genegen is om kostbare investeringen te doen. De American
Society of Heating Refrigerating and Air Conditioning Engineers (ASHRAE) concludeert
dat een rookverbod de enige manier is om de risico’s van blootstelling
aan omgevingstabak uit te sluiten.De eerste evaluatie van het stappenplan wordt binnenkort openbaar. Het
ziet er niet goed uit. Vooral bij cafés en discotheken blijven de resultaten
ver achter bij de doelstelling van het stappenplan. Dit maakt overleg met
de horeca noodzakelijk. De sector krijgt wellicht nog de gelegenheid om volgend
jaar wel aan het stappenplan te voldoen. Als dan de doelstelling niet wordt
gehaald, zal een rookverbod worden voorbereid. Dat zal vroeg in het jaar gebeuren,
zodat er een publieke discussie kan plaatsvinden. Het draagvlak voor een rookvrije
horeca groeit met de dag.Er zijn minder reclames uitgezonden, maar er was wel een lichte verschuiving
naar uitzending voor 21.00 uur. Het streven is alcoholreclames te beperken,
te beginnen met niet uitzenden voor 21.00 uur.De slijtersvergunning komt op naam van de ondernemer en de personalia
van de leidinggevende komen op een aanhangsel bij de vergunning. Over de voorstellen
voor de administratievelastenverlichting zal de Kamer schriftelijk worden
geïnformeerd. Een aantal Europese landen heeft aparte accijnzen ontwikkeld
voor mixdrankjes. Naar de juridische mogelijkheden van het Nederlandse voorstel
zal nog worden gekeken. Sinds de hype is de consumptie ingezakt, maar voor
kinderen onder de vijftien jaar zijn de zoete mixdranken nog steeds de favoriete
drank.Er zullen geen internationale verdragen of richtlijnen worden getekend
buiten de Kamer om. Ook het WHO-verdrag is onlangs door de Kamer geratificeerd.Met de gemeenten worden goede afspraken gemaakt over happy hours. Met
supermarktketens zal worden overlegd of afspraken kunnen worden gemaakt over
het stunten met prijzen van drank. De mogelijkheid om het met wettelijke maatregelen
af te dwingen, is zeer gecompliceerd en administratief bewerkelijk. Op de
motie over een verbod op verkoop onder kostprijs zal voor het zomerreces worden
teruggekomen. De grootste problemen ontstaan bij de handhaving. De kwestie
van het alcoholgebruik onder jongeren zal in het kader van de normen en waarden
met de premier worden besproken. Het standpunt over vergoeding van cursussen
voor het stoppen met roken is niet gewijzigd.Vermelding van de samenstelling van sigaretten is verplicht. Het is mogelijk
om ingrediënten te verbieden, maar dat moet in EU- of WHO-verband gebeuren.
Er loopt een rechtszaak met de sigarettenindustrie, waarin in eerste aanleg
uitspraak is gedaan. Schriftelijk volgt nadere informatie over deze
rechtszaak en over de mogelijkheden voor regulering van ingrediënten
in tabaksproducten.Het intrekken van horecavergunningen komt niet vaak voor. Het schorsen
van vergunningen zal mogelijk worden gemaakt, zodat een onderneming voor bepaalde
tijd kan worden stilgelegd.Op meer de helft van de scholen in het voortgezet onderwijs worden preventielessen
gegeven. Bij de basisscholen is dit minder; de exacte cijfers volgen schriftelijk.De tabaksverkoop alleen in speciaalzaken is een optie voor de langere
termijn. Op korte termijn is het niet haalbaar. De eerste stap is een verbod
op ambulante en mobiele tabaksverkoop.Nadere gedachtewisselingMevrouw Timmer (PvdA) vraagt welke toezichthouders
de minister wil inzetten.Het is van groot belang dat duidelijkheid wordt geschapen; 1 januari
2008 is een goede datum voor invoering van rookvrije horeca. Het is duidelijk
dat de meeste horecaondernemers het plan nog even willen afwachten.De koppeling tussen accijnsverhoging en geld voor preventie is ongepast.
De ouders vormen een belangrijke doelgroep voor de preventie, waarvoor structureel
geld moet worden vrijgemaakt. Wat vindt de minister van de suggestie om de
gratis bladen in supermarkten te gebruiken voor voorlichting? De schade aan
de hersenen bij overmatige alcoholconsumptie moet meer worden benadrukt.Mevrouw Schippers (VVD) wil dat ieder voorstel
voor wet- of regelgeving via de Kamer loopt. Het is jammer dat de evaluatie
van het stappenplan nog niet beschikbaar is. Een motie over de lucht- en ventilatiesystemen
is reeds eerder ingediend en aangenomen.Als er voldoende keuze is tussen rookvrij en roken met een ventilatiesysteem,
dat zoveel wegzuivert als TNO heeft aangegeven, moet de minister alleen het
eindresultaat controleren. Hoe meer vraag naar rookvrij, hoe meer aanbod er
zal komen van rookvrij.De heer Van der Vlies (SGP) is blij dat de
minister de urgentie van de problematiek heeft onderkend, maar het moet niet
het debat van de terugtrekkende bewegingen worden. Er moet worden doorgezet,
zelfs als dat conflicteert met andere belangen. Als er additioneel geld nodig
is voor preventie zal er aan dit debat worden herinnerd. Informatie vóór
het reces over verkoop onder de kostprijs is acceptabel.De reactie van de premier over de plaats van het alcoholbeleid binnen
het debat over normen en waarden is wenselijk voor behandeling bij de algemene
beschouwingen.De heer Hermans (LPF) vindt dat elke evaluatie
aan normen moet voldoen. Er moet meer inzicht in de effectiviteit van maatregelen
komen. Wat betreft de slogan «Alcohol onder de 16 nog even niet»:
het Trimbos-instituut heeft gemeld dat boodschappen niet te negatief moeten
worden gemaakt omdat dat averechts kan werken.Een norm voor zwak- en sterkalcoholische dranken valt goed te communiceren.
Moeten festivals en marktkooplieden onder het verbod voor ambulante festivals
vallen? Hoeveel subsidie krijgt STAP? Een wetenschappelijke onderbouwing van
het effect van pictorials is gewenst.Mevrouw Kant (SP) vindt het jammer dat er
over voorlichtingscampagnes gediscussieerd moet worden. De Kamer wil dat er
meer gedaan wordt. De minister kan dit signaal toch serieus meenemen? Het
gaat om een maatschappelijke investering. Er moet meer gebeuren. Kan er strakker
worden opgetreden bij de reclame, die gericht is op jongeren?
Antirooktherapieën leveren op termijn geld op door de gezondheidswinst.Het stappenplan is de juiste maatschappelijke manier. Als men zich daar
niet aan houdt, kunnen de stappen worden verplicht. Dat is een andere benadering
dan de dreiging van een verbod.De heer Buijs (CDA) constateert dat de minister
het voorstel van de Kamer heeft overgenomen om te kijken naar de aanpak van
het Trimbos-instituut. Het is niet gemakkelijk om de sleutelpositie van de
ouders in concrete plannen uit te werken. Kan de minister samen met het Trimbos-instituut
nagaan via welke methode de ouders kunnen worden bereikt?Wanneer komt de voorgestelde wijze van de Drank- en Horecawet? Worden
alle genoemde punten hierin meegenomen? En hoe wordt dit gecombineerd met
de integrale behandeling van het probleem tijdens de begrotingsbehandeling?
De Kamer moet op een bepaald moment hierop kunnen ingaan.Mevrouw Azough (GroenLinks) vraagt wat de
status van het tabaksbeleid in het Nationaal Programma Tabaksontmoediging
is. Wat gaat er op welke termijn gebeuren? Denkt de minister dat de voortgang
van het stappenplan het komende jaar zal veranderen, zodat geen verbod nodig
is? Voor veel horecaondernemers is het lastig om te investeren. Moet deze
heilloze weg dan verder worden bewandeld?De minister is onvoldoende ingegaan op het gebrek aan handhaving. Hoe
zorgt de minister ervoor dat er in de toekomst strenger wordt gehandhaafd?
Het is jammer dat de minister zich voor de preventie van alcoholmisbruik zo
zuinig opstelt. Het eerder gegeven argument tegen strafbaarstelling verdient
aandacht.De heer Van der Ham (D66) maant de minister
de maatregelen voor een rookvrije horeca gereed te hebben als ze noodzakelijk
blijken te zijn. De bijl boven de horeca moet ook daadwerkelijk een dreigement
zijn. Het wetsvoorstel mag bij de evaluatie worden meegestuurd. Kan de minister
dit toezeggen? Het gebruik van kleurenfoto’s moet evenredig zijn aan
de moeite die het kost. Kan er een splitsing komen tussen de ambulante verkoop
van tabak tijdens festivals en op de markt?Bij de strafbaarstelling van het kopen of bezitten van alcohol door jongeren
onder zestien jaar moet gezondheid het doel zijn. Kan de minister hierop ingaan?
Er moet verder worden ingezet op de handhaving van de huidige regelgeving.
Het niet verkopen van mixdranken in de supermarkt zal niets afdoen aan het
misbruik.De minister antwoordt dat het niet langer
uitzonderen van de horeca in het rookbeleid juridisch eenvoudig is. Het streefcijfer
voor tabaksverkoop is gehaald. Het streefcijfer was 15% en het is 35%
geworden. Bij gevelaanduiding (hier wordt wel of niet gerookt) was 50%
het streven, gehaald is 28%. Voor rookvrije zones in cafés was
het streven 15%, gehaald is 11%. Bij disco’s was 15%
het streven, gehaald is 9%. Bij restaurants was het streefcijfer 25%,
gehaald is 20%. Hotels doen het wel goed. Het volledige overzicht zal
worden toegezonden. Met de sector zal over versnelling van het proces worden
gesproken. Als er geen versnelling komt, volgt er wetgeving. Rookvrije zones
zijn nu al een door de horeca zelf opgelegde verplichting.Burgemeesters kunnen zelf mensen als lokale toezichthouder aanstellen.
Deze lokale toezichthouders gaan de vergunningen controleren. Er komt ook
een mogelijkheid dat de lokale toezichthouders – vooralsnog experimenteel –
op leeftijd kunnen controleren. Voorlichting via supermarktbladen zal in het
gesprek met de supermarktketens aan de orde worden gesteld. De slogan «Alcohol
onder de 16 nog even niet» is een minder effectieve maatregel
dan een reclameverbod, maar beter dan de alternatieve slogans.Er zal een overgangsregime komen voor ambulante verkoop van tabak op markten.STAP ontvangt € 120 000 subsidie per jaar. Met STAP zal
over de formulering van het verbod op alcoholreclame voor jongeren onder zestien
jaar worden overlegd. Er zijn twee wetsvoorstellen in de maak: een voor de
administratieve lasten en een voor de toezichttoedeling. Naar verwachting
kan het wetsvoorstel voor administratieve lasten in september bij de Tweede
Kamer liggen. Het tweede wetsvoorstel gaat waarschijnlijk in het voorjaar
van 2007 naar de Tweede Kamer.De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,BlokAdjunct-griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,ClemensXNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Kalsbeek (PvdA), Buijs (CDA), Atsma (CDA),
Arib (PvdA), Vendrik (GroenLinks), Kant (SP), Blok (VVD), voorzitter, Smits
(PvdA), Örgü (VVD), Verbeet (PvdA), Van Oerle-van der Horst (CDA),
ondervoorzitter, Vergeer (SP), Vietsch (CDA), Joldersma (CDA), Varela (LPF),
Van Heteren (PvdA), Smilde (CDA), Nawijn (LPF), Van Dijken (PvdA), Timmer
(PvdA), Van Miltenburg (VVD), Kraneveldt (LPF), Schippers (VVD), Omtzigt (CDA),
Azough (GroenLinks), Koşer Kaya (D66) en Van der Sande (VVD).Plv. leden: Rouvoet (ChristenUnie), Verdaas (PvdA), Ferrier (CDA), Çörüz
(CDA), Blom (PvdA), Halsema (GroenLinks), Gerkens (SP), Veenendaal (VVD),
Hamer (PvdA), Weekers (VVD), Tjon-A-Ten (PvdA), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Ormel (CDA), Willemse-van der Ploeg (CDA), Van As (LPF), Waalkens (PvdA),
Mosterd (CDA), Bussemaker (PvdA), Heemskerk (PvdA), Oplaat (VVD), Hermans
(LPF), Van Egerschot (VVD), Eski (CDA), Van Gent (GroenLinks), Bakker (D66)
en Nijs (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22894-104.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl