Zorg en maatschappelijke ondersteuning; Brief staatssecretaris over onder meer de Voortgang activiteiten Kwaliteitsdocument Hulp bij het huishouden
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST134816
 2009-2010
 
 29 538
 Zorg en maatschappelijke ondersteuning
 
 
 31 795
 Wijziging van de Wet maatschappelijke ondersteuning, wat betreft de
wijze waarop een aanspraak bestaat op een individuele voorziening en enige
andere wijzigingen
 
 
 
 
 Nr. 
 107
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 18 september 2009
 
 In deze brief ga ik in op de uitvoering van een aantal moties, die zijn
aangenomen bij de plenaire behandeling van het voorstel tot wijziging van
de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) op 1 en 9 april 2009 (Handelingen
der Kamer II, vergaderjaar 2008–2009, nrs. 71 en 75, blz. 5622–5662
en blz. 5899–5922). Ook komt de uitvoering van de toezeggingen
aan de orde die ik op het terrein van de arbeidsmarkt en de Wmo heb gedaan.
Achtereenvolgens komen de volgende onderwerpen aan de orde:
 – Wetswijziging Wmo
 – Arbeidsmarkt
 – Aanbesteden
 – Persoonsgebonden budget
 – Voortgang activiteiten Kwaliteitsdocument Hulp bij het huishouden
 – Indicatiestelling
 – Wonen, Welzijn en Zorg
 – Wmo-raden
 – Overig
 
 Eind oktober zal ik Uw Kamer een beleidsbrief met als titel «Welzijn
Nieuwe Stijl» sturen. In die brief geef ik mijn visie op de bijdrage
die welzijn naar mijn overtuiging kan leveren aan het bereiken van de Wmo-doelstelling; «meer
meedoen». Daarbij presenteer ik de acties die ik op basis daarvan ga
ondernemen. Ik bouw daarbij voort op de resultaten die partijen reeds bereikt
hebben door in het welzijnswerk nieuwe accenten te leggen. Ook de resultaten
van het Wmo-congres van 24 september aanstaande verwerk ik in de beleidsbrief. 
 1. Wetswijziging Wmo
 Het voorstel tot wijziging van de Wmo is in Uw Kamer met algemene stemmen
aangenomen en in de Eerste Kamer aanvaard als hamerstuk. Door deze wetswijziging
is de positie van de burger stevig gewaarborgd. De wetswijziging treedt op
1 januari 2010 in werking. Voor de overlegbepaling geldt
een andere ingangsdatum; die is in werking getreden de dag na publicatie in
het Staatsblad op 26 augustus jl. Gemeenten zijn voortvarend gestart
met de implementatie van de wetswijziging. Om gemeenten en zorgaanbieders
te ondersteunen bij de invoering van de wetswijziging zijn, naast de reeds
bestaande helpdesk Wmo en website www.invoeringwmo.nl,
de volgende activiteiten ondernomen:
 – Samen met de VNG zijn vier regionale voorlichtingsbijeenkomsten
voor gemeenten en thuiszorgaanbieders georganiseerd. Deze bijeenkomsten zijn
druk bezocht.
 – Gemeenten en zorgaanbieders hebben een factsheet «Wetswijziging
Wmo» ontvangen. Hierin wordt een toelichting gegeven op de verschillende
aspecten van de wetswijziging Wmo. In de factsheet wordt onder meer ingaan
op het persoonsgebonden budget, waaronder de vergoeding voor de alfahulp,
de geïnformeerde toestemming en de vraag welke service een gemeente kan
bieden rondom het persoonsgebonden budget (zoals bemiddeling en de mogelijkheden
rondom het verlichten van de administratieve lasten van de burger).
 – Gemeenten en zorgaanbieders hebben een plan van aanpak «Burgers
laten kiezen» ontvangen. Hierin worden activiteiten in kaart gebracht
die gemeenten, thuiszorgaanbieders en cliëntenorganisaties kunnen ondernemen
om de geïnformeerde toestemming te realiseren voor burgers die momenteel
hulp bij het huishouden in natura via een alfahulp ontvangen.
 – Op de website www.invoeringwmo.nl
is de PgbWijzer geplaatst. De PgbWijzer is een – samen met Per Saldo –
ontwikkelde kennisbank om gemeenten te ondersteunen bij het ontwikkelen van
het pgb-beleid en de uitvoering van het pgb. Op deze website vinden gemeenten
praktische tips, voorbeelden en suggesties voor het ontwikkelen van het pgb-beleid
in de Wmo. In de PgbWijzer is onder andere een checklist opgenomen waarin
elementen van een pgb-regeling worden benoemd. Ook bevat de PgbWijzer instrumenten
die inzicht geven in de elementen die een rol spelen bij de bepaling van de
hoogte van een persoonsgebonden budget voor hulp bij het huishouden, woningaanpassingen,
vervoersvoorzieningen of mobiliteitshulpmiddelen.
 – Gemeenten ontvangen binnenkort voorbeeldbrieven voor communicatie
richting burgers.
 Ik vertrouw erop dat deze activiteiten ertoe leiden dat gemeenten de wetswijziging
succesvol zullen implementeren.
 2. Arbeidsmarkt
 De wetswijziging Wmo raakt ook de arbeidsmarkt. Behalve dat de wetswijziging
de positie van de burger verbetert, heeft de wetswijziging ook een positief
effect op de positie van medewerkers in de zorg. De wetswijziging maakt een
einde aan de «gedwongen» alfahulpen.
 Omvang contracten
 In mijn brief van 6 juli 2009 (vergaderjaar 2009–2010, 31 795,
nr. 35) heb ik u de stand van zaken geschetst rondom de uitvoering van
de motie van mevrouw Wolbert en mevrouw Sap (Kamerstukken 2008–2009,
31 795, nr. 26). In de motie wordt gevraagd in overleg met thuiszorgaanbieders
te onderzoeken in hoeverre de omvang van bestaande contracten een beletsel
vormt voor mensen om een dienstverband aan te gaan als thuiszorgmedewerker
en daarom te kiezen voor een contract als alfahulp. Daarover heb ik totdusver
geen signalen ontvangen.
 
 In de motie wordt ook gevraagd om de mogelijkheden voor contracten van
minder uren te onderzoeken.
 
 De uitvoering van deze motie is in overleg met de werkgeversorganisaties
Actiz en BTN opgepakt. Actiz en BTN hebben vervolgens een inventarisatie onder
hun leden gepleegd. Actiz en BTN hebben laten weten dat 97% van de
aangesloten thuiszorgaanbieders voornemens is om alfahulpen in dienst te nemen.
Bijna tweederde van deze aanbieders stelt eisen aan de contractsduur bij het
in dienst nemen van alfahulpen. Deze contractsduur ligt gemiddeld tussen de
10 en 16 uur per week per medewerker. Er worden dus ook contracten kleiner
dan 10 uur door thuiszorgaanbieders aangeboden. Ruim een derde van de
kleine contracten betreft een contract minder dan 10 uur.
 
 Thuiszorgaanbieders spannen zich in om alfahulpen in dienst te nemen.
Voor aanbieders is het van belang om voldoende personeel aan te trekken om
per 1 januari 2010 de ondersteuning in natura te kunnen leveren. Dit
betekent dat thuiszorgaanbieders goede voorlichting moeten geven, wellicht
in samenwerking met de vakbonden, over de voordelen van een dienstverband.
Desalniettemin geven aanbieders aan, dat er bij medewerkers ook beletselen
zijn om in loondienst te treden. De belangrijkste reden hiervoor ligt erin
dat alfahulpen vinden dat zij er financieel op achteruit gaan. Immers, netto
houden zij soms minder over. Daarentegen worden er in loondienst wel pensioen
en vakantiedagen opgebouwd en is men verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid.
Ook geven aanbieders aan dat alfahulpen zich niet willen «binden»
aan een organisatie en dat alfahulpen vaak behoefte hebben aan kleine contracten.
Zoals geschreven, bieden veel thuiszorgaanbieders daarom kleine contracten
aan. Daaraan zijn ook nadelen verbonden voor de aanbieders: het leidt tot
een grote «span of control» en de hogere administratieve belasting.
 Subsidieregelingen Motie Van Geel (behoud van thuiszorgmedewerkers
voor de zorg)
 a. Vaststellingen subsidies 2008
 In 2008 hebben ruim 170 thuiszorgaanbieders voor in totaal € 22
mln. aan subsidie ontvangen. In de regelingen was als eis opgenomen dat de
subsidiabele kosten in 2008 gemaakt moesten worden. Organisaties die subsidie
aanvroegen, dienden zelf een begroting in voor de kosten die zij in 2008 dachten
te maken. De toegekende bedragen zijn in 2008 bevoorschot. De thuiszorgaanbieders
dienden voor 1 mei 2009 de afrekening met accountantsverklaringen in
te dienen, zodat VWS de subsidies formeel vast kon stellen. Nog niet alle
organisaties hebben de gegevens volledig ingeleverd. Het beeld van de tot
nu toe ontvangen vaststellingen laat zien dat een relatief groot bedrag niet
is uitgegeven. De verwachting is dat uiteindelijk in totaal € 7
mln. teruggevorderd dient te worden. Het betreft voornamelijk een beperkt
aantal grotere thuisorganisaties. Er rest mij geen andere keuze dan de onterecht
verkregen subsidie terug te vorderen. De subsidie is tenslotte verstrekt voor
bepaalde activiteiten en die zijn niet verricht.
 b. Inhoud subsidieregelingen 2009
 De wetswijziging Wmo raakt de middelen die ik structureel voor de komende
jaren tot mijn beschikking heb voor de arbeidsmarktgevolgen Wmo. Voor 2009
en latere jaren bestond de mogelijkheid – mede op basis van de ervaringen
in 2008 – om nog eens kritisch te bekijken op welke wijze hier het beste
invulling kan worden gegeven.
 
 Ik heb de afgelopen tijd benut om intensief overleg te voeren met werkgevers
(Actiz en BTN), werknemers (CNV, ABVAKABO FNV, Samenwerkende Beroepsverenigingen
Zorg) en de VNG over de wijze waarop de middelen uit de motie
Van Geel het beste ingezet kunnen worden. Uiteindelijk is daarover met partijen
overeenstemming bereikt. Anders dan in 2008 wordt een tweetal doeleinden onderscheiden
die nauw aansluiten bij de wetswijziging Wmo.
 1 een bijdrage voor thuiszorgaanbieders voor het in dienst nemen van alfahulpen;
 2 een bijdrage voor thuiszorgaanbieders voor om- her- en bijscholing van
thuishulpen.
 Dit heeft geresulteerd in een tweetal subsidieregelingen, waarop thuiszorgaanbieders
een beroep kunnen doen. De regelingen hebben zowel betrekking op het kalenderjaar
2009 als 2010. In betreffende jaren is € 9 respectievelijk € 8
miljoen beschikbaar. Vooral van de mogelijkheid om subsidie te krijgen voor
het weer in dienst nemen van alfahulpen, verwacht ik dat veel gebruik zal
worden gemaakt. Uit de signalen die mij bereiken, zijn thuiszorgaanbieders
druk bezig met het in dienst nemen van alfahulpen. Dit om op 1 januari
2010 voldoende personeel in loondienst te hebben dat de ondersteuning bij
de hulp in het huishouden in natura kan leveren.
 
 De regelingen zijn inmiddels in de Staatscourant gepubliceerd (Staatscourant,
11 september 2009, nr 13 510 en 13 513). De komende tijd zal
door VWS (via voorlichtingsbijeenkomsten en de website) actief worden gecommuniceerd
over de mogelijkheden voor thuiszorgaanbieders om subsidie aan te vragen.
 Toekomst van het Mobiliteitscentrum Thuiszorg (MCT)
 In mijn brief van 11 december 2008 (2008–2009, 29 538,
nr. 91) heb ik u geïnformeerd over het op termijn beëindigen
van de activiteiten van het Mobiliteitscentrum Thuiszorg (MCT). Op 18 januari
2008 heb ik het MCT in Zeist formeel geopend. Inmiddels zijn we ruim anderhalf
jaar verder. We mogen vaststellen dat het samenwerkingsverband MCT goede resultaten
heeft geboekt. Zo is de afgelopen periode door het MCT, bij vele thuiszorgaanbieders
waar ontslag of overgaan van thuiszorgpersoneel naar andere aanbieders dreigde,
concrete ondersteuning geboden. Die ondersteuning leidt er toe dat ontslag
zoveel mogelijk wordt voorkomen en de overgang van personeel soepel verloopt.
 
 De werkzaamheden van het MCT eindigen binnenkort. Het netwerk dat is gecreëerd
met het MCT zal worden gecontinueerd in de zogenoemde brancheservicepunten
zorg. Door de toenemende zorgvraag heeft de zorgsector de komende jaren veel
extra personeel nodig. Regionale samenwerking tussen alle betrokken partijen
is essentieel om die personele groei te realiseren. De ervaringen en kennis
opgedaan met het MCT zijn daarbij zeer nuttig; niet alleen voor de thuiszorg,
maar zorgbreed; niet alleen bij dreigende ontslagen, maar voor een ieder die
in de zorg wil en kan werken.
 Op 29 september aanstaande zal de slotbijeenkomst van het MCT zijn.
Alle deelnemende partijen aan het MCT hebben hun ervaringen/best practices
gebundeld in een boekje dat verspreid zal worden onder gemeenten en thuiszorgaanbieders.
 Aantal zzp’ers in de Wmo
 Tijdens het Algemeen Overleg op 14 april 2009 heeft u mij verzocht
om opgave te doen van het aantal zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers)
dat werkzaam is als huishoudelijke hulp in de Wmo.
 EIM en Bureau Bartels hebben in 2008 in opdracht van het ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid onderzoek gedaan naar zzp’ers. Zij komen, op basis van het Algemeen Bedrijvenregister
van het CBS, tot een schatting van in totaal 287 000 zzp’ers,
waarvan 15 720 in de gezondheids- en welzijnszorg, waarvan een kleine
400 in de thuiszorg (AWBZ en Wmo). In deze cijfers ontbreken de zelfstandigen
die minder dan 15 uur per week werken. Specifiek voor de zorg is het
feit dat ten tijde van het onderzoek voor ondernemingen in de zorgsector nog
geen inschrijvingsplicht bij de KvK bestond. Die is in 2009 ingegaan. Hierdoor
zal het aantal geregistreerde zzp’ers in de zorg sterk stijgen.
 3. Aanbesteden
 Gemeenten hebben – met het oog op de wetswijziging – de hulp
bij het huishouden opnieuw aanbesteed, of zitten op dit moment in het traject
van aanbesteding. Om een beeld te krijgen hoe deze nieuwe ronde van aanbestedingen
verloopt, heb ik hiernaar onderzoek laten doen. Belangrijke vraag van mij
is namelijk of gemeenten en aanbieders geleerd hebben van de eerste ronde
van aanbesteden en nu, bij de volgende ronde, meer sociaal overwogen aanbesteden.
 
 Ten behoeve van het onderzoek zijn bij 20 gemeenten die in 2009 nieuwe
contracten hebben afgesloten voor de hulp bij het huishouden interviews gehouden.
18 van de 20 gemeenten hebben bij deze aanbesteding samengewerkt met andere
gemeenten. Inclusief de samenwerkende gemeenten heeft het onderzoek betrekking
op 4,1 miljoen inwoners.
 Geconcludeerd kan worden dat gemeenten meer gewend zijn aan hun rol als
opdrachtgever voor hulp bij het huishouden en dat zij de leereffecten van
de eerste ronde aanbestedingen veelal verwerkt hebben in de nieuwe aanbestedingsronde.
Het gaat dan vooral om het proces van aanbesteden. Het boekje sociaal overwogen
aanbesteden is door het overgrote deel gebruikt ter inspiratie, controle of
kennisoverdracht.
 
 Inhoudelijk hebben de meeste gemeenten geen nieuwe beleidsdoelstellingen
geformuleerd voor de hulp bij het huishouden en zijn de productbeschrijvingen
(HH1, HH2 en soms HH3) weinig veranderd. Gemeenten hebben de gevolgen van
wetswijziging voor de positie van de alfahulp en de beoogde overgang adequaat
in de aanbesteding opgenomen. Wat betreft het resultaat van de aanbestedingen
vindt er een kleine verschuiving plaats tussen aanbieders. Zo zijn er over
het algemeen iets minder inschrijvers dan in de eerste aanbestedingsronde.
In veel gevallen zijn oude aanbieders opnieuw gecontracteerd, in een enkel
geval is sprake van een grote verschuiving doordat de grootste dienstverlener
niet is geselecteerd.
 
 De tarieven zijn bij de nieuwe aanbesteding fors gestegen, voor zowel
HH1 als HH2. De bandbreedte voor de tarieven bij deze gemeenten varieert van € 19
(was € 13) voor HH1 tot € 25 (was € 23,80) voor
HH2. Deze nieuwe tarieven passen goed binnen de bandbreedte voor HH1 en HH2,
zoals die vorig jaar naar voren kwam uit het het onderzoek «Transparantie
in de kostenstructuur bij hulp in het huishouden», waarover ik u in
mijn brief van 11 december 2008 heb geïnformeerd.
 
 Op basis van dit onderzoek stel ik vast dat partijen goed geleerd hebben
van de eerste aanbestedingservaring in de Wmo en dat er nu meer rust en balans
is. Dit blijkt onder andere uit meer reële tarieven, die beter aansluiten
bij het kostenniveau van de dienstverleners.
 De echte innovatie ontbreekt vooralsnog; bijvoorbeeld als het gaat om
vernieuwende invulling van het compensatiebeginsel of de gewenste verbinding
met andere beleidsterreinen. Dit onderstreept voor mij de noodzaak van innovatie
en van de ingezette trajecten als het project «De Kanteling» en
de ontwikkeling van «Welzijn nieuwe stijl». De komende tijd zal
mijn prioriteit dan ook liggen bij de innovatie van de Wmo, het welzijn nieuwe stijl, waarvoor ik tijdens het congres op 24 september
a.s. de aftrap zal geven.
 4. Persoonsgebonden budget
 «Signalen over persoonsgebonden budget»
 Tijdens het Algemeen Overleg van 17 december 2008 (Kamerstukken II
2008–2009, 29 538 nr. 98) heeft uw Kamer, naast de motie van
het lid Sap – waarover ik u separaat per brief van 8 september
heb geïnformeerd – haar zorgen geuit over de uitvoering van het
pgb-beleid door gemeenten en over signalen dat gemeenten soms geen pgb verstrekken.
Deze zorgen werden mede gevoed door een passage in de eerste tussenrapportage
van het SCP waarin onterecht werd gesteld dat gemeenten niet verplicht zijn
een pgb te verstrekken. Het SCP heeft haar tekst aangepast.
 
 Om gemeenten over dit punt en andere aspecten van het persoonsgebonden
budget te informeren, is in het voorjaar de PgbWijzer Wmo op de website www.invoeringwmo.nl beschikbaar gesteld. Hierin komen
alle aspecten van het pgb-beleid in de Wmo aan de orde komen, voorzien van
aandachtspunten, voorbeelden, tips en nadere informatie over het wettelijk
kader. Het project PgbWijzer wordt door Per Saldo uitgevoerd in nauwe samenwerking
met de VNG en mijn ministerie.
 
 Ook aan het al dan niet uitsluiten van de keuze voor een pgb is in de
PgbWijzer uitvoerig aandacht besteed en op deze wijze onder de aandacht van
gemeenten gebracht. De gemeente biedt de burger voor individuele voorzieningen
de keuze tussen een voorziening in natura en een persoonsgebonden budget,
tenzij hiertegen overwegende bezwaren bestaan. Naast een helder onderscheid
tussen het wel of niet zelf regelen van een voorziening, is het ook belangrijk
dat de burger ook daadwerkelijk weet waarvoor hij kiest. Daarom regelt de
wetswijziging Wmo expliciet de geïnformeerde toestemming. Gemeenten worden
hierdoor verplicht om hun burgers voorafgaand aan de keuze voor een individuele
voorziening a) alle keuzemogelijkheden voor te leggen en b) in duidelijke
en begrijpelijke bewoordingen te informeren over de consequenties van de keuze
die de burger maakt. Dit zal in mijn ogen een goede stimulans vormen voor
een – goed overwogen – pgb-keuze.
 
 Als een gemeente een persoonsgebonden budget weigert omdat sprake is van
een overwegend bezwaar, kan dit alleen maar het resultaat zijn van een individuele
beoordeling, voorzien van een deugdelijke motivering in het besluit. Het op
voorhand uitsluiten van groepen of categorieën van voorzieningen verdraagt
zich hier niet mee. Deze lijn wordt onderschreven door een uitspraak van de
Centrale Raad van Beroep van 10 december 2008. Het betrof in deze zaak
een weigering van een persoonsgebonden budget voor een roerende woonvoorziening.
Volgens de Centrale Raad van Beroep kan een gemeente niet licht «van
overwegende bezwaren» van algemene aard spreken en zal de gemeente dit
altijd individueel moeten motiveren in het besluit.
 Aanspraak diensten van de SVB
 Tijdens het debat over de wetswijziging Wmo is een motie aangenomen (Kamerstukken
2008–2009, 31 795 nr. 30) waarin de regering wordt verzocht
er zorg voor te dragen dat alle Wmo-cliënten die kiezen voor een persoonsgebonden
budget aanspraak kunnen maken op de diensten van de Sociale Verzekerings Bank
(SVB). In het debat over deze motie hebben de indieners aangegeven dat een
verplichting zich niet verhoudt tot de beleidsvrijheid van gemeenten. Het
ging er om dat de gemeenten die geen service en administratieve
ondersteuning regelen voor hun burgers over de streep getrokken worden dit
alsnog te doen.
 
 Het al dan niet collectief of individueel regelen van de administratieve
ondersteuning en verzekeringen voor budgethouders behoort tot de beleidsvrijheid
van gemeenten. Hierbij spelen naast bestuurlijke overwegingen, ook overwegingen
van «ordening»; ik acht het niet gewenst hiervoor slechts één
partij aan te wijzen. Ik vind wel dat – indien gemeenten niets collectief
hebben geregeld voor hun budgethouders – deze budgethouders wel op een
andere wijze ondersteund moeten worden. De budgethouders moeten in staat gesteld
worden om deze ondersteuning zelf te regelen. Dit kan de gemeente doen door
de kosten te vergoeden. Daarom ben ik gesprekken blijven voeren met gemeenten
en de VNG over service aan pgb-houders. Hierin doe ik een dringend appèl
op gemeenten om de ondersteuning (in administratie) te regelen. 88%
van de gemeenten heeft deze ondersteuning voor de pgb-houders inmiddels geregeld
bij de SVB. In het kader van de wetswijziging brengen we het belang van ondersteuning
nogmaals onder de aandacht van gemeenten.
 
 Een deel van de gemeenten dat geen aansluitovereenkomst heeft met de SVB,
is de mening toegedaan dat de burger zelf kiest voor een persoonsgebonden
budget en dat de budgethouder dus ook zelf verantwoordelijk is voor de administratie
en de werkgeversverplichtingen. Ik zal die gemeenten erop wijzen dat zij de
pgb-houder collectief danwel individueel administratieve ondersteuning moeten
bieden. Daarbij zal ik benadrukken dat het gemeenten vele voordelen biedt
als zij pgb-houders administratieve ondersteuning en verzekering – al
dan niet via de SVB – bieden. Dit draagt immers ook bij aan een goede
uitvoering van het gemeentelijke pgb-beleid. Als de administratie op orde
is, helpt dit bijvoorbeeld ten aanzien van een volledige en deugdelijke verantwoording
van het persoonsgebonden budget.
 Overigens kunnen budgethouders die zowel een persoonsgebonden budget voor
AWBZ-zorg als voor een Wmo-voorziening hebben, altijd gebruik maken van de
diensten van de SVB ook als hun gemeente geen aansluitovereenkomst heeft.
 5. Voortgang activiteiten Kwaliteitsdocument Hulp
bij het Huishouden en IGZ-toezicht
 Kwaliteitsdocument en CQ-index hulp bij het huishouden
 Tijdens het Algemeen Overleg van 14 april 2009 heb ik u gemeld dat
het NIVEL bijna klaar was met het (door een pilot) uittesten van de CQ-index
voor de hulp bij het huishouden. De CQ-index voor de hulp bij het huishouden
is een uitwerking van de kwaliteitseisen en indicatoren die staan geformuleerd
in het «Kwaliteitsdocument Verantwoorde Hulp bij
het Huishouden». Met de CQ-vragenlijst wordt de kwaliteit van
de hulp bij het huishouden gemeten vanuit de beleving van de burger. Ik heb
u toegezegd dat ik u de rapportage van het NIVEL over deze pilot zou toesturen.
Hierbij treft u de bedoelde rapportage Ervaringen van cliënten
met de Hulp bij het Huishouden aan, alsmede de gedrukte versie van
het Kwaliteitsdocument.
 
 De pilot bestond uit een grootschalig onderzoek bij 22 grote en kleine
thuiszorgaanbieders verspreid over heel Nederland, die op vrijwillige basis
hebben meegedaan. Door 2 256 burgers zijn ervaringsvragenlijsten ingevuld.
De ervaringen van de burgers met hulp bij het huishouden zijn over het algemeen
goed te noemen. De meeste huishoudelijke hulpen maken goed schoon, zijn hulpvaardig
en beleefd, en respecteren de privacy. 90% van de burgers zou de thuiszorgorganisatie
waarschijnlijk of beslist wel aanbevelen bij vrienden of familie,
10% waarschijnlijk niet of beslist niet. Voor verbetering vatbaar zijn
de praktische afspraken, zoals hoe de zorgaanbieder omgaat met de voordeursleutel.
Burgers willen ook graag meebeslissen van welke persoon zij hulp bij het huishouden
krijgen en dat er in overleg schriftelijke werkafspraken worden gemaakt.
 Burgers waarderen de huishoudelijke hulp gemiddeld met een 8,3. Dankzij
het gedegen NIVEL-onderzoek kunnen we er zeker van zijn dat de CQ-index «Hulp
bij het Huishouden» een valide en betrouwbaar meetinstrument is dat
voor vele doeleinden en partijen bruikbaar is. Voor het toezicht door de IGZ,
voor de aanbesteding door gemeenten, voor kwaliteitsverbetering door aanbieders
van hulp bij het huishouden en voor inspraak en advies door Wmo- en cliëntraden.
 Vervolgactiviteiten toezicht
 De komende maanden wordt gewerkt aan de implementatie van het Kwaliteitsdocument
en de CQ-index bij aanbieders, gemeenten en Wmo- en cliëntenraden.
 In het najaar voert de IGZ een quick scan uit om een actueel beeld te
krijgen van de kwaliteit van de aangeboden hulp bij het huishouden. Het rapport
hierover kunt u begin 2010 tegemoet zien.
 6. Indicatiestelling
 Tijdens het Algemeen Overleg van 17 december 2008 heeft mevrouw Van
Miltenburg gevraagd op hoeveel plaatsen in het Wmo-loket ook de AWBZ wordt
geïndiceerd. Uit navraag bij het CIZ blijkt dat in circa 30 gemeenten
het CIZ echt fysiek in het gemeentelijk loket zit en AWBZ-indicaties afhandelt.
Zoals ik in bovengenoemd Algemeen Overleg al aangaf, zijn er ook andere mogelijkheden
om de bureaucratie rondom zorgloketten voor de burger te verminderen, dan
alleen door fysieke deelname van het CIZ in het gemeentelijk zorgloket. Bijvoorbeeld
door in de backoffice afspraken te maken tussen gemeente en het CIZ kan de
aanvraagprocedure voor de AWBZ voor de burger aanzienlijk vereenvoudigd worden.
In dat kader heeft het CIZ met ingang van 2009 aan alle gemeenten aangeboden
om gebruik te maken van de aanmeldfunctionaliteit. Deze functionaliteit biedt
gemeenten de mogelijkheid om digitaal een AWBZ-aanvraag door te sturen aan
het CIZ. Het CIZ neemt vervolgens contact op met de cliënt waarbij diverse
gegevens van de cliënt niet nogmaals door het CIZ uitgevraagd hoeven
te worden. Op dit moment hebben 115 gemeenten positief gereageerd en aangegeven
aanvragen via de aanmeldfunctionaliteit te willen aanleveren. Van deze gemeenten
hebben inmiddels 37 gemeenten daadwerkelijk via deze weg AWBZ-aanvragen ingediend
bij het CIZ. Dit betreft voor dit jaar in totaliteit 1 168 AWBZ-aanvragen
die door gemeenten zijn ingediend via de aanmeldfunctionaliteit. Ik vind deze
ontwikkeling positief, maar ik zal het gebruik van deze aanmeldfunctionaliteit
door gemeenten verder stimuleren.
 
 Daarnaast heb ik onlangs een factsheet voor beleidsmedewerkers, indicatiestellers
en andere professionals die betrokken zijn bij de indicatiestelling laten
maken met adviezen uit de praktijk. Een van deze adviezen betreft het belang
van integraal beleid. Dit kan op verschillende manieren worden ingevuld. Het
belangrijkste is dat gemeenten beseffen dat burgers er niet bij gebaat zijn
als elke instantie zijn eigen oplossing biedt, zonder daarin de samenhang
te zoeken. De factsheet draagt een aantal mogelijkheden aan om dit te voorkomen.
Samenwerking met het CIZ wordt daarbij uitdrukkelijk genoemd.
 
 Overigens merk ik op dat slechts een beperkt deel van de AWBZ-cliënten
via de gemeenten naar het CIZ worden doorverwezen. Het grootste deel loopt via zorgprofessionals (zoals huisartsen en andere eerste lijnsvoorzieningen)
en zorgaanbieders. Ik wil dat cliënten, professionals en zorgaanbieders
zo min mogelijk hinder ondervinden van het proces van indicatiestelling voor
de AWBZ. Mijn beleid is er daarom op gericht om het proces van indicatiestelling
AWBZ eenduidig in te richten en vergaand te vereenvoudigen. Over de uitkomsten
van een aantal pilots die het CIZ vorig jaar heeft afgerond, heb ik u in mijn
brief van 7 juli 2008 (Kamerstukken II 2007/08, 26 631/30 597,
nr. 268) geïnformeerd, naar de inhoud waarvan ik u kortheidshalve
wil verwijzen. In de kern komt het er op neer dat zorgprofessionals en zorgaanbieders
een meer actieve rol krijgen in het proces van indicatiestelling voor de AWBZ.
Zij beschikken immers over de (medische) gegevens van cliënten. Daarmee
kunnen zij digitaal een indicatieadvies uitbrengen aan het CIZ dat het indicatiebesluit
afgeeft. In 2008 hebben bijna 1 300 zorgaanbieders daarvan gebruik gemaakt
met 150 000 indicatieadviezen als resultaat. Overigens moet er door de
professionals en aanbieders nog een forse slag gemaakt worden in het volledig
en correct aanleveren van de minimale (digitale) gegevensset. De standaardindicatieprotocollen
(SIP’s) en de spoedprocedure zijn bijvoorbeeld nog eens nadrukkelijk
onder de aandacht van de huisartsenvoorziening gebracht. Ook het gedetacheerd
werken van indicatiestellers in de (grotere) gezondheidscentra wordt nu fasegewijs
in 24 centra uitgerold. Dit alles met de bedoeling het indicatiestellingsproces
van onnodige bureaucratie te ontdoen, doorlooptijden van een aanvraag terug
te brengen, cliënten sneller te laten weten waar zij aan toe zijn en
hen eerder in zorg te nemen.
 
 Ik deel de strekking achter deze vraag, namelijk dat burgers met een hulpvraag
zo min mogelijk hinder ondervinden van het indicatieproces en dat voor verschillende
aanvragen bij verschillende instanties (dezelfde) gegevens moeten aanleveren.
Zoals ik hierboven heb aangegeven heb ik daarvoor verschillende acties ondernomen.
Tot slot wil ik in dit verband nog wijzen op burgers met een meervoudige hulpvraag,
in verschillende domeinen. Daarvoor heb ik vanuit het programma Stroomlijning
Indicatieprocessen in zorg en sociale zekerheid (Stip), naast Regelhulp, het
project Gezamenlijke beoordeling uitgevoerd met twee experimentele pilots
in Doetinchem en Leeuwarden. Hierbij werd samengewerkt door deze gemeenten
niet alleen met het CIZ, maar ook met het UWV en het Werkbedrijf. Uit de evaluatie
van deze pilots blijkt dat samenwerking van medewerkers van organisaties op één
locatie, verschillende knelpunten kan verminderen of zelfs kan wegnemen. In
vervolg op deze twee experimentele pilots, laat ik in 2009 en 2010 in 20 proeflocaties
het project Proeflocaties Gezamenlijke beoordeling lokaal vormgeven en uitvoeren.
Op basis hiervan kan beslist worden over het vervolg van de Gezamenlijke beoordeling,
in welke vorm en onder welke voorwaarden dit dient plaats te vinden.
 7. Wonen, welzijn en zorg
 Woningaanpassingen
 Tijdens het Algemeen Overleg op 11 juni 2008 (Kamerstukken II 2007–2008,
29 538, nr. 86) signaleerde mevrouw Van Miltenburg knelpunten in
de financiering van zeer dure woningaanpassingen, waarbij een onevenredig
groot effect op het budget zou ontstaan. Mevrouw Van Miltenburg vroeg zich
af of er sinds de Wmo meer of minder woningaanpassingen zijn verstrekt dan
in het verleden en wat de stand van zaken is aangaande de verlening van woningaanpassingen.
Zoals ik tijdens het Algemeen Overleg aangaf, zijn woningaanpassingen een
belangrijk element van de Wmo. Naar aanleiding van een amendement van het
lid Van der Vlies (Kamerstukken II 2008–2009, 31 795, nr. 12)
heb ik daarom ook ingestemd met wijziging van artikel 4
van de Wmo, waarmee gemeenten gevraagd wordt bij de verlening van (woon)voorzieningen
ondermeer rekening te houden met de persoonskenmerken en de behoeften van
de aanvrager, die vanwege een veranderde gezinssituatie wil verhuizen.
 
 Dure woningaanpassingen (duurder dan € 20 420) konden voor
de inwerkingtreding van de Wmo gedeclareerd worden bij het Ministerie van
VWS. Het daarvoor beschikbare budget (€ 24 900 000) was
voldoende om de dure woningaanpassingen die gemeenten bij VWS declareerden,
te financieren. Bij de invoering van de Wmo is in overleg met de VNG afgesproken
dit budget, in het kader van het financieel arrangement van de Wmo, over te
hevelen naar het gemeentefonds. Daarover bent u op 11 januari 2007 geïnformeerd
(Kamerstukken 2006–2007, 30 800 XVI en 30 131 nr. 60).
 
 Ik heb onderzoek laten verrichten om na te gaan in hoeverre er veranderingen
zijn opgetreden in het gemeentelijke beleid op het gebied van de verlening
van dure woningaanpassingen sinds de inwerkingtreding van de Wmo. Het onderzoek
moest ondermeer inzicht geven in mogelijke wijzigingen in:
 – de criteria die een gemeente gebruikt voor de beoordeling van
aanvragen voor woningaanpassingen;
 – de toepassing van het primaat van verhuizen;
 – het woningbouwbeleid.
 
 Uit dit onderzoek (Compensatieplicht en grote woonvoorzieningen. Hoe gaan
gemeenten om met het verstrekken van dure woonaanpassingen?) blijkt dat het
overgrote deel van de 50 onderzochte gemeenten sinds het van kracht worden
van de Wmo de verstrekking van dure woningaanpassingen niet heeft gewijzigd.
Gemeenten blijken over het algemeen geen wijzigingen te hebben aangebracht
voor zover het gaat om de criteria voor de verlening van dure woningaanpassingen
en de toepassing van het primaat van verhuizen.
 Beter thuis in de buurt
 Ruim de helft van de gemeenten geeft wel aan een actiever woningbouwbeleid
(gericht op het realiseren van voldoende geschikte woningen voor personen
met beperkingen) te voeren. Voorbeelden hiervan zijn: meer aandacht voor prestatieafspraken
met woningcorporaties, de bouw van levensloopbestendige woningen en het samen
met woningcorporaties onderzoeken van de toekomstige vraag naar woningen voor
personen met een beperking. Ik ben erg blij met initiatieven van gemeenten
om met een actief woningbouwbeleid in te spelen op de vraag naar geschikte
woningen voor ouderen en personen met beperkingen zodat zij (langer) zelfstandig
kunnen (blijven) wonen.
 
 Om dit soort initiatieven zoveel mogelijk te faciliteren is door VNG en
Aedes een project gestart genaamd «Lokaal aan de slag met Wmo en wonen».
Het project wordt financieel door VWS ondersteund in het kader van het Actieplan «Beter
(t)huis in de buurt» en heeft als doel gemeenten en corporaties te faciliteren
bij het maken van een woningbouwbeleid waarin vooraf al rekening wordt gehouden
met de behoefte aan woningen die geschikt zijn voor personen met een beperking
zodat grootschalige aanpassingen van woningen achteraf zoveel als mogelijk
voorkomen kunnen worden. In dit kader verschijnt begin 2010 een handreiking
die alle betrokken partijen zal ondersteunen bij het bereiken van het bedoelde
resultaat. 
 
 Samenwerking tussen de actoren op de terreinen wonen, zorg en welzijn
is essentieel om samenhangend beleid voor wonen, welzijn en zorg te realiseren.
Samen met mijn collega van WWI wil ik gemeenten en hun samenwerkingspartners
helpen bij het ontwikkelen en uitvoeren van dit beleid. Daartoe is voorjaar
2009 – als onderdeel van het Actieplan «Beter (t)huis in de buurt» –
het ondersteuningsprogramma «Verbinding wonen welzijn en zorg«
gestart dat uitgevoerd wordt door drie kenniscentra: Movisie, Vilans en het
kenniscentrum wonen-zorg van Aedes/ActiZ. Gemeenten kunnen gebruik maken van
adviseurs (individueel of in praktijkwerkplaatsen) bij vraagstukken rond samenwerking
en regievoering. Daarnaast voorziet het programma in het bundelen, vertalen
en verspreiden van kennis en in scholing, training en workshops.
 Mensen met een beperking in de lokale samenleving
 Ook de Taakgroep Handicap en Lokale Samenleving, opvolger van de Taskforce
Handicap en Samenleving, levert een belangrijke bijdrage aan het gemeentelijke
beleid over personen met een beperking. De Taakgroep, onder voorzitterschap
van oud CDA-senator mevrouw Van Leeuwen, heeft zich ten doel gesteld zoveel
mogelijk gemeenten ervan te overtuigen dat het belangrijk is burgers met beperkingen
zoveel mogelijk te betrekken bij het gemeentelijke beleid. De Taakgroep organiseert
daartoe ondermeer overleggen tussen gehandicaptenplatforms, Wmo-raden en de
lokale bestuurders. De boodschap van de taakgroep is dat betrokkenheid van
personen met beperkingen nodig is om ervoor te zorgen dat niemand wordt buitengesloten.
Immers ook zij moeten kunnen meedoen in de samenleving. Gemeenten hebben in
het kader van de Wmo een verantwoordelijkheid en kunnen een belangrijke bijdrage
leveren door bij het maken van beleid rekening te houden met de gevolgen van
dat beleid voor burgers met een beperking. De lokale activiteiten van de taakgroep
worden voortgezet. In ieder geval tot april 2010, met de intentie om te verlengen
tot 2011. Het eindrapport van de Taskforce waarin verslag wordt gedaan van
alle activiteiten en de resultaten in de periode van 2004 tot 2008 treft u
als bijlage aan.
 8. Rol van de Wmo-raden
 Op verzoek van de heer Pechtold (D66) is er bij Movisie een onderzoek
uitgezet naar de invloed van Wmo-raden op het gemeentelijk beleid. Deze onderzoeksvraag
laat zich niet eenvoudig beantwoorden. Om die reden heeft Movisie een voorstudie
uitgevoerd op basis van bestaand onderzoek.
 
 Movisie constateert dat er grote verschillen bestaan in samenstelling,
deskundigheid, functioneren en invloed van de Wmo-raad. Een eenduidig beeld
van het functioneren van de Wmo-raden is daarom nog moeilijk te geven. De
raden zijn nog jong en volop in ontwikkeling. Vanwege deze diversiteit is
het ook moeilijk om nu al een antwoord te geven op de vraag naar de invloed
van Wmo-raden. De voorstudie van Movisie bevat wel een aantal interessante
conclusies.
 
 – De representativiteit van de Wmo-raden is nog matig omdat sommige
groepen minder vertegenwoordigd zijn (mensen met een psychische handicap,
dak- en thuislozen, jongeren, allochtone hulpvragers). Andere groepen lijken
oververtegenwoordigd (ouderen, lichamelijk gehandicapten). Die samenstelling
kan leiden tot een vertekening in de invloedsuitoefening van de Wmo-raden
in die zin dat sommige groepen hun belangen beter naar voren kunnen brengen
dan anderen.
 – De deskundigheid van de Wmo-raden is redelijk tot goed als men
uitgaat van de ambitie dat de Wmo-raad een onderbouwd en gedegen gevraagd
advies geeft over beleidsnota’s. Wmo-raden voelen zich hierin serieus
genomen, zonder dat al hun aanbevelingen altijd worden overgenomen. Als het
ambitieniveau van de Wmo-raad verder gaat, in de zin dat de raad ongevraagd
advies geeft en eigen thema’s agendeert, dan zijn er nog stappen te
zetten.
 – Het instellen van Wmo-raden alleen is niet een afdoend antwoord
op de verplichting van de gemeenten om burgers te betrekken bij het gemeentelijk
beleid. De Wmo-raden vervullen al een belangrijke rol in het betrekken van
burgers bij het beleid en hebben veel mogelijkheden, maar kunnen burger- en
cliëntenparticipatie niet alleen dragen. Vooral de meer kwetsbare burgers
zullen ook op andere manieren betrokken dienen te worden bij het Wmo-beleid.
 
 Op basis van deze voorstudie ontwikkelt Movisie een definitieve onderzoeksopzet
voor het onderzoek naar de invloed van Wmo-raden op het gemeentelijk beleid.
Daarbij zal onderscheid gemaakt worden in feitelijke, formele en ervaren beleidsbeïnvloeding.
 
 Relevant in dit verband is mijn toezegging om de oprichting en opstart
van een landelijke koepel van Wmo-raden financieel te ondersteunen. Deze koepel
zal zich onder andere richten op de ondersteuning van lokale Wmo-raden.
 9. Overig
 In het AO Meavita van 29 januari jongstleden heb ik naar aanleiding
van een vraag van het lid Van Miltenburg toegezegd de marktverdeling van thuiszorgaanbieders
bij de huishoudelijke hulp in Nederland te willen onderzoeken en de NMa daarop
te laten reageren. De inspanning is erop gericht uw Kamer in oktober daarover
te berichten.
 
 De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
 M. Bussemaker
 
 
 
 
 Zelfstandigen zonder personeel, EIM & Bureau Bartels, Zoetermeer,
oktober 2008.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.