Publieke moraal; Brief minister met de kabinetsreactie op het WRR-rapport 'Waarden en normen en de last van het gedrag'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29454, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

10-03-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29454 nr. 2

05-03-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKabinetsreactieWRR-rapport «Waarden» normen en de last van
het gedrag1. Inleiding2. Waarden, waardepluriformiteit en gemeenschappelijke
waarden3. Normen, gedrag en de rol van de samenleving4. Wat doet de overheidVeiligheidJeugdOnderwijsIntegratieCommunicatie met de samenleving
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29454Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 69 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 454Publieke moraalnr. 2BRIEF VAN DE MINISTER-PRESIDENT, MINISTER VAN ALGEMENE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 5 maart 2004Hierbij zend ik u de kabinetsreactie op het WRR-rapport «Waarden,
normen en de last van het gedrag» waarmee de ministerraad op 5 maart
2004 heeft ingestemd.De Minister-President, Minister van Algemene Zaken,J. P. Balkenende KabinetsreactieWRR-rapport «Waarden» normen en de last van
het gedrag1. InleidingHet thema «waarden en normen» staat volop in de maatschappelijke
belangstelling. Dat is niet voor niets. In alle geledingen van de samenleving
bestaat er een zeker onbehagen over een verruwing van omgangsvormen. Dit breed
levende onbehagen heeft in de publieke discussie dikwijls betrekking op een
veelheid aan gesignaleerde ontwikkelingen op tal van terreinen van de samenleving.
Als gevolg hiervan gaat achter de actuele discussie over waarden en normen
een grote variëteit aan maatschappelijke ongenoegens schuil. Deze lopen
uiteen van concrete ergernissen ten aanzien van asociaal gedrag op straat,
misbruik van collectieve voorzieningen, respectloosheid ten opzichte van ouderen,
wangedrag van leerlingen in het onderwijs tot buitensporig geweld op de televisie.
Sommigen spreken meer in het algemeen over een toename van «hufterigheid»
in de maatschappij, in het bijzonder in de publieke ruimte.Naast onvrede over bepaalde vormen van normoverschrijdend gedrag en een
door velen gepercipieerde verharding van de samenleving wordt het debat over
waarden en normen onder meer gevoed door algemene maatschappelijke veranderingsprocessen
die hun wortels hebben in de jaren '60 en '70 van de 20e eeuw. Burgers maakten
deel uit van processen van individualisering, secularisering, emancipatie
en persoonlijke ontplooiing. De individuele vrijheid van burgers wordt in
ons land terecht met hoofdletters geschreven. Opleiding en emancipatie hebben
geleid tot een grotere mondigheid, die tevens een groter beroep op de eigen
verantwoordelijkheid mogelijk maakt. Deze verworvenheden moeten worden gekoesterd
in de Nederlandse samenleving. In sommige gevallen lijkt het accent op individuele
vrijheid en zelfverwezenlijking echter te leiden tot egocentrisme, vormen
van zelfverrijking en een gebrek aan oog voor de vrijheden van anderen.Het debat over waarden en normen krijgt voorts een extra dimensie door
de toegenomen pluriformiteit in ons land mede als gevolg van een toestroom
van grote groepen immigranten. Nederland heeft zich in enkele decennia van
een mono-etnische naar een multi-etnische samenleving ontwikkeld. Vooral daar
waar deze diversiteit soms sterk botsende waarden- en gedragpatronen met zich
brengt, leidt dit tot een discussie over de vraag welke waarden en normen
gemeenschappelijk zouden moeten worden gedeeld.De discussie over waarden en normen kent daarmee zeer vele facetten. De
belangstelling voor het onderwerp is groot en de daarmee in verband gebrachte
problemen zijn reëel. Het is om die reden dat het kabinet aandacht schenkt
aan dit belangrijke thema, in het bijzonder door de publieke discussie verder
te stimuleren en te verdiepen. Vanwege de complexheid van de problematiek
en de kans dat discussies over waarden en normen daardoor tot een Babylonische
spraakverwarring leiden, heeft het kabinet het wenselijk geacht bij brief
van 8 november 2002 de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
(WRR) om een advies te vragen. Meer concreet heeft het kabinet de WRR verzocht
te adviseren over het belang van gemeenschappelijke waarden voor het effectief
functioneren van een samenleving. In het verlengde daarvan is tevens de vraag
gesteld aan welke gemeenschappelijke waarden in dit verband precies gedacht
moet worden. Tevens is de WRR gevraagd in te gaan op eventuele niet algemeen
gedeelde respectievelijk conflicterende waarden in onze samenleving, al dan
niet samenhangend met cultuurverschillen, in relatie tot de vraag
of en in hoeverre het uiteenlopen van bepaalde waarden maatschappelijk problematisch
moet worden geacht.Op 8 december 2003 presenteerde de WRR zijn Rapport «Waarden,
normen en de last van het gedrag». Het kabinet heeft hiervan met veel
belangstelling kennisgenomen. Met dit rapport levert de raad onmiskenbaar
een waardevolle bijdrage aan de maatschappelijke en politieke gedachtevorming
over waarden en normen. Het kabinet is de raad hiervoor erkentelijk. Het kabinet
hecht er in het bijzonder aan zijn waardering uit te spreken voor de wijze
waarop de WRR de vraagstelling van het kabinet nader heeft geïnterpreteerd
en uitgewerkt. Omdat de aanleiding van de adviesaanvraag, zoals de raad terecht
aangeeft, nadrukkelijk ook de zorgen om uiteenlopende afkeurenswaardige gedragingen
in de samenleving behelsde, heeft de raad het wenselijk geacht om aan dergelijke
gedragingen ook expliciet aandacht te besteden in zijn rapport. De centrale
plaats die gedrag in het rapport inneemt, komt treffend tot uitdrukking in
de titel «Waarden, normen en de last van het gedrag», waarbij
«de last van het gedrag» verwijst naar een dubbele betekenis.
Het kabinet onderschrijft dat de aanleiding tot het waarden- en normendebat
enerzijds is gelegen in overlast en hinder die sommige normoverschrijdende
gedragingen de samenleving bezorgen. Anderzijds is maatschappelijk aanvaardbaar
gedrag inderdaad een last oftewel een plicht die op de schouders rust van
eenieder die van onze samenleving deel uitmaakt en die meer omvat dan enkel
het naleven van de wettelijke normen.Het rapport van de WRR is gedegen en uitgebreid. Het bevat een heldere
beschrijving van de begrippen «waarden» en «normen»,
het beschrijft op overtuigende wijze het verband tussen normen en gedrag en
het geeft een heldere analyse van de rol van de overheid. In algemene zin
onderschrijft het kabinet de drie belangrijke hoofdlijnen van het rapport.
In de eerste plaats is dat het belang van waardepluriformiteit in de moderne
open samenleving. Terecht wordt daarbij door de WRR aangegeven dat deze waardepluriformiteit
hand in hand dient te gaan met een kern van gemeenschappelijke waarden. Ten
tweede onderschrijft het kabinet de visie van de WRR dat op het gebied van
waarden en normen de eigen verantwoordelijkheid van de samenleving (burgers
en instituties) voorop dient te worden gesteld. De raad completeert daarbij
dit beeld door tevens te wijzen op de rollen die de overheid moet vervullen.
In de derde plaats geeft de WRR terecht aan dat «waarden» en «normen»
begripsmatig sterk van elkaar verschillen. Zij zijn, zoals de raad betoogt,
niet automatisch eenduidig en onvermijdelijk aan elkaar te relateren. Hetzelfde
geldt voor de relatie tussen waarden en gedrag. In de discussie over waarden,
normen en gedrag dient dit ook volgens het kabinet steeds in het achterhoofd
te worden gehouden. Tegelijkertijd betekent dit geenszins dat het hier drie
los van elkaar staande begrippen betreft. De WRR geeft in zijn rapport (blz.
50 e.v.) een aantal illustratieve voorbeelden van de wijze waarop waarden
in de praktijk kunnen worden gebracht door hieruit normen, gedragsregels en
beslissingen over feitelijke gedragingen af te leiden.Het kabinet heeft er voor gekozen om niet op alle onderdelen van het rapport
expliciet en uitgebreid te reageren. Daarmee zou onherroepelijk te weinig
recht worden gedaan aan de uiteenlopende onderdelen van de WRR-analyse. In
de onderhavige kabinetsreactie heeft het kabinet ervoor gekozen, tegen de
achtergrond van het WRR-advies, zijn eigen visie op het vraagstuk rond waarden
en normen te ontvouwen. Daarbij zal achtereenvolgens worden ingegaan op 1)
het complex aan waarden, waardepluriformiteit en gemeenschappelijke waarden,
2) normen, gedrag en de eigen verantwoordelijkheid van de samenleving en 3)
de rol van de overheid.2. Waarden, waardepluriformiteit en gemeenschappelijke
waardenDe WRR heeft veel werk gemaakt van een verkenning van de begrippen waarden
en normen en de problemen die hiermee samenhangen. Met name het waardebegrip
kan moeilijk eenduidig worden gedefinieerd, onder meer samenhangend met de
vele niveaus waarop men over waarden kan spreken: over wiens waarden gaat
het, wat wordt gewaardeerd, wie zijn de begunstigden van waarden, op welke
termijn heeft de waarde betrekking? Daarnaast hebben waarden veelal een hoge
abstractiegraad.De WRR benadrukt in zijn rapport zowel het belang van waardepluriformiteit
als de betekenis van het bestaan van gemeenschappelijke waarden. Zoals aangegeven
onderschrijft het kabinet deze stellingname. In lijn met de WRR-analyse is
de visie van het kabinet hierop (meer in het bijzonder) de volgende.Ook het kabinet meent dat waardepluriformiteit – het naast elkaar
bestaan van uiteenlopende waarden – een wezenskenmerk is van onze democratische
rechtsstaat. De pluriformiteit van waarden is in ons land geworteld in een
lange traditie. De samenleving als geheel heeft er belang bij dat individuele
burgers de vrijheid hebben hun eigen waarden te ontwikkelen en uit te dragen.
Dit is een belangrijke verworvenheid van de moderne, vrije samenleving. Tegelijkertijd
dient de vrijheid van de individuele burger te worden begrensd indien daarmee
de keuzevrijheid of het welbevinden van medeburgers geweld wordt aangedaan.
De democratische rechtsstaat biedt het kader waarbinnen niet alleen verschillende
waarden naast elkaar kunnen bestaan, maar waarbinnen tevens onvermijdelijke
waardeconflicten op vreedzame wijze kunnen worden opgelost.Naast het belang van waardepluriformiteit binnen het kader van de democratische
rechtsstaat benadrukt de WRR tevens de betekenis van het bestaan van gemeenschappelijke
waarden. Het kabinet onderschrijft en onderstreept dit. Waardepluriformiteit
betekent niet dat het delen van waarden er niet toe doet. Integendeel, een
samenleving kan alleen functioneren als er een basis is van gemeenschappelijke
waarden die door de leden van die samenleving min of meer op gelijke wijze
worden geaccepteerd. Te denken valt aan waarden die besloten liggen in de
fundamentele rechten van de mens, zoals de gelijkheid voor de wet en een verbod
op onmenselijke behandeling. Dergelijke gemeenschappelijke waarden definiëren
een aantal basale uitgangspunten die richting geven aan ons handelen. Dat
wil niet zeggen dat mensen dezelfde opvattingen over de wenselijke inrichting
van hun leven en de maatschappij dienen te hebben. De vrijheid van gedachten
is immers een ongeconditioneerd recht. De grote variëteit aan levensbeschouwelijke
en politieke overtuigingen, die in ons land sinds lange tijd vreedzaam naast
elkaar bestaan, laat ook zien dat van eenvormigheid in het denken geen sprake
is. Dit leidt er echter soms toe dat fundamentele waarden van mensen, die
hun uiting vinden in gedragingen, botsen en aldus het in harmonie samenleven
zullen bemoeilijken. De inwoners van een land moeten ondanks al hun verschillen
elkaar juist kunnen vinden en begrijpen op intrinsieke waarden, zoals de wijze
waarop we vreedzaam met conflicten omgaan. Het is die eenheid die de basis
biedt voor het kunnen leven in verscheidenheid. Zolang die gemeenschappelijke
basis er is, is bovendien aan een belangrijke voorwaarde voldaan om conflicten
in het dagelijkse leven op vreedzame wijze op te lossen. Burgers kunnen elkaar
dan immers in rechtstreeks contact, in democratische processen en via de rechtspraak
aanspreken op die onderliggende waarden. Hoe ongrijpbaar waarden ook kunnen
zijn, en hoe verschillend eenieder die ook kan uitleggen en toepassen, er
is dan toch een gedeelde maatstaf waar normen en gedrag tegen
afgezet kunnen worden. Als gemeenschappelijke waarden ontbreken, valt die
maatstaf weg. Dan is er geen basis meer om elkaars handelen werkelijk te kunnen
begrijpen en worden conflicten over de inrichting van het eigen leven en van
de maatschappij al gauw onoverbrugbaar.Gemeenschappelijke waarden kunnen niet (geheel) los worden gezien van
de Nederlandse geschiedenis en cultuur die mede bepalen op welke wijze daaraan
invulling wordt gegeven in regelgeving, rechtspraak, beleid, democratische
besluitvorming en samenleving. Niet alle waarden overleven in ongewijzigde
vorm de ontwikkelingen van een samenleving. Het zijn juist deze ontwikkelingen
die kunnen dwingen tot herinterpretatie van waarden. In de adviesaanvraag
aan de WRR heeft het kabinet dan ook aangegeven welke ontwikkelingen nu reden
geven om een dergelijke herbezinning te houden. Met name heeft het kabinet
daarbij gewezen op de individualisering van de samenleving, demografische
ontwikkelingen en ontwikkelingen in de sfeer van de tijdsbesteding.De discussie over gemeenschappelijke waarden is de laatste jaren mede
in de aandacht komen te staan door het grote aantal immigranten uit andere
culturen dat zich blijvend in ons land heeft gevestigd. Daarbij zijn en worden
scherpe discussies gevoerd over een begrip als multiculturele samenleving
en over de doelstellingen van integratiebeleid. Het kabinet zal in brede zin
zijn visie op integratie weergeven in het kabinetsstandpunt naar aanleiding
van het rapport van de Tijdelijke commissie onderzoek integratiebeleid (commissie-Blok).
In het kader van de onderhavige kabinetsreactie beperkt het kabinet zich tot
de relatie tussen integratie en waarden en normen.De analyse in deze paragraaf noopt tot een heldere stellingname in het
integratiedebat. Zoals aangegeven vergt een harmonische samenleving dat de
leden daarvan elkaar weten te vinden op een kern van gemeenschappelijke waarden.
Het kan dus niet zo zijn dat mensen deze waarden afwijzen. Dit geldt dus ook
voor degenen die zich nieuw vestigen in onze maatschappij. Naar de mening
van het kabinet kan en mag van nieuwkomers in dit opzicht worden verwacht
dat zij zich daarvan bewust zijn en zich daarnaar gedragen. Dat betekent niet
dat het integratiebeleid verwordt tot assimilatiebeleid. Juist een samenleving
die gebaseerd is op een kern van waarden die het vreedzaam samenleven vanuit
diversiteit bevorderen, kan zeer veel ruimte garanderen om het dagelijks leven
in te richten naar eigen inzichten, cultuur en religie. Deze tolerantie ten
aanzien van diversiteit is, als gezegd, een van de wezenskenmerken van onze
samenleving. Tolerantie mag echter niet verworden tot vrijblijvendheid. Er
is, voor ieder die deel uitmaakt van onze samenleving, sprake van vrijheid
in gebondenheid. Gebondenheid aan de regels en normen, maar ook aan respect
voor de gemeenschappelijke waarden van onze samenleving.Wie zegt dat in een waardepluriforme samenleving als de onze toch de noodzaak
bestaat van een basis van gemeenschappelijke waarden moet zich tevens de vraag
stellen over welke expliciete waarden het dan gaat. Veel van de centrale waarden
beleven wij namelijk impliciet. We zijn er zo te zeggen mee opgegroeid en
opgevoed. Die gemeenschappelijke waarden zijn ons stukje bij beetje bijgebracht
zonder dat zij vaak als zodanig benoemd worden. Er is dan ook geen heldere
afbakening tussen de gemeenschappelijke waarden en waarden die meer verbonden
zijn aan een of meer specifieke groepen in de samenleving. Daarom is het naar
de mening van het kabinet niet zinvol te streven naar een limitatieve opsomming
van de gemeenschappelijke waarden, temeer daar mensen vanuit opvoeding of
overtuiging soms voor verschillende woorden kiezen om dezelfde
waarden aan te duiden. Niettemin is een indicatie van de waarden waar het
kabinet in ieder geval aan denkt wel op zijn plaats.Tot de gemeenschappelijke waarden behoren in de visie van het kabinet
in de eerste plaats de fundamentele waarden van de rechtsstaat zelf. Daarbij
gaan de gedachten van het kabinet uit naar een aantal in onze Grondwet en
deels ook in internationale verdragen verankerde waarden:• gelijkwaardigheid leidend tot gelijke behandeling/discriminatieverbod• vrijheid van belijdenis van godsdienst en levensovertuiging• vrijheid van meningsuiting• vrijheid van vereniging, vergadering en betoging• eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer• onaantastbaarheid van het menselijk lichaamDeze grondrechten staan borg voor de bescherming van de menselijke waardigheid.
Zij scheppen een ruimte van vrijheid en garanderen de mogelijkheid van (waarde)pluriformiteit
die recht doet aan ieders individualiteit en die noodzakelijk is voor de democratische
samenleving. Een dergelijke samenleving levert een veelkleurigheid en rijkdom
op, waarvan de schoonheid en noodzakelijkheid door veel mensen wordt gewaardeerd.
Zij kan echter ook leiden tot spanningen ten aanzien van fundamentele vraagstukken
die mensen raken. Uitlatingen over homoseksualiteit, over de positie van vrouwen,
over de islam, kunnen leiden tot hevige maatschappelijke weerstand of bijval.
Het islamitisch godsdienstonderwijs en het dragen van de chador of nikaab
in publieke ruimten worden met argusogen bezien. Mede als gevolg van ontwikkelingen
in de ons omringende landen is ook het dragen van de hoofddoek opnieuw ter
discussie komen te staan. Deze gebeurtenissen en ontwikkelingen raken rechtstreeks
de betekenis van de Grondwet, in het bijzonder het discriminatieverbod, de
vrijheid van godsdienst en daaruit voortvloeiend het beginsel van scheiding
tussen kerk en staat, de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van vereniging
en de vrijheid van onderwijs, alsmede hun onderlinge verhouding. Deze grondrechten
zijn bij genoemde gebeurtenissen op verschillende wijze in het geding. Zij
kunnen met elkaar botsen, zoals het discriminatieverbod met de vrijheid van
meningsuiting en de vrijheid van godsdienstbelijdenis. Het is de vraag of
wet- en regelgeving en de wijze waarop daaraan uitleg wordt gegeven in jurisprudentie
een voldoende evenwicht waarborgen in de verhouding tussen grondrechten in
onze pluriforme samenleving, in het bijzonder in het geval van (discriminatoire)
uitlatingen die (mede) zijn gebaseerd op religieuze opvattingen. Over dit
complexe vraagstuk van grondrechten in de pluriforme samenleving zal het kabinet,
mede ter uitvoering van de door de Tweede Kamer aanvaarde motie-Dittrich,
dit voorjaar een nota aan de Tweede Kamer uitbrengen.Deze uitgangspunten en grondrechten vertegenwoordigen essentiële
waarden van onze samenleving. Met de WRR meent het kabinet dat daarenboven
ook andere waarden van belang zijn. Het gaat om waarden die betrekking hebben
op de onderlinge omgang tussen burgers, die moeilijk wettelijk kunnen worden
afgedwongen, maar die wel nodig zijn voor het goed functioneren van de samenleving,
juist omdat bovengenoemde grondrechten zoveel vrijheden garanderen. Voor de
Nederlandse samenleving kunnen in dat kader genoemd worden (zie ook WRR, pp.
166/256):• respect• empathie/mededogen• verdraagzaamheid/tolerantie• gelijkwaardigheid• integriteit/waarheidsgetrouwheid• verantwoordelijkheidszinDe WRR spreekt met betrekking tot deze waarden van «kleine deugden»
die nodig zijn om de «grote waarden van de rechtsstaat» voor een
langere duur veilig te stellen. Het zijn als het ware de uitgangspunten voor
het verantwoord omgaan met individuele vrijheid. Het kabinet ziet in de combinatie
van deze waarden, mede ingekleurd door cultuur en geschiedenis, dan ook een
zinvol en bruikbaar beoordelingskader voor de wijze waarop een samenleving
functioneert. Het is met name de historische en culturele inbedding van deze
waarden die bepaalt dat in ons land andere accenten kunnen worden gezet dan
in andere (ons omringende) samenlevingen.3. Normen, gedrag en de rol van de samenlevingDe WRR wijst erop dat, hoewel «waarden en normen» een gevleugeld
begrippenpaar zijn geworden, zij niettemin in aanzienlijke mate van elkaar
verschillen. Waarden zijn meestal positief geformuleerd, normen negatief.
Waarden bieden perspectief op waardevolle wenselijkheden, normen geven beperkingen
aan.Waarden, normen en gedrag hangen met elkaar samen; zij kunnen niet los
van elkaar worden gezien. Sommige normen, en zeker sommige regels, verwijzen
niet direct naar specifieke waarden maar zijn er slechts om in concrete situaties
een richtsnoer voor het gedrag te hebben. Andere normen en regels vinden hun
wortels echter wel degelijk in bepaalde waarden. Waarden geven het geheel
van de normen en regels in de samenleving daarmee richting en duiding. Anders
gezegd geven waarden de relevantie aan van de daaruit voortvloeiende normen.
Zo vindt de norm «gij zult een ander niet van het leven te beroven»
zijn verklaring in het waardeoordeel dat het leven intrinsiek waardevol is
en derhalve bescherming behoeft. Waarden staan daarmee aan het begin van een
keten die via normen tot concrete regels leidt. Voor het individu geldt dat
zijn of haar gedragingen niet alleen door de geldende regels bepaald worden,
maar ook door de eigen interpretatie van de in de opvoeding meegekregen waarden
en normen. Tegelijkertijd moet, zoals ook de WRR stelt, worden opgemerkt dat
de abstractiegraad van sommige waarden met zich brengt dat deze een grondslag
kunnen bieden voor meerdere, of zelfs aan elkaar tegengestelde normen. Hiermee
zij aangegeven dat de relatie tussen waarden en normen zeker ook niet als
dwingend is aan te duiden.Een deel van de normen die in onze samenleving in acht moeten worden genomen,
is neergelegd in wet- en regelgeving. Soms zijn die wettelijke normen procedureel,
praktisch en niet duidelijk verbonden aan waarden. In veel gevallen vormt
de wetgeving echter de formele neerslag van opvattingen en omgangsvormen die
zich in de maatschappij hebben gevormd en die, hoe indirect ook, wel degelijk
te herleiden zijn op achterliggende waarden (strafrecht, sociale zekerheid
enz.). De overheid kan wetten en regels niet effectief handhaven als burgers
en bedrijven zich daar niet in de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor
voelen.De WRR wijst er terecht op dat in de samenleving naast formele rechtsnormen
ook informele – i.c. sociale en morele – normen een belangrijke
rol spelen. Vaak zijn informele normen een waardevolle aanvulling op formele
rechtsnormen, in die zin dat zij bijdragen aan een prettige en/of doelmatige
omgang van burgers met elkaar. Uitgangspunt is de individuele vrijheid van
handelen binnen de grenzen van de wet. In vrijwilligheid kunnen burgers en
organisaties evenwel (impliciet of expliciet) omgangsnormen opstellen en hanteren
die verder gaan dan de wettelijke normen en die bedoeld zijn om een goede
omgang met elkaar te bevorderen. Daarbij kan men bijvoorbeeld denken aan de
huisregels van een vereniging, regels die voor de omgang met elkaar
worden opgesteld op scholen en initiatieven als de Goudse stadsregels en de
Rotterdamse stadsetiquette. Geen sociale groep kan functioneren als aanvaardbaar
gedrag alleen maar met machtsmiddelen kan worden afgedwongen. Het gaat niet
in de eerste plaats om de regels die wij anderen stellen, maar om de grenzen
die wij onszelf stellen. Dat geldt evenzeer in een gezin, als in een bedrijf
als in de publieke ruimte. Er moet bij de leden van die gemeenschap een basale
bereidheid bestaan om uit eigen beweging rekening te houden met de belangen
van anderen. Dit wordt ook wel aangeduid als «burgerzin», oftewel
het bewustzijn deel uit te maken van een samenleving waar iedereen door zijn
gedrag verantwoordelijk voor is. Vandaar het belang van de eerder genoemde
«kleine deugden».Een belangrijke waarde in onze samenleving wordt gevormd door het feit
dat ieder individu wordt geacht zelf keuzes te kunnen maken, daarmee ook verantwoordelijkheid
dragend voor zijn eigen gedrag. Opvoeding of de sociale druk van de groep
waarin iemand verkeert kan onacceptabel gedrag soms verklaren, maar vormen
daarvoor geen excuus. Een individu kan zich in onze maatschappij dus niet
achter de groep verschuilen alsof zijn gedrag buiten zijn eigen invloed tot
stand komt. De mens is een sociaal wezen. In die zin komen mensen pas tot
hun recht in relatie tot anderen. In relaties met anderen krijgen normen en
gedrag ook pas feitelijke betekenis.De formulering, overdracht, naleving en handhaving van dergelijke normen
zijn dus nadrukkelijk de verantwoordelijkheid van de burgers en de sociale
verbanden waarbinnen zij functioneren. Dat begint al in ieders jeugd. Daar
wordt een onmisbare basis gelegd voor iemands functioneren in deze maatschappij.
Het onderstreept het belang van het gezin (welke samenstelling dat dan ook
heeft). Een gezin is het eerste, het kleinste en meest indringende sociale
verband waarin een mens functioneert. Het kenmerkt zich idealiter in positieve
zin door onderlinge trouw, zorg en geborgenheid. De basale noties van waarden,
normen en acceptabel gedrag worden in de eerste plaats in de opvoeding van
kinderen gevormd. Ouders hebben dus een bijzondere verantwoordelijkheid. Overdracht
van waarden en normen aan de jongeren vindt daarnaast ook plaats in het verband
van scholen. Daarbij gaat, zoals de WRR ook stelt, niet om één
speciale les in waarden en normen (hoewel daar niets op tegen is als een school
dat wenselijk acht) maar om het totale normbesef dat de school in alle aspecten
van haar handelen overdraagt op de leerlingen. Het in stand houden van normen
is niet iets dat ophoudt bij de opvoeding of exclusief aan school en gezin
kan worden toegeschreven. Mensen maken deel uit van tal van sociale verbanden,
variërend van vriendenkring, werk, geloofsgemeenschap en sportvereniging
tot de buurt en de publieke ruimte in het algemeen. Niet overal heersen dezelfde
informele normen voor hoe je met elkaar moet omgaan. Wat in het ene gezin
een ongedwongen omgang tussen kinderen en ouders heet, is in het andere gezin
onbeleefd. Wat in de ene buurt gezellig heet, wordt in de andere buurt als
overlast ervaren. Op zich hoeft die variëteit in informele normen (mits
binnen de kaders van de wet) tussen verschillende groepen geen probleem te
zijn. Dat hoort bij een maatschappij die individuele vrijheden en verscheidenheid
belangrijk vindt. Problematisch wordt het als bepaalde gedragingen «derden»
raken, die deze gedragingen als ongepast of storend ervaren. Omgangsvormen
en gedragingen (mits niet in strijd met de wet) die in bepaalde kleine verbanden
gebruikelijk zijn of moeiteloos worden geaccepteerd zijn vrij, zolang iedereen
zich maar tegelijkertijd realiseert dat hij of zij ook deel uit maakt van
het grotere verband van onze samenleving en bereid is zich daarnaar te gedragen.
Dat komt het meest zichtbaar tot uitdrukking in het gedrag van mensen in de
publieke ruimte. Mensen behoren in de verschillende sociale verbanden
waarin zij functioneren en juist ook in het contact met onbekenden rekening
te houden met de ander en bereid zijn om elkaar aan te spreken op normoverschrijdend
gedrag. Dit vergt respect, verdraagzaamheid en verantwoordelijkheidszin.Het op vreedzame en aangename wijze samenleven is in eerste instantie
een streven waaraan burgers zelf invulling dienen te geven, samen met de organisaties
en verbanden waarvan zij deel uitmaken. Dit begint bij de opvoeding van jonge
kinderen. Daar waar ouders geconfronteerd worden met problemen in de opvoeding
van kinderen dienen zij gemakkelijk om hulp te kunnen vragen. In dat verband
kan gedacht worden aan bijstand van het consultatiebureau, de school, maar
ook van buren en naaste familie. Het schoon en veilig houden van de eigen
woonomgeving behoort ook tot de eigen verantwoordelijkheid van burgers. Hetzelfde
geldt voor de omgang met elkaar; feitelijk het in de praktijk brengen van
de «kleine deugden».De eigen verantwoordelijkheid van burgers en organisaties in onze samenleving
voor het naleven van normen (van formele of informele aard) staat dus voor
het kabinet voorop. Ook in die gevallen dat de overheid een rol heeft bij
normhandhaving is draagvlak onder de bevolking voor die normen essentieel.
Uiteenlopende organisaties zoals bedrijven, scholen en (sport)verenigingen
kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan normbesef door binnen hun domein
duidelijke gedragsregels op te stellen en deze te handhaven. Verder ziet het
kabinet een belangrijke rol weggelegd voor humanistische groeperingen, kerken,
moskeeën en andere geloofsgemeenschappen in de discussie over de verantwoordelijkheden
van individuen jegens elkaar en jegens de samenleving.Zoals in de Kabinetsvisie «Andere Overheid» is benadrukt (p.
8), kan de overheid niet regelen dat burgers hun eigen verantwoordelijkheid
nemen; zij kan dit slechts stimuleren. Wel zal de overheid de leden van deze
samenleving nadrukkelijk aanspreken op het nemen van eigen verantwoordelijkheid.
Juist als gaat om waarden en normen kan de «civil society» van
maatschappelijke instellingen, gezondheidszorg, scholen en verenigingen mede
zorgdragen voor de overdracht en het behoud van algemeen aanvaard maatschappelijk
gedrag. Dat hier sprake is van een eigen verantwoordelijkheid laat onverlet
dat er tevens een maatschappelijk c.q. algemeen belang gemoeid is met de vraag
of de samenleving deze eigen verantwoordelijkheid ook daadwerkelijk kan waarmaken.
Dat betekent dat de overheid zich in dezen niet geheel afzijdig kan opstellen.
Vanuit de zorg voor het algemene belang dient zij naar vermogen bij te dragen
aan het creëren van de omstandigheden waaronder burgers en organisaties
hun eigen verantwoordelijkheid zo goed mogelijk (kunnen) nemen en die hen
in staat stellen zich in vrijheid te kunnen ontplooien.4. Wat doet de overheidHet debat over waarden en normen vindt zijn wortels onder meer in een
breed maatschappelijk gevoel van onbehagen over de verruwing in omgangsvormen
tussen mensen, een toenemend gevoel van onveiligheid en de problemen die zich
voordoen bij de integratie van etnische minderheden in onze samenleving. Wat
is de rol van de overheid in het streven naar een veilige en vreedzame samenleving,
waarin jonge mensen kunnen opgroeien tot verantwoordelijke burgers en waarin
allochtone burgers op een goede wijze kunnen integreren?Heel algemeen kan de taak van de overheid geformuleerd worden als het
mogelijk maken van het vreedzaam samenleven en vruchtbaar samenwerken, juist
als er sprake is van conflicterende waarden. Daartoe behoort ook
het overdragen en beschermen van de waarden en deugden die dat mogelijk maken,
alsmede het formuleren en handhaven van normen. Ook dient de overheid voldoende
mogelijkheden te bieden voor het vreedzaam beslechten van conflicten. In algemene
zin vormt het democratische proces zelf bij uitstek een manier om in onze
samenleving op vreedzame wijze om te gaan met conflicterende zienswijzen.De overheid maakt vreedzaam samenleven en vruchtbaar samenwerken op veel
manieren mogelijk. Op uiteenlopende terreinen, van het onderwijs tot de handhaving
van de openbare orde, ontwikkelt de overheid voorstellen die direct dan wel
indirect van invloed zijn op waarden, normen en het gedrag van mensen. Het
kabinet rekent het tot zijn verantwoordelijkheid om de maatschappelijke discussie
over waarden en normen, via een palet aan activiteiten, op gang te houden
en verder aan te jagen en te verdiepen. Zodoende kan een bijdrage worden geleverd
aan het noodzakelijke bewustwordingsproces ten aanzien van het belang van
waarden en normen voor de samenleving. De achterliggende doelstelling van
het kabinet is bij te dragen aan een samenleving die méér is
dan een optelsom van individuen.Bovenal heeft de overheid de taak en de opdracht om zelf het «goede
voorbeeld» te geven door 1) de rechtsregels die in Nederland gelden
ook serieus te handhaven, 2) de integriteit van het openbaar bestuur te bewaken
en 3) de waarden en normen van de democratische rechtsstaat en de deugden
van burgerschap actief uit te dragen.• Zichtbare en merkbare handhaving van de normenEen evidente taak van de overheid is in de eerste plaats gelegen in een
zichtbare en merkbare handhaving van de normen die in wetten zijn vastgelegd.
De WRR constateert naar de mening van het kabinet terecht dat een afname van
controle en sanctionering van normovertredingen mede oorzaak is van een toename
van normoverschrijdend gedrag. De overheid heeft hier in het verleden steken
laten vallen terwijl juist een effectieve controle en sanctionering ertoe
kan bijdragen dat normen daadwerkelijk worden geïnternaliseerd. Anders
gezegd zal een verbod dat vrijwel straffeloos kan worden overtreden het vertrouwen
in de onderliggende norm aantasten. Om die reden kent het kabinet, onder erkenning
van het feit dat normhandhaving nooit de panacee voor alle regelovertreding
kan zijn, een hoge prioriteit toe aan een serieuze handhaving van wet- en
regelgeving. Het kabinet streeft enerzijds naar minder regels, maar vindt
anderzijds dat de regels die er zijn, zo goed mogelijk moeten worden nageleefd.• Bewaken van de integriteit van het openbaar
bestuurIn de tweede plaats ziet het kabinet een belangrijke taak weggelegd in
het bewaken van de integriteit van het openbaar bestuur. Terecht merkt de
WRR in zijn rapport op dat integriteit van bestuurders en ambtenaren één
van de belangrijkste voorwaarden vormt voor het vertrouwen tussen burgers
onderling en tussen burgers en het openbaar bestuur. Integriteit is cruciaal
voor alle geledingen in de samenleving. De bijzondere kenmerken van de overheidstaken –
zoals de besteding van publieke middelen en het monopolie over vele terreinen –
vereisen echter een extra hoog integriteitsniveau. Aan overheidsorganisaties
en overheidsmedewerkers worden specifieke en zwaarwegende eisen gesteld. Het
is essentieel dat alle overheidswerknemers zich houden aan de waarden en normen
die verbonden zijn aan het uitoefenen van de overheidstaak.In de Nota Integriteitsbeleid openbaar bestuur en politie is de stand
van zaken van het integriteitsbeleid in brede zin weergegeven. De nota plaatst
integriteit uitdrukkelijk in het kader van de grotere aandacht voor waarden
en normen. De bewaking van integriteit vergt een actieve opstelling. De genoemde nota bevat daartoe een set van beleidsvoornemens. Deze voornemens
beogen onder meer de kenbaarheid van de grondbeginselen van integriteit te
stimuleren door enkele kernbeginselen in de Ambtenarenwet te verankeren. Hierdoor
zullen (mede)overheden worden verplicht tot het opstellen van een sectorale
gedragscode voor ambtenaren en de nadere concretisering van de rechtsbescherming
van klokkenluiders.Integriteit dient natuurlijk ook voor politieke ambtsdragers hoog in het
vaandel te staan. Hun onkreukbaarheid is van essentieel belang. De positie
van gekozen volksvertegenwoordigers en andere politieke ambtsdragers in het
openbaar bestuur stelt hoge eisen aan de integriteit van hun handelen. Waarborg
voor de handhaving daarvan bij de bestuurders maakt primair onderdeel uit
van het stelsel van politieke verantwoordelijkheid. Een vertegenwoordigend
orgaan kan, al dan niet daartoe bewogen door de media, bestuurders erop aanspreken
wanneer er om welke reden dan ook twijfels bestaan aan hun integriteit. Voor
kandidaat-bewindspersonen is een beoordelingsprocedure geformaliseerd in een
brief van de minister-president van 20 december 2002. In aanvulling hierop
zal het kabinet bezien of de regelingen over openbaarheid van nevenfuncties
van politieke ambtsdragers verbeterd kunnen worden.Een belangrijke activiteit is voorts de lopende inventarisatie van het
integriteitbeleid bij de diverse tot het openbaar bestuur behorende overheidsorganisaties.
De inventarisatie – die wordt verricht door de minister van BZK in samenwerking
met de griffie van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen –
heeft tot doel te bepalen welke integriteitbevorderende maatregelen overheidsorganisaties
of overheidsonderdelen genomen hebben. Tevens wordt nagegaan of overheidsorganisaties
hierbij voldoende ondersteuning van het Rijk en/of de belangen- en koepelorganisaties
krijgen en waar verbeteringen mogelijk zijn. De Tweede Kamer zal naar alle
waarschijnlijkheid nog voor de zomer over de uitkomsten en bevindingen worden
geïnformeerd.• Uitdragen gemeenschappelijke waarden van de
democratische rechtsstaatTen derde heeft de overheid de verantwoordelijkheid om de gemeenschappelijke
waarden van de democratische rechtsstaat te bevorderen en onder de aandacht
te brengen. Hierbij hoort ook het uitdragen van een publieke moraal met de
daarbij behorende kleine deugden, die het mogelijk maken dat een democratische
rechtsstaat kan gedijen en ook is geworteld in de samenleving. In dit verband
wijst het kabinet op het initiatief tot instelling van een Boulevard van het
Actuele Verleden in Den Haag, waarbij het ministerie van OCW is betrokken.
Het betreft hier een cultuurhistorisch centrum waar aan een breed publiek
(waaronder scholieren, studenten en nieuwe Nederlanders) historische achtergronden
worden gepresenteerd bij actuele kwesties. Doelstelling daarvan is onder meer
de maatschappelijke betrokkenheid van de burgers te vergroten en hen te betrekken
bij maatschappelijke debatten zoals over waarden en normen, integratie en
multiculturaliteit. In dit kader wordt tevens de suggestie bezien om te komen
tot een Huis van de Democratie (met aandacht voor de historische dimensie
op onze parlementaire democratie). Ook de activiteiten van het door het ministerie
van BZK gesubsidieerde Forum voor Democratische Ontwikkeling (FDO), voortgevloeid
uit de activiteiten die in 1998 zijn ontplooid in het kader van het 150-jarig
bestaan van de Grondwet, spelen een belangrijke rol op dit terrein. Verder
werd al vermeld dat het kabinet binnenkort een nota zal uitbrengen over de
verhouding tussen de verschillende grondrechten in onze pluriforme samenleving.Naast de meer algemene verantwoordelijkheid van de overheid ten aanzien
van de handhaving van regelgeving, de integriteit van het openbaar bestuur
en het uitdragen van de waarden en normen van de democratische rechtstaat,
zijn er meer specifieke beleidsterreinen waarop de overdracht en handhaving
van waarden en normen een evidente rol spelen. Het kabinet concentreert zich
in dit kader vooral op de beleidsterreinen veiligheid, jeugdbeleid, onderwijs
en integratie.VeiligheidEen veilige omgeving is voorwaarde om burgers echt tot hun recht te laten
komen en het samenleven in diversiteit mogelijk te maken. Daar waar het gevoel
van veiligheid wordt aangetast neemt immers de saamhorigheid af en erodeert
het vertrouwen tussen burgers onderling en tussen burgers en de overheid.
Het tegengaan van geweld en het met geweld aantasten van persoon, goed en
recht van anderen is dan ook een klassieke kerntaak van de overheid. Veiligheid
is echter meer dan de afwezigheid van criminaliteit. Het gaat in algemene
zin om de naleving van wetten en regels, om de handhaving door de overheid
daarvan en, in bredere zin, ook om de mogelijkheid voor burgers om zelf conflicten
op een geweldloze wijze te beslechten.De WRR heeft in zijn rapport een heldere en bruikbare typologie geschetst
van de soorten gedragingen waaraan mensen zich kunnen storen. Het betreft
hier het onderscheid tussen onprettig, onbehoorlijk, onduldbaar en onwettig
gedrag. De oplopende schaal van onprettig naar onwettig gedrag gaat gepaard
met een oplopende schaal van onveiligheidsgevoelens. Onveiligheid heeft derhalve
te maken met het overschrijden van zowel formeel wettelijke normen als meer
informele sociale normen. De oorzaken moeten, zoals de WRR ook constateert,
worden gezocht in een gebrek aan internalisering van normen alsmede een gebrek
aan formele en informele controle op normoverschrijdend gedrag. Hiermee is
gelijk aangegeven dat de oplossing niet alleen van de overheid mag worden
verwacht, maar dat burgers zelf in hun maatschappelijke verbanden ook een
belangrijke rol te vervullen hebben.Het kabinet heeft zich ten doel gesteld om in de periode 2008–2010
een reductie van de criminaliteit en overlast in de publieke ruimte met –
indicatief – 20 tot 25% ten opzichte van 2002 te realiseren. Dit voornemen
en de maatregelen die genomen worden om het te realiseren zijn vastgelegd
in de nota «Naar een veiliger samenleving».• Aanpak «notoire» bronnenBij de bestrijding van de criminaliteit en het tegengaan van de overlast
legt het kabinet een accent op de aanpak van de «notoire» bronnen
van overlast en criminaliteit: de veelplegers en de risicojongeren die dreigen
af te glijden in een criminele carrière. De gedachtegang van het kabinet
is, dat met het aanpakken van deze twee groepen meer criminaliteit van de
straat zal worden gehaald, waardoor de onveiligheid in het publieke domein
zal afnemen en het achteruitgaan van de leefomgeving kan worden tegengegaan.• Aanpak asociaal gedragDit laat overigens onverlet dat het – geredeneerd vanuit het verband
tussen handhaving en internalisering van normen – ook van groot belang
is om milde vormen van normoverschrijdend gedrag aan te pakken Hiervoor zal
niet altijd het strafrecht het aangewezen instrument zijn, maar kan ook het
bestuursrecht ingezet worden (bestuurlijke boete).• Gerichter toezicht en handhavingVan belang is voorts dat het toezicht en de handhaving inmiddels gerichter
worden uitgevoerd op plaatsen en tijdstippen waarbij een verhoogd risico op
criminaliteit, geweld en overlast is te voorzien. Dit zijn plaatsen als stations,
uitgaansgebieden, winkelcentra, het gebied rond coffeeshops, jeugdverzamelplaatsen
etc. Regels worden strakker gehandhaafd. De politie en de gemeenten hebben
hiertoe meer bevoegdheden gekregen. De inzet van toezichthouders, handhavers
en private beveiligingsorganisatie is verruimd. Via de programma's «Handhaving
op niveau» en «Rijk aan handhaving» biedt de rijksoverheid
de andere betrokken overheidsorganen ondersteuning.Een goed voorbeeld van staand kabinetsbeleid op terrein van versterking
van het toezicht op en handhaving van normen is het Aanvalsplan Sociale Veiligheid
in het Openbaar Vervoer. Dit plan beoogt vanuit een integrale benadering een
aanvaardbaar niveau van sociale veiligheid voor reizigers en personeel tot
stand te brengen. Het plan bevat meer dan 20 maatregelen gericht op versterking
van de preventie, handhaving en vervolging in het openbaar vervoer en tevens
de verbetering van de regie daarop. De inspanningen ten aanzien van het openbaar
vervoer laat overigens ook zien dat de overheid niet zonder de medewerking
kan van betrokken instanties die het meest direct te maken hebben met normoverschrijdend
gedrag. Ook de NS heeft een eigen verantwoordelijkheid om vandalisme en agressie
in de treinen zoveel mogelijk tegen te gaan. Ook op andere terreinen zal het
kabinet een strikter handhavingsbeleid voeren. Het preventief fouilleren,
het gemeentelijk cameratoezicht en het invoeren van een algemene identificatieplicht
zijn daar voorbeelden van.• Bestrijding van haat en geweldBij het bevorderen van de veiligheid zal het kabinet tevens nadruk leggen
op het tegengaan van haat en geweld. Wie geweld gebruikt moet worden vervolgd
en berecht, zeker als dat geweld wordt gebruikt in reactie op een terechtwijzing
door een ander. Het kan in een rechtsstaat niet zo zijn dat burgers elkaar
niet meer durven aan te spreken op normoverschrijdend gedrag vanwege de angst
voor reactief geweld. In een pluriforme samenleving moet ook wie aanzet tot
haat of het gebruik van geweld tegen anderen die de vrijheid van meningsuiting,
godsdienst of levensovertuiging in praktijk brengen, erop kunnen rekenen vervolgd
en berecht te worden.Inmiddels is een aantal aanvullingen op het wetboek van strafrecht in
voorbereiding die dit in meer gevallen mogelijk maken. Daarnaast zal het kabinet
voor 1 april met een standpunt komen over de wijze waarop cultureel bepaald
geweld tegen vrouwen en meisjes, inclusief besnijdenis, het meest effectief
kan worden tegengegaan. Het reeds ingezette beleid om geweld in huiselijke
kring tegen te gaan zal met kracht worden voortgezet.Bij het bestrijden van geweld zal zoveel mogelijk gebruik worden gemaakt
van die sancties en maatregelen die de kans op herhaling verminderen, en waar
dat effectiever is ook van niet primair strafrechtelijke middelen.• Tegengaan van eigenrichtingHet afwijzen van geweld impliceert ook dat strafrechtelijk wordt opgetreden
tegen eigenrichting. Het verdedigen van lijf of goed is weliswaar ieders recht,
maar geen vrijbrief voor het gebruik van disproportioneel geweld. Omdat de
grenzen van wat aanvaardbaar is sterk afhangen van de concrete situatie, is
het van belang dat in voorkomende gevallen een uitspraak van de rechter gevraagd
wordt en dat deze gerespecteerd wordt – ook als op het eerste gezicht
of naar veler mening het geweldgebruik gerechtvaardigd was. Dit laat uiteraard
onverlet dat burgers die binnen de grenzen van de wet hun verantwoordelijkheid
nemen dan wel gebruik maken van hun rechten, niet bang hoeven te zijn voor
bestraffing.Een belangrijk aspect van het tegengaan van eigenrichting is, naast een
actieve handhaving door de overheid, het bieden van kwalitatief en kwantitatief
voldoende mogelijkheden voor vreedzame oplossing van maatschappelijke geschillen.
Een eerste vereiste daarvoor is, zoals het kabinet reeds heeft aangegeven
in de reactie op het WRR-rapport «De toekomst van de nationale rechtsstaat»,
een goed presterende rechtspraak. Daarbij zij overigens aangetekend dat die
rechtspraak wel vaker in de tweede linie zal dienen te opereren. De gang naar
de rechter is niet altijd de meest geschikte methode om een geschil op te
lossen. Een gedifferentieerde benadering van de rechtspleging – waarbij
de individuele burger meer op de eigen verantwoordelijkheid wordt aangesproken –
is dan ook noodzakelijk. Het kabinet bevordert daarom naast een goede toerusting
van de rechterlijke macht ook de ontwikkeling van alternatieven, zoals bemiddeling.• Preventie gericht op mensen in marginale positieCriminaliteit en andere vormen van normoverschrijdend gedrag kunnen niet
alleen worden tegengegaan met repressieve maatregelen. Zoals de WRR terecht
opmerkt dient de overheid tegelijkertijd een intensief preventiebeleid te
voeren, met name gericht op die groepen mensen die een marginale positie in
de samenleving innemen. Veel vormen van criminaliteit worden mede veroorzaakt
door dakloze psychiatrische patiënten en drugsgebruikers. Deze groepen
burgers bevinden zich vaak in een vicieuze cirkel van onaangepast gedrag dat
vervolgens verder leidt tot maatschappelijke uitsluiting. Met behulp van preventieve
maatregelen probeert het kabinet er echter voor te zorgen dat maatschappelijke
uitsluiting van kwetsbare groepen wordt tegengegaan. Het kabinet wil mensen
erbij houden en in staat stellen om zelf hun leven weer op orde te krijgen.Om de doorstroming van cliënten uit de maatschappelijke opvang naar
permanente woonvoorzieningen te bevorderen heeft het kabinet extra geld uitgetrokken.
Overlast op straat wordt hiermee bestreden. Daarnaast heeft het kabinet in
2003 besloten dat de medicinale verstrekking van heroïne naast methadon
aan een kleine groep van chronische heroïneverslaafden in zijn huidige
omvang wordt gecontinueerd.• Verbetering kwaliteit leefomgevingDe publieke ruimte van steden en dorpen vormt het decor voor een belangrijk
deel van de gesignaleerde problemen die burgers ervaren door het gedrag van
anderen. Het kabinet is van mening dat de kwaliteit van de publieke leefomgeving
en de mate waarin burgers direct bij de inrichting en het beheer daarvan worden
betrokken, van grote invloed zijn op de wijze waarop mensen de eigen woonomgeving
ervaren. Het kabinet streeft er naar om de woonomgeving van burgers schoon,
heel en veilig te laten zijn. Drie aspecten die nauw met elkaar samenhangen
en een bijdrage kunnen leveren aan het tegengaan van normoverschrijdend gedrag.
Daartoe worden meerdere initiatieven ontplooid.Door wettelijke normen te handhaven kan voorkomen worden dat de kwaliteit
van de publieke ruimte achteruit gaat. Met behulp van een gerichte nalevingsstrategie
wordt er naar gestreefd dat beleid en wet- en regelgeving op het terrein van
volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en milieu zoveel mogelijk ook daadwerkelijk
wordt nageleefd. Voorts wordt met behulp van diverse instrumenten getracht
de leefbaarheid en bewoonbaarheid van woningen te bewaren en daar waar mogelijk
te bevorderen. Zo worden op basis van de Wet Victor panden, die vanwege verstoring
van de openbare orde zijn ontruimd, in beheer gegeven van bijvoorbeeld
woningcorporaties teneinde de leefbaarheid te verbeteren. Ook zet het kabinet
met een project in op het tegengaan van onrechtmatige bewoning.Omdat zwerfafval door de burger als één van de belangrijkste
ergernissen wordt ervaren, zijn op initiatief van de minister van VROM met
het bedrijfsleven en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten in het Convenant
Verpakkingen III afspraken gemaakte over de aanpak van zwerfafval. Dit heeft
inmiddels geleid tot tal van concrete activiteiten. Met brede voorlichtingscampagnes
wordt een beroep gedaan op het verantwoordelijkheidsgevoel van de burger.
Met allerlei projecten, met name op gemeentelijk niveau, wordt concreet gewerkt
aan het voorkomen en opruimen van zwerfafval en aan een verdere verandering
van houding en gedrag van burgers. Ook wordt het voorzieningenniveau daar
waar nodig uitgebreid.Uit onderzoeken naar de woningbehoefte blijkt al vele jaren dat overlast
van buurtbewoners steeds bovenaan de lijst van factoren staat die bepalend
zijn voor ontevredenheid met de woonomgeving. Eén op de acht Nederlanders
heeft last van burenlawaai, met name in wijken waar de leefbaarheid op veel
meer punten slecht scoort. Teneinde lokale partijen zoveel mogelijk in staat
te stellen om in dit verband preventief op te treden heeft de minister van
VROM in samenwerking met die lokale partijen een handreiking burenlawaai opgesteld.
Deze handreiking is in eerste instantie bedoeld voor die partijen die bemiddelen
bij conflicten tussen buren over geluidsoverlast, zoals buurtbemiddeling,
het meldpunt overlast, gemeenten en woningbouwcorporaties.Jeugd• Snellere hulp bij opvoedingsproblemenVeruit de meeste jeugdigen in Nederland groeien zonder problemen op. Zij
schatten hun huidige leven tamelijk gunstig in, zijn tevreden over de relatie
met hun ouders en kunnen het ook vaak goed vinden met leeftijdgenoten. Een
kleine groep jongeren baart zorgen. Zij hebben relatief veel emotionele problemen,
vertonen onaangepast of delinquent gedrag, zij spijbelen, gebruiken relatief
veel drugs en alcohol en hebben doorgaans een minder goede relatie met ouders
en leeftijdgenoten.Ouders zijn primair verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen,
voor het bieden van een veilig en warm gezinsklimaat en ook voor de overdracht
van waarden en normen. Juist een vroegtijdige signalering van opvoedingsproblemen
van ouders door consultatiebureaus, op scholen en het aanbieden van begeleiding
kan ertoe bijdragen dat latere problemen worden voorkomen.• Goede samenwerking bij het lokale jeugdbeleid
en verbetering jeugdketenPreventie is in dit verband essentieel. Ook de Tweede Kamer heeft via
de motie Çörüz/Kalsbeek de wens geuit om het domein van het
lokale preventieve jeugdbeleid verder te verduidelijken. Eerste stap daarin
is geweest om samen met de gemeenten een aantal functies vast te stellen die
in voldoende mate op lokaal niveau aanwezig moeten zijn. Het gaat om adequate
en goed toegankelijke informatie, passende opvoedingsondersteuning en begeleiding
van gezinnen die de eigen situatie niet meer kunnen overzien. Het kabinet
investeert hier vanaf 2004 extra in. Verdere uitwerking krijgt zijn plaats
in de Wet Maatschappelijke Zorg. Het kabinet wil bovendien een minder vrijblijvende
benadering kiezen en meer mogelijkheden bieden voor verplichte opvoedingsondersteuning.
Momenteel wordt de nadere uitwerking van dat voornemen onderzocht waarbij
gekeken wordt naar varianten die lopen van «drang» tot «dwang». Voor vroege signalering en hulp is goede samenwerking tussen instanties
die verantwoordelijk zijn voor de vormgeving en uitvoering van het lokale
jeugdbeleid een eerste stap. Ook de samenwerking met de achterliggende, zwaardere
voorzieningen moet gegarandeerd zijn. Het kabinet streeft daarom naar een
sluitende jeugdketen. In het kader van de Operatie Jong wordt door verschillende
ministeries samengewerkt om voor een aantal van de knelpunten op dit terrein
een oplossing te vinden. In de Jeugdagenda zijn deze gebundeld en het kabinet
heeft zich ten doel gesteld deze voor 2007 te realiseren.• Specifieke aandacht voor allochtone jongerenDe positie van allochtone jongeren in Nederland verdient in dit opzicht
van de overheid bijzondere aandacht. Aanzienlijke aantallen allochtone jongeren
leven in verschillende werelden: de gesloten en beschermde wereld van de ouders,
de gestructureerde en open wereld op school en de vrije en ongecontroleerde
wereld daarbuiten. Het gaat hier om werelden die worden bepaald door zeer
van elkaar verschillende waarden en normen die de ontwikkeling van een eigen
identiteit ernstig kunnen belemmeren, met alle gevolgen van dien. Deze groepen
allochtone jongeren lopen een groter risico om te marginaliseren of uiteindelijk
in crimineel gedrag te vervallen. De overheid heeft een speciale verantwoordelijkheid
om deze jongeren vroegtijdige begeleiding en ondersteuning te bieden. Onderwijs
speelt hierbij een essentiële rol. Goed onderwijs kan voorkomen dat de
kansen van deze jongeren op volwaardige maatschappelijke participatie al van
meet af aan achterblijven bij die van autochtone leeftijdsgenoten. Hiervoor
zal gebruik worden gemaakt van verschillende instrumenten zoals Voor- en Vroegschoolse
Educatie, uitbreiding van het aantal leerwerktrajecten in het vmbo en het
hanteren van mentormethodieken voor risicoleerlingen. Bovendien hecht het
kabinet eraan dat ook jeugdigen actief deelnemen aan het maatschappelijke
leven. In dit licht laat het kabinet de wenselijkheid en uitvoerbaarheid onderzoeken
van een «sociaal jaar» voor jongeren, waarin zij maatschappelijk
participeren door het verrichten van vrijwilligerswerk.• Activeren van jeugd o.a. door sportNaast de belangrijke opvoedende rol van ouders heeft ook de omgeving directe
invloed op de jeugdigen. Het onderwijs neemt daarbij een zeer centrale plaats
in maar daarnaast zijn ook de buurt en de sportgelegenheden van belang. Het
kabinet stelt extra middelen aan gemeenten beschikbaar om jeugdigen die uit
de boot dreigen te vallen te activeren bijvoorbeeld via sport. In het kader
van het Europese Jaar van de Opvoeding door Sport 2004 start het kabinet hiermee.• Voorkomen schadelijk media-aanbod voor jeugdJeugdigen zitten steeds meer achter de computer en besteden ook een flink
deel van hun tijd aan het kijken naar de televisie en video's/dvd's. Om ouders
en jeugdigen te informeren over de schadelijkheid van mediaproducten is het
systeem van de Kijkwijzer in 2001 geïntroduceerd. Onlangs is de evaluatie
van dit systeem met de Tweede Kamer besproken. Geconcludeerd is dat de grondslag
van het stelsel van zelfregulering gehandhaafd blijft en dat op korte termijn
een aantal verbeteringen noodzakelijk is. In meer algemene zin is de discussie
over de invloed van media op jeugdigen, vooral wat betreft geweld recent hoog
opgelopen. Dit heeft er mede toe geleid dat het Kabinet zich laat adviseren
over de vraag hoe alle betrokken partijen hun onderscheiden verantwoordelijkheden
beter waar kunnen maken waar het gaat om de bescherming en weerbaarheid van
jeugdigen. De commissie wordt op korte termijn ingesteld en brengt in oktober
2004 haar advies uit.OnderwijsDe school heeft, in aanvulling op het gezin, mede tot taak eraan bij te
dragen dat jonge mensen zich vormen tot verantwoordelijke burgers ontwikkelen.
Tegelijkertijd worden maatschappelijke problemen voor een deel juist in het
onderwijs zelf zichtbaar. Leerlingen en personeel zijn de afgelopen jaren
indringend geconfronteerd met uiteenlopende vormen van normoverschrijdend
gedrag, bedreigingen, onveiligheid en geweld, zelfs met dodelijke afloop.
Deze dubbele constatering maakt dat het onderwijs en de samenleving als geheel
voor een zware, maar belangrijke opgave staan. In de huidige situatie doen
scholen al veel. In de regelgeving zijn immers al veel jaren elementen van
burgerschap, waarden en normen opgenomen: in de kerndoelen van het primair
onderwijs, de kerndoelen voor de basisvorming in het voortgezet onderwijs
en in vakken als geschiedenis en maatschappijleer in het voorgezet onderwijs.
De inspectie ziet daarop toe. De verscherping van de maatschappelijke problemen
rond een deel van de jongeren is aanleiding om de huidige praktijk te versterken.
Het kabinet ziet het als zijn taak om onderwijsinstellingen hierbij te ondersteunen,
maar wil nadrukkelijk beleidsruimte geven voor een eigen aanpak die past bij
de specifieke situatie van de eigen instelling.• Bevorderen schoolklimaat en veiligheid op schoolHet kabinet heeft goede nota genomen van de opvatting van de WRR dat veel
instituties tegenwoordig zozeer worden afgerekend op kwantificeerbare prestaties,
dat zij te weinig toekomen aan hun ruimere, maatschappelijke verantwoordelijkheden,
die immers vaak nauwelijks meetbaar zijn en vaak pas op langere termijn vruchten
afwerpen. De raad beveelt daarom aan instituties, voor zover die (mede) van
overheidsfinanciering afhankelijk zijn, niet uitsluitend op kwantificeerbare
prestaties af te rekenen indien dit zou betekenen dat de morele dimensies
in het functioneren van de instituties hiermee in de verdrukking zou komen.
Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling en beschouwt dit als een belangrijk
attentiepunt voor het huidige en toekomstige overheidsbeleid. Wel plaatst
het kabinet de kanttekening dat niet het beeld mag postvatten dat de overheid
in de huidige situatie instituties consequent zou afrekenen op beperkte meetbare
indicatoren, daarbij de ruimere maatschappelijke betekenis van instituties
verwaarlozend. Dit zou een onjuist beeld zijn. Om het terug te keren naar
het voorbeeld van het onderwijs: de onderwijsinspectie beoordeelt scholen
niet alleen op kwantitatief meetbare scores, maar betrekt ook nadrukkelijk
het pedagogisch klimaat, het schoolklimaat en de veiligheid op een school
bij haar oordeel. Veiligheid op school is voor het kabinet een wezenlijk aandachtspunt.
Binnenkort zal het kabinet, mede naar aanleiding van de recente geweldsincidenten
in het onderwijs, hierover met nadere plannen komen.• Afspraken tussen scholen, leerlingen, ouders
en jeugdinstellingenDe school neemt geen geïsoleerde positie in de samenleving in, maar
maakt daar ten volle deel van uit. Het onderwijs kan het niet alleen. Om te
beginnen moeten ouders zelf hun verantwoordelijkheid nemen voor de opvoeding
van hun kinderen. De school kan daar niet meer dan een aanvullende rol vervullen.
Verder moet het onderwijs kunnen samenwerken en zich gesteund kunnen weten
door andere instellingen in de nabijheid van de school (jeugdzorg, welzijn,
sport, jeugdwerk etc), waarbij een regierol is weggelegd voor de gemeenten.
Ook door het aanhalen van de betrekkingen van de school met andere delen van
de samenleving, bijvoorbeeld door maatschappelijke stages, kunnen waarden
en normen worden geïnternaliseerd. Verder is vanzelfsprekend de betrokkenheid
van ouders bij het onderwijs in dit verband van cruciaal belang. Ouders zijn niet alleen maar consument maar vooral ook partner van de school waarop
een beroep kan worden gedaan. Het kabinet is er in dit verband voorstander
van dat scholen, leerlingen en hun ouders duidelijk maken waarop ze elkaar
kunnen aanspreken.• Verplichte aandacht voor burgerschap in het
primair en voortgezet onderwijsMet de WRR is het kabinet van mening dat veel belang moet worden gehecht
aan het instandhouden en in de praktijk brengen van sociale en morele waarden
en het handhaven van regels binnen de school zelf. Actieve participatie door
jongeren zelf in de school is een goede oefening voor actief en democratisch
burgerschap in de samenleving als geheel.De Onderwijsraad heeft in zijn advies «Onderwijs en burgerschap»
gepleit voor een doelbepaling inzake burgerschap in de verschillende sectorwetten
voor het onderwijs. Zoals in de kabinetsreactie op het genoemde advies uitvoeriger
zal worden toegelicht, neemt het kabinet voor het primair en voortgezet onderwijs
deze aanbeveling, die ook wordt ondersteund door de WRR, over. Een dergelijke
bepaling geeft een duidelijke opdracht aan de school in het onderwijs aandacht
te schenken aan burgerschap en aan de waarden en normen die daaraan ten grondslag
liggen. De wijze waarop scholen bijdragen aan burgerschapsvorming wordt niet
door de overheid voorgeschreven. Dat is de verantwoordelijkheid van de school
zelf, waarover men zich verantwoordt tegenover de omgeving en de onderwijsinspectie.
Met de wettelijke bepaling heeft de onderwijsinspectie een expliciet handvat
bij de beoordeling van het onderwijs op dit onderdeel.In het voortgezet onderwijs wordt gedurende de hele schoolloopbaan aandacht
besteed aan burgerschapsvorming, kennis van verschillende levensbeschouwingen
en reflectie op waarden en normen. In de onderbouw bieden de huidige kerndoelen
daar aanknopingspunten voor en eveneens het toekomstige leergebied «mens
en maatschappij». In de bovenbouw van vmbo, havo en vwo biedt het vak
maatschappijleer de mogelijkheid er op een goede manier vorm aan te geven.
Het zal dan ook een voor alle leerlingen verplicht vak blijven.• Ondersteuning scholen op het gebied van burgerschap
in de lespraktijkMet de WRR is het kabinet van mening dat de bijdrage van het onderwijs
veel verder gaat en fundamenteler dient te zijn dan het verzorgen van lessen
«waarden en normen». Dit neemt niet weg dat de bevordering en
instandhouding van een goed schoolklimaat en de opleiding van jongeren tot
verantwoordelijke burgers er mee gediend kan zijn indien in speciale –
ondersteunende lessen – jongeren bewust worden gemaakt van de verschillende
aspecten van de omgang met elkaar, het ontstaan van conflicten, wijzen waarop
conflicten vreedzaam kunnen worden beslecht etc. Hiervan zijn goede voorbeelden
bekend, zoals bijvoorbeeld het in Utrecht ontwikkelde concept van de Vreedzame
school.Overigens ontwikkelt Teleac/NOT thans in opdracht van het ministerie van
OCW een programmaserie over waarden en normen, speciaal gericht op de bovenbouw
van het basisonderwijs en de onderbouw van het vmbo. Dit gebeurt in het kader
van het Europees jaar van «Opvoeding door Sport». Verder heeft
Kennisnet, de internetorganisatie voor het onderwijs, ter ondersteuning van
scholen een speciale themasite over waarden en normen ingericht (www.kennisnet.nl/thema/waardenennormen).
Voorts heeft de KPC-groep in een project «actief burgerschap»
materiaal ontwikkeld dat direct bruikbaar is voor scholen. Scholen die daarmee
aan de slag willen, kunnen daarvoor bij de KPC-groep ook nog subsidie krijgen.• Invoeren maatschappelijke stageDit schooljaar zijn er op tien scholen voor voortgezet onderwijs pilots
maatschappelijke stage gestart. De bevindingen ten aanzien van deze pilots
zullen leiden tot een invoeringsplan met als doel dat het in 2007 op een kwart
van de scholen mogelijk is een maatschappelijke stage te doen.IntegratieEerder is reeds aangegeven dat een belangrijke randvoorwaarde voor een
vreedzame samenleving en vruchtbare samenwerking is gelegen in het feit dat
de leden daarvan elkaar weten te vinden op een kern van gemeenschappelijke
waarden. Er kan pas sprake zijn van een harmonieuze samenleving, waarin groepen
mensen op een respectvolle en vreedzame wijze samenleven, indien eenieder
zich gedraagt conform basiswaarden als respect voor de opvattingen van een
ander, tolerantie en non-discriminatie. Dat geldt dus ook ten aanzien van
mensen die zich nieuw vestigen in onze maatschappij. De integratie van minderheden
heeft tot doel: gedeeld burgerschap voor allochtonen èn autochtonen.
Dat is loyaliteit en actieve deelname aan de Nederlandse samenleving. Daarvoor
is het nodig dat nieuwkomers de Nederlandse taal spreken, de hier geldende
basiswaarden onderschrijven en zich houden aan geldende normen. Alleen met
een gemeenschappelijke basis van waarden en normen kan er ruimte zijn voor
diversiteit. Dat houdt in dat de ontvangende samenleving openstaat voor nieuwkomers
die zich hier legaal hebben gevestigd. Zo kunnen minderheden op een volwaardige
wijze participeren in de samenleving en de noodzakelijke gemeenschappelijke
waarden ook daadwerkelijk internaliseren. Dat gaat niet vanzelf. Het vergt
beleid en maatregelen van de overheid.• Aandacht waarden en normen in niet vrijblijvende
inburgeringsprogramma'sHet integratieproces van nieuwkomers begint vaak met het volgen van een
inburgeringscursus. Hoewel natuurlijk niet kan worden verwacht dat minderheden
na het volgen van een dergelijke cursus volledig zijn geïntegreerd in
de Nederlandse samenleving, vormen inburgeringsprogramma's wel een adequate
eerste stap in die richting. Bovendien zijn zij niet meer vrijblijvend nu
het verlenen van een voorlopige en/of definitieve verblijfsstatus wordt gekoppeld
aan het behalen van het inburgeringsdiploma. Het kabinet onderstreept het
belang van aandacht voor waarden en normen in de inburgeringsprogramma's.
Indien nieuwkomers wordt gevraagd zich te gedragen naar de basiswaarden die
ten grondslag liggen aan de Nederlandse democratische rechtsstaat, is het
noodzakelijk dat helder en inzichtelijk wordt gemaakt om welke waarden het
gaat en hoe deze in de praktijk gestalte worden gegeven. Daarvoor is het noodzakelijk
om ook nieuwkomers kennis bij te brengen van de historische worteling van
de Nederlandse democratische rechtsstaat.• Meer maatschappelijke dialoog tussen autochtonen
en allochtonenZoals eerder opgemerkt vormen inburgeringscursussen slechts een onderdeel
van een traject dat noodzakelijk is voor een effectief integratieproces. De
WRR constateert terecht dat ook door confrontatie en ontmoeting tussen autochtone
en allochtone Nederlanders de kennis over de waarden en normen van de ander
vermeerdert. Een dergelijk intercultureel debat draagt daardoor bij tot een
groter begrip voor elkaars gewoonten en gedragingen. Hierdoor wordt ook benadrukt
dat een debat over waarden en normen vanuit het perspectief van integratie
bepaald niet hoeft te leiden tot het afdwingen van een monocultuur. Ook hier
geldt weer dat overeenstemming over de Nederlandse basiswaarden bijdraagt
aan een maatschappelijk klimaat dat een zekere waardepluriformiteit mogelijk
maakt. Een maatschappelijke dialoog tussen autochtonen en allochtonen moet
er toe leiden dat de kloof tussen beide werelden wordt overbrugd.Het kabinet wil het interculturele debat over waarden en normen stimuleren
als onderdeel van het integratiebeleid. Initiatieven vanuit de samenleving
die hierop gericht zijn zullen worden ondersteund. Meer concreet zullen bij
het toekennen van subsidies in het kader van het integratiebeleid voorrang
worden gegeven aan initiatieven die dialoog tussen allochtonen en autochtonen
bevorderen. Dit is voor het kabinet een belangrijk instrument voor de bevordering
van gedeeld burgerschap. In het kader van het EU-voorzitterschap van Nederland
zal de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie een interministeriële
conferentie over integratie organiseren.Communicatie met de samenleving• Stimuleren maatschappelijke discussie waarden
en normenTot slot hecht het kabinet eraan om de discussie in de samenleving over
waarden en normen te stimuleren, alsmede de creatieve initiatieven die op
grote schaal worden ondernomen breder toegankelijk te maken. Hierin past de
communicatieaanpak waartoe het kabinet het initiatief heeft genomen en waarvan
de internetsite www.zestienmiljoenmensen.nl de ruggengraat vormt. Hierdoor
krijgen burgers en organisaties goede voorbeelden aangereikt van lokale en
sectorale initiatieven op het gebied van waarden en normen. Geslaagde initiatieven
kunnen anderen aanzetten dit goede voorbeeld te volgen.• Bijeenkomsten tussen kabinet en maatschappelijke
vertegenwoordigersIn het kader van uitwisseling van ideeën en ervaringen is het kabinet
bovendien voornemens een aantal bijeenkomsten te organiseren met uiteenlopende
maatschappelijke vertegenwoordigers. Deze bijeenkomsten zijn ook nadrukkelijk
bedoeld om groepen uit de samenleving onderling met elkaar in contact te brengen.
Centraal daarbij staat de vraag welke bijdrage zij kunnen leveren aan de versterking
van de overdracht en handhaving van waarden en normen en welke rol zij voor
de rijksoverheid zien weggelegd. Het kabinet denkt concreet aan bijeenkomsten:– met burgemeesters over lokale problemen en initiatieven;– met schoolleiders, leraren en leerlingen over de problemen in
het onderwijs en de bijdrage die deze sector kan leveren;– met jeugd en vertegenwoordigers en beoefenaren van sport over
de kansen die sport biedt voor de opvoeding;– met vertegenwoordigers van minderhedenorganisaties over de omgang
met verschillende culturele achtergronden;– met (hoofd)redacteuren en journalisten over de rol van de media.– met topbestuurders van bedrijven, zbo's respectievelijk ngo's
over good governance.Steeds zullen de minister-president en de meest betrokken bewindspersoon
of -personen persoonlijk op die bijeenkomsten aanwezig zijn.• Aandacht voor waarden en normen tijdens voorzitterschap
EUIn het kader van het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie
in de tweede helft van 2004 zal een internationale conferentie over waarden
en normen worden georganiseerd, die zal worden voorgezeten door de minister-president
Ook zal de minister van OCW in dat kader een conferentie over onderwijs en
Europees burgerschap organiseren. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29454-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl