Toerisme en recreatie; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26419, nr. 35 h1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

31-10-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

26419 nr. 35

08-10-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVoorzitter: Jacobi Griffier: De VethVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de bewindsliedenNadere gedachtewisselingToezeggingen van de staatssecretarisToezeggingen van de ministerOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26419Toon alle publicaties in het hoofddossier

 
 
 Heruitgave en origineel

Kamerstuk 26419, nr. 35Origineel van deze publicatie
Kamerstuk 26419, nr. 35 h2Heruitgave van deze publicatie

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 93 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 419Toerisme en recreatienr. 35 Herdruk*VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 8 oktober 2008De vaste commissie voor Economische Zaken1,
de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit2 en de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer3 hebben op 10 september 2008
overleg gevoerd met staatssecretaris Heemskerk van Economische Zaken en minister
Verburg van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over:– de Toerismebrief, Holland meesterwerk aan het
water d.d. 9 juni 2008 (26 419, nr. 34).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag
uit.Voorzitter: Jacobi Griffier: De VethVragen en opmerkingen uit de commissiesDe voorzitter: Hartelijk welkom bij het algemeen
overleg over de Toerismebrief. Het is een prachtig onderwerp en het is fijn
dat veel mensen de moeite hebben genomen om naar Den Haag te komen en hier
op de tribune het debat te volgen. Ik heet u bijzonder welkom. Minister Verburg
zit nog vast in het verkeer; een extra reden om eens echt wat aan die files
te doen. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is hier ambtelijk
al volledig aanwezig. Ik verzoek de ambtenaren alles zo volledig mogelijk
te noteren, want ik weet dat in de eerste termijn vragen voor
de minister worden ingebracht. Ook een welkom aan staatssecretaris Heemskerk
die wel aanwezig is en blijkbaar op de fiets is gekomen. Het is de eerste
keer dat ik voorzit, dus ik ben nog een beetje zenuwachtig ook. Ik stel voor
dat elke woordvoerder tien minuten spreekt, dat is te doen in drie uur, en
dat wij om 13.00 uur afsluiten.Mevrouw Smeets (PvdA): Voorzitter. Ik ben
blij dat wij vandaag eindelijk spreken over een belangrijke sector: de toeristensector.
In maart 2005 hebben wij in de Kamer voor het laatst met elkaar gesproken
over de toeristische agenda. Daarna zijn er nog wel algemene overleggen geweest
maar die betroffen deelaspecten van verschillende departementen. Daarmee heb
ik ook direct het probleem te pakken: de versnippering in de sector zelf,
maar ook in het overheidsbeleid. Ik waardeer de brief van de minister en de
staatssecretaris, maar mijn fractie is ook teleurgesteld. Die teleurstelling
wil ik graag toelichten. Tegelijkertijd wil ik ook met de bewindslieden kijken
waar wij verbeterpunten kunnen aanbrengen. Mijn fractie wil hier over een
halfjaar weer aan tafel zitten om de toeristische agenda nogmaals te bespreken.
Ik kom daar straks nog op terug.Aan het binnenlands toerisme wordt naar onze smaak veel te weinig aandacht
geschonken. Juist voor mensen met een smallere beurs is Nederland een belangrijke
vakantiebestemming. Ook de werkgelegenheid, met relatief veel «blauweboordenbanen»
is een belangrijk argument om het binnenlands toerisme hoog op de politieke
beleidsagenda te zetten. De minister werkt nog steeds aan een nota over de
toekomst van het recreatiebeleid: de zogenaamde strategische dialoog recreatie.
Maar waar zien wij nu resultaten van die dialoog? Daar wachten wij echt al
heel lang op.Teleurstelling ook omdat de versnippering niet wordt aangepakt. Er is
in de sector sprake van een gebrekkige samenwerking bij relevante organisaties
en betrokken partijen. Bovendien is er versnippering op rijksniveau. De ministeries
van Economische Zaken (EZ), van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieu (VROM), van Verkeer en Waterstaat (VenW) en van Landbouw Natuur en
Voedselkwaliteit (LNV) zijn alle verantwoordelijk voor een stukje van het
beleid. Er is ook een gebrekkig kennisniveau bij de lagere overheden, niet
uit onwil maar omdat het moeilijk is alle kennis van vrije tijd en het toerisme
bij elkaar te brengen. Het zal ons een lief ding waard zijn als de staatssecretaris
hier een regisseursrol oppakt. Samenwerking moet gestimuleerd worden!Daarnaast vinden wij dat de regio’s in de voorliggende brief maar
een marginale rol krijgen toebedeeld. Ik definieer regio’s dan als gebieden
op enige afstand van het economisch centrum in West-Nederland. Bij het toerismebeleid
blijkt een duidelijke koppeling te worden gelegd met regionaal economisch
beleid. Juist in de regio is het toerisme een belangrijke factor. Ook de VROM-raad
legt daar overigens de nadruk op om juist ook kansen te benutten buiten de
Randstad. Laat ik er dan maar eens één regio uitpakken: Friesland.
Friesland bezit het grootste watersportgebied van West-Europa met ongeveer
30 000 hectare aan meren en plassen. De brief van de minister en staatssecretaris
heeft de titel meegekregen: «Holland, meesterwerk aan het water».
Bij deze mooie titel gingen bij eerste lezing direct mijn gedachten uit naar
Friesland. Naar de jachthavens, de botenverhuur, de jachtbouw. Maar wat schetst
mijn verbazing, ik kom ze in de brief totaal niet tegen. Onvoorstelbaar. De
watersportsector had in ieder geval goed gepast in de aanpak via de Product-Markt-Partner-Combinatie.
Mijn fractie juicht het toe als de watersportsector alsnog wordt opgenomen
in het promotiebeleid van het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen
(NBTC), zodat er ook geld beschikbaar komt voor de internationale promotie
van het watersporttoerisme. Wat zou de staatssecretaris denken van Holland
Sail Free?Nu de naam NBTC is gevallen, heb ik daar direct een aantal vragen over.
In de brief schrijft de staatssecretaris over de missie van het NBTC. Maar mijn fractie wil graag weten wat de concrete doelstellingen zijn waarop
de staatssecretaris het NBTC gaat afrekenen. Kunnen wij als Kamer daarover
periodiek geïnformeerd worden? Interessant is ook om te weten of het
NBTC wordt ingeschakeld als centraal aanspreekpunt voor provincies, regio’s
en steden.Voorzitter, de spreektijd is beperkt. Ik leg mijn focus graag op drie
dingen: innovatie, regeldruk en de afschrijvingsproblematiek in de branche.
De toeristische sector bestaat uit veel kleinschalige en individueel opererende
ondernemers. Het innovatievermogen is vaak laag en er blijft weinig kapitaal
over om te investeren. Het innoverend vermogen moeten wij stimuleren en daarvoor
zijn ruime faciliteiten noodzakelijk. De beschikbaarheid, maar vaak ook de
bereikbaarheid, is een probleem. Denkt u bijvoorbeeld aan de innovatievouchers?
Gerichte voorlichting is nodig. Welke acties heeft de staatssecretaris in
petto om de branche met het innovatiegebeuren te stimuleren? Hoe betrekt hij
de brancheorganisatie hierbij? De rol van Syntens op het gebied van innovatie
is belangrijk. Onze indruk is dat de koppeling tussen Syntens en de vrijetijd-
en toerismebranche nog niet goed gemaakt is. Ik denk dat het goed is als de
staatssecretaris dat stimuleert en Syntens ook inzet voor deze belangrijke
sector.De watersport en de verblijfsrecreatie ervaren helaas een toename van
de regeldruk. Dat willen wij niet want wij hebben grote ambities op dit vlak.
Toen wij onlangs met een aantal hier aanwezige collega’s campings bezochten,
werden wij met de neus op de feiten gedrukt. Ik hoop dat de coördinerende
bewindspersonen, staatssecretaris Heemskerk en staatssecretaris De Jager van
Financiën, maatregelen nemen. Wij hebben de Commissie Bouw gehad, de
Commissie Transport, waarom niet ook een Commissie Toerisme? In die branche
is echt nog heel veel te winnen.Dan over de afschrijvingsproblematiek. Sinds de invoering van Werken aan
Winst is voor vele ondernemers het fiscale klimaat verbeterd. Helaas kampt
de recreatiesector met een specifiek probleem. Doordat niet meer op gebouwen
kan worden afgeschreven, zal de winst voor belastingen toenemen. Dat betekent
dat de investeringscapaciteit maar ook de liquiditeit terugloopt. Het zal
heel goed zijn als staatssecretaris De Jager – hier kan staatssecretaris
Heemskerk een bemiddelende rol vervullen – met de branche kijkt welke
mogelijkheden maar ook onmogelijkheden er zijn om dat punt op te lossen. Wij
zijn twee weken geleden bij camping De Wildhoeve in Emst geweest. Daar heeft
de eigenaar, mevrouw Van der Kaaden, ons heel erg duidelijk gemaakt wat de
gevolgen zijn voor haar bedrijf. Ik kan u zeggen, dat stemde tot nadenken.Zoals in het begin van mijn betoog vermeld, wil ik graag over een halfjaar
weer hier zitten om te spreken over een vervolgbrief. In die brief zou ik
graag aandacht zien voor de regisseursrol van EZ, Syntens als aanjager voor
de innovatie, de watersportsector, de aanpak van de innovatie en de regeldruk.
Last but not least: er is behoefte aan betrouwbare cijfers voor de branche.
Is het mogelijk om één maal per jaar een soort «Staat
van Recreatie» te krijgen zodat wij op basis van eenduidige en betrouwbare
cijfers met elkaar kunnen praten over deze belangrijke sector? Ik hoop dat
de bewindslieden dan ook iets kunnen schrijven over de afschrijvingsproblematiek
en wat wel en niet haalbaar is. En maak alstublieft haast met de nota recreatiebeleid.Ik hoop dat de bewindslieden tegemoet kunnen komen aan de voorgestelde
thema’s in een vervolgbrief, zodat een vervolg algemeen overleg (VAO)
overbodig is. Werk aan de winkel dus voor de bewindslieden, maar ook werk
aan de winkel voor de sector. Geen inkomend toerisme zonder een goed binnenlands
product, want dat gaat hand in hand. Laat dat het uitgangspunt zijn voor het
denken in de komende decennia.De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. U vertelde
net heel openhartig dat het uw eerste keer is dat u een commissievergadering
voorzit. Als ik naar de Toerismebrief van de twee bewindslieden kijk, denk
ik dat het de eerste keer is dat zij over toerisme hebben nagedacht.
Dat hebben zij niet al te diep gedaan. Zij hebben het blijkbaar gauw opgeschreven
na hun bezoek aan India en China. Dat er meer op toerismegebied is, zijn zij
vergeten. Het gaat om een heel belangrijke sector met ruim 33 mld. omzet en
375 000 banen. Dat is niet niks. Er zijn kleinere sectoren die een eigen
ministerie hebben. Deze sector zou alle aandacht moeten krijgen. Wij waarderen
de inzet van de bewindslieden; zij komen met een toerismebrief, dat is positief,
en willen er wat van maken. Aan de inzet twijfel ik niet, maar de inhoud is
teleurstellend. Dat mevrouw Smeets en ik deels met dezelfde kritiekpunten
komen, is begrijpelijk als u weet dat wij samen op werkbezoeken zijn geweest.
Wij hebben met dezelfde ondernemers gesproken en op de werkvloer gekeken bij
dezelfde bedrijven, vooral bij de campings. Wij zagen de mogelijkheden, maar
schrokken ook van de belemmeringen in dit land.Het nieuwe toeristische beleid brengt bezuinigingen op het promotiebudget
en heel veel aandacht voor het toerisme uit India en China. Men vergeet het
overig toerisme; de aandacht gaat vooral uit naar Amsterdam en omgeving en
een stukje van de Randstad. Men noemt niet de belangrijke toeristische gebieden
in de rest van Nederland en de watersportsector in Friesland, Zeeland en Groningen.
Die uniek is in Europa. Ook het kamperen, het verblijven in Overijssel, Drenthe,
Gelderland, Brabant en Limburg is heel belangrijk voor de werkgelegenheid
in die provincies. Daar zijn nog mogelijkheden. Het binnenlands toerisme en
het toerisme vanuit de buurlanden wordt vergeten in de Toerismebrief. Daarbij
is er nog steeds geen coördinerend bewindspersoon. Gezien de aanwezigheid
van de staatssecretaris zou ik zeggen dat het besluit hierover al is genomen.
Wat betreft de VVD is er vanaf nu één bewindspersoon voor toerisme
en recreatie: de heer Heemskerk van Economische Zaken. Het toerisme hoort
bij EZ en ik vind het fijn dat de bewindslieden dat onderling al zo hebben
geregeld.Aan de knelpunten in de regio wordt te weinig gedaan. Overheden werken
langs elkaar heen. De toegang tot innovatie is beperkt, mevrouw Smeets noemde
het al. De soms onredelijke toeristenbelasting wordt niet besproken in de
Toerismebrief. Kortom: de bedoeling is goed, maar de resultaten zijn onvoldoende
en er is te weinig ambitie. Daarom noem ik veertien punten waarvan ik hoop
dat die in de volgende Toerismebrief verwerkt worden. Net als mevrouw Smeets
verzoek om een nieuw overleg. De bewindslieden kunnen na dit algemeen overleg
hun huiswerk overdoen.Punt één. Het lijkt ons niet verstandig het promotiebudget
van het NBTC te verlagen van 22 naar 17 mln. Er hoeft niet heel veel geld
extra besteed te worden, maar het oude niveau van meer dan 20 mln. moet mogelijk
zijn. Binnen de begroting van EZ van 2,5 mld. moet 4 à 5 mln. extra
gevonden kunnen worden. Zet bijvoorbeeld maar het mes in SenterNovem dat 1700
medewerkers bezighoudt met het uitvoeren van allerlei subsidieregelingen.Punt twee. Er wordt te veel aandacht besteed aan India en China. De VVD
is er niet tegen om daar extra toeristen vandaan te halen, maar laten wij
eerlijk zijn; het betreft 1,5% van het binnenkomend toerisme en het
aantal toeristen dat Nederland, Groot-Amsterdam, in een halve dag bezoekt.
Ook als wij dat percentage jaarlijks met 20 à 30% weten te vergroten
en er al onze inspanningen en budget in stoppen, zet het niet veel zoden aan
de dijk. Dit is een extra aandachtspunt maar het moet zeker niet ten koste
gaan van de andere stromen.Punt drie. Belangrijk zijn het binnenlands toerisme en het toerisme van
de buurlanden: Duitsland, Frankrijk, België en Engeland. Het binnenlands
toerisme is goed voor driekwart van de omzet in de branche: 27 mld. van de
33 mld. Dat moeten wij vasthouden en opbouwen, net als het toerisme uit de
buurlanden. Het binnenlands toerisme biedt enorme kansen: watersport, geweldige
campings, hotels en attractieparken. Nederland heeft nog veel
mogelijkheden om het toerisme jaarlijks te laten groeien. De andere kleine
dingen zoals het toerisme uit India en China zijn leuk, ze kunnen een beetje
worden opgepept, maar daar verdienen wij de komende jaren de kost niet mee.Punt vier. De brief is duidelijk in de opsomming van de komende themajaren
en het binnenhalen van congressen. Wij hebben echter het gevoel dat het aantal
thema’s per saldo minder wordt, als wij het lijstje met dat van voorgaande
jaren vergelijken. Graag wil ik hierin inzicht. Kan hier niet een tandje worden
bijgezet?Punt vijf. De VVD vindt met de bewindslieden dat de regionale beeldverhalen,
zoals genoemd in het VROM-advies «Groeten uit Holland», kansen
geven voor toerisme en recreatie. Als de provincies het idee goed en snel
uitvoeren en rekening houden met de branche, werkt het positief. Het gevaar
zit in ellenlange procedures en een betweterige provincie die een ellenlange
strijd aan zou kunnen gaan met de gemeenten. Wij willen geen situatie waarbij
de bekende natuur- en milieudrammers de boel blokkeren omdat zij niet willen
dat mensen zich in de natuur begeven. Er is altijd wel een woelmuisje dat
ergens last van heeft.Punt zes. Wij zijn blij dat de staatssecretaris schrijft dat de motie-Van
der Ham/Aptroot (31 200-XIII, nr. 39) uitgevoerd moet worden. De motie
vraagt om zorg voor een geïntegreerde aanpak, de samenvoeging van de
budgetten van NBTC, ministeries, provincies en gemeenten en het zo veel mogelijk
gezamenlijk optrekken. De inzet van de regering is er, maar hoe gaat u het
aanpakken? Ik ben de afgelopen zomer niet in Beijing bij de Olympische Spelen
geweest – dat was kennelijk uitzonderlijk – maar in Friesland.
Ik heb de indruk dat niet alleen de regering en de departementen daar waren,
maar ook elke provincie en elke grote stad met een eigen afvaardiging. Ik
vraag mij af waar wij mee bezig zijn. Dit kost veel geld en iedereen behartigt
zijn eigen zaken en vindt zichzelf belangrijker dan de rest van Nederland.
Deze situatie geldt zowel voor de handels- als voor de toeristenpromotie.
Dit moet echt ophouden.Punt zeven. De toeristenbelasting is genoemd, maar er wordt geen standpunt
ingenomen. Wij willen van de regering weten wat zij wil, nu of binnen een
paar maanden. Schaft zij de toeristenbelasting af zoals een paar gemeenten
hebben gedaan, waaronder grote steden als Rotterdam en kleinere recreatieve
gemeenten? Of verandert zij haar in een bestemmingsheffing? Vanuit het idee «wie
profiteert, betaalt», kan een gemeente deze belasting heffen als zij
extra kosten maakt voor toerisme en recreatie. Of blijft het zoals het nu
is? Tijdens het bezoek aan de campings werd ons verteld dat in de betreffende
gemeente ’s avonds om tien voor elf, aan het eind van de begrotingsbehandeling,
bleek dat er een gat in de begroting zat. Als oplossing kwam toen uit de lucht
vallen om de toeristenbelasting met 12% te verhogen. Zo was de begroting
gedekt. De toerismebelasting beschouwen als een sluitpost – zo is het
in een aantal gemeenten – vinden wij een onacceptabel en onbehoorlijk
beleid.Punt acht. Ik sluit mij aan bij het standpunt van mevrouw Smeets over
de regeldruk. Deze moet aangepakt worden. Een commissie, zoals mevrouw Smeets
voorstelt, is een prima idee, maar men zou ook de betrokken ondernemersorganisaties
uit kunnen nodigen over twee of drie weken op het ministerie van EZ. Praat
dan gewoon twee of drie uur met elkaar en maak een lijst met 20 à 25
onredelijke regels. Spreek met elkaar af dat er binnen twee maanden een plan
van aanpak is. Is de klacht onredelijk, dan gebeurt er niets. Is de klacht
redelijk dan schaffen wij regels af, vereenvoudigen wij ze of beperken wij
de autonomie van gemeenten omdat die vaak onzinnige extra regelgeving bedenken.Punt negen. De vennootschapsbelasting is gewijzigd. Het levert het bedrijfsleven
per saldo 1 mld. voordeel op. In deze branche speelt echter de afschrijvingsproblematiek
op de gebouwen: toiletgebouwen, attracties van de attractieparken en toeristische
accommodaties. Het is een probleem omdat de beperkte afschrijvingsmogelijkheid
wordt gecombineerd met heel hoge onderhoudskosten. Wij hebben
het gevoel dat het hier onredelijk uitpakt en dat reparatie noodzakelijk is.
Wij willen graag dat de regering een voorstel doet om dit probleem op te lossen.De voorzitter: Meneer Aptroot wilt u afronden?
Uw tien minuten zijn voorbij.De heer Aptroot (VVD): Ik rond snel af. Er
wordt voor innovatiesubsidies 500 mln. extra uitgetrokken maar ik zie graag
minder aan subsidies en regels zodat de afschrijvingsmogelijkheden verruimd
kunnen worden.Punt tien. Wat betreft de innovatie sluit ik mij aan bij mevrouw Smeets.Punt elf. De vliegtaks pakt heel slecht uit, ook voor het toerisme in
Nederland, zoals het NBTC laat horen. Wij willen graag een overzicht van de
effecten en de afschaffing van deze belasting. De vliegtaks breekt de werkgelegenheid
in Nederland af en verplaatst die naar de buurlanden.De voorzitter: Uw tijd is voorbij.De heer Aptroot (VVD): Dan noem ik als laatste
punt twaalf, dat over duurzaamheid. De overheid moet zich daar niet mee bemoeien
want de praktijk regelt dat perfect. Wij zijn dus ontevreden en willen binnen
drie maanden een nieuwe Toerismebrief van de regering waarin met al deze punten
rekening wordt gehouden. Dan kunnen wij begin volgend jaar een besluit nemen
hoe wij verder gaan.De voorzitter: Dank u voor uw inbreng. Nog
even een bijzonder welkom voor de minister van LNV, mevrouw Verburg. Zij heeft
het heel moeilijk gehad om hier te komen.Minister Verburg: Voorzitter, dank u wel.
Mijn excuses aan u en de Kamerleden die hier aanwezig zijn. Ik heb een stuk
op de fiets gedaan en dat voelde wel goed wat betreft toerisme en recreatie.
Ik heb veel recreanten gezien bij het station, waar een groot bouwwerk op
een hotel wordt gezet. Recreatie en toerisme kunnen heel dicht in de buurt
plaatsvinden.De voorzitter: Wij zijn blij dat u er bent.
Misschien kunt u als marathonloopster voortaan beter hardlopen naar het ministerie.
Ondertussen hebben wij de afspraak gemaakt dat de inbreng door uw ambtenaren
goed is gevolgd, zodat u bij de beantwoording geen problemen ondervindt.De heer Hessels (CDA): Voorzitter. Als de
minister met de auto te laat komt, kan ik dat begrijpen maar dat zij te voet
en met de fiets te laat komt, valt mij vies van haar tegen. Ik had haar conditie
hoger ingeschat.Een opmerking vooraf: ik vervang hier collega Schreijer-Pierik. U zult
van mij aannemen dat zij echt ziek is als zij een debat over toerisme laat
schieten. Het lijkt mij goed om haar van hieruit van harte beterschap te wensen.De ondertitel van de Toerismebrief luidt: «Holland, meesterwerk
aan het water». Het advies van de VROM-raad heet: «Groeten uit
Holland». Kaarten met die laatste wens krijg ik thuis ook wel eens van
streekgenoten die op vakantie zijn in Holland. Nederland is toch veel meer
dan Holland en toeristisch Nederland heeft toch veel meer te bieden dan alleen
de Randstad. De meeste Nederlanders en buitenlandse toeristen weten dat; nu
de regering nog! De CDA-fractie doet niets af aan de grote aantrekkingskracht
van de vier grote steden op de buitenlandse toerist. Laten wij eerlijk zijn:
Amsterdam steekt met kop en schouders boven de andere drie uit. Toch bezoekt
meer dan de helft van de buitenlandse toeristen en meer dan 90% van
de Nederlandse, andere bestemmingen dan de grote steden. Waarom vinden wij
daar zo weinig van terug in deze Toerismebrief? Kunnen de staatssecretaris
en de minister inzicht geven in hun strategie wat betreft het groene toerisme
op de Veluwe, het watertoerisme op de Friese meren of de bij de Duitsers zeer
geliefde, maar bij de Nederlanders minder bekende, Midden-Limburgse Maasplassen?
Hoe bevorderen wij het fietsen in Drenthe, het wadlopen of het kamperen bij
de Achterhoekse boer? Waar vind ik het belang terug van een kwalitatief en
gevarieerd winkelaanbod voor de grote groepen die bij het kiezen van een bestemming
eerst kijken of er wel een leuke binnenstad in de buurt is? Haarlem, Zwolle
of Roermond scoren dan vaak beter dan de grote steden. Waar is de aandacht
voor de oude historische steden in Nederland? Nijmegen en Maastricht vierden
hun duizendjarig bestaan lang voordat de eerste steen in Amsterdam gelegd
was. Nederland heeft zo veel meer te bieden. Prijs dat dan ook aan bij onze
toeristen.De heer Aptroot (VVD): De heer Hessels vindt
terecht winkelen belangrijk voor het toerisme. Wat vindt hij dan van het voornemen
van het kabinet om de koopzondagen de nek om te draaien?De heer Hessels (CDA): De zondag is slechts één
van de zeven dagen waarop toeristen in ons land zijn. Het lijkt mij van belang
om het kooptoerisme en het winkelaanbod op te nemen in de totale mix van redenen
waarom mensen Nederland bezoeken. Daarna kijken wij wel naar de koopzondagen.
Ik weet zeker dat wij daar wel uitkomen met het goede voornemen dat het kabinet
geuit heeft en door er op een gefundeerde manier naar te kijken.Voorzitter. De toeristen in Nederland komen vooral uit Nederland zelf.
Dat is nog een punt van kritiek op de Toerismebrief. Als je de brief leest,
krijgt je de indruk dat wij overspoeld worden door Japanners en Chinezen.
Er wordt extra ingezet op de groeimarkten India en China, de heer Aptroot
heeft de percentages van 1,5 en 2,5 al genoemd. Als je die groepen bij elkaar
neemt, is dat natuurlijk heel erg weinig. Alleen de buitenlander lijkt te
tellen. Toch blijkt uit de cijfers van het Nederlands Bureau voor Toerisme
en Congressen dat slechts 20% van de toerisme-uitgaven komt van buitenlanders.
Het is prima dat Nederland in het buitenland gepromoot wordt en het verdient
lof dat daarbij gekeken wordt naar groeimarkten als China en India. Ik heb
echter in het bedrijfsleven geleerd dat het goedkoper is om bestaande klanten
te houden dan nieuwe te werven. Laten wij onze oude schoenen niet weggooien
voordat wij nieuwe hebben.De heer Van der Ham (D66): Natuurlijk moeten
wij houden wat wij hebben en moet Nederland als binnenlandse markt goed op
de kaart blijven. Wij verdienen echter wel het meeste geld aan mensen die
hun in het buitenland verdiende geld hier uitgeven. Ik hoop dat u economisch
redeneert rond het toerisme, want het is van belang dat wij de buitenlandse
markt vergroten om de weegschaal in het voordeel van Nederland door te laten
slaan. Realiseert de heer Hessels zich dat wel?De heer Hessels (CDA): Ik vind dat een zeer
interessante maar wel volstrekt nieuwe economische theorie van D66. Als men
toegevoegde waarde biedt in het binnenland levert dat minstens zo veel op
voor de economie als dat men deze uit het buitenland haalt. Ik wil de heer
Van der Ham erop wijzen dat vlak over de grens, in België en vooral in
Duitsland, tientallen miljoenen mensen wonen die gemakkelijker naar Nederland
en vooral de grensstreek kunnen komen dan mensen uit China en India. Het toerisme
uit die landen is ongeveer een factor 75 van het toerisme uit India en China.
Dat is heel erg goed voor het toerisme in Nederland.De heer Van der Ham (D66): De heer Hessels
zegt dat het binnenlands toerisme het allerbelangrijkste is. Gezien de cijfers
is dat ook zo. De mogelijkheden voor de economie die verder gaan dan wat wij
in het binnenland kunnen realiseren, liggen echter in het buitenland.
Ik ben het met de heer Hessels eens dat de grootste uitdaging ligt in de omringende
landen; daar komt het meeste geld vandaan en dat moeten wij handhaven en vergroten.
Als u zegt dat het belachelijk is dat de staatssecretaris zo veel aandacht
geeft aan die andere landen dan zeg ik dat het een schande is als hij dat
niet zou doen.De heer Hessels (CDA): Ik vind dat wij beter
die 17 miljoen Nederlanders kunnen houden, dan dat wij ons voor 100%
richten op die 200 000 Chinezen en Indiërs.Voorzitter. Er zijn nog meer redenen om de focus op de binnenlandse toerist
te leggen: terugdringing van de mobiliteit bij voorbeeld. Het past toch perfect
in het beleid van deze regering om verre buitenlandse vakanties vanuit milieuoverwegingen
terug te dringen ten faveure van vakantie in eigen land. Dan snijdt het mes
aan twee kanten.De CDA-fractie maakt zich zorgen over de plannen om vooral in te zetten
op de bovenkant van de markt. Het goedkopere aanbod biedt de kans aan gezinnen
die het zich anders niet kunnen permitteren om op vakantie te gaan. Hoe gaan
de bewindslieden hiermee om?Een andere groep die in de problemen dreigt te komen, is de kleine toeristische
ondernemer. Wij horen verontrustende geluiden over de negatieve gevolgen van
de voornemens uit het plan Werken aan Winst. De lagere vennootschapsbelasting
weegt niet op tegen de nadelen van de verminderde afschrijvingsmogelijkheden
op gebouwen. Wat doet de regering hieraan? Deze ondernemers zijn overigens
kampioenen in het innoveren van de bedrijfstak. Waar ziet men ieder jaar opnieuw
zoveel nieuwe concepten en ideeën? Toch komt de toerismesector in het
innovatiebeleid van het kabinet nauwelijks voor. Is daar een reden voor? Wordt
er in het innovatieplatform niet te veel ingezet op technische innovaties?
Waarom zijn de innovatievouchers niet inzetbaar voor toeristische innovaties?
De ondernemers lopen ook aan tegen de brij van regels en voorschriften. Gelukkig
pakt de regering de bureaucratie voortvarend aan. Mijn oproep is om ook goed
naar de toeristensector te kijken. Deze echte ondernemers, vaak familiebedrijven,
worden niet alleen geconfronteerd met veel regels en geboden, maar moeten
hun bedrijf ook nog zien in te wurmen tussen alle landschappelijke belangen
die voorrang lijken te krijgen op het toerisme. Het pleidooi van de CDA-fractie
is om ruimte te maken voor het toerisme.Als laatste punt zeg ik iets over de liberalisering van de energiesector
die in dit Huis al tot veel mooie debatten heeft geleid. Ik voeg daar nog
een hoofdstukje aan toe. Iedere afnemer van elektriciteit en gas in Nederland
moet zijn leverancier vrij kunnen kiezen, ongeacht het netwerk waarop hij
aangesloten is. Dat is de wet zoals wij die hier allemaal bij ons volle verstand
gemaakt hebben. Nu bereiken ons berichten van eigenaren van jachthavens dat
sommigen dit uitgangspunt extrapoleren naar de aanlegsteiger van de jachthaven.
Deze jachthavenbeheerders zouden aan alle boten die aanleggen in de haven,
alle mogelijke elektriciteitsleveranciers moeten aanbieden. Het gerucht gaat
dat het bij bungalowparken en campings ook geldt. Elke camping of caravan
moet kiezen of hij zijn energie van Oxxio, Eneco, Essent of Nuon krijgt. Als
dit waar is, gaat dit duidelijk verder dan de geest van de wet. Ik wil de
regering oproepen om dit te veranderen.Tot slot mag het duidelijk zijn dat de CDA-fractie een aantal waardevolle
aspecten ontdekt in deze Toerismebrief, maar dat hij niet af is. Ik stel voor
om de laatste punt te vervangen door een komma, en sluit mij aan bij de vorige
twee sprekers om hier op een later tijdstip op terug te komen.De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Vorig
jaar werd de motie-Van der Ham/Aptroot aangenomen – en door de staatssecretaris
omarmd – om het toerisme een nieuwe impuls te geven en het weer hoog
op de agenda te krijgen. Ik ben blij dat wij hier bij elkaar zitten
om erover te discussiëren. Ik ben, net als de vorige sprekers, enigszins
teleurgesteld in de inhoud van de brief. Ik licht er een aantal aspecten uit,
misschien wat andere dan de vorige sprekers.Tijdens de zomervakantie ben ik veel in Nederland geweest. Wat is het
toch een fantastisch land, zelfs bij regen. Wat een mooie plassengebieden
hebben wij in Nederland en wat kunnen wij hier fantastisch op vakantie gaan.
Wij komen een beetje uit dezelfde omgeving en kennen die zeer goed, de minister
en ik. Dat gebied is een fantastische plek voor Nederlanders om erop uit te
gaan en te recreëren.Ik richt mij in het eerste deel van mijn betoog toch even op de buitenlandse
toerist. Daar valt veel te halen en uit de cijfers blijkt dat wij inmiddels
achterlopen, in vergelijking met een aantal jaren geleden. Als D66 maken wij
ons daar zorgen over. Ik mis in de reacties op de brief een integrale visie.
Toerisme en congressen hangen nauw samen met een algehele sfeer in een land
of stad. De woningbouw in de Randstad neemt af, de hotelbouw stagneert en
er wordt nauwelijks gekeken naar de meerwaarde van concentratie van diensten
en cultuur. Dat de integrale visie te kort schiet, blijkt ook uit de voorbeelden
die de minister en de staatssecretaris aanhalen in hun brief. Het Henry Hudson-jaar,
waar wij veel over hebben gesproken in de Kamer, is een goed voorbeeld van
wat er misgaat in de samenwerking tussen overheden. Er is sprake van versnippering:
elke overheid – ook de ministeries – is met een eigen plannetje
bezig en er komen volgend jaar allerlei leuke incidentele bijeenkomstjes.
De vraag is of er een structurele band wordt gecreëerd met Amerika en
New York om de toeristische industrie en de culturele banden aan te halen.
Ik maak mij daar grote zorgen over, net als de Henry Hudson Stichting die
het jaar organiseert en Kees van Twist die onlangs is opgestapt als adviseur
van minister Plasterk. De structurele benadering van dit soort acties komt
niet op gang. Iedereen heeft zijn eigen toko en dat is doodzonde, zowel cultureel
als economisch. Ik zie niet in de brief hoe de regering enige lijn aanbrengt
zodat dit soort vervelende omstandigheden wordt voorkomen. Hoe gaat de staatssecretaris
alsnog voor het volgend jaar proberen enige structuur aan te brengen. Hoe
gaat zij ervoor zorgen dat het niet alleen bij leuke incidentele bijeenkomstjes
blijft, maar dat er langdurige connecties gelegd worden die ook voor het toerisme
interessant zijn?Wij zouden wel gek zijn als wij niet inzetten op India en China. Natuurlijk
mag dit niet ten koste gaan van de oude doelgroepen en landen waar wij ons
op richten. Dat stelt ook het NBTC. De omvang moet niet worden overschat;
het is nog maar een klein segment. De vraag is echter wat wij aan India en
China te bieden hebben. Ik zie niet eens het begin van een visie en dan lijkt
de keuze voor deze landen wel erg leeg en lukraak. Mensen die ik spreek over
het aantrekken van nieuwe markten, menen dat geschiedenis altijd een aardige «ankeiler»
is om ergens binnen te komen. Hebben wij een historische band met India en
China? Volgens de mensen die zich in Amsterdam met het toerisme bezighouden,
is Rusland wat dat betreft veel interessanter. Wij delen een gemeenschappelijke
geschiedenis in de persoon van Peter de Grote: er zijn allerlei artefacten
in Amsterdam, Zaandam en andere delen van Nederland waarnaar men tours kan
organiseren. Die tours zijn er nog amper. Wij laten deze markten nu liggen
omdat wij geen nieuw aanbod verzinnen en alleen kijken naar de vraagzijde.
Als men ondernemend wil zijn in de toeristische industrie, moet men meer nadenken
over het aanbod voor de nieuwe markten. In deze brief zie ik daar geen begin
van.De brief noemt jubileajaren voor de aankomende drie jaar. Wat zijn de
jubilea die wij de komende tien jaar hebben en waarop wij nu al vooruit kunnen
lopen? Het Henry Hudson jaar is al volgend jaar. Ik neem aan dat er nog wel
wat andere jaren te verzinnen zijn. Hoe voorkomen wij al die problemen die
wij hadden en nog steeds hebben met de toekomstige jubileajaren? Het zijn
allemaal kansen voor het Nederlands bedrijfsleven, voor de toeristische
industrie, die veel te beperkt worden omschreven in de brief en waardoor ik
nog geen inzicht heb gekregen in de plannen van het kabinet.Ik lees ook over de beurzen. Vorig jaar heb ik het voorbeeld aangehaald
van de «Grüne Woche», een grote beurs waar veel mensen komen.
Ik ben daar twee jaar geleden met oud-minister Veerman geweest. Er staan fantastische
stands van de landbouwsector maar waar blijven de toeristische aantrekkelijkheden
van Nederland? Andere landen stallen die wel uit. Ook daar ontbreekt de integrale
aanpak van het kabinet.Het is waar dat de rest van Nederland zeer belangrijk is en een groot
aandeel heeft in het toerisme. Amsterdam zorgt echter voor 44% van
het buitenlands toerisme. De naamsbekendheid van Amsterdam is groter dan die
van Holland, in het buitenland. Wat is er met die uitkomsten gedaan? Ik zie
geen specifiek beleid waar de kracht van Amsterdam wordt uitgenut en verdiept.
Wat doet de staatssecretaris van toerisme als hij ziet dat de grootste musea
van ons land jarenlang niet open zijn? Hoe spreekt de staatssecretaris daar
zijn collega van Cultuur op aan? Dat is toch een schande voor het toeristische
leven in Amsterdam? Er is in Amsterdam een voorstel gedaan om tot meer Engelstalig
toerisme te komen door ervoor te zorgen dat de Engelstalige aanspraak naar
toeristen wordt vergroot, naar voorbeeld van Barcelona. Daar staat op de Ramblas
een politiepost waar toeristen 24 uur per dag in het Engels aangifte kunnen
doen. Er zou in het centrum van Amsterdam een politiekiosk moeten komen en
agenten moeten in het Engels kunnen worden aangesproken door op hun uniform
aan te geven dat zij die taal spreken. Dat soort zaken, die van Amsterdam
een stad maken waar de Engelstalige buitenlandse toerist zich gemakkelijk
voelt, zijn mooie initiatieven waarbij de Rijksoverheid zich kan aansluiten.Het gay toerisme, een belangrijke sector in Amsterdam, holt achteruit.
In de gemeenteraad heeft D66 voorgesteld om de Gay Games weer naar Amsterdam
te halen. Ik heb hierover schriftelijke vragen gesteld. Dit is een mooie impuls
om hoogopgeleide tweeverdieners terug te krijgen die hun centen hier kwamen
uitgeven en nu naar Barcelona en Berlijn gaan. Het gay toerisme wordt in uw
brief niet eens genoemd, terwijl het een belangrijke culturele sector is en
een doelgroep betreft waarmee wij veel geld kunnen verdienen en waar wij altijd
goed in waren. Ik hoop dat in een nieuwe brief specifiekere aandacht komt
voor de kracht van Amsterdam en wat de bewindslieden met de lokale overheid
daar gaan ondernemen.Mevrouw Smeets (PvdA): Ik hoor D66 hier spreken
voor Amsterdam. In een bijzin noemt de heer Van der Ham de regio. De VROM-raad
heeft duidelijk gezegd dat er veel meer kansen buiten de Randstad moeten worden
benut en dat de regio moet worden versterkt. Hoe gaat D66 daarmee om? Het
is toch van tweeën één. Ik begrijp dat u de regio een warm
hart toedraagt, u refereert nog aan het mooie gebied waar u beiden vandaan
komt, maar verder hoor ik u daar weinig over.De heer Van der Ham (D66): Voorzitter, ik
wilde daar juist in mijn laatste woorden wat over zeggen. Heel veel andere
woordvoerders hebben zich vooral op de regio gericht. Ik richt mij meer op
de grootstedelijkheid en het buitenland. Zo vullen wij elkaar mooi aan. In
de brief van RECRON waaruit iedereen heeft geciteerd, staan behartenswaardige
dingen over de toeristische industrie in Nederland. De buitenlandse toeristen
die juist over de grens wonen, bieden een enorme kans die men niet moet laten
liggen. Ik sluit mij kortheidshalve aan bij de woorden van mevrouw Smeets.
Bij de vorige begroting heeft D66 een amendement ingediend om de bezuinigingen
die het kabinet wilde doorvoeren, te corrigeren. Als u dat in de aankomende
begroting niet rechttrekt, zullen wij een nieuw amendement indienen om extra
geld voor het toerisme vrij te maken. Ik hoop dat een meerderheid in de Kamer
dit steunt, juist ook de coalitiefracties. Al die punten die
RECRON noemt, zijn wat mij betreft te omarmen door dit kabinet en ik hoop
dat het daar positief op reageert.Ik noem twee laatste punten. Wij zijn in principe voorstander van de vliegtaks.
Wij hebben wel een Kamervraag gesteld om ervoor te zorgen dat het kabinet
aan het einde van het zomerseizoen met de sectoren, waaronder Schiphol, kijkt
welke uitwerking de vliegtaks heeft gehad en voor aanpassingen zorgt als er
grote negatieve effecten zijn op het toerisme. Het kabinet lijkt daarmee te
wachten tot 2010. Dat lijkt mij veel te laat en ik hoop van de staatssecretaris
te horen dat hij binnen een paar maanden met de sector om de tafel gaat zitten.De heer Aptroot (VVD): Het klinkt allemaal
leuk; dingen samen met Amerika doen en het steunen van het toerisme uit China
en India. Toch komt 27 mld. van de 33 mld. omzet uit het binnenlands toerisme
en van de overige 6 mld. komt meer dan 5 mld. uit Europa. U praat over een
aandeeltje van 2 à 3%. Zelfs als dat in tien jaar verdubbelt
of verdrievoudigt, zet het niet veel zoden aan de dijk. U bent eigenlijk nog
extremer dan de regering over het buitenlands toerisme uit die verre landen.
Het gevolg is dat wij mensen binnenhalen die één à twee
dagen in Nederland zijn, Groot-Amsterdam bezoeken en vertrekken. Al die toeristen
die twee à drie weken blijven in de hotels, de campings en de attractieparken
bezoeken, verwaarlozen wij. Ik vind dit onverstandig economisch beleid.De heer Van der Ham (D66): Ik hoop dat u goed
geluisterd hebt. Het gaat bij voorbeeld over de aanbeveling van de RECRON.
Die neem ik voor 100% over, net als u dat doet. Wij zijn het daarover
eens. Ik heb mij meer willen richten op de samenwerking in het verre buitenland,
zoals de aanwezigheid in Beijing. Die versnippering verkwist ontzettend veel
geld en is zonde van de energie, terwijl er geen specifiek beleid wordt gevoerd.
Ik ga ervan uit dat elke partij hetzelfde denkt over het binnenlands toerisme.
Ik probeer complementair te zijn. Anders gaan wij elkaar herhalen en dat lijkt
mij zonde. Dat het buitenlands toerisme in mijn bijdrage een zwaarder accent
heeft, is ook omdat het een belangrijk strategisch onderdeel is. Op dat punt
schiet het kabinet tekort. Dat is de verhouding waarin u mijn bijdrage moet
zien en met elkaar, als parlement, houden wij elkaar in evenwicht.Voorzitter. Ik ben het volstrekt oneens met het onverstandige plan van
het kabinet over de koopzondagen. Het is van de gekke dat het kabinet voor
ons uitmaakt wat toeristisch is en wat niet. Ik hoop dat straks dat rare wetsvoorstel
van minister van der Hoeven wordt afgeschoten door deze Kamer, want dat is
voor het toerisme niet goed.Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik wil het volgende
zeggen in aansluiting op de woorden van de heer Van der Ham. Volgens het kabinet
en volgens de initiatiefwet van der Vlies/Gesthuizen worden juist de gebieden
met grootschalig toerisme uitgezonderd. Dat betekent dat op de plekken waar
veel toerisme is, er wel degelijk koopzondagen mogen zijn. Ik snap eerlijk
gezegd niet zo goed wat uw punt is. Misschien moet ik nog even toevoegen dat
vooral de kleine ondernemers, waarvoor D66 en de VVD zeggen op te komen, tegen
al die koopzondagen zijn omdat zij er last van hebben.De heer Aptroot (VVD): De 120 000 ondernemers
in bijvoorbeeld de plaats Sluis, willen absoluut dat de koopzondagen blijven.
Als die afgeschaft worden, gaan zij failliet. U zegt dat de koopzondagen moeten
blijven voor toerisme en recreatie. Dat betekent dat de winkels in de grote
steden, op de Veluwe en in Friesland elke zondag open kunnen omdat er veel
toeristen zijn.De heer Van der Ham (D66): Men gaat uit van
een status quo; in de huidige toeristische gebieden mogen er wel koopzondagen
zijn, maar in een stad als Almere, die zich wil profileren als
een koopregio, mag dat niet omdat er nog geen toeristische attractie is. Ik
vind het heel betuttelend. D66 wil het aan de gemeenteraden overlaten en vindt
dat het Rijk zich er niet mee mag bemoeien. Als de gemeenten een nieuwe toeristische
attractie willen zijn, door de winkels op zondagen vaker open te stellen,
is dat aan de gemeente en niet aan het Rijk.Mevrouw Gesthuizen (SP): Kopen is inderdaad
geen toerisme, meneer Aptroot. Ik kan u geruststellen, ik ben ervan overtuigd
dat kleine camping- of museumwinkeltjes gewoon open zijn. Voor de plekken
waar grootschalig toerisme is, willen wij een uitzondering maken zoals ook
in de wet staat. Het probleem is dat er op dit moment misbruik wordt gemaakt
van deze wet. Koopzondagen zijn voor ons geen reden om aan te nemen dat er
sprake is van toerisme. Op het moment dat de Koopgoot vol is, is er geen sprake
van grootschalig toerisme, maar van kopen. De motor kan in onze ogen niet
24/7 draaien. Er is ook behoefte aan rust en dat geldt voor die kleine ondernemer
maar ook voor de mensen die in de binnenstad van Utrecht wonen. Die hebben
de uitbreiding van het aantal koopzondagen in een referendum afgeschoten een
aantal jaar geleden. Juist om te genieten van al die schoonheid van stad en
platteland is het wel eens nodig dat de winkels dicht zijn.Voorzitter. Toerisme is een pijler van economische voorspoed en een forse
bron van werkgelegenheid; een manier om te recreëren en te ontdekken.
Ik denk dat wij dat allemaal wel inzien. Dat is goed en zorgt voor de mogelijkheid
om de komende jaren een ambitieus plan voor de instandhouding en verdere uitbouw
van Nederland als toerismeland te formuleren. Op het punt van toerisme als
manier van ontspanning voor onze eigen mensen met zowel een hoger als een
lager inkomen zijn wij het minder eens, of lopen onze prioriteiten uiteen.
Met de afnemende economische groei en de lagere inkomensgroepen die dankzij
de opeenvolgende kabinetten-Balkenende bepaald niet ontzien worden, lijkt
het mij logisch dat een groot deel van de Nederlanders met een kleine beurs
zijn toevlucht zoekt tot binnenlands toerisme. Dat doen zij al jaren. Wat
wij voor die mensen gaan doen, staat niet in verhouding tot wat de bewindslieden
van plan zijn te gaan doen om meer buitenlands toerisme mogelijk te maken.
Het hebben van meer internationale congressen, meer toeristen uit China en
India en betere handelsrelaties is allemaal erg belangrijk. Maar toerisme
als inkomstenbron en dienstverlening aan alle andere Nederlanders ontbreekt
volledig. Dat terwijl er vele miljarden euro’s, collega’s refereerden
er al aan, aan Nederlands toerisme en recreatie wordt uitgegeven. Dat lijkt
mij een forse zak geld en een inkomstenbron die in deze brief niet op waarde
wordt geschat. Wij willen toch ook dat de Nederlandse toeristen hier hun geld
uitgeven? Als wij alleen gokken op de aanwas van buitenlandse toeristen, missen
wij de boot. Ik vind het echter wel terecht dat het kabinet zoekt naar en
scherp let op nieuwe mogelijkheden. Op nieuwe markten zijn er grote kansen,
maar de balans slaat nu door. Ik heb het gevoel dat dit onder vrijwel alle
collega’s leeft.Ik vind de Toerismebrief erg veel nadruk leggen op economische kant van
het verhaal. Wij overleggen natuurlijk ook met de staatssecretaris van economische
zaken. Toerisme en recreatie dragen bij aan het welzijn van de mensen in ons
land. Hoe meer welzijn, hoe minder ziekte-uitval op het werk en dus hoe meer
productiviteit en geld. Toeren en recreëren is erg belangrijk voor mensen.
In de brief lees ik echter weinig over wat het kabinet doet om de kwaliteit
van toerisme en recreatie op peil te houden of zelfs te verbeteren. Hoe gaan
de minister en de staatssecretaris ervoor zorgen dat de sector de kans krijgt
om te ontwikkelen en te groeien?Ik lees dat wij niet alleen meer toeristen uit het buitenland willen halen,
maar hier vooral meer geld aan moeten geven. Ik begrijp heel goed dat de staatssecretaris
en de minister toerisme benaderen als een economisch goed. Zij zouden wel
gek zijn als zij dit niet doen. Mijn ervaring is dat men alleen
iets goeds en duurzaams opbouwt als men ook een langere termijnstrategie heeft.
Dat betekent dat men goed nadenkt hoe men het niveau van toeren en verblijven
in Nederland zo hoog mogelijk krijgt. Hoe gaan wij ervoor zorgen dat die mensen
zo veel mogelijk genieten zodat zij terugkomen? Er staat in de brief bij voorbeeld
iets over wat het innovatieplatform met Holland Branding wil gaan doen: een
prijsvraag om de wereld meer van Nederland te laten houden. Dat lukt toch
niet met een prijsvraag? Dit is typisch iets wat je moet opbouwen. Natuurlijk
moet je ergens beginnen en eenmalige acts zijn prima, maar als je daarnaast
geen heldere doelen formuleert, sta ik niet te juichen.Ik wil deze staatssecretaris en minister ergens aan kunnen houden. Er
staan welgeteld vier cijfers in deze brief, alleen over de toename van toerisme
van India en China naar Nederland. Ik herinner mij de discussie die wij in
het voorjaar voerden over het jaarverslag economische zaken; de Kamer miste
doelen, cijfers en kengetallen. Hoe kan zij anders de bewindspersonen afrekenen
op hun beleid? Hoe kunnen de bewindspersonen zelf hun beleid beoordelen zonder
meetbare doelen? Ik ben er na het lezen van deze brief wel van overtuigd dat
deze staatssecretaris en minister veel en ook goede dingen willen, maar hoe
zetten zij dat om in een langetermijnstrategie? Zij zullen moeten accepteren
dat wat zij willen niet in één kabinetsperiode te bereiken is.
Dat is echter geen reden om niet met harde doelen en kengetallen te komen.Ik heb nog een aantal vragen en opmerkingen. Er is kritiek op de eenzijdige
oriëntatie op de Randstad. Ik kan mij niet voorstellen dat het de minister
en de staatssecretaris plezier doet als hun Toerismebrief in de wandelgangen
door het leven gaat als «Groeten uit de Randstad». De SP is positief
over de samenwerking tussen EZ, LNV en VROM bij de totstandkoming van de regionale
beeldverhalen. Wat vinden de staatssecretaris en de minister van de suggestie
om het college van Rijksadviseurs, en de Rijksbouwmeester in het bijzonder,
te betrekken bij de totstandkoming van de beeldverhalen? Of is daar al in
voorzien? Een ander punt is de schaarste aan hotelkamers in Amsterdam. Volgens
de brief en de gemeente Amsterdam zijn er tot 2015 9 000 extra hotelkamers
nodig. Amsterdam heeft echter niet alleen schaarste aan hotelkamers, maar überhaupt
aan betaalbare woonruimte. In het centrum is het tekort extreem maar ook daarbuiten
zijn wachtlijsten van jaren voor mensen om een betaalbare woning te kunnen
bemachtigen. Toch wil wethouder Asscher maar liefst 1 000 kamers extra
in het centrum terwijl daar al zo veel hotels zijn. Hierbij kijkt hij niet
naar andere bestemmingen zoals extra groen of woningen. Hoe denkt de staatssecretaris
daarover?In het kader van het aantrekken van grote evenementen kunnen wij natuurlijk
niet om de Olympische Spelen heen. Ondertussen zijn er drie gebieden die kenbaar
hebben gemaakt interesse te hebben: Amsterdam, Rotterdam en Noord-Brabant.
Van Amsterdam weet ik dat zij nu al 1,4 mln. per jaar uitgeven om steun te
verwerven voor de hoofdstad als Nederlandse kandidaat. Ik ben er voor dat
de Nederlandse regering zo snel mogelijk aangeeft of zij de Olympische Spelen
willen binnenhalen en welk gebied zij hieraan koppelt. Het lijkt mij niet
zinvol als verschillende Nederlandse gebieden elkaar beconcurreren.Tot slot vraag ik aandacht voor een probleem waar Nederlandse toeristen
de laatste tijd regelmatig tegenaan lopen. Zoals men weet, zijn er nogal wat
kampeerders die een vaste stacaravan of een vakantiewoninkje op een camping
hebben staan. Sommige mensen hebben hier fors in geïnvesteerd en er zijn
zelfs mensen die een hypotheek hebben genomen. Veel campinghouders hebben
het moeilijk en gooien hun camping in de verkoop. De nieuwe eigenaren die
dit aantrekt, gedragen zich vooral als projectontwikkelaar. Zo kreeg ik onlangs
een e-mail van iemand met een vaste standplaats die de plek binnen vijf jaar
schoon moet opleveren tenzij hij bij de nieuwe eigenaar een nieuwe stacaravan
koopt die maar liefst €150 000 moet kosten. Ziet de
staatssecretaris mogelijkheden om deze situatie te verbeteren?Antwoord van de bewindsliedenStaatssecretaris Heemskerk: Voorzitter. Ik
dank de Kamer voor de inbreng in de eerste termijn. Het is goed dat wij over
toerisme en recreatie spreken, want het is een belangrijke sector. De laatste
Toerismebrief is verschenen in 2004, tijdens het tweede kabinet Balkenende.
Toen ik aantrad in 2007 kreeg ik een brief van het Platform Toerisme en Recreatie
dat vond dat er maar één bewindspersoon diende zijn voor het
toerisme, namelijk ik, de minister. Ik sta natuurlijk iedereen graag te woord
die mij minister wil maken. Ik heb toen toegezegd om een Toerismebrief te
schrijven en daarbij zo veel mogelijk partijen te betrekken om meer samenhang
aan te brengen, omdat ik erken dat er sprake is van versnippering. Ik weet
alleen niet of de versnippering een probleem is van de sector of een kenmerk.
De sector heeft nu eenmaal te maken met gemeenten, provincies, het Rijk en
met binnenlandse en buitenlandse toeristen. Ik zal uiteenzetten wat wij beogen
met de Toerismebrief. Daarbij richt ik mij op het binnenkomend toerisme –
dat is mijn primaire verantwoordelijkheid – de verhouding daarbinnen
tussen Amsterdam en de regio’s, alsmede op een aantal specifieke vragen
die gesteld zijn over de ondersteuning van de Olympische Spelen en de Gay
Games. De minister van LNV zal ingaan op de recreatieve elementen van het
toerisme en de kwaliteitsaspecten. Zij loopt en fietst in ieder geval meer
door het land dan ik.Over de verhoudingen tussen het binnenland en het buitenland – India
en China versus de rest – hebben velen van de commissieleden gesproken.
Verreweg het meeste geld van het NBTC wordt besteed aan de nabije markten.
Dat blijft ook zo, want een paar procent meer Duitsers levert meer op dan
hetzelfde percentage aan toeristen uit China en India. Wij kiezen wel voor
accenten. Wij hebben die neergelegd bij India en China omdat wij een samenhang
zien tussen het toeristisch bezoek, het zakelijk bezoek en de buitenlandse
investeringen. Iemand die hier een congres bezoekt – en dat is te top
van de markt – komt misschien nog eens terug met zijn familie. Wellicht
dat hij of zij in de toekomst een beslissing moet nemen om een Europees hoofdkantoor
neer te zetten. Die persoon heeft dan een goed beeld van Nederland, «the
gateway to Europe», en zet ons land bovenaan het kandidatenlijstje voor
het regionaal hoofdkantoor. Daarom geven wij die extra aandacht aan India
en China. Het budget voor Duitsland en het Verenigd Koninkrijk samen is bijna
4 mln., voor India is het € 100 000 en voor China € 400 000,
dat is samen maar 0,5 mln. van het NBTC-budget. Verreweg het grootste gewicht
ligt op de nabije markten.Ik stel ook meteen de bezuiniging van het NBTC aan de orde. Het NBTC valt
onder het belastingdienstregime. Dit kabinet heeft zichzelf een buitengewoon
forse taakstelling opgelegd. Wij snijden behoorlijk in ons eigen vlees wat
betreft de Rijksdienst. Dat gaat al naar gelang het beleid is gericht op uitvoering
of op inspectie is. Sommige beleidsdirecties worden met 20% ingekrompen;
dat is ook goed voor de bestuurlijke drukte en de overmatige regelgeving in
ons land. Wij richten ons op 12 000 full time equivalents (fte’s)
minder aan het eind van deze rit. Wij ontzien een aantal cruciale diensten,
waaronder de belastingdienst. Die valt onder het 5% regime voor bezuinigingen
. Het NBTC benader ik ook met die 5% structurele bezuiniging. Daarmee
is het in hoge mate ontzien ten opzichte van andere subsidies en instellingen.
Ik baseer dit op een rapport van Berenschot, dat de Kamer overigens ook heeft
gekregen, waaruit blijkt dat de overheadkosten aan de hoge kant zijn. Als
er binnen het NBTC minder management- en bestuursactiviteiten zijn, kan het
zijn promotieactiviteiten, de kernactiviteiten, goed op orde houden. Het NBTC
heeft ook als opdracht om dat niet alleen met publieke middelen
vanuit de Rijksoverheid te doen, maar ook aanvullende middelen te vinden en
goed samen te werken met de private sector. Er is niets mis met het ophalen
van privaat geld in de markt. Sterker nog, het zou er wel eens toe kunnen
leiden dat men klantgericht gaat werken.Ik kom nu op de verhouding tussen de landelijke activiteiten, die in Amsterdam
en die van de regio’s. Van de buitenlandse toeristen gaat 44%
naar Amsterdam. De bekendheid van Amsterdam is groter dan die van «the
Netherlands» en «Holland» in sommige delen van de wereld.
Daar moet men niet jaloers op zijn of het gelijkheidsbeginsel op willen toepassen.
Het is juist fantastisch. Wij moeten daarvan profiteren en ervoor zorgen dat
die mensen die naar Amsterdam komen, er een dagje extra naar Den Haag, Maastricht,
of de Veluwe aan vastknopen. Daarin passen ook die Product-Markt-Combinaties
die door het NBTC zijn ontwikkeld. De grootste reden dat het buitenlands binnenkomend
toerisme niet zo hard groeit als wij hopen, is het aantal hotelaccommodaties
in Amsterdam. Daar moeten wij hard aan werken en de gemeente Amsterdam is
daar volop mee bezig. Die zet die hotels voor een deel neer in de binnenstad,
zoals mevrouw Van Gesthuizen zei, maar zoekt ook op andere plekken naar goede
locaties. In de binnenstad van Londen kijkt men ook niet zo raar op als men
een half uur moet reizen en de binnenstad van Amsterdam hoeft niet altijd
in de grachtengordel te zijn. Men heeft daar een hotelloods voor aangesteld
die met private investeerders zoekt naar goede plekken en die eventuele belemmeringen
wegneemt.Dan de verhouding tussen «Groeten uit Holland» en «Groeten
uit buiten de Randstad» en de verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid.
Laat ik daar helder over zijn. Wij ondersteunen op heel veel punten de regionale
beeldverhalen en wat men kan doen rond de Veluwe en de Friese meren. Het is
echter niet aan ons, het kabinet, om Friesland te bevorderen boven Limburg.
Dat moeten de lokale spelers zelf doen en daar geven wij hen heel veel instrumenten
voor in handen, zoals de regionale beeldverhalen en de Product-Markt-Combinaties.
Dat moet men vervolgens zelf gaan ontwikkelen.De voorzitter: Iedereen krijgt nu gelegenheid
om te reageren op dit eerste blok.Mevrouw Smeets (PvdA): Ik vind het een beetje
moeilijk om hier een reactie te geven. Ik heb vragen gesteld over het NBTC
en de doelstellingen. Komt de staatssecretaris daar nog op?Staatssecretaris Heemskerk: Ik zal de specifieke
targets meteen noemen. Wij hebben dat niet toegespitst op specifieke landen,
maar wij hebben een groeipercentage vastgesteld dat het NBTC moet halen, gebaseerd
op de ons omringende landen. Op basis daarvan krijgt men de subsidie, dus
dat is het «wat». «Hoe» zij het doen is hun eigen
verantwoordelijkheid. De doelstellingen die EZ met het NBTC heeft afgesproken
in het kader van de subsidierelatie zijn: een stijging van het volume van
het inkomend toerisme van gemiddeld 2% per jaar over de jaren 2008
tot 2010, een stijging van het segment stedentoerisme met gemiddeld 4% –
dat lucratieve segment moet harder stijgen omdat het meer geld uitgeeft –
en een marktaandeel op de internationale congresmarkt in 2010 van 19%
ten opzichte van Duitsland, België, Verenigd Koninkrijk en Denemarken.Richten wij ons alleen nog maar op de rijke toerist? Ik denk dat het goed
is mensen uit het buitenland te trekken die zo veel mogelijk uitgeven. Dat
is goed voor de werkgelegenheid, voor de mensen die werken in de schoonmaak,
de beveiliging, de dienstverlening en het creëert veel banen en daarmee
goede koopkracht. Tegelijkertijd zorgen wij er natuurlijk wel voor dat het
segment van de backpackers, die allemaal in Amsterdam willen komen en weinig
uitgeven, ooit nog een keer terugkomt met hun gezinnetje als
zij rijker zijn. Laten wij er nou voor zorgen dat wij die toerist binnenhalen
die het meest oplevert voor de Nederlandse economie. Daarom willen wij ook
een stijging in het segment stedentoerisme van gemiddeld 4% per jaar.Mevrouw Smeets (PvdA): Ik neem aan dat de
staatssecretaris nog meer antwoorden heeft. Ik reageer liever straks. Het
enige wat ik nu kwijt wil, is dat ik ervan uitga dat er nog aandacht aan de
regio wordt besteed in algemene zin en aan wat ik heb ingebracht. Dat u de
ene regio niet boven de andere wilt stellen, begrijp ik maar ik dacht dat
er wat meer van het kabinet is gevraagd dan dit antwoord. Ik wacht even af
wat de staatssecretaris hier nog over te zeggen heeft.De heer Aptroot (VVD): Ik begrijp dat wij
de regio’s en provincies een paar stukken papier in handen geven: regionale
beeldverhalen en een papiertje over Product-Markt-Combinaties. Dat is niets.
Hoe bereiken wij nu een gezamenlijke aanpak van bijvoorbeeld de watersport
door Rijk, provincie en gemeenten? Dat kan niet door een paar dingen op papier
te zetten. Men moet aan tafel gaan, de neuzen in dezelfde richting krijgen.
Als er een dwarsligger tussenzit, krijgt die een draai om zijn oren en wordt
hij ook de goede kant opgezet. Dát moet er gebeuren.De heer Hessels (CDA): De staatssecretaris
zegt terecht dat de regio’s het beleid zelf moeten invullen, maar de
basis moet in dit stuk liggen. Als ik het hele stuk doorkijk, lees ik veertig
keer Randstad en Amsterdam, drie keer Holland en in de allerlaatste paragraaf
gaat over de gebiedsgerichte benadering. Alsof men het over Siberië heeft
en zegt: er is nog wel een stel gekken dat daar naartoe gaat. De regio’s
zijn net zo belangrijk en het aandeel van het toerisme is er nog veel belangrijker.
Ik verwacht dat de staatssecretaris met een aanvulling komt op deze nota,
die omvangrijker is dan de nota zelf, waarin hij wel spreekt van de Veluwe,
Friesland, Zeeland en al die andere mooie gebieden in Nederland waar ontzettend
veel toeristen naartoe gaan.De heer Van der Ham (D66): Ik complementeer
dat weer door te zeggen dat het zelfs voor Amsterdam en de Randstad nog tekort
schiet. Er zijn niet genoeg ambities en ik zie niet wat wij nou gaan doen.Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik maak mij er geen
zorgen over dat wij die rijke toerist willen binnenhalen, de staatssecretaris
zou wel gek zijn als hij dat niet zou willen. Ik mis, in lijn met wat de collega’s
zeggen, een langetermijnvisie op wat er moet gebeuren als die toeristen er
eenmaal zijn. Hoe gaat de staatssecretaris ervoor zorgen dat zij terugkomen?
Wij kunnen daar niet op gaan zitten wachten want misschien zijn zij dan wel
ergens staatssecretaris en hebben zij geen tijd meer om met hun gezinnetje
terug te komen. Ik vind de brief erg arm aan plannen voor de lange termijn
en mogelijkheden om het de kwaliteit van aanbod te verhogen. Het omzetten
in ambities, in plannen ontbreekt en ik maak mij daar zorgen over. Waarom
stonden de cijfers die de staatssecretaris net noemde, niet in de stukken
die wij hebben gekregen? Als er een nieuwe brief komt zou ik het prettig vinden
als hij deze de cijfers bevat.De voorzitter: Ik stel voor dat de staatssecretaris
nog een korte reactie geeft en dan overgaat op het volgende blok. Daarna is
het woord aan de minister van LNV.Staatssecretaris Heemskerk: Ik kan die cijfers
overmorgen al in een kort briefje geven. Overigens, als ik ze uitspreek en
het wordt stenografisch bijgehouden, dan zeg ik dat op dat moment ook toe. Ik kom terug op de vorige Toerismebrief. De vorige staatssecretaris van
Economische Zaken haalde de toeristen binnen en vond dat wat zij in Nederland
doen, de verantwoordelijkheid was van provincies, LNV enzovoort. Ik vind dat
als men wil dat de toeristen binnenkomen, men ook een paar opvattingen moet
hebben over hun activiteiten en over hoe wij Nederland aan hen verkopen. In
die zin heeft de binnenlandcomponent veel meer aandacht in deze Toerismebrief
dan in de vorige. Ik beschik over een aantal instrumenten. Verreweg het belangrijkste
is het NBTC, de organisatie die de totale toeristische promotie voor het buitenland
bundelt. De provincies, gemeenten en het bedrijfsleven kunnen daarop aanhaken.
Het is inderdaad niet handig als iedereen alleen zijn eigen zaken behartigt.Ik koppel toerisme meer aan «Holland Branding» en economische
missies dan in het verleden is gebeurd. Wij hebben het Holland Business Promotion
Office (HBPO) dat in 2000 is opgericht door partijen uit de Randstad. De provincies,
Schiphol, het Rotterdams Havenbedrijf en de bloemenveilingen kijken naar de
bedrijfskant en het Holland-imago. Het NBTC is verreweg het belangrijkste
instrument en het Holland Business Promotion Office is het overlegorgaan.
Minister Verburg en ik zitten eind deze maand aan tafel met het Platform Toerisme
en Recreatie. Dat platform was een beetje versloft, maar wij willen dat het
een geïnstitutionaliseerd bestuurlijk overleg wordt waarin men allerlei
dingen kwijt kan en waarin ook partijen die zich niet aan de afspraken houden,
tot de orde geroepen kunnen worden. Wij gaan niet de verantwoordelijkheden
tussen Rijk, private partijen en provincies overhoop halen. Provincies moeten
de partijen voor hun specifieke beeldverhalen bij elkaar krijgen. Ik ondersteun
dat met het NBTC, het HBPO en innovatie-instrumenten. ICT-ondersteuning is
ook van belang, omdat wij zien dat in het toerisme iedereen opnieuw het wiel
probeert uit te vinden. Over de keten heen is winst te behalen en daarom kijk
ik of het ICT-budget van het ministerie van EZ een rol kan spelen. Dat zijn
mijn financiële en bestuurlijke instrumenten om het toerisme in Nederland
verder te bevorderen. Daarnaast is het de kwestie om zo veel mogelijk toerisme
op allerlei manieren in het beleid mee te nemen.De inzet van Syntens is gerelateerd aan de sleutelgebieden van het innovatiebeleid
en beperkt zich tot de zaken waarin wij goed zijn: food and flowers, hightechsystemen,
water, chemie en creatieve industrie. Al deze sleutelgebieden hebben ook effect
en uitstraling op het toerisme. De sector toerisme en recreatie behoort niet
tot de sleutelgebieden. Dat betekent niet dat ondernemers in deze sector niet
terecht kunnen met vragen over innovatie, vernieuwing en verduurzaming. Syntens
werkt vraaggestuurd: iedere ondernemer kan met zijn vragen terecht. Specifieke
regio’s als Zeeland en Limburg waar veel vragen binnenkomen, kennen
gespecialiseerde Syntensadviseurs.Er werd gesuggereerd dat de sector weinig heeft aan het innovatie-instrumentarium
van EZ, zoals de innovatievouchers. Juist dat instrument is bijzonder geschikt
voor de dienstensector. Uit de evaluatie van de innovatievouchers blijkt ook
dat de dienstensector er bovengemiddeld gebruik van maakt. Het is lastig aan
te geven welk percentage van de vouchers bij de sector toerisme en recreatie
terechtkomt, omdat veel bedrijven in meerdere categorieën vallen en niet
elke ondernemer aangeeft in welke sector hij of zij onderneemt. Volgens de
gegevens die wij hebben van de evaluatie van dit jaar, kwam in 2006 2 à
3% terecht in sector cultuur, recreatie en sport. De schatting van
SenterNovem is dat de verdeling over de sectoren bij de aanvragen van de vouchers
in 2008 niet veel afwijkt van het beeld in 2006. Volgens het CBS is de sector
toerisme en recreatie goed voor 3% van het Bruto Nationaal Product.
Dat komt overeen met die vouchers uit de sector. De communicatie over de mogelijkheden
kan beter, want vanuit de sector blijven signalen komen dat de mogelijkheden
onbekend zijn. Wij hebben dat als actiepunt in de Toerismebrief opgenomen
en het stellen het tijdens het bestuurlijk overleg aan de orde.
Syntens verzamelt een aantal voorbeelden van ondernemers die een voucher hebben
gebruikt en maakt daar een boekje van om te verspreiden via de brancheorganisaties.
Het Platform Toerisme en Recreatie heeft daarbij al hulp aangeboden. Het aantal
vouchers wordt de komende twee jaar uitgebreid met 2000 tot 8000. Kortom:
ze zijn beschikbaar en worden gebruikt. De bekendheid moet nog toenemen en
dat brengen wij onder de aandacht.Er is geen commissie ingesteld om de regeldruk in de branche aan te pakken.
Wel staan alle kanalen open. Vaak blijkt dat vermeende regeldruk vanuit de
overheid bestaat uit de regels van de brancheorganisaties zelf om de kwaliteit
van het zwembad of de veiligheid van de speelapparatuur beter te checken.
Dat zijn allemaal hulpmiddelen, maar het is niet zo dat de wet voorschrijft
dat men dat iedere week afvinkt. Men moet laten zien hoe men dat gebruikt.
Ik was ook op werkbezoek bij een camping met een klacht over tegenstrijdige
regels over de toevoer van zwemwater en het waterkeerklepje. Dan blijkt dat
het waterleidingbedrijf een andere opvatting heeft dan de milieu-inspectie
en dat men daar uiteindelijk wel uitkomt. Veel van wat overbodige regelgeving
lijkt, blijkt oplosbaar als je er induikt en kijkt naar de definitie. Het
is een taak van de overheid en de brancheorganisaties om daar duidelijk in
te zijn. Er is een branchewijzer voor de recreatie- en toerismesector, bij
voorbeeld op de website antwoordvoorbedrijven.nl en een Recreatiekompas met
oplossingen voor tegenstrijdige regels in de sector. Het is ook een punt dat
op het overleg met het Platform Toerisme en Recreatie dient te staan. De sector
kan zelf aangeven of men een extra impuls nodig heeft en als het een beroemde
voorman of -vrouw alles wil laten uitpluizen, ondersteun ik dat. Vooralsnog
heb ik het idee dat men met vragen en klachten goed de weg weet te vinden.
De sector profiteert ook van algemene maatregelen om de regeldruk te verminderen:
de jaarrekening die fiscaal en commercieel samenvalt, de vergunningenstelsels
die aangepakt worden, meer samenwerkend Rijkstoezicht en auteursrechten waarbij
men naar één rekening moet gaan om het te innen en waarvan de
kosten transparanter en daarmee lager worden. Kortom, in die zin profiteert
de sector van algemeen Rijksbeleid van dit kabinet.Volgens de leden zou Werken aan Winst nadelig uitpakken voor de recreatiesector.
Overigens is het een beslissing geweest van het vorig kabinet om de tarieven
van de vennootschapsbelasting te verlagen en de grondslag te verbreden. Het
moet uit de lengte of uit de breedte komen. Als het totale bedrag dat wordt
opgehaald gelijk blijft, wordt er op andere terreinen extra belasting geheven.
Daar is toen uitgebreid over gediscussieerd. RECRON heeft ook haar kritiek
op Werken aan Winst geleverd aan de hand van een fictieve case. De fiscalisten
van het ministerie van Financiën en mijn ministerie hebben die bestudeerd
en onze ambtenaren zijn het niet eens met de kritiek van RECRON over de gevolgen
van Werken aan Winst voor de recreatiesector. Er is afgesproken dat RECRON
met een aantal geanonimiseerde jaarrekeningen komt die wij zullen bestuderen.
Het klopt niet dat de grondslag waarover belasting is geheven, door Werken
aan Winst is gewijzigd. Het klopt wel dat de afschrijvingen beperkt kunnen
worden, waardoor er meer belasting betaald moet worden in de jaren dat er
wordt afgeschreven. Daar staat tegenover dat bij verkoop van het bedrijfsmiddel
minder winst wordt gemaakt en minder belasting wordt betaald. Het is het verschil
tussen de boekwaarde en de economische waarde. Het verschil zit alleen in
de beperking van de afschrijving en dat veroorzaakt een verschuiving van tijd
in de heffing. Men heeft een liquiditeitsnadeel – maar daar zijn banken
voor – en men heeft een vennootschapsbelastingvoordeel omdat het tarief
omlaag is gegaan.Over de vliegtaks is al heel veel gediscussieerd in het parlement. Dat
moeten wij niet helemaal overdoen. Er is overleg tussen het kabinet, Schiphol
en de toeristische sector. De sector heeft nuttige input geleverd voor de
implementatie van de vliegtaks en het kabinet heeft ernaar geluisterd
en suggesties uit de sector overgenomen. Er wordt nu bij voorbeeld gewerkt
met een tarief per land, en niet meer met kilometergrenzen, wat gemakkelijker
is voor de reisorganisaties. De vliegtaks kan leiden tot een vertraging in
de groei van het internationaal toerisme maar ook tot een groei van het binnenlands
toerisme. Ik denk dat veel mensen wel inzien dat een ticket voor €30
naar het Verenigd Koninkrijk niet helemaal de kostprijs reflecteert. Wij willen
allemaal dat de kosten van mobiliteit volledige kosten zijn, inclusief de
milieukosten.De toerismebelasting is echt een gemeentelijke verantwoordelijkheid. Als
gemeenten en lokale politieke partijen daar verkeerd mee omgaan, denk ik dat
zij daarvoor afgestraft worden in de lokale verkiezingen. Desalniettemin heeft
mijn departement al eerder een «Handreiking transparante toeristische
inkomsten en uitgaven» laten maken die de gemeenten een voorbeeld geeft
hoe men de uitgaven voor publieke ruimten kan toerekenen aan de gebruikers
van de ruimte, waaronder de toeristen. Er zijn ook manieren om de toeristenbelasting
handiger te innen. De gemeente Soest heeft bijvoorbeeld een convenant gesloten
met de plaatselijke toeristische ondernemers die een inspanningsverplichting
zijn aangegaan om een bepaald bedrag aan toerismebelasting op te brengen.
Men heeft een totaalbudget afgesproken en het gevolg is dat de gemeente die
belasting niet heft bij ondernemers afzonderlijk en dat zij dat ook niet afzonderlijk
voor iedere nacht hoeven bij te houden. Het is een lumpsum op basis van de
inschatting van het aantal toeristen op basis van cijfers van het CBS. Dat
is een voorbeeld waarbij men de inning van de belasting niet leuker kan maken,
maar wel makkelijker. Het verbaast mij dat andere gemeenten die best practice
niet overnemen.Mevrouw Smeets (PvdA): Ik ga ervan uit dat
die vervolgbrief er komt. Ik wil dan toch meer weten over innovatie en regeldruk.
Ik vind het antwoord van de staatssecretaris in de verdedigende sfeer en ik
wil dat hij juist die ambassadeursrol, die regisseursrol op zich neemt en
ook die betrokkenheid met een hele grote «B» aantoont. Die mis
ik nu. U hebt gelijk, de toeristensector is geen sleutelgebied, maar u kunt
in uw contacten met Syntens zeggen dat zij dat op moeten pakken. Dat de dienstensector
bovengemiddeld de innovatievouchers afneemt, is waar, maar dat geldt niet
voor de campings, de recreatieparken enzovoort. Ik begrijp dat, als het platform
toerisme en recreatie of de RECRON komt met een vooraanstaande vrouw dan wel
man die de regeldruk wil aanpakken, u dat ondersteunt. Wat de afschrijving
betreft kan ik u zeggen dat mensen, zoals die van camping de Wildhoeve in
Emst, bereid zijn om hun boeken aan te leveren. Er moet vaart worden gemaakt.De heer Aptroot (VVD): Ik sluit mij aan bij
mevrouw Smeets. Wij hebben de regeldruk in de praktijk gezien. De overheden,
en niet alleen het Rijk, komen met enorme verplichtingen voor het zwemwater
in het zwembad, voor de waterkwaliteit, de legionella en de speeltoestellen.
Wij hebben de enorme rij ordermappen met verplichtingen gezien. Wij hebben
dat opgelegd en daar moeten wij dan ook flink in schrappen. De VVD neemt haar
verantwoordelijkheid voor de wijzigingen naar aanleiding van Werken aan Winst.
Per saldo is het goed voor het bedrijfsleven. Het pakt in deze branche echter
slecht uit. Ondernemers hebben ons eerlijk een inkijkje gegeven in hun cijfers.
Er is waarschijnlijk een misverstand over de mogelijke verkoop die de staatssecretaris
noemt: een gebouw heeft tussentijds ook groot onderhoud nodig. Daarnaast verhogen
gemeenten de belastingen elk jaar bij de WOZ-taxatie een paar procent. Als
gemeenten echt zouden taxeren, zou dit niet gebeuren en komt het goed. U moet
echt met uw collega De Jager gaan praten over een oplossing voor deze branche.De heer Hessels (CDA): De berichten die ons
bereiken, zijn dat de vouchers niet toegepast worden binnen de toeristensector.
De staatssecretaris geeft inderdaad informatie over een bredere
categorie dan toerisme. Ik vind het van grote waarde als hij die informatie
meer uitsplitst in de nieuwe brief die wij krijgen, zodat wij echt weten wat
de kansen zijn voor de toeristische sector om met innovatievouchers te werken.De heer Van der Ham (D66): Ik voel mee met
de staatssecretaris over de vliegtaks en vind niet dat wij daar snel weer
vanaf moeten gaan. Ik vind het wel van groot belang dat in een vervolgbrief
samen met de staatssecretaris van Financiën wordt gekeken naar de effecten
en de uitkomsten van het overleg na de zomervakantie, als de resultaten van
de vliegtaks hebben kunnen neerdalen. Graag uw toezegging zodat wij daar weer
over kunnen debatteren.Mevrouw Gesthuizen (SP): Volgens de staatssecretaris
komen wij er wel uit in het geval van tegenstrijdige regels. De klacht die
ik hoor, is dat er erg weinig begrip is. Daar bedoelen de klagers mee dat
expertise ontbreekt bij degene die op bezoek komt en controleert. Dat lijkt
mij wel een taak die bij de overheid ligt. Zorg dat er mensen in een sector
rondlopen die weten waar zij het over hebben en waar zij op moeten letten.
U noemt de gemeente Soest als goed voorbeeld van het omgaan met de toeristenbelasting.
Ik wil mij niet aansluiten bij de heer Aptroot die de bevoegdheden van de
gemeenten wil indammen, maar u hebt de taak om deze «best practice»
uit te dragen en de gemeenten aan te sporen om die te volgen.Staatssecretaris Heemskerk: Wij nemen de impact
van de vliegtaks op Schiphol en het binnenkomend en uitgaand toerisme mee.
Aan de onbekendheid van de innovatievouchers en Syntens moeten wij wat doen.
Er wordt een aparte brochure gemaakt en wij bespreken het in het bestuurlijk
overleg. Het is volgens mijn informatie zo dat ondernemers in de toeristische
sector juist wel gebruik kunnen maken van die innovatievouchers; er zijn daarop
geen beperkingen. Het is inderdaad vervelend als er een inspecteur komt zonder
verstand van zaken, daar moeten wij alert op zijn. Ik vraag – en dan
staat de deur van mijn departement en dat van mijn collega’s wagenwijd
open – om mij van specifieke problemen en definities te laten weten.
Ik zet mijn ambtenaren erop en wij zoeken uit of het inderdaad ergens in een
wet staat, of het een interpretatie is van de wet of dat het een interpretatie
is van een brancheorganisatie. Wij moeten met de regeldruk aan de slag tot
op het detailniveau van de waterkeerklep. De deur staat ook open voor fiscale
klachten. Het fictieve voorbeeld bleek echt niet te kloppen: een ander afschrijvingstempo
beïnvloedt de cashflow maar gaat niet ten koste van de winstgevendheid.
Sterker nog, de lagere vennootschapsbelasting is gunstig voor ondernemers.De Gay Games waren een fantastisch evenement in 1998 in Amsterdam. Ik
zeg bij deze toe dat ik mij ervoor inzet om opnieuw een hele groep vrolijke,
goedbestedende sporters, toeristen en mensen die er op een andere manier een
feest van maken, naar Nederland te krijgen. Dit op voorwaarde dat de heer
Van der Ham zich inschrijft voor de Gay Games.De heer Van der Ham (D66): Wij gaan handje
drukken, staatssecretaris!Staatssecretaris Heemskerk: Voorzitter. Ik
spreek mijn collega van OCW erop aan dat de musea gesloten zijn. Overigens
is het Rijksmuseum per vierkante meter nog nooit zo goed bezocht als nu. Het
rendement is buitengewoon hoog. Tegelijkertijd heeft mijn collega bij de aanbestedingsprocedure
gezegd dat wij een goede prijs willen betalen. Een ander voorbeeld: ik was
in Abu Dhabi waar veel musea van over de hele wereld een dependance hebben
geopend of hun topstukken laten zien. In de Emiraten wordt daar buitengewoon
goed voor betaald. Ik heb mijn collega erop aangesproken dat stukken die hier
alleen in het museumdepot staan, naar de Golfstaten gestuurd
kunnen worden tegen een buitengewoon lucratief tarief. Het heeft ertoe geleid
dat een grote Nederlandse bank voor de culturele sector een seminar heeft
georganiseerd om te kijken hoe daar extra geld verdiend kan worden. Ik sluit
niet uit dat als men het werk daar een keer gezien heeft, men hier wil komen
om nog meer van die mooie meesterwerken te bekijken. In die zin is de betrokkenheid
bij toerisme en recreatie er een met een hele grote «B». Het gaat
niet altijd om geld, maar ook om aandacht. Een ander voorbeeld: een groot
congres had een aanbevelingsbrief nodig van de minister en kwam er niet doorheen.
Ik heb die vraag doorgegeven en de volgende dag ging de aanbevelingsbrief
van die collega er uit. Kortom: soms kan het kabinet met extra aandacht het
toerisme versterken.Het Henry Hudson project heet vanaf nu «New York, 1609 made in Holland»,
een ondertitel die aan Nieuw-Amsterdam refereert. EZ was vrij snel bij dit
project betrokken. Ik vind dat het niet alleen over geschiedenis en cultuur
moet gaan maar dat er veel meer bedrijfsmatige componenten aan toegevoegd
moeten worden. Het project wordt een paraplu waaronder de relaties tussen
Amerika en Nederland verder verstevigd kunnen worden in 2009.Bij het overleg over de jaarlijkse thema’s wil iedere stad en ieder
thema in de aandacht staan. Wij hebben een aantal hele mooie jaren gehad zoals
dat van Van Gogh en Rembrandt. Het probleem is dat je er daar niet zoveel
van hebt. Ik weet dat 2016 het jaar van Jeroen Bosch wordt in Den Bosch. Dat
zou aantrekkelijk voor het toerisme kunnen zijn. Voor 2012 hebben wij de Floriade
staan, die voor het eerst buiten de Randstad wordt gehouden. Het thema is –
en dat vindt de heer Aptroot natuurlijk verschrikkelijk – duurzaamheid
en cradle-to-cradle, een benadering van het hergebruik van grondstoffen, waardoor
producten 100% recyclebaar zijn.De heer Van der Ham (D66): Als je er goed
kunt parkeren, is de heer Aptroot tevreden.De heer Aptroot (VVD): Mij spreekt het thema
omzet, zaken doen, business het meeste aan.Staatssecretaris Heemskerk: Het verschil tussen
de VVD en dit kabinet is juist dat wij denken dat die zaken samenhangen. Duurzaamheid
is goed voor de omzet en hoeft daarvan niet ten koste te gaan als men met
strenge milieueisen voorop loopt. Kortom: wij plannen wel degelijk vooruit.
In 2009–2010 is het thema Holland Art Cities. Dat wordt niet beperkt
tot Amsterdam; men brengt juist de pareltjes in de verschillende steden onder
de aandacht.De voorzitter: Staatssecretaris, ik heb nog
een suggestie voor u: honderd jaar Elfstedentocht. Daar kunt u mee beginnen.Staatssecretaris Heemskerk: Dat zal zeker
aantrekkingskracht hebben in Friesland, maar men moet zich afvragen of dat
een nationaal thema is of een lokaal pareltje. Het lijkt mij het laatste.De heer Hessels (CDA): Dat is juist een voorbeeld
van een nationaal thema, staatssecretaris. U hebt het dus niet goed begrepen.Staatssecretaris Heemskerk: 100 jaar Elfstedentocht
is niet geschikt voor heel Nederland.De heer Hessels (CDA): Waarom niet? Staatssecretaris Heemskerk: Het is bijvoorbeeld
een moeilijke kapstok voor Maastricht.De heer Hessels (CDA): U zou eens moeten kijken
hoeveel Limburgers lid zijn van de Elfstedenvereniging.Staatssecretaris Heemskerk: Dat is juist waarom
ik denk dat het een goed thema is om het binnenlands toerisme in Friesland
extra onder de aandacht te brengen.Voorzitter. De vraag of een camping- of jachthavenbeheerder alle elektriciteitsaanbieders
moet vastleggen in iedere haven en iedere camping, is volstrekt nieuw voor
mij. Het zou mij verbazen. Ik ga dat na bij onze mensen van energie en daar
wordt de commissie schriftelijk over geïnformeerd.Het kabinet heeft middelen ter beschikking gesteld voor een haalbaarheidsonderzoek
naar de kandidaatstelling van Nederland voor de Olympische Spelen in 2028.
Dat geldt overigens ook voor het Wereldkampioenschap Voetbal in 2018. Ik moet
bekennen dat ik even aan het idee moest wennen, toen ik het voor het eerst
hoorde. De kracht van de presentatie is dat wij die Olympische berg willen
beklimmen en in staat willen zijn om ons te kandideren. Als wij daar toe in
staat zijn, betekent het dat wij op heel veel terreinen de infrastructuur
op orde hebben, dat wij vele duizenden journalisten kunnen onderbrengen en
dat de hotelaccommodatie en de sportvoorzieningen en de sport in de breedte
op orde zijn. Het beklimmen van die berg is een buitengewoon goed idee vanuit
toeristisch oogpunt, maar ook vanuit de structuurvisie op de Randstad in 2040,
waarover het kabinet afgelopen vrijdag nog een uitgebreide nota stuurde.De afspraak over de koopzondagen komt uit het coalitieakkoord. Het doel
is het tegengaan van het oneigenlijk gebruik van die toerismebepaling. Juist
de toerismebepaling maakt dat koopzondagen aantrekkelijk kunnen zijn voor
toerisme en recreatie in Nederland. Het is uitgewerkt in een wetsvoorstel
en de Raad van State heeft advies uitgebracht. Het kabinet hoopt het wetsvoorstel
zeer binnenkort aan te bieden aan de Kamer.Ik vind het een goed idee om het College van Rijksbouwmeesters te betrekken
bij de beeldverhalen. Wij werken dit uit en stellen het vanwege de regionale
component aan de orde in het overleg met het Platform Toerisme en Recreatie.Er zijn vanuit het Rijk de laatste jaren vele miljoenen geïnvesteerd
in de toeristische versterking van het Friese platteland. Er wordt samengewerkt
tussen het NBTC en Friesland. Hier geldt de «B» van betrokkenheid
en van buidel met geld. Er komt ook een reactie op de Deltacommissie die laat
zien dat water zowel een kans als een bedreiging kan zijn.Mevrouw Smeets (PvdA): Ik sluit aan op het
laatste punt van de staatssecretaris over Friesland en de Meren. Ik wil u
toch vragen deze onder de naam Holland Sail Free bij het buitenland te promoten.
Het past perfect in het rijtje Product-Markt-Partner-Combinaties van het NBTC.
U kijkt nu terug op het geld dat is gestoken in de ontwikkeling van het gebied
maar kijk ook vooruit. Dat is mijn oproep aan u en het kabinet.De heer Aptroot (VVD): Ik sluit mij bij mevrouw
Smeets aan; er is het afgelopen jaar veel geld uitgegeven, maar wij moeten
blijven investeren. Ga door met samenwerking met de regio. Er lag al een voorstel
van de SP en de SGP over de koopzondagen. Als de SP en de SGP het eens worden,
moet men in Nederland echt oppassen. De regering heeft nu hetzelfde standpunt.
Ik geef u op een briefje dat wij bij het wetsvoorstel een berekening willen
hoeveel het de detailhandel en bedrijfsleven kost, als koopzondagen worden
teruggedraaid. Wij hebben een duidelijk standpunt: de ondernemer bepaalt het
zelf wel. Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik begrijp dat de
staatssecretaris nog niet kan zeggen of wij meehengelen naar de Olympische
Spelen. U doet eerst een haalbaarheidsonderzoek, dat lijkt mij heel verstandig.
De SP ziet zeker de kansen, dus ik hoop dat het onderzoek een positief resultaat
oplevert. Ik begrijp hieruit dat u nog niet kunt zeggen naar welke regio uw
voorkeur uitgaat. Regio’s zijn elkaar nu aan het beconcurreren en nationaal
gezien vind ik dat zonde van het geld. Overigens nog dank voor het omarmen
van het idee van het College van de Rijksbouwmeesters bij het regionale beeldverhaal.Staatssecretaris Heemskerk: Ik denk niet dat
het haalbaarheidsonderzoek naar de Olympische Spelen wordt afgesloten zonder
dat duidelijk is waar zij moeten worden gehouden. Laten wij daar niet op vooruit
lopen. Wij zijn een kabinet dat vertrouwen heeft in de lokale politiek en
dat niet alles vanuit Den Haag wil regelen. De koopzondagen zijn bij uitstek
een onderwerp waar de gemeentelijke politiek over gaat. Ik denk dat men in
Scheveningen een andere afweging maakt dan in Staphorst. Het wetsvoorstel
regelt de wijze waarop dat besluit zorgvuldig kan worden genomen.Minister Verburg: Dank u wel voorzitter. Ik
dank de Kamer voor de inbreng in de eerste termijn en het doet mij goed de
leden hier weer allen in goede gezondheid te zien. Ik heb vorige week al een
aantal Kamerleden mogen ontmoeten en het doet goed dat de volksvertegenwoordiging
weer uitgerust en fit aanwezig is. Ik moet een excuus maken naar mevrouw Smeets;
ik heb de heer Aptroot weer vertrouwde geluiden horen spreken maar heb uw
inbreng gemist. Ik kan u verzekeren dat die inbreng goed is doorgekomen en
ik heb inmiddels ook de antwoorden tot mijn beschikking.De heer Heemskerk heeft het al aangegeven: wij werken heel goed en soepel
samen. Dat betekent dat er geen verdeeldheid is in het kabinet. In tegendeel,
wij zijn er in het kabinet zeer van overtuigd dat toerisme en recreatie in
ons land vanuit het binnen- en buitenland van groot belang is. De 3%
van het binnenlands product die de heer Heemskerk al heeft genoemd, kan nog
toenemen. Wij zijn zeer gemotiveerd om dat op een verantwoorde wijze te doen,
maar daar is wel het een en ander voor nodig. Kortom: over verdeeldheid in
het kabinet hoeven de leden niet in te zitten. Wij werken ook prima samen
met andere departementen die met toerisme te maken hebben, zoals het ministerie
van VROM.Ik stel vast dat wij dit jaar ook nog iets te vieren hebben, namelijk
dat wij vijftig jaar geleden voor het eerst een Rijksrecreatiebeleid hebben
geformuleerd. De term recreatie is nog nieuwer, van na de Tweede Wereldoorlog.
Wij hoeven dat soort dingen niet te vieren maar het is wel goed om aan te
geven dat recreatie en de recreatiesector in ons land nog in ontwikkeling
zijn. Het laatste recreatiebeleid wortelt in de jaren tachtig en is aan vernieuwing
en nieuwe doordenking toe. Wij zien dat wel met meer beleid en inzetting uit
de jaren tachtig. Wat uit die tijd komt, is niet automatisch geschikt voor
de komende jaren. Dat is de reden waarom ik vorig jaar op een congres bij
de RECRON heb aangekondigd dat ik met de recreatiesector in dialoog wil, om
een toekomstgericht en toegespitst recreatiebeleid te kunnen formuleren in
combinatie met een toekomstgericht en toegespitst toerismebeleid.Er valt in ons land veel te genieten en te recreëren. Mevrouw Gesthuizen
heeft gelijk als zij zegt dat toerisme en recreatie niet alleen een economische
branche zijn, maar ook van belang zijn voor ons welzijn, onze gezondheid en
ontspanning, voor het vinden van rust en ruimte. Hieraan, en aan de diversiteit
waaraan behoefte is, moet recht worden gedaan. De een wil rust en ruimte,
de ander vogeltjes kijken, een derde wil aan de waterkant zitten vissen en
een vierde wil naar een totaal event; een fietstocht maken, vervolgens de
sauna in en ’s avonds in een Bourgondische gasterij verwend worden.
Aan al die combinaties wordt gewerkt. De overheid hoeft niet
voor te schrijven hoe dat gedaan moet worden. Het tegendeel is waar; ik denk
dat wij in de Nederlandse toeristische en recreatieve sector ondernemers hebben
die iets willen en er zelf wat van maken. Ik weet niet hoe het de Kamerleden
is vergaan deze zomervakantie, maar Nederland is mooi. Ik heb daar zelf nog
eens van genoten door een fietstocht te maken langs wuivend graan, prachtige
natuur en koeien in de wei. In Nederland zijn er daarbij heel veel mogelijkheden
om een kopje koffie te drinken: op een boerderij, bij een cafeetje op de hoek
met een gezellig terras, als het lekker droog is. Deze zomer moest men wel
eens binnen zitten door de regen, maar het gaat om de gastvrijheid en wat
recreatieondernemers ervan willen maken. Dat is goed. De vraag is of dat goed
genoeg is voor de toekomst. Daarop is mijn antwoord: «nee». Ik
denk dat er nog heel veel innovatie mogelijk is. De aanwezige leden hebben
allen gesproken over de omgang met innovatie. Wij kunnen zeggen dat de innovatievouchers
beter toegankelijk gemaakt moeten worden, maar ik denk dat het verstandiger
is om ons af te vragen hoe wij als ondernemers, sector, branche en overheid
elkaar van dienst kunnen zijn om die innovatie op de toekomst te richten en
handen en voeten te geven. Ik ben samen met andere collega’s innovatietafels
aan het inrichten en schakel het innovatienetwerk van LNV in om die ideeën
te lanceren.Een mooi landschap is belangrijk. Wij investeren daarom per provincie
in het landelijk gebied. Daarbij hoort verfraaiing van het landschap. Het
Friese landschap is aantrekkelijk maar het Limburgse ook, net als dat van
de Veluwe, Noord-Holland en Zeeland. In ons kleine land hebben wij veel verschillende
smaken en er valt heel veel te genieten.Ik wil een punt van mevrouw Gesthuizen uit de lucht nemen. Ik moet eerlijk
zeggen dat het mij persoonlijk stak, maar ook als verantwoordelijke voor het
recreatiebeleid. U suggereerde dat mensen soms gedwongen waren om hun vakantie
door te brengen in Nederland omdat zij iets anders niet kunnen betalen. Ik
werp elke suggestie van de hand dat kiezen voor een vakantie en recreatie
in Nederland altijd tweede keus is. Er zijn heel veel vakantiegangers in Nederland
die zeggen: ik wil niet voor mijn vakantie in een vliegtuig zitten, ik hoef
niet ver weg. Ik ga genieten van al het mooie en goede, al het gastvrije en
Bourgondische dat ons eigen land te bieden heeft!Mevrouw Gesthuizen (SP): Dat heb ik niet gezegd.
Ik moet overigens zeggen dat de minister een geïnspireerd betoog houdt
en dat geeft mij vertrouwen. Ik vond het prettig om te lezen dat bewindslieden
in het kabinet zeggen dat er door de vergrijzing veel vrije tijd en geld vrijkomt.
Ik zou zeggen, kom op met dat zoet, dan kunnen de mensen in Nederland meer
gaan recreëren!Minister Verburg: Ik denk dat ik hetzelfde
voel als mevrouw Gesthuizen. Ik kan niet wachten op Prinsjesdag, ben erg benieuwd
naar de Troonrede en naar de begrotingen. Dat verlangen delen wij en de opvattingen
over recreëren in Nederland ook.Voorzitter. De resultaten van de dialoog komen in de eerste helft van
2009. Ik roep iedereen op om mee te doen op verschillende terreinen. Bijvoorbeeld
op het gebied van Natura 2000, een ontwikkeling in de natuur, en op het gebied
van het landschap, waar recreatieondernemers zeer veel belang bij hebben.
Een aantrekkelijk landschap en een mooie natuur zijn onderdeel van het pakket
dat Nederland in de aanbieding heeft. Met minder regels en belemmeringen op
het gebied van milieu en natuur denk ik dat er weinig recreatieondernemers
zijn die van plan zijn de kip met de gouden eieren te slachten. Afgelopen
maandag hebben wij een intentieverklaring getekend met een vijftiental maatschappelijke
organisaties waarbij het bewustzijn leeft dat wij in Nederland heel veel willen,
met heel weinig grond. Nederland is ambitieus, toekomstgericht en ondernemend. De vraag is hoe wij op een zorgvuldige manier ondernemerschap, sociale
en sportieve activiteiten, zoals de Elfstedentocht, de Nijmeegse Wandeltocht,
de Limburgse fietstocht en de Brabantse Vennentocht, combineren met behoud
van biodiversiteit en natuur. Men heeft elkaar nodig anders weet men zeker
dat genieten niet meer vanzelfsprekend is over vijfentwintig jaar.In de maatschappelijke dialoog gaat het over innovatie, de toekomstagenda
en nadrukkelijk over vermindering van regelgeving. Ik zeg het de heer Heemskerk
na dat u met concrete voorbeelden moet komen. Als kabinet hebben wij de ambitie
om regels, administratieve lastendruk, nalevingslasten enzovoort te verminderen.
Wij hebben concrete voorstellen nodig die gedragen worden door de sector.
Het moet namelijk niet zo zijn dat de ene ondernemer iets wil veranderen en
de andere ondernemer uit dezelfde sector dat niet wil. Het vorige kabinet
is er in geslaagd om de totale regeldruk met 18% te verminderen. De
grote ambitie van dit kabinet is om dat met nog eens 25% te doen. Dat
is niet gemakkelijk, omdat het laaghangend fruit al is geplukt.Ik begrijp dat verschillende commissieleden de recreatiesector hebben
bezocht deze zomer maar ik zou ze willen uitnodigen om samen met mij een dag
te organiseren om alle fiets-, wandel- en ruiterpaden en mountainbikevoorzieningen
die de afgelopen jaren mede door de overheid en LNV zijn gefinancierd, te
verkennen. Dit is fantastisch. Zij kunnen beginnen met trainen op het Pieterpad
dat dit jaar vijfentwintig jaar bestaat. Er staan nog net geen files, maar
het is gezellig en soms geweldig druk. Het is een aanmoediging om duizenden
kilometers wandelpaden, boerenklompenpaden of oudekerkenpaden te voltooien.
Ik zie de heer Aptroot popelen, ik kan mij dat helemaal voorstellen. De klompen
leveren wij erbij en een kerkbezoek is ook mogelijk. De paden zijn er om van
te genieten en ter ondersteuning van de aantrekkelijke recreatie in ons land.
Ik noem nog een paar ambitieuze punten: aan het eind van deze kabinetsperiode
willen wij rond grote steden 16 000 hectare recreatiegroen gerealiseerd
hebben zodat elke stadsbewoner binnen tien minuten fietsen, in normaal fietstempo,
in het groen kan zijn. Dat zijn ambities die er niet om liegen en die nog
wel wat extra inzet vergen, maar het gaat erom waar men naar toe wil. Voor
de volledigheid voeg ik toe dat die strategische dialoog met de recreatiesector
plaatsvindt met recreatiebeheerders en -organisaties. Iedereen die iets kan
bijdragen is daar hartelijk welkom.Overigens kunt u zelf ook nog een actieve bijdrage leveren. Op 28 augustus
jongstleden is de Groene Maand, september 2008, geopend op kasteel Groeneveld
in Baarn. Deze maand valt er te genieten van tal van activiteiten in het landschap
en de recreatiegebieden. De gemeenten organiseren deze om kennis te maken
met en te recreëren in ons prachtige landschap.Mevrouw Smeets vroeg of ik bereid ben elk jaar de «staat van de
recreatie» op te maken. Ik begrijp het verzoek en zou kunnen zeggen
dat het mij sympathiek lijkt, maar ik vraag mij af of wij dat moeten willen.
Wij doen er beter aan om dat één keer per drie of vier jaar
te doen, om te voorkomen dat wij ondernemers het hemd van het lijf te vragen
en vervolgens volgend jaar om deze tijd constateren dat wij een paar stapjes
vooruit hebben gezet en dat er een tandje bij moet. In een jaar tijd verandert
men de wereld niet. Wij zijn wel ambitieus op dit terrein en ik zeg de Kamer
toe dat ik voor het zomerreces volgend jaar de uitkomsten toestuur van de
strategische dialoog, inclusief de voornemens van het kabinet die dan terug
kunnen komen in de begroting van 2010. De Kamer krijgt dan ook de innovatie-ideeën
van de sector in combinatie met de mogelijkheden die wij als overheid zien.
Aan de hand daarvan kunnen wij kijken of monitoring nodig is. Een staat van
recreatie opmaken is heel veel werk, ik merk het met de natuur- en de milieubalans.
Wij doen dit ieder jaar maar wat men ermee bereikt, is de vraag. Ik vind het
wel zeer belangrijk dat de Kamer betrokken blijft bij de ontwikkelingen
op het gebied van toerisme en recreatie.Op de vragen over versnippering en ruimtelijke procedures heb ik geantwoord.
Er is geen sprake van versnippering. De ruimtelijke procedures hebben te maken
met de knellende wet- en regelgeving.De uitnodiging om een dag te organiseren, staat overigens. Af en toe mag
ik een kerken- of klompenpad of Rijndeltaroute openen en dan zit ik met de
mensen die daaraan hebben bijgedragen, een half uurtje op de fiets. Dat is
veel te kort en daarom nodig ik de commissieleden uit om een dagdeel uit te
trekken voor een excursie en een werkbezoek, die ik zelf begeleid. Ik zou
zeggen, ga maar in training.Volgend jaar januari is Nederland de hoofdgast op de Grüne Woche.
Wij zien in de landbouwsector steeds meer multifunctionele landbouw waarbij
agrarische ondernemers aan verbreding doen: agrarisch toerisme, zorgboerderijen
enzovoort. Wij gaan kijken hoe wij die combinatie daar goed kunnen etaleren.
Daar komt bij dat de landbouwsector ruim 70% van ons grondoppervlak
beheert. In de toekomst dragen de groenblauwe diensten veel bij aan het onderhoud
van landschap en het waterbeheer. De commissie-Veerman geeft aan wat ons de
komende eeuwen wellicht te wachten staat als het waterbeheer verandert door
klimaatverandering en andere oorzaken. Niet alleen in Friesland maar ook in
andere delen van ons land gaan de blauwgroene diensten van boeren dan een
belangrijke rol spelen.De concentratie op Amsterdam werd mij een beetje te veel. Na een paar
dagen Amsterdam, zoveel musea en Kalverstraatwandelingen, is de toerist toe
aan een groene neus. Men kan dan kiezen voor de prachtige recreatieve omgeving
van Laag-Holland boven Amsterdam of voor het prachtige landschap in Amstelland,
een van de gebieden die wij als voorbeeld hebben aangewezen voor de landschapsontwikkeling
en het daarbij betrekken van bewoners en bezoekers. Amsterdam zelf wijst ook
op de relatie tussen stad en ommelanden omdat het niet alleen wil dat de burgers
naar buiten kunnen maar ook om kinderen buiten de stad te laten kijken, zodat
zij weten hoe een koe eruit ziet. Voor menig toerist is dat ook heel aantrekkelijk.
Andere steden doen dat ook; Amersfoort heeft bijvoorbeeld het traject «stad
zoekt boer». Dit past ook in een recreatie- of toerismeconcept zoals
dat besproken wordt bij de strategische dialoog.Mevrouw Gesthuizen vroeg naar de concrete doelen. Ik vraag mij af of zij
is gestopt met het lezen van de Toerismebrief bij hoofdstuk drie. Hoofdstuk
vier gaat juist over het investeren in die gebieden en de gebiedsgerichte
benadering. Het is nog niet af, maar de leden kunnen niet zeggen dat er in
de brief geen ambities of concrete doelen staan. Afijn, ik heb de toezeggingen
gedaan.De voorzitter: De staatssecretaris wil nog
wat toevoegen.Staatssecretaris Heemskerk: Vaak komen geruchten
niet helemaal uit de lucht vallen en dat is nu ook het geval. Hoe zit het
nu met jachthavens en meerdere leveranciers van elektriciteit, zo was de vraag.
Iedere afnemer van elektriciteit en gas is inderdaad vrij in zijn keuze van
leverancier. De Elektriciteitswet biedt echter ruimte voor uitzonderingen
als er geen sprake is van een openbaar net, maar van een privaat net. Voorbeelden
van private netten zijn: Schiphol, bedrijventerreinen en mogelijk ook recreatieparken.
Voor private netten kunnen ontheffingen worden aangevraagd ten aanzien van
de vrije keuze van de leverancier. Het is mogelijk dat bepaalde jachthavens
een ontheffing hebben, waardoor de keuze voor de leverancier niet door de
booteigenaar maar door de jachthaveneigenaar wordt gemaakt. Naar aanleiding
van een uitspraak van het Europese Hof van Justitie in een Duitse zaak, wordt
geanalyseerd of die ontheffingsregelgeving strijdig is met de Europese richtlijn.
Indien dat zo is, moet de ontheffingsregelgeving worden aangepast. Minister
Van der Hoeven van Economische Zaken zit er bovenop en behartigt
de belangen van de watersportsector. Het lijkt mij niet verstandig dat een
kostenverhoging volgt uit de situatie dat alle booteigenaren in alle gevallen
voor alle energieleveranciers moeten kunnen kiezen. Daar zit niemand op te
wachten.Nadere gedachtewisselingMevrouw Smeets (PvdA): Wij wachten af hoe
de analyse van de ontheffingsregeling uitpakt. Ik ben blij dat de minister
het Pieterpad centraal stelt. Dat betekent in mijn woonplaats Sittard, waar
het Pieterpad doorloopt, een extra bron van inkomsten. Ik ben blij dat de
minister de innovatie niet goed genoeg vindt. Zij zegt dat wij weliswaar tevreden
zijn met wat wij hebben, maar dat wij niet toekomstbestendig zijn. Ik vind
dat een hele goede, ware uitspraak. Ik heb vele oproepen aan de branche gehoord.
De branche moet nu met voorstellen komen over de regeldruk, zodat wij er als
Kamer op kunnen toezien dat dit ook door het kabinet wordt aangepakt. Ik had
om een jaarlijkse «staat van recreatie» gevraagd, maar ik ben
gevoelig voor de extra regeldrukte die dat met zich meebrengt. Het lijkt mij
een alleszins redelijke oplossing om het één keer per drie jaar
te doen. Ik sluit af met te zeggen dat ik blij ben met de toezegging dat wij
voor het zomerreces de uitkomsten van de dialoog en de voornemens van het
kabinet krijgen.De heer Aptroot (VVD): De uitnodiging om een
dagdeel – een uurtje of een half uurtje mag ook – te kijken naar
een fiets-, wandel of kerkpad neem ik graag aan. Hierbij wil ik wel overleg
over de afstand en het tempo, want de minister is op dat terrein beter getraind.
Van de Groene Maand had ik nog nooit gehoord. Het allerbelangrijkste vind
ik dat wij de toezegging hebben dat de opmerkingen en kritiekpunten in versie
twee van de Toerismebrief worden verwerkt. Als wij die eind dit jaar krijgen,
dan kunnen wij er begin volgend jaar over praten en goed met elkaar op koers
zitten.Mevrouw Gesthuizen (SP): Ik kom nog terug
op mijn punt over het tekort aan hotelkamers in Amsterdam. Het risico bestaat
dat het toerisme te veel wordt benaderd als geïsoleerde sector. Wat is
de visie van de staatssecretaris? Moet de binnenstad volgegooid worden met
hotelkamers omdat dat het meest oplevert? Of zegt u – en dat heeft mijn
voorkeur – dat u een mix wilt van wonen en recreëren? De minister
zegt dat zij nog volop in dialoog is met de sector. Dat verklaart misschien
ook het feit dat ik concrete zaken node mis. Ik denk dan aan aantallen projecten,
aantallen aanvragen van innovatievouchers, aantallen toeristen enzovoort.
Ik zie uitsluitend die vier cijfertjes die gaan over toerisme uit India en
China. Ik wil graag meer getallen en doelen. Laten wij ervoor zorgen dat de
nieuwe brief er ruim voor het zomerreces is, zodat wij de mogelijkheid hebben
om erover te spreken. Ik had nog iets gevraagd over de problemen die ontstaan
als campings worden overgenomen door projectontwikkelaars of investeerders,
waardoor mensen moeten verkassen Ik krijg daar regelmatig e-mail over. Kan
dat verbeterd worden in de regelgeving?Staatssecretaris Heemskerk: Ik dank de Kamer
voor de opmerkingen in tweede termijn. Als mevrouw Gesthuizen mij een voorbeeld
van het probleem dat zij zojuist noemde kan sturen, dan zoeken wij dat uit.
Het is nu te abstract om op te kunnen reageren, maar er zouden geen kampeerders
op campings weggepest of hun voorzieningen opgekocht moeten worden. De hotelbouw
in Amsterdam is een zaak van provincie en gemeente. Het kabinet zet zich echter
in voor een goede mix van recreëren, wonen en werken. De binnenstad van
Amsterdam moet geen openluchtmuseum worden, er moet juist kleinschalige
bedrijvigheid zijn. Over de wijkeconomie en de aanpak daarvan spreken wij
over twee weken.Ik probeer een hoofdpunt zo goed mogelijk neer te zetten en dat is de
verhouding tussen landelijk en regionaal. Wij komen met de «staat van
de recreatie» en de minister van LNV zal aangeven wanneer dat precies
klaar is. De regionale component maakt daar een onderdeel van uit in de vorm
van de regionale beeldverhalen en de Product-Markt-Combinaties. Ik vind dat
het kabinet niet moet kiezen tussen Friesland en Limburg. Dat is een strijd
om de binnenlandse toerist waar ik niet tussen wil staan. Bovendien is lokaal
campagne voeren veel beter. Wij doen het generieke beleid voor het toerisme.
Wij zorgen ervoor dat er zo veel mogelijk buitenlandse toeristen naar Nederland
komen. Daarvoor zorgt het NBTC met zijn targets, waarvan ik toezeg dat zij
rond het vaststellen van de begroting aan u toegestuurd worden. De toeristen
moeten niet alleen naar Amsterdam, maar zij moeten ook daarbuiten een groene
neus halen. Het generieke beleid is een landelijke campagne voor «Lekker
weg in eigen Land», dat het Rijk voor een groot deel betaalt. Of dat
dan Limburg, Groningen of de Veluwe is, daar moeten de regio’s zelf
om strijden. Het generieke beleid is ook het innovatiebeleid en «Pieken
in de Delta». Provincies en regio’s maken ook hier hun eigen keuze.
In Zeeland heeft men «Pieken in de Delta»-geld ingezet voor toeristische
doelen. Dat is de verhouding tussen Rijk en regio. Ons zijn al die provincies
en regio’s even dierbaar.Minister Verburg: Hartelijk dank voor de inbreng
in de tweede termijn. Mevrouw Smeets zegt terecht dat de sector aan bod is.
Kom met voorbeelden van de regeldruk, zodat wij veranderingen kunnen realiseren
in het belang van ons allemaal. Volgend jaar voor het zomerreces proberen
wij u de uitkomsten van de strategische dialoog en de kabinetsreactie te doen
toekomen, zodat de Kamer deze nog kan behandelen en punten kunnen worden meegenomen
bij het opstellen van de begroting. Dat zeg ik u graag toe.Ik hoop dat de heer Aptroot namens de hele commissie heeft gesproken toen
hij de uitnodiging aannam. Wij proberen er wat moois van te maken en de recreatiemogelijkheden
in Nederland uit te lichten.Wij sturen alsnog per omgaande een programma toe van de Groene Maand.
Ik kijk met staatssecretaris Heemskerk hoe wij dit soort initiatieven meer
onder de aandacht kunnen brengen. Als het u is ontgaan, is het risico groot
dat het nog een aantal Nederlanders is ontgaan. Hoe breder bekend, hoe beter
het is.Mevrouw Gesthuizen mist concrete projecten, getallen en doelen. Ik weet
niet of het focussen op concrete aantallen vouchers en getallen de meest effectieve
succesmeter is. Het zijn instrumenten in het kader van de innovatietafels
en de inzet van het innovatienetwerk van LNV. Er loopt een aantal pilots en
projecten die ondersteunend zijn en kunnen bijdragen aan een toekomstgerichte
uitkomst van de strategische dialoog. Ik weet echter niet of het een doel
moet zijn om zo veel mogelijk pilots en projecten te hebben. Het beleid van
de overheid moet erop gericht zijn om toerisme en recreatie mogelijk te maken
door randvoorwaarden te scheppen en te stimuleren. Een focus op alleen getallen
en aantallen wil ik vermijden.Mevrouw Gesthuizen (SP): Het gaat mij inderdaad
niet om het focussen op de kengetallen maar dit is iets wat wij in het voorjaar
hebben besproken met de minister en staatssecretaris van Economische Zaken.
Wij missen nogal eens kengetallen en doelen en dat maakt het voor ons –
maar volgens mij ook voor u – lastig om te evalueren wat het beleid
oplevert. Soms moet een bewindspersoon zeggen wat over een aantal jaar het
doel moet zijn en constateren dat het niet binnen de kabinetsperiode bereikt
wordt. Ook als het niet haalbaar is, kunnen wij daarvan leren. Staatssecretaris Heemskerk: U refereert aan
de EZ-begroting. Ik heb cijfers toegezegd over de targets en budgetten van
het NBTC. Er zullen ongetwijfeld vragen gesteld worden over de groei, de doelstelling
en de verdeling van de innovatievouchers. Wij zullen de elementen rondom toerisme
duidelijk toelichten, zodat die wellicht in het debat nog aan de orde kunnen
komen. Het is het doel om duidelijkheid te creëren en de betrokkenheid
te benadrukken.Toezeggingen van de staatssecretaris– Eerste signalen vliegtaks worden meegenomen in een vervolgbrief.– EZ zal zich inzetten voor de Gay Games.– Het wetsvoorstel over de koopzondagen komt eraan en maakt duidelijk
welke mogelijkheden het lokaal bestuur heeft voor maatwerk.– Specifieke problemen die de Kamer aanbrengt over campings met
grootschaligheid worden bekeken.– De targets van NBTC worden rond begrotingstijd schriftelijk toegezonden.– De Friese meren en de watersport in brede zin worden nadrukkelijk
meegenomen in de Product-Markt-Combinaties van het NBTC en het regionaal beeldverhaal.Toezeggingen van de minister– Op de Grüne Woche zal Nederland met een goede promotie van
landbouw en recreatiemogelijkheden komen.– Het programma van de Groene Maand wordt per omgaande aan de Kamer
gestuurd.– De toezeggingen van de staatssecretaris en de uitkomsten van de
strategische dialoog inclusief de reacties van het kabinet worden gecombineerd
in een vervolgbrief die voor het zomerreces van 2009 aan de Kamer wordt gestuurd.De voorzitter: Hiermee is het algemeen overleg
beëindigd. Ik dank u voor uw bijdrage.De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,TichelaarDe voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,Schreijer-PierikDe voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,KoopmansDe griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,FrankeXNoot*I.v.m. een nagekomen correctie.XNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Schreijer-Pierik (CDA), Vendrik (GroenLinks),
Ten Hoopen (CDA), Tichelaar (PvdA), voorzitter, Hessels (CDA), ondervoorzitter,
Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Aptroot (VVD), Smeets (PvdA), Samsom (PvdA),
Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Irrgang (SP), Jansen (SP), Biskop
(CDA), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Blanksma-van den Heuvel (CDA), Van der
Burg (VVD), Graus (PVV), Zijlstra (VVD), Besselink (PvdA), Gesthuizen (SP)
en Ouwehand (PvdD), Vos (PvdA).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Jan Jacob van Dijk (CDA), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), Blom (PvdA), De Rouwe (CDA), Koşer Kaya (D66), Ulenbelt (SP),
Blok (VVD), Boelhouwer (PvdA), Kalma (PvdA), Weekers (VVD), Karabulut (SP),
Luijben (SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Cramer (ChristenUnie),
Atsma (CDA), De Krom (VVD), Madlener (PVV), Van Dam (PvdA), Gerkens (SP),
Thieme (PvdD) en Heerts (PvdA).XNoot2Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter, Schreijer-Pierik (CDA), voorzitter,
Atsma (CDA), Van Gent (GroenLinks), Poppe (SP), Waalkens (PvdA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Jager (CDA), Ormel (CDA), Koopmans (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen
(SP), De Krom (VVD), Samsom (PvdA), Van Dijken (PvdA), Neppérus (VVD),
Jansen (SP), Jacobi (PvdA), Cramer (ChristenUnie), Koppejan (CDA), Graus (PVV),
Vermeij (PvdA), Zijlstra (VVD), Thieme (PvdD) en Polderman (SP).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Mastwijk (CDA), Ten Hoopen (CDA), Vendrik
(GroenLinks), Luijben (SP), Tang (PvdA), Boekestijn (VVD), Bilder (CDA), Biskop
(CDA), Koşer Kaya (D66), Van Leeuwen (SP), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Eijsink (PvdA), Depla (PvdA), Van Baalen (VVD), Kant (SP), Blom (PvdA),
Ortega-Martijn (ChristenUnie), Van Heugten (CDA), Brinkman (PVV), Kuiken (PvdA),
Ten Broeke (VVD), Ouwehand (PvdD) en Lempens (SP).XNoot3Samenstelling:Leden: Van Gent (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), Poppe (SP), Snijder-Hazelhoff
(VVD), ondervoorzitter, Depla (PvdA), Van Bochove (CDA), Koopmans (CDA), voorzitter,
Spies (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Haverkamp (CDA), De Krom
(VVD), Samsom (PvdA), Boelhouwer (PvdA), Roefs (PvdA), Neppérus (VVD),
Van Leeuwen (SP), Jansen (SP), Van der Burg (VVD), Van Heugten (CDA), Vermeij
(PvdA), Madlener (PVV), Ouwehand (PvdD), Bilder (CDA) en Wiegman-van Meppelen
Scheppink (ChristenUnie).Plv. leden: Van der Vlies (SGP), Polderman (SP), Remkes (VVD), Jacobi
(PvdA), Hessels (CDA), Koppejan (CDA), Ormel (CDA), Koşer Kaya (D66),
Leijten (SP), Schreijer-Pierik (CDA), Kamp (VVD), Timmer (PvdA), Waalkens
(PvdA), Vos (PvdA), Zijlstra (VVD), Langkamp (SP), Gerkens (SP), Van Beek
(VVD), Schermers (CDA), Besselink (PvdA), Agema (PVV), Thieme (PvdD), Vietsch
(CDA) en Ortega-Martijn (ChristenUnie). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26419-35-h1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl