Wijziging van de Successiewet 1956 en enige andere belastingwetten (vereenvoudiging bedrijfsopvolgingsregeling en herziening tariefstructuur in de Successiewet 1956, alsmede introductie van een regeling voor afgezonderd particulier vermogen in de Wet inkomstenbelasting 2001 en de Successiewet 1956); Gewijzigd amendement over oplossing van problemen, gesignaleerd door de KNB
Staten-Generaal — Kamerstuk Amendement
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136197
 2009-2010
 
 31 930
 Wijziging van de Successiewet 1956 en enige andere belastingwetten (vereenvoudiging
bedrijfsopvolgingsregeling en herziening tariefstructuur in de Successiewet
1956, alsmede introductie van een regeling voor afgezonderd particulier vermogen
in de Wet inkomstenbelasting 2001 en de Successiewet 1956)
 
 
 
 
 Nr. 
 68
 GEWIJZIGD AMENDEMENT VAN HET LID CRAMER TER VERVANGING VAN DAT GEDRUKT
ONDER NR. 54
 Ontvangen 29 oktober 2009
 De ondergetekende stelt het volgende amendement voor:
 I
 Het in artikel I, onderdeel I, opgenomen artikel 10 wordt als volgt gewijzigd:
 
 1. Het vijfde lid komt te luiden:
 5. Dit artikel is niet van toepassing voor zover het genot, bedoeld
in het eerste lid, betrekking heeft op een onderbedelingsvordering die is
ontstaan als gevolg van een verdeling van de volle eigendom van goederen en
voor zover het nominale bedrag van de met de onderbedelingsvordering corresponderende
overbedelingsschuld niet groter is dan de waarde van de overbedeling.
 
 2. Het zevende lid komt te luiden:
 7. Voor de toepassing van dit artikel wordt niet als een rechtshandeling
in de zin van dit artikel aangemerkt:
 a. de overdracht van de blote eigendom als gevolg van de uitoefening
van een wilsrecht als bedoeld in de artikelen 19 of 21 van Boek 4 van
het Burgerlijk Wetboek niet aangemerkt;
 b. een schuldigerkenning op grond van een wilsrecht opgenomen in
Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek.
 
 3. Het negende lid komt te luiden:
 9. Het eerste lid is mede van toepassing, indien tot het vermogen
van de erflater een schuld behoort, die is ontstaan als gevolg van een uiterste
wil, voor zover de nominale waarde van die schuld meer bedraagt dan de waarde
van hetgeen die erflater krachtens erfrecht heeft verkregen van degene die
de uiterste wil heeft opgemaakt. Voor de bepaling van de laatstbedoelde waarde
wordt de in de eerste volzin bedoelde schuld buiten beschouwing gelaten. 
 II
 
 Artikel XII, zesde lid, vervalt.
 Toelichting
 Dit amendement strekt ertoe op een doeltreffende manier een oplossing
te bieden voor alle problemen die zijn geconstateerd door de KNB met betrekking
tot het voorgestelde artikel 10 van de Successiewet 1956 (hierna: SW). Ook
in de literatuur (zie onder meer NTFR 2009/1871, NTFR 2009/2006, NTFR 2009/2104,
WPNR 2009/6802 en FBN 2009/38) en door de NOB (brief van 4 september
2009) is forse kritiek geuit op bepaalde onderdelen van de voorgestelde regeling.
 
 Het in dit amendement voorgestelde artikel 10, vijfde lid, SW wil buiten
iedere discussie stellen dat artikel 10 niet van toepassing is bij een verdeling
waarbij een schuld wegens overbedeling ontstaat, indien tegenover deze schuld
volle eigendom wordt verkregen en de nominale schuld niet groter is dan de
waarde van de overbedeling. Voor alle duidelijkheid wordt opgemerkt, dat ook
de rente die over deze schuld wordt bijgeschreven niet onder artikel 10 wordt
gebracht. Wel wordt gewezen op mogelijke toepassing van artikel 9 indien en
voor zover over de schuld een rente wordt bijgeschreven die hoger is dan 6%
samengesteld. De verdeling dient in volle eigendom plaats te vinden. Indien
er een verdeling heeft plaatsgevonden in de verhouding blote eigendom/vruchtgebruik,
waarbij de erflater een vruchtgebruik heeft verkregen en de overbedelingsschuld
is schuldig gebleven, is volle eigendom omgezet in vruchtgebruik en is daardoor
bij diens overlijden artikel 10 van toepassing. Indien sprake is van een partiële
verdeling en op grond van een testament ten aanzien van de onverdeelde goederen
een vruchtgebruik wordt verkregen, is artikel 10 eveneens van toepassing voor
zover de erflater zijn erfdeel, en voor dat deel dus volle eigendom, heeft
omgezet in een vruchtgebruik. Dit is anders bij een klassiek vruchtgebruiktestament,
waarbij de kinderen als erfgenamen zijn aangewezen en de langstlevende ouder
het recht van vruchtgebruik gelegateerd heeft gekregen. In dat geval zet de
langstlevende geen eigen vermogen om in een vruchtgebruik, omdat de langstlevende
niet als erfgenaam een erfdeel heeft verkregen dat bij een verdeling wordt
omgezet in een vruchtgebruik. Het eerste lid van artikel 10 is dan niet van
toepassing.
 
 Ter toelichting enige voorbeelden.
 Voorbeeld 1
 Vader overlijdt. Zijn twee kinderen A en B zijn ieder voor de helft erfgenaam.
De nalatenschap bestaat uit een woning met een waarde van 1000. Bij de verdeling
van de nalatenschap wordt de woning toegedeeld aan A, die daartegenover een
overbedelingsschuld krijgt aan B van 500. Dit bedrag blijft A schuldig aan
B. Bij het overlijden van A wordt het schuldig gebleven bedrag niet op grond
van artikel 10 in de heffing van erfbelasting betrokken. Hetzelfde geldt voor
de eventueel op de schuld bijgeschreven rente.
 Voorbeeld 2
 Vader en moeder zijn gehuwd en hebben één kind. Vader overlijdt.
Zijn nalatenschap bedraagt 1000. Vader heeft een testament gemaakt waarbij
de wettelijke verdeling is uitgeschakeld. Moeder en kind zijn erfgenamen voor
gelijke delen. Bij de verdeling van de nalatenschap worden de goederen van
de nalatenschap voor 70% toegedeeld aan moeder en voor 30%
aan het kind. Moeder wordt overbedeeld voor een waarde van 200. Voor dit bedrag
ontstaat een schuld van moeder aan het kind. Dit bedrag wordt schuldig gebleven.
Nu dit bedrag gelijk is aan de waarde waarvoor de echtgenote is overbedeeld,
is artikel 10 hierop niet van toepassing. Hetzelfde geldt voor de eventueel
op de schuld bijgeschreven rente. De situatie wordt niet anders indien de
erfstelling van moeder bijvoorbeeld 1% bedraagt en zij alle goederen
uit de nalatenschap krijgt toebedeeld.
 Voorbeeld 3
 Vader en moeder zijn gehuwd en hebben één kind. Vader overlijdt.
Zijn nalatenschap bedraagt 1000. Vader heeft een testament gemaakt waarbij
de wettelijke verdeling is uitgeschakeld. Moeder en kind zijn erfgenamen voor
gelijke delen. Zij verdelen de nalatenschap waarbij moeder alle goederen van
de nalatenschap krijgt. Daartegenover erkent moeder aan het kind een bedrag
schuldig opeisbaar bij het overlijden van haarzelf, zodanig dat de contante
waarde van die schuld aan het kind 500 is. Stel dat de contante waarde van
de schuld 40% is. Dan is de nominale schuld als moeder overlijdt 100/40
* 500 is 1250. In dat geval wordt bij het overlijden van moeder artikel 10
toegepast voor 1250 -/- 500 (de «normale» nominale waarde van
de schuld) is 750.
 Voorbeeld 4
 Vader en moeder zijn gehuwd en hebben één kind. Vader overlijdt.
Zijn nalatenschap bedraagt 1000. Vader heeft een testament gemaakt waarbij
de wettelijke verdeling is uitgeschakeld. Moeder en kind zijn erfgenamen voor
gelijke delen. Zij verdelen de nalatenschap zodanig dat moeder het vruchtgebruik
van de nalatenschap krijgt en het kind de blote eigendom van de nalatenschap.
Hierbij zet moeder haar erfdeel van 500 om in een vruchtgebruik. Op deze verdeling
ziet de uitzondering van het vijfde lid niet, omdat moeder voor de omvang
van haar erfdeel volle eigendom heeft omgezet in een genotsrecht. Indien moeder
overlijdt, is bij het kind artikel 10 van toepassing op de waarde van het
erfdeel van moeder, dus 500 (ervan uitgaande dat de waarde van de goederen
waarop het vruchtgebruik is gevestigd gelijk is gebleven). Indien moeder voor
1% erfgenaam zou zijn, dan ziet artikel 10 ten aanzien van deze omzetting
in vruchtgebruik bij het overlijden van moeder dus op deze 1%.
 Echter als gevolg van de verdeling in bloot eigendom en vruchtgebruik
kan het zo zijn dat er ook een overbedeling plaatsvindt. Stel dat het vruchtgebruik
een waarde heeft van 70% en de blote eigendom een waarde heeft van
30%. Uitgaande van de erfstelling van 50% – 50%
heeft het vruchtgebruik dus een waarde van 700 en het blote eigendom een waarde
van 300. De langstlevende wordt dan voor 200 overbedeeld, maar dit is geen
schuld die ziet op de verdeling van volle eigendom, zodat de uitzondering
van het vijfde lid daar niet op ziet. Dit is vanuit het gezichtspunt van artikel
10 ook juist. Uitgangspunt is dat moeder 500 in volle eigendom heeft geërfd
van vader en dat deze 500, samen met het vermogen dat moeder al had voordat
vader overleed, stel 800, bij haar overlijden ook moet vererven. Door het
overlijden van vader en de verdeling in bloot eigendom / vruchtgebruik, ziet
het vermogen van moeder er bij leven als volgt uit: volle eigendom 800 + vruchtgebruik
700 -/- overbedelingsschuld 200 = 1300. Als moeder overlijdt, dan eindigt
het vruchtgebruik van rechtswege. Hierdoor laat zij civielrechtelijk 600 na
(800 eigen vermogen -/overbedelingsschuld van 200), terwijl dit 1300 zou moeten
zijn. Artikel 10 is van toepassing op deze 700.
 Voorbeeld 5
 Vader en moeder zijn gehuwd en hebben één kind. Vader overlijdt.
Zijn nalatenschap bedraagt 1000. Vader heeft een testament gemaakt
waarbij de wettelijke verdeling is uitgeschakeld. Moeder en kind zijn erfgenamen
voor gelijke delen. De nalatenschap wordt partieel verdeeld, waarbij 60%
van de goederen van de nalatenschap worden toegedeeld aan moeder. Op de resterende
40% van de nalatenschap wordt ten behoeve van moeder een vruchtgebruik
gevestigd. Het erfdeel van moeder in die 40% is 50%. Dit betekent
dat moeder 20% in eigendom heeft en deze 20% omzet in een recht
van vruchtgebruik. Voor zover de verdeling in bloot eigendom/vruchtgebruik
leidt tot een schuld van moeder aan het kind, is op die schuld ook artikel
10 van toepassing, omdat de verdeling niet ziet op de verdeling van goederen
in volle eigendom. Zie ook voorbeeld 4.
 Cijfermatig: Moeder en kind erven beiden 500. 60% van de goederen,
met een waarde dus van 600, worden toegedeeld aan moeder. Op de resterende
40% wordt bloot eigendom / vruchtgebruik toegepast. Hierop is artikel
10 van toepassing. Immers moeder zet vol eigendom, haar helft in de resterende
40%, met een waarde van 200 om in een vruchtgebruik. Stel dat het vruchtgebruik
een waarde heeft van 280 en de blote eigendom een waarde heeft van 120. Moeder
heeft dan uiteindelijk 600 volle eigendom + 280 vruchtgebruik = 880, terwijl
zij op grond van haar erfdeel recht had op 500. Zij krijgt dus een overbedelingsschuld
van 380 aan het kind. De overbedelingsschuld ad 380 ziet voor 300 op de verkrijging
van volle eigendom, zodat op deze schuld (en op de eventuele rente daarop)
de uitzondering van het vijfde lid van artikel 10 van toepassing is. Voor
80 ziet deze schuld echter niet op de verkrijging van volle eigendom maar
op vruchtgebruik, zodat op deze schuld (en de eventuele rente daarop) de uitzondering
van het vijfde lid van artikel 10 niet van toepassing is. Indien moeder overlijdt,
eindigt het vruchtgebruik van rechtswege en is de omvang van haar nalatenschap
220 (600 vol eigendom -/- 380 overbedelingsschuld). Artikel 10 moet dus, bij
gelijkblijvende waarde, voor 280 van toepassing zijn en is dat ook.
 
 De toepassing van het in het wetsvoorstel voorgestelde vijfde lid is gebonden
aan een tweetal termijnen: de beslissing ten aanzien van de invulling van
de verdeling moest worden genomen binnen de aangiftetermijn en de verdeling
zelf moest plaatsvinden binnen twee jaar na overlijden van de erflater. Vanuit
de notariële praktijk is aangegeven dat deze termijnen als knellend worden
ervaren. In dit amendement wordt hieraan gehoor gegeven door de termijnen
niet op te nemen in het hierbij nieuw voorgestelde vijfde lid. De komende
jaren kan gemonitord worden of het ontbreken van deze termijnen tot problemen
voor de Belastingdienst leidt. Ook in het periodieke overleg tussen de KNB
en de Belastingdienst kan dit onderwerp op de agenda worden gezet. Door het
vervallen van de termijnen kan het overgangsrecht voor nalatenschappen die
zijn opengevallen vóór 1 januari 2010, dat is opgenomen
in artikel XII, zesde lid, eveneens vervallen.
 
 Met de aanpassing van het zevende lid wordt buiten twijfel gesteld dat
de schuldigerkenning op basis van een in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek
opgenomen wilsrecht, zoals de legitieme vordering, voor de toepassing van
artikel 10 niet als een rechtshandeling wordt aangemerkt. Indien op deze schuld
rente wordt berekend, dan valt deze rente ook buiten artikel 10.
 
 In het verlengde van het voorgaande strekt het door de regering voorgestelde
negende lid ertoe om duidelijk te maken dat artikel 10 SW van toepassing is
in situaties waarbij twijfel kan bestaan of het eerste lid van toepassing
is, maar waarbij duidelijk is dat de situatie naar doel en strekking wel onder
artikel 10 zou moeten vallen. Het betreft situaties waarin op grond van een
testament een niet direct opeisbare schuld ontstaat, waarvan de nominale waarde
hoger is dan de waarde van de verkrijging van de schuldenaar,
voordat daarop de contante waarde van de schuld in mindering is gebracht.
Voor zover de nominale schuld de vorenbedoelde waarde van de verkrijging niet
te boven gaat, wordt het vermogen van de schuldenaar bij diens overlijden
niet verkleind.
 
 Ter illustratie dienen de volgende voorbeelden.
 Voorbeeld 1
 Een opa met een nalatenschap van € 200 000 legateert een
geldsom van € 19 000 (of van bijvoorbeeld € 100 000)
aan zijn kleinkind, eerst opeisbaar bij het overlijden van het kind van opa.
Het kind is enig erfgenaam. Aangezien het nominale bedrag van het legaat (de
schuld) de waarde van hetgeen het kind krachtens erfrecht heeft verkregen
van opa (de waarde van de schuld zelf buiten beschouwing gelaten) niet te
boven gaat, is artikel 10 niet van toepassing. Uitgaande van dezelfde bedragen
geldt hetzelfde wanneer bijvoorbeeld vader een geldsom legateert aan zijn
kind, eerst opeisbaar bij overlijden van de echtgenoot van vader.
 Voorbeeld 2
 Een opa met een nalatenschap van € 200 000 legateert een
geldsom van € 100 000 aan zijn kleinkind, eerst opeisbaar bij
het overlijden van het kind van opa. Het kind is enig erfgenaam. De nalatenschap
van opa bestaat voor het volledige bedrag van € 200 000 uit
een boot. Aangezien het nominale bedrag van het legaat (de schuld) de waarde
van hetgeen het kind krachtens erfrecht heeft verkregen van opa niet te boven
gaat, is artikel 10 niet van toepassing. Uitgaande van dezelfde bedragen geldt
hetzelfde wanneer bijvoorbeeld vader een geldsom legateert aan zijn kind,
eerst opeisbaar bij overlijden van de echtgenoot van vader.
 Voorbeeld 3
 Een opa met een nalatenschap van € 200 000 legateert een
geldsom van € 1 000 000 aan zijn kleinkind, eerst opeisbaar
bij het overlijden van het kind van opa. Het kind is enig erfgenaam. Aangezien
het nominale bedrag van het legaat (de schuld) de waarde van hetgeen het kind
krachtens erfrecht heeft verkregen van opa met € 800 000 te
boven gaat, is artikel 10 van toepassing voor € 800 000.
 
 Anders dan het voorgestelde artikel 10, negende lid, bij de derde nota
van wijziging, wordt met dit amendement bereikt dat het voor de toepassing
van artikel 10 niet uitmaakt of de goederen die zijn gelegateerd tot de nalatenschap
van de erflater behoorden. Voor zover de persoon ten laste van wie de schuld
op grond van een uiterste wil komt, uit de nalatenschap van degene die de
uiterste wil heeft opgesteld, een waarde verkrijgt (vóór aftrek
van de contante waarde van die schuld), die hoger is dan de nominale waarde
van de schuld, wordt het vermogen van de schuldenaar niet verkleind op een
wijze die artikel 10 wenst te bestrijden. De voorgestelde wijziging van het
negende lid ziet daarop.
 
 Cramer