Bestrijding internationaal terrorisme; Brief ministers met de eindevaluatie van de Nederlandse deelneming aan ISAF in Afghanistan
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27925, nr. 135

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

21-07-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

27925 nr. 135

12-07-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamEindevaluatie van de Nederlandse militaire bijdrage aan
de International Security Assistance Force in Afghanistandecember 2001–augustus 20031 Inleiding1.1 Doelstelling1.2 Opzet van de evaluatie2 Achtergronden van de operatie2.1 Het conflict2.2 ISAF3 Elementen van het Toetsingskader3.1 Gronden voor deelname3.2 Politieke aspecten3.3 Mandaat3.4 Deelnemende landen3.5 Militaire haalbaarheid3.6 Geweldsinstructie (Rules of Engagement)3.7 BevelstructuurBevinding3.8 Risico'sBevinding3.9 Geschiktheid en beschikbaarheidBevinding3.10 Duur van de deelname4 Militair-operationeel4.1 Nationale planning4.2 Internationale planning4.3 Missiegerichte opleiding en voorbereiding van de eenhedenBevinding4.4 Uitvoering van de operatie4.4.1 Taakuitvoering en wijze van invulling opdracht ISAFBevindingBevinding en aanbeveling4.4.2 Internationale samenwerkingBevindingBevinding4.4.3 Aansturing van de operatie4.4.4 Civiel Militaire SamenwerkingBevinding4.4.5 Personeelszorg4.4.6 Logistieke ondersteuningBevinding en aanbeveling4.4.7 Voorlichting4.4.8 Bezoeken4.4.9 Overige juridische aspectenBevinding5 Duits-Nederlandse leiding van ISAF III5.1 Inleiding5.2 PlanningBevinding5.3 UitvoeringBevinding6 FinanciënEindevaluatie van de Nederlandse militaire bijdrage aan
Operatie Enduring FreedomPeriode van december 2001 tot oktober 20031. Inleiding1.1 Doelstelling1.2 Opzet van de evaluatie2 Elementen uit het Toetsingskader2.1 Gronden voor deelname2.2 Politieke aspecten2.3 Mandaat2.4 Deelnemende landen2.5 Invloed2.6 Militaire haalbaarheid2.7 GeweldsinstructieBevinding:2.8 Commandostructuur2.9 Geschiktheid en beschikbaarheid2.10 Duur van de deelname2.11 Juridische aspectenBevinding en aanbeveling:3 Nederlandse militaire bijdragen aan Operatie Enduring
Freedom3.1 Deelname van fregatten aan Operatie Enduring Freedom3.1.1 Algemeen3.1.2 Planning en voorbereiding3.1.3 Operationele taakuitvoeringBevinding:3.1.4 Risico'sBevinding:3.1.5 Materieel en logistiekBevinding:3.2 Maritiem patrouillevliegtuig detachement in de Verenigde
Arabische Emiraten3.2.1 Algemeen3.2.2 Planning en voorbereiding3.2.3 Operationele taakuitvoering3.2.4 Risico's3.2.5 Materieel en logistiekBevinding:3.3 F-16 en KDC-10 detachement in Kirgizië3.3.1 Algemeen3.3.2 Planning en voorbereiding3.3.3 Operationele taakuitvoering3.3.3.1 Uitvoering F-16 operatiesBevinding:3.3.3.2 Uitvoering KDC-10 operaties3.3.4 Risico's3.3.5 Materieel en Logistiek4 Financiën
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27925Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 131 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 925Bestrijding internationaal terrorismenr. 135BRIEF VAN DE MINISTERS VAN DEFENSIE EN VAN BUITENLANDSE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 12 juli 2004Hierbij bieden wij U de eindevaluaties aan van de Nederlandse deelneming
aan de International Security Assistance Force (ISAF) in Afghanistan en de
operatie Enduring Freedom. Zoals besproken tijdens het debat over het rapport
van de Tijdelijke Commissie Besluitvorming Uitzendingen, zijn de politieke
en militaire elementen van het Toetsingskader 2001 in deze eindevaluaties
herkenbaar.Aangezien de Nederlandse deelneming aan de operatie Enduring Freedom voortvloeide
uit het van toepassing verklaren van artikel 5 van het Verdrag van Washington,
was artikel 100 van de Nederlandse Grondwet formeel niet van toepassing op
de beschikbaarstelling van Nederlandse eenheden voor deze operatie. Niettemin
is zoveel mogelijk gehandeld naar analogie van het Toetsingskader.Gedurende ruim anderhalf jaar nam Nederland met verschillende militaire
eenheden deel aan de operatie Enduring Freedom. De Nederlandse bijdrage aan
deze operatie begon met de inzet van twee fregatten in de wateren rond het
Arabisch schiereiland. Daarnaast is een onderzeeboot ingezet in de wateren
rond het Arabisch schiereiland, een C-130 transportvliegtuig vanuit Kirgizië,
een KDC-10 tankervliegtuig vanuit Qatar, F-16 jachtvliegtuigen en een KDC-10-toestel
vanuit Kirgizië en een maritiem patrouillevliegtuig vanuit de Verenigde
Arabische Emiraten. De Nederlandse militairen hebben met succes deelgenomen
aan deze operatie en hebben internationaal waardering gekregen voor de professionele
taakuitvoering.Van december 2001 tot augustus 2003 leverde Nederland een relatief omvangrijke
militaire bijdrage aan ISAF. Aanvankelijk bestond de Nederlandse bijdrage
uit een versterkte luchtmobiele compagnie, die – geïntegreerd in
een versterkt Duits bataljon – vooral opereerde in het zuidoostelijke
deel van de Afghaanse hoofdstad Kabul.Vanaf 10 februari 2003, toen Turkije het commando over ISAF
overdroeg, heeft Nederland samen met Duitsland de militaire en politieke leiding
over ISAF gehad. Op 11 augustus 2003 droegen Duitsland en Nederland het
commando over aan de NAVO en beëindigde Nederland de nationale deelneming
aan ISAF. De gezamenlijke Duits-Nederlandse leiding over ISAF III was een
succes. Het was de eerste keer dat Duitsland en Nederland gezamenlijk de verantwoordelijkheid
op zich namen voor de leiding van een vredesmissie, waarbij delen van het
hoofdkwartier van het Duits-Nederlands legerkorps in Münster als kern
van het hoofdkwartier van ISAF III werden ingezet.Sinds augustus 2003 maken ongeveer 25 Nederlandse militairen deel uit
van het hoofdkwartier van ISAF. Verder is sinds 30 maart jl. een Apache-helikopterdetachement
in het kader van ISAF operationeel. Deze inzet blijft in de evaluatie buiten
beschouwing. Overigens is het zeker niet uitgesloten dat de Nederlandse regering
in de toekomst opnieuw eenheden ter beschikking zal stellen voor ISAF en/of
Enduring Freedom.In het algemeen kan worden gesteld dat bij de operaties ISAF en Enduring
Freedom duidelijk naar voren kwam welke eisen worden gesteld aan een moderne,
expeditionaire krijgsmacht. Militaire eenheden moeten ver buiten Europa kunnen
optreden, vaak onder extreme klimatologische omstandigheden, in gebieden waar
elementaire logistieke voorzieningen ontbreken. Dit stelt hoge eisen aan personeel
en materieel, waarmee bij de planning en uitvoering van een operatie rekening
moet worden gehouden. Verder is een belangrijke les dat in een vroeg stadium
onderhandelingen over statusverdragen en diplomatieke overvliegvergunningen
moeten worden geopend. Deze onderhandelingen nemen doorgaans veel tijd in
beslag en kunnen er toe leiden dat de uitzending van militaire eenheden vertraging
oploopt.De Minister van Defensie,H. G. J. KampDe Minister van Buitenlandse Zaken,B. R. BotMinisterie van DefensieMinisterie van Buitenlandse ZakenEindevaluatie van de Nederlandse militaire bijdrage aan
de International Security Assistance Force in Afghanistandecember 2001–augustus 2003Inhoudsopgave    1Inleiding41.1Doelstelling4 1.2Opzet van de evaluatie42Achtergronden van de operatie5 2.1Het conflict5 2.2ISAF6 3Elementen van het Toetsingskader6 3.1Gronden voor deelname63.2Politieke aspecten7 3.3Mandaat73.4Deelnemende landen8 3.5Militaire haalbaarheid8 3.6Geweldsinstructie (Rules of Engagement)8 3.7Bevelstructuur93.8Risico's9 3.9Geschiktheid en beschikbaarheid11 3.10Duur van de deelname124Militair-operationeel13 4.1Nationale planning13 4.2Internationale planning134.3Missiegerichte
opleiding en voorbereiding van de eenheden13 4.4Uitvoering van
de operatie14 4.4.1Taakuitvoering
en wijze van invulling opdracht ISAF14 4.4.2Internationale
samenwerking154.4.3Aansturing van
de operatie16 4.4.4Civiel Militaire
Samenwerking17 4.4.5Personeelszorg184.4.6Logistieke ondersteuning194.4.7Voorlichting20 4.4.8Bezoeken214.4.9Juridische aspecten21 5Duits-Nederlandse
leiding van ISAF III22 5.1Inleiding225.2Planning22 5.3Uitvoering246Financiën261 Inleiding1.1 DoelstellingIn deze eindevaluatie wordt de Nederlandse militaire bijdrage aan de International Security Assistance Force (ISAF) in Afghanistan in de
periode van december 2001 tot augustus 2003 beschouwd.Op 11 augustus 2003 kwam een einde aan een relatief omvangrijke militaire
bijdrage aan de ISAF-operatie, die begon in december 2001. Aanvankelijk bestond
de Nederlandse bijdrage uit een versterkte luchtmobiele compagnie, die vooral
in het zuidoostelijke deel van Kabul opereerde. Vanaf 10 februari
2003 nam Nederland, samen met Duitsland, de leiding van ISAF1 over van Turkije. Delen van het hoofdkwartier van het Duits-Nederlands
legerkorps in Münster vormden het Hoofdkwartier van ISAF III. Gedurende
de periode waarin Nederland en Duitsland de leiding hadden van ISAF III (10 februari –
11 augustus 2003) liep de Nederlandse bijdrage aan ISAF op van circa
220 militairen naar circa 650 militairen. Op 11 augustus 2003 droegen
Duitsland en Nederland de leiding over aan de NAVO en beëindigde Nederland
de nationale deelname aan ISAF. Overigens bleef Nederland wel indirect betrokken
bij ISAF omdat circa 35 Nederlandse militairen deel uitmaken van het door
NAVO uitgezonden hoofdkwartier dat de leiding over ISAF IV heeft. Voorts heeft
Nederland ten behoeve van de logistieke ondersteuning van ISAF zijn bijdrage
aan het Allied Movement and Control Centre (AMCC)
in Eindhoven voortgezet.In mei 2003 is een tussentijdse evaluatie van de ISAF-operatie aangeboden
aan de Tweede Kamer. In deze eindevaluatie ISAF zijn, conform de uitkomsten
van het debat over het rapport van de Tijdelijke Commissie Besluitvorming
Uitzendingen (TCBU), de politieke en militaire elementen van het Toetsingskader
herkenbaar. Voor deze evaluatie is gebruik gemaakt van de Kamerbrieven van
21 december 20012 en 6 november 20023, waarin de Regering de Eerste en Tweede Kamer der Staten
Generaal respectievelijk informeerde over het besluit tot deelname aan ISAF
en het besluit om gezamenlijk met Duitsland de leiding over ISAF III op zich
te nemen.Deze eindevaluatie is tot stand gekomen onder gezamenlijke verantwoordelijkheid
van de ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie. De evaluatie betreft
de periode van ISAF I tot en met ISAF III. De voorbereidingen voor de uitzending
en de daadwerkelijke uitzending van een Nederlands Apache-gevechtshelikopter
detachement naar Kabul en komt in deze evaluatie niet aan de orde. Over de
inzet van het Apache-gevechtshelikopter detachement zal een separate evaluatie
worden gemaakt.Deze eindevaluatie van de Nederlandse deelname aan ISAF beoogt ten eerste
de uitgangspunten, verwachtingen en doelstellingen van het regeringsbesluit
tot uitzending, zoals verwoord in de Kamerbrieven van 21 december 2001
en 6 november 2002, te toetsen aan de praktijk. Daartoe zal worden nagegaan
wat er terecht is gekomen van de doelstellingen, verwachtingen en uitgangspunten.
Ten tweede zal worden nagegaan welke aspecten van de planning, voorbereiding,
uitvoering en afwikkeling van de missie vanuit het oogpunt van doelmatigheid
en doelgerichtheid hebben voldaan dan wel vatbaar zijn voor verbetering, zodat
in lopende en toekomstige operaties hieruit lering kan worden getrokken.1.2 Opzet van de evaluatieDeze eindevaluatie bestaat uit zes hoofdstukken. Na de inleiding (hoofdstuk
1) zullen in hoofdstuk twee de achtergronden van de operatie worden geschetst.
In het derde hoofdstuk komen elementen uit het Toetsingskader aan de orde:
(1) gronden voor deelname, (2) politieke aspecten, (3) het mandaat, (4) deelnemende
landen, (5) de militaire haalbaarheid, (6) de geweldsinstructie, (7) de bevelstructuur,
(8) de risico's van de missie, (9) de geschiktheid en beschikbaarheid van
eenheden en (10) de duur van de deelname. Voor dit hoofdstuk luidt de vraagstelling:
in hoeverre zijn de doelstellingen, of afgeleide doelstellingen bereikt en
in hoeverre waren de uitgangspunten en verwachtingen reëel? In het vierde
hoofdstuk wordt de missie in militair-operationeel opzicht belicht. In het
vijfde hoofdstuk wordt de Duits-Nederlandse leiding van ISAF III behandeld,
waarbij aandacht wordt geschonken aan de planning en de militair-operationele
aspecten. In het zesde hoofdstuk worden de financiële consequenties van
deelname aan de operatie belicht.2 Achtergronden van de operatie2.1 Het conflictIn 1994 manifesteerde zich in Afghanistan onverwachts een nieuwe militaire
en politieke macht, de Taliban. Nadat in september 1996 de hoofdstad Kabul
in handen was gevallen van de Taliban, ontvluchtten de toenmalige president
Rabbani en zijn opperbevelhebber Massoud de stad en trok het regeringsleger
zich terug in het noorden. De puriteinse Taliban drongen de bevolking in de
door hen veroverde gebieden een rechtlijnige versie van de islamitische shari'a
wetgeving op, waarbij onder meer een strenge segregatie van vrouwen in de
samenleving werd afgedwongen. De Taliban verleenden gastvrijheid en trainingsmogelijkheden
aan een terroristisch netwerk, Al Qai'da geheten, rond Osama bin Laden. Dit
netwerk werd als belangrijkste verdachte gezien achter onder meer de bomaanslagen
op de Amerikaanse ambassades in Kenia en Tanzania.De tegenstanders van de Taliban verenigden zich in de Noordelijke Alliantie,
een gelegenheidscoalitie van facties die elkaar eerder bestreden. Politiek
leider van de Alliantie was Burnahuddin Rabbani, de verdreven president. Militair
leider was de charismatische generaal Massoud, die bij een aanslag in september
2001 om het leven kwam. De Noordelijke Alliantie werd vooral gesteund door
Rusland, Iran, de Centraal Aziatische republieken en India. Pakistan erkende
en steunde het Taliban regime.Na de aanslagen van 11 september 2001 in New York en Washington D.C.
en nadat de Taliban niet was ingegaan op de eisen zoals vastgelegd in de VN-Veiligheidsraadresoluties
1368 (d.d. 12 september 2001) en 13731 (d.d.
28 september 2001), startten de Verenigde Staten op 7 oktober 2001 Operatie Enduring Freedom (OEF). Deze operatie richtte
zich in eerste instantie tegen militaire installaties van de Taliban en tegen
de trainingskampen van Al Qai'da. De noordelijke Alliantie, de gelegenheidscoalitie
van tegenstanders van de Taliban, maakte gebruik van de voortdurende luchtacties
en behaalde sneller dan verwacht grote militaire successen.Zowel in internationaal als Europees verband richtte de aandacht zich
spoedig na aanvang van de militaire acties op de toekomst van Afghanistan
na de val van de Taliban. De leidende gedachte daarbij was dat geen politiek-
en veiligheidsvacuüm in het land mocht ontstaan en dat zo spoedig mogelijk
met de wederopbouw moest worden begonnen.Eind november en begin december 2001 vond in Bonn een door de VN geïnitieerde
vergadering plaats. Deze vergadering, die onder leiding van de Speciale Vertegenwoordiger
van de Secretaris Generaal van de Verenigde Naties voor Afghanistan, Lakhdar
Brahimi plaatsvond, leidde tot een akkoord waarin onder meer werd besloten
een interim-regering tebenoemen. Tevens werd besloten dat Hamid
Karzai de functie van premier zou gaan vervullen. Er werd ingestemd met de
komst van een vredesmacht. De VN-veiligheidsraad werd in annex I van het akkoord
verzocht«to consider authorizing the early deployment
to Afghanistan of a United Nations mandated force».2.2 ISAFIn de VN-Veiligheidsraadresolutie 1386 (d.d. 20 december 2001), waarin
onder verwijzing naar Hoofdstuk VII van het VN Handvest het mandaat van de
veiligheidsmacht werd gegeven, riep de VN lidstaten op om bij te dragen aan
deze veiligheidsmacht met personeel, materieel en andere middelen.Het Verenigd Koninkrijk sprak op 19 december 2001 de bereidheid uit
om voor een periode van ongeveer 3 maanden de leiding te nemen in de organisatie
en de bevelvoering van de veiligheidsmacht. Op grond van artikel 100 van de
Grondwet informeerden de ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie
de Eerste en Tweede Kamer van de Staten-Generaal op 21 december 2001
per brief over het besluit van de regering tot deelname van Nederlandse militaire
eenheden aan de VN-gemandateerde International Security
Assistance Force in Afghanistan. Het besluit was genomen na weging
van de aandachtspunten uit het Toetsingskader. Een meerderheid van de Tweede
Kamer steunde het besluit van de regering. De Koninklijke landmacht zou met
een versterkte infanteriecompagnie luchtmobiel (met een sterkte van ongeveer
200 personen), geïntegreerd in het versterkte Duits-Deens-Oostenrijkse
bataljon deelnemen aan ISAF. De Koninklijke luchtmacht zou voor de strategische
verplaatsing van de eenheden vanuit Nederland naar Afghanistan transportvliegtuigen
(2x KDC-10 en 2 x C-130) ter beschikking stellen.Het Verenigd Koninkrijk behield de leiding over ISAF I tot 20 juni
2002 en droeg de leiding over ISAF over aan Turkije. Op 10 februari 2003
namen Duitsland en Nederland gezamenlijk, voor een periode van 6 maanden,
de leiding van ISAF III op zich. Op 11 augustus 2003 nam de NAVO de leiding
van ISAF IV op zich voor een periode van 1 jaar.3 Elementen van het Toetsingskader3.1 Gronden voor deelnameBrief 21 december 2001:Bij het besluit tot uitzending noemde de Regering als
grond voor deelname dat het akkoord van Bonn een keerpunt kon betekenen in
de geschiedenis van Afghanistan. Het akkoord vormde een weerslag van de unieke
bijeenkomst van vertegenwoordigers van het Afghaanse volk die een raamwerk
voor de toekomstige politieke structuur van het land waren overeengekomen.
De Regering meende dat de internationale rechtsorde werd bevorderd door de
Nederlandse deelname aan deze missie. Door de ISAF-missie kon een bijdrage
worden geleverd aan het proces van verzoening, spanningen in de regio worden
verminderd en de op gang gekomen politieke toenadering tussen de landen in
de regio worden gestimuleerd. Een goed functionerend Afghaans bestuur bevorderde
daarnaast de samenwerking met internationale gouvernementele en niet-gouvernementele
organisaties, waar VN Veiligheidsraad resolutie 1386 toe opriep.ISAF heeft, conform de gronden voor uitzending, mede bijgedragen aan de
creatie van een veiliger omgeving waarin de Afghaanse overgangsregering vanuit
Kabul haar werkzaamheden kon uitvoeren. De algemene veiligheidssituatie in
Afghanistan blijft nog steeds precair. Sinds de val van het Taliban-regime
is er in het land weliswaar veel bereikt, maar de situatie blijft
nog steeds kwetsbaar en het gevaar van tijdelijke verslechtering is nog immer
aanwezig. Het land is in een fase aangekomen waarin een aantal moeilijke en
verstrekkende politieke besluiten moet worden genomen. Zo worden de voorbereidingen
voor de verkiezingen in 2004 getroffen, moeten verdere hervormingen van het
overheidsapparaat ter hand worden genomen en komt het proces van ontwapening,
demobilisatie en reïntegratie langzaam van de grond. Tijdens de Constitutionele
Loya Jirga van december 2003 werd een nieuwe grondwet aangenomen. Door het
trage verloop van de hervormingen en het moeizame proces van versterking van
het gezag van de overgangsregering, zal een verdere aanwezigheid van ISAF
ook in de nabije toekomst noodzakelijk blijven.3.2 Politieke aspectenBrief 21 december 2001:Het besluit Nederlandse troepen ter beschikking te
stellen voor ISAF werd genomen vanuit de gedachte dat na de val van het Taliban-regime
geen politiek- en veiligheidsvacuüm in het land mocht ontstaan en dat
zo spoedig mogelijk met de wederopbouw moest worden begonnen. In de VN Veiligheidsraadresolutie
1378 (d.d. 14 november 2001) werd tot uitdrukking gebracht dat internationaal
brede overeenstemming bestond over de doelstelling van een brede, representatieve
en stabiele regering en politieke structuur in Afghanistan. Afghaans «ownership»
werd van cruciaal belang geacht.De interim-regering, en later de overgangsregering, onder leiding van
president Karzai, heeft het bestuur van het land ter hand genomen. Alhoewel
het effectieve gezag van de overgangsregering zich vooralsnog beperkt tot
Kabul en directe omgeving, is er geen machtsvacuüm ontstaan in Afghanistan.
Inmiddels heeft president Karzai een begin gemaakt met het versterken van
het gezag van de overgangsregering in de regio's buiten Kabul en is een commissie
benoemd die is belast met noodzakelijke, civiele en bestuurlijke hervormingen.
Om deze hervormingen te laten slagen zijn ingrijpende maatregelen noodzakelijk,
waarbij vervanging van hooggeplaatste en invloedrijke overheidsfunctionarissen
vermoedelijk noodzakelijk zal zijn.3.3 MandaatBrief 21 december 2001:De Nederlandse Regering was van oordeel dat er sprake
was van een krachtig en helder mandaat. De juridische basis voor ISAF lag
in de Veiligheidsraadresolutie 1386. Het houdt in: het assisteren van de Afghaanse
interim-regering bij het handhaven van de veiligheid in Kabul en omstreken,
opdat de Afghaanse interim-regering alsmede VN-personeel in een veilige omgeving
kunnen opereren. Het mandaat was gebaseerd op Hoofdstuk VII van het VN-Handvest
en verschafte de veiligheidsmacht de mogelijkheid alle maatregelen te treffen
die noodzakelijk werden geacht voor de uitvoering van de opdracht. Dit hield
in dat de veiligheidsmacht desnoods met militair geweld kon optreden om de
veiligheid in Kabul te handhaven.Het mandaat bleek ook in de praktijk helder te zijn en werd gedurende
het verloop van de operatie niet gewijzigd. Op 27 november 2002 nam de
VN Veiligheidsraad resolutie 1444 aan, waarin het mandaat van ISAF met een
jaar werd verlengd. De militaire doelstelling en de opdracht voor de militaire
eenheden waren duidelijk. Gedurende de uitzending hebben zich geen incidenten
voorgedaan waarbij het nodig was om gebruik te maken van het krachtige mandaat,
zoals dat op grond van hoofdstuk VII van het VN-Handvest werd verstrekt.3.4 Deelnemende landenBrief 12 december 2001:Ten tijde van het besluit tot deelname was voorzien
dat ISAF uit ongeveer 3000 militairen zou bestaan. Het zou de beschikking
hebben over twee versterkte infanteriebataljons, een verkenningscompagnie,
twee beveiligingscompagnieën voor de twee hoofdkwartieren, een geniebataljon,
een explosieven opruimingsdienst compagnie, een artilleriebatterij, een transporthelikoptereenheid
en geneeskundige en logistieke ondersteuning. In deze samenstelling zou de
veiligheidsmacht over de juiste middelen beschikken om op verantwoorde en
geloofwaardige wijze zijn taken uit te voeren.ISAF III groeide uit tot een veiligheidsmacht van circa 5400 militairen1 uit 30 landen. De belangrijkste component van ISAF was
de Kabul Multinational Brigade (KMNB), met circa
3100 militairen uit 26 verschillende landen. De KMNB bestond o.a. uit drie
versterkte bataljons die zorgdroegen voor de uitvoering van de patrouilles.
Onder verantwoordelijkheid van ISAF viel ook Kabul International
Airport (KAIA), de civiele luchthaven van Kabul. Tevens had ISAF
onder andere de beschikking over een CIMIC Coordination
Centre (CCC), van waaruit contacten met de in Kabul aanwezige NGO's en IO's werden onderhouden
en de uitvoering van CIMIC-projecten werd gecoördineerd. De omvang en
samenstelling van ISAF was afgestemd op de specifieke situatie in Kabul en
stelde de vredesmacht in staat op verantwoorde wijze de opgedragen taken uit
te voeren. Op dit moment bestaat ISAF IV uit circa 5500 militairen, die primair
worden ingezet in Kabul en directe omgeving en het operatiegebied rond het Provinicial Reconstruction Team in Konduz.3.5 Militaire haalbaarheidBrief 21 december 2001:De Regering oordeelde bij het besluit tot uitzending
dat de militaire opdracht van ISAF, zoals verwoord in de VN Veiligheidsraadresolutie
1386 en de uitwerking daarvan in het «concept of operations» van
het Verenigd Koninkrijk, helder en uitvoerbaar was. Het doel van de operatie
was de Afghaanse interim-regering te assisteren in het scheppen en handhaven
van de veiligheid in Kabul en omstreken. Volgens het mandaat van de VN Veiligheidsraad
kon ISAF alle noodzakelijk geachte maatregelen treffen om zijn opdracht uit
te voeren.Het onder Britse leiding ontwikkelde concept of operations, dat gebaseerd was op een intensieve patrouillegang en een hoge
mate van zichtbaarheid van ISAF-eenheden in en om Kabul, is door Duitsland
en Nederland voortgezet. De Nederlandse ISAF-detachementen konden, binnen
het toegewezen gebied van verantwoordelijkheid, op goede wijze invulling geven
aan de opgedragen taken. ISAF heeft vanaf het begin van de operatie voortdurend
intensief gepatrouilleerd (zowel zelfstandig als gezamenlijk met de Afghaanse
politie) in het gebied van verantwoordelijkheid. Desondanks hebben zich sinds
de aanwezigheid van ISAF enkele serieuze en ernstige incidenten voorgedaan
en kan nog steeds niet worden gesproken van een geheel veilige en stabiele
situatie.3.6 Geweldsinstructie (Rules of Engagement)De Rules of Engagement (ROE) zoals geformuleerd
voor deze operatie waren ondubbelzinnig en bevatten geen tegenstrijdigheden
of onduidelijkheden. Elke militair had de beschikking over een soldiers card met daarop aangegeven de geweldsinstructie. De ROE
vormden op geen enkele wijze een belemmering voor de uitvoering van de taken.
De ROE waren voor alle deelnemende landen aan ISAF gelijk. Gedurende
de evaluatieperiode hebben zich geen incidenten voorgedaan waarbij het nodig
was gebruik te maken van de robuuste ROE zoals die op grond van hoofdstuk
VII van het VN-Handvest waren verstrekt. Niettemin hebben zich situaties voorgedaan
waarbij het toepassen van de in de ROE genoemde geweldsmiddelen te rechtvaardigen
zou zijn geweest, doch die door het de-escalerende optreden van de Nederlandse
militairen op vreedzame wijze konden worden opgelost.3.7 BevelstructuurBrief 21 december 2001:De Verenigde Naties verleenden met Veiligheidsraadresolutie
1386 het mandaat voor de uitvoering van de operatie aan de internationale
veiligheidsmacht ISAF, waarbij VN-functionarissen geen directe zeggenschap
zouden hebben over de veiligheidsmacht. Met betrekking tot de relatie tussen
ISAF en de militaire eenheden die in Afghanistan opereerden in Operatie Enduring
Freedom zou het US Central Command (CENTCOM) de bevoegdheid hebben om te voorkomen
dat de activiteiten van beide operaties met elkaar in conflict kwamen (authority
to deconflict). In dat opzicht had CENTCOM «operational command»
over de veiligheidsmacht en was voorkomen dat er sprake was van «dubbele
sleutels».Gedurende het verloop van de missie was geen sprake van onduidelijke bevelsverhoudingen
binnen ISAF en kwam het ook niet voor dat CENTCOM moest ingrijpen om te voorkomen
dat activiteiten van OEF en ISAF met elkaar conflicteerden. Tussen de hoofdkwartieren
van ISAF en Combined Joint Taskforce 180, (de
CJTF 180 is de onder leiding van de Verenigde Staten, vanaf vliegveld Bagram
opererende Task Force in het kader van OEF) vonden regelmatig coördinatievergaderingen
plaats. Daarnaast onderhielden commandant ISAF en de commandant CJTF 180 nauw
contact met elkaar om operationele aangelegenheden te bespreken.De Verenigde Staten hebben vanaf de start van de ISAF-operatie toegezegd
dat wanneer de toestand in Kabul dermate zou verslechteren dat het onverantwoord
zou zijn de missie voort te zetten, de noodzakelijke Amerikaanse militaire
capaciteit (waaronder luchtsteun) voor extractie beschikbaar zou zijn. Zowel
bij de overname van de leiding over ISAF door Turkije als bij de overname
van de leiding door Duitsland en Nederland werden deze afspraken met de Verenigde
Staten bevestigd.De gehanteerde bevelstructuur binnen ISAF was eveneens voor alle deelnemende
landen duidelijk. De belangrijkste operationele component van ISAF, de KMNB
werd direct door COMISAF aangestuurd en hierbij deden zich geen onduidelijkheden
voor.Bevinding– De gehanteerde bevelsstructuren, zowel binnen ISAF, als de bevelsverhouding
met CENTCOM waren helder en eenduidig en hebben bij de uitvoering van de operationele
werkzaamheden niet geleid tot problemen. 3.8 Risico'sBrief 21 december 2001:Bij het besluit tot uitzending concludeerde de Regering
dat de militaire risico's in deze gecompliceerde operatie weliswaar aanzienlijk
waren, maar dat de inzet van Nederlandse militairen, gelet op de met deze
operatie gemoeide belangen, het mandaat, de overige deelnemende landen
en de betrokkenheid van de VS, verantwoord was. Bij haar besluit tot deelname
aan deze operatie vermeldde de Regering een aantal factoren die van invloed
zouden zijn op de veiligheid van ISAF:– De mate waarin alle betrokken partijen het
akkoord van Bonn zouden naleven.– De manier waarop de verschillende facties in
Afghanistan met elkaar zouden omgaan.– De houding van de Afghaanse bevolking ten opzichte
van de komst van buitenlandse militairen.– De voortdurende dreiging die bleef uitgaan
van de anti-Westerse extremisten, waaronder overgebleven Al Qa'ida-cellen
en Taliban-elementen.– Het gegeven dat de veiligheidsmacht zich diende
te ontplooien en aan te vangen met de missie, terwijl gelijkertijd nog offensieve
activiteiten in het kader van Operatie Enduring Freedom werden uitgevoerd.– In geheel Afghanistan was sprake van een grote
mijnendreiging en waren nog talloze ongesprongen projectielen en booby traps
aanwezig.– Op de wegen in en rondom Kabul werd regelmatig
melding gemaakt van gewelddadigheden en berovingen, hetgeen de logistieke
aanvoer van ISAF kon bemoeilijken.De algemene situatie in Kabul en directe omgeving is gedurende de Nederlandse
deelname aan ISAF, in vergelijking met de rest van het land, relatief rustig
gebleven. De houding van de lokale bevolking ten opzichte ISAF kon zonder
meer als positief worden gekenschetst. Desondanks waren er nog steeds anti-westerse
elementen aanwezig, waarvan een directe dreiging uitging omdat zij aanslagen
konden uitvoeren waarbij ook Nederlandse militairen betrokken konden raken.
ISAF trof verschillende maatregelen om de risico's te verminderen. Zo werd
het Korps commandotroepen ingezet om inlichtingen te verzamelen over gebieden
waarvandaan regelmatig raketten werden afgevuurd. In samenwerking met Afghaanse
veiligheidsdiensten kon op basis van onder andere deze informatie, gerichte
patrouilles uitgevoerd worden in deze gebieden. Tegelijkertijd met de ontplooiing
van delen van het hoofdkwartier van het Duits-Nederlandse legerkorps in begin
2003 werd een mortieropsporingsradar-eenheid toegevoegd aan de Nederlandse
compagnie, zodat de afvuurlocaties van projectielen konden worden vastgesteld.
Op het Camp Warehouse, waar de Nederlandse ISAF-compagnie was ondergebracht,
waren voldoende beschermingsmiddelen (bunkers) aanwezig waar de militairen
tijdens dit soort aanvallen konden schuilen. Teneinde de reeds bestaande beschermingsmaatregelen
op Camp Warehouse en het Hoofdkwartier ISAF te verbeteren, werd begin februari
2003 een constructiecompagnie uitgezonden naar Kabul. Deze eenheid, die werd
geïntegreerd in een Italiaans genie-bataljon, heeft een wezenlijke bijdrage
geleverd aan het verbeteren van de force protection
en bleef uiteindelijk tot het einde van de Nederlandse deelname aan ISAF in
Kabul aanwezig.Ondanks alle getroffen beschermingsmaatregelen bleef ISAF kwetsbaar. Zo
deden zich in het voorjaar van 2003 meerdere incidenten voor waarbij ongeleide
projectielen in de omgeving van Camp Warehouse, het hoofdkwartier ISAF en
KAIA terechtkwamen. Op 7 maart 2003 vond een aanslag plaats op een Nederlandse
ISAF-patrouille waarbij een lokale tolk om het leven kwam en een Nederlandse
militair gewond raakte. Naar aanleiding van deze aanslag paste de Nederlandse
compagnie haar wijze van patrouilleren aan, waardoor de kwetsbaarheid verminderde.
Op 30 maart vond een raketaanval op het hoofdkwartier ISAF in het centrum
van Kabul plaats. Bij deze aanval vielen geen gewonden, er was slechts sprake
van materiële schade. Op 7 juni 2003 vond een zelfmoordaanslag plaats
op een Duitse bus, waarbij 4 Duitse militairen om het leven kwamen en 29 militairen gewond raakten. In reactie op deze aanslag verminderde
ISAF haar kwetsbaarheid door o.a. minder voorspelbaar te opereren (verschillende
routes gebruiken en niet op vaste tijdstippen), de invalswegen naar Kabul
intensiever te patrouilleren en te controleren, personenvervoer beter te beveiligen
en actiever op dreigingswaarschuwingen te reageren.De nog steeds aanwezige mijnen, Unexploded Ordnance (UXO's) en booby traps vormden eveneens
een grote dreiging. De Nederlandse ISAF-militairen waren hierover in hun voorbereiding
goed geïnformeerd en in het operatiegebied werden strenge veiligheidsregels
toegepast. Zo werd uitsluitend gepatrouilleerd op verkende routes. UXO's,
mijnen en munitie die aangetroffen werden bij patrouilles werden gemarkeerd
en vervolgens door gespecialiseerd personeel onschadelijk gemaakt. Desondanks
reden op 4 juli 2003 twee Nederlandse militairen in het noordelijke gedeelte
van het gebied van verantwoordelijkheid met een voertuig op een antitankmijn.
Een van de twee militairen raakte hierbij zwaar gewond en de andere militair
liep lichte verwondingen op. Naar aanleiding van dit incident stelde ISAF
een onderzoek in naar de omstandigheden en mogelijke oorzaak. Het onderzoek
wees uit dat het pad waarop de militairen reden was verkend en reeds eerder
was gebruikt. Het sterke vermoeden bestond dat het hier ging om een recent
geplaatste mijn die was gericht tegen ISAF-eenheden.Op het vlak van hygiëne- en gezondheidsrisico's deden zich geen noemenswaardige
problemen voor. Door de eenheid werden de voorzorgsmaatregelen strikt nageleefd
en de bij de eenheid aanwezige hygiëne en preventieve gezondheidszorg
(HPG-)specialist kon tijdig inspelen op lokale omstandigheden. Het comfortniveau
op Camp Warehouse werd gedurende de missie doelbewust verhoogd. Er kwamen
goede douche-, toilet-, ontspannings- en sportfaciliteiten op het kamp. Ondanks
het gegeven dat de Nederlandse militairen op Camp Warehouse werden gelegerd
in tenten, waren de leef- en werkomstandigheden, gezien de korte uitzendtermijn
van drie maanden, alleszins acceptabel.Bevinding– Tijdens de uitvoering van de missie is sprake geweest van aanzienlijke
risico's voor de Nederlandse militairen in ISAF. De grootste risico's betroffen
de doelgerichte acties van anti-westerse elementen tegen ISAF en de grote
hoeveelheid achtergebleven mijnen, booby traps en UXO's. Ondanks de genomen
beschermingsmaatregelen zijn enkele Nederlandse militairen gewond geraakt
bij de uitvoering van de missie. Desondanks kan worden gesteld dat het aantal
incidenten mede dankzij de goede opleiding, de goede voorbereiding, strikte
discipline en actieve patrouillegang van de Nederlandse militairen tot een
minimum beperkt is gebleven.3.9 Geschiktheid en beschikbaarheidBrief 21 december 2001:De Koninklijke Landmacht droeg bij aan deze operatie
met goed getrainde en uitgeruste eenheden van de luchtmobiele brigade en het
Korps commandotroepen. De luchtmobiele brigade stelde een compagnie met Patria-pantservoertuigen
ter beschikking. De bewapening van de compagnie bestond naast de persoonlijke
wapens uit diverse soorten anti-tankwapens, mortieren en machinegeweren. Het
Korps commandotroepen stelde een peloton ter beschikking dat zou worden ingezet
voor het verzamelen van inlichtingen binnen het gehele gebied van verantwoordelijkheid
van de Duits-Nederlandse eenheid. De eenheden werden ondersteund door een
geniecomponent voor mobiliteitsbevordering en opbouw van de compound. De Nederlandse
bijdrage, die in totaal ongeveer 220 militairen bedroeg, werd
geïntegreerd in het versterkte Duits-Deens-Oostenrijks-bataljon. De logistieke ondersteuning zou in nauwe samenwerking met de
Duitse eenheid worden afgestemd en Duitsland zou voor de geneeskundige ondersteuning
zorgdragen.In totaal hebben 6 luchtmobiele compagnieën (elk voor een periode
van 3 maanden) deelgenomen aan de ISAF-operatie. De bewapening van de compagnieën
bestond naast de persoonlijke bewapening uit diverse soorten antitankwapens,
mortieren en machinegeweren. Het Korps commandotroepen stelde eenheden van
pelotonsgrootte ter beschikking, welke voornamelijk werden ingezet voor het
verzamelen van inlichtingen ten behoeve van de commandant KMNB. Bij aanvang
van de operatie bestond de Nederlandse bijdrage uit circa 220 militairen,
waarbij het merendeel van deze bijdrage bestond uit de luchtmobiele compagnie
die werd ondergebracht in het versterkte Duits-Deens-Oostenrijks-bataljon.Als gevolg van de overname van de leiding over ISAF III door Duitsland
en Nederland groeide begin 2003 de Nederlandse bijdrage van circa 220 militairen
naar circa 650 militairen. Tevens werd, om adequater te kunnen reageren op
raketaanvallen, een mortieropsporingsradar-eenheid toegevoegd aan het Nederlandse
contingent. In het kader van het gezamenlijke Duits-Nederlandse leiding vervulde
een Nederlandse opperofficier de functie van plaatsvervangend Commandant ISAF.Bevinding– De samenstelling, omvang en aard van de uitgezonden Nederlandse
militaire eenheden bleken goed te passen in de taakstelling van ISAF. Bij
de overname van de functie van lead nation en op het veranderde
dreigingsbeeld werd adequaat ingespeeld door de omvang van de Nederlandse
bijdrage aan te passen en goed uitgeruste en toegesneden eenheden ter beschikking
te stellen voor de operatie.3.10 Duur van de deelnameBrief 21 december 2001:Bij het besluit tot uitzending meldde de Regering dat
voor een periode van zes maanden eenheden beschikbaar zouden worden gesteld.
Na drie maanden zou een stand van zaken worden opgemaakt en zou de eenheid,
gezien de bijzondere aard, intensiteit en zwaarte van de operatie worden afgelost
door een nieuwe Nederlandse eenheid. Er zou nauw contact met de Duitse Regering
worden gehouden, die zelf ook na drie maanden de voortgang van de operatie
zou evalueren.In april 2002 was de Regering van mening dat de situatie in Afghanistan
zich sinds het akkoord van Bonn en het aantreden van de Afghaanse interim-regering
in positieve richting had ontwikkeld en dat daarvoor de aanwezigheid van ISAF
cruciaal was. De Nederlandse bijdrage werd daarom, evenals de Duitse bijdrage
gecontinueerd tot juni 2002. Op 23 mei 2002 werd met de VN veiligheidsraad
resolutie 1413 het ISAF-mandaat wederom voor een half jaar verlengd. Nederland
besloot in lijn hiermee ook de deelname aan ISAF voor een half jaar te verlengen
waarbij de omvang van het contingent ongewijzigd bleef. Op 6 november
2002 besloot de Regering om met ingang van 20 december 2002 de Nederlandse
bijdrage aan ISAF wederom met een half jaar te verlengen. Tevens nam het kabinet
het besluit om samen met Duitsland, voor een periode van zes maanden, de leiding
over de ISAF-operatie op zich te nemen. Op 10 februari 2003 namen Duitsland
en Nederland het commando van ISAF over van Turkije. Op 11 augustus 2003
werd het commando van ISAF III overgedragen aan de NAVO en op 26 augustus
2003 keerden de laatste Nederlandse militairen van ISAF III terug in Nederland1.4 Militair-operationeel4.1 Nationale planningDe nationale planning van de operatie vond plaats onder verantwoordelijkheid
van de CDS. De CDS wees de Koninklijke landmacht aan als «coördinerend
krijgsmachtdeel», verantwoordelijk voor de logistieke ondersteuning
en personele ondersteuning van het Nederlandse contingent. De Koninklijke
Landmacht kreeg de opdracht voor zes maanden deel te nemen aan ISAF met een
versterkte infanteriecompagnie luchtmobiel, geïntegreerd in de Duits-Nederlands-Deens-Oostenrijkse Battle Group. Namens de CDS was reeds in oktober 2001
door het Defensie Crisis Beheersingscentrum (DCBC), in het kader van de Operatie
Enduring Freedom, het joint Planningsteam Enduring
Freedom (PTEF) geformeerd. De sturing van de nationale planning voor de ISAF-operatie
gebeurde vanaf december 2001 vanuit het PTEF. De planning van deze operatie
werd in grote mate bepaald door het gegeven dat de aanvoer van alle goederen
en personeel naar Afghanistan door de lucht diende te geschieden, terwijl
er slechts twee bruikbare vliegvelden (met beperkte capaciteit) beschikbaar
waren in Afghanistan. Tegelijkertijd met de ontplooiing van ISAF vonden in
Afghanistan nog activiteiten in het kader van Operatie Enduring Freedom plaats,
waardoor het gebruik van de beschikbare vliegvelden verder werd beperkt en
goede coördinatie essentieel was.4.2 Internationale planningAangezien het Verenigd Koninkrijk de bereidheid had uitgesproken initieel
de leiding over ISAF op zich te nemen, nam dit land ook het voortouw in de
internationale planning van de operatie. De internationale planning werd beïnvloed
door de zeer korte periode waarin deze moest plaatsvinden. De gefaseerde planning,
die normaal gesproken bij dergelijke operaties wordt toegepast, kon niet altijd
worden uitgevoerd. De planning werd door de beperkt beschikbare tijd zeer
gecomprimeerd, maar verliep desondanks naar tevredenheid. Nederland had reeds
kort nadat de regering de principebereidheid had uitgesproken deel te nemen
aan de ISAF-operatie afspraken gemaakt met Duitsland om gezamenlijk deel te
nemen aan deze operatie. De Duitse en het Nederlandse planningsprocessen,
die gericht waren op het genereren van eenheden en de logistieke samenwerking,
sloten nauw op elkaar aan en mede hierdoor verliep de planning van de operatie
in samenwerking met Duitsland goed.4.3 Missiegerichte opleiding en voorbereiding van de eenhedenDe uitgezonden eenheden waren op goede wijze voorbereid op hun taak. De
missie gerichte opleidingen werden voor een deel verzorgd door de School voor
Vredesmissies in Amersfoort. Tijdens de opwerkperiode werd uitvoerig aandacht
besteed aan lokale omstandigheden, zoals terrein-, klimatologische en culturele
omstandigheden en de omgang met de lokale bevolking. Tevens werd bij de voorbereiding
van de later uitgezonden detachementen in ruime mate gebruik gemaakt van de
ervaringen van eerder uitgezonden ISAF-militairen. De opzet van de missiegerichte
opleiding bleek in de praktijk goed te voldoen en sloot goed aan bij de daadwerkelijke
omstandigheden in het operatiegebied. Tevens werd door het merendeel van de
sleutelfunctionarissen van latere ISAF-detachementen, voorafgaande aan de
uitzending, een oriënterend bezoek gebracht aan Kabul. Deze bezoeken
hebben in grote mate bijgedragen aan de beeldvorming van de nieuw uit te zenden
militairen en stelden hen in staat direct na aankomst in het operatiegebied
operaties uit te voeren. Als gevolg hiervan kon ook gedurende
rotaties van eenheden een hoog operationeel tempo worden gehandhaafd.Bevinding– Nederlandse ISAF-militairen werden goed voorbereid op hun missie
uitgezonden. Bij de voorbereiding van vervolguitzendingen werd goed gebruik
gemaakt van de ervaringen van voorgaande rotaties.4.4 Uitvoering van de operatie4.4.1 Taakuitvoering en wijze van invulling opdracht ISAFHet Nederlandse ISAF-detachement kreeg de operationele verantwoordelijkheid
voor het zuidoostelijke deel de ISAF Joint Operations Area
(JOA)1 en bestond uit de politiedistricten
8, 12 en Bagrami. Politiedistrict 8 was gelegen in het zuidoostelijke deel
van de stad Kabul. Politie district 12 en Bagrami bevonden zich ten zuiden
van de belangrijke oostelijke aanvoerweg naar Kabul, de zogehetenJalalabad road. Medio 2002 vonden verschillende ongeleide raketlanceringen
plaats in de globale richting van Camp Warehouse, de locatie waar de KMNB
was gelegerd. De vermoedelijke afvuurlocaties bevonden zich ten zuid-oosten
van de ISAF JOA. ISAF reageerde hierop door intensievere en gerichte patrouillegang
uit te voeren in dit gebied en paste de ISAF JOA daartoe aan. Voor de Nederlandse
compagnie hield deze wijziging in dat het, naast het reeds toegewezen operatiegebied,
ook de verantwoordelijkheid kreeg voor een gebied aan de oostzijde van politiedistrict
12 (de zogeheten east extension) en het politiedistrict
Chahar Asiab (zuid van Kabul). Deze east extension
werd later officieel toegevoegd aan het verantwoordelijkheidsgebied van de
KMNB.De bevolking in het Nederlandse gebied van verantwoordelijkheid bejegende
de patrouilles over het algemeen zeer positief. Door de openlijke wijze waarop
de Nederlandse militairen patrouilleerden ontstond een grote mate van situational awareness en konden de Nederlandse patrouilles
goed inspelen op lokale omstandigheden en mogelijke gevaren.De eenheid had de beschikking over een aantal Patria-pantservoertuigen,
die vooral buiten de stad werden ingezet bij colonnebeveiliging, bij vehicle checkpoints, bij een veranderende veiligheidssituatie
en bij nachtelijke patrouilles. Verder zouden deze voertuigen worden ingezet
bij de uitvoering van het extractieplan, mocht dit noodzakelijk zijn. Bij
patrouilles in de stad werden de Patria-pantservoertuigen, gezien de beperkte
dreiging en de grote omvang van de voertuigen, minder vaak ingezet en werden
vooral de veel kleinere en meer wendbare Mercedes-Benz-voertuigen ingezet.Bevinding– De openlijke wijze waarop de Nederlandse militairen de patrouilles
uitvoerden in het gebied van verantwoordelijkheid bleek effectief te zijn
en heeft bijgedragen aan een goede situational awareness.Mede in verband met de gezamenlijke Duits-Nederlandse leiding werden in
februari 2003 enkele wijzigingen aangebracht in de samenstelling en omvang
van het Nederlandse ISAF-detachement. Zo werd de compagnie uitgebreid met
één extra peloton als snelle-reactie-eenheid en werd ook een
luchtmobiel verkenningspeloton toegevoegd aan de compagnie voor verkenningstaken.
Ook de rol van het KCT-detachement in ISAF veranderde. Maakte het KCT-detachement
voorheen deel uit van de ISAF-compagnie en voerde het verkenningen uit in
het gebied van verantwoordelijkheid van de KMNB, vanaf de overname
van de leiding over ISAF III werd het KCT-detachement ter beschikking gesteld
aan de Commandant ISAF voor het uitvoeren van verkenningstaken in het gehele
gebied van verantwoordelijkheid van ISAF. Hierbij werd bepaald dat voor specifieke
opdrachten en voor beperkte duur het KCT-detachement opdrachten zou kunnen
uitvoeren voor de Commandant van de KMNB. Aanvankelijk kreeg het KCT-detachement
geen opdrachten van de commandant ISAF, maar voerde vooral opdrachten uit
voor de commandant KMNB, hetgeen niet geheel in lijn was met de gemaakte afspraken.
Het gegeven dat door het hoofdkwartier ISAF in eerste instantie niet op juiste
wijze gebruik werd gemaakt van deze specialistische eenheid leidde tot enige
teleurstelling bij het KCT-personeel. Later kreeg de eenheid meer opdrachten
van de Commandant ISAF, zoals het onder waarneming houden van locaties van
waaruit in het verleden aanslagen werden uitgevoerd, het in kaart brengen
van smokkelroutes en het traceren, volgen en zonodig optreden tegen personen
die met zogenaamde Vehicle Borne Improvised Explosive Devices aanslagen wilden uitvoerenBevinding en aanbeveling– Ondanks het gegeven dat het KCT-detachement, conform ervaringen
van voorgaande vredesmissies, in februari 2003 direct onder bevel werd gesteld
van de hoogst aanwezige operationele commandant (commandant ISAF III), werd
de eenheid door commandant ISAF III aanvankelijk niet optimaal ingezet. Later
kwam hier verbetering in. Het is daarom noodzakelijk dat bij toekomstige operaties
de staven van de operationele hoofdkwartieren, waaronder deze speciale eenheden
onder bevel worden gesteld, van tevoren goed te informeren over de mogelijkheden
van deze eenheden en hoe optimaal gebruik te maken van deze eenheden.Nadat in de loop van 2002 meerdere keren ongeleide projectielen in de
omgeving van Camp Warehouse terecht waren gekomen, werd begin 2003 een mortieropsporingsradar-eenheid
toegevoegd aan ISAF. Met deze eenheid konden afvuurposities van de raketten
worden gelokaliseerd. Daarnaast werd een constructiegenie-eenheid (80 militairen)
naar Kabul uitgezonden om de reeds bestaande beschermingsmaatregelen te verbeteren.
Ten slotte werd ook het Mobiel Geneeskundig Operatiekamer Systeem (MOGOS)
naar Kabul uitgezonden om de aanwezige medische capaciteit aan te vullen (Tsjechië
had in december 2002 zijn medische faciliteiten op KAIA teruggetrokken). In
dit Nederlandse hospitaal, waar werd samengewerkt met medisch personeel uit
België, Letland en Hongarije, zijn zowel militaire als civiele zwaargewonden
behandeld. Het MOGOS heeft een belangrijke rol gespeeld bij de opvang en behandeling
van de gewonden als gevolg van een zelfmoordaanslag op een Duitse bus op 7 juni
2003.4.4.2 Internationale samenwerkingAan ISAF werd door circa 5300 militairen uit 30 landen deelgenomen, waaronder
twaalf NAVO-landen. De samenwerking binnen ISAF verliep over het algemeen
goed. De Nederlandse compagnie maakte deel uit van het Duitse bataljon, waar
ook Denemarken (en aanvankelijk ook Oostenrijk) deel van uitmaakte. De Nederlandse
militairen onderhielden daarom voor wat betreft de dagelijkse aansturing vooral
contacten met Duitse bataljonsleiding. Zoals reeds eerder vermeld bij de periodieke
evaluatie van ISAF 2002–2003, verliep de samenwerking met de Duitse
militairen over het algemeen goed, hoewel zich cultuurverschillen manifesteerden
die soms aanleiding gaven tot enige irritatie. Mede op grond van deze ervaringen
heeft de KL een publicatie uitgegeven waarin aanwijzingen worden gegeven over
de samenwerking met Duitse militairen. De samenwerking met het
Italiaanse geniebataljon, waarvan de Nederlandse constructiegenie compagnie
onderdeel was, verliep na enige gewenning eveneens zonder problemen.Naast samenwerking met Duitse, Deense en Oostenrijkse militairen werd
ook nauw samengewerkt met ISAF-militairen uit andere landen. Buiten de KMNB
onderhield de compagnie ook contacten met civiele instanties. Vooral de Nederlandse
functionarissen die werkten in het CIMIC Co-ordination
Centre onderhielden zeer nauwe contacten met lokale overheden en
vertegenwoordigers van NGO's en IO's. De coördinatie met Amerikaanse
militairen van de CJTF 180 die in het kader van Operatie Enduring Freedom
gestationeerd waren in Bagram verliep eveneens goed.Bevinding– De samenwerking binnen ISAF verliep over het algemeen goed. Bij
de samenwerking binnen de door Duitsland geleide KMNB, maar ook binnen het
hoofdkwartier van ISAF III manifesteerden zich de onvermijdelijke cultuurverschillen
tussen militairen van verschillende nationaliteiten. Deze verschillen hebben
geen afbreuk gedaan aan de operationele inzetbaarheid van ISAF. Bij de voorbereiding
van toekomstige missies, waarbij nauw samengewerkt moet worden met militairen
van andere landen, dient het aspect van cultuurverschillen nadrukkelijk aan
de orde te komen. Daarbij moet het uit te zenden personeel gericht worden
geïnformeerd over de wijze van omgang met militairen van een bepaalde
nationaliteit.Gedurende het verloop van de operatie werd de commandant ISAF bij de voorbereiding
en uitvoering van operaties geconfronteerd met het gegeven dat vrijwel elk
deelnemend land voorbehouden hadden gemaakt voor wat betreft de inzetbaarheid
en taakstelling van de ter beschikking gestelde eenheid (dit zijn de zogeheten national caveats). Deze national caveats compliceerde de voorbereiding en uitvoering van operaties, omdat
niet alle ter beschikking gestelde eenheden voor alle operaties konden worden
ingezet. Gaandeweg de periode van gezamenlijke leiding werden de diverse nationale
voorbehouden van deelnemende landen duidelijk en kon hiermee bij de planning
van operaties rekening worden gehouden.Bevinding– Nationale voorbehouden (caveats) zijn onlosmakelijk verbonden
met (vredes)operaties, waaraan verschillende nationaliteiten deelnemen. Het
is echter van groot belang dat de commandant van een internationale eenheid
van te voren bekend is met de voorbehouden van de deelnemende landen. Hierdoor
kan bij de planning van operaties reeds rekening worden gehouden met de mogelijkheden
en beperkingen van de ter beschikking staande eenheden.4.4.3 Aansturing van de operatieDe operationele aansturing van de Nederlandse ISAF-eenheid geschiedde
door de commandant van het Duitse bataljon, waar de Nederlandse ISAF-compagnie
deel van uitmaakte. De nationale aansturing van de operatie vond plaats volgens
de bij eerdere operaties toegepaste methodiek, waarbij de Senior National Representative (SNR) namens de CDS belast was met
het bewaken van het mandaat van de Nederlandse eenheden. Tussen het DCBC en
de SNR was vrijwel dagelijks contact en het DCBC werd door middel van situatierapporten
op de hoogte gehouden van het verloop van de operatie.Met de ontplooiing van (delen) van het hoofdkwartier van het Duits-Nederlands
legerkorps naar Kabul nam het aantal Nederlandse militairen toe tot circa
650, die bovendien verdeeld werden over verschillende locaties. De Nederlandse
plaatsvervangend commandant van ISAF III werd door de CDS aangewezen als SNR
voor de duur dat Duitsland en Nederland de leiding hadden over ISAF III. De
functionaris die tot die tijd als SNR fungeerde werd aangesteld als plaatsvervangend
SNR en verzorgde sindsdien gezamenlijk met de SNR de benodigde rapportages
naar Nederland. Deze constructie, met een SNR die belast was met zowel nationale
als operationele binationale taken, en een plaatsvervangend SNR die belast
was met een zuiver nationale taak, was in potentie conflictueus. Echter, door
de goede werkafspraken en de intensieve contacten tussen deze functionarissen
heeft dit niet geleid tot problemen.4.4.4 Civiel Militaire SamenwerkingNaast de uitvoering van de uitvoering van de dagelijkse patrouilles en
routine werkzaamheden vormde «Civiel-Militaire Samenwerking»,
of Civil Military Co-operation (CIMIC) een belangrijk
deel van de werkzaamheden van ISAF. De CIMIC-activiteiten van ISAF vonden
plaats vanuit het ISAF CIMIC Co-ordination Centre,
waarvan ook Nederlandse militairen deel uitmaakten. Deze organisatie had ten
doel de CIMIC-activiteiten te coördineren en zorg te dragen dat deze
werden uitgevoerd ter ondersteuning van de taak van ISAF. Hiertoe werd een
uitgebreid netwerk opgebouwd met Afghaanse autoriteiten (zowel op ministerieel
als op lokaal niveau) op het vlak van onderwijs, gezondheid, politie en landbouw.
Tevens onderhield ISAF nauwe contacten met de United Nations
Mission in Afghanistan (UNAMA), IO's en NGO's.Het accent van de CIMIC-projecten lag op scholen, watervoorziening en
gezondheid en de omvang van deze projecten varieerde van kleine quick impact projecten tot grootschalige projecten. De belangrijkste
donoren waren de Europese Unie en verschillende Europese landen, waaronder
Nederland. Gedurende de Nederlandse deelname aan ISAF zijn verschillende CIMIC-projecten
uitgevoerd zoals het opknappen van scholen, aanschaf van schoolmeubilair,
het uitvoeren van een drinkwaterproject en het voorzien van het ministerie
van vrouwenzaken van elektriciteit. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken
stelde bij het begin van de ISAF-missie een bedrag van € 50 000
beschikbaar voor kleinschalige CIMIC-projecten. Daarnaast stelde het Ministerie
van Buitenlandse Zaken in februari 2003 een additioneel bedrag van € 43 000
ter beschikking.Gedurende ISAF III hebben CIMIC-teams (met hulp van enkele IO's en NGO's)
van een groot deel van de aanwezige dorpjes in het ISAF-operatiegebied een
inventarisatie gemaakt van de stand van zaken van de water-, electriciteits-
en voedselvoorziening, scholen, gezondheidssituatie en de terugkeer van vluchtelingen.
Aan de hand van deze inventarisatie van de humanitaire situatie in het ISAF-operatiegebied
kon ISAF zwaartepunten identificeren bij de uitvoering van projecten. De database
met gegevens zijn beschikbaar gesteld aan de internationale hulpverleningsinstanties
in Afghanistan en overgedragen aan ISAF IV. In het kader van een zichtbare
herinnering aan het gezamenlijke leiding hebben Duitsland en Nederland een
bijzonder CIMIC-project uitgevoerd. Het betrof de oprichting van een gynaecologische
kliniek, waarvoor Nederland een bijdrage leverde van € 107 000.Bevinding– De uitvoering van verschillende CIMIC-projecten heeft bijgedragen
aan de acceptatie van de Afghaanse bevolking van ISAF. Tevens is hierdoor
goed inzicht ontstaan in de humanitaire situatie van Kabul en omgeving
en kon hierdoor doelgerichte activiteiten door ISAF worden ondernomen.4.4.5 PersoneelszorgDe Nederlandse ISAF-militairen bevonden zich op verschillende locaties
in Kabul. Zo was het merendeel van de Nederlandse militairen gelegerd op Camp
Warehouse, maar bevonden zich ook Nederlandse militairen op het hoofdkwartier
ISAF in het centrum van Kabul, op KAIA en op het geniekamp tegenover Camp
Warehouse. Voor dit Nederlandse personeel waren recreatieve faciliteiten,
telefoon en internet beschikbaar. Echter, de omvang van deze faciliteiten
verschilde per locatie. De aanwezige welfare telefoonaansluitingen waren begin
2003 ontoereikend voor alle Nederlandse militairen. Eind april 2003 werden
de mogelijkheden voor zowel diensttelefonie als voor «welfare»
telefonie, door de installatie van het zogeheten militaire «KL-VSAT»
systeem, uitgebreid. Hierdoor werd het gemakkelijker voor de Nederlandse militairen
om contact met het thuisfront te onderhouden.Gezien de bijzondere aard, intensiteit en zwaarte van de operatie, en
vanwege het feit dat in aflossing kon worden voorzien, werd personeel behorende
bij de ISAF-compagnie slechts voor drie maanden uitgezonden. Deze termijn
van drie maanden werd zowel door de betrokken militairen zelf, als door hun
familieleden als zeer positief ervaren. Bijkomend voordeel van deze relatief
korte uitzendtermijn was het gegeven dat geen recuperatieverlof werd verleend,
waardoor gedurende de uitzending de gehele eenheid op sterkte bleef. Aangezien
het niet mogelijk en wenselijk was het personeel van het Hoofdkwartier ISAF
voor drie maanden uit te zenden, werd dit personeel wél voor een periode
van zes maanden uitgezonden. Dit personeel werd daarom in de gelegenheid gesteld
gedurende de uitzending recuperatieverlof op te nemen.De postvoorziening van en naar Kabul, waarbij gebruik werd gemaakt van
Duitse toevoerlijnen, bleef gedurende de Nederlandse deelname aan de operatie
onregelmatig. Vooral de postbezorging vanuit Nederland naar het operatiegebied
was zeer onregelmatig en werd door het personeel als hinderlijk ervaren. Ondanks
deze onregelmatige postbezorging voldeed de postvoorziening het merendeel
van de tijd wel aan de normen (21 dagen) die met Duitsland hierover waren
afgesproken.De medische verzorging was goed geregeld. Tijdens de uitvoering van de
operationele taken was altijd medische verzorging beschikbaar. Zo maakten
medisch opgeleide militairen deel uit van patrouilles en was te allen tijde
een medische back-up beschikbaar. Op Camp Warehouse
en KAIA waren veldhospitalen met chirurgische capaciteit aanwezig. Deze hospitalen
hebben hun waarde bewezen bij de behandeling van gewonden a.g.v. de verschillende
aanslagen die plaatsvonden. Voor eventuele specialistische kennis kon ook
gebruik worden gemaakt van de Amerikaanse medische faciliteiten in Bagram.
Hier is slechts sporadisch gebruik van gemaakt. Het is enkele keren noodzakelijk
geweest gewonde Nederlandse militairen terug te verplaatsen naar Nederland.
De door Duitsland onderhouden medische afvoerketen bleek efficiënt te
functioneren en heeft ertoe bijgedragen dat militairen zo snel als mogelijk
konden terugkeren naar Nederland voor verdere medische behandeling.In de laatste weken van de uitzendingen voerden psychologen debriefingsgesprekken
met de uitgezonden militairen. De psychologen werden hiertoe speciaal naar
het operatiegebied overgebracht. Deze manier van debriefen verliep goed en
de meeste militairen waren positief over de gesprekken.4.4.6 Logistieke ondersteuningDe ISAF-operatie was op logistiek vlak een uitdaging. De grote afstand
tot het operatiegebied en het gegeven dat de aanvoer van materieel en personeel
door de lucht diende te geschieden, maakte deze operatie tot een primeur.
De initiële ontplooiing vond plaats in de winter van 2001–2002,
terwijl de twee beschikbare vliegvelden (KAIA en Bagram) a.g.v. de jarenlange
strijd nog beschadigd en zeer slecht uitgerust waren. Daarnaast vonden bij
het begin van de operatie nog offensieve operaties plaats in het kader van
Operatie Enduring Freedom, waardoor het noodzakelijk was de vliegbewegingen
boven Afghanistan zeer goed te coördineren en werden deze vliegvelden
hierdoor extra belast. Desondanks is de ontplooiing van ISAF naar omstandigheden
relatief snel verlopen.Voor de verplaatsing van de hoofdmacht van het eerste ISAF-detachement
is gebruik gemaakt van de Nederlandse KDC-10 en een C-130 transportvliegtuig.
Militairen werden met de Nederlandse KDC-10 vanaf de vliegbasis Eindhoven
of het vliegveld Keulen getransporteerd naar het vliegveld Trabzon in Turkije.
Hier stapte het personeel over op een Nederlandse C-130 transportvliegtuig
en vloog vervolgens door naar vliegveld Bagram in Afghanistan. Aangezien er
op het vliegveld Bagram geen mogelijkheid bestond de transportvliegtuigen
te parkeren en te voorzien van brandstof voor een terugreis naar Trabzon,
vlogen deze vliegtuigen na ontlading direct door naar het in Iran gelegen
vliegveld Mashad, alwaar de bemanning overnachtte. De volgende dag vloog het
transportvliegtuig terug naar Trabzon om de volgende lading personeel die
inmiddels met de volgende KDC-10 vanuit Nederland of Duitsland was ingevlogen
te vervoeren naar Bagram. Toen eind januari 2002 Kabul
International Airport weer werd geopend, hoefde geen gebruik meer
te worden gemaakt van vliegveld Bagram en kon personeel direct worden ingevlogen
naar Kabul.Reeds gedurende de planning van ISAF hadden Nederland en Duitsland afspraken
gemaakt over de onderlinge logistieke samenwerking. Hierbij werd afgesproken
dat Duitsland zou zorgdragen voor de logistieke instandhoudingslijn voor de
operatie. Hiertoe zette Duitsland een luchtbrug op vanaf Keulen/Wahn via Termez
(Oezbekistan) naar Kabul. Van deze lijn, die vooral werd gebruikt om personeel
van en naar Afghanistan te vervoeren, maakten ook Nederlandse militairen gebruik.
Voor het traject Termez-Kabul gebruikte Duitsland de verouderde C-160 Transall
transportvliegtuigen met beperkt motorvermogen. Het gebruik van dit type vliegtuigen,
de hoge temperaturen gedurende de zomermaanden en de strikte regelgeving m.b.t.
het gebruik van het Afghaanse luchtruim maakten dit traject kwetsbaar. Hierdoor
waren er regelmatig vertragingen.Bij de rotaties van Nederlandse militairen deed zich het specifieke probleem
voor dat militairen gescheiden van hun uitrusting en wapens werden getransporteerd
van Termez naar Kabul. Dit was in strijd met het Nederlandse beleid, maar
ondanks herhaalde verzoeken bij Duitsland om personeel niet van wapen en uitrusting
te scheiden, bleef het moeilijk om dit te realiseren. Vooral het totale gewicht
van de militair met zijn complete uitrusting (circa 190 kg) en het gelijktijdige
vervoer van de munitie in combinatie met de wapens vormde voor Duitsland een
bezwaar. Om de beslaglegging op Duits luchttransport te verminderen, de rotaties
van Nederlandse militairen beter te kunnen beheersen en het probleem van het
verbreken van de entiteit «militair, wapen en uitrusting» te voorkomen,
werd bij de rotaties van ISAF 2 naar ISAF 3 en van ISAF 3 naar ISAF 4 gebruik
gemaakt van Nederlandse vliegtuigen. Bij de rotatie van ISAF 4 naar 5 was
dit niet mogelijk en werd weer gebruik gemaakt van Duitse vliegtuigen. Teneinde
beter overzicht te behouden over het verloop van de verplaatsing van personeel
en materieel, plaatste Nederland nu wel op verschillende punten langs deze
aanvoerlijnen liaisonofficieren. Door hun aanwezigheid behield
men een actueel beeld van het verloop van de ontplooiing van personeel en
materieel. Later werd alleen tijdens rotaties van Nederlandse personeel tijdelijk
een liaisonfunctionaris geplaatst op Termez.Voor wat betreft de aanvoer van goederen en materiaal maakte Nederland
gebruik van een andere Duitse luchtbrug. Materiaal werd vanuit Duitsland met
ingehuurde Antonov of Iljushin transportvliegtuigen getransporteerd naar Kabul.
Alhoewel deze lijn redelijk functioneerde, manifesteerde zich hier het probleem
dat Nederland geen inzicht had in de voortgang van goederen en hier tevens
nauwelijks invloed op kon uitoefenen. Het was veelal niet bekend wanneer goederen
zouden arriveren in Kabul en prioriteitstelling van goederen bleef moeilijk.
Enerzijds kon dit toegeschreven worden aan het door de Duitse Bundeswehr gebruikte logistieke informatie systeem, dat niet altijd
voldoende inzicht verschafte in voorraden, locatie van materieel en verplaatsingen
van materieel. Anderzijds waren er niet altijd Nederlandse vertegenwoordigers
aanwezig bij de belangrijke material processing points, waardoor niet direct gehandeld kon worden wanneer materieel zonder
juiste documentatie of met verkeerde verpakking werd aangeleverd.Het vervoer van gekoelde medische goederen (de zogeheten cold chain goederen) verliep aanvankelijk stroef, omdat Nederland
hierbij gebruik maakte van de reguliere Duitse instandhoudingslijn naar Afghanistan.
Deze lijn was daar echter niet op ingesteld waardoor het voorkwam dat medicamenten
te warm werden en hierdoor niet meer bruikbaar waren. Toen Nederland vervolgens
aansloot bij de Duitse medische aanvoerlijn, die wel was ingericht op het
vervoer van gekoelde medicamenten, verliep de aanvoer van deze goederen probleemloos.Bevinding en aanbeveling– De logistieke instandhoudingsketen van ISAF functioneerde redelijk.
Bij toekomstige operaties, waarbij Nederland gebruik maakt van logistieke
aanvoerlijnen van partnerlanden, is het van belang dat er goede afspraken
worden gemaakt over de te verlenen steun. Tevens dient vanaf het begin van
de operatie langs de gehele logistieke lijn Nederlandse liaisonfunctionarissen
te worden geplaatst. Deze functionarissen vormen het eerste aanspreekpunt
in het geval van problemen, daarnaast kunnen zij het verloop van Nederlandse
goederen beter monitoren en er op toezien dat goederen met de juiste prioriteit
worden behandeld.Ter ondersteuning van de terugverplaatsing uit het operatiegebied van
de Duits-Nederlandse ISAF-eenheden stationeerde Nederland in de periode 27 juli
tot 23 augustus 2003 een C-130 transportvliegtuig op Termez. Gedurende
deze periode is het vliegtuig vooral ingezet om militairen met hun persoonlijke
uitrusting van en naar Kabul te transporteren. Daarnaast is het toestel enkele
keren ingezet om munitie naar Kabul te transporteren. Door de grotere capaciteit
en de grotere inzetmogelijkheden van de C-130 (minder afhankelijk van de klimatologisch
omstandigheden) heeft de inzet van dit vliegtuig bijgedragen aan de soepele
rotatie van Duitse en Nederlandse ISAF-militairen. De samenwerking met de
Duitse luchtmacht militairen op Termez was zeer goed.4.4.7 VoorlichtingGedurende de Nederlandse deelname aan de ISAF-operatie hebben de media
overwegend in positieve zin bericht over het verloop van de operatie en het
Nederlandse aandeel daarin. De bij de ISAF-compagnie aanwezige voorlichtingsofficieren
onderhielden contacten met de media, begeleidden journalisten
en verslaggevers en hebben zorggedragen voor vele, veelal positieve publicaties
in landelijke (dag)bladen. Tevens speelden deze voorlichtingsofficieren een
belangrijke rol bij de interne voorlichting en bij de contacten met het thuisfront.Ter voorbereiding op de overname van de leiding over ISAF III werden door
Duitsland en Nederland op het gebied van voorlichting concrete afspraken gemaakt.
Zo werd afgesproken informatie uit te wisselen en een procedure opgesteld
om de media zowel in Nederland als Duitsland eenduidig van informatie te voorzien.
Deze afspraken bleken zeer nuttig te zijn, omdat hierdoor bij enkele incidenten
zeer adequaat en gecoördineerd de pers te woord kon worden gestaan.4.4.8 BezoekenTijdens de ISAF-operatie zijn de achtereenvolgende Nederlandse ISAF-detachementen
meerdere keren bezocht door politieke en militaire gezagsdragers. Deze bezoeken
waren bedoeld om de bezoekers een goed beeld te geven van de omstandigheden
in het operatiegebied en de wijze waarop Nederlandse militairen invulling
gaven aan hun taken. Deze bezoeken zijn van groot belang geweest voor de juiste
beeldvorming van Nederlandse politici en betrokken militairen over het verloop
van de operatie. De verschillende ministers van Defensie, mr. F.H.G. de Grave,
mr. A.H. Korthals en H.G.J. Kamp hebben de ISAF-detachementen meerdere keren
bezocht. Ook de minister van Buitenlandse Zaken de Hoop Scheffer bezocht het
Nederlandse ISAF-contingent.4.4.9 Overige juridische aspectenOver het algemeen waren de Nederlandse ISAF-militairen goed voorbereid
op de missie en de hierbij geldende gedragsregels en discipline. Commandanten
hielden zich strak aan richtlijnen voor onder andere alcoholgebruik. Een punt
van irritatie op Camp Warehouse betrof het niet naleven van de two can rule door ISAF-militairen van andere nationaliteiten, ondanks
de duidelijke regels van commandant ISAF. Er zijn enkele incidenten geweest
die de discipline betroffen en in deze gevallen hebben de eenheidscommandanten
en/of de Koninklijke marechaussee corrigerend opgetreden.In het kader van de militaire politietaak worden bij vredesoperaties over
het algemeen een detachement van de Koninklijke marechaussee toegevoegd aan
de eenheid. Door personeel van de Koninklijke marechaussee vinden strafrechtelijke
onderzoeken plaats in opdracht van het Openbaar Ministerie. Het personeel
van de Koninklijke marechaussee neemt hiermee een bijzondere positie in ten
opzichte van de uitgezonden militairen. Mede op grond van ervaringen tijdens
de SFIR-operatie in Irak, wordt voorafgaand aan uitzendingen op diverse niveaus
aandacht besteed aan de verantwoordelijkheden van de Koninklijke marechaussee.
Zo vinden voorafgaand aan de uitzendingen gesprekken plaats tussen de chef
Defensiestaf, de bevelhebbers, de detachementscommandant en de contingentscommandant
waarbij dit aspect uitdrukkelijk aan de orde komt.Bevinding– Tijdens uitzendingen heeft de bijzondere positie van de Koninklijke
marechaussee aanleiding gegeven tot onnodige onduidelijkheid. Om aan deze
onduidelijkheid een einde te maken wordt voorafgaand aan uitzendingen op verschillende
niveaus uitdrukkelijk aandacht besteed aan de verantwoordelijkheden van de
Koninklijke marechaussee. De reeds genomen maatregelen worden voortgezet.5 Duits-Nederlandse leiding van ISAF III5.1 InleidingOp 10 februari 2003 namen Duitsland en Nederland het commando van
ISAF over van Turkije. Om leiding te geven aan ISAF III zetten Duitsland en
Nederland elementen van het hoofdkwartier van het 1e Duits-Nederlands legerkorps
in. Samen met het stafondersteuningsbataljon en het verbindingsbataljon werd
hiermee het hoofdkwartier ISAF geformeerd. Voor de uitvoering van zijn taken
kon de commandant ISAF beschikken over de Kabul Multinational
Brigade (KMNB), teams voor het verzamelen van gerichte inlichtingen,
een speciale verkenningseenheid, een snelle reactie-eenheid, een eenheid voor
het uitvoeren Informatie – en Psychologische operaties, een eenheid
om het militaire deel van KAIA in bedrijf te houden, het CIMIC Coordination Centre en een aantal liaison-officieren. Nederland
droeg, naast de ISAF-compagnie, hieraan bij met militairen in de staf, eenheden
van het stafondersteuningsbataljon, met verbindingseenheden van het verbindingsbataljon,
een snelle reactie eenheid van pelotonsgrootte, een peloton van het Korps
commandotroepen, inlichtingen personeel en een detachement van de Koninklijke
marechaussee voor nationale politietaken. De Nederlandse personele bijdrage
voor het hoofdkwartier en de ondersteunende eenheden bedroeg ongeveer 400
militairen. In totaal bestond ISAF III uit circa 5400 personen uit 30 verschillende
naties.5.2 PlanningOp 24 september 2002 maakten de Nederlandse ministers van Buitenlandse
Zaken en van Defensie kenbaar dat Duitsland en Nederland onderzochten of het
mogelijk en wenselijk was om delen van het hoofdkwartier van het 1e Duits-Nederlandse
legerkorps in Afghanistan in te zetten om de leiding over ISAF III op zich
te nemen. Om de militaire haalbaarheid van een mogelijke Duits-Nederlandse
leiding van ISAF III te onderzoeken werd door de beide Ministeries van Defensie
de zogeheten Combined Joint Planning Group (CJPG)
opgericht, welke werd ondergebracht bij het Einsatzführungskommando
der Bundeswehr1 in Potsdam. Deze binationale
CJPG, die onder Nederlandse leiding stond, bracht de militair-strategische
aspecten van de gezamenlijke leiding over ISAF III in kaart. Begin oktober
2002 voerde de CJPG een verkenning uit in Kabul en vonden gesprekken plaats
met Turkse militairen over de overname van de leiding over ISAF. De CJPG stelde
vervolgens een advies op dat werd aangeboden aan de Nederlandse en Duitse
Chefs Defensiestaf. Op grond van het advies van de CJPG en de nauwe afstemming
tussen de Duitse en Nederlandse ministeries van Defensie en Buitenlandse Zaken
concludeerden de Nederlandse en Duitse Chefs Defensiestaf eind oktober 2002
dat overname van de leiding over ISAF mogelijk was. Op basis van dit advies
kon vervolgens politieke besluitvorming plaatsvinden. Zo nam de Nederlandse
regering op 1 november 2002 een positief besluit en nam de Duitse Regering
op 6 november 2002 een positief besluit.Op 6 november 2002 informeerden de Nederlandse Ministers van Buitenlandse
Zaken en van Defensie het Parlement over het besluit van het kabinet om samen
met Duitsland de leiding over ISAF III voor een periode van zes maanden op
zich te nemen. De regering was van mening dat de situatie in Afghanistan zich
sinds het akkoord van Bonn en het aantreden van de Afghaanse interim-regering
in de juiste richting ontwikkelde. Voor bestendiging van deze positieve, maar
kwetsbare tendens achtte de regering de aanwezigheid van ISAF van wezenlijk
belang. Door voortzetting van zijn aandeel aan ISAF ondersteunde Nederland
ook met militaire middelen het proces van verzoening en wederopbouw in Afghanistan
en kon bijgedragen worden aan de verbetering van de relaties
tussen Afghanistan en zijn buurlanden.Op 6 november 2002 vroegen Duitsland en Nederland de NAVO het gezamenlijke
leiderschap van ISAF III te ondersteunen. De NAVO stemde in met een ondersteunende
rol bij de coördinatie van de bijdragen van landen aan ISAF III (de zogeheten force generation), bij het gebruik van inlichtingenbestanden
van de NAVO en bij de verspreiding van routinematige informatie aan niet deelnemende
NAVO-landen. Vooral de steun die de NAVO gaf op het vlak van force generation bleek zeer goed van pas te komen en heeft de planning
van de operatie bespoedigd. De formele NAVO-betrokkenheid was ook om politieke
redenen van grote waarde. Ze vormde de eerste stap in het proces dat uitmondde
in de overdracht van de leiding aan de NAVO over de gehele ISAF-operatie in
augustus 2003.Het Duitse regeringsbesluit voor de gezamenlijke leiding over ISAF III
diende bekrachtigd te worden door het parlement, hetgeen pas kon gebeuren
nadat de VN veiligheidsraad resolutie 14441 op
27 november 2002 had aangenomen. Duitse parlementaire instemming vond
plaats op 20 december 2002. Met het Duitse en Nederlandse politieke besluit
om de leiding over ISAF III over te nemen van Turkije, werd het Einsatzführungskommando der Bundeswehr het strategisch / operationele
hoofdkwartier en hiermee verantwoordelijk voor de voorbereiding, coördinatie
en leiding van ISAF III. Om invulling te kunnen geven aan deze verantwoordelijkheden
transformeerde de CJPG in het ISAF Operations Coordination
Centre (IOCC), van waaruit de dagelijkse aansturing van de operatie
plaatsvond. Naast het IOCC beschikt de commandant van het Einsatzführungskommando der Bundeswehr tevens over het Multinational Movement Control Centre (MNMCC), dat was ondergebracht
op vliegbasis Eindhoven. Vanuit het MNMCC vond coördinatie plaats van
het strategische transport van en naar Afghanistan2.
Op 6 december 2002 gaf de commandant van het Einsatzführungskommando
der Bundeswehr de zogenaamde Joint Commander's
Mission Directive uit, waarin de operationele doelstellingen en randvoorwaarden
waren geformuleerd waarbinnen de commandant ISAF III zijn operatie moest uitvoeren.De politieke coördinatie van de Duitse-Nederlandse leiding vond plaats
in Den Haag, onder meer door de regelmatige bijeenkomsten voor de troepenleverende
landen in het ministerie van Buitenlandse Zaken. Deze bijeenkomsten (het Committee of Contributors; CoC) vonden plaats onder Nederlands
voorzitterschap, en werden mede voorgezeten door een Duitse politiek-militaire
delegatie uit Berlijn. Het CoC was geen aansturend orgaan, maar bood betrokken
landen de mogelijkheid om op politiek-militair strategisch niveau ISAF-gerelateerde
onderwerpen af te stemmen. De politiek-militaire rolverdeling had tevens gevolgen
voor de woordvoering over ISAF in een aantal multilaterale organisaties. Zo
voerde Nederlandse vertegenwoordigers het woord over ISAF in de politieke
fora van NAVO (NAR) en EU (PSC), terwijl Duitse vertegenwoordigers de militaire
pendanten in deze organisaties voor hun rekening namen. In de VN-veiligheidsraad
werd de ISAF-leiding vertegenwoordigd door Duitsland.Bevinding– Het was de eerste keer dat Duitsland en Nederland gezamenlijk
de verantwoordelijkheid op zich namen voor de leiding een vredesmissie. Speciale
voorzieningen waren nodig om de bi-nationale planning, voorbereiding en uitvoering
vorm te geven. De Combined Joint Planning Group, die later
transformeerde in het ISAF Operations Coordination Centre,
was hier een goed voorbeeld van. De planning en voorbereiding van deze operatie
werd gekenmerkt door een open en constructieve verhouding tussen
Duitse en Nederlandse politieke en militaire planningstaven. De wijze waarop
invulling werd gegeven aan deze binationale planning kan model staan voor
toekomstige missies.5.3 UitvoeringHet mandaat van ISAF III was, evenals het mandaat van ISAF I en II, het
ondersteunen van de Afghaanse overgangsregering in het handhaven van de veiligheid
in Kabul en directe omgeving teneinde de overgangsregering en de VN-instanties
te kunnen laten functioneren. Reeds vanaf het eerste begin van de gezamenlijke
Duits-Nederlandse leiding werd een duidelijke lijn uitgezet door het hoofdkwartier
ISAF. Een van de belangrijkste interne ingrepen betrof het tot stand brengen
van een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden tussen het hoofdkwartier
ISAF III en de KMNB. Onder het Turkse commando was de KMNB steeds autonomer
gaan opereren en feitelijk het gezicht van ISAF naar buiten toe geworden.
Onder ISAF III werd deze situatie zodanig aangepast dat het hoofdkwartier
ISAF verantwoordelijk werd voor het beleid en strategie van ISAF, terwijl
de KMNB verantwoordelijk werd voor de operationele taakuitvoering.Om de operaties en andere activiteiten van ISAF optimaal structuur te
geven ontwikkelde de commandant ISAF III een zogeheten Campaign Plan. Dit plan werd voortdurend bijgewerkt en geactualiseerd,
waardoor de effectiviteit van de missie op de voet kon worden gevolgd en prioriteiten
binnen de missie konden worden gesteld. Het plan omvatte vijf hoofdlijnen.De eerste hoofdlijn betrof continuering van de primaire focus op de hoofdtaak,
dat wil zeggen zekerstelling van de dagelijkse veiligheid (patrouillegang)
in Kabul en de verhoging van de effectiviteit daarvan. Gerelateerd hieraan
was het vergroten van de zichtbaarheid van ISAF. De commandant ISAF III kreeg
bij zijn kennismakingsbezoeken veelal de boodschap te horen dat ISAF zich
actiever, opener en zichtbaarder zou moeten opstellen. Aan deze oproep heeft
ISAF III duidelijk invulling gegeven door de frequentie en reikwijdte van
de patrouillegang aanmerkelijk te verhogen. Zo werd het aantal patrouilles
in vergelijking met ISAF II verdubbeld (circa 80 patrouilles per etmaal),
werden gerichte patrouilles uitgevoerd in gebieden waar een dreiging vanuit
ging en het aantal controlepunten in en rond de stad werd uitgebreid. Veel
aandacht werd geschonken aan het ruimen van mijnenvelden en het vernietigen
van diverse soorten munitie enunexploded ordnance.
Door explosieven opruimingseenheden van ISAF III werden meer dan 130 000
granaten, raketten, mijnen en diverse soorten munitie vernietigd. ISAF III
werkte constant aan het verbeteren van haar situational
awareness door intensief informatie en inlichtingen te vergaren en
een uitgebreid netwerk en een liaison-organisatie op te bouwen. Deze maatregelen
hebben bijgedragen aan de relatieve veiligheid in en rond Kabul, maar hebben
niet kunnen voorkomen dat enkele serieuze aanslagen op ISAF III zijn uitgevoerd.
Desalniettemin is de situatie in Kabul in vergelijking met de rest van het
land relatief kalm gebleven.Een tweede hoofdlijn betrof steunverlening bij de hervorming van de ministeries
van Binnenlandse zaken en van Defensie, de training van het Afghan National Army (ANA) en de politie en de opzet en organisatie
van de grenspolitie. Op dit vlak heeft ISAF goede bijdrage kunnen leveren;
zo heeft ISAF III voor meer dan 500 politiefunctionarissen trainingen verzorgd
en is het ministerie van Binnenlandse zaken geherstructureerd. Steun aan de
training van ANA werd verleend in de vorm van gespecialiseerde training (medisch,
communicatie en bijzondere tactieken).De derde hoofdlijn betrof steun aan het proces vanDemobilisation, Disarmament and Reintegration (DDR), de Constitutionele
Loya Jirga en de algemene verkiezingen. Op deze vlakken heeft ISAF III niet
de beoogde doelstellingen kunnen halen. Dit was vooral te wijten aan het feit
het initiatief hiervoor bij de Afghaanse overheid lag en ISAF III hier nauwelijks
invloed op kon uitoefenen. Zo vond de Constitutionele Loya Jirga niet in oktober,
maar in december 2003 plaats en verliepen de voorbereidingen voor de verkiezingen
in 2004 moeizaam.De vierde hoofdlijn had betrekking op het verbeteren van de situatie van
Kabul International Airport (KAIA). ISAF was in vergelijking met andere missies
kwetsbaarder omdat al het personeel en materieel door de lucht moest worden
aangevoerd. KAIA vormde in deze zin de achilleshiel van de ISAF-operatie.
Teneinde de veiligheid op het vliegveld te verbeteren werd door ISAF-beveiligingspersoneel
gezamenlijke patrouilles met Afghaanse grenspolitie uitgevoerd. De inspanningen
van commandant ISAF III waren erop gericht om KAIA zo snel mogelijk te laten
voldoen aan internationale maatstaven. Hiertoe verleende ISAF III adviezen,
technische ondersteuning en training voor luchthaven personeel. Hoewel KAIA
aan het eind van ISAF III nog steeds grote defecten vertoonde was de luchthaven,
met uitzondering van enkele incidenten of vanwege weersomstandigheden, nagenoeg
steeds in bedrijf geweest. Mede door toedoen van ISAF III is de situatie op
het vliegveld verbeterd.De vijfde hoofdlijn was gerelateerd aan de voorbereiding van ISAF III
op mogelijke calamiteiten die zich gedurende de periode van gezamenlijke leiding
zouden kunnen voordoen, zoals politieke moorden, oproer, natuurlijke rampen,
stagnering van het Bonn-proces, e.d. In het kader hiervan zijn de bestaande
extractie- en evacuatieplannen geactualiseerd en werd een aantal nieuwe contingency-plannen ontwikkeld.Bevinding– ISAF III heeft in grote lijnen invulling kunnen geven aan haar
mandaat, te weten: «het ondersteunen van de Afghaanse overgangsregering
in het handhaven van de veiligheid in Kabul en directe omgeving teneinde de
overgangsregering en de VN-instanties te kunnen laten functioneren».
Op het vlak van DDR, de voorbereidingen voor de Constitutionele Loya Jirga
en de verkiezingen van 2004 heeft ISAF III weinig invloed kunnen uitoefenen,
een rechtstreeks gevolg van het ondersteunende karakter van ISAF.Voor de verbindingen tussen Kabul en hetEinsatzführungskommando in Potsdam en de lokale verbindingen werd door het hoofdkwartier
ISAF III gebruik gemaakt van het Nederlandse verbindingssysteem Theatre Independent Tactical Army and Airforce Network (TITAAN).
Het systeem kon zowel data als gesproken berichten verzenden en werd voor
het eerst onder dergelijke operationele omstandigheden ingezet. Het bleek
een zeer betrouwbaar en gebruikersvriendelijk systeem te zijn dat uitgroeide
tot het primaire verbindingssysteem van ISAF III.Op 11 augustus 2003 droegen Duitsland en Nederland het commando van
ISAF III over aan de NAVO. Tussen 22 juli en 2 september 2003 is
al het personeel en materiaal teruggekeerd in Nederland. Hiermee kwam een
einde aan een samenwerkingsverband van Duitsland en Nederland tijdens een
vredesoperatie onder moeilijke omstandigheden, op grote afstand van Europa.6 FinanciënTen tijde van het opstarten van de operatie ISAF waren de omvang en de
prijzen van belangrijke veroorzakers van additionele uitgaven nog niet geheel
duidelijk. Zo bestond nog onduidelijkheid over de wijze en omvang van logistieke
ondersteuning door Duitsland en de prijzen en omvang van benodigde inhuur
aan luchttransportcapaciteit. Zodoende diende bij het afgeven van een eerste
financiële raming een aantal aannames te worden gedaan en is voor de
inzet van de versterkte luchtmobiele infanteriecompagnie tussen de 40 en 50
miljoen euro geraamd. Bij de financiële realisatie zijn uiteindelijk
de transportkosten, die een aanzienlijk deel van de raming uitmaakten, lager
uitgevallen. Dit kwam door een lagere prijsstelling op de civiele markt en
omdat er minder civiele vliegtuigen ingehuurd hoefden te worden als gevolg
van het combineren van vluchten met Duitsland en het inzetten van eigen capaciteit.
Door verlenging van de inzet van de versterkte luchtmobiele infanteriecompagnie
en de uitzending van het hoofdkwartier van het 1e Duits-Nederlands legerkorps
komt de totale realisatie voor ISAF naar verwachting uiteindelijk wel binnen
deze initieel aangegeven range van tussen de 40 en 50 miljoen euro uit.De totale additionele uitgaven voor de operatie ISAF bedroegen ultimo
2003 45,6 miljoen euro. Hiervan was 31,4 miljoen euro in 2003 gerealiseerd
en 14,2 miljoen euro in 2002. Het betroffen de additionele uitgaven voor de
versterkte luchtmobiele infanteriecompagnie van 21 december 2001 tot
en met 11 augustus 2003, het met Duitsland gevoerde gezamenlijke commando
over ISAF III in de periode 10 februari tot 11 augustus 2003, de
ondersteuning van ISAF met het Allied Movement Coordination
Centre in Eindhoven (AMCC) en de huidige beperkte Nederlandse bijdrage
aan het door de NAVO geleide ISAF hoofdkwartier in Kabul met circa 25 militairen.
Voor 2004 worden nog additionele uitgaven voorzien in verband met de afwikkeling
van de transportkosten met Duitsland, de maandelijkse toelages voor het nog
aanwezige personeel in het ISAF hoofdkwartier in Kabul, de instandhoudingskosten
van het AMCC en naijlende uitgaven voor herstel van het teruggekeerde materiele
middelen van in totaliteit ± 2 miljoen euro. Hiermee komen de totale
additionele uitgaven voor de totale ISAF-operatie naar verwachting uit op
± 47,5 miljoen euro.Ministerie van DefensieMinisterie van Buitenlandse ZakenEindevaluatie van de Nederlandse militaire bijdrage aan
Operatie Enduring FreedomPeriode van december 2001 tot oktober 2003Inhoudsopgave    1Inleiding281.1Doelstelling28 1.2Opzet van de evaluatie282Elementen uit het Toetsingskader29 2.1Gronden voor deelname29 2.2Politieke aspecten302.3Mandaat30 2.4Deelnemende landen302.5Invloed30 2.6Militaire haalbaarheid312.7Geweldsinstructie31 2.8Commandostructuur312.9Geschiktheid en beschikbaarheid31 2.10Duur van de deelname32 2.11Juridische aspecten333Nederlandse militaire bijdragen aan
Operatie Enduring Freedom34 3.1Deelname van fregatten aan Operatie
Enduring Freedom34 3.1.1Algemeen34 3.1.2Planning en voorbereiding34 3.1.3Operationele taakuitvoering343.1.4Risico's35 3.1.5Materieel en logistiek363.2Maritiem patrouillevliegtuig detachement
in de Verenigde Arabische Emiraten36 3.2.1Algemeen363.2.2Planning en voorbereiding36 3.2.3Operationele taakuitvoering37 3.2.4Risico's373.2.5Materieel en logistiek38 3.3F-16 en KDC-10 detachement in Kirgizië38 3.3.1Algemeen383.3.2Planning en voorbereiding39 3.3.3Operationele taakuitvoering39 3.3.3.1Uitvoering F-16 operaties393.3.3.2Uitvoering KDC-10 operaties403.3.4Risico's40 3.3.5Materieel en Logistiek404Financiën411. Inleiding1.1 DoelstellingIn deze integrale eindevaluatie wordt de Nederlandse militaire bijdrage
aan Operatie Enduring Freedom (OEF) in de periode december 2001 tot oktober
2003 beschouwd. Gedurende ruim anderhalf jaar nam Nederland met verschillende
militaire eenheden deel aan OEF. De Nederlandse bijdrage aan OEF begon met
de inzet van twee fregatten in de wateren rond het Arabische schiereiland
en breidde, na specifieke verzoeken van de Verenigde Staten (VS), langzamerhand
uit. Zo bestond de Nederlandse bijdrage uit -naast de eerder genoemde fregattende
inzet van een onderzeeboot, de inzet van een C-130 transportvliegtuig vanaf
vliegveld Manas, de inzet van een KDC-10 vanaf vliegveld Al Udeid in Qatar,
de inzet van F-16 jachtvliegtuigen en KDC-10 vanaf vliegveld Manas in Kirgizië
en de inzet van een maritiem patrouillevliegtuig vanuit de Verenigde Arabische
Emiraten. Met de terugkeer van het laatste F-16 Klu-detachement uit Kirgizië
in oktober 2003, kwam een einde aan de Nederlandse militaire deelname aan
OEF.Aangezien de Nederlandse deelname aan OEF voortvloeide uit het van toepassing
verklaren van artikel 5 van het Verdrag van Washington, was artikel 100 van
de Nederlandse Grondwet formeel niet van toepassing op de beschikbaarstelling
van Nederlandse eenheden voor deze operatie. Ook het Toetsingskader was dus
formeel niet van toepassing. Niettemin is zoveel mogelijk gehandeld naar analogie
van het Toetsingskader. Van de uitzendingen in het kader van OEF zijn een
tussentijdse en twee deeleindevaluaties opgesteld, die in mei 2003 zijn aangeboden
aan de Kamer. Deze eindevaluaties betreffen de eerder genoemde inzet van de
KDC-10 in Qatar (3 april – 26 juni 2002) en de inzet van een
C-130 transportvliegtuig vanaf vliegveld Manas in Kirgizië (10 april –
oktober 2002). Deze bijdragen worden in deze evaluatie dan ook niet verder
uitgewerkt. Relevante elementen hieruit zijn in deze integrale eindevaluatie
verwerkt. De inzet van eenheden1 in het Caribische
gebied in het kader van backfill voor Amerikaanse
eenheden die elders moesten worden ingezet, is hier buiten beschouwing gelaten.In deze integrale eindevaluatie wordt nagegaan welke aspecten van planning,
voorbereiding en uitvoering van de verschillende Nederlandse uitzendingen
in het kader van OEF vanuit het oogpunt van doelmatigheid en doelgerichtheid
hebben voldaan, en welke vatbaar zijn voor verbetering. De bij deze operatie
opgedane ervaringen kunnen worden gebruikt bij de voorbereiding en uitvoering
van toekomstige Nederlandse militaire operaties.1.2 Opzet van de evaluatieDit evaluatieverslag is als volgt samengesteld. Na de inleiding in hoofdstuk
1, worden in hoofdstuk 2 enkele politieke en militaire elementen uit het Toetsingskader
behandeld. In hoofdstuk 3 zullen de respectievelijke Nederlandse militaire
bijdragen aan OEF in hoofdlijnen worden beschreven. Hierbij wordt aandacht
geschonken aan de planning en voorbereiding van de operatie, de operationele
taakuitvoering, de risico's en de materieels logistieke aspecten van de missie.
De evaluatie sluit af met een financieel overzicht.2 Elementen uit het Toetsingskader2.1 Gronden voor deelnameDe terroristische aanslagen in de Verenigde Staten (VS) van 11 september
2001 werden door de internationale gemeenschap beschouwd als een gewapende
aanval waartegen, op grond van artikel 51 van het VN-Handvest, de VS het recht
op zelfverdediging toekwam. De VN-Veiligheidsraad bevestigde dit in resolutie
1368 (d.d. 12 september 2001). Ook het besluit van de Noord Atlantische
Raad van de NAVO (12 september 2001) om artikel 5 van het Verdrag van
Washington van toepassing te verklaren, vloeide voort uit datzelfde uitgangspunt.
Na de aanslagen van 11 september 2001 werden de aanwijzingen steeds sterker
dat Al Qa'ida hiervoor verantwoordelijk was. Nadat de Taliban in Afghanistan
(die steun verleende aan Al Qa'ida in Afghanistan in de vorm van trainingskampen)
wederom niet was ingegaan op de eisen1, zoals
deze waren vastgelegd in VN Veiligheidsraad resoluties 1368 en 1373 (d.d.
28 september 2001) initieerden de VS Operatie Enduring Freedom. Deze
operatie, waarbij een groot aantal landen zich aansloot, richt zich tegen
militaire installaties van de Taliban en trainingskampen van Al Qa'ida in
Afghanistan. Nederland verklaarde, op verzoek van de VS, bereid te zijn militaire
bijdragen te willen leveren aan deze operatie.Op verzoek van de VS gaf de Nederlandse regering in oktober 2001 een indicatie
van mogelijke Nederlandse militaire bijdrage aan OEF. De VS bepaalden vervolgens
in samenspraak met Nederland de behoefte. Begin november 2001 richtten de
VS een concreet verzoek aan Nederland om militaire eenheden ter beschikking
te stellen voor OEF. Dit Amerikaanse verzoek betrof een bijdrage die kon oplopen
tot ongeveer 1400 militairen, waarbij de onderstaande eenheden werden genoemd:– 4 maritieme patrouillevliegtuigen,– 3 fregatten,– 2 mijnenjagers,– 1 onderzeeboot,– 6 F-16 jachtvliegtuigen voor verkenningstaken,– 1 KDC-10 voor tanker-en transporttaken en– 1 C-130 transportvliegtuig voor transporttaken.De regering informeerde de Tweede Kamer op 9 november 20012 over het Amerikaanse verzoek om Nederlandse eenheden
ter beschikking te stellen voor OEF. De Nederlandse regering besloot te voldoen
aan dit verzoek, waarbij nog nadere afspraken over de precieze inzet van de
militaire eenheden en middelen, het tijdschema, bevelvoering en operatiegebied
moesten worden gemaakt. Later werden nieuwe, op specifieke eenheden gerichte
verzoeken ontvangen van de VS, waar de Nederlandse regering mee instemde.
Ook werd in december 2001 een aanvullend verzoek ontvangen voor de inzet van
en C-130 transportvliegtuig. Nederland heeft met de onderstaande eenheden
een militaire bijdrage geleverd aan OEF:– Fregatten in de wateren rond het Arabisch schiereiland (in de
periode 20 december 2001–30 juni 2003),– Een KDC-10 detachement op vliegveld Al Udeid in Qatar (in de periode
3 april–26 juni 2002),– Een C-130 transportvliegtuig vanaf vliegveld Manas in Kirgizië
(in de periode 10 april–oktober 2002),– Een maritiem patrouillevliegtuig-detachement in de Verenigde Arabische
Emiraten (in de periode 1 juli 2002–1 juli 2003),– Een onderzeeboot (in de perioden 16 september–24 december
2002 en van 17 maart–11 juli 2003),– Een F-16 en KDC-10 detachement op vliegveld Manas in Kirgizië
(in de periode 1 oktober 2002–oktober 2003).2.2 Politieke aspectenNa de veroordeling van de internationale gemeenschap van de aanslagen
van 11 september 2001 en nadat Al Qa'ida niet was ingegaan op de eisen
van de VS, was militaire actie, gegeven de omstandigheden, het meest aangewezen
middel om Al Qa'ida en de Taliban te bestrijden. Op grond van deze overweging
besloot Nederland met militaire middelen deel te nemen aan OEF. Desondanks
was het voor Nederland belangrijk dat naast militaire acties, de aan OEF gerelateerde
strijd tegen het internationale terrorisme, ook op andere fronten werd gestreden.
Om die reden maakte Nederland er zich in internationaal verband sterk voor
dat ook andere middelen werden ingezet, zoals het tegengaan van de financiering
van terrorisme, de preventie, opsporing en bestraffing van terrorisme en de
intensivering van de samenwerking tussen de diverse betrokken instanties.Sinds het begin van OEF in november 2001 zijn Al Qa'ida en de Taliban
in Afghanistan zware verliezen toegebracht. De resterende verzetshaarden bevinden
zich vooral in het zuiden en oosten van Afghanistan, in de grensstreek met
Pakistan. Echter, in grote delen van Afghanistan is de situatie aanmerkelijk
rustiger en daar kan OEF zich meer richten op stabilisering en consolidatie,
onder meer door de inzet van de zogenaamde Provincial Reconstruction
Teams (PRT's). Op dit moment onderzoekt de regering de wenselijkheid
en de mogelijkheid van een Nederlandse deelname aan een PRT in het kader van
ISAF.2.3 MandaatDe rechtsgrond voor de Nederlandse bijdrage aan OEF was artikel 51 van
het VN-Handvest. De terroristische aanslagen in de VS van 11 september
2001 werden door de internationale gemeenschap beschouwd als een gewapende
aanval waartegen, op grond van artikel 51 van het VN-Handvest, de VS het recht
op zelfverdediging toekwam. Dit inherent right of selfdefence werd bevestigd in VN-resolutie 1368 (d.d. 12 september 2001)
en door de gehele wereldgemeenschap erkend. Ook het besluit van de Noord Atlantische
Raad van 12 september 2001 om artikel 5 van het Verdrag van Washington
(NAVO-verdrag) van toepassing te verklaren, vloeide voort uit datzelfde uitgangspunt.2.4 Deelnemende landenIn totaal sloten 70 landen zich aan bij de door de VS geleide coalitie
tegen het internationale terrorisme. Hieronder waren 21 landen die daadwerkelijk
een militaire bijdrage leveren aan de strijd tegen het terrorisme. In totaal
namen circa 16 000 militairen deel aan OEF. In sommige gevallen werd
ook binnen deze internationale coalitie door landen in kleiner militair verband
samengewerkt, of werd gebruik gemaakt van reeds bestaande samenwerkingsverbanden.
Zo zocht Nederland voor wat betreft de inzet van de F-16, KDC-10 en de C-130
vanaf vliegveld Manas in Kirgizië nauwe samenwerking met Denemarken en
Noorwegen in het kader van het reeds bestaande EPAF-verband. Voor de operaties
van de MPA in de VAE werkte de KM nauw samen met een Canadees MPA-detachement
dat al langer vanaf deze vliegbasis opereerde.2.5 InvloedReeds sinds het begin van OEF heeft Nederland liaisonofficieren1 geplaatst bij het hoofdkwartier van United States Central Command (USCENTCOM) in Tampa. Via deze vertegenwoordiging
kon Nederland de condities en randvoorwaarden waaronder Nederlandse militaire
eenheden ter beschikking werden gesteld voor OEF communiceren
met de Amerikaanse militaire autoriteiten. Met de politieke randvoorwaarden
en specifieke wensen van Nederland over de wijze van inzet van militaire eenheden
werd rekening gehouden. Nederlandse militairen zijn alleen ingezet binnen
de kaders van de Nederlandse regering. Nederland behield te allen tijde full
command over de uitgezonden eenheden.2.6 Militaire haalbaarheidIn zijn algemeenheid kan worden gesteld dat alle in het kader van OEF
uitgezonden eenheden, mede dankzij het robuuste mandaat en de op de missie
afgestemde militaire middelen en personeel, goed in staat waren hun militaire
opdracht uit te voeren. In die gevallen waarbij de taakuitvoering moeilijk
was of niet voldoende aansloot bij wenselijkheden, zoals bijvoorbeeld met
de ISR-missie van de eerst uitgezonden fregatten, werd deze zonodig aangepast.
Alvorens, op verzoek van de VS, de MPA ook boven Afghanistan ISR-missies uit
te laten voeren, werd het personeel aanvullend opgeleid en het vliegtuig voorzien
van extra zelfbeschermingsmiddelen.2.7 GeweldsinstructieDe gehanteerde geweldsinstructies (ROE) werden voor elke deeloperatie
apart opgesteld en waren robuust. In sommige gevallen bleken, bij aanvang
van de operatie, de ROE niet geheel aan te sluiten bij de specifieke taakuitvoering.
In zulke gevallen werden de ROE aangepast aan de gewijzigde omstandigheden.
Het totstandkomingsproces van ROE is een proces waarbij politieke, juridische
en operationele overwegingen een rol spelen. Aanvankelijk werd niet in alle
gevallen bij de aanpassing van deze ROE voldoende gebruik gemaakt van de kennis
en ervaring van de commandanten van de uitgezonden eenheden, terwijl juist
zij goed inzicht hadden in de operationele omstandigheden (dit deed zich voor
bij de inzet van fregatten). Hierdoor werden zij pas bij de inwerkingtreding
van deze ROE geconfronteerd met deze wijzigingen.Bevinding:– Bij de aanpassing van de ROE werd aanvankelijk onvoldoende gebruik
gemaakt van de kennis en ervaring van de uitgezonden commandanten. Indien
bij toekomstige operaties de ROE moeten worden aangepast, zullen de commandanten
van uitgezonden eenheden worden betrokken bij het besluitvormingsproces.2.8 CommandostructuurDe commandostructuur is gedurende de deelname van Nederlandse militaire
eenheden aan OEF voor alle deeloperaties helder en eenduidig geweest. De militaire
aansturing van de operatie werd geleid door USCENTCOM in Tampa. Nederland
droeg de operationele controle van de ter beschikking gestelde militaire eenheden
over aan USCENTCOM, die dit vervolgens mandateerde aan de desbetreffende Component Commanders. In die gevallen waarbij sprake was
van mogelijke conflicterende operaties, zoals in Afghanistan bij de operaties
van de International Security Assistance Force (ISAF) in Afghanistan en OEF,
werden aanvullende afspraken gemaakt. Ook op dit vlak hebben zich geen bijzonderheden
voorgedaan.2.9 Geschiktheid en beschikbaarheidReeds bij het begin van OEF had Nederland een inventarisatie gemaakt van
de geschikte en beschikbare Nederlandse militaire eenheden. Bij deze inventarisatie speelden de aard en duur van de mogelijke inzet en
de operationele gereedheid van de eenheden een rol. Aan de VS is vervolgens
een indicatie geven van de eenheden die Nederland mogelijk ter beschikking
wilde stellen voor OEF.De eenheden die Nederland ter beschikking stelde voor OEF konden goed
worden ingepast in de internationale verbanden waarbinnen werd geopereerd.
Hierbij bleken de opgebouwde samenwerkingsverbanden die de krijgsmachtdelen
in de loop der jaren hadden opgebouwd zeer nuttig te zijn. Over het algemeen
konden de eenheden goed worden ingepast in de Command &
Control structuur en sloten de door de Nederlandse eenheden toegepaste
procedures (veelal NAVO-procedures) goed aan bij die van de andere coalitiepartners.
De opgedragen taken konden, met het moderne materieel, goed opgeleide en gedegen
voorbereid personeel, goed worden uitgevoerd.2.10 Duur van de deelnameIn de brief van 9 november 20011 meldde
de regering dat de eenheden in principe voor een periode van twaalf maanden
beschikbaar zouden worden gesteld. Echter, de feitelijke uitzendtermijn van
eenheden verschilde per deeloperatie en werd enkele keren verlengd.Het C-130 detachement werd op verzoek van de VS ter beschikking gesteld
voor een periode van zes maanden. Het detachement heeft in de periode april
tot september 2002 geopereerd vanaf vliegveld het Manas in Kirgizië.Bij de stationering van het KDC-10 detachement in Qatar werd aanvankelijk
uitgegaan van een plaatsingsduur van 12 maanden. Aangezien later duidelijk
werd dat de KDC-10 ook de Nederlandse F-16 jachtvliegtuigen zou moeten ondersteunen
in Manas, werd deze missie eerder beëindigd. De uitzending van het KDC-10
detachement vond plaats in de periode van 3 april tot 26 juni 2002.Aanvankelijk stelde Nederland twee fregatten voor een periode van 12 maanden
ter beschikking voor OEF. In verband met de verminderde noodzaak voor grootschalige
maritieme presentie was de aanwezigheid van twee Nederlandse fregatten vanaf
medio 2002 niet langer noodzakelijk. Daarom werd Hr.Ms Van Amstel, die op
20 juni 2002 het operatiegebied verliet, niet afgelost. Vanaf die tijd
was één fregat aanwezig in de wateren rond het Arabische schiereiland.
Op 20 december 2002 besloot de Nederlandse regering de presentie van
het fregat met 6 maanden te verlengen. Op 30 juni 2003 werd de inzet
beëindigd en keerde het fregat op 13 juli 2003 terug in de haven
van Den Helder.Het MPA-detachement ving op 1 juli 2002 aan met de operationele taakuitvoering
en werd in principe voor een periode van 12 maanden ter beschikking gesteld.
Mede in verband met de beperkte financiële mogelijkheden besloot de regering
op 25 juni 2003 de maritieme bijdragen (zowel het fregat als de MPA)
aan OEF niet te verlengen. Op 27 juni 2003 keerde het MPA-detachement
terug in Nederland.De F-16 jachtvliegtuigen en de KDC-10, die opereerden vanaf vliegveld
Manas in Kirgizië, vingen op 1 oktober 2002 aan met de operationele
taakuitvoering en werden in principe voor een periode van zes maanden ter
beschikking gesteld. Op 14 februari 2003 besloot de Nederlandse regering,
op verzoek van de VS, de aanwezigheid van de F-16's met een periode van 6
maanden te verlengen. De KDC-10 beëindigde de tankeroperaties vanaf Manas
op 1 april 2003. Op 25 juni 2003 besloot de regering,
na een analyse van USCENTCOM van de benodigde luchtsteun door EPAF, op 1juli
2003 het aantal F-16's van 6 naar 4 te reduceren en op 1 oktober 2003
de stationering van het F-16 detachement op Manas in zijn geheel te beëindigen.
Met de terugkeer op 5 oktober 2003 van het grootste deel van het F-16
detachement kwam ook een einde aan de Nederlandse militaire bijdrage aan OEF.2.11 Juridische aspectenVoor de stationering van eenheden op het grondgebied van andere naties
dienden tussen Nederland en de desbetreffende gastlanden (Qatar, Oman, VAE
en Kirgizië) afspraken te worden gemaakt. Gebleken is dat deze onderhandelingen,
onder andere als gevolg van nationale wetgeving, zeer tijdrovend waren en
dat hierdoor in sommige gevallen de uitzending van detachementen vertragingen
opliep. Het uitgangspunt bij de onderhandelingen met de gastlanden was dat
Nederland jurisdictie zou behouden over het eigen personeel. In de praktijk
bleek dat vooral staten in de Golfregio bij de onderhandelingen over statusverdragen
strikt vasthielden aan hun soevereiniteit. Dit resulteerde er in dat Nederland
niet in alle gevallen volledige jurisdictie over haar eigen personeel kon
behouden. Teneinde de juridische risico's te reduceren werd door de Minister
van Defensie in enkele gevallen (KDC-10 detachement in Qatar en MPA-detachement
in de VAE) aanvullende gedragsregels opgesteld voor het personeel. Met deze
aanvullende gedragsregels werden de juridische risico's in relatie tot het
belang van de missies, aanvaardbaar geacht.Het was ook niet altijd mogelijk om de afspraken met de gastlanden vast
te leggen in een zogeheten SOFA, maar in een MOU. Juridisch gezien heeft een
SOFA de voorkeur, omdat een MOU een politiek document is waaraan in rechte
geen afdwingbare rechten kunnen worden ontleend.Het verkrijgen van diplomatieke overvliegvergunningen is over het algemeen
een tijdrovende aangelegenheid en kan de spoedige ontplooiing van detachementen
verhinderen. Bij de inzet van de KDC-10 vanaf Manas heeft het ontbreken van
klaringen ertoe geleid dat bepaalde vliegvelden (als uitwijklocatie) niet
konden worden gebruikt, waardoor de operationele flexibiliteit niet optimaal
was. De KDC-10 moest namelijk rekening houden met een hogere brandstof reserve
om de verder weg gelegen uitwijklocaties te kunnen bereiken. Bij de planning
van operaties moeten deze vergunningen tijdig worden aangevraagd. Goede afstemming
met het Ministerie van Buitenlandse zaken is hierbij essentieel.Bevinding en aanbeveling:– Het onderhandelingsproces over de status van uit te zenden Nederlandse
militairen met landen in de Golfregio was een tijdrovende aangelegenheid,
waarbij bovendien niet in alle gevallen volledige jurisdictie over Nederlands
personeel kon worden bedongen. In sommige gevallen heeft dit geleid tot vertraging
van de uitzending van detachementen. Het ontbreken van klaringen om vliegvelden
te mogen gebruiken, heeft gevolgen gehad voor de operationele flexibiliteit
van de KDC-10. Het is noodzakelijk dat bij toekomstige operaties zo snel mogelijk
wordt begonnen met SOFA/MOU-onderhandelingen en bij de planning van de ontplooiing
van eenheden rekening te houden met de benodigde tijd om overvlieg- en of
landingsvergunningen te verkrijgen (inmiddels is dit vastgelegd in procedures).3 Nederlandse militaire bijdragen aan Operatie Enduring
Freedom3.1 Deelname van fregatten aan Operatie Enduring Freedom3.1.1 AlgemeenDe Nederlandse maritieme bijdrage aan OEF in het gebied van USCENTCOM
bestond initieel uit twee schepen, te weten Hr.Ms. Philips van Almonde en
Hr.Ms. Van Amstel. Na een periode van zes maanden verkleinde Nederland de
bijdrage tot één fregat. Achtereenvolgens hebben Hr.Ms. Van
Galen en Hr. Ms. Van Nes, elk voor een periode van circa zes maanden deelgenomen
aan OEF. Het laatste fregat, Hr.Ms. Karel Doorman nam voor circa vier maanden
deel aan de operatie en keerde op 13 juli 2003 terug in Den Helder. Naast
de inzet van fregatten droeg de KM ook twee keer bij met de inzet van de onderzeeboot
Hr.Ms. Walrus (eind 2002 en voorjaar 2003) ten behoeve van inlichtingenverzameling.
In deze evaluatie zal, in verband met het geclassificeerde karakter hiervan,
niet verder worden ingegaan op het verloop van de inzet van deze onderzeeboot.
In totaal zijn circa 1400 KM militairen in het kader van OEF uitgezonden naar
het operatiegebied.3.1.2 Planning en voorbereidingDe eerste twee uitgezonden fregatten konden als gevolg van de zeer korte
reactietijd weinig voorbereidingen treffen. De later uitgezonden fregatten
hadden meer voorbereidingstijd tot hun beschikking en konden daarnaast terugvallen
op de ervaring en kennis van eerder uitgezonden fregatten. Gedurende de reis
van de fregatten naar het operatiegebied (ongeveer drie weken) werd aandacht
geschonken aan het «missiegericht» opwerken van de bemanning,
waarbij, uitgaande van het verwachte dreigingscenario, diverse disciplines
werden beoefend. Zo werd aandacht besteed aan het opwerken van de boardingteams1, calamiteitenbestrijding,
NBC-gereedheid en force protection in havens.
De KM beziet op dit moment de mogelijkheden om eenheden bij uitzendingen,
analoog aan de Missie Gerichte Instructie van de KL, een korte specifieke
gerichte trainingsperiode te geven.3.1.3 Operationele taakuitvoeringDe fregatten werden voornamelijk ingezet in de wateren rond het Arabisch
schiereiland voor het uitvoeren van waarnemingen en inlichtingenverzameling
(Intelligence Surveillance and Reconnaissance;
ISR) om eventuele verplaatsingen van de in Afghanistan opererende terroristische
groeperingen en wapentransporten naar elders te signaleren. Tevens werden
de schepen ingezet voor het uitvoeren van escorte-en beveiligingstaken. Begin
april 2002 besloot de regering, op basis van aanvullende informatie over de
wijze van optreden van andere landen van de coalitie, over te gaan tot een
beperkte uitbreiding van de taken van de fregatten. De commandanten van de
fregatten werd, in het kader van Leadership/Maritime Interdiction
Operations (LIO/MIO, later samengevat onder OEF MIO) toegestaan boarding operaties uit te voeren indien de gezagvoerder
van het te onderzoeken schip zich daar niet tegen verzette (consensual visits). Indien aan boord verdachte personen of goederen
aangetroffen zouden worden, zou het Nederlands personeel van boord gaan en
de Amerikaanse eenheden op de hoogte stellen. Deze bevoegdheden kwamen in
grote lijnen overeen met de wijze van optreden van andere coalitielanden.
Om deze boarding operaties te kunnen uitvoeren
werden de boardingteams van de fregatten uitgebreid
met guardteams van het Korps mariniers. In totaal
zijn door de uitgezonden fregatten 171 boardings,
6118 ondervragingen en 82 escortes uitgevoerd. Deze boardings en ondervragingen hebben ertoe geleid dat goed inzicht
werd verkregen in het maritieme verkeer in de wateren rond het Arabisch schiereiland.Gedurende de deelname van fregatten aan OEF zijn continue Lynx-helikopters
geëmbarkeerd geweest aan boord van de fregatten. Deze helikopters vervulden
bij de OEF MIO-operaties een belangrijke rol door waarnemingstaken uit te voeren. Daarnaast werden de helikopters ingezet
voor transportvluchten tussen coalitieschepen en van de moederschepen naar
de wal. Gebleken is dat de Lynx-helikopters veel onderhoud nodig hadden om
onder de geldende klimatologische omstandigheden te kunnen opereren. Een aangepast,
intensief onderhoudschema heeft er voor gezorgd dat de helikopters maximaal
operationeel inzetbaar waren.De fregatten werden onder Operational Control
(OPCON) gesteld van de Commander Joint Forces Maritime
Component Commander in Bahrein. Tot het voorjaar van 2003 vielen
de KM-eenheden onder de Commanders Task Force
(CTF), CTF 50, 57 en 54. Echter, in de aanloop naar Operation
Iraqi Freedom (OIF) ontstond de noodzaak om in de commandostructuur
een onderscheid te maken tussen OEF en OIF eenheden. Daarom werden de fregatten
vanaf 5 februari 2003 ingedeeld in een aparte, onder OEF ressorterende
TF 151. Deze TF 151 werd geleid door een Canadese commandant. Tijdens havenbezoeken
werd OPCON over de schepen, voor de duur van de havenbezoeken, overgedragen
aan de Commandant Zeemacht Nederland. Dit werd gedaan omdat anders voldaan
moest worden aan de strenge Amerikaanse beschermingsmaatregelen, die alleen
(met steun van de Amerikaanse marine) in Bahrein haalbaar waren. De gehanteerde
commandostructuur is gedurende de gehele periode eenduidig en helder geweest.Bevinding:– De operaties van Nederlandse fregatten in de wateren rond het
Arabische schiereiland, waarbij boardings, escortes en ondervragingen zijn
uitgevoerd, hadden een preventieve werking en hebben de verplaatsing van verdachte
goederen en personen vanuit Afghanistan naar elders bemoeilijkt.3.1.4 Risico'sOp zee bestond de dreiging vooral uit de mogelijkheid dat met of vanaf
snelle vaartuigen of kleine vliegtuigen een aanslag zou worden gepleegd op
maritieme eenheden. Om naderende schepen of vliegtuigen te waarschuwen, en
zo nodig tot koerswijziging of tot stoppen te dwingen, waren de fregatten
voorzien van waarschuwingssystemen en wapens. Slechts sporadisch zijn de fregatten
overgegaan tot het geven van waarschuwingsschoten. Dit betrof gevallen waarbij
dicht naderende vaartuigen niet reageerden op herhaalde, in de Rules of Engagement (ROE) vastgelegde en geautoriseerde waarschuwingsmogelijkheden.
Er hebben zich geen aanslagen op Nederlandse eenheden voorgedaan.Ook aan het uitvoeren van boardings waren
risico's verbonden. Zo bestond de mogelijkheid dat bij een boarding een confrontatie zou plaatsvinden met bemanning of passagiers
van het te onderzoeken vaartuig. Om dit risico te beperken waren gedurende
de boardings de guardteams van het Korps mariniers aanwezig op het te onderzoeken schip. Daarnaast
bevonden de fregatten zich vlak naast het te boarden
schip en waren wachtposten met mitrailleurs aanwezig op de fregatten.Gedurende havenbezoeken bestond eveneens de mogelijkheid dat de Nederlandse
schepen slachtoffer zouden worden van terroristische aanslagen. Op basis van
goede inlichtingen werden in de regio slechts die havens bezocht
waar de dreiging relatief laag werd ingeschat. Daarnaast werden zowel in de
havens als op de schepen aanvullende beschermingsmaatregelen getroffen om
de kwetsbaarheid in de havens te verminderen.Bevinding:– Gedurende de uitzendingen van de fregatten zijn, mede als gevolg
van de goede voorbereiding , de professionele taakuitvoering en de getroffen
beschermingsmaatregelen, de risico's beperkt gebleven.3.1.5 Materieel en logistiekOm de uitgezonden KM-eenheden in personele, materiele en operationele
zin optimaal te ondersteunen activeerde de KM in januari 2002 de Enduring Freedom Support Cell (EFSC). De vanuit de EFSC geïnitieerde
logistieke keten zorgde voor een snelle afhandeling van de aanvragen op het
vlak van personeel, vracht en post. In de uitvoering kreeg de EFSC ondersteuning
van de Defensie Verkeers en Vervoersorganisatie en de defensie attaché
in Abu Dhabi. Later, is een logistiek coördinator voor het operatiegebied
toegevoegd aan de defensie attaché in Abu Dhabi. Deze functionaris
was belast met de inkomende en uitgaande goederenstromen, de opvang van inkomend
en uitgaand personeel en de voorbereiding van havenbezoeken. Alle uitgezonden
eenheden (fregatten, onderzeeboot en het marinepatrouillevliegtuig) waren
tevreden over deze projectmatige aanpak en ondersteuning. Bij de ondersteuning
van de uitzending van Hr.Ms Rotterdam, in het kader van de United Nations Missionin Liberia (UNMIL), heeft de KM wederom gebruikt
gemaakt van een dergelijke ondersteuningscel.Bevinding:– De projectmatige ondersteuning van de uitgezonden maritieme eenheden
in de vorm van de Enduring Freedom Support Cel, heeft goed voldaan. Deze opzet
kan als model dienen voor de operationele, logistieke, materiele en personele
ondersteuning van toekomstige maritieme operaties.3.2 Maritiem patrouillevliegtuig detachement in de Verenigde
Arabische Emiraten3.2.1 AlgemeenIn hun initiële verzoek ter ondersteuning van OEF hadden de VS aangegeven
ook behoefte te hebben aan maritieme patrouillevliegtuigen (MPA) voor het
uitvoeren van waarnemingen en inlichtingenverzameling in het verantwoordelijkheidsgebied
van USCENTCOM. In de periode 1 juli 2002 tot 1 juli 2003 heeft een
MPA-detachement1 geopereerd vanuit de Verenigde
Arabische Emiraten (VAE). De vliegoperaties werden uitgevoerd in het verantwoordelijkheidsgebied
van USCENTCOM ten behoeve van OEF.3.2.2 Planning en voorbereidingDe voorbereidingen voor de uitzending van het MPA-detachement begonnen
reeds in december 2001. Tijdens de voorbereiding op de uitzending was het
in eerste instantie niet bekend vanaf welke basis het detachement zou gaan
opereren. In de periode voorafgaande aan de uitzending werd een inventarisatie
gemaakt van mogelijke vliegvelden. De beschikbare faciliteiten op deze vliegvelden
varieerden van geheel toegerust tot uitsluitend start- en landingsbaan. In
maart 2002 werd pas duidelijk dat het detachement zou gaan opereren vanaf
een vliegveld in de VAE. Nadat vervolgens in april 2002 toestemming was verleend
voor stationering in de VAE, werden nadere verkenningen en voorbereidingen
getroffen. De keuze om vanaf de VAE te opereren werd vooral bepaald door de
korte afstand ten opzichte van het operatiegebied, de aanwezige faciliteiten,
het gegeven dat Canada met hetzelfde type vliegtuig al vanaf deze locatie
opereerde en de bestaande maritieme samenwerking tussen Nederland en de VAE.3.2.3 Operationele taakuitvoeringOp 29 juni arriveerde het eerste detachement in de VAE en op 1 juli
2002 vond de eerste operationele vlucht plaats. Aanvankelijk werden door het
MPA-detachement Intelligence, Surveillance and Reconnaissance (ISR)-missies uitgevoerd boven de Golf van Oman, de Noord Arabische
Zee en de Hoorn van Afrika. Eind 2002 verzochten de VS Nederland om de MPA
ook boven Afghanistan in te zetten. Reden hiervoor was dat uitsluitend de
Nederlandse en Amerikaanse marinepatrouillevliegtuigen van het type Orion
P3C beschikten over een infrarood detectiesysteem waarmee vanaf grote hoogte
hoogwaardig beeldmateriaal kon worden gemaakt van de grondsituatie in Afghanistan.
Omdat niet alle Amerikaanse toestellen beschikten over dit systeem er hierdoor
schaarste in het inzetgebied was ontstaan, besloot de regering tegemoet te
komen aan dit Amerikaanse verzoek. Nadat het personeel aanvullend was opgeleid,
voerde het MPA-detachement op 13 januari 2003 zijn eerste operationele
vlucht uit boven Afghanistan.De achtereenvolgende detachementen hebben tot en met 26 juni 2003
in totaal 156 missies gevlogen, waarbij 1290 vlieguren zijn gemaakt. De Nederlandse
MPA's hebben gedurende de inzet periode bijgedragen aan het in kaart brengen
van de scheepsbewegingen rond het Arabisch schiereiland en het ondersteunen
van grondtroepen in Afghanistan. Met behulp van de infraroodcamera van de
MPA zijn enkele keren bij duisternis verdachte bootjes opgespoord en konden
marineschepen en helikopters van de coalitie naar de desbetreffende plaats
worden gedirigeerd.Het MPA-detachement werd onder OPCON gesteld van Commander
Task Force 57 (CTF 57) in Bahrein. De gehanteerde commandostructuur
was tijdens de gehele inzet van het MPA-detachement helder en eenduidig3.2.4 Risico'sDe operationele risico's tijdens de ISR-missies boven de wateren rond
het Arabische schiereiland waren beperkt; het vliegtuig vloog op grote hoogte
en de bemanningen waren opgeleid voor sea survival.
De operationele risico's die verbonden waren aan het vliegen boven Afghanistan
werden afgedekt door aanvullende opleidingen van de bemanningen en verstrekking
van aanvullende uitrusting. Bovendien was het vliegtuig voor het vliegen boven
land uitgerust met zelfbeschermingsmiddelen tegen grond-lucht raketten. Ook
hier opereerde de MPA op grote vlieghoogte.Ten behoeve van de stationering van het MPA-detachement in de VAE bleek
het gastland niet bereid een SOFA1 af te sluiten.
Net als voor Canada was een Memorandum of Understanding (MOU)2 de hoogst haalbare juridische
oplossing. Nederland kon in de onderhandelingen niet bewerkstelligen dat nationale
jurisdictie over het eigen personeel kon worden behouden. Nederlandse militairen
zouden hierdoor mogelijk onderworpen kunnen worden aan de jurisdictie van
een vreemde natie met een afwijkend juridisch systeem. Om de juridische risico's
voor het Nederlands personeel te reduceren werden daarom aanvullende gedragsregels
opgesteld. De strekking van deze gedragsregels was dat het contact met de
lokale bevolking tot het operationeel noodzakelijke werd gereduceerd. Gedurende de uitzending van het MPA-detachement hebben zich op dit
vlak geen bijzonderheden voorgedaan.3.2.5 Materieel en logistiekHet MPA-detachement werkte nauw samen met het Canadese luchtmacht-detachement,
dat ook vanaf hetzelfde vliegveld opereerde. Er werd niet alleen op personeels
en materieels logistiek vlak samengewerkt, het Canadese detachement verleende
ook beperkte missie ondersteuning ten behoeve van de Nederlandse MPA. De samenwerking
werd in een MOU1 met Canada vastgelegd. De samenwerking
met Canada verliep goed en heeft wezenlijk bijgedragen aan het welslagen van
de missie.Daar waar medegebruik met Canada niet mogelijk was, werd materieel ingevlogen
vanuit Nederland. In een enkel geval is uit kostenoverwegingen materieel lokaal
aangeschaft. De logistieke lijn voor onderdelen en andere materialen verliep
via de Defensie Vervoers en Verkeers Organisatie (DVVO).Bevinding:– De samenwerking met Canada verliep goed en heeft bijgedragen aan
een doelmatige en efficiënte taakuitvoering van het MPA-detachement in
de VAE.3.3 F-16 en KDC-10 detachement in Kirgizië3.3.1 AlgemeenOp 5 december 2001 richtten de VS het verzoek aan Nederland om zes
F-16 jachtvliegtuigen in een verkenningsrol ter beschikking te stellen voor
OEF. Gezien het eerder gedane aanbod (brief 9 november 2001) stond
de Nederlandse regering positief ten opzichte van dat verzoek. Op 21 december
2001 informeerde de regering de Kamer dat zes F-16 jachtvliegtuigen voor tactische
luchtsteun aan grondtroepen zouden worden ingezet. Hiermee kwam de aanvankelijke
toegewezen verkenningstaak te vervallen. Vanwege de stationering van Franse
jachtvliegtuigen op het vliegveld Manas in het voorjaar van 2002, de beperkt
beschikbare ruimte op het vliegveld en de gewijzigde plannen van de VS, werd
besloten de uitzending van het Nederlandse F-16 detachement uit te stellen.
Daar kwam nog bij dat door het intensieve gebruik van het vliegveld Manas
de rolbanen onderhevig waren aan slijtage en moesten worden hersteld. Op basis
hiervan besloot USCENTCOM het tijdstip van stationering van de Nederlandse
F-16's naar oktober 2002 te verschuiven. Het eerste detachement ving op 1 oktober
2002 aan met de operationele taakuitvoering. In totaal zijn vier detachementen,
afkomstig van de vliegbases Volkel, Twenthe en Leeuwarden, elk voor een periode
van circa drie maanden uitgezonden naar Manas. Ter beveiliging van de opstelplaatsen
van de F-16's en het gebied rond de start- en landingsbanen werden object
grond verdedigings pelotons (OGRV) toegevoegd aan de detachementen. Ter ondersteuning
van de F-16 jachtvliegtuigen voerde de KDC-10 Air to Air
Refueling (AAR)-taken en logistieke ondersteuningsvluchten uit. Op
1 april 2003 keerde de KDC-10 terug naar Nederland en ondersteunde het
vanaf die tijd alleen nog de transitvluchten van F-16's die voor groot onderhoud
terug moesten keren naar Nederland. Op 1 oktober 2003 beëindigde
Nederland de inzet van F-16 jachtvliegtuigen vanaf Manas.De inzet van de F-16 jachtvliegtuigen vond plaats tot 1 april 2003,
evenals de eerdere C-130-missie in Manas, in een Noors-Deens-Nederlands verband
onder de verzamelnaam European Participating Air Forces(EPAF). Per 1 april 2003 leverde Noorwegen geen F-16 jachtvliegtuigen meer aan OEF en trok zich met ingang van deze datum terug uit dit
samenwerkingsverband. De Deens-Nederlandse samenwerking is in dit verband
gecontinueerd tot 1 oktober 2003. Het EPAF F-16 detachement bestond uit
18 F-16 jachtvliegtuigen en 440 militairen uit de drie betrokken landen. De
samenwerking binnen dit internationale EPAF-detachement verliep in het algemeen
goed. Het EPAF F-16 detachement was geïntegreerd in de Amerikaanse 376 Air Expeditionary Wing. De operationele controle
kwam in handen van USCENTCOM in Tampa, die dit mandateerde aan Command Joint Forces Air Component Commander (CJFACC) op Prince Sultan
Airbase in Saoedi-Arabië. De toegepaste commandostructuur was helder
en eenduidig.3.3.2 Planning en voorbereidingOp de betrokken Nederlandse vliegbases werden projectgroepen geformeerd
die belast waren met het toezicht op het uitvoeren van alle voorbereidende
werkzaamheden voor de uitzending van het desbetreffende F-16 detachement.
Via deze projectgroepen verliep ook de communicatie met de vliegbasis die
op dat moment een F-16 detachement had uitgezonden naar Manas. Deze constructie,
die er voor zorgde dat de communicatie tussen de vliegbases gestructureerd
en gecoördineerd verliep, is succesvol gebleken. Alle uitgezonden militairen
hebben een missiegerichte opleiding doorlopen alvorens op uitzending te gaan.
Tijdens de voorbereiding van de missie werd voor de onderlinge steunverlening
en logistieke ondersteuning van het EPAF-detachement afspraken gemaakt met
Denemarken en Noorwegen.3.3.3 Operationele taakuitvoering3.3.3.1 Uitvoering F-16 operatiesDe opdracht van de achtereenvolgende detachementen bestond uit het verlenen
van luchtsteun aan de grondoperaties van de internationale coalitie onder
leiding van de VS in OEF in Afghanistan, en, in noodsituaties, eventueel ook
aan de eenheden van ISAF (International Security Assistance
Force). Daarnaast werd begeleiding van transportvluchten bij operaties
in en uit Forward Operating Locations uitgevoerd.
In totaal hebben de Nederlandse F-16 EPAF detachementen circa 800 sorties
gevlogen boven het Afghaanse grondgebied, waarbij ongeveer 4600 vlieguren
zijn gemaakt. De missies werden zowel bij dag als bij nacht in zogenaamde national pairs uitgevoerd. De missieduur van een sortie
bedroeg gemiddeld 5,75 vlieguren. Doorgaans was de verschijning of het geluid
van jachtvliegtuigen voldoende om mogelijke crisissituaties te bezweren. Een
aantal keer hebben Nederlandse F-16 jachtvliegtuigen ter ondersteuning van
grondtroepen van OEF daadwerkelijk wapens ingezet. Hierbij werden alleen precisie
wapens ingezet waarbij de benodigde laser doelgeleiding werd verzorgd door
de F-16 of door eenheden op de grond. Hierdoor werd op voorhand de kans op
ongewilde nevenschade tot een minimum beperkt. Alle doelen waarop werd gevuurd
waren in overeenstemming met de richtlijnen die waren vastgelegd in de geweldsinstructie
(Rules of Engagement) voor de Nederlandse F-16
jachtvliegtuigen.Om zeker te stellen dat de Nederlandse F-16's alleen werden ingezet in
overeenstemming met de Nederlandse richtlijnen, bestond het voornemen één
Nederlandse liaisonofficier te plaatsen bij het hoofdkwartier in Saoedi-Arabië
waar de planning voor de vluchten plaatsvond. Nederland kreeg – evenals
vele andere coalitielanden – geen diplomatieke toestemming om militairen
in dit land te plaatsen. Daarom werden twee Nederlandse liaisonofficieren
ondergebracht bij een coalitiehoofdkwartier in Bagram in Afghanistan, waar
de doelselectie voor de vluchten plaatsvond. Toen in maart 2003
het hoofdkwartier, waar de planning voor de vluchten plaatsvond, verplaatste
van Saoedi-Arabië naar Qatar, werd alsnog een Nederlandse liaisonofficier
geplaatst in dit hoofdkwartier. Op deze wijze konden de Nederlandse liaisonofficieren,
in het geval dat de inzet van F-16's plaatsvond in van te voren geplande missies,
er zich van overtuigen dat de doelselectie in overeenstemming was met de Nederlandse
richtlijnen.Aangezien er geen Nederlandse militairen aanwezig waren in het inzetgebied
van de F-16's in Afghanistan, was Nederland voor wat betreft de resultaten
van de inzet van de F-16's afhankelijk van de VS. Uit de aan Nederland ter
beschikking gestelde informatie bleek dat bij de acties geen burgerslachtoffers
zijn gevallen. De Nederlandse F-16 jachtvliegtuigen hebben uitsluitend steun
verleend aan grondtroepen van OEF en niet aan ISAF-eenheden.Bevinding:– Inzet van Nederlandse F-16 jachtvliegtuigen in het kader van OEF
heeft uitsluitend plaatsgevonden binnen de gestelde randvoorwaarden van de
Nederlandse regering. De constructie, waarbij Nederlandse liaisonofficieren
waren geplaatst op de hoofdkwartieren waar de planning en doelselectie voor
de vluchten plaatsvond, heeft goed gefunctioneerd.3.3.3.2 Uitvoering KDC-10 operatiesDe KDC-10 had als primaire taak het uitvoeren van Air to Air Refueling (AAR)-missies boven het Afghaanse grondgebied.
Daarnaast was de KDC-10 ook beschikbaar voor wekelijkse shuttle- en ferryvluchten van en naar Nederland. In totaal zijn
78 AAR-missies gevlogen, waarbij 3 000 000 pond brandstof werd afgegeven
aan jachtvliegtuigen, maar ook aan Amerikaanse tankervliegtuigen. Op 26 maart
2003 voerde de KDC-10 de laatste AAR-missie boven Afghanistan uit. In de periode
1 april tot 30 september 2003 werd het vliegtuig alleen nog ingezet
voor wekelijkse vluchten tussen Eindhoven en Manas, waarbij personeel en vracht
werden getransporteerd.3.3.4 Risico'sDe veiligheidsrisico's waren hoofdzakelijk gerelateerd aan het vliegen
boven Afghanistan, zoals de mogelijke dreiging van luchtafweergeschut, grond-luchtraketten
en het vliegen boven de zeer hoge bergen tussen Manas en Afghanistan. Vooral
de extreme koude in deze bergen vormde een risico, omdat een F-16 piloot slechts
een beperkt overlevingspakket bij zich had na het gebruik van zijn schietstoel.
Bovendien konden de search and rescue -helikopters,
in verband met de extreme hoogtes van de bergketens, niet op iedere plaats
een gestrande piloot bereiken. Met uitzondering van één voorzorgslanding
van een F-16 op het vliegveld van de coalitie in Bagram (Afghanistan) hebben
zich tijdens het uitvoeren van de missies geen noemenswaardige technische
problemen voorgedaan. Door de uitgestrektheid van het civiele deel van Manas
en de beperkte afrastering van het vliegveld, moest er altijd rekening worden
gehouden met lokale dreiging/invloeden van buitenaf. Door zichtbare aanwezigheid
van het OGRV-peloton en intensieve patrouillegang werd hierop ingespeeld.3.3.5 Materieel en LogistiekVoor de ondersteuning tijdens de uitzendperiode was het detachement voor
veel zaken aangewezen op de vliegbasis Eindhoven. Door de wekelijkse shuttlevlucht
van de KDC-10 tussen Manas en Eindhoven was een snelle levering van materieel
en reserveonderdelen gegarandeerd. Op het gebied van vliegtuiggebonden
materieel werd per land in principe volledig zelfstandig geopereerd. Het reserveonderdelenpakket
van het Nederlandse F-16-detachement bleek bij aanvang te beperkt te zijn
en werd daarom gedurende de missie bijgesteld. In een aantal gevallen werd
tussen het Noorse, Deense en Nederlandse EPAF-detachementen onderling steun
verleend om de vliegtuigen operationeel inzetbaar te houden.Op verzoek van de Klu heeft de Auditdienst Defensie in september 2003
een onderzoek uitgevoerd naar o.a. het materieelbeheer van het F-16 detachement.
Uit dit onderzoek bleek dat er noch in het uitzendgebied, noch in Nederland
een volledige en eenduidige administratie aanwezig was van al het in het operatiegebied
aanwezige materieel. In reactie op dit onderzoek is inmiddels besloten dat
bij toekomstige uitzendingen na circa twee maanden na de ontplooiing van het
detachement een audit zal worden uitgevoerd. Zo heeft inmiddels bij het detachement
Apache-gevechtshelikopters in Kabul een dergelijke audit plaatsgevonden.4 FinanciënDe Nederlandse militaire bijdrage aan OEF is in de loop van 2002 en 2003
meerdere keren aangepast. Deze aanpassingen hadden te maken met wijzigingen
in de ter beschikking gestelde eenheden, het aantal ingezette eenheden, de
wijze van inzet en de duur van de inzet van deze eenheden. Aanvankelijk bedroeg
de inzet één KDC-10 tankervliegtuig, één MPA,
één onderzeeboot en twee fregatten. Medio 2002 is één
fregat teruggetrokken en werd een C-130 en een detachement F16 jachtvliegtuigen
uitgezonden. De inzet van dit detachement F16's werd vervolgens verlengd,
waarbij de omvang van het detachement op later tijdstip van 6 naar 4 F 16's
werd teruggebracht. Belangrijkste redenen voor de tussentijdse aanpassingen
van de begroting van Operatie Enduring Freedom betreffen dan ook de wijzigingen
en verlengingen van inzet van middelen. Bij iedere aanpassing is de raming
voor de operatie aangepast en vervolgens in de opeenvolgende begrotingswetten
verwerkt. De additionele uitgaven voor de operatie Enduring Freedom bedragen
uiteindelijk in totaal ruim 59,5 miljoen euro,
waarvan 31,8 miljoen euro in 2003 is gerealiseerd en 27,7 miljoen euro in
2002. Voor 2004 worden geen noemenswaardige uitgaven voor Operatie Enduring
Freedom meer verwacht. Wel wordt nog ± 3,9 miljoen aan ontvangsten
van Denemarken en Noorwegen verwacht in verband met de gemeenschappelijke
deelname aan het EPAF-detachement. Vorderingen hiertoe zijn reeds bij beide
landen ingesteld. Van deze te ontvangen 3,9 miljoen euro zal circa 600 000
euro ten goede komen van HGIS komen en de overige 3,3, miljoen euro ten goede
komen van de Koninklijke luchtmacht.XNoot1Sinds het begin van de ISAF-operatie is tot nu toe elk half jaar de leiding
van ISAF gewisseld:SAF I: Britse leiding van 19 december 2001 tot 20 juni 2002.ISAF II: Turkse leiding van 20 juni 2002 tot 10 februari 2003.ISAF III: Gezamenlijke Duits-Nederlandse leiding van 10 februari
2003 tot 11 augustus 2003.ISAF IV: NAVO leiding van 11 augustus 2003 tot heden.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 27 925, nr. 35.XNoot3Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 27 925, nr. 71.XNoot1In VN-Veiligheidsraadresolutie 1373 werd besloten dat staten de financiering
van terroristische activiteiten dienen te bestrijden, zich dienen te onthouden
van steun (in welke vorm dan ook) aan terroristische groeperingen en dat personen
die betrokken zijn bij de financiering, planning, voorbereiding of uitvoering
van terroristische aanslagen zullen worden vervolgd.XNoot1Inclusief 900 militairen ten behoeve van nationale ondersteuningstaken.XNoot1Op dit moment bevinden zich nog circa 25 Nederlandse militairen in het
kader van ISAF in Afghanistan. Zij maken deel uit van het door de NAVO uitgezonden
hoofdkwartier dat op 11 augustus 2003 de leiding van ISAF overnam van
Duitsland en Nederland. Met ingang van april 2004 maakt een Nederlands Apache-gevechtshelikopter
detachement deel uit van ISAF.XNoot1De ISAF Joint Operations Area (JOA) was het gebied waarin de dagelijkse,
routinematige ISAF-operaties werden uitgevoerd. Deze JOA viel binnen de, op
grond van de met de Afghaanse autoriteiten afgesloten Military Technical Agreement,
ISAF Area of Responsibility (AOR). ISAF was bevoegd op te treden binnen deze
AOR.XNoot1Het Einsatzführungskommando der Bundeswehr in Potsdam is een gezamenlijk
hoofdkwartier dat rechtstreeks onder de Duitse minister van Defensie staat.
Het is belast met de planning en dagelijkse aansturing van de Duitse deelname
aan crisisbeheersings-, vredes- en humanitaire operaties, tenzij – in
het geval van kleinere uitzendingen – een ander hoofdkwartier met de
planning en aansturing is belast.XNoot1In de VN veiligheidsraadresolutie 1444 werd het mandaat van ISAF voor
een periode van een jaar verlengd en werd het initiatief van Duitsland en
Nederland om de leiding van ISAF voor een periode van een half op zicht te
nemen verwelkomd.XNoot2Nadat de NAVO in augustus 2003 de leiding van ISAF overnam van Duitsland
en Nederland, veranderde de naam van het Multinational Movement Control Centre
(MNMCC) in het Allied Movement Coordination Centre (AMCC).XNoot1In het kader van backfill werd tijdelijk een extra maritiem patrouillevliegtuig
toegevoegd aan de twee maritieme patrouillevliegtuigen die reeds waren gestationeerd
op vliegveld Hato van Curaçao. Tevens heeft het fregat Hr.Ms Van Speijk
in de periode augustus tot december 2002 geopereerd in het Caribische gebied.XNoot1Deze eisen hielden in dat Al Qa'ida haar trainingskampen moest sluiten,
haar leiders over moest dragen aan de VS en westerse gijzelaars moesten worden
vrijgelaten.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 27 925, nr. 24.XNoot1Alhoewel Nederland sinds oktober 2003 niet meer deelneemt aan OEF, is
het Nederlandse liaison-element nog steeds aanwezig in Tampa. Reden hiervoor
is dat Operatie Iraqi Freedom ook vanuit CENTCOM wordt aangestuurd en Nederlandse
militairen vanaf juli 2003 deelnemen aan de SFIR-operatie in Irak. Om de coördinatie
en afstemming te optimaliseren is besloten de aanwezigheid het Nederlandse
liaison-element in Tampa voort te zetten.XNoot1Tweede kamer, vergaderjaar 2001–2002, 27 925, nr. 24.XNoot1Boardingteam is een inspectieteam van het fregat. Deze teams worden ingezet
bij de inspecties van schepen. Het team wordt geformeerd uit de bemanning
van een fregat. Ter beveiliging wordt een guardteam, bestaande uit leden van
het Korps mariniers, toegevoegd aan het boardingteam.XNoot1In totaal zijn 13 detachementen, elk voor een periode van circa 30 dagen
uitgezonden geweest.XNoot1Een Status of Forces Agreement; «SOFA», is een juridisch bindend
document waarin de status van het uitgezonden personeel van het ene land op
het grondgebied van het andere land is geregeld.XNoot2Een Memorandum of Understanding; «MOU», is politiek bindend
document waaraan in rechte geen afdwingbare rechten kunnen worden ontleend.XNoot1De MOU tussen Canada en Nederland is op locatie verder uitgewerkt in een
zogenaamde Implementing Agreement waarin een aantal afspraken tot in detail
werden omschreven. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27925-135.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl