Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2011-2012
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 33 126
 
 Wijziging van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Burgerlijke
		Rechtsvordering en de Faillissementswet teneinde de collectieve afwikkeling van
		massavorderingen verder te vergemakkelijken (Wet tot wijziging van de Wet
		collectieve afwikkeling massaschade)
 
 
 Nr. 3
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 
 
 
 
 ALGEMEEN
 
 
 
 1.
 Inleiding
 
 
 
 1.1
 Voorgeschiedenis
 
 
 Op 27 juli 2005 is de Wet collectieve afwikkeling
					 massaschade in werking getreden (WCAM). Deze wet biedt de mogelijkheid om een
					 overeenkomst die voorziet in de afwikkeling van een groot aantal gelijksoortige
					 vorderingen tot schadevergoeding – een massaschade – en die is gesloten
					 tussen een organisatie die de belangen van de gedupeerden behartigt en de
					 aansprakelijke partij of partijen, door de rechter verbindend te laten
					 verklaren voor de gehele groep van gedupeerden. Inmiddels zijn mede met behulp
					 van de WCAM vijf zaken afgewikkeld, de DES-1Hof Amsterdam 1 juni 2006, NJ 2006, 461., Dexia-2Hof Amsterdam 25 januari 2007, NJ 2007, 427., Vie d’Or-3Hof Amsterdam 29 april 2009, LJN: BI2717., Vedior-4Hof Amsterdam 15 juli 2009, LJN: BJ2691. en Shell-zaak5Hof Amsterdam 29 mei 2009, LJN: BI5744..
 Nadat de DES- en Dexia-zaak waren afgerond heeft er mede naar
					 aanleiding van deze zaken een evaluatie plaatsgevonden. Aan de hand van de
					 bevindingen die uit deze evaluatie voortkwamen, zijn er gesprekken gevoerd met
					 rechters, advocaten, belangenorganisaties en schadeveroorzakers die
					 rechtstreeks bij deze zaken betrokken waren. Uit de evaluatie en deze
					 gesprekken bleek dat de WCAM voorziet in een efficiënte en effectieve methode
					 om zaken van massaschade en andere massavorderingen af te wikkelen. Ook bleek
					 dat de wet op verschillende rechtsgebieden waar deze zaken zich voor kunnen
					 doen, goed inzetbaar is. Zie de brief aan de Tweede Kamer van 23 oktober 2008
					 (Kamerstukken II 2008/09, 31 762, nr.
					 1). Daarentegen bleek ook dat er behoefte is aan aanvullende
					 maatregelen ter vergroting van de onderhandelingsbereidheid van partijen en ter
					 ondersteuning van de totstandkoming van een collectieve schikking. In de brief
					 worden genoemd de invoering van een prejudiciële procedure bij de Hoge Raad en
					 de mogelijkheid tot het houden van een preprocessuele comparitie. Verder is
					 gebleken dat de WCAM op technische punten verbetering behoeft. Een wetsvoorstel
					 dat voorziet in de invoering van een prejudiciële procedure, is op 28 januari
					 2011 bij de Tweede Kamer ingediend en op 4 oktober 2011 door de Tweede Kamer
					 aanvaard (Kamerstukken II 2010/11, 32 612, nrs. 1-3). Het onderhavige voorstel voorziet in
					 de invoering van een preprocessuele comparitie en genoemde technische
					 verbeterpunten. Daarbij is ook acht geslagen op de na de evaluatie afgeronde
					 Vie d’Or-, Vedior- en Shell-zaak. Verder voorziet dit voorstel in de
					 introductie van de eis in artikel 3:305a BW dat met de collectieve actie de
					 belangen van de vertegenwoordigde personen voldoende gewaarborgd zijn en in
					 verbetering van de mogelijkheden om binnen een faillissement gebruik te maken
					 van de WCAM.
 In zijn advisering heeft de Raad voor de rechtspraak de
					 verwachting uitgesproken dat de werklastgevolgen voor de rechtspraak niet
					 noemenswaardig zijn.
 
 
 
 
 1.2
 Adviezen6Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Een eerder ontwerp is besproken in een vergadering van de
					 Adviescommissie voor burgerlijk procesrecht. De Adviescommissie kan instemmen
					 met het voorstel. De bespreking in de Adviescommissie heeft geleid tot een
					 aantal in het voorliggende voorstel aangebrachte aanvullingen en
					 wijzigingen.
 In het kader van de bij de totstandkoming van een
					 wetsvoorstel gebruikelijke consultatieronde zijn adviezen verkregen van de
					 Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR), de Raad voor de rechtspraak
					 (Rvdr), de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) en de Stichting Afwikkeling
					 Massaschade (SAM). Aan de NVvR en de Rvdr zijn nog aanvullende adviezen
					 gevraagd en verkregen over de voorstellen tot verbetering van de mogelijkheden
					 om binnen een faillissement gebruik te maken van de WCAM. In deze adviezen
					 wordt in grote lijnen steun uitgesproken voor het voorstel en de wijzigingen en
					 aanvullingen die het bevat. Dit laat onverlet dat er de nodige opmerkingen en
					 kanttekeningen bij het voorstel zijn gemaakt. Bij de daarvoor in aanmerking
					 komende onderdelen wordt daarop in deze memorie nader ingegaan.
 Voorts is een eerder ontwerp voor consultatie op de website
					 www.internetconsultatie.nl geplaatst. Op dit ontwerp is door de Vereniging VEB
					 NCVB, VNO-NCW/MKB-Nederland en de Raad voor de Rechtsbijstand gereageerd. Over
					 het algemeen heeft men steun uitgesproken voor het voorstel. Bij de daarvoor in
					 aanmerking komende onderdelen van deze memorie wordt ingegaan op de door deze
					 organisaties gemaakte opmerkingen.
 
 
 
 
 
 2.
 Aspecten van internationaal privaatrecht
 
 
 In met name de Vedior- en Shell-zaak was een aanzienlijk deel
				 van de gedupeerden ten behoeve van wie de verbindend verklaarde schikkingen
				 waren gesloten, buiten Nederland woonachtig.7Zie inmiddels ook Hof Amsterdam 12 november 2010, LJN:BO3908 (Converium). Dit heeft in de procedure bij het Hof Amsterdam onder
				 meer de vraag opgeroepen of het Hof internationale rechtsmacht heeft en op
				 welke wijze deze benadeelden opgeroepen moesten worden (art. 1 013, vijfde
				 lid, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv)), alsmede op welke
				 wijze zij van de beschikking tot verbindendverklaring op de hoogte moesten
				 worden gebracht (art. 1 017, derde lid, Rv). In het belang van een zorgvuldige
				 en efficiënte afwikkeling van grensoverschrijdende massaschades heeft mijn
				 ambtsvoorganger naar deze en ook andere vragen van internationaal privaatrecht
				 onderzoek laten verrichten door de Erasmus School of
				 Law van de Erasmus Universiteit Rotterdam.8Het onderzoek is uitgevoerd door dr. Hélèna van Lith, onder leiding van prof. dr. Filip de Ly en dr. Xandra Kramer. Dit onderzoek, The Dutch
				 Collective Settlements Act and Private International Law, heb ik bij
				 brief van 1 december 2010 aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II
				 2010/11, 27 879, nr. 35).
				 De volgende onderwerpen van internationaal privaatrecht zijn in het onderzoek
				 geanalyseerd: internationale bevoegdheid, grensoverschrijdende oproeping,
				 representativiteit van buitenlandse benadeelden, internationale erkenning en
				 toepasselijke recht. De centrale onderzoeksvraag is of de bestaande (nationale,
				 Europese en internationale) regelingen voor elk van deze grensoverschrijdende
				 aspecten voldoende geschikt zijn voor de toepassing van WCAM-schikkingen ten
				 behoeve van buitenlandse benadeelden en vermeende aansprakelijke partijen.
 Het onderzoek bevat meerdere aanbevelingen. Een aantal daarvan
				 ziet op de aanpassing van de bestaande relevante Europese en internationale
				 verdragen en verordeningen. In de zojuist genoemde brief is aangekondigd dat
				 deze aanbevelingen worden ingebracht bij eventuele initiatieven tot en
				 onderhandelingen over aanpassing van deze verdragen en verordeningen. Zo vinden
				 er thans onderhandelingen plaats over herziening van verordening 44/2001 inzake
				 de bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in
				 burgerlijke en handelszaken (Brussel I). De aanbevelingen uit het rapport die
				 daarop betrekking hebben, zal ik daarbij betrekken.
 Het onderzoek bevat voorts een zestal aanbevelingen tot
				 aanpassing van de WCAM. In de brief is aangekondigd dat daarop in dit
				 wetsvoorstel wordt teruggekomen. Dit betreft de volgende aanbevelingen:
 
 
 1.
 Het onderzoek wijst uit dat de Europese en internationale
						regelingen die voor Nederland gelden niet ongeschikt zijn voor de oproeping van
						grote aantallen bekende buitenlandse personen ten behoeve van wie de
						overeenkomst is gesloten, al is dat vaak kostbaar en arbeidsintensief. In een
						aantal gevallen schrijven de Europese en internationale regelingen geen wijze
						van oproeping voor. Zo is de oproeping van onbekende buitenlandse
						belanghebbenden niet geregeld door deze regelingen. Dit geldt eveneens voor
						bekende buitenlandse belanghebbenden zonder een bekende woonplaats of een
						bekend werkelijk verblijf in een lidstaat dan wel verdragsland. Voorts valt te
						denken aan buitenlandse benadeelden die woonachtig zijn in een land waarmee
						Nederland geen verdrag heeft gesloten waarin een wijze van oproeping is
						voorgeschreven. Dit betekent dat men in die gevallen terugvalt op de wijze van
						oproeping en aankondiging zoals die is geregeld in de artikelen 1013, vijfde
						lid, en 1017, derde lid, Rv. Deze bepalingen bieden de rechter voldoende ruimte
						om een adequate wijze van oproeping of aankondiging te bevelen. De onderzoekers
						bevelen aan deze ruimte voor het bepalen van de wijze van oproeping van
						buitenlandse benadeelden in de wet te expliciteren, zodat de rechter een
						bepaalde wijze van oproeping of aankondiging kan bevelen of goedkeuren. Aan
						deze aanbeveling is gevolg gegeven. Zie telkens de aan het slot van de
						artikelen 1013, vijfde lid, en 1017, derde lid, Rv. toegevoegde zin.
 
 
 2.
 De onderzoekers bevelen aan om de mogelijkheden die
						internet biedt te benutten, om (buitenlandse) belanghebbenden op eenvoudige
						wijze de mogelijkheid te bieden om bijvoorbeeld de overeenkomst die verbindend
						is verklaard te kunnen verkrijgen, door deze te downloaden. Ook aan deze
						aanbeveling is gevolg gegeven. Zie de aan artikel 1013, vierde lid, toegevoegde
						tweede zin, en de aan artikel 1017, tweede lid, toegevoegde tweede zin.
 
 
 3.
 Mede om de rechter de gelegenheid te bieden om een wijze
						van oproeping van buitenlandse belanghebbenden te bevelen of goed te keuren,
						adviseren de onderzoekers om in de wet te voorzien in een regiezitting. Het
						voorgestelde achtste lid van artikel 1013 Rv. voorziet daarin.
 
 
 4.
 De WCAM-overeenkomst en de WCAM-procedure zijn erop gericht
						om massavorderingen collectief af te wikkelen. De onderzoekers wijzen er
						terecht op dat zich daarmee moeilijk verdraagt dat vele buitenlandse
						belanghebbenden zich aan de verbindendverklaring kunnen ontrekken omdat de
						oproeping hun niet heeft bereikt. Het Hof Amsterdam heeft zich er in een aantal
						zaken ook expliciet van vergewist of belanghebbenden in voldoende mate zijn
						opgeroepen. De onderzoekers bevelen aan in de WCAM te bepalen dat het aantal
						buitenlandse belanghebbenden dat niet een oproeping heeft bereikt, niet een
						bepaalde limiet mag overstijgen. Aanvankelijk was aan deze aanbeveling gevolg
						gegeven door de bepaling dat de rechter de behandeling van het verzoek kan
						aanhouden indien aannemelijk is dat de oproeping onvoldoende belanghebbenden
						heeft bereikt. Deze toevoeging is evenwel sterk bekritiseerd door de Rvdr en
						SAM. De belangrijkste kritiek houdt in dat in de oproeping de datum van de
						terechtzitting wordt vermeld. Indien de behandeling van het verzoek wordt
						aangehouden heeft dat tot gevolg dat de gehele oproeping opnieuw zal moeten
						worden gedaan, met alle kosten van dien. Daaraan valt toe te voegen dat de
						opgeroepen belanghebbenden ook tijdig bericht moeten worden dat de beoogde
						terechtzitting op de eerder vermelde datum geen doorgang vindt. Ik acht dit zo
						bezwaarlijk dat alsnog is afgezien van de zojuist beschreven bepaling.
 
 
 5.
 Een belangrijke voorwaarde voor toewijzing van het verzoek
						tot verbindendverklaring is de voorwaarde dat de organisaties die partij zijn
						bij de collectieve schikking, voldoende representatief zijn ter zake van de
						belangen van degenen ten behoeve van wie de schikking is gesloten (art. 7:907
						lid 3, onder f, BW). De onderzoekers beschrijven een viertal deels ook in de
						praktijk beproefde methoden waarop dergelijke organisaties kunnen voldoen aan
						het representativiteitsvereiste ten aanzien van de belangen van buitenlandse
						benadeelden. De onderzoekers bevelen aan de rechter expliciet in een
						regiezitting te laten beoordelen of aan dit vereiste is voldaan. Deze
						aanbeveling is niet overgenomen. Een regiezitting leent zich er niet voor om
						reeds inhoudelijk op het verzoek in te gaan. Een dergelijke zitting heeft tot
						doel om uitsluitend met de verzoekers en zonder inhoudelijk op de zaak in te
						gaan het verdere verloop van de procedure te bespreken. Bovendien kan de
						rechter hierover nog geen oordeel geven indien niet alle belanghebbenden de
						gelegenheid hebben gehad om zich daarover uit te laten. Dat kan derhalve niet
						dan nadat de belanghebbenden zijn opgeroepen, terwijl in de regiezitting juist
						over de wijze van oproeping wordt beslist.
 
 
 6.
 Indien een collectieve schikking ook vergoedingen aan
						buitenlandse benadeelden toekent, is denkbaar dat de redelijkheid van de
						toegekende bedragen beoordeeld moet worden tegen de achtergrond van aspecten
						van buitenlands recht. De onderzoekers bevelen daarom aan om in de WCAM te
						bepalen dat in een dergelijk geval in de overeenkomst een damage scheduling
						clausule moet worden opgenomen waarin rekening wordt gehouden met de
						verschillen in redelijkheid tegen de achtergrond van het toepasselijke recht.
						Deze aanbeveling is niet overgenomen. De redelijkheid van de in de overeenkomst
						toegekende bedragen dient te worden beoordeeld tegen de achtergrond van alle
						relevante omstandigheden van het geval. Zie artikel 7:907 lid 3, onder b, BW,
						dat niet-limitatief een tweetal omstandigheden noemt. Zie voorts Kamerstukken
						II 2003/04, 29 414, nr. 3, p.
						13. Tot die omstandigheden kunnen uiteraard ook aspecten van buitenlands recht
						behoren. Er is echter geen reden om in het bijzonder dat aspect als mogelijk
						relevante omstandigheid in de wet te noemen.
 
 
 
 
 
 
 3.
 De sterke opkomst van claimstichtingen
 
 
 Het collectief actierecht van artikel 3:305a BW biedt de
				 mogelijkheid om op een efficiënte en effectieve wijze rechtsbescherming te
				 bieden tegen de aantasting van belangen die grote groepen burgers gezamenlijk
				 raken. De toenemende massaliteit en schaalvergroting in ons recht leiden tot
				 collectieve geschillen en hebben eraan bijgedragen dat steeds veelvuldiger
				 gebruik wordt gemaakt van het collectief actierecht. Dit valt toe te juichen
				 omdat in deze gevallen een individueel optreden vaak niet mogelijk is of omdat
				 een collectief optreden efficiënt en in het belang van alle betrokkenen is.
				 Dit succes van het collectief actierecht heeft echter ook een keerzijde. Het
				 leidt in toenemende mate tot, wat wel wordt genoemd, een wildgroei aan
				 claimstichtingen die na een massaschade in het leven worden geroepen. Dit
				 verschijnsel doet zich vooral voor bij massaschades in de financiële sector,
				 bijvoorbeeld na het faillissement van DSB Bank. Met gebruikmaking van internet
				 en door aandacht in de media trachten deze stichtingen vele gedupeerden aan
				 zich te binden. In bepaalde gevallen wordt wel getwijfeld aan de zuiverheid van
				 de motieven van deze stichtingen, die niet zelden louter commercieel gedreven
				 zijn (entrepreneurial lawyering). Gedupeerden
				 beschikken veelal niet over de kennis om te beoordelen wat deze motieven zijn
				 en of de organisatie de vereiste deskundigheid bezit om hun belangen adequaat
				 te behartigen. Voor de wederpartij is het vaak lastig te beoordelen welke
				 stichting voldoende professioneel is om daarmee als gesprekspartner naar een
				 voor alle partijen rechtvaardige oplossing van de zaak te werken en met het oog
				 daarop goede procedurele afspraken te maken.
 Het is niet wenselijk het oprichten van dergelijke stichtingen
				 die de belangen van anderen beogen te behartigen, te ontmoedigen. Degelijke ad
				 hoc opgerichte stichtingen vervullen immers niet zelden een belangrijke rol bij
				 de afwikkeling van massaschades en worden ook niet zelden opgericht door al
				 bestaande belangenorganisaties die op deze wijze bijvoorbeeld goed in staat
				 zijn bestuursleden aan te trekken die over de expertise beschikken die nodig is
				 voor de afwikkeling van de betreffende zaak. Gezien het bovenstaande is er
				 echter wel reden om maatregelen te treffen die moeten ontmoedigen dat
				 stichtingen belangen behartigen van gedupeerden uit motieven die louter
				 commercieel gedreven zijn. Bovendien is er reden om gedupeerden en hun
				 wederpartijen houvast te bieden en beter inzicht te geven in het functioneren
				 en de professionaliteit van ad hoc opgerichte stichtingen. Ik juich dan ook van
				 harte toe het initiatief tot het opstellen van een zogenaamde «claimcode»,
				 die door een commissie onder voorzitterschap van mr. A.H. van Delden tot stand
				 is gekomen. Deze code bevat «principes» over de taken, transparantie,
				 verantwoordelijkheden en governance van deze stichtingen en een voorstel
				 bevatten over de monitoring op de naleving daarvan. De bedoeling van deze code
				 is niet om ad hoc stichtingen de toegang onmogelijk te maken, maar om
				 gedupeerden en wederpartijen houvast te bieden en beter inzicht te geven in het
				 functioneren van deze stichtingen. Deze code is sedert mei 2011 gereed.
 Een vermoedelijk ook belangrijke oorzaak voor de sterke opkomst
				 van ad hoc opgerichte stichtingen is de ingevolge artikel 3:305a BW vrijwel
				 voorbehoudloze toegang tot de rechter. Deze stichtingen weten zich hierdoor
				 gesterkt indien zij zich opwerpen als belangenbehartiger van gedupeerden. Omdat
				 de beweegredenen van deze stichtingen niet altijd primair op
				 belangenbehartiging zijn gericht, is er reden om, afhankelijk van de
				 omstandigheden, strengere toegangseisen te stellen. Voorgesteld wordt daarom om
				 de rechter een handvat te bieden om kritisch te oordelen over de
				 ontvankelijkheid in een collectieve actie indien hij twijfelt aan de motieven
				 voor het instellen van deze actie. Daarom wordt in de voorgestelde nieuwe
				 redactie van de derde zin van artikel 305a lid 2 BW de mogelijkheid geboden om
				 de eisende organisatie niet-ontvankelijk te verklaren indien de belangen van de
				 personen voor wie gesteld wordt te worden opgekomen, met de collectieve actie
				 onvoldoende gewaarborgd zijn. Een dergelijke eis wordt thans ook in de
				 WCAM-procedure gesteld, te weten in artikel 7:907 lid 3, onder e BW. Zie
				 hierover nader de artikelgewijze toelichting.
 De NVvR onderschrijft dat benadeelden beschermd moeten worden
				 indien claimstichtingen zich opwerpen als behartiger van hun belang indien
				 commerciële motieven de overhand hebben, maar betwijfelt om dit middel
				 toereikend is om eventuele uitwassen tegen te gaan. De NVvR merkt op dat dit
				 middel geen soelaas biedt in die gevallen waarin een claimstichting zich de
				 vordering van het slachtoffer laat overdragen of optreedt als gevolmachtigde
				 van het slachtoffer. Dit middel is inderdaad niet het
				 middel om alle uitwassen tegen te gaan, maar voorkomt dat deze
				 claimstichtingen het collectief actierecht
				 gebruiken om hun eigen commercieel gedreven motieven na te streven. Hierboven
				 heb ik reeds gewezen op het belang van de «claimcode». Voorts valt in dit
				 verband te wijzen op artikel 81 Rv dat de kantonrechter de bevoegdheid geeft om
				 bij ernstige bezwaren de bijstand van een procesgevolmachtigde claimstichting
				 te weigeren.
 Aanvankelijk was mijn voornemen om voor de ontvankelijkheid in
				 een collectieve actie te verlangen dat de eisende organisatie, indien de
				 omstandigheden van het geval dat verlangen, voldoende representatief is ter
				 zake van de belangen van degenen ten behoeve van wie de rechtsvordering is
				 ingesteld. De bedoeling bij de introductie van deze representativiteitsvereis
				 in artikel 3:305a BW was eveneens om de rechter een handvat te bieden om
				 kritisch te oordelen over de ontvankelijkheid in een collectieve actie indien
				 hij twijfelt aan de motieven voor het instellen van deze actie. De Afdeling
				 advisering van de Raad van State heeft evenwel terecht opgemerkt dat de aan
				 artikel 3:305a BW toegevoegde inhoudelijke eis, namelijk dat de belangen van de
				 vertegenwoordigde personen voldoende gewaarborgd dienen te zijn, ook ruimte
				 biedt voor een materiële beoordeling van de motieven van de rechtspersoon. Die
				 toets leent zich er naar het oordeel van de Afdeling goed toe om het
				 gesignaleerde probleem – het weren van uit onzuivere motieven handelende
				 rechtspersonen en het bieden van houvast aan de gedupeerden – het hoofd te
				 bieden. Voorts wijst de Afdeling erop dat de eis van «representativiteit» een
				 open norm is die onvoldoende omlijnd en uitgekristalliseerd is. Uiteenlopende
				 betekenissen kunnen daaronder schuil gaan. De Afdeling merkt op dat dit in de
				 praktijk tot sterk uiteenlopend beoordelingen en daarmee tot rechtsonzekerheid
				 en, onder omstandigheden, zelfs tot willekeur kan leiden. Met de Afdeling acht
				 ik dit onwenselijk en daarom heb ik het advies van de Afdeling opgevolgd om de
				 representativiteitseis te schrappen en te volstaan met de eis dat met de
				 rechtsvordering de belangen van de betrokkenen voldoende gewaarborgd dienen te
				 zijn. De NVvR heeft hierover nog opgemerkt dat de representativiteitseis weinig
				 gevolgen lijkt te hebben voor claimstichtingen, maar des te meer voor
				 organisaties die op idealistische gronden een collectieve actie instellen. Ook
				 de NVvR adviseert daarom deze eis te schrappen.
 In dit verband zij nog op het volgende gewezen. Zoals ik
				 hierboven heb opgemerkt biedt het collectief actierecht de mogelijkheid om op
				 een efficiënte en effectieve wijze rechtsbescherming te bieden tegen de
				 aantasting van belangen die grote groepen burgers gezamenlijk raken. Dat
				 veelvuldig gebruik wordt gemaakt van het collectief actierecht valt toe te
				 juichen indien een individueel optreden niet goed mogelijk is of indien een
				 collectief optreden efficiënt en in het belang van alle betrokkenen is. In de
				 parlementaire geschiedenis bij artikel 3:305a BW is in dit verband gewezen op
				 het subsidiaire karakter van het collectief actierecht. Indien een individueel
				 optreden, al dan niet met behulp van procesvolmachten, eenvoudig te realiseren
				 is, is het instellen van een collectieve actie niet de aangewezen weg. In de
				 memorie van toelichting is benadrukt dat in het geval een collectieve actie
				 geen enkel voordeel biedt boven het procederen op naam van de belanghebbenden
				 zelf, voor het instellen van een collectieve actie geen ruimte is.9Kamerstukken II 1991/92, 22 486, nr. 3, pp. 22–23. Het collectief actierecht wordt dan niet gebruikt
				 voor een doel waarvoor zij is verleend (artt. 3:13 jo 15 BW). Bij de vraag of
				 het instellen van een collectieve actie aldus efficiënter is dan het
				 procederen op naam van de belanghebbenden, is onder meer van belang wat de
				 omvang is van de groep van personen ten behoeve van wie de rechtsvordering is
				 ingesteld. Is die van een zodanige omvang dat het procederen op naam van de
				 belanghebbenden eenvoudig te realiseren is, dan is het instellen van een
				 collectieve actie niet efficiënt en effectief.
 
 
 
 
 4.
 Toepassing van de WCAM in geval van faillissement
 
 
 Het faillissement is erop gericht om het vermogen van de
				 schuldenaar te gelde te maken en de opbrengst onder de schuldeisers te
				 verdelen. Evenals bij de WCAM vindt er in dat geval een gebundelde afwikkeling
				 plaats van meerdere vorderingen. De afwikkeling binnen de Faillissementswet
				 (hierna: Fw) is evenwel op individuele leest geschoeid. Schuldeisers dienen hun
				 vorderingen ter verificatie bij de curator in te dienen. De curator maakt
				 vervolgens twee lijsten op, één van voorlopig erkende en één van voorlopig
				 betwiste vorderingen. Vervolgens vindt er een verificatievergadering plaats.
				 Bij betwisting door de curator of door één of meer andere schuldeisers,
				 tracht de rechter-commissaris in deze vergadering partijen te verenigen. Indien
				 dat niet lukt, dan verwijst de rechter-commissaris partijen naar een
				 aansluitende renvooiprocedure.
 Een in staat van faillissement verkerende onderneming kan ook
				 met een massavordering worden geconfronteerd. Bij een als gevolg daarvan zeer
				 groot aantal schuldeisers is de zojuist beschreven gang van zaken bewerkelijk
				 en kostbaar. Een afwikkeling van vele duizenden vorderingen langs deze weg,
				 neemt bovendien veel tijd in beslag.10De Faillissementswet kent overigens in de artikelen 281a-f een bijzondere regeling voor het geval bij een aanvraag tot surséance een schuldenaar een zeer groot aantal schuldeisers heeft. Een aantal formaliteiten behoeven in dat geval niet in acht te worden genomen omdat dit volgens de toelichting een arbeid van jaren zou vorderen (Kamerstukken II 1961/62, 6 629, nr. 3, p. 3). De aanleiding voor deze bijzondere regeling was de aanvraag tot surséance door de verzekeringsmaatschappij Brandaris. Meer dan 200 000 verzekerden hadden op deze maatschappij, in het algemeen kleine, vorderingen wegens premierestitutie. Het gevolg daarvan is dat de vereffening van de
				 boedel ook lang op zich laat wachten, waardoor de schuldeisers vaak ook zolang
				 niet kunnen worden voldaan. Een situatie als deze doet zich thans voor in het
				 faillissement van DSB Bank N.V. (hierna: DSB). Vele tienduizenden klanten van
				 DSB hebben een potentiële vordering op DSB in verband met de vermeende
				 schending van zorgplichten.11Zie het rapport van de commissie van onderzoek DSB Bank, p. 133 e.v. De verificatie van deze vele, vaak ook relatief
				 kleine, vorderingen, is administratief zeer belastend. De kosten die deze
				 schuldeisers in de verificatiefase moeten maken staan bovendien vaak ook niet
				 in verhouding tot de waarde van hun vordering. De WCAM-procedure is in
				 dergelijke gevallen een geschikte procedure om de voor massavorderingen
				 kostbare en tijdrovende verificatiefase te vervangen. Anders dan in geval van
				 verificatie worden immers in de WCAM-procedure de vorderingen van iedere
				 schuldeiser niet individueel vastgesteld, maar wordt in de overeenkomst aan de
				 hand van daarin opgenomen maatstaven een indeling gemaakt in verschillende
				 schadegroepen («damage scheduling»). Aan de hand
				 van deze maatstaven wordt een schuldeiser ingedeeld in een van deze groepen,
				 waarmee diens daarmee corresponderende aanspraak kan worden vastgesteld. Het
				 voordeel daarvan is bovendien dat ook anderen dan de curator partij kunnen zijn
				 bij de WCAM-overeenkomst, bijvoorbeeld een partij die naast de gefailleerde
				 hoofdelijk aansprakelijk is.
 Dit wetsvoorstel voorziet met het oog hierop in enkele
				 aanpassingen van de Faillissementswet. Zowel NOvA als SAM hebben mede met het
				 oog op het faillissement van DSB een dergelijke aanpassing bepleit. Aan de NVvR
				 en de Rvdr zijn hierover nog aanvullende adviezen gevraagd en verkregen. Door
				 deze aanpassing behoeven vorderingen waarop schuldeisers krachtens een door de
				 curator gesloten en vervolgens verbindend verklaarde WCAM-overeenkomst
				 aanspraak maken, niet ter verificatie te worden ingediend. Daarbij zij
				 overigens aangetekend dat het huidige recht er geenszins aan in de weg staat
				 dat de curator met een voor schuldeisers opkomende belangenorganisatie een
				 WCAM-overeenkomst sluit en de rechter verzoekt deze verbindend te verklaren.12De curatoren van DSB en een aantal belangenorganisaties en rechtsbijstandorganisaties hebben op 19 september 2011 overeenstemming bereikt over een overeenkomst ter oplossing van de problematiek van de zorgklachten. Het Hof Amsterdam zal in 2012 verzocht worden om deze overeenkomst verbindend te verklaren. Het voordeel dat daarmee valt te behalen is thans
				 evenwel beperkt, omdat de schuldeisers die dan krachtens de overeenkomst
				 aanspraak maken op een vergoeding, toch nog hun vordering ter verificatie
				 moeten indienen. Het vereiste van indiening ter verificatie van de aanspraken
				 krachtens de WCAM-overeenkomst heeft echter na een verbindendverklaring
				 nauwelijks toegevoegde waarde, omdat de verbindendverklaring voor de boedel en
				 alle betrokkenen bij het faillissement bindend is.Niettemin dient onder het
				 huidige recht ook voor deze vorderingen de verificatieprocedure te worden
				 gevolgd, met alle bezwaren van dien, zoals de mogelijkheid van betwisting door
				 andere schuldeisers en verwijzing naar de renvooiprocedure. Daarbij is van
				 belang dat de mogelijkheid van betwisting door een schudeiser in het
				 faillissement van de in de WCAM-overeenkomst opgenomen (groep(en) van)
				 aanspraken, hem reeds eerder is geboden, namelijk met de bevoegdheid om als
				 belanghebbende in de WCAM-procedure een verweerschrift in te dienen. Deze
				 schuldeisers zijn in geval van faillissement belanghebbende in de
				 WCAM-procedure, omdat de aanspraken die krachtens de WCAM-overeenkomst worden
				 toegekend aan de personen ten behoeve van wie de overeenkomst is gesloten, ook
				 rechtstreeks van invloed zijn op hetgeen deze schuldeisers uiteindelijk
				 verkrijgen. Zie daarover hieronder meer.
 Zoals opgemerkt voorziet dit wetsvoorstel erin dat vorderingen
				 waarop schuldeisers krachtens een door de curator gesloten en vervolgens
				 verbindend verklaarde WCAM-overeenkomst aanspraak maken, niet ter verificatie
				 behoeven te worden ingediend. De afwikkeling van deze vorderingen verloopt dan
				 langs twee sporen: de WCAM-procedure vervangt de kostbare en tijdrovende
				 verificatieprocedure, waarna de aanspraken krachtens de WCAM-overeenkomst
				 vervolgens door plaatsing op de uitdelingslijst volgens de gewone regeling van
				 de vereffening worden voldaan. De WCAM-procedure is dan, evenals de
				 verificatieprocedure die het vervangt, niet gericht op daadwerkelijke betaling
				 van een bepaald bedrag, maar strekt ertoe om vast te stellen op welk bedrag de
				 vordering van de gerechtigden gewaardeerd moeten worden (vergelijk HR
				 21 november 2003, NJ 2004, 72). Opgemerkt zij daarover nog dat de
				 WCAM-procedure alleen de verificatieprocedure vervangt indien de curator de
				 WCAM-overeenkomst heeft gesloten. Hieronder valt derhalve niet de situatie dat
				 reeds vóór het faillissement door de failliet een dergelijke overeenkomst is
				 gesloten. In dat geval dient de verificatieprocedure wel te worden doorlopen,
				 hetgeen dan ook wenselijk is omdat de andere schuldeisers buiten faillissement
				 niet zonder meer als belanghebbende in de WCAM-procedure zijn aan te
				 merken.
 Een gevolg van het feit dat de gerechtigden onder de door de
				 curator gesloten WCAM-overeenkomst hun vordering niet ter verificatie behoeven
				 in te dienen, is ook dat zij geen gebruik kunnen maken van de
				 zeggenschapsrechten van schuldeisers in het faillissement. Dit betekent onder
				 meer dat zij op de verificatievergadering niet worden geraadpleegd over de
				 benoeming van een definitieve schuldeiserscommissie (artikel 75 Fw).
 Het feit dat de WCAM-procedure de verificatiefase vervangt
				 brengt voorts mee dat de andere schuldeisers niet de mogelijkheid hebben om de
				 vorderingen van de gerechtigden onder de WCAM-overeenkomst te betwisten. Zoals
				 hierboven is opgemerkt heeft dat ook geen toegevoegde waarde omdat er na een
				 verbindendverklaring geen twijfel over kan bestaan dat de gerechtigden onder de
				 overeenkomst hierop aanspraak maken. Niettemin kan de vraag worden gesteld of
				 de belangen van deze andere schuldeisers zich er niet tegen verzetten dat de
				 verificatiefase vervalt. De andere schuldeisers kunnen dan in een
				 verificatiefase bijvoorbeeld niet meer betwisten dat de failliet ter zake van
				 een massaschade tot schadevergoeding verplicht is omdat er volgens deze
				 schuldeisers geen sprake is van schending van zorgplichten. De Afdeling
				 advisering van de Raad van State en de Rvdr hebben hier aandacht voor gevraagd.
				 De Afdeling advisering wijst op het belang van een goede doordenking van de
				 implicaties van deze aanpassingen voor de positie van alle schuldeisers in het
				 faillissement. De Afdeling wijst daarbij onder meer op het belang van
				 waarborging van het beginsel van gelijkheid van alle schuldeisers (paritas
				 creditorum).
 Om een aantal redenen acht ik het ook met het oog op de
				 positie van de andere schuldeisers – dat wil zeggen de andere schuldeisers
				 dan de gerechtigden onder de WCAM-overeenkomst – verantwoord dat de
				 verificatiefase vervalt. In de eerste plaats zij er (nogmaals) op gewezen dat
				 het huidige recht er niet aan in de weg staat dat de curator met een voor
				 schuldeisers opkomende belangenorganisatie een WCAM-overeenkomst sluit en de
				 rechter verzoekt deze verbindend te verklaren. Dit betekent dat indien de
				 verificatie in stand zou blijven, de andere schuldeisers in deze fase niet meer
				 kunnen betwisten dat de failliet ter zake van een massaschade nimmer tot
				 schadevergoeding verplicht was. Indien immers ter zake daarvan een
				 WCAM-overeenkomst is gesloten die vervolgens onherroepelijk verbindend is
				 verklaard, is de betwisting daarvan zinloos omdat deze voor de boedel en alle
				 betrokkenen bij het faillissement bindend is. Vergelijk HR 23 september 2011,
				 LJN: BQ8092. 
 De andere schuldeisers hebben daarentegen wel de mogelijkheid
				 om reeds voordien, te weten in de WCAM-procedure, te betwisten dat de failliet
				 tot schadevergoeding, of tot een bepaalde omvang daarvan, verplicht is. Zij
				 kunnen door indiening van een verweerschrift bezwaar maken tegen de
				 WCAM-overeenkomst of tegen onderdelen van de inhoud daarvan. Het voordeel voor
				 een andere schudeiser van betwisting in de WCAM-procedure is dat hij kan
				 volstaan met een eenmalige (collectieve) betwisting, in plaats van mogelijk
				 vele duizenden betwistingen die noodzakelijk zijn volgens de nog steeds op
				 individuele leest geschoeide verificatieprocedure. Hierdoor is het voor de
				 andere schuldeisers mogelijk om op een aanmerkelijk effectievere en
				 efficiëntere wijze verweer te voeren. Omdat ik het van groot belang vind dat
				 deze schuldeisers in de WCAM-procedure op een efficiënte en effectieve wijze
				 moeten kunnen betwisten dat en in welke mate de failliet tot schadevergoeding
				 verplicht is, wordt aan artikel 1013, vijfde lid, Rv, een zin toegevoegd die
				 specifiek de oproeping van deze schuldeisers voorschrijft.
 Ter voorkoming van misverstanden zij er in dit verband op
				 gewezen dat in de WCAM-procedure met een verweerschrift bezwaar kan worden
				 gemaakt tegen bijvoorbeeld de groepsindeling of tegen de vergoeding die aan een
				 groep personen wordt toegekend. De Rvdr merkt in zijn advies terecht op dat het
				 in de WCAM-procedure niet mogelijk is om het bestaan van een individuele
				 vordering te betwisten. De vaststelling daarvan vindt immers nadien plaats.
				 Zoals hierboven is opgemerkt is het echter voor een andere schuldeiser ook
				 aanmerkelijk efficiënter om niet een individuele vordering te betwisten, maar
				 bezwaar te maken tegen de vergoeding die aan een groep wordt toegekend. Dit is
				 zo, omdat de bezwaren die hij heeft tegen het bestaan van een individuele
				 vordering in gelijke mate zullen opgaan voor de gehele groep waartoe die
				 betreffende schuldeiser behoort. 
 Een andere reden waarom ik het met het oog op de belangen van
				 andere schuldeisers verantwoord acht dat de verificatiefase vervalt is dat bij
				 instandhouding hiervan een afwikkeling van vele duizenden vorderingen veel tijd
				 in beslag neemt en (ook) deze andere schuldeisers daardoor mogelijk zeer lang
				 moeten wachten op een uitkering. In de verificatievergadering kan immers iedere
				 schuldeiser de vorderingen van de schuldeiser in verband met een massavordering
				 betwisten. Indien de rechter-commissaris partijen niet kan verenigen zal hij
				 partijen naar de renvooiprocedure verwijzen. Tegen een uitspraak gedaan door de
				 rechter in de renvooiprocedure, staat hoger beroep en vervolgens beroep in
				 cassatie open. De afwikkeling van de boedel kan daardoor met een groot aantal
				 schuldeisers een aanzienlijke vertraging oplopen. Daarbij zij nog bedacht dat
				 een schuldeiser in verband met een massavordering zich in de renvooiprocedure
				 moet laten vertegenwoordigen door advocaat. Indien het om een relatief kleine
				 vordering gaat en deze schuldeiser daarom verstek laat gaan, wordt hij geacht
				 zijn vordering te hebben ingetrokken (artikel 122 lid 3 Fw).
 Naar aanleiding van de aandacht die de Afdeling advisering
				 heeft gevraagd voor het beginsel van gelijkheid van schuldeisers is van belang
				 dat de curator, indien hij een WCAM-overeenkomst wil sluiten, daarvoor
				 ingevolge artikel 104 Fw de toestemming behoeft van de rechter-commissaris.
				 Indien de curator vervolgens een WCAM-overeenkomst heeft gesloten, behoeft hij
				 voor het indienen van het verzoek tot een verbindend verklaring van die
				 overeenkomst, ingevolge artikel 68 lid 2 Fw ook weer de toestemming van de
				 rechter-commissaris. Dit is van belang omdat de curator zijn taken verricht
				 tegen de achtergrond dat in het faillissement de belangen van alle schuldeisers
				 zo goed mogelijk tot hun recht komen. De taak van de rechter-commissaris is om
				 daarop toezicht te houden en ook weer tegen die achtergrond verleent hij al dan
				 niet toestemming voor het aangaan van een WCAM-overeenkomst en voor het
				 indienen van het verzoek tot een verbindend verklaring.
 Hierbij is ook de mogelijke rol van de commissie uit
				 schuldeisers van belang. Bij de meer omvangrijke of gecompliceerdere
				 faillissementen is de benoeming van een commissie uit schuldeisers niet
				 ongebruikelijk. Dit is ook in het faillissement van DSB geschied. De hoofdtaak
				 van de commissie is het geven van advies aan de curator. Op deze wijze kunnen
				 de andere schuldeisers ook invloed uitoefenen op de WCAM-procedure. In de
				 eerste plaats omdat de curator ingevolge artikel 104 Fw verplicht is om het
				 advies van de commissie in te winnen indien de curator een WCAM-overeenkomst
				 wil sluiten. In de tweede plaats omdat de curator ingevolge artikel 78 Fw
				 verplicht is om het advies van de commissie in te winnen voor het indienen van
				 het verzoek tot een verbindend verklaring. Bovendien staat voor de schuldeisers
				 en voor de commissie uit schuldeisers in de aanloop naar de totstandkoming van
				 een WCAM-overeenkomst, de weg van artikel 69 Fw open. Zij kunnen ingevolge deze
				 bepaling tegen elke handeling van de curator bij de rechter-commissaris
				 opkomen, of van deze een bevel uitlokken dat de curator een bepaalde handeling
				 zal verrichten of een voorgenomen handeling zal nalaten. Ook kan met toepassing
				 van deze bepaling de rechter-commissaris verzocht worden zijn goedkeuring aan
				 een WCAM-overeenkomst te onthouden. Door deze bevoegdheden van de commissie uit
				 schuldeisers en die van de rechter-commissaris, alsmede door de hieronder te
				 bespreken specifieke toetsing door de gerechtshof Amsterdam, is het beginsel
				 van gelijkheid van schuldeisers voldoende gewaarborgd.
 De Afdeling advisering heeft de vraag opgeworpen of de
				 afwijzingsgronden voor een verzoek tot verbindendverklaring wel voldoende zijn
				 toegesneden op de positie van de andere schuldeisers. Deze vraag kan
				 bevestigend beantwoord worden. Indien een schuldeiser betwist dat de failliet
				 aansprakelijk is of tot een bepaalde omvang tot schadevergoeding verplicht is,
				 verzet de aard van de WCAM-procedure zich er weliswaar tegen dat aan het
				 gerechtshof Amsterdam daarover ten gronde een oordeel velt. De rechter dient
				 echter wel ingevolge artikel 7:907 lid 3, onder b, BW te toetsen of de in de
				 overeenkomst opgenomen hoogte van de toegekende vergoedingen redelijk zijn. Bij
				 deze toetsing dient ook rekening te worden gehouden met wat de aanspraak, gelet
				 op de proceskansen, feitelijk waard is.13Zie Kamerstukken II 2003/04, 29 414, nr. 3, p. 12. Daarbij komt het dan vooral aan op de mate van
				 onzekerheid dat de failliet aansprakelijk of tot welk bedrag hij aansprakelijk
				 is. Een WCAM-overeenkomst wordt niet zelden gesloten in situaties waarbij er op
				 dit punt nog de nodige onzekerheden zijn. Een dergelijke overeenkomst is dan
				 het resultaat van onderhandelingen waarbij door alle partijen – met het oog
				 op deze onzekerheden – concessies worden gedaan. De rechter toetst tegen die
				 achtergrond of de vastgestelde vergoedingen redelijk zijn. Indien de
				 WCAM-overeenkomst door de curator is gesloten, zal de rechter in het kader van
				 de toetsing of de hoogte van de vergoedingen redelijk zijn, niet alleen acht
				 moeten slaan op de belangen van de gerechtigden onder de overeenkomst, maar ook
				 op die van de andere schuldeiser. De rechter dient in dat kader te toetsen of
				 in het licht van alle onzekerheden de hoogte van de vastgestelde vergoedingen
				 de gerechtigden onder de overeenkomst niet bevoordeeld, om te voorkomen dat het
				 beginsel van gelijkheid van crediteuren onder druk komt te staan. 
 De Rvdr vraagt in zijn advies aandacht voor de positie van
				 pand- en hypotheekhouders. Schuldeisers die met betrekking tot hun vordering
				 aanspraak maken op pand of hypotheek moeten dat ingevolge artikel 110 Fw. bij
				 de verificatie van hun vordering vermelden. In het verificatieproces wordt
				 vervolgens vastgesteld of deze aanspraken juist zijn. De Rvdr vraagt of er
				 rekening is gehouden met WCAM-vorderingen waarvoor pand of hypotheek is
				 gevestigd. De vorderingen waarop schuldeisers krachtens de WCAM-overeenkomst
				 aanspraak maken, worden immers niet meer ter verificatie ingediend. Hierover
				 zij opgemerkt dat het zich niet goed laat voorstellen dat een pand of
				 hypotheekrecht wordt gevestigd voor vorderingen die voortvloeien uit een
				 gebeurtenis of gelijksoortige gebeurtenissen en ter zake waarvan een
				 WCAM-overeenkomst wordt gesloten. Niet goed voorstelbaar is dat een veroorzaker
				 van een massaschade ten behoeve van de gedupeerden een recht van pand of
				 hypotheek vestigt ter waarborging van de voldoening van hetgeen hij aan de
				 gedupeerden verschuldigd is. Indien de failliet evenwel toch ten behoeve van de
				 gedupeerden een recht van pand of hypotheek heeft gevestigd, is niet ondenkbaar
				 dat daar in de WCAM-overeenkomst rekening mee wordt gehouden. Overigens is het
				 onwaarschijnlijk dat een dergelijk recht wordt gevestigd voor de vordering
				 waarop krachtens de WCAM-overeenkomst aanspraak wordt gemaakt, zeker indien
				 deze overeenkomst door de curator wordt gesloten.
 De Afdeling advisering van de Raad van State heeft geadviseerd
				 om aandacht te besteden aan de aantastbaarheid van de verbindend verklaarde
				 overeenkomst. De Afdeling acht het voorstelbaar dat zich buiten die
				 overeenkomst bijzondere omstandigheden voordoen die ertoe leiden dat de curator
				 dan wel de schuldeisers in redelijkheid niet aan de overeenkomst kunnen worden
				 gehouden. Artikel 908 lid 5 BW geeft daarvoor een bijzondere regel. Het sluit
				 de mogelijkheid uit om de overeenkomst nadat deze verbindend is verklaard,
				 wegens dwaling of bedrog te vernietigen. Dit zou immers verstrekkende gevolgen
				 kunnen hebben, ook in situaties van faillissement. Het kan meebrengen dat een
				 reeds afgewikkeld faillissement op losse schroeven komt te staan waarbij
				 onzeker is wat daar de gevolgen van zijn. Denkbaar is daarnaast dat een
				 gerechtigde tot een vergoeding ingevolge artikel 7:904 lid 1 BW bevoegd is om
				 de vaststellingsovereenkomst te vernietigen. Nadat de overeenkomst door de
				 rechter verbindend is verklaard geldt de gerechtigde immers als partij bij de
				 vaststellingsovereenkomst, waaraan hij gebonden is. Verdedigbaar is dat de
				 gerechtigde tot een vergoeding daarom ingevolge artikel 904 lid 1 bevoegd is om
				 in de daargenoemde omstandigheden de overeenkomst te vernietigen. Ook dit is
				 mede tegen de achtergrond dat de gerechtigde zich aan de gebondenheid kan
				 onttrekken (door opt out) en de reeds plaatsgevonden rechterlijke toetsing van
				 de overeenkomst, niet wenselijk. In lid 5 is daarom eveneens bepaald dat de
				 gerechtigden tot een vergoeding zich niet op artikel 904 lid 1 kan
				 beroepen.
 Opgemerkt zij ten slotte dat denkbaar is dat de curator ook een
				 WCAM-overeenkomst sluit met één of meer organisaties die opkomen voor de
				 belangen van schuldenaren van de failliet. Dit
				 stuit niet op bijzondere problemen. De curator is immers belast met het beheer
				 en de vereffening van de failliete boedel (artikel 68 lid 1 Fw). Het sluiten
				 van een WCAM-overeenkomst ten aanzien van vorderingen van de boedel op
				 schuldenaren valt daaronder. Voor het indienen van het verzoek tot het
				 verbindend verklaren van de WCAM-overeenkomst, is dan wel de toestemming van de
				 rechter-commissaris vereist (artikel 68 lid 2 Fw).
 
 
 
 
 5.
 Overgangsrecht
 
 Het voorstel bevat een bijzondere bepaling van overgangsrecht
				 (artikel V). Het eerste lid bewerkstelligt dat de wijzigingen die deze wet in
				 de WCAM aanbrengt, niet van toepassing zijn op een verzoek tot
				 verbindendverklaring van een WCAM-overeenkomst, die vóór de inwerkingtreding
				 van de wet is ingeleid. Een aantal van deze wijzigingen kan immers bezwaarlijk
				 van toepassing zijn op een al lopend verzoek, bijvoorbeeld alleen al omdat bij
				 het redigeren van de overeenkomst en het verzoekschrift daarop niet vooruit kon
				 worden gelopen. Het tweede lid bepaalt dat de wijzigingen die deze wet in de
				 Faillissementswet aanbrengt, niet van toepassing zijn op vorderingen die vóór
				 de inwerkingtreding van de wet ter verificatie zijn ingediend. In dat geval is
				 immers de reguliere verificatieprocedure voor deze vorderingen reeds van start
				 gegaan, welke procedure deze wijzigingen juist beogen te vervangen door de
				 WCAM-procedure. De Rvdr heeft opgemerkt dat deze bepaling tot gevolg kan hebben
				 dat in een lopend faillissement de schuldeiser met een WCAM-vordering een
				 ongelijke behandeling krijgen, afhankelijk van het moment waarop zij hun
				 vordering ter verificatie hebben ingediend. Indien evenwel een curator
				 voornemens is om een WCAM-overeenkomst te beproeven, zal hij de
				 rechter-commissaris verzoeken te bepalen dat de betrokken schuldeisers
				 vooralsnog hun vordering niet ter verificatie behoeven in te dienen. Artikel
				 108 Fw biedt daarvoor de ruimte. In het faillissement van DSB is dat ook
				 geschied.
 
 
 
 
 ARTIKELEN
 
 Artikel I
 
 
 1.
 In het algemeen gedeelte van deze toelichting heb ik erop
					 gewezen dat een vermoedelijk ook belangrijke oorzaak voor de sterke opkomst van
					 ad hoc opgerichte stichtingen is de ingevolge artikel 3:305a BW vrijwel
					 voorbehoudloze toegang tot de rechter. Omdat de beweegredenen van deze
					 stichtingen niet zelden louter commercieel gedreven zijn, is er reden om
					 strengere toegangseisen te stellen. Voorgesteld wordt daarom om voor de
					 ontvankelijkheid in een collectieve actie te verlangen dat de belangen van de
					 personen voor wie met de collectieve actie wordt opgekomen, voldoende
					 gewaarborgd zijn. Een dergelijke eis wordt thans ook gesteld in artikel 7:907
					 lid 3, onder e BW. De introductie van deze eis in artikel 3:305a BW biedt de
					 rechter een handvat om kritisch te oordelen over de ontvankelijkheid in een
					 collectieve actie indien hij twijfelt aan de motieven voor het instellen van
					 deze actie. Daarover zij nog opgemerkt dat in de WCAM-procedure het niet
					 voldoen aan deze eis niet tot een niet-ontvankelijkheid leidt, maar tot een
					 afwijzing van het verzoek. Dit verschil is te verklaren uit het feit dat in de
					 WCAM-procedure het verzoek gezamenlijk met de aansprakelijke partij wordt
					 ingesteld, en in een collectieve actie de vordering alleen door de voor de
					 benadeelden optredende rechtspersoon wordt ingesteld.
 
 
 2.
 De vraag of met een collectieve actie de belangen van de
					 betrokken personen al dan niet voldoende gewaarborgd zijn, laat zich alleen per
					 concreet geval beantwoorden. Twee centrale vragen die dan in geval van
					 betwisting beantwoording behoeven zijn in hoeverre de betrokkenen uiteindelijk
					 baat hebben bij de collectieve actie indien het gevorderde wordt toegewezen en
					 in hoeverre erop vertrouwd mag worden dat de eisende organisatie over voldoende
					 kennis en vaardigheden beschikt om de procedure te voeren. In dat kader is een
					 aantal factoren te noemen die hierbij in algemene zin een rol kunnen spelen.
					 Acht kan bijvoorbeeld worden geslagen op de overige werkzaamheden die de
					 organisatie heeft verricht om zich voor de belangen van benadeelden in te
					 zetten of op de vraag of de organisatie in het verleden ook daadwerkelijk in
					 staat is gebleken de eigen doestellingen te realiseren. Een aanwijzing kan
					 voorts zijn het aantal benadeelden dat aangesloten is bij of lid is van de
					 organisatie en de vraag in hoeverre benadeelden zelf de collectieve actie
					 ondersteunen. Indien de hierboven genoemde claimcode tot stand is gekomen kan
					 ook van betekenis zijn of de eisende organisaties aan de daarin opgenomen
					 «principes» voldoet. Voorts kan bij een ad hoc opgerichte stichting van
					 belang zijn of deze is opgericht door reeds bestaande organisaties die in het
					 verleden succesvol de belangen van de betrokkenen hebben behartigd. Ook kan een
					 aanwijzing zijn of de organisatie ter zake van de gebeurtenis waardoor velen
					 gedupeerd zijn niet alleen voor de veroorzaker(s), maar bijvoorbeeld ook voor
					 de overheid als gesprekspartner is opgetreden. Het optreden als spreekbuis in
					 de media kan ook een aanwijzing zijn. Bij de vraag in hoeverre betrokkenen
					 uiteindelijk baat hebben bij de collectieve actie ingesteld tegen een
					 buitenlandse gedaagde, is van groot belang of een veroordelend vonnis
					 daadwerkelijk ten uitvoer kan worden gelegd.
 Indien een organisatie om oneigenlijke motieven een
					 collectieve actie instelt, kan dit in bepaalde gevallen eveneens worden
					 aangemerkt als misbruik van procesbevoegdheid (artikelen 3:13 jo 15 BW). De
					 mogelijkheid derhalve om de eisende organisatie niet-ontvankelijk te verklaren
					 indien de belangen van de personen voor wie wordt opgekomen, onvoldoende
					 gewaarborgd zijn, zal in die gevallen ook bereikt kunnen worden door een beroep
					 te doen op misbruik van procesbevoegdheid en kan in dat geval als een
					 concretisering daarvan worden gezien. Verwantschap vertoont dit voorts met de
					 mogelijkheid die artikel 81 Rv aan de kantonrechter biedt om een
					 bijstandverlener of een gemachtigde te weigeren indien ernstige bezwaren tegen
					 die persoon bestaan, waarbij ook gedacht kan worden aan evident handelen in
					 strijd met de belangen van de partij voor wie wordt opgetreden. Deze bepaling
					 mist overigens in een collectieve actie toepassing, omdat de eisende
					 organisatie hier zelf procespartij is, en voorts omdat collectieve acties
					 vrijwel nimmer door de kantonrechter behandeld worden.
 
 
 3.
 In het algemeen gedeelte van deze toelichting is erop gewezen
					 dat de toenemende massaliteit en schaalvergroting in ons recht hebben geleid
					 tot steeds meer collectieve geschillen en er bijgevolg aan hebben bijgedragen
					 dat steeds veelvuldiger gebruik wordt gemaakt van het collectief actierecht.
					 Dit valt toe te juichen omdat in deze gevallen een individueel optreden vaak
					 niet mogelijk is of omdat een collectief optreden efficiënt en in het belang
					 van alle betrokkenen is. Het voordeel van een efficiënte rechtspleging gaat
					 echter deels teniet indien er ter beslechting van eenzelfde collectief geschil
					 meerdere belangenorganisaties een collectieve actie aanhangig maken, al dan
					 niet voor verschillende rechters. Een dergelijke samenloop is daarom
					 onwenselijk, ook omdat het voor de gedaagde kostenverhogend werkt en vaak
					 nodeloos veel tijd vergt van de rechtspraak. Het kan bovendien leiden tot
					 tegenstrijdige uitspraken. De Adviescommissie voor Burgerlijk Procesrecht en
					 SAM hebben hier in hun adviezen aandacht voor gevraagd.
 Artikel 220 Rv. voorziet reeds in de mogelijkheid van
					 verwijzing indien meerdere collectieve acties bij verschillende rechters van
					 gelijke rang aanhangig zijn, terwijl artikel 222 Rv. voorziet in de
					 mogelijkheid van voeging indien meerdere collectieve acties bij dezelfde
					 rechter aanhangig zijn. Deze bepalingen zijn echter in zoverre te beperkt dat
					 verwijzing en voeging alleen door partijen kan worden gevorderd, terwijl de
					 hierboven beschreven nadelen van samenloop van collectieve acties
					 rechtvaardigen dat de rechter ook ambtshalve de bevoegdheid zou moeten hebben
					 om te verwijzen of te voegen. Het aan artikel 305a toe te voegen lid 6, geeft
					 de rechter deze bevoegdheid. Ambtshalve verwijzing of voeging is niet meer
					 mogelijk nadat de rechter de dag heeft bepaald waarop het vonnis zal worden
					 uitgesproken. In dat geval is de procedure zover gevorderd dat de voordelen van
					 verwijzing en voeging, zoals de proceseconomie die daarmee gediend is, dan
					 grotendeels afwezig zijn en niet meer opwegen tegen de nadelen daarvan.
 
 
 4.
 Over de gronden van verwijzing en voeging zij nog het
					 volgende opgemerkt. Verwijzing en voeging zijn mogelijk wegens litispendentie
					 en connexiteit. Men spreekt van litispendentie indien tussen dezelfde partijen
					 over hetzelfde onderwerp reeds een procedure aanhangig is. Men spreekt van
					 connexiteit indien er reeds een procedure aanhangig is die verknocht is aan de
					 procedure tussen partijen, waarbij het zowel kan gaan om een procedure tussen
					 dezelfde partijen, als om een procedure tussen andere partijen. De artikelen
					 220 en 222 Rv. omschrijven niet nader wanneer zaken verknocht zijn, maar gelet
					 op het doel van verwijzing en voeging kan dit aldus worden verstaan dat er een
					 zodanige band tussen beide zaken dient te bestaan, dat een goede rechtsbedeling
					 vraagt om een gelijktijdige behandeling en beslissing door dezelfde rechter.
					 Bij beantwoording van de vraag of, in het geval daarvan sprake is, de rechter
					 kan verwijzen c.q. voegen, komt het vervolgens aan op een belangenafweging.
					 Daarover zij opgemerkt dat juist bij collectieve acties het belang van een
					 goede rechtsbedeling en van het voorkomen van tegenstrijdige beslissingen
					 zwaarwegend is en al snel opweegt tegen de bezwaren die voor partijen verbonden
					 kunnen zijn aan verwijzing en voeging, zoals vertraging van de procedure en –
					 bij verwijzing – het bezwaar dat partijen elders moeten procederen.
 
 
 Artikel II
 Artikel 907
 
 
 1.
 In de huidige redactie van de eerste zin van lid 1 is er
					 onvoldoende rekening mee gehouden dat een overeenkomst kan zijn gesloten door
					 meerdere stichtingen en verenigingen die de belangen behartigen van de personen
					 ten behoeve van wie de overeenkomst is gesloten. De praktijk tot nu toe wijst
					 uit dat dit doorgaans het geval is. De nieuw voorgestelde redactie houdt hier
					 rekening mee. Daarover zij ook opgemerkt dat in deze nieuwe redactie niet
					 vereist is dat iedere stichting of vereniging statutair de belangen van de
					 gehele groep van personen dient te behartigen. Voldoende is dat voor iedere
					 mogelijk te onderscheiden groep van personen (tenminste) één van de
					 contracterende stichtingen of verenigingen statutair de belangen van deze groep
					 behartigt. Zie eveneens de in dit verband voorgestelde wijziging van artikel
					 907 lid 3, onderdeel f, BW.
 Verder is de redactie van deze eerste zin zodanig aangepast
					 dat duidelijk is dat het verzoek aan de rechter om de overeenkomst verbindend
					 te verklaren alleen kan worden gedaan door de contracterende stichtingen en
					 verenigingen en de partijen die zich hebben verbonden tot vergoeding van
					 schade. In de huidige redactie kan dit verzoek worden gedaan door
					 de partijen die de overeenkomst hebben gesloten.
					 Denkbaar is echter dat ook één of meer individuele gedupeerden, zoals een
					 institutionele belegger, partij is of zijn bij de overeenkomst, zoals dat bij
					 de Shell-schikking het geval was. Daartegen bestaat geen bezwaar, maar van de
					 zijde van de gedupeerden moet het verzoek om ook voor andere gedupeerden de
					 overeenkomst verbindend te laten verklaren, alleen kunnen worden gedaan door
					 één of meer stichtingen of verenigingen die de belangen van deze gedupeerden
					 behartigt.
 
 
 2.
 Lid 2 somt de gegevens op die in de overeenkomst in ieder
					 geval dienen te zijn opgenomen, wil de rechter deze verbindend kunnen verklaren
					 (vgl. art. 907 lid 3, onder a). Niet genoemd is in de huidige regeling een
					 omschrijving van de gebeurtenis of gebeurtenissen waarop de overeenkomst
					 betrekking heeft. Artikel 1013, eerste lid, onderdeel b, Rv, verlangt daarvan
					 wel een vermelding in het verzoekschrift. Dit is evenwel een zo essentieel
					 gegeven, dat een vermelding daarvan in de overeenkomst niet gemist kan worden.
					 De voorgestelde wijziging van lid 2 verplicht daartoe.
 
 
 3.
 Lid 3, onderdeel c, verlangt dat voldoende zekerheid is
					 gesteld voor de voldoening van de vorderingen van degenen ten behoeve van wie
					 de overeenkomst is gesloten. Dit onderdeel is vooral geschreven vanuit de
					 gedachte dat de overeenkomst voorziet in vergoedingen. De Dexia-zaak maakt
					 echter duidelijk dat niet ondenkbaar is dat de juridische vorderingen in een
					 geval van een massaclaim ook een andere kan zijn dan schadevergoeding. De in
					 deze zaak gesloten overeenkomst voorzag in een gehele of gedeeltelijke
					 kwijtschelding van de (rest)schulden van de gedupeerden. De nieuwe redactie van
					 onderdeel c is daarom ruimer geredigeerd: de rechter dient te toetsen of
					 voldoende zeker is dat de uit de overeenkomst voortvloeiende rechten van de
					 personen ten behoeve van wie de overeenkomst is gesloten, kunnen worden
					 nagekomen.
 
 
 4.
 Het huidige onderdeel d van lid 3 verlangt dat de
					 overeenkomst voorziet in een onafhankelijke vaststelling van de vergoedingen
					 waarop een gerechtigde krachtens de overeenkomst aanspraak maakt. In de
					 toelichting op dit onderdeel is daarover opgemerkt dat daarmee bereikt wordt
					 dat de uitvoering en afwikkeling van de overeenkomst zoveel als mogelijk buiten
					 de rechter om plaatsvindt. Dit kan de indruk wekken dat de beslissing over de
					 vergoeding waarop een gerechtigde aanspraak kan maken door een onafhankelijke
					 commissie dient te geschieden, en dat eventuele geschillen daaromtrent
					 vervolgens door een onafhankelijke geschillencommissie dienen te worden
					 beslecht. Dit is te streng. Er is immers geen bezwaar tegen de uitvoering van
					 de overeenkomst in handen te leggen van één of beide partijen, mits bij een
					 geschil daaromtrent de overeenkomst voorziet in de mogelijkheid van een
					 onafhankelijke geschillencommissie. Te bedenken valt daarbij dat de
					 overeenkomst ook niet altijd uitvoering behoeft in die zin dat in alle gevallen
					 vastgesteld dient te worden waarop een gerechtigde aanspraak maakt. Denk weer
					 aan de kwijtschelding van een schuld. Dit bewerkstelligt de overeenkomst zelf.
					 Denkbaar is dan wel dat er een geschil kan ontstaan over de vraag of en in
					 welke mate ingevolge de overeenkomst een schuld is kwijtgescholden. In het
					 belang van de personen ten behoeve van wie de overeenkomst is gesloten, is
					 derhalve voldoende dat de overeenkomst voorziet in de mogelijkheid van een
					 onafhankelijke beslechting van geschillen die uit de overeenkomst kunnen
					 voortvloeien door een ander dan de rechter die volgens de wet bevoegd zou zijn.
					 Zie de nieuw voorgestelde redactie van onderdeel d. Daarover zij nog opgemerkt
					 dat zowel in de Dexia-, als in de Shell-schikking, de personen ten behoeve van
					 wie de overeenkomst is gesloten de keuze hebben om een geschil, ofwel aan de in
					 het leven geroepen geschillencommissie, dan wel direct aan de rechter voor te
					 leggen. Daartegen bestaat geen bezwaar en het nieuwe onderdeel d staat dat ook
					 uitdrukkelijk toe. Dit is immers een uitbreiding van de mogelijkheden aan
					 geschilbeslechting die aan een gerechtigde geboden worden. Bovendien is soms
					 onvermijdelijk dat de rechter een geschil dat uit de overeenkomst voortvloeit,
					 beslecht. Te denken valt wederom aan de kwijtschelding van een schuld. Indien
					 de schuldeiser bij de rechter voldoening van een schuld vordert, maar er een
					 geschil is met de schuldenaar of en in hoeverre deze schuld ingevolge de
					 overeenkomst is kwijtgescholden, dan zal de rechter hierover een beslissing
					 moeten nemen.
 
 
 5.
 Evenals lid 1 van artikel 907, houdt het huidige onderdeel f
					 van lid 3 er onvoldoende rekening mee dat een overeenkomst kan zijn gesloten
					 door meerdere stichtingen en verenigingen. De nieuw voorgestelde redactie houdt
					 hier wel rekening mee. Daarover zij ook opgemerkt dat in deze nieuwe redactie
					 niet vereist is dat iedere stichting of vereniging voldoende representatief is
					 ter zake van de belangen van de gehele groep van personen ten behoeve van wie
					 de overeenkomst is gesloten. Voldoende is dat voor iedere mogelijk te
					 onderscheiden groep van personen (tenminste) één van de contracterende
					 stichtingen of verenigingen ter zake van hun belangen voldoende representatief
					 is.
 
 
 6.
 Indien de rechter oordeelt dat de overeenkomst niet voldoet
					 aan één of meer vereisten die aan de overeenkomst worden gesteld om deze
					 verbindend te kunnen verklaren, dan wel bepaalde onderdelen van de overeenkomst
					 onduidelijk zijn geredigeerd, kan de rechter ingevolge lid 4 de partijen de
					 gelegenheid geven de overeenkomst aan te vullen of te wijzigen. De rechter kan
					 niet uit eigen beweging de overeenkomst aanvullen of wijzigen. De partijen bij
					 de overeenkomst dienen derhalve overeenstemming te bereiken over de aanvulling
					 of wijziging. Dit kan echter tot gevolg hebben dat de procedure daardoor
					 vertraging oploopt. Praktisch is daarom dat de rechter ook de bevoegdheid heeft
					 om de overeenkomst met instemming van partijen aan te vullen of te wijzigen.
					 Dit is ook geschied in de Shell- en Vedior-zaak. Daar is vervolgens melding van
					 gedaan in de beschikkingen tot verbindendverklaring. In de nieuwe redactie van
					 lid 4 is deze bevoegdheid met zoveel woorden opgenomen. Daarover zij nog
					 opgemerkt dat van een aanvulling of wijziging ook melding wordt gedaan in de
					 beschikking tot verbindendverklaring, indien de partijen de overeenkomst hebben
					 aangevuld of gewijzigd.
 
 
 7.
 Indien aan de rechter het verzoek wordt gedaan om een
					 overeenkomst verbindend te verklaren, leidt dat ingevolge artikel 1015, eerste
					 lid, Rv tot schorsing van individuele procedures betreffende geschillen in de
					 beëindiging waarvan de overeenkomst voorziet. Om te voorkomen dat als gevolg
					 daarvan gedurende de behandeling van het verzoek individuele rechtsvorderingen
					 verjaren, bepaalt lid 5 dat het verzoek de verjaring stuit. De huidige redactie
					 van lid 5 is onoverzichtelijk. Daarom wordt een nieuwe redactie voorgesteld.
					 Daarover zij nog het volgende opgemerkt. Indien een gerechtigde een opt
					 out-verklaring heeft uitgebracht, begint anders dan in het huidige lid 5 niet
					 op de daarop volgende dag een nieuwe verjaringstermijn te lopen, maar ingevolge
					 onderdeel b op de dag volgende op die waarop de opt out-termijn is afgelopen.
					 Deze wijziging hangt samen met de wijziging van artikel 1015, tweede lid, Rv,
					 die bewerkstelligt dat een geschorst geding ook niet eerder kan worden hervat
					 dan nadat de opt out-termijn is verstreken. Voorts zij opgemerkt dat thans,
					 ingevolge artikel 3:319 lid 2 BW, de nieuwe verjaringstermijn doorgaans vijf
					 jaar is. De praktijk wijst uit dat deze termijn tot gevolg heeft dat vele
					 gerechtigden die van hun opt out-bevoegdheid gebruik hebben gemaakt, vaak
					 langere tijd nadien geen verdere juridische stappen ondernemen. Dit heeft weer
					 tot gevolg dat zelfs na een verbindendverklaring een definitieve afwikkeling
					 van de zaak toch nog lang op zich kan laten wachten. In de nieuwe redactie is
					 daarom een nieuwe verjaringstermijn van twee jaren opgenomen. De NVvR heeft in
					 haar advies opgemerkt deze verkorting vanuit het perspectief van de gerechtigde
					 niet sterk gemotiveerd te vinden. Daarover valt op te merken dat een termijn
					 van twee jaar de gerechtigde die van zijn opt out-bevoegdheid gebruik heeft
					 gemaakt ruim voldoende tijd biedt om verdere juridische stappen te ondernemen.
					 Bedacht zij dat de gerechtigde op dat moment ook in staat is om juridische
					 actie te ondernemen en het langdurig uitstellen daarvan onnodig nadelig is voor
					 zijn wederpartij.
 
 
 8.
 De Dexia-zaak heeft de vraag opgeroepen of de WCAM wel
					 voldoende toegesneden is op ook andere vormen van massaclaims dan die waarbij
					 schadevergoeding voor een grote groep gedupeerden de inzet is. Bij het
					 ontwerpen van de wet is in eerste instantie gedacht aan een klassiek geval van
					 massaschade, zoals de Des-zaak, oftewel gebeurtenissen waarbij meerdere
					 personen schade lijden. De wet neemt dan ook als uitgangspunt dat de
					 overeenkomst strekt tot vergoeding van schade. Zie bijvoorbeeld artikel 7:907
					 lid 1 BW. De Dexia-zaak maakt echter duidelijk dat denkbaar is dat de
					 vorderingen in een geval van massaclaims geen vorderingen tot vergoeding van
					 schade zijn. De acties die in deze zaak aan de orde waren, waren veelal
					 gebaseerd op de stelling dat de effectenlease-overeenkomsten nietig of
					 vernietigbaar zijn. De Dexia-schikking voorzag vervolgens in een gehele of
					 gedeeltelijke kwijtschelding van resterende schulden. Uit het arrest van het
					 gerechtshof te Amsterdam in de Dexia-zaak blijkt dat de WCAM er desondanks niet
					 aan in de weg stond om deze zaak daarmee af te wikkelen. Desalniettemin verdient het aanbeveling om de WCAM
					 zodanig aan te passen dat zonder enige twijfel is dat de WCAM een ruim
					 toepassingsbereik heeft en dus ook andere massaclaims met gebruikmaking van
					 deze wet kunnen worden afgewikkeld. In de bepalingen in het Wetboek van
					 Burgerlijke Rechtsvordering (artt. 1013 tot en met 1018 Rv) is dit geschied
					 door die bepalingen waarin de woorden «vergoeding» en «schadevergoeding»
					 zijn opgenomen, anders te redigeren. Een dergelijke redactionele aanpassing is
					 voor de bepalingen in het Burgerlijk Wetboek (artt. 7:907 tot en met 910 BW)
					 niet eenvoudig door te voeren. Met het voorgestelde lid 7 wordt evenwel
					 hetzelfde bereikt. Dit lid brengt tot uitdrukking dat de artikelen 907 tot en
					 met 910 van overeenkomstige toepassing zijn op overeenkomsten die eveneens de
					 strekking hebben om voor personen die door een gebeurtenis benadeeld zijn, een
					 recht te scheppen om een beroep op de overeenkomst te doen, maar dan een ander
					 recht dan een aanspraak op schadevergoeding. Te denken valt dan bijvoorbeeld
					 weer aan een kwijtschelding van een schuld. De redactie van dit lid is ontleend
					 aan artikel 6:253 lid 1 BW.
 
 
 9.
 Indien in een geval van massaschade aan de rechter het
					 verzoek wordt gedaan om een overeenkomst verbindend te verklaren, leidt dat
					 ingevolge artikel 1015, eerste lid, Rv tot schorsing van individuele procedures
					 waarin schadevergoeding wordt gevorderd. Denkbaar is dat de procedure tot
					 verbindendverklaring zolang duurt en nog dreigt te duren dat een gerechtigde
					 tot een vergoeding daardoor in financiële nood komt te verkeren indien zijn
					 schade niet spoedig wordt vergoed. In dat geval kan ingevolge artikel 1015,
					 tweede lid, onder e, Rv de individuele procedure worden hervat. Een schorsing
					 van individuele procedures kan voor de personen ten behoeve van wie de
					 overeenkomst is gesloten, ook een ander nadeel tot gevolg hebben, en wel indien
					 op deze personen een verbintenis rust. Denkbaar is bijvoorbeeld dat in geschil
					 is of bepaalde overeenkomsten waaruit voor de benadeelden een verbintenis tot
					 betaling van een geldsom voortvloeit, nietig of vernietigbaar zijn. Ter
					 beëindiging van dit geschil wordt een overeenkomst gesloten en de rechter
					 wordt verzocht deze overeenkomst verbindend te verklaren. In voordien al
					 lopende individuele procedures wordt van de benadeelden nakoming van deze
					 verbintenissen gevorderd, welke procedures door het verzoek worden geschorst.
					 Indien het verzoek tot verbindendverklaring vervolgens wordt afgewezen en deze
					 individuele procedures worden hervat, is de vertragingsschade die de
					 benadeelden verschuldigd zijn omvangrijker door schorsing van deze procedures.
					 Het nieuw voorgestelde lid 8 voorkomt dit doordat het bepaalt dat de personen
					 ten behoeve van wie de overeenkomst is gesloten bevoegd zijn om gedurende de
					 tijd dat het verzoek in behandeling is, de nakoming van op hun rustende
					 verbintenissen op te schorten. Opschorting heeft tot gevolg dat de benadeelden
					 gedurende deze periode niet in verzuim zijn en dus over deze tijd geen
					 schadevergoeding verschuldigd zijn (artt. 6:74, 81 en 119 BW).
 
 
 De NOvA heeft zich afgevraagd of dit opschortingsrecht niet te
				ruim is geformuleerd. Denkbaar is immers dat een betalingsverplichting
				gedeeltelijk wordt kwijtgescholden. Met het oog hierop is de formulering
				aangepast: de personen ten behoeve van wie de overeenkomst is gesloten zijn
				bevoegd de nakoming van op hun rustende verbintenissen op te schorten
				voor zover de overeenkomst voorziet in de
				beëindiging van een geschil daaromtrent. Niet overgenomen is de suggestie van
				de NOvA en SAM om het opschortingsrecht niet in de wet te regelen, maar aan
				partijen over te laten. Deze materie behoort immers niet ter vrije bepaling van
				partijen te staan.
 Artikel 908
 Indien het verzoek tot verbindendverklaring is toegewezen, sluit
				de tekst van artikel 1018, eerste lid, Rv niet uit dat daartegen door de
				verzoekers beroep in cassatie wordt ingesteld. Nog afgezien van de vraag of
				artikel 3:303 BW zich daartegen verzet, is onwaarschijnlijk dat verzoekers
				tegen een toewijzing beroep in cassatie willen instellen. De praktijk laat ook
				zien dat partijen in de uitspraak berusten, zodat deze eerder onherroepelijk is
				(artt. 400 jo 426, vierde lid, Rv). Om de wet bij deze praktijk aan te laten
				sluiten wordt artikel 1018, eerste lid, Rv, gewijzigd. Beroep in cassatie staat
				uitsluitend open indien het verzoek wordt afgewezen. In lid 1 van artikel 908
				kan daarom het woord «onherroepelijk» vervallen.
 Artikel III
 Artikel 1013
 
 
 1.
 Artikel 1013, eerste lid, onder c, Rv. schrijft voor dat in
					 het verzoekschrift de namen en de woonplaatsen van de aan de verzoekers bekende
					 personen ten behoeve van wie de overeenkomst is gesloten, worden vermeld. Dit
					 is volgens de toelichting van belang in verband met de in artikel 1013, vijfde
					 lid, Rv. voorgeschreven wijze van oproeping, voorzover deze bij brief
					 geschiedt. Omdat evenwel als uitgangspunt geldt dat de verzoekers zorgdragen
					 voor de oproeping, is er in verband daarmee geen reden om deze personen in het
					 verzoekschrift te vermelden. Daarbij komt dat in een procedure met veel bekende
					 personen deze eis tot een ellenlang verzoekschrift leidt. Om redenen van
					 efficiëntie heeft het Hof Amsterdam het daarom toegestaan dat de namen en
					 woonplaatsen van de aan de verzoekers bekende personen, in een bijlage van het
					 verzoekschrift worden opgenomen. In de Vie d’Or-zaak is het de verzoekers
					 toegestaan om deze gegevens per cd-rom te overleggen. In dit voorstel wordt bij
					 deze praktijk aangesloten. Het hierboven genoemde onderdeel c vervalt. Dit
					 betekent dat deze gegevens niet meer in het verzoekschrift behoeven te worden
					 vermeld. In de plaats daarvan wordt in een nieuw voorgesteld zesde lid bepaald
					 dat de rechter verzoekers kan bevelen dat de namen en woonplaatsen van de aan
					 hun bekende personen, uiterlijk op een door de rechter te bepalen dag en op een
					 door hem te bepalen wijze aan hem worden overlegd. Deze wijziging maakt het
					 noodzakelijk dat in de eerste zin van het vijfde lid de woorden «in het eerste
					 lid, onder c» bedoelde personen vervangen worden door «aan de verzoekers
					 bekende personen».
 
 
 2.
 Gezien het mogelijk grote aantal bij de procedure betrokken
					 personen ten behoeve van wie de overeenkomst is gesloten, is het niet steeds
					 goed mogelijk om aan eenieder een afschrift van het verzoekschrift, de
					 verweerschriften en de overige op de zaak betrekking hebbende stukken toe te
					 zenden. Dat is ook niet nodig. Ingevolge artikel 279 , tweede lid, Rv. kan de
					 rechter bepalen dat een oproeping niet vergezeld behoeft te gaan van
					 afschriften van het verzoekschrift. Artikel 1013, vierde lid, Rv. bepaalt
					 voorts dat geen afschriften van de verweerschriften en de overige stukken
					 behoeven te worden verzonden. Ingevolge artikel 290, eerste en tweede lid, Rv.
					 dienen deze stukken echter wel ter griffie ter inzage en afschrift te liggen
					 voor deze personen. Bij een zo groot aantal belanghebbenden als in de Dexia- en
					 Shell-zaak kan dit voor de griffie echter ook tot grote praktische problemen
					 leiden. Het hof te Amsterdam heeft daarom in deze zaken bepaald dat deze
					 stukken op de websites van het hof en op die van de verzoekers worden
					 geplaatst. Het nemen van inzage in en het verkrijgen van afschrift van deze
					 stukken kan via deze websites plaatsvinden. Dit biedt ook goede mogelijkheden
					 voor buiten Nederland woonachtige belanghebbenden om op eenvoudige wijze inzage
					 in deze stukken te verkrijgen. Daarnaast heeft het hof bepaald dat de
					 verzoekers aan belanghebbenden op hun verzoek een afschrift (op papier of
					 elektronisch) van deze stukken verstrekken. De praktijk wijst uit dat het
					 benutten van de mogelijkheden die internet biedt ten aanzien van deze wijze van
					 het verkrijgen van inzage en afschrift, goed heeft gefunctioneerd. Het
					 voorgestelde vierde lid biedt de rechter daarom de bevoegdheid om deze
					 mogelijkheden ten volle te benutten. Ten behoeve van de buiten Nederland
					 woonachtige benadeelden wordt het hof bovendien de bevoegdheid gegeven om te
					 bevelen dat van deze stukken een vertaling wordt gemaakt in één of meer
					 andere talen dan de Nederlandse taal. Zie ook de voorgestelde wijziging van
					 artikel 1017, tweede lid, Rv.
 
 
 3.
 De bevoegdheid voor de rechter om te bevelen dat de zojuist
					 genoemde stukken op één of meer internetadressen worden geplaatst, noodzaakt
					 tot aanpassing van de vierde zin van lid 5, dat immers uitgaat van de situatie
					 dat bepaalde stukken ter inzage en afschrift liggen bij de griffie.
 
 
 4.
 Indien in een faillissement de curator de overeenkomst heeft
					 gesloten, zijn ook de andere schuldeisers dan degene ten behoeve van wie de
					 overeenkomst is gesloten belanghebbenden in de procedure, omdat de aanspraken
					 die krachtens de overeenkomst worden toegekend aan de personen ten behoeve van
					 wie de overeenkomst is gesloten, ook rechtstreeks van invloed zijn op hetgeen
					 deze schuldeisers uiteindelijk verkrijgen. Met het oog daarop wordt aan het
					 vijfde lid een zevende zin toegevoegd waarin is bepaald dat de rechter de
					 verzoekers op een door hem te bepalen wijze oproeping gelast van bekende en
					 onbekende schuldeisers. Denkbaar is bijvoorbeeld dat de rechter gelast dat de
					 bekende schuldeiser bij gewone brief worden opgeroepen (vergelijk ook artikel
					 109 Fw), en de onbekende door aankondiging in één of meer door de rechter aan
					 te wijzen nieuwsbladen.
 
 
 5.
 In het algemeen gedeelte van deze toelichting is de
					 aanbeveling besproken uit het onderzoek, The Dutch Collective Settlements Act
					 and Private International Law, om de wijze van oproeping van buitenlandse
					 benadeelden in de wet te expliciteren, zodat de rechter een bepaalde wijze van
					 oproeping kan bevelen of goedkeuren. De onderzoekers doelen daarbij op de
					 oproeping van buitenlandse benadeelden in het geval niet een verordening of een
					 verdrag een bepaalde wijze van oproeping voorschrijft. Te denken valt
					 bijvoorbeeld aan de oproeping van onbekende buitenlandse belanghebbenden of aan
					 de oproeping van bekende buitenlandse belanghebbenden zonder een bekende
					 woonplaats of een bekend werkelijk verblijf. Dit betekent dat men in die
					 gevallen terugvalt op de wijze van oproeping zoals die is geregeld in de
					 artikelen 1013, vijfde lid, Rv. Deze bepaling biedt de rechter voldoende ruimte
					 om een adequate wijze van oproeping te gelasten. De onderzoekers bevelen aan
					 deze ruimte voor het bepalen van de wijze van oproeping van buitenlandse
					 benadeelden in de wet te expliciteren, zodat de rechter een bepaalde wijze van
					 oproeping of aankondiging beveelt of goedkeurt. Aan deze aanbeveling is gevolg
					 gegeven. De voorgestelde achtste zin van het vijfde lid bepaalt dat de rechter
					 in alle gevallen een door hem te bepalen wijze van oproeping gelast van de
					 personen ten behoeve van wie de overeenkomst is gesloten en die geen woonplaats
					 of verblijf in Nederland hebben, in het geval een voor Nederland bindende
					 internationale of Unie-regeling niet een wijze van oproeping voorschrijft.
					 Zonodig kan de rechter daarbij gelasten dat de oproeping geschiedt in één of
					 meer andere talen dan de Nederlandse taal. In zijn advisering heeft de Rvdr
					 opgemerkt de uitdrukkelijke vermelding van deze personen overbodig te achten en
					 daarom niet aan de duidelijkheid van de wettelijke regeling bijdraagt. Het nut
					 van een uitdrukkelijke vermelding is evenwel dat de rechter zich er in het
					 bijzonder van dient te vergewissen op welke wijze deze groep moet worden
					 opgeroepen. Aannemelijk is bijvoorbeeld dat voor deze groep personen een andere
					 oproeping wenselijk is dan voor de in Nederland woonachtige personen. Voorts is
					 zeer goed denkbaar dat ook binnen deze groep personen de meest wenselijke wijze
					 van oproeping verschilt. De nieuw voorgestelde zin dwingt de rechter zich
					 daarvan rekenschap te geven.
 
 
 6.
 Hierboven is toegelicht waarom niet langer de eis gesteld
					 wordt dat in het verzoekschrift de namen en de woonplaatsen van de aan de
					 verzoekers bekende personen ten behoeve van wie de overeenkomst is gesloten,
					 worden vermeld. In de plaats daarvan wordt in een nieuw voorgesteld zesde lid
					 bepaald dat de rechter kan bevelen dat verzoekers de namen en woonplaatsen van
					 de aan hun bekende personen, uiterlijk op een door de rechter te bepalen dag en
					 op een door hem te bepalen wijze aan hem worden overlegd.
 
 
 7.
 Met de complexe WCAM-procedure met per definitie vele
					 belanghebbenden, verdraagt zich bezwaarlijk dat belanghebbenden in deze
					 procedure een zelfstandig verzoek in kunnen dienen. Deze bevoegdheid wordt
					 daarom uitgesloten door in het zevende lid artikel 282, vierde lid, Rv, buiten
					 toepassing te verklaren.
 
 
 8.
 In de vijf in de inleiding genoemde zaken die mede met behulp
					 van de WCAM zijn afgewikkeld, heeft het hof Amsterdam telkens een regiezitting
					 bevolen. Een dergelijke zitting heeft tot doel om uitsluitend met de verzoekers
					 en zonder inhoudelijk op de zaak in te gaan het verdere verloop van de
					 procedure te bespreken. Het hof neemt tijdens zo’n zitting ook een aantal
					 beslissingen, zoals over de wijze van oproeping van belanghebbenden, waaronder
					 de buiten Nederland woonachtige, de uiterlijke datum van indiening van
					 verweerschriften en de datum van mondelinge behandeling. Een regiezitting leidt
					 na overleg tussen de verzoekers en de rechter ook niet zelden tot aanpassing
					 van het verzoekschrift. Zie voorts ook de voorgestelde zevende zin van artikel
					 1013, vijfde lid. Daarin is bepaald dat de rechter in alle gevallen een door
					 hem te bepalen wijze van oproeping gelast van de personen ten behoeve van wie
					 de overeenkomst is gesloten en die geen woonplaats of verblijf in Nederland
					 hebben, in het geval een voor Nederland bindende internationale of
					 Unie-regeling niet een wijze van oproeping voorschrijft. Juist in complexe
					 procedures als deze waar vele derden moeten worden opgeroepen en die ook
					 overigens de nodige planning en organisatie vragen, is een regiezitting zeer
					 zinvol gebleken. Noch de WCAM, noch de (overige) bepalingen van Rv, bieden de
					 rechter een grondslag om een regiezitting te gelasten. Het verdient daarom
					 aanbeveling in de WCAM te bepalen dat de rechter een verschijning van de
					 verzoekers ter terechtzitting kan bevelen teneinde het verdere verloop van de
					 procedure te bespreken en daaromtrent aanwijzigen te verstrekken en bevelen te
					 geven. Het voorgestelde achtste lid voorziet daarin.
 
 
 Artikel 1014
 Artikel 1014 houdt er onvoldoende rekening mee dat een
				belangenorganisatie die ingevolge deze bepaling een verweerschrift kan indienen
				statutair de belangen behartigt van slechts een deel van de personen ten
				behoeve van wie de overeenkomst is gesloten. Daarom wordt voorgesteld het
				tweede woord «de» schrappen.
 Artikel 1015
 
 
 1.
 Het huidige eerste lid biedt de mogelijkheid om tijdens de
					 behandeling van het verzoek lopende procedures tot vergoeding van schade te
					 schorsen. Schorsing kan verzocht worden door degene van wie schadevergoeding
					 wordt gevorderd, indien hij althans partij is bij de overeenkomst en de
					 overeenkomst in een vergoeding van deze schade voorziet. Daarmee is een ieder
					 omvattende afwikkeling beter gegarandeerd met als gevolg dat de overeenkomst
					 voor de aansprakelijke partijen ook meer dan anders het geval zou zijn de door
					 hen gewenste zekerheid ten aanzien van de financiële risico’s biedt.
					 Voorgesteld wordt om het eerste lid op een aantal punten te herzien. In de
					 eerste plaats is de huidige bepaling niet voldoende toegesneden op ook andere
					 vormen van massaclaims dan vorderingen tot schadevergoeding. De nieuwe
					 redactie, die ontleend is aan die van artikel 900 van Boek 7 BW, is daarom
					 neutraler geformuleerd. In de tweede plaats kan volgens de huidige bepaling
					 schorsing alleen worden verzocht door een partij bij de overeenkomst van wie in
					 de procedure schadevergoeding wordt gevorderd. De Dexia-zaak maakt duidelijk
					 dat dit te beperkt is, omdat ook de personen ten behoeve van wie de
					 overeenkomst gesloten is, er belang bij kunnen hebben dat procedures waarbij
					 zij partij zijn, worden geschorst. In de Dexia-zaak was het immers vaak Dexia
					 die in de vele individuele procedures als eisende partij optrad, terwijl de
					 overeenkomst waarvan verbindendverklaring werd gevraagd, voorzag in een gehele
					 of gedeeltelijke kwijtschelding van de schuld. In de nieuwe redactie is mede
					 daarom voor een schorsing van rechtswege gekozen. Daarvoor is ook om de
					 volgende reden gekozen. Thans vindt schorsing plaats door betekening aan de
					 wederpartij dan wel door een daartoe strekkende akte ter rolle (art. 1015,
					 eerste lid jo art. 225, tweede lid, Rv.). Het is doelmatig om de hier bedoelde
					 procedures van rechtswege te schorsen indien het verzoek bij het hof Amsterdam
					 wordt ingediend (vgl. art. 29 Faillissementswet). Dit past bij de gedachte dat
					 als er eenmaal een overeenkomst gesloten is, de afwikkeling – behoudens voor
					 degene die uitstappen – zoveel mogelijk langs deze weg moet plaatsvinden. Het
					 vereiste van een proceshandeling om schorsing te bewerkstelligen is in dat
					 licht overbodig en bij vele gedupeerden ook belastend. Daar staat tegenover dat
					 niet ondenkbaar is dat beide partijen om hun moverende redenen er de voorkeur
					 aan kunnen geven de procedure voort te zetten. In het huidige regime zou dan
					 niet om schorsing verzocht worden. In het tweede lid wordt daarom een
					 instemming van partijen om de procedure te hervatten, als hervattinggrond
					 opgenomen (onderdeel f).
 Het voorstel om de hier bedoelde procedures van rechtswege te
					 schorsen, heeft tot tegengestelde adviezen geleid van de NVvR en de Rvdr. De
					 NVvR merkt op dat niet altijd duidelijk is of een bepaalde procedure onder het
					 bereik van deze bepaling valt en dat het vereiste van een akte zowel voor de
					 rechtbank als voor de wederpartijen zekerheid schept. De Rvdr acht daarentegen
					 deze voorgestelde wijziging bijzonder gelukkig omdat geen proceshandeling meer
					 vereist is om schorsing te bewerkstelligen en daarmee geschillen worden
					 voorkomen over de vraag of een aanhangige procedure wel of niet is, of moet
					 worden geschorst. Inderdaad dient ook bij het vereiste van een akte bij
					 onenigheid daaromtrent nog altijd beoordeeld te worden of de betreffende
					 procedure onder het bereik van deze bepaling valt, en biedt dit derhalve niet
					 de door de NVvR veronderstelde zekerheid. Omdat ik verder met de Rvdr van
					 mening ben dat een schorsing van rechtswege voor de rechtspraktijk een
					 wezenlijke vereenvoudiging oplevert, heb ik alles afwegende deze wijziging
					 gehandhaafd.
 
 
 2.
 Het tweede lid somt de situaties op waarin het geschorste
					 geding kan worden hervat. Deze bepaling wordt op een aantal punten gewijzigd.
					 In de eerste plaats wordt de hierboven genoemde hervattinggrond aan dit lid
					 toegevoegd. De onderdelen a en e houden in de nieuwe redactie rekening met
					 mogelijk andere vormen van massaclaims dan vorderingen tot schadevergoeding. In
					 de nieuwe redactie van onderdeel c wordt er rekening mee gehouden dat er beroep
					 in cassatie openstaat indien het verzoek wordt afgewezen. Het huidige onderdeel
					 f keert in de nieuwe redactie van het tweede lid niet terug. Het nadeel van een
					 hervatting van het geding, louter om de kosten van het geding te vorderen, is
					 dat de rechter het geschil alsnog inhoudelijk dient te beoordelen. Daarbij is
					 ook niet gebleken dat er een behoefte is aan deze hervattinggrond. Mocht er
					 evenwel in een concreet geval hier wel behoefte aan bestaan, dan ligt het voor
					 de hand dat er over de vergoeding van deze kosten in de overeenkomst afspraken
					 worden gemaakt.
 De meest ingrijpende wijziging ondergaat onderdeel b. Dit
					 onderdeel bepaalt in de huidige redactie dat een geschorst geding kan worden
					 hervat zodra een gerechtigde gebruik heeft gemaakt van zijn opt
					 out-mogelijkheid. In de voorgestelde redactie kan een geding niet eerder worden
					 hervat dan nadat de opt out-termijn is verstreken. Dexia-zaak laat zien dat de
					 procedures die tijdens de opt out-termijn zijn hervat tot jurisprudentie heeft
					 geleid die van invloed kan zijn op de beslissing van anderen om al dan niet uit
					 te stappen. Het belangrijkste bezwaar daarvan is dat daardoor de beoogde
					 collectieve afwikkeling kan worden ondermijnd. Een collectieve schikking wordt
					 immers niet zelden gesloten in een situatie waarbij er nog de nodige
					 onzekerheden zijn. Een dergelijke schikking is dan het resultaat van
					 onderhandelingen waarbij door alle partijen – met het oog op deze
					 onzekerheden – concessies worden gedaan. Het is het resultaat van het over en
					 weer gedeeltelijk prijsgeven van oorspronkelijk ingenomen stellingen en
					 standpunten. Gedurende de opt out-periode is het van belang dat deze
					 onzekerheden blijven bestaan om het bereikte evenwicht niet te verstoren.
					 Anders dreigt het gevaar van anti-selectie, namelijk het risico dat benadeelden
					 er bij een «gunstige» uitspraak belang bij hebben om uit te stappen, terwijl
					 zij er bij een «ongunstige» uitspraak juist belang bij hebben om niet uit te
					 stappen. Dit is niet alleen éénzijdig nadelig voor degene die zich bij de
					 overeenkomst tot schadevergoeding of anderszins heeft verbonden, maar kan ook
					 de beoogde collectieve afwikkeling ondermijnen. Daarnaast hebben individuele
					 procedures die nog tijdens de opt out-termijn werden hervat, in sommige
					 gevallen tot tegenstrijdige rechterlijke uitspraken geleid. Deze uitspraken
					 veroorzaakten verwarring bij de overige benadeelden die nog niet hadden
					 besloten of zij gebruik wilden te maken van de opt out mogelijkheid. Bovendien
					 zij bedacht dat niet is gegarandeerd dat een «gunstige» uitspraak in hoger
					 beroep of in cassatie in stand blijft. Dat kan zuur uitpakken voor degenen die
					 in de uitspraak aanleiding zien om uit te stappen, en er vervolgens juist
					 slechter vanaf komen dan wanneer zij daarvan af hadden gezien.
 In de verkregen adviezen wordt in meerderheid ingestemd met
					 deze wijziging. VNO-NCW, MKB-Nederland en VEB onderschrijven deze wijziging. De
					 Raad voor de rechtspraak acht deze wijziging een noemenswaardige verbetering
					 die bijdraagt aan een soepele collectieve afwikkeling van massaschade. De Rvdr
					 merkt onder meer op dat belanghebbenden op grond van de inhoud van de schikking
					 en na afweging van hun goede en kwade kansen kunnen beslissen of zij daaraan
					 gebonden willen zijn, zonder te worden afgeleid door mogelijke tegenstrijdige
					 uitspraken in individuele procedures tijdens de opt out-termijn. De NVvR
					 daarentegen ontraadt deze wijziging. De NVvR ziet – zeer in het kort – als
					 voordeel van uitspraken in individuele procedures gedurende de opt out-termijn,
					 dat deze een mogelijke prikkel vormen voor de aansprakelijke partij om mee te
					 werken aan een evenwichtige overeenkomst. De gedachte daarbij is dat bij een
					 onevenwichtige overeenkomst de uitspraken gedurende de opt out-termijn voor
					 benadeelden gunstiger zullen zijn, en zij daardoor in grote getale gebruik
					 zullen maken van de opt out-mogelijkheid. Dit vooruitzicht is voor een
					 aansprakelijke partij een belangrijke prikkel om vooraf duidelijkheid te
					 verkrijgen over essentiële rechtsvragen om met die kennis een evenwichtige
					 overeenkomst tot stand te brengen. De NVvR denkt daarbij vooral aan het stellen
					 van prejudiciële vragen aan de Hoge Raad. Met de NVvR ben ik van mening dat de
					 mogelijkheid om reeds in een vroeg stadium duidelijkheid te verkrijgen
					 bijdraagt aan een evenwichtige overeenkomst, waardoor minder benadeelden
					 gebruik zullen maken van hun opt out-mogelijkheid. Zie ook Kamerstukken II
					 2010/11, 32 612, nr. 3, p. 3.
					 Dit is ook in het belang van de aansprakelijke partij. Ik zie evenwel niet in
					 hoeverre de mogelijkheid om in de opt out-termijn in individuele procedures een
					 uitspraak te verkrijgen in dit opzicht een belangrijke extra prikkel is. De
					 aansprakelijke partij heeft immers ook zonder deze mogelijkheid reeds belang
					 bij een evenwichtige overeenkomst, omdat anders de kans dat benadeelden gebruik
					 maken van hun opt out-mogelijkheid aanzienlijk groter is. Hierover zij
					 bovendien opgemerkt dat het niet de aansprakelijke partij is die bevoegd is om
					 een prejudiciële vraag te stellen, maar de feitelijke rechter. Hij heeft
					 daarvoor ook niet de instemming van de aansprakelijke partij nodig en tegen de
					 beslissing om een vraag te stelen staat ook geen voorziening open. Ook om die
					 reden zie ik niet in dat een individuele uitspraak in de opt out-termijn in dat
					 opzicht een extra prikkel kan vormen. De nadelen daarvan zijn echter evident,
					 vooral indien dat tot tegenstrijdige uitspraken leidt en bijgevolg onzeker is
					 welke uitspraken in hoger beroep en in cassatie stand houden.
 
 
 3.
 Het vierde lid geeft partijen de mogelijkheid van royement
					 voor de situaties waarin voortzetting van het geding elke zin heeft verloren.
					 In de nieuwe redactie wordt een ander moment aangewezen waarop om royement kan
					 worden verzocht. Dit is, omdat er geen beroep in cassatie meer openstaat indien
					 het verzoek wordt toegewezen, niet meer het moment waarop de beschikking
					 onherroepelijk is geworden, maar het moment waarop de opt out-termijn is
					 verstreken.
 
 
 Artikel 1017
 
 
 1.
 Het tweede lid bepaalt dat de beschikking tot
					 verbindendverklaring en de overeenkomst ten behoeve van de gerechtigden ter
					 inzage en afschrift bij de griffie liggen. Bij een zo groot aantal gerechtigden
					 als in de Dexia- en Shell-zaak kan dit voor de griffie tot grote praktische
					 problemen leiden. Het hof te Amsterdam heeft daarom in deze zaken bepaald dat
					 deze stukken op de websites van het hof en op die van de verzoekers worden
					 geplaatst. Het nemen van inzage in en het verkrijgen van afschrift kan via deze
					 websites plaatsvinden. Dit biedt ook goede mogelijkheden voor buiten Nederland
					 woonachtige belanghebbenden om op eenvoudige wijze inzage in deze stukken te
					 verkrijgen. Daarnaast heeft het hof bepaald dat de verzoekers aan de
					 gerechtigden op hun verzoek een afschrift (op papier of elektronisch) van deze
					 stukken verstrekken. De praktijk wijst uit dat het benutten van de
					 mogelijkheden die internet biedt ten aanzien van deze wijze van het verkrijgen
					 van inzage en afschrift, goed heeft gefunctioneerd. De voorgestelde tweede zin
					 van het tweede lid biedt de rechter daarom de bevoegdheid om deze mogelijkheden
					 ten volle te benutten. Ten behoeve van de buiten Nederland woonachtige
					 gerechtigden wordt het hof bovendien de bevoegdheid gegeven om te bevelen dat
					 van deze stukken een vertaling wordt gemaakt in één of meer andere talen dan
					 de Nederlandse taal. Zie ook de voorgestelde wijziging van artikel 1013, vierde
					 lid, Rv.
 
 
 2.
 Het derde lid ondergaat een aantal wijzigingen. De eerste
					 wijzing hangt samen met de hierboven beschreven aanvulling van het tweede lid.
					 De eerste zin van het huidige derde lid schrijft voor dat aan de bekende
					 gerechtigden bij gewone brief een afschrift van de beschikking wordt verstrekt.
					 Gelet op het mogelijk grote aantal gerechtigden is het doelmatig dat alleen op
					 verzoek van een gerechtigde een afschrift wordt verstrekt, hetgeen verantwoord
					 is nu de beschikking op meerdere websites raadpleegbaar is. De vierde zin van
					 het derde lid bewerkstelligt dat de bekende gerechtigden hiervan op de hoogte
					 worden gebracht. Bekende gerechtigde zijn die personen van wie partijen weten
					 dat zij aan de overeenkomst gebonden zijn. De eerste zin schrijft wel voor dat
					 aan de bekende gerechtigden en aan de in de procedure verschenen rechtspersonen
					 als bedoeld in artikel 1014, zo spoedig mogelijk melding wordt gemaakt van de
					 verbindendverklaring. Dit geschiedt bij gewone brief, maar de rechter kan
					 bepalen dat volstaan kan worden met een aankondiging hiervan in één of meer
					 nieuwsbladen. De vijfde zin van het derde lid is nieuw. Het geeft de rechter de
					 mogelijkheid om te bevelen dat ook melding wordt gemaakt van andere gegevens
					 dan die in de daaraan voorafgaande zinnen zijn opgesomd. De laatste zin van het
					 derde lid vloeit voort uit de aanbeveling uit het onderzoek, The Dutch
					 Collective Settlements Act and Private International Law, om de wijze van
					 aankondiging ten behoeve van buitenlandse benadeelden in de wet te
					 expliciteren, zodat de rechter een bepaalde wijze van aankondiging kan bevelen
					 of goedkeuren. De onderzoekers doelen daarbij op de aankondiging van
					 buitenlandse benadeelden in het geval niet een verordening of een verdrag een
					 bepaalde wijze van aankondiging voorschrijft. Dit betekent dat men in die
					 gevallen terugvalt op de wijze van aankondiging zoals die is geregeld in het
					 onderhavige derde lid. Deze bepaling biedt de rechter voldoende ruimte om een
					 adequate wijze van aankondiging te gelasten, doch de onderzoekers bevelen aan
					 deze ruimte ten behoeve van buitenlandse benadeelden in de wet te expliciteren.
					 Aan deze aanbeveling is gevolg gegeven. De voorgestelde laatste zin van het
					 derde lid bepaalt dat de rechter in alle gevallen een door hem te bepalen wijze
					 van aankondiging gelast ten behoeve van de gerechtigden die geen woonplaats of
					 verblijf in Nederland hebben, in het geval een voor Nederland bindende
					 internationale of Unie-regeling niet een wijze van aankondiging voorschrijft.
					 Zonodig kan de rechter daarbij gelasten dat de aankondiging geschiedt in één
					 of meer andere talen dan de Nederlandse taal.
 
 
 Artikel 1018
 
 
 1.
 Indien het verzoek tot verbindendverklaring is toegewezen,
					 sluit de huidige tekst van het eerste lid niet uit dat daartegen door de
					 verzoekers beroep in cassatie wordt ingesteld. Nog afgezien van de vraag of
					 artikel 3:303 BW zich daartegen verzet, is onwaarschijnlijk dat verzoekers
					 tegen een toewijzing beroep in cassatie willen instellen. De praktijk laat ook
					 zien dat partijen in de uitspraak berusten, zodat deze eerder onherroepelijk is
					 (artt. 400 jo 426, vierde lid, Rv). Artikel 1018, eerste lid, Rv, wordt daarom
					 gewijzigd. Beroep in cassatie staat uitsluitend open indien het verzoek wordt
					 afgewezen. Het belangrijkste gevolg hiervan is dat de aankondiging van de
					 beschikking eerder kan plaatsvinden en daarom de opt out-termijn eerder zal
					 gaan lopen (art. 1017 lid 3 Rv. jo art. 908 lid 2 BW). Daardoor kan ook de
					 afwikkeling eerder van start kan gaan.
 
 
 2.
 De voorgestelde tekst van het tweede lid houdt er rekening
					 mee dat een overeenkomst kan zijn gesloten door meerdere stichtingen en
					 verenigingen die de belangen behartigen van de personen ten behoeve van wie de
					 overeenkomst is gesloten.
 
 
 Artikel 1018a
 
 
 1.
 Uit de in de inleiding genoemde evaluatie van de WCAM bleek
					 dat er behoefte is aan aanvullende maatregelen ter vergroting van de
					 onderhandelingsbereidheid van partijen en ter ondersteuning van de
					 totstandkoming van een collectieve schikking. In de brief aan de Tweede Kamer
					 van 23 oktober 2008 (Kamerstukken II 2008/09,
					 31 762, nr. 1) is als
					 maatregel aangekondigd de invoering van een preprocessuele comparitie. De brief
					 zegt daarover dat deze comparitie voor elk der partijen de bevoegdheid moet
					 bieden om een in vroeg stadium de bijstand van de rechter in te roepen om hen
					 behulpzaam te zijn bij het tot stand brengen van een collectieve regeling. De
					 rechter kan de partijen tijdens een dergelijke comparitie assisteren bij de
					 formulering van de belangrijkste geschilpunten en hen vervolgens stimuleren
					 bijvoorbeeld via de inschakeling van een bemiddelaar tot overeenstemming te
					 komen. De gedachte daarbij, zo zegt de brief, is ook dat een «onwillige»
					 partij met tussenkomst van de rechter mogelijk eerder bereid zal zijn over een
					 schikking te praten.
 
 
 2.
 Al eerder is in het Eindrapport Fundamentele herbezinning de
					 introductie van een verplichte preprocessuele comparitie voorgesteld. Zie
					 W.D.H. Asser, H.A. Groen en J.B.M. Vranken, m.m.v. I.N. Tzankova,
					 Uitgebalanceerd, Den Haag 2006, pp. 121–122. Volgens de rapporteurs kan een
					 dergelijke comparitie voor twee doeleinden worden gebruikt: (i) voor het
					 faciliteren van de totstandkoming van een collectieve schikking en, als deze
					 uitblijft, (ii) ter voorbereiding en/of structurering van een eventuele
					 collectieve actie. De rapporteurs merken op dat de rechter in een dergelijke
					 comparitie bijvoorbeeld de inschakeling van een mediator zou kunnen stimuleren
					 en met partijen de relevante rechtsvragen zou kunnen identificeren waarover
					 overeenstemming bereikt zou moeten worden. Indien een collectieve schikking
					 uitblijft, zou volgens de rapporteurs in een dergelijke comparitie een
					 procesplan kunnen worden opgesteld waarin overeenstemming wordt bereikt over de
					 weg naar de beëindiging van het geschil of de geschillen. Ook Tzankova bepleit
					 in haar proefschrift een bevoegdheid voor één of beide partijen om in een
					 vroeg stadium de bijstand van de rechter in te roepen ten einde en collectieve
					 regeling tot stand te brengen. Zie I.N. Tzankova, Toegang tot het recht bij
					 massaschade, diss. UvT 2007, pp. 158–161. De rechter kan daarbij volgens haar
					 assisteren bij de formulering van de belangrijkste geschilpunten en partijen
					 vervolgens stimuleren om bijvoorbeeld via de inschakeling van een bemiddelaar
					 het geschil geheel of gedeeltelijk buitengerechtelijk te beslechten.
 
 
 3.
 Artikel 1018a strekt tot invoering van een dergelijke
					 preprocessuele comparitie. Deze comparitie kan worden verzocht door een
					 stichting of vereniging die in geval van een massavordering opkomt voor de
					 belangen van de benadeelden en die ingevolge artikel 7:907 lid 1 BW bevoegd zou
					 zijn om de rechter te verzoeken om een WCAM-overeenkomst verbindend te
					 verklaren. Om buiten twijfel te stellen dat de verzoekende stichting of
					 vereniging ook representatief dient te zijn ter zake van de belangen van de
					 benadeelden, wordt in lid 1 verwezen naar artikel 7:907 lid 3, onder f, BW.
					 Tevens kan een dergelijke comparitie verzocht worden door de persoon of de
					 personen die de schade hebben veroorzaakt of anderszins verantwoordelijk zijn
					 voor de gebeurtenis of gelijksoortige gebeurtenissen waardoor een veelheid aan
					 personen benadeeld zijn. Ook kunnen deze partijen gezamenlijk om een dergelijke
					 comparitie verzoeken. De rechtbank is bevoegd om kennis te nemen van een
					 dergelijk verzoek. Nadrukkelijk is niet bepaald dat het verzoek wordt behandeld
					 door de kantonrechter, zodat deze wordt behandeld door de sector civiel. Zie
					 Kamerstukken II, 2000/01, 27 878, nr.
					 3, p. 6. Dit impliceert dat partijen ook bij advocaat dienen te
					 procederen (art. 79, tweede lid, Rv). Relatief bevoegd is de rechter van de
					 woonplaats van de verzoeker of van één de verzoekers (art. 262 Rv.).
 
 
 4.
 De preprocessuele comparitie biedt partijen en de rechter de
					 gelegenheid om te bezien of een collectieve schikking kan worden getroffen dan
					 wel om de verdere afhandeling van de zaak te bespreken. Het doel is om partijen
					 te ondersteunen in buitengerechtelijke onderhandelingen, zodat zij zelf een
					 vaststellingsovereenkomst kunnen sluiten. In zoverre toont de preprocessuele
					 comparitie verwantschap met een deelgeschilprocedure (artikel 1019w e.v. Rv.),
					 zij het dat de rechter, anders dan in deze laatste procedure, geen beslissing
					 neemt over een geschil dat aan de totstandkoming van een
					 vaststellingsovereenkomst in de weg staat. In de preprocessuele comparitie
					 heeft de rechter een meer faciliterende en begeleidende functie. Zo kan tijdens
					 deze comparitie bijvoorbeeld aan de orde komen hoe partijen verder zullen
					 trachten een vaststellingsovereenkomst te bereiken dan wel hoe de verdere wijze
					 van behandeling van geschillen over de massavorderingen plaats zal vinden.
					 Daarbij kan bijvoorbeeld de wenselijkheid van het aanspannen van een
					 collectieve actie dan wel de wenselijkheid van mediation aan de orde komen.
					 Afspraken dienaangaande worden ingevolge artikel 191, tweede lid, tweede en
					 derde zin, Rv, wanneer een partij dat verlangt, met overeenkomstige toepassing
					 van artikel 87, derde lid, Rv in een proces-verbaal vastgelegd.
 
 
 5.
 Een preprocessuele comparitie heeft alleen zin indien alle
					 betrokken partijen verschijnen. Het derde lid bepaalt daarom dat de verzoekers
					 en de andere belanghebbenden die daartoe zijn opgeroepen, verplicht zijn te
					 verschijnen. De verzoeker of andere partij die niet verschijnt, kan door de
					 rechter worden veroordeeld tot vergoeding van de vergeefs aangewende kosten.
					 Dit kunnen de volledige door de andere partijen vergeefs gemaakte kosten zijn.
					 Vergelijk ook artikel 178 Rv. In de overige gevallen heeft de rechter ingevolge
					 artikel 289 Rv. een discretionaire bevoegdheid om al dan niet een veroordeling
					 in de proceskosten uit te spreken.
 
 
 6.
 Omdat de rechter over voldoende informatie dient te
					 beschikken om partijen in een preprocessuele comparitie van dienst te kunnen
					 zijn, dienen partijen in het verzoekschrift onder meer een omschrijving te
					 geven van de gebeurtenis of de gebeurtenissen waarop de comparitie betrekking
					 heeft. Voorts dient omschreven te zijn wat de geschilpunten zijn en op welke
					 punten de rechterlijke tussenkomst wordt verzocht.
 
 
 7.
 De Rvdr ziet de introductie van een preprocessuele comparitie
					 als een interessante procesrechtelijke vernieuwing, die haar waarde in de
					 praktijk zal moeten bewijzen. De Rvdr heeft evenwel op twee punten kritiek. In
					 de eerste plaats acht hij het niet zinvol dat ook door slechts één van de
					 partijen een dergelijke comparitie kan worden verzocht. Dit acht de Rvdr niet
					 zinvol indien bij de andere partij geen bereidheid aanwezig is om aan een
					 schikking mee te werken. Dit gaat echter voorbij aan één van de belangrijkste
					 doelen van deze preprocessuele comparitie, namelijk de bevordering van de
					 onderhandelingsbereidheid. Zoals onder 1. aangegeven is de gedachte daarbij dat
					 een «onwillige» partij met tussenkomst van de rechter mogelijk eerder bereid
					 zal zijn over een schikking te praten. De Rvdr ziet daarbij voorts als bezwaar
					 dat niet-representatieve stichtingen of verenigingen een comparitie kunnen
					 verzoeken. Dat is vanzelfsprekend geenszins de bedoeling en om iedere twijfel
					 op dit punt te vermijden is in lid 1 expliciet verwezen naar artikel 7:907 lid
					 3, onder f, BW. In de tweede plaats beveelt de Rvdr aan partijen de
					 keuzemogelijkheid te bieden om deze comparitie ook te doen laten plaatsvinden
					 voor de WCAM-rechter, derhalve het gerechtshof te Amsterdam. De Rvdr komt tot
					 die aanbeveling omdat hij het bereiken van een collectieve schikking en het
					 verbindend verklaren daarvan ziet als liggend in elkaars verlengde en met
					 hetzelfde doel: de collectieve afwikkeling van massaschade door een schikking.
					 Het evidente bezwaar is evenwel dat de rechter met wiens bijstand een
					 collectieve schikking tot stand is gekomen, vervolgens moet oordelen over de
					 vraag of deze verbindend kan worden verklaard. Al snel zou het bezwaar kunnen
					 worden geopperd dat deze rechter niet onafhankelijk is. Deze aanbeveling is
					 daarom niet overgenomen.
 
 
 Artikel IV
 Artikelen 26 en 110
 
 Zoals in het algemeen gedeelte van deze toelichting uiteen is
				 gezet voorziet dit wetsvoorstel in een zodanige aanpassing van de
				 Faillissementswet dat vorderingen waarop schuldeisers krachtens een door de
				 curator gesloten en verbindend verklaarde WCAM-overeenkomst aanspraak maken,
				 niet ter verificatie behoeven te worden ingediend. Dit wordt door aanpassing
				 van de artikelen 26 en 110 bewerkstelligd. De gang van zaken is aldus dat de
				 WCAM-procedure de kostbare en tijdrovende verificatieprocedure vervangt, waarna
				 de aanspraken krachtens de WCAM-overeenkomst vervolgens door plaatsing op de
				 uitdelingslijst volgens de gewone regeling van de vereffening worden voldaan.
				 De curator zorgt voor plaatsing op de uitdelingslijst (artikel 180, eerste lid,
				 Fw). Volgens artikel 108 Fw bepaalt de rechter-commissaris overigens wel binnen
				 veertien dagen na de faillietverklaring de dag waarop vorderingen ter
				 verificatie moeten worden ingediend. Deze bepaling biedt de rechter-commissaris
				 echter de ruimte om in overleg met de curator te bepalen dat bepaalde groepen
				 schuldeisers hun vordering voorlopig niet indienen. Dit geeft de curator dan de
				 gelegenheid om ten behoeve van deze schuldeisers een WCAM-overeenkomst te
				 beproeven.
 Zoals opgemerkt zorgt de curator uiteindelijk voor plaatsing
				 van de aanspraken krachtens de verbindend verklaarde WCAM-overeenkomst op de
				 uitdelingslijst. Aan dit laatste gaat nog het volgende vooraf. Omdat een
				 WCAM-overeenkomst een omschrijving bevat van de groepen van de gerechtigden
				 onder de overeenkomst, en derhalve niet steeds bekend is wie de gerechtigden
				 onder de overeenkomst zijn, dienen deze gerechtigden hun vordering waarop zij
				 krachtens de overeenkomst aanspraak maken, op een in de overeenkomst te bepalen
				 wijze in te dienen. Vervolgens dient een beslissing te worden genomen over
				 hetgeen de gerechtigden krachtens de overeenkomst toekomt. De overeenkomst
				 dient dan ook ingevolge artikel 7:907 lid 2, onder e, BW de wijze te
				 omschrijven waarop de vordering wordt ingediend en vastgesteld. Het is
				 vervolgens aan de curator om de aldus vastgestelde vorderingen op de
				 uitdelingslijst te plaatsen.
 De rechter die de WCAM-overeenkomst verbindend verklaart dient
				 er ingevolge artikel 7:907 lid 3, onder c en e, BW op toe te zien dat de
				 overeenkomst schuldeisers voldoende waarborgen biedt om hun vordering
				 daadwerkelijk geldend te maken. De toetsing ingevolge onderdeel c, namelijk dat
				 voldoende zeker is dat de vorderingen waarop de gerechtigden onder de
				 overeenkomst aanspraak maken, kunnen worden nagekomen, verlangt vanzelfsprekend
				 in een situatie van faillissement niet dat deze vorderingen volledig moeten
				 worden voldaan. De WCAM-procedure is er dan immers, evenals de
				 verificatieprocedure die het vervangt, op gericht om vast te stelen op welk
				 bedrag de vordering van de gerechtigden gewaardeerd moeten worden. De toetsing
				 ingevolge dit onderdeel verlangt van de rechter vooral erop toe te zien dat de
				 overeenkomst waarborgt dat voldoende zeker is dat de vorderingen uiteindelijk
				 op de uitdelingslijst geplaatst worden.
 In dit verband is artikel 7:907 lid 6 BW nog van belang. Dit
				 lid maakt het mogelijk om in de overeenkomst een termijn van ten minste één
				 jaar op te nemen waarbinnen een schuldeiser, op straffe van verval van zijn
				 aanspraak, zijn vordering dient in te dienen. Deze termijn kan met het oog op
				 het belang van een vlotte afwikkeling van een faillissement te lang zijn,
				 temeer omdat deze termijn aanvangt op het moment dat de schuldeiser met zijn
				 vordering bekend is geworden. De tweede zin van het derde lid van artikel 110
				 bepaalt daarom dat in de overeenkomst een termijn van ten minste drie maanden
				 na het verstrijken van de opt out-termijn mag worden opgenomen.
 De indiening van de vorderingen die gerechtigden onder een
				 WCAM-overeenkomst toekomen, geschiedt derhalve niet door indiening ter
				 verificatie, maar ingevolge het voorgestelde derde lid van artikel 110 op de
				 wijze als in de overeenkomst is bepaald. Op de indiening van deze vorderingen
				 is derhalve de afdeling over de verificatie van vorderingen niet van
				 toepassing. Het voorgestelde derde lid van artikel 110 is desalniettemin wel
				 opgenomen in de afdeling over de verificatie van vorderingen. De derde zin van
				 het voorgestelde derde lid brengt vervolgens tot uitdrukking dat een aantal
				 bepalingen van de afdeling over de verificatie wel van overeenkomstige
				 toepassing is. Omdat artikel 128 van overeenkomstige toepassing is wordt
				 bewerkstelligd dat de gerechtigden onder een WCAM-overeenkomst voor de
				 vorderingen waarop zij krachtens de overeenkomst aanspraak maken, gedurende het
				 faillissement geen aanspraak op rente maken. Artikel 133 geeft een regel voor
				 de vermoedelijk zelden voorkomende situatie dat de vorderingen waarop krachtens
				 de overeenkomst aanspraak kan worden gemaakt, niet in Nederlands geld zijn
				 uitgedrukt. Bij de hierboven beschreven vaststelling van hetgeen waarop de
				 gerechtigden aanspraak maken, dient de waarde daarvan dan toch in Nederlands
				 geld te worden uitgedrukt. Artikel 136 geeft een regel voor de situatie dat
				 naast de failliet ook één of meer andere partijen zich ingevolge de
				 WCAM-overeenkomst hoofdelijk verbonden hebben om de vorderingen te voldoen
				 waarop krachtens die overeenkomst aanspraak kan worden gemaakt.
 Gerechtigden onder de overeenkomst die de in artikel 908,
				 tweede lid, van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek bedoelde mededeling hebben
				 gedaan (opt out-mededeling), kunnen hun vordering alsnog ter verificatie
				 indienen. Zie artikel 178 Fw.
 
 Artikel 138
 De bevoegdheid van de gefailleerde om aan zijn gezamenlijke
				schuldeisers een akkoord aan te bieden en de bevoegdheid van de curator om een
				WCAM-overeenkomst te sluiten en de rechter te verzoeken deze verbindend te
				verklaren, verdragen zich om een aantal redenen niet met elkaar. In de eerste
				plaats dient een akkoord te worden aangeboden aan de gezamenlijke schuldeisers
				en voorziet een WCAM-overeenkomst in vergoedingen voor weliswaar een grote
				groep schuldeisers, maar doorgaans niet voor alle schuldeisers. In de tweede
				plaats is kenmerkend voor het akkoord dat een gerechtelijke vereffening
				achterwege blijft, terwijl de voorgestelde regeling er juist in voorziet dat de
				aanspraken krachtens de WCAM-overeenkomst door plaatsing op de uitdelingslijst
				volgens de gewone regeling van de vereffening worden voldaan. In de praktijk
				zal het overigens vermoedelijk zelden voorkomen dat in één faillissement
				zowel aan een akkoord als aan een WCAM-overeenkomst behoefte bestaat. Een
				akkoord wordt immers in de regel spoedig na het uitspreken van het
				faillissement aangeboden en daarin dient te zijn voorzien in een regeling voor
				alle schuldeisers. Voorts zij opgemerkt dat in de praktijk zelden een akkoord
				wordt aangeboden. Om bovengenoemde redenen is niettemin een afbakening tussen
				beide vormen van afwikkeling noodzakelijk. De twee aan artikel 138 Fw
				toegevoegde zinnen voorzien daarin.
 Artikelen 179 en 180
 
 Zoals hierboven is aangegeven geschiedt de indiening van de
				 vorderingen die gerechtigden onder een WCAM-overeenkomst toekomen, niet door
				 indiening ter verificatie, maar ingevolge het voorgestelde derde lid van
				 artikel 110 op de wijze als in de overeenkomst is bepaald. Vervolgens wordt op
				 een in de overeenkomst bepaalde wijze een beslissing genomen over hetgeen de
				 gerechtigden krachtens de overeenkomst toekomt. De curator zorgt vervolgens
				 voor plaatsing op de uitdelingslijst. Dit laatste wordt door de voorgestelde
				 wijzigingen van de artikelen 179 en 180 Fw. bewerkstelligd.
 Ter voorkoming van misverstanden zij erop gewezen dat ook met
				 de voorgestelde nieuwe redactie van artikel 179 niet met een uitdeling gewacht
				 behoeft te worden totdat bekend is waarop alle gerechtigden ingevolge de
				 WCAM-overeenkomst aanspraak maken. Steeds wanneer er voldoende gelden aanwezig
				 zijn, kan uitdeling plaatsvinden aan de geverifieerde schuldeisers en aan die
				 gerechtigden ten aanzien van wie een beslissing is genomen over hetgeen hun
				 krachtens de overeenkomst toekomt. Indien de WCAM-procedure nog niet is
				 afgerond, is denkbaar dat al wel een uitdeling plaatsvindt aan de reeds
				 geverifieerde schuldeisers.
 
 Artikel 183
 Door aanpassing van het tweede en derde lid van artikel 183 wordt
				bewerkstelligd dat de curator aan de gerechtigden onder de overeenkomst op
				dezelfde wijze als aan de geverifieerde schudeisers kennis geeft van de
				neerlegging van de uitdelingslijst en het bedrag dat zij volgens de
				uitdelingslijst zullen ontvangen.
 Artikel 186
 
 Ingevolge artikel 184 Fw kan iedere schuldeiser in verzet komen
				 tegen de uitdelingslijst. Dit kan ingevolge artikel 186 eveneens door een
				 schuldeiser wiens vordering niet of voor een te laag bedrag is geverifieerd. De
				 bedoeling van het verzet door deze laatste schuldeiser is om alsnog (voor het
				 juiste bedrag) te worden geverifieerd. Schuldeisers voor wie een overeenkomst
				 verbindend is verklaard kunnen door het voorgestelde vierde lid van artikel 186
				 geen verzet doen tegen de uitdelingslijst als zij menen ten onrechte niet of
				 voor een te laag bedrag op de uitdelingslijst te zijn opgenomen. Bedacht zij
				 immers dat op een in de overeenkomst bepaalde wijze een beslissing wordt
				 genomen over hetgeen de gerechtigden krachtens de overeenkomst toekomt en dat
				 de overeenkomst dient te voorzien in de mogelijkheid van een onafhankelijke
				 beslechting van geschillen daaromtrent (artikel 7:907, derde lid, onderdeel d,
				 BW). Deze schuldeisers hebben derhalve reeds de mogelijkheid gehad om zich te
				 verzetten tegen het bedrag waarop zij volgens een ingevolge de overeenkomst
				 genomen beslissing aanspraak maken.
 Opgemerkt zij nog dat schuldeisers als bedoeld in artikel 110
				 lid 3 Fw, die hun vordering niet tijdig hebben ingediend en wier vordering
				 daarom is vervallen, vanzelfsprekend ook geen verzet kunnen doen tegen de
				 uitdelingslijst. Zij zijn immers door het verval van hun vordering niet langer
				 schuldeiser en missen mitsdien ook de bevoegdheid om in verzet te komen tegen
				 de uitdelingslijst. De Rvdr heeft in zijn aanvullend advies geconstateerd dat
				 deze schuldeisers daardoor niet over de herstelmogelijkheden hebben waarover
				 schuldeisers normaliter in een faillissement beschikken indien zij te laat hun
				 vordering indienen (artikelen 178 en 186 Fw.). Deze constatering is juist,
				 waarbij zij opgemerkt dat dit niet het gevolg is van de onderhavige voorstellen
				 tot wijziging van de Faillissementswet, maar van het thans reeds bestaande
				 artikel 7:907 lid 6 BW, dat de mogelijkheid biedt om in de WCAM-overeenkomst
				 een vervalbeding op te nemen.
 
 
 
 
 
 De minister van
			 Veiligheid en Justitie,
 
 I. W.
 Opstelten