Vervroegde invrijheidstelling; Lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25808, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

08-04-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25808 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam123 en 845, 6, 10 en 117912131415, 26, 30, 31161718192021222324252728293233343536373839404142
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25808Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 60 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 808Vervroegde invrijheidstellingnr. 2LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 27 maart 1998De vaste commissie voor Justitie1 heeft over
de brief van de minister van Justitie van 8 december 1997 inzake vervroegde
invrijheidstelling (kamerstuk 25 808, nr. 1) de navolgende vragen aan
de regering ter beantwoording voorgelegd. Deze vragen, alsmede de daarop op
25 maart 1998 gegeven antwoorden, zijn hieronder afgedrukt.De voorzitter van de commissie,V. A. M. van der BurgDe griffier voor deze lijst,Nava 1Zijn de nadere regels ten aanzien van het penitentiair programma
(PP) reeds opgesteld? Wanneer zullen deze de Kamer bereiken? (blz. 1)Deze nadere regels maken deel uit van de Penitentiaire maatregel. Deze
is bij brief van 6 maart jl. bij uw Kamer voorgehangen, conform de wettelijke
procedure. 2Welke relatie bestaat er tussen de bonus en de wettelijke vervroegde
invrijheidstelling? (blz. 2)De wettelijke VI, dus de VI volgens de bestaande regeling, maakt deel
uit van wat ik heb omschreven als «het normale detentieverloop van een
gemiddelde gedetineerde, dus zonder extra bonus of malus» (blz. 2).
De vervolgens omschreven bonus van een versneld of verdiept detentietraject
komt dus bovenop de wettelijke VI. Met andere woorden, de VI-datum is de voorziene
einddatum van de detentie, waarbinnen eventuele bonussen kunnen worden toegekend. 3 en 8Kan worden aangegeven in welke gevallen, behoudens ontvluchtingen,
de VI niet na twee-derde van de straf plaatsvindt? (pag. 2)Kan de regering voorbeelden geven van zeer ernstige misdragingen
in de zin van artikel 15a, eerste lid sub c Wetboek van Strafrecht? (blz.
3)De meest voorkomende gronden waarop in de afgelopen jaren een vordering
is ingesteld ex artikel 15a, eerste lid, sub c Wetboek van Strafrecht waren
(poging tot) mishandeling, gijzeling, diefstal, overval, bedreiging, bezit
van en/of handel in drugs. Het ging daarbij zowel om incidenten binnen als
buiten de inrichting (bijvoorbeeld tijdens verlof). 4Kan het standpunt dat onttrekking aan of een lichtere misdraging
binnen het PP juist de minst zware inbreuk op de rechtsorde oplevert nader
worden toegelicht? Hoe staat de regering tegenover het standpunt dat onttrekking
aan het PP juist een zware inbreuk op de rechtsorde oplevert? (blz. 3)Een deelnemer aan een penitentiair programma die zich aan de tenuitvoerlegging
daarvan onttrekt, schendt het vertrouwen dat door plaatsing in dat programma
in hem is gesteld op ernstige wijze, en dient daarom ook een passende sanctie
opgelegd te krijgen. Ik ben het daarin geheel met de Kamer eens. In dat licht
heb ik ook de toezegging gedaan dat in dergelijke gevallen betrokkene rechtstreeks
teruggeplaatst zal worden naar een gesloten inrichting. In mijn brief heb
ik toegelicht dat zo'n maatregel nadrukkelijk een maluskarakter heeft (bijv.
op blz. 2/3).Dit neemt niet weg dat op zichzelf beschouwd de onttrekking aan een penitentiair
programma naar mijn overtuiging inderdaad een minder ernstige inbreuk op de
rechtsorde vormt dan bijvoorbeeld de ontvluchting uit een gesloten inrichting.Zoals ik in mijn brief al aangaf, verkeert een deelnemer aan een penitentiair
programma al in de laatste fase van de detentie, en heeft de primaire beveiligingsdoelstelling
van het gevangeniswezen geleidelijk plaats gemaakt voor die van de maatschappelijke
integratie. Ook een «goede» deelnemer aan een penitentiair programma
verkeert dagelijks en het gehele weekend in de vrije maatschappij, terwijl
dit bijvoorbeeld bij een gedetineerde die in een eerder stadium van de detentie
in een gesloten inrichting verblijft nog absoluut niet het geval is. Tegen
die achtergrond heb ik betoogd dat laatstgenoemde vorm van onttrekking
een ernstiger inbreuk op de rechtsorde is. 5, 6, 10 en 11Welke sancties worden toegepast in geval van geweld tegen bewakers
of gedetineerden, vernielingen, het gebruik van drugs in detentie en het ernstig
verwaarlozen van de persoonlijke hygiëne? Zijn de toegepaste sancties
over het algemeen passend? Zo ja, waarom? (blz. 3)Kan het sanctie-instrumentarium voor slecht gedrag nader worden toegelicht?
Is er enige relatie bekend tussen de toegepaste sancties en de recidive van
misdragingen door gedetineerden? (blz. 3)Kan worden aangegeven welke sanctiemogelijkheden in de gevallen van
ernstige vormen van onttrekking aan of misdraging binnen de detentie binnen
het gevangeniswezen open staan. Hoe vaak er wordt gesanctioneerd en op welke
manier wordt gestraft? (blz. 3)Bestaat er een verband tussen het grote aantal – meer dan 1000 –
incidenten en het huidige bonus-malus of sanctiesysteem? (blz. 3)Mogelijke disciplinaire sancties of maatregelen inzake misdragingen door
gedetineerden zijn onder meer:– tijdelijke ontzegging van deelname aan bepaalde regimesactiviteiten,– afzondering op eigen cel (max. 14 dagen),– plaatsing in een strafcel (max. 14 dagen),– intrekking van toegekend verlof (bijv. in het kader van de Algemene
Verlofregeling Gedetineerden) of afwijzing van een verlofaanvraag,– terugplaatsing vanuit een (half)open inrichting naar een (meer)
gesloten inrichting; binnen een gesloten inrichting naar een afdeling met
een beperkter regime, of vanuit een gesloten inrichting naar een andere gesloten
inrichting met een beperkter regime.Met uitzondering van de laatste sanctie is de duur ervan afhankelijk van
de ernst van het gepleegde feit, binnen het in de regelgeving neergelegd maximum.Bij misdragingen door gedetineerden wordt de strafmaat en -soort bepaald
in overeenstemming met de specifieke kenmerken en omstandigheden van de misdraging.
Binnen de geldende regelingen hebben de directeuren van de penitentiaire inrichtingen
daartoe een zekere beleidsvrijheid. De sanctie-oplegging is dus niet automatisch,
zeker voor wat betreft de lengte ervan (binnen de geldende maxima).In algemene termen is niettemin wel sprake van een zekere relatie tussen
de ernst van een misdraging en de ingrijpendheid van de sanctie, en de afzonderlijke
penitentiaire inrichtingen werken doorgaans ook met richtlijnen dienaangaande.Bij geweldpleging jegens personeelsleden volgt plaatsing in een strafcel
en wordt betrokkene vervolgens overgeplaatst naar een andere penitentiaire
inrichting. Bij geweldpleging jegens medegedetineerden volgt eveneens plaatsing
in een strafcel en, afhankelijk van de ernst van het incident, mogelijk (interne)
overplaatsing. Bij beide vormen van geweldpleging (of dreiging daarmee), wordt
in ernstiger gevallen tevens aangifte gedaan bij de politie. Bij vernielingen
kan veelal worden volstaan met afzondering op de eigen cel. Tevens kan de
gedetineerde worden verplicht een schadevergoeding te betalen, tot maximaal
tweemaal het weekloon. Drugsgebruik leidt doorgaans tot plaatsing in een strafcel.
Bij handel in drugs wordt tevens aangifte gedaan bij de politie.Verwaarlozing van de persoonlijke hygiëne acht ik van een andere
orde dan bijvoorbeeld vernielingen of geweldplegingen. Er is daarbij meestal
eerder sprake van een zorgbehoefte dan van een misdraging. Het opleggen van
een straf is dan niet de eerste geïndiceerde reactie.Gezien de eigen bevoegdheden van inrichtingsdirecties en conform het geldende
sturingsconcept zijn de penitentiaire inrichtingen niet gehouden om
periodiek aan het hoofdkantoor of het kerndepartement gespecificeerde opgaven
te doen van alle voorgekomen incidenten en alle daarop getroffen maatregelen.
Op algemeen niveau bestaat wel inzicht in het aantal plaatsingen in een strafcel
en het aantal overplaatsingen van gedetineerden, maar dat is in het onderhavige
kader niet primair van belang (zie daarover mijn antwoorden op vragen 15/26/30/31
en 36). Wel sprake van regeling melding bijzonder voorval.Zoals ik ook in mijn brief heb aangegeven acht ik het huidige sanctie-instrumentarium
zeker toereikend, qua diversiteit en reikwijdte, met die toevoeging dat onder
de Penitentiaire beginselenwet ook de ontzegging van bezoek en het opleggen
van geldboetes als sancties mogelijk zullen worden. In de praktijk blijkt
ook niet dat de mogelijkheden om sancties op te leggen duidelijk tekort zouden
schieten. Ook op deze plaats is het relevant om te verwijzen naar de mogelijkheid
van een vordering tot intrekking van de VI wanneer het om een zeer ernstige
misdraging als bedoeld in de wet gaat.Tot slot merk ik op dat het leeuwendeel van de incidenten van beduidend
minder ernstige aard is dan de hiervóór genoemde categorieën.
In de meeste gevallen gaat het dan om het niet (adequaat) opvolgen van aanwijzingen
van penitentiaire-inrichtingswerkers. Dan kan doorgaans worden volstaan met
afzondering op eigen cel.Er zijn geen gegevens voor handen die indiceren dat het huidige sanctiesysteem
binnen het gevangeniswezen de prevalentie van incidenten beïnvloedt,
noch ten positieve, noch ten negatieve. Uit de karakteristieken van de incidenten,
zoals geweldplegingen tegen personeelsleden, blijkt bijvoorbeeld niet dat
gedetineerden zich minder geremd zouden voelen door een mild sanctiesysteem,
of juist niet nog ernstiger misdragen uit vrees voor de mogelijke sancties.
Het lijken vooral situationele en persoonskenmerken te zijn die incidenten
typeren. In dit verband memoreer ik, dat al bij verschillende gelegenheden
is vastgesteld dat de gedetineerdenpopulatie een steeds zwaardere en moeilijkere
wordt.Dit dunkt mij is een meer voor de hand liggende factor ter verklaring
van het vóórkomen van incidenten.Juist vanwege de andere relevante factoren kan een eventuele causale relatie
tussen een sanctiestelsel en prevalentie van recidive (in misdragingen) naar
zijn aard ook feitelijk niet aangetoond worden.Ook omdat nooit twee volledig vergelijkbare situaties kunnen worden gecreëerd
waarbij slechts het sanctiestelsel verschilt, teneinde het effect daarvan
vast te stellen. Zie ook mijn antwoord op vraag 21.Ten slotte wil ik nog opmerken dat, hoewel een aantal van duizend incidenten
in absolute termen omvangrijk lijkt, en een factor van overweging is in de
discussie over eventuele herziening van de VI-regeling voor wat betreft het
werklasteffect, dit gegeven toch minder ernstig moet worden beoordeeld in
het licht van de bijna 40 000 gedetineerden die jaarlijks in het gevangeniswezen
verblijven, en de veelheid aan dagelijkse interventies/contacten tussen p.i.w.'ers
en gedetineerden. Gemiddeld één serieus incident per veertig
gedetineerden per jaar schetst geen verontrustend beeld van de algemene detentiesituatie. 7Hanteert de regering de stelling dat zonder VI geen sprake kan zijn
van maatschappelijke integratie? (blz. 3)Het is mij niet geheel duidelijk of de Kamer verwijst naar een stelsel
waarin geen VI-regeling zou bestaan of naar een individuele situatie waarinal
dan niet volgens de vigerende regeling-VI niet zou worden toegekend.
In beide gevallen beantwoord ik de vraag, in zijn absolute karakter, in ontkennende
zin, zij het vanuit verschillende overwegingen en met onderscheiden nuanceringen.Centraal in het streven naar maatschappelijke integratie staat het stelsel
van detentiefasering, alsmede, veelal in samenhang daarmee, de ontwikkeling
van programma's ten aanzien van arbeidstraining en arbeidsopleiding, onderwijs,
sociale en maatschappelijke vaardigheden etcetera. Het is hiertoe op zichzelf
niet noodzakelijk dat er een systeem van vervroegde invrijheidstelling bestaat.
Wanneer de einddatum van de detentie vooraf bekend is, kan op adequate wijze
tijdig een detentieplanning worden ontwikkeld.Er is sprake van een andere situatie wanneer een individuele gedetineerde
deelneemt aan bepaalde maatschappelijke integratieprogramma's en om enige
reden zijn vervroegde invrijheidstelling zou worden afgesteld. Deze beslissing
zou logischerwijze gepaard moeten gaan met – casu quo – terugplaatsing
naar een gesloten inrichting. De voorbereiding op de terugkeer in de samenleving
wordt dan abrupt afgebroken. Voor zover betrokkene deelnam aan een bepaald
programma wordt dat niet afgemaakt, en ook het traject van geleidelijk toenemende
vrijheden wordt van het ene moment op het andere geheel teruggedraaid. Hoewel
ook hier geldt dat dit niet betekent dat maatschappelijke integratie in het
individuele geval niet meer mogelijk is – eenmaal aangeleerde vaardigheden
behoeven niet verloren te gaan, en betrokkene zou in een later stadium opnieuw
aan de voorbereiding op de invrijheidstelling kunnen gaan werken – staat
de plotselinge breuk in het detentieverloop door het intrekken van de VI op
gespannen voet met de trajectmatige en planmatige toeleiding naar de invrijheidstelling.
Dit is ook een van de redenen waarom ik in mijn brief aangaf dat het principe
van detentiefasering zich moeilijk laat verenigen met een ruimer VI-(intrekkings)beleid. 9Hoe staat de regering tegenover het standpunt dat ernstige vormen
van onttrekking of misdraging binnen de detentie eveneens aanleiding kunnen
geven om de VI geheel of ten dele in te perken via wettelijke voorzieningen
of een aangepaste richtlijn? (blz. 3)De door de Kamer genoemde vorderingsgronden onderschrijf ik. Een voorziening
als bedoeld is daarvoor niet nodig, aangezien deze reeds in de wet is opgenomen.
Artikel 15a, eerste lid sub c van het Wetboek van Strafrecht bepaalt dat zeer
ernstige misdragingen tijdens de detentie een grond vormen om een vordering
in te stellen tot geheel of gedeeltelijk achterwege blijven van de VI. Het
bepaalde sub d in hetzelfde artikel voegt daaraan de onttrekking aan de detentie
toe. Deze is in de vorderingsrichtlijnen voor het openbaar ministerie geoperationaliseerd
naar alle ontvluchtingen uit gesloten inrichtingen, ofwel alle ernstige vormen
van onttrekking aan de detentie waaraan de Kamer refereert. 12Kan worden aangegeven welke werklasteffecten de meer dan 1000 ernstiger
vormen van onttrekking aan of misdragingen binnen de detentie en de sanctionering
ervan, met zich brengen? (blz. 3)Het is niet goed mogelijk om aan te geven wat het totale werklasteffect
is van de huidige wijze van afdoening van incidenten als bedoeld binnen het
gevangeniswezen. De werkzaamheden die deze afdoening met zich mee brengen
maken deel uit van het reguliere takenpakket van het – voornamelijk
executieve – personeel. Daarbij moet worden gedacht aan het schrijven
van een rapport, het horen van de gedetineerde, het opleggen van een disciplinaire
straf, het eventueel verdedigen van dit besluit in beklag- en
beroepsprocedure, etcetera. De inzet van personeel is ook niet afhankelijk
van het aantal incidenten in een inrichting.Dit zou, volledigheidshalve opgemerkt, niet wezenlijk anders zijn wanneer
deze incidenten vorderingswaardig voor intrekking van de VI zouden worden.
Extra werkzaamheden zouden zijn gelegen op het administratieve vlak met betrekking
tot de melding aan het openbaar ministerie. 13Is ons penitentiaire sanctiestelsel in vergelijking tot andere rechtsstelsels
binnen de EU mild of streng? (blz. 3)Deze vraag laat zich zeer moeilijk beantwoorden. Of een penitentiair sanctiestelsel
als streng of mild moet worden aangemerkt, wordt namelijk niet alleen door
het sanctiestelsel en de mate waarin dat wordt toegepast bepaald. Het karakter
van de gedetineerdenpopulatie is daarbij bijvoorbeeld medebepalend. Vanuit
het stelsel zelf zijn vooral de karakteristieken van de regimes van invloed
op de mate waarin een sanctiestelsel als streng kan worden gekwalificeerd.
Hoe ruimer een regime is, des te zwaarder zal de sanctie worden beoordeeld
van onthouding van – deelname aan – bepaalde regimaire voorzieningen.
De regimes die in het Nederlandse gevangeniswezen worden gevoerd, bieden in
vergelijking tot de ons omringende landen relatief veel mogelijkheden om deel
te nemen aan activiteiten. Een straf van afzondering legt dan veel beperkingen
op. Vergeleken met bijvoorbeeld Engeland, waar veel minder regimaire voorzieningen
bestaan en gedetineerden dientengevolge langduriger op hun cel verblijven,
zal een straf van afzondering logischerwijze als minder beperkend worden ervaren.Er is slechts weinig literatuur voor handen over de (disciplinaire) sanctiestelsels
in penitentiaire inrichtingen in Europese landen. In een vergelijkende studie
van de systemen van Engeland, Duitsland, Frankrijk en Nederland (Jon Vagg,
«Prison Systems, A comparative study of accountability in England, France
Germany and The Netherlands», Oxford 1994) wordt aangegeven dat een
vergelijking eigenlijk niet te maken is. Feiten die aanleiding kunnen zijn
tot disciplinaire bestraffing zijn in de nationale wetgeving vaak ruim omschreven,
zoals het niet opvolgen van aanwijzingen van het personeel, of gedragingen
die in strijd zijn met de orde en veiligheid in een inrichting. Welke feiten
daar in de praktijk toe worden gerekend en welke reactie daarop volgt, hangt
primair af van het in de inrichting gevoerde regime en de mate waarin afwijkend
gedrag wordt getolereerd. Die cultuur verschilt tussen landen en soms ook
tussen inrichtingen per land.In de nationale wetgeving die in voornoemd onderzoek werd bezien, waren
de mogelijke disciplinaire straffen opgenomen. Deze variëren van het
geven van een waarschuwing tot plaatsing in afzondering. De maximumduur van
de laatste varieert. In Nederland is dit 2 weken, in Duitsland 4 weken en
in Frankrijk 45 dagen.Naast de wettelijk omschreven disciplinaire straffen bestaan er verschillende
andere maatregelen die genomen kunnen worden. Zoals ik in paragraaf 5.2 van
mijn brief heb aangegeven, kan bij misdraging binnen een inrichting gereageerd
worden met het ontnemen van bepaalde privileges, intrekken van verlof of overplaatsing
naar een zwaarder regime. Dergelijke maatregelen worden in Duitsland, Frankrijk
en Engeland ook gehanteerd. Het gaat dan niet om een disciplinaire straf,
maar dit zal voor de gedetineerde wel als zodanig worden ervaren. Naar de
gevallen waarvoor en de mate waarin deze beslissingen worden genomen werd
geen onderzoek gedaan. 14Zou het mogelijk zijn om misdragingen van gedetineerden jegens het
personeel van de inrichting, die op zichzelf geen ernstige misdraging in de zin van artikel 15, eerste lid, onder b oplevert, als een grond voor
uitstel of achterwege laten aan te voeren, indien deze meerdere malen voorkomt?Ik ga ervan uit dat de Kamer doelt op artikel 15a van het Wetboek van
Strafrecht. Volgens de memorie van toelichting bij deze bepaling alsmede de
jurisprudentie van het Gerechtshof te Arnhem dienen onder een «zeer
ernstige misdraging» uitsluitend feiten te worden verstaan die strafbaar
zijn en waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Voorlopige hechtenis
is toegelaten in de gevallen genoemd in artikel 67 van het Wetboek van Strafrecht.
Deze bepaling gaat uit van afzonderlijke strafbare feiten. Het is derhalve
niet mogelijk om, als het ware, feiten «op te sparen» teneinde
daarmee uiteindelijk tot een vorderingswaardige «zeer ernstige misdraging»
te komen. 15, 26, 30, 31Worden alle misdragingen door de gevangenisdirecteur aan het OM gemeld
met het oog op een eventuele vordering tot herroeping van de VI, of alleen
die misdragingen die naar het oordeel van de directie voor een dergelijke
vordering in aanmerking komen? Bestaat er een behoefte vanuit het gevangeniswezen
om de dreiging van uitstel van de VI achter de hand te houden? (blz. 3)Waarom maakt het openbaar ministerie (OM) zo weinig gebruik van de
door artikel 15a van het Wetboek van Strafrecht geboden mogelijkheid om uitstel
of achterwegelating van de vervroegde invrijheidstelling (VI) wegens misdraging
tijdens de detentie (te vorderen)? (blz. 5)In hoeverre is de daling van het aantal vorderingen na 1993 mede
toe te schrijven aan een meer soepele toepassing van de richtlijn? Welke andere
redenen kunnen worden aangevoerd? (blz. 8)Hoe verhouden zich de 66 vorderingen in negen jaar tot intrekking
(of uitstel) van de VI tot het totaal aantal gevangenen in die periode en
het aantal gesignaleerde ernstige misdragingen? (blz. 9)Conform de wettelijke en vorderingsbepalingen inzake de VI, meldt de directeur
van een penitentiaire inrichting alleen die misdragingen aan het openbaar
ministerie waarop strafrechtelijke vervolging mogelijk is, bijvoorbeeld mishandeling
van personeelsleden of handel in verdovende middelen. Het gaat dus om –
soorten – misdragingen die in de vrije samenleving ook voor vervolging
door het openbaar ministerie in aanmerking zouden kunnen komen.Minder ernstige misdragingen – die, zoals ik in mijn antwoord op
de vragen 5/6/10/11 aangaf, het gros van de incidenten uitmaken – worden
weliswaar niet aan het openbaar ministerie gemeld, maar kunnen zeker een rol
vervullen in de gedragsrapportages inzake betrokken gedetineerde, welke weer
van belang zijn voor beslissingen inzake het verdere detentietraject.Zoals ik ook in mijn brief heb aangegeven, vervult de huidige VI-regeling
een belangrijke functie als ultimum remedium, en is dus ook de dreiging van
een mogelijke procedure instrumenteel om het risico van zeer ernstige misdragingen
te verminderen. Aan een aanzienlijk verruimde VI-regeling (v.w.b. de intrekkingsgronden)
is, ook gezien het bestaande brede sanctie-instrumentairum, in het penitentiaire
veld geen behoefte.Het aantal vorderingen tot intrekking of achterwege blijven van de VI
moet tegen de achtergrond worden gezien van het aantal gedetineerden en het
aantal incidenten.Jaarlijks verblijven 35 000 tot 40 000 gedetineerden binnen
het gevangeniswezen. Niet allen daarvan komen in aanmerking voor VI, bijvoorbeeld
in geval van subsidiaire hechtenis, vreemdelingenbewaring of korte gevangenisstraffen.
Ter illustratie: er worden jaarlijks bijna 6 000 gevangenisstraffen opgelegd
van een zodanig lengte dat er wel sprake is van VI.Op het aantal incidenten ben ik al kort ingegaan in mijn brief (blz. 3
en 14) en bij de beantwoording van voorgaande vragen. In aanvulling daarop
kan ik nog vermelden dat jaarlijks circa 3500 keer de maatregel van plaatsing
in een strafcel wordt opgelegd.In mijn brief aan uw Kamer merkte ik al op dat, althans voor wat betreft
het aantal onttrekkingen aan de detentie, in de periode 1994–1996 niet
in alle daartoe in aanmerking komende gevallen vanwege het openbaar ministerie
een vordering tot intrekking van de VI werd gediend.Het onderzoek naar de achtergronden hiervan is nog niet afgerond. Uit
een eerste inventarisatie lijkt vooral een drietal oorzaken ten grondslag
te liggen aan het achterblijven van het aantal vorderingen. Op de eerste plaats
verloopt de communicatie binnen het openbaar ministerie tussen alle betrokken
actoren niet altijd optimaal, waardoor zaken soms «in de pijplijn»
blijven hangen. Ten tweede is ook de bekendheid met de geldende vorderingsrichtlijnen
niet optimaal (dit verklaarde, zoals ik in mijn brief al aangaf, ook deels
de «opleving» aan vorderingen in 1993). Ten slotte blijkt ook
dat de hoge werkdruk en beperkte mankracht het openbaar ministerie noopt tot
prioriteitsstellingen, welke soms ten nadele van VI-vorderingen uitvallen.
Aannemende dat deze conclusies ook overeind blijven nadat het onderzoek is
afgerond, zal ik bij het openbaar ministerie bevorderen dat grotere bekendheid
wordt gegeven aan de richtlijnen, en dat voorts duidelijke werkafspraken tussen
de betrokkenen worden gemaakt opdat meldingen zo spoedig mogelijk daar terecht
komen waar actie moet worden ondernomen, en dat deze actie ook altijd wordt
ondernomen. Indien uw Kamer dat wenst, kan ik u over de definitieve uitkomsten
van het onderzoek separaat informeren. 16Wordt bij ontvluchtingen steeds een vordering ex artikel 15a ingediend?
Zo nee, waarom niet? Is het niet veel efficiënter om een vordering ex
artikel 15a in te stellen, dan om een afzonderlijke strafrechtelijke procedure
in te stellen naar aanleiding van strafbare feiten die in het kader van poging
tot ontvluchting worden begaan? (blz. 3)Voor het eerste deel van de vraag verwijs ik naar mijn antwoord op vraag
15 et al.Ten aanzien van de door de Kamer gedane suggestie wil ik op de eerste
plaats benadrukken dat een vordering tot uitstel of achterwege blijven van
de VI enerzijds en een afzonderlijke strafrechtelijke vervolging anderzijds
twee zaken van verschillende orde zijn. Alhoewel beide tot een sanctie kunnen
leiden, hebben zij een verschillende rechtsgrond. Anders zou er namelijk in
gevallen waarin, naar aanleiding van het plegen van een strafbaar feit tijdens
detentie, én de VI wordt ingetrokken én een strafrechtelijke
veroordeling plaatsvindt, sprake zijn van dubbele bestraffing. Indien er,
naast een VI-intrekkingswaardig feit, ook een strafbaar feit is begaan, is
het mijns inziens principieel juist dat strafrechtelijke vervolging volgens
de daartoe gebruikelijke richtlijnen wordt ingezet.De visie dat het wellicht efficiënter is om de VI in dergelijke gevallen
in te trekken dan een afzonderlijke vervolging in te zetten verdraagt zich
niet met het voorgaande. Bovendien is de mate waarin de VI kan worden ingetrokken
sterk afhankelijk van de duur van de straf waarvoor betrokkene gedetineerd
is. Naarmate de straf langer is, is het deel VI dat kan worden ingetrokken
dan wel uitgesteld langer. Dat zou impliceren dat een gedetineerde die een
lange straf uitzit en een strafbaar feit pleegt, daarvoor zwaarder gestraft
kan worden dan een tot een korte gevangenisstraf veroordeelde
die hetzelfde feit pleegt. Dat zou leiden tot rechtsongelijkheid en dat acht
ik ten principale onjuist. 17Waarom moet worden verwacht dat het Hof in geval van misdragingen
in een PP vorderingen tot uitstel of achterwege laten van VI niet of nauwelijks
zal toewijzen?Welke werklastverzwaring wordt verwacht? Wat is daarvoor de reden?De inschatting van de vonniswijzing van het Gerechtshof te Arnhem in geval
van het benoemen van misdragingen binnen een penitentiair programma als afzonderlijke
vorderingsgrond voor uitstel of achterwege blijven van de VI is gebaseerd
op de uitkomsten van het dossieronderzoek naar de jurisprudentie van het Gerechtshof,
waarvan in de brief verslag wordt gedaan. In dit onderzoek zijn alle individuele
gevallen over de periode 1988 tot en met 1996 in beschouwing genomen.Een belangrijke conclusie uit dit onderzoek, zoals ik ook heb aangegeven
in paragraaf 4.3 van mijn brief, is dat het Hof in een aanzienlijk deel van
de gevallen tot een beperkter uitstel van de VI beslist dan door de procureur-generaal
bij het Hof is geconcludeerd (terwijl de procureur-generaal weer slechts in
ongeveer de helft van de gevallen de oorspronkelijke vordering van de officier
van justitie volgt).De gevallen waarover het Hof nu beslist zijn, onder de huidige VI-regeling,
van een veel ernstiger karakter dan bijvoorbeeld het wegblijven uit een penitentiair
programma. Maar zelfs bij die ernstiger zaken hanteert het Hof vaak het zogeheten
proporitionaliteitsbeginsel, en oordeelt dat algehele of gedeeltelijke inttrekking
van de VI een te zware maatregel is in het licht van de ernst van het onderhavige
feit (of vanwege de separate vervolging daarvoor).Logischerwijze kan het niet anders zijn dan dat, naarmate «lichtere»
feiten vorderingswaardig worden, het proportionaliteitsbeginsel vaker wordt
toegepast. Misdraging en sanctie gaan immers steeds meer uiteenlopen. Daarbij
komt dan ook nog het subsidiariteitsbeginsel aan de orde, dat inhoudt dat
het gevangeniswezen zelf over een alleszins toereikend sanctie-instrumentarium
beschikt om lichtere misdragingen adequaat af te doen. Ook dit wordt dan steeds
vaker een reden voor het Hof om de vordering geheel of gedeeltelijk af te
wijzen.Het is niet mogelijk om concreet aan te geven wat de werklasteffecten
zouden zijn van een herziening van de VI-regeling, zonder dat daar extensief
onderzoek naar zou worden gedaan. Dit hangt ermee samen dat op de parketten
geen afzonderlijke registratie plaatsvindt van zaken die betrekking hebben
op artikel 15a, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht, welke inzicht
geeft in de feitelijk daaraan bestede werktijd. Een dergelijk uitgebreid onderzoek
acht ik, gegeven mijn visie op de VI-regeling, zoals ik die in mijn brief
heb uiteengezet, niet opportuun. 18Waarom is de mogelijkheid om door wet of richtlijnen het «VI
tenzij beginsel» meer invulling te geven niet te verenigen met een ruimer
VI(-intrekkings)beleid (blz. 4).De discussie met de Kamer over de vervroegde invrijheidstelling vindt
plaats binnen het streven om de detentiesituatie van gedetineerden zo in te
richten, dat goed gedrag wordt beloond, en slecht gedrag bestraft. Het gaat
met andere woorden om de sturing van het gedrag van gedetineerden. In mijn
brief heb ik de mogelijkheden verkend om daar mede gestalte aan te geven door
op grotere schaal gebruik te maken van de VI als sturingsinstrument. Daarbij
ben ik vanzelfsprekend uitgegaan van het huidige penitentiaire stelsel, waarbinnen
de detentiefasering een belangrijke plaats inneemt. Over het
belang van detentiefasering bestaat tussen de Kamer en mijzelf overeenstemming.Ik heb de mogelijkheid om de VI als sturingsinstrument te hanteren langs
twee scenario's verkend. Wat beide scenario's met elkaar gemeen hebben is
dat het gaat om een actief, grootschalig gebruik van het VI-instrument. Alternatief
1, waarbij het «VI-tenzij»-principe formeel wordt gehandhaafd,
had dan ook betrekking op een aanmerkelijke uitbreiding van het aantal weigeringsgronden.
Alleen in dat scenario wordt immers recht gedaan aan de notie de VI als actief
sturingsinstrument in te zetten. Een zeer beperkte uitbreiding, daargelaten
de merites daarvan, zou vanzelfsprekend veel minder ingrijpen in het huidige
bestel en de belangrijke positie van het detentiefaseringsprincipe. Hoewel
de spanning tussen detentiefasering en een verruimd VI-intrekkingsbeleid zich
het meest sterk doet voelen wanneer dat verruimde beleid gestalte zou krijgen
middels het opnieuw voorwaardelijk maken van de VI, zoals ik in mijn brief
ook aangaf, is die spanning ten principale ook aanwezig in het eerste scenario.
In beide gevallen geldt namelijk dat het gedrag van de gedetineerden veel
eerder tot uitstel of afstel van de VI zal leiden dan nu het geval is. En
dit zal verhoudingsgewijs het sterkst drukken op detentiefaseringstrajecten.
Veel meer dan nu het geval is zullen ook binnen alternatief 1 reeds in gang
gezette detentiefaseringstrajecten voortijdig worden afgebroken, en daarmee
verrichte inspanningen, door betrokkenen en natuurlijk door het gevangeniswezen
zelf, te niet worden gedaan. Zoals ik in mijn brief al aangaf ontstaat vervolgens
het probleem dat de prikkel bij gedetineerden om zich te kwalificeren voor
detentiefaseringstrajecten kan verminderen, vanwege de vergrote dreiging van
verlies van de VI.Ter illustratie: ook een goedwillende gedetineerde kan een keer een misstap
begaan onder de grote verantwoordelijkheid die het frequent buiten de inrichting
verblijven met zich meebrengt.Als dit automatisch tot een vordering uitstel of afstel VI zou leiden,
kan het veiliger worden geacht om maar binnen de gesloten inrichting te blijven,
waar het risico van verlies van VI minder groot is, omdat de mogelijkheden
om in de fout te gaan q.q. ook minder zijn. Zo'n gedetineerde neemt dan niet
of in mindere mate deel aan resocialiserende vormen van detentie, waardoor
de voorbereiding van de terugkeer in de samenleving nadelig wordt beïnvloed.Een en ander laat onverlet de mijns inziens in zichzelf al doorslaggevende
overwegingen om af te zien van alternatief 1, zoals ik die in mijn brief al
noemde. Deze hebben primair betrekking op het risico dat een grootschalige
uitbreiding van de vorderingsgronden in de praktijk bij het Gerechtshof te
Arnhem niet tot een daadwerkelijke wijziging van de toepassing van VI zullen
leiden. Zie hierover verder mijn antwoord op vraag17. 19Is het juist om bij de vraag welke eisen gesteld moeten worden aan
de uitvoering van volgens de wet en bij rechterlijke uitspraak opgelegde vrijheidsstraf
overwegingen te betrekken betreffende werklast voor de rechterlijke macht
en de celcapaciteit? (blz. 4)In algemene zin ben ik van oordeel dat de te stellen eisen aan de tenuitvoerlegging
van vrijheidsbenemende straffen en maatregelen zowel van een principieel karakter
dienen te zijn, alsook praktisch uitvoerbaar. Het dient geen doel dusdanige
eisen te stellen dat deze op voorhand niet kunnen worden gerealiseerd en het
feitelijke detentiestelsel sterk zou gaan divergeren van het formele stelsel.
Een en ander is mijns inziens te combineren door reeds bij het formuleren
van principiële eisen de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid nadrukkelijk
in de overwegingen te betrekken. Een instrument om dit te realiseren, dat
thans binnen de Justitie-organisatie in ontwikkeling is, is de
zogeheten ex ante uitvoeringstoets. Majeure beleidsvoornemens worden, nog
voordat daarover formele besluitvorming heeft plaatsgevonden, dan onderworpen
aan een uitvoerbaarheidstoets door de betrokken uitvoeringsorganisatie(s).Meer concreet en zoals ik ook in mijn brief heb aangegeven, zou een eventuele
beslissing over het weer voorwaardelijk maken van de vervroegde invrijheidstelling
of een aanmerkelijke uitbreiding van het aantal uitstelgronden pas moeten
worden genomen, indien zicht bestaat op de gevolgen van die beslissing in
de penitentiaire praktijk. Met zo'n beslissing wordt immers een bepaald doel
beoogd, en indien op voorhand duidelijk zou blijken dat dat doel in de praktijk
niet zou worden bereikt, is het ook gecontraïndiceerd om de beslissing
te nemen.Bij de onderhavige discussie doet zich de opmerkelijke situatie voor dat
er twee min of meer tegenovergestelde hoofdscenario's denkbaar zijn in de
praktische effecten van een ander VI-beleid, die beiden de wenselijkheid van
die beleidsverandering sterk ondergraven. Zouden alle betrokken actoren zich
volledig conform de beleidsintenties gedragen, dan ontstaan onder meer aanzienlijke
capaciteits- en aanverwante problemen waardoor het beleid, zonder dat omvangrijke
extra middelen ter beschikking worden gesteld, op de uitvoerbaarheid zou vastlopen.
Zouden betrokkenen zich gedragen in het verlengde van de huidige praktijk,
dan zal het nieuwe beleid in de praktijk nauwelijks effect sorteren De discussie
over de VI is dus bij uitstek een voorbeeld van het belang van de koppeling
van principiële overwegingen aan realiteitszin. Zonder die koppeling
kan slechts sprake zijn van symbolisch beleid. 20Gaat de opzet van het PP uit van cumulatie met de VI? (blz. 4)Ja. Het penitentiair programma is ontwikkeld binnen de geldende wettelijke
regeling ten aanzien van de Vervroegde Invrijheidstelling. Het is een bonus
ten opzichte van een regulier detentietraject, waarbij de VI-datum de voorziene
einddatum van de detentie is. Dit gaf ik aan in paragraaf 2.1 van de brief.
Zie ook mijn antwoord op vraag 2. 21Hangt het effect op het gedrag van gedetineerden van een ruime VI-beleid
niet zeer nauw samen met de ruimte die via wetswijziging wordt gecreëerd?
(blz. 4)In mijn brief gaf ik in paragraaf 5.3 al aan dat een preventieve werking
van een «strenger» VI-beleid weliswaar voorstelbaar, maar in de
praktijk nog nooit aangetoond is. Zelfs indien de regeling zou worden aangescherpt
en het aantal ernstige incidenten zou verminderen, zou het niet mogelijk zijn
om objectief vast te stellen in hoeverre dit aan die aangescherpte regeling,
dan wel aan andere factoren te danken zou zijn.Evenzeer als zou kunnen worden verondersteld dat het perspectief van verlies
van de VI gedetineerden meer in «het gareel» zou houden, kan worden
aangenomen dat de huidige sancties, zoals verlies van vrijheden en terugplaatsing
vanuit een (half)open inrichting naar een gesloten inrichting, een dergelijk
matigend effect hebben op het gedrag van gedetineerden.Centraal bij de beoordeling van de wenselijkheid van een herziening van
de VI-regeling, dient mijns inziens de vraag te staan of het huidige sanctiestelsel
ja of nee een adequaat, toereikend instrumentarium biedt om op te treden tegen
misdragingen.Die vraag heb ik in mijn brief bevestigend beantwoord. Voor de overwegingen
daarbij verwijs ik kortheidshalve naar mijn antwoord op de vragen 5, 6, 10
en 11, alsmede naar de brief zelf. 22In hoeverre leverde het principe van detentiefasering en VI problemen
op in de periode die voorafging aan de invoering in 1987 van de automatische
VI? (blz. 4)In mijn brief (paragraaf 2.2) gaf ik aan dat er sprake is geweest van
een historische ontwikkeling van een variabele expiratiedatum naar variabele
vrijheidsgraden. De systemen van detentiefasering en voorwaardelijke invrijheidstelling
hebben niet ten volle naast elkaar bestaan.Zoals ik in paragraaf 3 van mijn brief aangaf vormde de wettelijke regeling
van de vervroegde invrijheidstelling in 1987 min of meer een codificatie van
een in de praktijk gegroeide situatie, waarbij de VI min of meer automatisch
werd verleend. Al in 1975 werd de voorwaardelijke invrijheidstelling min of
meer als een recht van de veroordeelde beschouwd (blz. 6).De periode waarin het in aanmerking komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling
stelselmatig in iedere individuele situatie werd beoordeeld, ligt zover in
het verleden dat van een stelsel van detentiefasering zoals wij dat tegenwoordig
kennen, in het geheel geen sprake was. Er waren slechts zeer beperkte mogelijkheden
tot plaatsing in een zogeheten «open gesticht».Van een convergentie zoals ik in mijn brief theoretisch verkende is dus
feitelijk nooit sprake geweest. 23Welk deel van de straf moet ten minste zijn verstreken voor een gedetineerde
in aanmerking komt voor het PP? (blz. 4)In de Penitentiaire beginselenwet wordt, in artikel 4 tweede lid, bepaald
dat ten minste de helft van de bruto straf moet zijn verstreken alvorens men
in aanmerking kan komen voor deelname aan een penitentiair programma. Alleen
gedetineerden met een straf van 1 jaar of meer komen hiervoor in aanmerking.
Voorts mag het strafrestant maximaal een jaar bedragen. 24Is het mogelijk dat zich gedurende het penitentiair programma (PP)
omstandigheden voordoen die de betrokkenen niet langer geschikt maken voor
het PP en die aanleiding zouden kunnen vormen voor intrekking van de VI? (blz.
4)Het is juist dat er zich gedurende het detentieverloop omstandigheden
kunnen voordoen die de oorspronkelijke geschiktheid van een gedetineerde voor
bijvoorbeeld een penitentiair programma verminderen.Wat ik in de passage waarnaar de Kamer vermoedelijk verwijst heb geprobeerd
duidelijk te maken, zijn de praktische problemen die zouden ontstaan in een
situatie waarbij de voorwaardelijke invrijheidstelling en het penitentiair
programma nevengeschikte bonussen zouden zijn. In dit theoretische scenario
zou op enig moment moeten worden bepaald voor welke van de twee bonussen een
gedetineerde in aanmerking zou kunnen worden gebracht. In die situatie geldt
de overweging dat, wie dan geschikt wordt bevonden voor een penitentiair programma,
met zijn hoge eisen van geschiktheid en gemotiveerdheid, dan per definitie
ook geschikt is voor VI.De situatie waarin sprake zou zijn van een gedetineerde die in een penitentiair
programma verblijft en zich misdraagt, moet worden begrepen onder alternatief
1 van paragraaf 2.2. in de brief.Op de mogelijkheid om ook onder de huidige VI-regeling de VI van een deelnemer
aan een PP in te trekken, ga ik in bij de beantwoording van vraag 37 hierna. 25Op welke omvang schat u de gevolgen in voor de capaciteit en het
regime van een wettelijke verruimde VI? (blz. 5)In mijn brief heb ik een inschatting gemaakt van de mogelijke capacitaire
consequenties van een verruimd VI-beleid, in paragraaf 5.3 (blz. 13 en 14).
Daarbij heb ik onderscheiden tussen de extra benodigde capaciteit ten behoeve
van gedetineerden die zich onttrekken aan een penitentiair programma, capaciteit
ten behoeve van gedetineerden die zich anderszins onttrekken aan de detentie,
en benodigde capaciteit wanneer ook misdragingen, niet zijnde onttrekkingen,
een vorderingsgrond zouden gaan vormen voor intrekking van de VI.Deze indicatieve becijferingen gelden ook nu nog. Voor de eerste categorie
zou het om zo'n 350 tot 400 plaatsen extra gaan; voor de tweede categorie
om zo'n 400 plaatsen. De laatste categorie laat zich niet zo goed berekenen,
omdat het capaciteitsbeslag sterk afhankelijk is van de precieze invulling
van het begrip «misdragingen». Wel gaf ik aan dat het om een zeer
omvangrijke categorie zal gaan, waarbij ik ter illustratie het aantal van
800 geweldplegingen tegen personeelsleden in 1996 noemde.Het feitelijke capaciteitsbeslag wordt uiteindelijk natuurlijk bepaald
door het vorderingsbeleid vanwege het openbaar ministerie en vervolgens de
vonniswijzing daarop door het Gerechtshof te Arnhem. Genoemde cijfers waren
in die zin maximumcijfers, uitgaande van een stringente naleving en consequente
doorwerking van een verruimd vorderingsbeleid.Voor een nadere toelichting verwijs ik kortheidshalve naar paragraaf 5.3
in mijn brief. 27Hoe is te verklaren dat enerzijds een voorwaardelijke regeling verwordt
tot een automatisme terwijl anderzijds – zie het vorderingsbeleid in
de periode 1988–1996 – het OM (PG bij het Hof Arnhem) en de rechter
(penitentiaire Kamer) nauwelijks geneigd blijken vorderingen tot uitstel of
achterwege blijven van vervroegde invrijheidstelling te honoreren? (blz. 6)Uit het dossieronderzoek waarvan ik in mijn brief verslag deed, blijkt
dat zowel de procureur-generaal bij het Gerechtshof te Arnhem als het Hof
zelf in een – verhoudingsgewijs – aanzienlijk aantal gevallen
de aanvankelijke vordering mitigeert. De stelling dat beide instanties «nauwelijks
geneigd» zijn vorderingen te honoreren gaat echter mijns inziens iets
te ver.Niettemin ben ik van mening dat het verwordingsproces rond de oorspronkelijke
regeling en het verloop van de feitelijke vorderingen sinds 1988 geen tegendraadse
ontwikkelingen zijn, eerder zelfs in elkaars verlengde liggen. Uit beiden
blijkt immers het karakter van de beslissing tot uitstel of afstel van VI
als een ultieme sanctie, die pas wordt opgelegd als de ernst van het gepleegde
feit dit onvermijdelijk maakt, mede omdat andere mogelijke sancties binnen
de detentiesituatie ontoereikend worden geacht. Vóór 1988 leidde
deze visie ertoe dat de mogelijkheid van voorwaardelijke invrijheidstelling
feitelijk een recht op vervroegde invrijheidstelling werd. Sinds 1988 is het
karakter van de VI als recht opnieuw bevestigd in de terughoudende opstelling
van de procureur-generaal bij het Hof Arnhem en het Hof zelf om aanvankelijke
vorderingen – ten volle – te honoreren. 28Waarom is een wetswijziging, conform het voorstel van de commissie-Van
Veen (VI als regel en als recht te handhaven, maar waarbij dan een afzonderlijke
beslissing in ieder individueel geval steeds nodig bleef), waaraan vervolgens
het Hof gebonden is, niet overwogen? (blz. 6). Er is inhoudelijk geen wezenlijk verschil tussen de destijds door de Commissie
Van Veen voorgestelde constructie en de huidige VI-regeling, te meer vanuit
het perspectief van gedragsbeïnvloeding van gedetineerden.Zoals ik in de brief heb aangegeven, werd niet gekozen voor een «volautomatische»
VI-verlening, welke de Commissie Van Veen als (minder wenselijk) alternatief
zag voor de door haar voorgestelde regeling. In het Wetboek van Strafrecht
werd een intrekkingsgrond voor de VI opgenomen die zelfs nog verder ging dan
de Commissie voorstelde, waarmee de gekozen VI-constructie de facto zelfs
nog minder automatisch werd dan de Commissie zelf voorstelde. In die zin zou
het consequent aanpassen van de huidige regeling, volledig conform de oorspronkelijke
voorstellen van de Commissie Van Veen, zelfs een beperking van de mogelijkheden
tot intrekking van de VI met zich meebrengen.In de bestaande regeling kan de toekenning van VI, die immers niet volautomatisch
is, ook worden beschouwd als een onuitgesproken beslissing om geen uitstel
of achterwege blijven van de VI te vorderen. Het verschil met de door de Commissie
voorgestelde beslissing in ieder individueel geval maar met een recht op VI,
is daarmee volledig analytisch geworden.Ten slotte wijs ik nog op de bezwaren die ik ook in mijn brief noemde
van het overnemen van de voorstellen van de Commissie Van Veen: de aanzienlijke
werklastverzwaring bij alle betrokken partijen zonder dat dat in de praktijk
tot een substantieel andere situatie zal leiden. Resumerend zie ik geen redenen
om de voorstellen van de Commissie Van Veen alsnog in te voeren. 29Wat is de feitelijke aard van de gedragingen, die het OM –
naast ontsnappingen – heeft gerangschikt onder artikel 15a, eerste lid,
onder a Wetboek van Strafrecht? (blz. 7)In artikel 15a, eerste lid, Wetboek van Strafrecht heeft de bepaling sub
a niet rechtstreeks betrekking op gedragingen van gedetineerden. De beoordeling
of de verpleging van betrokkene in een TBS-inrichting voortzetting behoeft
hangt primair samen met de resultaten van de verpleging c.q. behandeling,
en de perceptie van de afname van het recidiverisico. 32Hoe verhoudt zich de beslissing van het Hof in 1996 tot een maand
uitstel van VI in een geval van onttrekking vanuit een open inrichting tot
het in de brief genoemde subsidiariteitsbeginsel? (blz. 9)Uit het bewuste zaaksdossier kon niet worden afgeleid wat op dit punt
de overwegingen van het Hof waren om genoemd vonnis te wijzen. Over de beraadslagingen
die het Hof binnen de Raadkamer heeft gepleegd kan ik dan ook geen uitspraken
doen. 33In hoeverre kan gesteld worden dat de grondgedachte van het verjaringsprincipe
algemeen wordt aanvaard in de literatuur? (blz. 11)In verschillende handboeken over het strafrecht wordt aandacht besteed
aan het beginsel van de verjaring. De door mij in mijn brief aangehaalde stelling
dat een lange gevangenisstraf in de meeste gevallen minder lang zou zijn uitgevallen
als het vonnis langere tijd na het plegen van het feit zou zijn uitgesproken,
wordt bijvoorbeeld ondersteund door Van Bemmelen (Ons Strafrecht 1, Het materiële
strafrecht, algemeen deel, elfde druk, blz. 242). Ook in het artikelsgewijze commentaar van Noyon-Langemeijer op artikel
70 (blz. 499, onderdeel 2) wordt aangegeven dat in het algemeen de behoefte
bestaat om met de invloed van de tijd op de noodzakelijkheid een gepleegd
delict te vervolgen rekening te houden. «Wordt deze tijd gelet op de
ernst van het delict te lang, dan gebiedt de humaniteit om op een gegeven
ogenblik een streep onder een zaak te zetten.» Eenzelfde betoog is te
vinden in Hazewinkel-Suringa's Inleiding tot de studie van het Nederlandse
Strafrecht (veertiende druk, p.607 en 608). 34Als de VI geen bonus is, wat is dan wel de functie? (blz. 11)Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik kortheidshalve naar paragraaf
5.1 van mijn brief, getiteld «Als de VI geen bonus is, wat is dan wel
de functie?» In deze paragraaf wordt de vraag van de Kamer uitgebreid
beantwoord 35Waarom zou een grootschalig gebruik van de VI het recht daarop in
de praktijk uithollen? Kan uit deze stellingname worden afgeleid dat een groot
deel van de gedetineerden zich schuldig maakt aan zodanig ernstige misdragingen
dat in beginsel de VI zou kunnen worden uitgesteld? (blz. 11)Er lijkt sprake te zijn van een misverstand, dat is ingegeven door het
verschil tussen de wettelijke bepalingen inzake de mogelijke vorderingsgronden
voor intrekking of gedeeltelijk achterwege blijven van de VI, neergelegd in
artikel 15a, eerste lid, Wetboek van Strafrecht, en de wijze waarop deze bepalingen,
in het bijzonder sub d (onttrekking aan de detentie) zijn geoperationaliseerd
in de geldende vorderingsrichtlijn(en) voor het openbaar ministerie. In die
richtlijn(en) is voor een beperkte operationalisatie gekozen naar ontvluchting
vanuit een gesloten inrichting. Zou deze operationalisatie zodanig worden
uitgebreid dat ook onttrekking aan deelname aan een penitentiair programma
daaronder komt te vallen, dan dienen logischerwijze ook alle andere vormen
van onttrekking aan de detentie – zoals bijvoorbeeld het niet terugkeren
van verlof – een vorderingsgrond te worden. Het gaat dan om aanmerkelijk
meer gevallen dan nu het geval is. Dan zou een spanning ontstaan tussen het
formele karakter van de VI als een recht waarvan slechts in uitzonderlijke
gevallen dient te worden afgeweken, en het op grote schaal vorderen van uitstel
of achterwege blijven van de VI als min of meer regulier gedragsbeïnvloedingsinstrument.Dat met het huidige beperkte vorderingsbeleid in het geheel niet contrair
aan de wet wordt gehandeld wordt nog eens gestipuleerd door de passage in
de memorie van toelichting bij de wet waarmee onttrekking aan de detentie
een afzonderlijke vorderingsgrond werd, waarin werd opgemerkt dat een vordering
een uiterste sanctie dient te zijn, en dat voor zover verantwoord met minder
ingrijpende middelen dient te worden volstaan. Ik heb een en ander nader toegelicht
in mijn brief in paragraaf 5.1.Ten aanzien van het bepaalde in artikel 15a, eerste lid, Wetboek van Strafrecht,
onder c (zeer ernstige misdragingen) is de onwenselijkheid van het oprekken
van de wettelijke vorderingsgrond in het kader van het recht op VI direct
af te leiden uit de Memorie van Antwoord met betrekking tot de herziening
van de VI-regeling. Daarin stelden de toenmalige bewindslieden dat voor een
zeer ernstige misdraging sprake dient te zijn van een ernstig strafbaar feit
(kamerstukken II, 1984/85, 18 764, nr. 5, blz. 6). 36Komt overplaatsing van een half open naar een gesloten afdeling in
de praktijk regelmatig voor? (blz. 12)In ongeveer 7 tot 8 procent van het totaal aantal personen dat in een
halfopen inrichting wordt geplaatst – in het kader van detentiefasering
zowel als vanuit de vrije maatschappij (zelfmelders) – vindt een terugplaatsing
naar de gesloten inrichting plaats. 37Hoe zou het OM dienen om te gaan met de mogelijkheid van gehele of
gedeeltelijke intrekking van VI, naast de overplaatsing? (blz. 12)Ook ten aanzien van deelnemers aan een penitentiair programma zijn dusdanig
ernstige misdragingen voorstelbaar, dat het aangewezen is dat een vordering
tot geheel of gedeeltelijk achterwege blijven van de VI wordt ingesteld. De
bestaande regeling voorziet reeds in die mogelijkheid, conform het bepaalde
onder artikel 15a, eerste lid, sub c van het Wetboek van Strafrecht. Doordat
het penitentiair programma deel uitmaakt van de tenuitvoerlegging van een
vrijheidsstraf zal een ernstige misdraging tijdens de deelname daaraan, onder
deze vorderingsgrond vallen. Het vorderingsbeleid van het OM inzake desbetreffende
incidenten zal niet anders dienen te zijn dan inzake gelijksoortige incidenten
die vanuit een reguliere penitiaire setting hebben plaatsgevonden. 38In hoeverre zal het beschikbaar houden van capaciteit een rol dienen
te spelen bij de vraag in welke mate misdragingen tijdens een PP bestraft
kunnen worden? Is het niet mogelijk het aantal van 100 te reserveren cellen
mede te gebruiken voor de executie van kortdurende straffen? (blz. 13)Met het penitentiair programma zal een voorzichtige start worden gemaakt,
nadat de Penitentiaire beginselenwet zal zijn ingevoerd. In het rapport van
het Interdepartementaal Beleidsonderzoek «Substitutie van vrijheidsstraffen
door taakstraffen» wordt gesteld dat het mislukkingspercentage van substituerende
maatregelen zoals het penitentiair programma in het algemeen niet boven de
15 procent zal mogen komen. Bij moeilijke doelgroepen zal een percentage van
20 procent de absolute bovengrens zijn. Een hoger mislukkingspercentage zou
het draagvlak voor dit beleid te zeer aantasten.Het beleid zal erop zijn gericht mislukking van een deelnemer aan een
penitentiair programma direct te sanctioneren met terugplaatsing van betrokkene
in een penitentaire inrichting. Dat daarvoor cellen gereserveerd worden, moet
niet in letterlijke zin worden begrepen. Hiermee is aangegeven dat bij de
vaststelling van het totaal aantal benodigde cellen rekening is gehouden met
de omstandigheid dat een zeker percentage deelnemers aan een penitentiair
programma zal mislukken en dat derhalve cellen nodig zullen zijn voor de tenuitvoerlegging
van het strafrestant.Het mede gebruiken van deze cellen voor de executie van kortdurende straffen
is niet aan de orde, omdat het immers niet om cellen gaat die normaal leeg
zouden staan. 39Wat is de reactie van de regering op het standpunt dat, juist gelet
op de voorziene capaciteitsrisico's, de mogelijkheid tot aanpassing van de
VI als instrument beschikbaar moet zijn? (blz. 15) Ik kan de kennelijke redenering van de Kamer achter deze vraag niet goed
volgen, althans voor zover zij mijn stelling dat een ruim vorderingsbeleid
aanzienlijke capaciteitsuitbreiding vergt zou weerspreken. Dat de capaciteitsrisico's
in zekere mate te voorzien zijn, onderschrijf ik. Bij de beantwoording van
vraag 25 alsmede in de brief zelf ben ik uitgebreid ingegaan op die mogelijke
capacitaire consequenties.Met het inzicht in de eventueel maximaal benodigde capaciteit is die echter
nog niet gerealiseerd. In de huidige situatie met de geldende VI-regeling
is reeds sprake van een maximale capaciteitsbenutting binnen het gevangeniswezen,
over de gehele linie.In het genoemde voorbeeld is een celplaats in een gesloten inrichting
vereist, en blijft de capaciteit op generaal niveau gelijk. Indien echter
op aanzienlijke schaal de VI van gedetineerden geheel of gedeeltelijk wordt
ingeperkt, vergt dat in evenredigheid extra penitentiaire (gesloten) capaciteit.
Een vèrgaande aanpassing van de VI-regeling zou daarom in de praktijk
een overeenkomstige capaciteitsuitbreiding noodzakelijk maken. Blijft die
achterwege, dan ondergraaft de herziene regeling zichzelf dan wel wordt er
een nieuw probleem gecreëerd. Hierop ben ik in mijn brief nader ingegaan
op blz. 14 onder «Het vrijmaken van plaatsen in gesloten inrichtingen». 40Waarom wordt verwacht dat, naarmate het aantal vorderingen zal toenemen,
ook de behandeltermijn sterk zal toenemen? Bij toename van het aantal zou
immers ook de procedure kunnen worden aangepast of gestandaardiseerd? (blz.
15)De veronderstelling dat de gemiddelde behandeltermijn van vorderingen
tot geheel of gedeeltelijk achterwege blijven van de VI zal toenemen, naarmate
het aantal vorderingen toeneemt, gaat uit van de bestaande situatie. Nu is
sprake van een zeer beperkt aantal vorderingen op jaarbasis.Zou dit aantal omvangrijk tot zeer omvangrijk worden bij een gelijkblijvende
menskracht bij zittende en staande magistratuur, in het bijzonder ten aanzien
van het Gerechtshof te Arnhem, dan is het eenvoudig onvermijdelijk dat de
behandeltermijn – aanzienlijk – toeneemt.De vigerende procedures zijn overigens voor zover mogelijk al gestandaardiseerd.
Een verdere vereenvoudiging zou ten koste gaan van een zorgvuldige afweging
van de feiten in ieder individueel geval. Gezien de ingrijpendheid van een
eventuele beslissing tot geheel of gedeeltelijk achterwege blijven van de
VI moet dit natuurlijk worden voorkomen. 41Hoe staat de regering tegenover het standpunt dat een strenge selectie
van deelnemers en duidelijke regels, die op overtuigende wijze worden gehandhaafd,
kunnen voorkomen dat deelnemers aan een PP mislukken? (blz. 16)Ik ben het geheel met de Kamer eens, dat een zorgvuldige selectie enerzijds
en adequate handhaving van de regels anderzijds de speerpunten zijn van een
beleid gericht op het minimaliseren van het aantal mislukkingen van deelnemers
aan een penitentiair programma. Dit heb ik ook benadrukt in de slotpassage
van mijn brief.Mede omwille van de zorgvuldigheid is een aantal kernelementen van de
selectieprocedure, alsmede van de voorwaarden aan deelname, opgenomen in de
Penitentiaire maatregel (artikelen 6 en 7), in tegenstelling tot wat gebruikelijk
is, namelijk een ministeriële regeling.Een gedegen begeleiding van deelnemers wordt voorts gegarandeerd middels
een samenwerkingsprotocol tussen de Dienst Justitiële Inrichtingen
en de Stichting Reclassering Nederland, dat momenteel in ontwikkeling is.
Het sluitstuk van de handhaving is als gezegd de terugplaatsing naar een gesloten
inrichting in geval van mislukking. 42Wijst de introductie van het PP – afhankelijk van de ervaringen –
niet ondubbelzinnig in de richting van afschaffing van de VI? (blz. 16)Neen. Het penitentiair programma enerzijds en de huidige regeling van
de vervroegde invrijheidstelling anderzijds vervullen geheel verschillende
functies en hebben dan ook geen invloed op elkaars bestaansgrond.Het penitentiair programma is een verzamelterm voor einde-detentie-programma's
binnen het algemene streven naar gefaseerde resocialisatie. De VI-regeling
biedt de ultieme sanctie om op te treden tegen zeer ernstige misdragingen
van gedetineerden, ongeacht in welke inrichting en welke fase van de detentie
zij zich bevinden. Zij blijft als zodanig, zoals ik in mijn brief al aangaf,
een belangrijk sluitstuk van het totale sanctie-instrumentarium. De ontwikkeling
van penitentiaire programma's doet daar niets aan af. XNoot1Samenstelling: Leden: V. A. M. van der Burg (CDA), voorzitter, Schutte
(GPV), Korthals (VVD), Janmaat (CD), Soutendijk-van Appeldoorn (CDA), Van
de Camp (CDA), Swildens-Rozendaal (PvdA), ondervoorzitter, M. M. van der Burg
(PvdA), Scheltema-de Nie (D66), Kalsbeek-Jasperse (PvdA), Zijlstra (PvdA),
Van Heemst (PvdA), Aiking-van Wageningen (Groep Nijpels), Rabbae (GroenLinks),
Koekkoek (CDA), J. M. de Vries (VVD), Van Oven (PvdA), Van der Stoel (VVD),
Dittrich (D66), Verhagen (CDA), Rouvoet (RPF), B. M. de Vries (VVD), Van Boxtel
(D66), O. P. G. Vos (VVD), Van Vliet (D66).Plv. leden: Smits (CDA), Van den Berg (SGP), Van Blerck-Woerdman
(VVD), Marijnissen (SP), Bremmer (CDA), Doelman-Pel (CDA), Wagenaar (PvdA),
Feenstra (PvdA), Bijleveld-Schouten (CDA), Rehwinkel (PvdA), Noorman-den Uyl
(PvdA), Apostolou (PvdA), R. A. Meyer (Groep Nijpels), Sipkes (GroenLinks),
Biesheuvel (CDA), Rijpstra (VVD), Middel (PvdA), Passtoors (VVD), Van Boxtel
(D66), Van der Heijden (CDA), Leerkes (U55+), Van den Doel (VVD), Roethof
(D66), Weisglas (VVD), De Koning (D66). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25808-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl