Governance in het onderwijs; Brief ministers en staatssecretaris over de nieuwe wijze van onderwijstoezicht
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30183, nr. 18

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

14-09-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

30183 nr. 18

10-09-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Beleidsreactie evaluatie WOT2. Ontwikkelingen in het toezicht2.1 Goed bestuurHeldere normenHorizontale verantwoordingGaranties voor transparant bestuur2.2 Nieuw toezichtproces: risicogericht en proportioneel2.3 Programmatisch handhaven2.4 Wijzigingen in het handhavend optreden2.5 Geïntegreerd toezicht2.6 Team Nieuw Toezicht2.7 Eenduidig toezicht2.8 Verdergaande integratie toezichthoudersMiddelbaar beroepsonderwijsHoger onderwijs3. Tot slotOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 30183, nr. 18 b2Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 30183, nr. 18 b1Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30183Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 30800-VIIIToon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 43 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 183Governance in het onderwijs30 800 VIIIVaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007nr. 18BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP EN VAN
LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT EN DE STAATSSECRETARISSEN VAN ONDERWIJS,
CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 10 september 2007Het coalitieakkoord stelt een nieuwe wijze van toezicht voor op basis
van het uitgangspunt «verdiend vertrouwen»: Bij goed presteren van onderwijsinstellingen zal sprake zijn van vermindering
van toezicht1. De toezichthouder gaat
de capaciteit meer op maat inzetten, waardoor scholen die het goed doen een
forse vermindering van de toezichtsintensiteit en – last zullen ervaren
en meer aandacht uitgaat naar scholen met kwaliteitsproblemen. Dit is ondermeer
uitgewerkt in de maatregelen uit pijler vier van het beleidsprogramma2:• uitwerken van de principes van «goed bestuur» (door
het bijvoorbeeld mogelijk te maken om eerder in te grijpen bij zwakke scholen);• het versterken van de horizontale verantwoording door onderwijsinstellingen
aan betrokkenen in en rond de school (o.a. aan ouders, gemeenten en bedrijven);• de inspectie van het onderwijs controleert de basiskwaliteit en
de kwaliteit van de examens, uitgaande van het beginsel van verdiend vertrouwen;• inder inspectie bij scholen die het goed doen;• het vergroten van de vrijheid van scholen door minder regeldruk
en administratieve lasten.Onze ambitie is om het toezicht op het onderwijsveld in te richten in
lijn met het coalitieakkoord en het onlangs gepresenteerde beleidsprogramma.
Met deze brief informeren we u over twee hoofdonderwerpen die niet los van
elkaar gezien kunnen worden. Het betreft de evaluatie Wet op het onderwijstoezicht (WOT) en de ontwikkelingen in het toezicht
zoals die nu worden ingezet ter implementatie van de OCW-nota «Toezicht
in vertrouwen, vertrouwen in toezicht»3
en de voortgangsnotitie«Governance»4,5. Al deze ontwikkelingen hebben als doel
de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren.Deze brief geeft eerst onze beleidsreactie op de evaluatie WOT. Daarna
beschrijven we de ontwikkelingen in het toezicht: goed bestuur, risicogericht
en proportioneel toezicht, programmatisch handhaven, handhavend optreden inspectie,
vermindering van de toezichtlast, het Team Nieuw Toezicht (TNT) en de verdergaande
integratie van toezichthouders. We sluiten af met een opsomming van de belangrijkste
activiteiten die het komende anderhalf jaar worden uitgevoerd om het nieuwe
onderwijstoezicht vorm te geven.1. Beleidsreactie evaluatie WOTArtikel 34 van de WOT geeft opdracht tot het doen van «verslag over
de doeltreffendheid en de effecten van deze wet in de praktijk». Met
het oog hierop is een evaluatieonderzoek uitgevoerd door EIM. De resultaten
staan in het rapport Evaluatie WOT. Het rapport
beschrijft de werking van de WOT in de dagelijkse onderwijspraktijk. Uit de
evaluatie blijkt dat de WOT in grote lijnen aan de verwachtingen voldoet.
Het is dus niet nodig een geheel nieuwe WOT op te stellen. De professionaliteit
en de onafhankelijkheid van de onderwijsinspectie zijn in orde en de instellingen
zijn overwegend positief over de inspectie. Tevens komt uit de evaluatie naar
voren dat selectiviteit een goed en zinvol criterium is en dat proportionaliteit
een instrument is om een zekere minimumkwaliteit te garanderen. Het rapport
vestigt de aandacht op het belang van de inrichting van toezicht: de inrichting
van extern toezicht moet altijd aansluiten op het bestaande interne toezicht
en systemen van kwaliteitszorg in de school. Een goed principe om te gebruiken
bij de inrichting van toezicht is single information.
Dit doelt op het éénmalig aanleveren van gegevens. Volgens het
rapport is het goed vertrouwen te hebben in de gegevens van scholen, maar
de basis van gegevens moet breder zijn dan alleen de input van scholen zelf.
Dit advies nemen we ter harte. Naast deze positieve uitkomsten maken de onderzoekers
kanttekeningen. De onderzoekers geven aan dat het sanctierepertoire van de
inspectie aan een andere invulling toe is en dat bestaande interventie mogelijkheden
creatiever door de inspectie benut kunnen worden. Daarnaast constateert het
evaluatierapport dat er op verschillende plekken stapeling van toezicht is
en dat er (nog) geen sprake is van echt integraal toezicht. Tevens adviseren
de onderzoekers dat informatie van scholen voor alle betrokkenen beschikbaar
en inzichtelijk dient te zijn. Tot slot wordt aandacht gevraagd voor het feit
dat de gedachtevorming over effectief toezicht in het hoger onderwijs nog
lang niet is afgerond.Op een aantal conclusies en aanbevelingen gaan we in onder «Ontwikkelingen
in het Toezicht». Over andere conclusies en aanbevelingen gaan wij eerst
met de belanghebbenden van het toezicht (onderwijsinstellingen, studenten,
leraren, werkgevers, leerlingen en hun ouders) in gesprek. We denken daarbij
ondermeer aan de thema’s definiëring en operationalisering
van «kwaliteit» met het oog op de
invulling van de toezichtkaders, met daarin een toetsing van management en
bestuur door de onderwijsinspectie en gewenste
ontwikkelingen van het toezichtportaal. Deze gesprekken hopen wij
eind 2007 te hebben afgerond.2. Ontwikkelingen in het toezicht2.1 Goed bestuurGoed bestuur gaat over de vraag hoe optimaal gestuurd kan worden op goed
onderwijs. De uitgangspunten daarbij zijn:1. Onderwijsresultaten verbeteren als het onderwijs beter aansluit op
de capaciteiten en ambities van leerlingen/studenten én op wat de samenleving
nodig heeft.2. Die betere aansluiting komt er door:• De professionals in het onderwijs meer ruimte en verantwoordelijkheden
te geven;• Heldere normen te stellen voor de onderwijsresultaten en andere
aspecten die bepalend zijn voor de onderwijskwaliteit;• Garanties in te bouwen die ertoe leiden dat op de onderwijsinstellingen
een voordurend debat plaatsvindt over (het verbeteren van) de kwaliteit van
het onderwijs;• Garanties in te bouwen voor transparant bestuur;• Een systeem van effectief en proportioneel toezicht, dat is gebaseerd
op verdiend vertrouwen, inclusief heldere interventieafspraken;• De kwaliteitszorg en -borging binnen de instellingen te verbeteren.Heldere normenDe afgelopen jaren hebben de onderwijsinstellingen meer ruimte gekregen
om het onderwijs in te richten naar eigen professionele inzichten. Het uitgangspunt
hierbij is dat het onderwijs gaat over het «hoe» en de overheid
gaat over het «wat». In het Coalitieakkoord en het beleidsprogramma
is dan ook afgesproken dat duidelijker wordt omschreven wat deelnemers/leerlingen
moeten kennen en kunnen aan het eind van de verschillende schoolsoorten. Verder
stellen we eisen aan de examens in de sectoren voortgezet onderwijs (vo) en
beroeps en volwasseneneducatie (bve) en aan het aantal contacturen tussen
leerlingen/studenten in het primair onderwijs (po), vo en bve. Voor deze sectoren
geldt dat er bekwaamheidseisen zijn voor het onderwijsgevend personeel en
rechtmatigheideisen voor de besteding van financiële middelen.Voor het hoger onderwijs (ho) heeft de wetgever globale normen vastgesteld
voor het bachelor- en masterniveau, maar geen specifieke voorschriften per
vakgebied of opleiding. In het ho zijn de professionals binnen universiteiten
en hogescholen primair verantwoordelijk voor de kwaliteitsnormen. Die normen
moeten aansluiten bij nationale en internationale standaarden, bij de stand
van de ontwikkeling van de onderscheiden kennisof vakgebieden én bij
de missie en het profiel van de instelling. Het zijn de professionals die
in examencommissies vaststellen of een student het eindniveau heeft behaald.
Transparantie en onafhankelijke beoordeling zijn daarbij heel belangrijk:
examencommissies zullen met een nieuw wetsvoorstel voor het hoger onderwijs
worden versterkt en de aandacht voor toetsen en beoordelen wordt prominenter
bij de externe kwaliteitsbeoordeling via accreditatie.Horizontale verantwoordingGoed onderwijs is alleen mogelijk als iedereen in en rond de school bijdraagt
aan de onderwijskwaliteit van de eigen school of instelling. «Iedereen»
zijn in de eerste plaats de docenten, maar ook het toeleverende en vervolgonderwijs,
werkgevers, bestuurders, leerlingen/studenten en ouders. Het is van groot
belang dat al deze betrokkenen afspraken maken over hun bijdrage aan het onderwijs
en met elkaar een kritische dialoog voeren over belangrijke keuzes van de
instelling. We zijn daarom voorstander van horizontale verantwoording die
ruimte biedt voor maatwerk op school- of instellingsniveau. Horizontale verantwoording
is overigens geen doel op zich, het is een middel om een gestructureerd debat
over de onderwijskwaliteit van een instelling te voeren met de belanghebbenden.Het verticale toezicht sluit aan op de horizontale verantwoording. Als
instellingen te lang onder de maat presteren én geen uitzicht bieden
op verbetering grijpen wij in. Daarvoor wordt, op basis van de OCW-Visie op
Toezicht (VOT), de «interventiepiramide» verder ontwikkeld die
wij consequent zullen toepassen.We zijn ons bewust dat de horizontale verantwoording op veel scholen nog
onvoldoende vorm heeft gekregen. Het jaardocument kan daarbij behulpzaam zijn.
Scholen hoeven vanaf 2008 voor hun jaarlijkse verantwoording slechts
een beperkte hoeveelheid informatie aan te leveren, die bruikbaar is voor
zowel de horizontale verantwoording als het verticale toezicht. De richtlijnen
voor de jaarverslaggeving worden daarvoor aangepast.Garanties voor transparant bestuurBestuurders van scholen en instellingen zijn verantwoordelijk voor goed
onderwijs. Zij moeten ervoor zorgen dat hun docenten kunnen excelleren, dat
in de instellingen het goede gesprek over de kwaliteit van het onderwijs wordt
gevoerd en dat de organisatie op orde is. Om hierop te sturen is een transparante
bestuurscultuur nodig met:• een intern systeem van onafhankelijk toezicht;• een medezeggenschapsraad (in bve-sector ondernemingsraad en deelnemersraad)
en een klachtenprocedure;• een jaarplan en een jaarverslag;• goede interne verantwoording van decentraal naar centraal en van
college van bestuur naar raad van toezicht;• goede informatie voor de interne toezichthouder, leerlingen/studenten,
het vervolgonderwijs en (waar relevant) bedrijven, gemeenten en ouders over
de onderwijsresultaten en het beleid van de onderwijsinstelling;• regelmatig overleg met genoemde belanghebbenden over de kwaliteit
van het onderwijs en de onderwijsresultaten.Deze eisen zijn nodig om het risicogerichte en proportionele toezicht
te doen slagen.We verwachten in het bijzonder van de interne toezichthouder dat zij hun
rol effectief invullen. Zij moeten het management scherp houden op het voldoen
aan gestelde eisen, op de wijze waarop kwaliteitsborging wordt vormgegeven
en op de helderheid en uitvoerbaarheid van de keuzes. We juichen toe dat alle
onderwijssectoren op dit moment zelf branchecodes ontwikkelen en de invoering
ervan monitoren. We zullen de invoering en werking van deze codes nauwlettend
volgen en waar nodig stimuleren.In het po veld is goed bestuur het minst ver ontwikkeld. Wij hechten aan
kwaliteit van het onderwijs met behulp van goed bestuur en eigen kwaliteitszorgsystemen.
Wij zijn ons bewust dat met name in het po deze ontwikkelingen tijd vragen.
Wij houden hier rekening mee door te kiezen voor een minder vergaande invoering
van het nieuwe toezicht in het po. We beginnen in deze sector met pilots om
horizontale verantwoording en kwaliteitszorgsystemen verder te ontwikkelen.2.2 Nieuw toezichtproces: risicogericht en proportioneelIn lijn met het geschetste kabinetsbeleid zal het toezichtproces voor
de scholen in de komende jaren veranderen. Het toezicht zal meer risicogericht
en selectiever worden. Uit de evaluatie van de WOT komt naar voren dat selectiviteit
en proportionaliteit goede uitgangspunten zijn om het toezicht vorm te geven.
Het bestuur is verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs in een
school. Logischerwijs is het aanspreekpunt voor de inspectie dan ook het bevoegd
gezag (hierna: bestuur) van een school.Per schoollocatie wordt jaarlijks een risicoanalyse gemaakt. Deze risicoanalyse
is beslissend voor de intensiteit van het toezicht. Zijn de risico’s
klein en zijn de eindresultaten op niveau dan vindt in dat jaar geen verder
onderzoek plaats en wordt volstaan met een gesprek met het bestuur. Dit zorgt
voor minder toezichtlasten bij een school. Bij grote risico’s zal de inspectie uitvoerig onderzoek doen op de betreffende scholen. De risicoanalyses
worden altijd eerst besproken met het bestuur. De inspectie wil het toezicht
effectiever maken door ervaringen van belanghebbenden (ouders, leerlingen,
gemeenten) beter te gebruiken bij de risicoanalyse. Ook worden in het nieuwe
toezicht de personele en financiële gegevens van besturen en scholen
gebruikt voor de risicoanalyse. Vooral wanneer er sprake is van grote risico’s
in de onderwijskwaliteit worden de jaarrekeningen van bevoegde gezagen nader
geanalyseerd. De rode draad in deze veranderingen is: minder last, meer effect.
De belangrijkste consequenties van dit nieuwe toezicht zijn:• Voor elk bestuur wordt jaarlijks voor zijn school/scholen een actueel
toezichtarrangement opgesteld op grond van de gemaakte risicoanalyse. De risicoanalyse
is gebaseerd op een analyse van de onderwijsopbrengsten, jaardocumenten van
besturen en scholen, signalen en uitkomsten van eerder toezicht;• Deze toezichtarrangementen worden met de besturen besproken. Het
toezichtarrangement bevat de aard en de omvang van het toezicht;• Geen risico betekent dat jaar geen verdere interventie/onderzoek
en uitsluitend een gesprek met het bestuur. Deze scholen, waar dus geen tekortkomingen
worden vermoed, krijgen het zgn. «basisarrangement». De systematiek
van gestandaardiseerde periodieke kwaliteitsonderzoeken wordt daarmee verlaten;• Het toezicht wordt toezicht op maat (selectief en proportioneel).
Dit betekent dat de onderzoeken maatwerk zullen zijn en zullen focussen op
de gesignaleerde risico’s. Bij een laag risico wordt een school beloond
met minder toezicht, bij een hoog risico neemt het toezicht juist toe. Voor
elke school zal het jaarlijkse toezichtarrangement beschikbaar zijn. Als er
onderzoeken zijn gedaan door de toezichthouders zullen de rapporten daarvan
ook op de inspectiewebsite worden geplaatst;• Klachten, opgevat als signaal worden betrokken bij de vaststelling,
actualisatie en waar nodig verscherping van het toezichtarrangement. Ernstige
klachten kunnen leiden tot een incidenteel onderzoek;• Bij (diepgaander) onderzoek wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt
van al beschikbare informatie. Het dossier van het bestuur en de school wordt
niet alleen gevuld met gegevens die door de scholen zijn aangeleverd, maar
ook met gegevens van (objectieve) externe bronnen;• Themaonderzoek en steekproefonderzoeken zullen worden gebruikt
om te rapporteren over (aspecten van) de kwaliteit van het onderwijs.Voor besturen en de onderwijsinstellingen betekent bovenstaande het volgende:In het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie (bve) is in het schooljaar
2006–2007 volgens de lijnen van het nieuwe toezicht al in de testfase
gewerkt. Deze werkwijze is geëvalueerd en besproken met vertegenwoordigers
van het onderwijsveld en andere belangenorganisaties. Deze organisaties hebben
in grote meerderheid aangegeven in te stemmen met de gehanteerde werkwijze
en het gebruikte toezichtkader. Vanwege de continuïteit heeft de inspecteur-generaal
besloten het experiment om te zetten in een (definitief) Toezichtkader BVE
2007 dat m.i.v. het schooljaar 2007–2008 voor bve wordt gehanteerd.
Dit toezichtkader is door de departementen van OCW en LNV goedgekeurd. Na
evaluatie gaan we kijken óf en op welke wijze het waarderingskader
voor het toezicht op de kenniscentra kan worden omgezet in een definitieve
(wettelijke) regeling.Voor de sectoren po, vo en de expertisecentra (ec) is het nieuwe toezicht
volgens de bovengeschetste risicogestuurde aanpak volop in ontwikkeling. Dit
betekent dat voor de periode september-december 2007 de prioriteit ligt bij
de scholen die thans zeer zwak of risicovol zijn en onder intensiever
toezicht staan (de huidige PKO-2 en OKV-arrangementen). Met de besturen van
deze scholen treedt de inspectie actief in overleg, zij doet zo nodig onderzoek
en pleegt waar nodig interventies. Hierbij kan gedacht worden aan het maken
van verbeterafspraken. Dit toezicht zal plaats vinden op basis van de vigerende
waarderingskaders. Het is toezicht op maat, toegesneden op de geconstateerde
risico’s.Per 1 januari 2008 verwacht de inspectie te gaan werken met een nieuw
toezichtkader inclusief een aangepast waarderingskader. Dit toezichtkader
wordt eerst in pilots getest. Het streven is voor 1 januari 2009 het
nieuwe toezichtkader te implementeren.De inspectie start in het najaar met de risicoanalyse. Op basis hiervan
komen (nieuwe) risicovolle scholen in beeld. De analyse moet uitwijzen of
hier sprake is van mogelijke tekortkomingen. Met de bevoegde gezagen van deze
scholen wordt de komende maanden gesproken. In ernstige gevallen vinden hier
ook vervolgonderzoeken plaats. Scholen waar de risicoanalyse uitwijst dat
er geen tekortkomingen zijn, krijgen het basisarrangement. Op deze scholen
vinden het komende jaar in principe geen onderzoeken en interventies meer
plaats, tenzij op basis van nieuwe gegevens (bijvoorbeeld ernstige signalen)
blijkt dat dit toch nodig is. In de periode tot 1 januari 2009 wordt
door de onderwijsinspectie met alle besturen gesproken over de aan hun scholen
toe te kennen toezichtarrangementen.Naast deze nieuwe werkwijze houden we voor het po- en ec-veld vast aan
inspectiebezoek aan alle scholen. Toch willen we ook hier al winst boeken
bij het terugdringen van de toezichtslast. Ook in het po wordt de schriftelijke
bevraging van scholen beperkt en het bezoek van de inspecteur richt zich vooral
op de bij ons bekende risico’s. Door meer met onaangekondigde inspectiebezoeken
te werken wordt het effect van het toezicht vergroot. Daarnaast zullen ook
voor het po en ec-veld de opbrengsten van het onderwijs centraal moeten staan
in het inspectietoezicht. Dit vraagt om een wijziging van werkwijze en inhoud
van het toezicht.In het nieuwe toezichtproces wordt het toezichtarrangement gepubliceerd.
In veel gevallen bevat dit niet meer dan de opmerking dat er sprake is van
een basisarrangement omdat er geen risico’s of tekortkomingen zijn.
Indien er sprake is van een aangepast arrangement, worden ook de tekortkomingen
gepubliceerd. De verantwoording over hoe de toezichthouder tot dit oordeel
is gekomen, is ook openbaar. Dit kan een verslag van een kwaliteitsonderzoek
zijn, maar in het vo bijvoorbeeld ook de opbrengstenkaart. Per tekortkoming
wordt precies vermeld om welke vestiging of opleiding het gaat. Tevens wordt
aangegeven welke maatregelen zijn afgesproken en wanneer de ernstige tekortkomingen
naar verwachting zijn opgeheven.De huidige kwaliteitskaart kan met het nieuwe toezicht niet goed gevuld
worden. In plaats daarvan publiceert de inspectie voortaan een zogenaamde «toezichtkaart».
Hierin heeft het arrangement een prominente plaats. Zo zien ouders en leerlingen
direct of er sprake is van tekortkomingen. De kaart bevat verder een onderbouwing
van het arrangement (verslagen, rapporten) en voor het vo ook de opbrengstenkaart.
Daarnaast bevat de kaart een toezichthistorie. De inhoud en vormgeving van
de toezichtkaart zijn nog in ontwikkeling.Dit nieuwe toezicht is een aanscherping van de huidige WOT-praktijk. Hieronder
valt ook het leveren van maatwerk ten aanzien van (zeer) zwakke scholen. Bij
(zeer) zwakke scholen zal sneller worden ingegrepen indien nodig. We vragen
de onderwijsinspectie de interventiepiramide (uit Visie op Toezicht) met voorrang
voor zeer zwakke scholen verder uit te werken. Het recente verschenen rapport
van CPB1 naar het effect van de schoolbezoeken
van de onderwijsinspectie in het basisonderwijs toont aan dat in de eerste
jaren na het bezoek van de inspecteur aan een school de CITO-scores stijgen.
Inspecteurs bezoeken met risicogericht en proportioneel toezicht vaker zwak
presenterende scholen, waar dit positieve effect dus goed uitpakt. Door de
extra aandacht die in het nieuwe toezichtproces uitgaat naar de zwakke scholen,
zal dit effect zeker blijven bestaan.2.3 Programmatisch handhavenIn 2007 zijn OCW en LNV gestart met programmatisch handhaven. Dit betekent
dat wij de aanbeveling uit de evaluatie om «de jaarlijkse afspraken
tussen minister en inspectie over het toezichtkader als kapstok te gebruiken
om gewenste ontwikkelingen in het toezicht aan te brengen» overnemen.
OCW, LNV en de toezichthouder bepalen jaarlijks wat de prioriteiten in toezicht
en handhaving zijn. Deze zult u terugvinden in het Jaarwerkplan van de Inspectie
van het Onderwijs.In de bve-sector is begonnen om op basis van de WEB de risico’s
in kaart te brengen, zodat de geïntegreerde toezichthouder in het werkplan
voor 2008 rekening kan houden met de prioriteiten in de handhaving. In het
najaar van 2007 zal dit concept van programmatisch handhaven breder worden
toegepast binnen de diverse onderwijssectoren.2.4 Wijzigingen in het handhavend optredenGekoppeld aan een goed functionerend toezichtproces is de inrichting van
het handhavend optreden binnen OCW en LNV een belangrijk punt van aandacht.
Een belangrijk kenmerk hiervan is slagvaardigheid. De maatschappelijke en
politieke vraag om effectief handhavend optreden als de regels en kwaliteitsnormen
in het geding zijn, neemt toe. Om te komen tot een meer slagvaardige handhaving
van de onderwijswetgeving is ervoor gekozen de bevoegdheid tot het plegen
van (lichte) interventies, bij de (geïntegreerde) toezichthouder in het
onderwijs onder te brengen. Met deze uitwerking, in combinatie met programmatisch
handhaven, sluiten wij aan bij de uitkomsten van de evaluatie van de WOT.
Wij vragen van de onderwijsinspectie dat zij zachte interventies gaat toepassen,
de verantwoordelijke bewindspersoon neemt een besluit over de allerzwaarste
interventies (zoals het stopzetten van de bekostiging of het geven van een
aanwijzing aan het bestuur, die leidt tot het vertrek van bestuursleden).2.5 Geïntegreerd toezichtIn 2005 kondigde OCW aan delen samen te voegen van de drie toezichthouders:
de Inspectie van het Onderwijs, de Auditdienst afdeling Rekenschap (AD/RS)
en de Centrale Financiën Instellingen afdeling Financiën en Analyse
(CFI-toezicht)1. Inmiddels is er een intensieve
samenwerking tussen het toezicht op de onderwijskwaliteit, rechtmatigheid
van bekostiging, financieel beheer en de financiële positie van scholen
en instellingen. Waar mogelijk doen de inspectie en AD/RS gezamenlijk onderzoek
en brengen zij één rapport uit. De rol van de instellingsaccountants
verandert hiermee niet. Zij geven, in opdracht van de besturen, accountantsverklaringen
af bij de jaarrekeningen en bekostigingsgegevens.Een van de redenen voor deze integratie was dat instellingen soms oneigenlijk
gebruik maakten van mazen in wet- en regelgeving. Voorbeelden zijn onregelmatigheden
in het hbo (Commissie Schutte), samenwerkingsverbanden in het vo en bve, onderwijstijd
in vo en bve en ook de mogelijk te hoge reservevorming bij scholen in het
vo. Vanzelfsprekend willen we dergelijke ontwikkelingen zoveel mogelijk voorkomen
of bijsturen, maar zonder de regeldruk en het toezicht onnodig te verhogen.
Binnen de nieuwe toezichtorganisatie wordt daarom een afdeling Rekenschap
ingesteld, die bestaat uit (forensische) accountants, analisten en onderzoekers. Rekenschap zal bijdragen aan het geïntegreerde toezicht op instellingen
en toezicht houden op het functioneren van de instellingsaccountants. Rekenschap
heeft daarnaast als taak mogelijke ongewenste ontwikkelingen vroegtijdig te
signaleren. De eerder in deze brief beschreven ontwikkelingen in de informatievoorziening,
het interne toezicht en ook de brede invoering van het onderwijsnummer maken
dit beter mogelijk dan in het verleden. Rekenschap zal als onderdeel van de
geïntegreerde toezichthouder ook mede ingaan op signalen, klachten en
meldingen van klokkenluiders. Waar nodig zal men interventies plegen, bijvoorbeeld
door het uitvoeren van themaonderzoeken, maar ook door het adviseren over
wet- en regelgeving en het voorlichten van het veld.De samenwerking leidt, net als het risicogericht toezicht, tot effectiever
toezicht en lagere lasten. Dat komt doordat OCW en LNV informatie één
keer opvragen, via de jaarverslaggeving om deze vervolgens op te slaan in één
gezamenlijke centrale database bij CFI. Ook zijn de vragenlijsten van de inspectie
grotendeels overbodig gemaakt, doordat in eerste instantie het toezicht op
alle scholen wordt ingericht op basis van kwantitatieve risico’s aan
de hand van de eindopbrengsten.2.6 Team Nieuw ToezichtAls tussenstap in de integratie van inspectie, AD/RS en CFI-toezicht is
het management van de drie genoemde diensten bij elkaar gebracht in een Team
Nieuw Toezicht (TNT). TNT is verantwoordelijk voor de aansturing en uitvoering
van het gezamenlijke toezicht tot de wijziging van WOT. Deze constructie dient
tot de integratie van het financiële toezicht met het onderwijstoezicht.
Zij zal wettelijk worden vastgelegd in de WOT. De vervolgstappen naar de geïntegreerde
toezichthouder zijn:• Reorganisatie van de inspectie met AD/RS en CFI-toezicht naar één
organisatie. Dat gebeurt in 2008;• Een bezuiniging van 20% op het toezicht. Leidend hierbij
is het nieuwe toezicht, met een veranderde taken- en middelenverhouding;• Uitbreiding van het domein van de onderwijsinspectie. In de WOT
zal een wettelijke basis worden gecreëerd dat de inspectie bevoegdheden
geeft voor het uitvoeren van onderzoeken naar ondermeer het financiële
beheer, rechtmatigheid bij de instellingen en de administratie van bekostigingsgegevens.2.7 Eenduidig toezichtOok rijksbreed loopt een omvangrijk moderniseringsprogramma, genaamd Eenduidig
Toezicht. De Inspectieraad, het samenwerkingsverband van 14 rijksinspecties,
werkt met andere toezichthouders op alle overheidsniveaus aan lagere toezichtlasten
en beter toezicht. Een voorbeeld van een dergelijke samenwerking, waaraan
onderwijsinspectie deelneemt, is het project Integraal Toezicht Jeugdzaken
(ITJ). Doel hiervan is een meer samenhangende sturing en een beter toezicht
op de volle breedte van alle organisaties die zich met jeugd bezighouden.2.8 Verdergaande integratie toezichthoudersAfgelopen maanden is een verkenning uitgevoerd naar verdergaande integratie
van toezichthouders in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en het hoger
onderwijs (ho).Middelbaar beroepsonderwijsHet huidige systeem van toezicht in het mbo is gecompliceerd. Er zijn
veel toezichthouders, waartussen de afstemming (nog) niet goed plaats vindt.
De voorkeur is te komen tot één onafhankelijke toezichthouder
in het mbo, die toezicht houdt op de mbo-onderwijsinstellingen,
inclusief examinering en de kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven (KBB).
Dat geeft duidelijkheid en zorgt voor minder toezichtlasten. Om hiertoe te
komen zijn de volgende stappen nodig:• Voortzetting van de integratie van inspectie, AD/RS en CFI-toezicht.
Deze integratie is, zoals beschreven, in volle gang en zal in 2008 worden
afgerond;• Samengaan van de geïntegreerde toezichthouder met het Kwaliteitscentrum
examinering beroepsopleidingen (KCE). In eerste instantie gaat de aandacht
uit naar het op orde brengen van de kwaliteit van de examens en het borgen
van de betrokkenheid van het landelijk en regionaal (georganiseerd) bedrijfsleven.
Daarvoor wordt met ingang van 15 november 2007 de aanwijzing voor het
toezicht op de examens in het mbo overgedragen aan de Inspectie1. Mogelijke belemmeringen in de WOT en de Wet educatie en beroepsonderwijs
(WEB) zullen in het integratietraject worden weggenomen.Hoger onderwijsDeze aanpak in het mbo is niet onverkort toepasbaar op het hoger onderwijs.
Dit komt door de specifieke kwaliteitsborging in het hoger onderwijs (accreditatie).
Bovendien telt de internationale context zwaarder mee. Nederland heeft zich
verplicht aan het streven naar een Europese Hoger Onderwijs ruimte en de dynamische
ontwikkeling van het hoger onderwijs (Bolognaproces). Daarnaast is de arbeidsmarkt
voor hoger opgeleiden meer internationaal. Diploma’s hebben een internationaal
civiel effect2. Met de ho-sector vindt eerst het
gesprek plaats over de sturing en de bekostiging, zoals aangekondigd in het
Coalitieakkoord3. Tegelijkertijd werkt OCW aan
een strategische agenda, een integratie van het Hoger Onderwijs en Onderzoeksplan
(HOOP) en het Wetenschapsbudget. De uitkomsten van de eerdergenoemde verkenning
worden hierbij meegenomen.De instellingen voor hoger onderwijs zijn primair verantwoordelijk voor
de kwaliteit van het onderwijs dat zij verzorgen. De overheid is in het publieke
domein verantwoordelijk voor de borging van publieke belangen. In het (hoger)
onderwijs zijn de publieke belangen: toegankelijkheid, kwaliteit en rechtmatigheid
(naleving regelgeving en besteding publiek geld). De instellingen zijn integraal
verantwoordelijk voor de uitvoering van de publieke taak: de wijze waarop
het onderwijs wordt gerealiseerd, inclusief de bedrijfsvoering, de interne
kwaliteitsborging, de verantwoording en het intern toezicht. Binnen de instellingen
zijn checks and balances voorzien om de publieke
belangen en de kwaliteit van het onderwijs te borgen. Denk hierbij ondermeer
aan medezeggenschap van staf en studenten, interne kwaliteitszorg en horizontale
verantwoording aan stakeholders. De raad van toezicht heeft de bijzondere
verantwoordelijkheid toe te zien op dit interne systeem van checks and balances. Het is daarbij van belang dat de functies besturen
en toezicht helder van elkaar worden gescheiden. In de meeste bijzondere hogescholen
en universiteiten is die scheiding al een feit, maar een goede wettelijke
regeling hiervoor ontbreekt tot nu toe. Om bestuurlijke helderheid te scheppen én
om de positie van zowel de bestuurders als de toezichthouders duidelijk af
te bakenen, zal dit wettelijk geregeld worden in het eerdergenoemde wetsvoorstel.
Het overheidstoezicht maakt gebruik van deze vormen van kwaliteitsborging.Dit subsidiariteitbeginsel moet in onze visie leidend zijn voor de opbouw
van de kwaliteitszorg in het hoger onderwijs, als volgt:• Het instellingsbestuur draagt zorg voor de kwaliteit van het onderwijs
en de (interne) kwaliteitszorg;• De raad van toezicht ziet er op toe dat het instellingsbestuur
dit zorgvuldig doet;• Het Nederlandse Vlaamse Accreditatie Orgaan (NVAO) verleent periodiek
accreditatie, op grond van peer reviews;• In het kader van de Bologna afspraken wordt Europees toezicht op
het functioneren van de nationale kwaliteitsorganen opgebouwd (het Europese
register van kwaliteitsorganen);De Onderwijsinspectie is in het hoger onderwijs belast met:• het toezicht op rechtmatigheid en doelmatigheid. Daartoe voert
de onderwijsinspectie jaarlijks aan de hand van bestaande informatie een toets
van het systeem van kwaliteitszorg en de bedrijfsvoering (bedrijfsaudit) uit
om te beoordelen voor welke instellingen geldt dat risico’s in de sfeer
van de publieke belangen nopen tot nader onderzoek;• het toezicht op kwaliteit op instellingsniveau: in bijzondere gevallen
(mede op grond van signalen, meldingen, klachten) verricht de inspectie incidenteel
onderzoek (zgn. «brandweerfunctie»); vervolgens kan de onderwijsinspectie
het instellingsbestuur aanspreken;• het toezicht op kwaliteit op stelselniveau, inclusief het functioneren
van het accreditatiestelsel.In de recente motie van de leden Dibi en Zijlstra1 wordt gewezen op de complexiteit van de huidige situatie met vier
toezichthouders in het hoger onderwijs en wordt de regering gevraagd om de
mogelijkheden te onderzoeken om één Hoger Onderwijs Autoriteit
in te stellen.Het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) heeft in het rapport «Zuiver
op de graad»2 interessante voorstellen
gedaan voor verbetering van toezicht en accreditatie in het hoger onderwijs.
Zoals toegezegd3 gaan wij in deze brief nader
in op de motie en de voorstellen van het ISO. De belangrijkste voorstellen
van het ISO zijn:1) Het instellen van een Hoger Onderwijs Autoriteit (HOA), ondermeer belast
met toezicht, accreditatie en registratie, kwaliteitsverbetering, interventie
en specifieke onderzoeken. De HOA ontstaat door die taken van inspectie en
IB-groep naar de HOA over te hevelen.2) Het vereenvoudigen van accreditatie door de «graad» het
aangrijpingspunt van accreditatie te laten zijn, in plaats van de opleiding.
Een «graad» is een breder gebied dan de huidige opleidingen.In onze voorstellen wordt de situatie in het hoger onderwijs vereenvoudigd
door het instellen van één geïntegreerde toezichthouder
(inspectie, AD/RS en CFI-toezicht) en één accrediterende zelfstandige
bestuursorganisatie (ZBO), de NVAO. Het is van belang om accreditatie en de
onderwijsinspectie van elkaar te blijven scheiden. De Bologna-afspraken stellen
een onafhankelijk orgaan voor accreditatie/kwaliteitszorg verplicht. Ook kan
op deze manier het verdrag met Vlaanderen ongewijzigd blijven. Daarnaast verschuift
op deze manier het financiële toezicht niet naar een ZBO, wat zou leiden
tot aparte regelgeving en versnippering van de rekenschapfunctie.Bovendien is het niet zinvol om de registratie van opleidingen van de
IB-groep over te dragen aan een nieuwe toezichtautoriteit. De IB-groep is
zeer geschikt voor uitvoering van deze arbeidsintensieve taak. Inspectie en
NVAO zullen wel zoveel mogelijk samenwerken en het principe van single information toepassen om de lasten van het toezicht voor instellingen
zo laag mogelijk te houden. Accreditatie op het niveau van (brede) graden
is naar mijn oordeel niet goed uitvoerbaar, om dezelfde redenen als waarom
accreditatie op domeinniveau niet haalbaar bleek. Wij verwijzen naar de brief
aan de Tweede Kamer van 26 september 20054.
Om de inspectie en de NVAO goed samen te laten werken, zullen hun rollen te
zijner tijd nader geëxpliciteerd worden, mogelijk in de WOT en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW). De onderlinge rolverdeling tussen inspectie, NVAO OCW en
LNV zal daarnaast in een werkprotocol worden vastgelegd.Tegelijk met de veranderingen in het toezicht is het nodig te kijken naar
veranderingen in het systeem van accreditatie. Eind 2009 zullen alle Nederlandse
opleidingen op grond van een beoordeling door de NVAO zijn geaccrediteerd,
waarna de tweede ronde van start gaat. Het hoger onderwijs heeft met de eerste
accreditatie van alle opleidingen vertrouwen verdiend. In de tweede ronde
is een meer proportionele vorm van accreditatie passend: de lat (de basiskwaliteit)
moet hoger gelegd worden en er moet ruimte gemaakt worden om te werken aan
echte kwaliteitsverbetering. Zoals eerder aangekondigd zal het kabinet, na
overleg met betrokkenen, een voorstel indienen bij de Tweede Kamer voor de
vernieuwing van het accreditatiesysteem. In september zullen wij u de hoofdlijnen
van dit voorstel toezenden.3. Tot slotIn het komende anderhalf jaar kunt u het volgende van ons verwachten:• We geven de principes van goed bestuur handen en voeten en versterken
de horizontale verantwoording:– Begin 2008 sturen we het wetsvoorstel Goed
onderwijs/goed bestuur in het primair en voortgezet onderwijs naar
de Kamer;– Voor de bve-sector is al een wetsvoorstel Raden van toezicht bve naar de Kamer gestuurd;– We maken individuele afspraken met instellingen over de invoering
van competentiegericht leren met kwaliteitswaarborgen, zoals betere bedrijfsvoering
en feedback van deelnemers.• De Inspectie van het Onderwijs controleert de basiskwaliteit (en
de kwaliteit van de examens voor het voortgezet onderwijs). Verdiend vertrouwen
is daarbij het uitgangspunt:– In het schooljaar 2007–2008 start de onderwijsinspectie
met het nieuwe risicogerichte proportionele toezicht. Op basis van een risicoanalyse
wordt de toezichtintensiteit bepaald. Dit betekent minder inspectie bij scholen
die het goed doen;– Met ingang van het Jaarwerkplan 2008 van de Inspectie van het
Onderwijs wordt programmatisch handhaven breder toegepast binnen de onderwijssectoren.• Minder regeldruk en minder administratieve lasten:– De integratie van Inspectie van het Onderwijs, Auditdienst en
CFI wordt voorgezet. Het management van de drie genoemde diensten stuurt dit
als Team Nieuw Toezicht aan, totdat de WOT gewijzigd is en de bevoegdheden
voor het financiële toezicht ook aan de Inspectie van het Onderwijs zijn
overgedragen;– In de bve-sector wordt gekeken naar het perspectief van integratie
van de geïntegreerde toezichthouder en KCE en naar het op orde brengen
van de kwaliteit van de examens.• Interventierepertoire inspectie:– Het handhavend optreden wordt bij de geïntegreerde onderwijsinspectie
belegd. Dit houdt in dat de inspectie de bevoegdheid krijgt tot het plegen
van lichte interventies en de voorbereiding pleegt voor zware interventies.
Over zware interventies (zoals het stopzetten van de bekostiging of het geven
van een aanwijzing aan het bestuur, die leidt tot het vertrek van bestuursleden)
blijft de verantwoordelijke bewindspersoon beslissen.• Effectief toezicht hoger onderwijs:– Over de vernieuwing van het accreditatiestelsel ontvangt de Tweede
Kamer voor het eind van dit jaar een voorstel.De uitkomsten van de evaluatie van de WOT en de maatregelen uit het Coalitieakkoord
en het beleidsprogramma geven aanleiding de huidige WOT en in sommige gevallen
de sectorwetgeving aan te passen. Ook andere veranderingen leiden tot wijzigingen
in de WOT:• Het tweede lijnstoezicht op de gemeenten op het terrein van de
kinderopvang verhuist van de Inspectie Werk en Inkomen (IWI) naar de Inspectie
van het Onderwijs. Reden hiervoor is dat kinderopvang is overgegaan van het
ministerie van SZW naar OCW. Hiertoe wordt ook een wetswijziging van de Wet Kinderopvang voorbereid;• De opheffing van het Landelijk Commissie Toezicht Indicatiestelling
en de verschuiving van taken naar de inspectie van het onderwijs.Alle elementen worden verwerkt in een voorstel tot wetswijziging. We verwachten
dit wetsvoorstel WOT in de loop van 2008 bij de Tweede Kamer te kunnen indienen.De minister van Onderwijs, Cultuur en WetenschapR. H. A. PlasterkDe minister van Landbouw, Natuur en VoedselkwaliteitG. VerburgDe staatssecretarissen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,J. M. van Bijsterveldt-VliegenthartS. A. M. DijksmaXNoot1Uit het Coalitieakkoord: «Samen Werken, Samen Leven» op blz.
18, kamerstuk 31 070, nr. 1.XNoot2Beleidsprogramma 2007–2011 «Samen Werken, samen leven»
van 14 juni 2007, kamerstuk 31 070, nr. 1.XNoot3Kamerstukken II 2005/06, 30 183, nr. 11 van 11 september 2006.XNoot4Kamerstukken II 2005/06, 30 183, nr. 9 van 28 juni 2006.XNoot5Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1CPB Discussion Paper: Do school inspections improve primary school performance?
Juni 2007, nr. 83.XNoot1«OCW verandert, actieplan takenanalyse». Kamerstukken II 2005/06,
29 362, nr. 52.XNoot1Zie brief van Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart d.d. 6 september
2007.XNoot2Onder civiel effect wordt verstaan: het gebleken vertrouwen dat de samenleving,
de overheid, het bedrijfsleven en vervolgopleidingen hebben in de resultaten
die kandidaten op een examen hebben behaald.XNoot3Blz. 19 coalitieakkoord: «Er komt na overleg met het onderwijsveld
op korte termijn één nieuw geïntegreerd wetsvoorstel voor
bekostiging en besturing van hoger onderwijs en onderzoek. Dit wetsvoorstel
zal o.a. aandacht besteden aan kwaliteitsverbetering en de positie van kwetsbare
opleidingen. Tevens zal het uniforme, eenvoudige en handhaafbare bekostigingsregels
bevatten die oneigenlijke bekostiging kunnen tegengaan en recht doen aan de
positie van de student. Het wetsvoorstel leerrechten zal in afwachting van
dit wetsvoorstel worden aangehouden.»XNoot1Kamerstukken II 2006/07, 30 800 VIII, nr. 132.XNoot2Aan de vaste commissie van de Tweede Kamer toegezonden op 12 juni
2007.XNoot3Zie mijn brief van 25 mei 2007 (kamerstuk 30 800 VIII, nr. 135).XNoot4Kamerstukken II 2005/06, 29 853, nr. 25. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30183-18.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl