Wijziging onderwijswetten in verband met instellen 850 urennorm in de sector BVE; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31048, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

12-10-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31048 nr. 7

09-10-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. ALGEMEEN1. Inleiding2. Aanleiding wetswijziging3. Demarcatiepunt studiefinanciering en tegemoetkoming
in de schoolkosten4. bol- en bbl-opleidingen5. In Instellingstijd Verzorgd Onderwijs (IIVO)6. Arbeidsmarktgekwalificeerde assistent-opleiding
(AKA)7. Transparantie verantwoordelijkheden en verantwoording8. Uitvoerbaarheid en administratieve lastenII. Artikelsgewijze toelichtingArtikel IOnderdeel B:Onderdeel C:Artikel IIOnderdeel C:Artikel IIIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31048Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 71 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 048Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs, de Wet studiefinanciering
2000, de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten en de Les- en
cursusgeldwet in verband met regeling in de Wet educatie en beroepsonderwijs
van een minimumomvang van het in instellingstijd verzorgde onderwijsprogramma
(850 urennorm)nr. 7NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 9 oktober
2007De regering dankt de leden van de fracties van CDA, PvdA, SP, VVD en ChristenUnie
voor hun positieve bijdrage aan de voorbereiding van dit wetsvoorstel. Deze
nota naar aanleiding van het verslag wordt mede ondertekend namens de minister
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.I. ALGEMEEN1. InleidingDe leden van de CDA-fractie hebben met genoegen kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij merken op dat het voorstel leidt tot een verheldering
van verantwoordelijkheden en een vereenvoudiging van regelgeving en dat van
alle geraadpleegde instellingen positieve adviezen zijn ontvangen. Voor enkele
leden van de fractie zijn er nog enige onduidelijkheden.De leden van de fractie van de PvdA achten het van
groot belang dat het onderwijs op het mbo uit voldoende lesuren bestaat. Ook
vinden zij het belangrijk dat de huidige situatie waarin onderwijsinstellingen
indirect, via het recht op tegemoetkoming studiekosten of studiefinanciering,
verantwoordelijk zijn voor het voldoen aan de 850 urennorm, wordt aangepast.
Zij ondersteunen dan ook het voorliggende voorstel om een minimum van 850
uren vast te leggen in de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB).De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling
kennisgenomen van het wetsvoorstel, het advies van de Raad van State en het
nader rapport en vinden het een goede zaak dat er duidelijke afspraken komen
rondom de 850 urennorm.De leden van de VVD-fractie hebben met veel belangstelling
kennisgenomen van het wetsvoorstel. Zij hechten veel waarde aan de naleving
van de 850 urennorm op de regionale opleidingscentra (roc’s). Zij stemmen
in met de voorgestelde lijn waarbij de deelnemer niet langer de
dupe wordt als de opleiding niet aan de urennorm voldoet en zijn het dan ook
eens met de wijzigingen van de Wet studiefinanciering 2000 (WSF 2000) en de
Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (WTOS). Wel plaatsen
zij enige kanttekeningen bij het alternatief dat geboden wordt met deze wetswijziging.De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben
kennisgenomen van het wetsvoorstel.2. Aanleiding wetswijzigingDe leden van de CDA-fractie vragen waarom de norm 850
uur per jaar is en niet 1024 uur zoals in het voortgezet onderwijs.Met het voorliggende wetsvoorstel wordt geen nieuwe norm geïntroduceerd,
maar wordt de bestaande 850 urennorm overgeheveld van de Wet studiefinanciering
2000 (WSF 2000) en de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
(WTOS) naar de WEB. Het betreft een minimumnorm. Sommige deelnemers hebben
voldoende aan een In Instellingstijd Verzorgd Onderwijsprogramma (IIVO) dat
850 klokuren telt, andere deelnemers hebben (aanzienlijk) meer uren nodig.
De norm van 850 uren maakt het mogelijk dat de instelling maatwerk kan leveren,
maar verzekert dat iedere deelnemer een in instellingstijd verzorgd onderwijsprogramma
van tenminste 850 uren krijgt. Introductie van een hogere norm voor alle deelnemers,
vergelijkbaar met het voortgezet onderwijs, zou een substantiële uitbreiding
betekenen van de onderwijstijd over de volle breedte, die niet voor alle deelnemers
nodig is. De regering kiest daar niet voor. Ik teken daarbij het volgende
aan. Uit het themaonderzoek van de inspectie in 2006 naar de naleving van
de 850 urennorm (aangeboden aan de Tweede Kamer met de brief van 7 september
2006, Kamerstukken 2006/07, 27 451, nr. 60) bleek, dat als gekeken
wordt naar het gemiddelde aantal uren over alle opleidingen, over het geheel
genomen alle opleidingen gezamenlijk per leerjaar voldoende onderwijstijd
realiseren. In het studiejaar 2005–2006 lag het aantal gemiddeld op
966 uur in leerjaar 1, op 1059 uur in leerjaar 2, op 1077 uur in leerjaar
3 en op 889 uur in leerjaar 4. Het werkelijke urenaantal van het in instellingstijd
verzorgd onderwijs dat instellingen per studiejaar aanbieden, ligt dus vaak
hoger dan het minimum van 850 uur.De leden van de CDA-fractie merken op dat het aantal
van 850 uur per leerjaar wordt aangeduid, maar dat de norm ook per opleiding
zou kunnen worden benoemd, bijvoorbeeld 3400 uur per opleiding.Er is sprake van een urennorm per studiejaar (en niet gerekend over de
hele opleiding) om de volgende redenen. Een urennorm per studiejaar levert
een waarborg dat instellingen zorg dragen voor doelmatige leerwegen, waarbij
in alle jaren, dus ook in het eerste studiejaar, sprake is van voldoende uren.
Uit genoemd inspectieonderzoek bleek dat vooral bij de langere opleidingen
in het eerste jaar relatief vaak sprake was van te weinig uren. Niet alleen
is dat ondoelmatig voor de deelnemers, maar bovendien is voldoende onderwijsintensiteit
een betere garantie voor het voorkomen van voortijdig schoolverlaten. Daarnaast
geldt dat het onderscheid tussen voltijdse en deeltijdse opleidingen tevens
geldt als demarcatiepunt voor het onderscheid tussen respectievelijk:1. deeltijd- en voltijdbekostiging van een deelnemer voor de instelling,2. al dan niet aanspraak op studiefinanciering en op de tegemoetkoming
onderwijsbijdrage en schoolkosten ten behoeve van deelnemers,3. lesgeld danwel cursusgeld dat de deelnemer verschuldigd is.Dat maakt dat het nodig is dat ieder jaar van een opleiding aan de norm voldoet. Hantering van een norm voor de gehele opleidingsduur, bijvoorbeeld
6400 uur voor een niveau 4 opleiding, laat namelijk de mogelijkheid open dat
er tijdens één of meer studiejaren feitelijk sprake is van deeltijdonderwijs.
Het is voorts wenselijk dat bekostigde instellingen elk studiejaar voldoende
inspanningen leveren voor de ontvangen voltijdse bekostiging.De leden van de PvdA-fractie merken op dat het voldoen
aan deze 850 urennorm geen garantie biedt voor de kwaliteit van de opleiding.
Voor de kwaliteit van de opleiding is naar hun oordeel niet alleen het aantal
lesuren van belang maar ook bijvoorbeeld de aandacht voor bijscholing van
docenten, de resultaten bij examens, de organisatie van het onderwijs en de
leerlingenzorg. Zij merken op dat naast toezicht op het aantal lesuren toezicht
op deze kwalitatieve aspecten van de opleiding noodzakelijk blijft.Voldoende onderwijstijd voor de deelnemers om zich de benodigde leerstof
eigen te maken is een noodzakelijke, maar inderdaad niet een afdoende voorwaarde.
De kwaliteit van het onderwijs wordt door diverse factoren bepaald, waarvan
de onderwijstijd er één is. Het toezicht van de inspectie van
het onderwijs (hierna te noemen: de inspectie) is gericht op diverse zowel
kwantitatieve aspecten als kwalitatieve aspecten van de opleiding.Voorts wijzen deze leden er op dat de norm van 850
uren als minimum aantal uren beschouwd zou moeten worden. 850 uren per jaar
komt bij 40 lesweken per jaar overeen met 21 uur les per week. 850 uren les
per jaar is dus niet erg veel te noemen. Deze leden menen dan ook dat het
voor weinig onderwijsinstellingen een probleem moet zijn aan de norm van 850
uren per jaar te voldoen.De 850 urennorm geeft instellingen de opdracht om bij voltijdse opleidingen
zorg te dragen voor een opleidingsprogramma van tenminste 850 uur per volledig
studiejaar. Het is dus inderdaad een minimumnorm. Instellingen hebben de opdracht
een opleiding zodanig in te richten dat de hiervoor ingeschreven deelnemers
binnen de afgesproken studieduur de eindtermen en daarmee het beoogde diploma
kunnen behalen. De minimumnorm van 850 uur biedt instellingen de mogelijkheid
maatwerk te leveren bij de inrichting van een opleiding. Binnen een opleiding
kan maatwerk worden geleverd door verschillende opleidingstrajecten in te
richten voor afzonderlijke deelnemers of voor groepen van deelnemers.De leden van de SP-fractie vinden dat deelnemers aan
het middelbaar beroepsonderwijs moeten weten waar zij aan toe zijn. Als zij
een studie volgen, hebben zij recht op voldoende uren onderwijs. De inspectie
zal er op toezien dat de 850 urennorm wordt gehaald. De regering schrijft
over strenger toezicht en sancties. Deze leden horen graag van de regering
hoe dit strengere toezicht eruit ziet. Worden meer opleidingen van een instelling
bezocht of zal de inspectie vaker een opleiding die in het verleden niet aan
de norm voldeed controleren of ziet het strengere toezicht er anders uit,
zo vragen deze leden.In de brief van 7 september 2006 aan de Tweede Kamer (Kamerstukken
2006/07, 27 451, nr. 60) over de beleidsreactie op het themaonderzoek
van de inspectie naar de naleving van de 850 urennorm is de Kamer geïnformeerd
over het toezicht op de naleving van de 850 urennorm. Bij ieder kwaliteitsonderzoek
van de inspectie wordt nu expliciet naar de urennorm gekeken, waarbij dezelfde
eisen worden gesteld als in het themaonderzoek naar de naleving van de urennorm
in het studiejaar 2006–2007. De inspectie legt een grotere prioriteit
bij het toezicht op de naleving van deze urennorm. De inspectie
kijkt hierbij naar de verantwoordingsdocumenten van instellingen, bevraagt
personeelsleden en deelnemers en betrekt ook signalen en klachten bij de inrichting
van het toezicht. Behalve regulier onderzoek kan ook sprake zijn van themaonderzoek.
De bevindingen uit het onderzoek worden betrokken bij de vormgeving van het
vervolgonderzoek. De inspectie voert risicogericht en proportioneel toezicht
uit.De controle van de programmering verloopt bij alle instellingen langs
de weg van de instellingsaccountant. Met betrekking tot de 850 urennorm geldt
dat de instellingsaccountant moet vaststellen dat de instelling ten minste
850 uur in instellingstijd verzorgd onderwijs heeft geprogrammeerd.Deze leden zijn blij dat de wetswijziging zo is opgesteld
dat deelnemers er niet de dupe van worden wanneer de instelling zich niet
aan de 850 urennorm houdt. De instelling wordt gesanctioneerd wanneer deze
zich niet aan de norm houdt. Aangezien het hier gaat om een bekostigingssanctie
horen de bovengenoemde leden graag van de regering hoe instellingen gesanctioneerd
kunnen worden zonder dat de deelnemer daar hinder van ondervindt.Het is onwenselijk dat de deelnemer aan een beroepsopleiding de dupe wordt
door het verliezen van de aanspraak op studiefinanciering als de instelling
de 850 urennorm niet naleeft. De wetswijziging maakt hier een einde aan. Door
de urennorm rechtstreeks, dus niet indirect, te richten op de instellingen,
wordt benadrukt dat de instelling verantwoordelijk is voor het aanbieden van
een kwantitatief en kwalitatief voldoende onderwijsprogramma.Bij het opleggen van een bekostigingssanctie aan de instelling ondervindt
de deelnemer niet direct hinder. Dat zou mogelijk wel aan de orde kunnen zijn
als het gaat om een bekostigingssanctie van zeer grote omvang. De verwachting
is echter dat het ingezette beleid en het verscherpte toezicht zozeer preventief
werken, dat een dergelijke situatie zich niet zal voordoen.3. Demarcatiepunt studiefinanciering en tegemoetkoming
in de schoolkostenDe leden van de CDA-fractie constateren dat een student
die intekent op een voltijdopleiding hiermee automatisch recht heeft op studiefinanciering.
De verantwoordelijkheid voor het daadwerkelijk hebben van 850 lesuren ligt
bij de instelling en heeft geen consequenties voor de student. De leden van
deze fractie vragen of er een situatie kan ontstaan, dat een student zich
inschrijft bij een instelling voor een voltijdopleiding en daarmee denkt recht
te hebben op een studiefinanciering, terwijl de instelling niet voldoet aan
de 850 urennorm en leerlingen derhalve niet zou hebben mogen inschrijven.De wetswijziging heft de huidige directe koppeling op tussen de naleving
van de 850 urennorm en het recht op studiefinanciering of tegemoetkoming in
de onderwijsbijdrage en schoolkosten. De deelnemer aan een beroepsopleiding
die in de onderwijsovereenkomst als voltijds wordt aangemerkt, heeft recht
op studiefinanciering of een tegemoetkoming (mits ook aan de overige eisen
voor studiefinanciering of een tegemoetkoming wordt voldaan). Daarmee is de
kous af. Als achteraf blijkt dat de instelling zich niet houdt aan de norm,
dan heeft dat geen consequenties voor de deelnemer. De inschrijving wordt
ook niet ongedaan gemaakt. Niet naleving van de urennorm zal leiden tot sancties
voor de instelling in het kader van de WEB en niet voor de deelnemer.Is het toezicht hierop voldoende en wordt voldoende
gecommuniceerd welke instellingen c.q. opleidingen voldoen aan de norm, zo
vragen de leden van de CDA-fractie.In de brief van 7 september 2006 aan de Tweede Kamer (Kamerstukken
II 2006/07, 27 451, nr. 60) over de beleidsreactie op het themaonderzoek
van de inspectie naar de naleving van de 850 urennorm is de Kamer geïnformeerd
over het toezicht op de naleving van de norm. De instellingsrapporten van
de inspectie zijn openbaar.Uit de vraag zou overigens kunnen worden opgemaakt dat verondersteld wordt
dat bij tekortschietende instellingen het nodig is om daarover te communiceren
opdat deelnemers zich niet inschrijven voor een opleiding om naderhand tot
de ontdekking te komen dat er geen aanspraken zijn op studiefinanciering.
Echter, anders dan nu heeft na aanvaarding van het voorliggende wetsvoorstel
een tekortkoming van een instelling in een bepaald jaar geen consequenties
voor studiefinancieringsaanspraken in daaropvolgende jaren. Het is dus niet
noodzakelijk om deelnemers daarvoor te waarschuwen.Indien bij een bepaalde opleiding een tekortkoming is gesignaleerd, heeft
de instelling immers direct de gelegenheid om dit tekort te herstellen en
in ieder geval voor het daaropvolgende studiejaar te zorgen dat wél
aan de norm wordt voldaan. Een instelling mag dan ook meteen weer de opleiding
als voltijds aanmerken en deelnemers als zodanig inschrijven. De inspectie
controleert natuurlijk wel of de instelling zich vervolgens houdt aan haar
verbetervoornemens. Als een instelling bij herhaling tekortschiet, dan kan
dat leiden tot intrekking van de licentie voor de opleiding.De leden van de CDA-fractie vragen voorts op welke
wijze de studenten worden geïnformeerd als er sprake van is dat de studiefinanciering
of tegemoetkoming in de schoolkosten in de tijd beperkt wordt. Ook willen
zij graag weten wat de reikwijdte is van deze tijdsbeperking.Op dit moment schrijven de WSF2000 en de WTOS voor dat indien de minister
besluit dat een instelling bij een opleiding de 850 urennorm heeft overtreden,
de mogelijkheid voor zittende deelnemers om studiefinanciering of tegemoetkoming
te blijven ontvangen voor de betreffende opleiding bij de betreffende instelling,
in tijd wordt beperkt. Na de wetswijziging verandert dit: als een instelling
bij een opleiding niet voldoet aan de urennorm, heeft dit geen gevolgen voor
het recht op studiefinanciering of een tegemoetkoming. De deelnemer behoeft
in die zin ook niet te worden geïnformeerd.Ten slotte vragen deze leden, wat de consequenties
kunnen zijn voor studenten als een onderwijsinstelling in de procedure onderzoek
en hoor en wederhoor komt.Zoals ook in de antwoorden hierboven al is aangegeven, heeft het tekortschieten
van een instelling geen consequenties voor de deelnemer wat betreft de aanspraak
op studiefinanciering of tegemoetkoming studiekosten. Dus ook niet in een
fase van hoor en wederhoor.4. bol- en bbl-opleidingenDe leden van de CDA-fractie merken op dat in de wet
een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen bol- en bbl-opleidingen. Vanwege
het duale karakter van de bbl-opleiding mag uitgegaan worden van een inkomen
voor de student. Deze leden vragen of een 4/5 werkweek (deelnemers gaan immers
een dag per week naar school) in voldoende inkomen voorziet voor de deelnemer.Uit de Deelnemersmonitor 2004–2005 blijkt dat de gemiddelde (totale)
netto inkomsten per maand van thuiswonende bbl’ers ongeveer € 624
bedroegen en van uitwonende bbl’ers ongeveer € 7801. Deze inkomsten komen voort uit de beroepspraktijkvormingsplek,
een (ander) bijbaantje, een bijdrage van ouders en/of partner en in enkele
gevallen een uitkering. De normen voor studiefinanciering (basisbeurs + maximale
aanvullende beurs + lening) voor bol-deelnemers waren in 2005 ongeveer€ 505
voor een thuiswonende deelnemer en ongeveer € 680 voor een uitwonende
deelnemer2. Het inkomen van bbl’ers ligt
dus iets hoger en wordt voldoende geacht.Volgens de leden van de VVD-fractie is niet duidelijk
wat er precies met de deelnemers gebeurt die een bol-opleiding volgen die
niet aan de normen voldoet. Voorheen was het zo dat de deelnemer werd gekort
op de studiefinanciering en was het zelfs mogelijk dat de opleiding tegelijkertijd
(in een verbetertraject) door kon gaan. Het is echter niet duidelijk hoe dit
met deze wetswijziging zal gaan. Opleidingen krijgen immers altijd de mogelijkheid
een verbeterplan op te stellen en uit te voeren.Instellingen die niet voldoen aan de 850 urennorm worden gesommeerd dit
direct te verbeteren en te corrigeren. Hiervoor gelden geen lange verbetertermijnen.
Zoals hierboven op een vraag van de leden van de CDA-fractie is aangegeven,
kijkt de inspectie of de verbeteringen daadwerkelijk worden doorgevoerd.Voor de studiefinanciering van deelnemers heeft dit geen consequenties.In het geval dat de licentie voor de opleiding door de minister wordt
ingetrokken, wordt de opleiding niet meer door het Rijk bekostigd en kan de
instelling daarvoor geen diploma’s meer afgeven. Op grond van artikel
6.1.4, derde lid, van de WEB bepaalt de minister het tijdstip waarop de intrekking
van kracht wordt zodanig, dat de voor de opleiding ingeschreven deelnemers
de opleiding aan een andere instelling binnen redelijke tijd kunnen voltooien.Deze leden vragen welke maatregelen worden genomen
met betrekking tot de instelling.De verantwoordelijkheid voor de naleving van de 850 urennorm ligt bij
de instelling. Deze wetswijziging brengt de 850 urennorm vanuit de WSF2000
en WTOS over naar de WEB. Dit maakt duidelijker dat het een voorschrift is
voor de inrichting van het onderwijs en daarmee een bekostigingsvoorwaarde
(als de instelling kiest voor een voltijdse opleiding).Niet naleving door de instelling van de 850 urennorm zal leiden tot sancties
voor de instelling. Er kan een bekostigingssanctie worden opgelegd bij niet-naleving
van de bekostigingsvoorwaarden, en bovendien kan overtreding van de urennorm –
uiteindelijk – leiden tot het ontnemen van de rechten met betrekking
tot de betreffende opleiding (het intrekken van de licentie). Het ontnemen
van de rechten is ook aan de orde bij de niet-naleving van de urennorm door
een niet-bekostigde instelling. Kortom: de deelnemer voelt het niet meer,
maar de instelling wel.5. In Instellingstijd Verzorgd Onderwijs (IIVO)De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van
toelichting dat een (niet limitatieve) opsomming wordt gegeven van onderwijsactiviteiten.
Het is goed te constateren dat beroepspraktijkvorming, maar ook excursies
en werkbezoeken expliciet worden genoemd. Er worden echter geen opmerkingen
gemaakt over de wijze waarop deze activiteiten plaatsvinden. Zo kan de genoemde
studiebegeleiding plaatsvinden in groepen van 25 leerlingen, maar
ook in groepen van meer dan 50 en soms zelfs 150 deelnemers in één
ruimte. Bovendien vragen deze leden of er bij de beroepspraktijkvorming geen
nadere voorwaarden geformuleerd dienen te worden over de aard en de intensiteit
van de begeleiding. Acht de regering het wenselijk om in het kader van deze
wet enkele richtinggevende kaders aan te geven, zo vragen deze leden.De wijze waarop opleidingen worden vormgegeven en de activiteiten plaatsvinden –
het hoe – is in eerste instantie een zaak van de instelling. Belangrijkste
uitgangspunt daarbij is de opdracht aan de instellingen om opleidingen zo
in te richten dat de deelnemers binnen de afgesproken tijd de eindtermen kunnen
behalen (zie artikel 7.2.7 van de WEB). Het wetsvoorstel vult de urennorm
niet concreet in (met bijvoorbeeld een lessentabel of onderwijsactiviteitentabel),
maar geeft de criteria waaraan de onderwijsactiviteiten moeten voldoen om
mee te tellen voor de urennorm, te weten:1. de onderwijsactiviteiten moeten gericht zijn op het bereiken van de
onderwijs- en vormingsdoelen van de opleiding waaraan door de deelnemer wordt
deelgenomen en2. de onderwijsactiviteiten moeten worden uitgevoerd onder verantwoordelijkheid
en toezicht van het bevoegd gezag van de instelling.En uiteraard – maar dat is op grond van de huidige wet al zo –
moet de uitvoering plaatsvinden onder begeleiding of aanwezigheid van onderwijspersoneel
dat op grond van de wet met die werkzaamheden mag worden belast.Deze benadering doet recht aan de behoefte aan maatwerk en de ontwikkeling
van moderne onderwijsvormen. Ik acht het momenteel niet nodig en niet wenselijk,
mede gelet op de daarmee gemoeide verantwoordingslasten voor instellingen
en toezichtlasten voor de inspectie, om de genoemde criteria uit te breiden
of aan te scherpen, bijvoorbeeld door nadere voorwaarden te stellen aan de
aard en intensiteit van de begeleiding, aan de groepsgrootte per activiteit
of de wijze van uitvoering van de activiteit.De inspectie ziet in het kader van het reguliere onderzoek toe op de kwaliteit
van het onderwijs. Natuurlijk zou dat onderzoek – evenals de bevindingen
uit themaonderzoeken – op enig moment aanleiding kunnen geven tot verdergaande
beleidsmaatregelen, bijvoorbeeld op het punt van de beroepspraktijkvorming.
Dat geldt ook voor het onderzoek van de Algemene Rekenkamer over de beroepspraktijkvorming,
dat naar verwachting begin 2008 zal verschijnen.De leden van de PvdA-fractie vinden het van groot belang
dat onderwijsinstellingen enerzijds voldoende ruimte hebben voor het aanbieden
van andere lesvormen en het leveren van maatwerk in het onderwijsprogramma
bij het invullen van het onderwijsprogramma voor de 850 urennorm. Anderzijds
menen deze leden dat een al te ruime definitie van lesuren die meetellen voor
de 850-urennorm de effectiviteit en de handhaafbaarheid van de minimumeis
van 850 lesuren ondergraaft. Zij menen dat het onderscheid tussen uren die
meetellen voor de 850 urennorm en de uren die daar buiten vallen in verschillende
situaties niet duidelijk is. Deze leden vragen of een onbegeleid tussenuur
valt onder de 850 urennorm. Ook willen zij weten of alle door de school georganiseerde
activiteiten na 18.00 uur ’s avonds onder de 850 urennorm vallen.De uren voor onderwijsactiviteiten die voldoen aan de criteria mogen worden
meegerekend voor het voldoen aan de 850 urennorm. Dat geldt ook voor onderwijsactiviteiten
na 18.00 uur. Onbegeleide tussenuren voldoen niet aan de criteria. Een tussenuur
dat met huiswerk wordt gevuld, telt niet mee voor de 850 urennorm. Zie voorts
het antwoord op de vragen van de CDA-fractie in deze paragraaf.De leden van de PvdA-fractie vragen in welke mate de
soorten onderwijsuren bij aanvang van het jaar vastgelegd moeten worden. In
dit verband vragen zij of per lesuur in het IIVO moet worden aangegeven op
welke wijze het onderwijs ingevuld wordt, bijvoorbeeld als contactuur, begeleid
tussenuur of uren die gereserveerd zijn voor een project. In het bevestigende
geval willen zij weten of dit gevolgen heeft voor de wijze waarop onderwijsinstellingen
de invulling van het onderwijsprogramma op dit moment in het IIVO vastleggen.Het bevoegd gezag moet per opleiding in de Onderwijs- en examenregeling
(OER) aangeven wat de omvang en de invulling van het IIVO is. Het IIVO is
het programma zoals dat voor de deelnemers of een of een groep van deelnemers
geldt. Het IIVO is dus geen document. Het IIVO is het onderwijsaanbod van
het bevoegd gezag zoals dit ook daadwerkelijk moet worden aangeboden in de
opleiding. Op grond van het wetsvoorstel moet ook in de OER worden aangegeven
op welke wijze invulling is gegeven aan onder andere de 850 urennorm. Dat
hoeft niet te betekenen dat voor elk uur voor het gehele jaar de concrete
invulling al voor aanvang van het studiejaar moet worden gegeven. Een nadere
uitwerking en concretisering van het opleidingsprogramma kan de instelling
neerleggen in aanvullende planningsdocumenten zoals bijvoorbeeld een rooster,
studieplan, jaar- of periodeplan.Het voorstel van wet tot wijziging van onder meer de WEB inzake deregulering
en administratieve lastenverlichting (DAL; Kamerstukken II 2006/07, 30 853)
vervangt de verplichting tot vastlegging in de OER door een zorgplicht om
aantoonbaar te voldoen aan de wettelijke eisen voor voltijdse beroepsopleidingen.
Op welke wijze het bevoegd gezag aantoont dat aan deze eisen wordt voldaan,
staat hem na inwerkingtreding van het wetsvoorstel DAL in beginsel vrij.De leden van de PvdA-fractie informeren naar de achtergrond
voor het verplichten van een minimum van 850 lesuren per jaar in plaats van
een minimum aantal lesuren per opleiding. Zij merken op dat door de ontkoppeling
van de minimum urennorm aan het recht op tegemoetkoming studiekosten of studiefinanciering
de directe noodzaak tot het op jaarbasis invullen van de urennorm komt te
vervallen. Voorts vragen zij of de 850-urennorm ook voor de gehele opleiding
ingevuld kan worden, bijvoorbeeld door het stellen van een minimumeis van
3400 uur voor een vierjarige opleiding.Allereerst merk ik op dat het bij de 850 urennorm gaat om klokuren en
niet om lesuren. Zie voor een reactie verder het antwoord dat in paragraaf 2
is gegeven op een soortgelijke vraag van de leden van de CDA-fractie.Deze leden vinden het van groot belang dat de administratieve
lasten voor het vaststellen van de IIVO’s en het specificeren van de
onderwijstijd beperkt zijn, zonder dat afbreuk gedaan wordt aan de effectiviteit
van het toezicht en de handhaafbaarheid van de 850 urennorm. Zij vragen daarom
om een reactie op het voorstel om in het onderwijsprogramma onderscheid te
maken tussen geprogrammeerde leeractiviteiten, gerichte ondersteuning en begeleiding
en daarnaast toetsing en examinering. Naar het oordeel van deze leden biedt
een dergelijk onderscheid mogelijk meer houvast bij het bepalen of uren al
dan niet onder de 850 urennorm vallen en voorkomt dit onderscheid een al te
gedetailleerde urenverantwoording in het IIVO.Een instelling bepaalt zelf de inrichting van het onderwijs van een opleiding.
De uren die gemoeid zijn met onderwijsactiviteiten die voldoen aan de eerder
in deze paragraaf genoemde criteria, mogen meetellen voor het voldoen aan
de 850 urennorm. Ter verduidelijking is in de memorie van toelichting
een lijst opgenomen met voorbeelden van onderwijsactiviteiten waarvan de uren
mogen worden meegerekend, mits de activiteiten uiteraard aan de criteria voldoen.
De lijst is dus geen voorgeschreven format voor de verantwoording van instellingen.Instellingen moeten vooraf de programmering vastleggen en zich achteraf
over de realisatie kunnen verantwoorden. Meer variatie en flexibiliteit in
het onderwijsaanbod heeft uiteraard gevolgen voor de verantwoording door de
instelling. Dan moet de instelling meer beschrijven c.q. meer informatie bijhouden.Een nader onderscheid tussen de verschillende typen van onderwijsactiviteiten
levert naar mijn oordeel niet meer houvast bij het bepalen of de uren al dan
niet mogen worden meegerekend en bij het verantwoorden van de uren. Voor alle
categorieën activiteiten, hoe ook benoemd, geldt immers dat inhoudelijk
moet wordt beoordeeld of ze aan de criteria voldoen. Overigens heeft de Bve
Raad (nu: MBO Raad) wel een IIVO-schema met categorieën van onderwijsactiviteiten
opgesteld dat vergelijkbaar is met het door de leden van de PvdA-fractie voorgestelde
schema. Dit wordt door verschillende instellingen gebruikt naast de wettelijk
voorgeschreven uitwerking in de OER.De leden van de SP-fractie lezen in het wetsvoorstel
dat het onwenselijk is een uitputtende opsomming te geven van onderwijsactiviteiten
die mee mogen tellen voor het voldoen aan de urennorm. Dit in verband met
mogelijke belemmeringen voor nieuwe onderwijsvormen. Juist in het licht van
onderwijsvernieuwingen zouden deze leden graag duidelijker een afbakening
krijgen van de randvoorwaarden waaraan een activiteit moet voldoen om mee
te tellen voor de urennorm.De uren die gemoeid zijn met onderwijsactiviteiten die voldoen aan de
meergenoemde criteria mogen meetellen voor het voldoen aan de 850 urennorm.
Zoals ik eerder in deze paragraaf naar aanleiding van een vraag van de leden
van de CDA-fractie al opmerkte, acht ik het momenteel niet nodig en niet wenselijk
(mede gelet op de daarmee gemoeide verantwoordingslasten voor instellingen
en toezichtlasten voor de inspectie) om de criteria uit te breiden of aan
te scherpen.Deze leden vragen of het maken van huiswerk onder begeleiding
een activiteit is die meetelt voor de urennorm en zo ja, hoeveel deelnemers
een docent maximaal mag begeleiden.Nee, huiswerk telt niet mee, of het nu begeleid is of niet. In deze vraag
worden twee begrippen met elkaar gecombineerd, die naar mijn mening niet goed
bij elkaar passen. Huiswerk is van oudsher een activiteit die de deelnemer
zelfstandig, buiten schoolverband (oftewel thuis), uitvoert. Dat telt dus
niet mee. De opleiding is meer dan het IIVO! Eerder in deze nota naar aanleiding
van het verslag is ingegaan op het IIVO en de criteria die daarbij hebben
te gelden.Voorts vragen de leden van de SP-fractie of een invaluur
meetelt als de deelnemers worden opgevangen door een andere docent met een
andere expertise dan het vak waarvoor hij invalt. Deze leden vragen of een
invaluur waarin de deelnemers worden opgevangen door een onderwijsassistent,
meetelt en hoe vaak een onderwijsassistent een les mag overnemen.Bij invaluren moet op dezelfde manier gekeken worden of de activiteit
die wordt uitgevoerd tijdens die invaluren aan de wettelijke eisen voldoet
als bij vooraf ingeplande activiteiten. Dus: is de activiteit gericht op de
onderwijs- en vormingsdoelen van de opleiding en wordt zij uitgevoerd onder
toezicht en verantwoordelijkheid van onderwijspersoneel dat op grond
van de wet met die werkzaamheden mag worden belast? In de WEB zijn de benoembaarheidsvereisten
vastgelegd. Deze vereisten bieden een kwaliteitsborg ten aanzien van onderwijspersoneel
en laten tevens ruimte aan gewenste brede inzetbaarheid. Dit laatste is ter
beoordeling van het bevoegd gezag. Docenten die aan de benoembaarheidsvereisten
voldoen, zijn bevoegd om die werkzaamheden te verrichten. Dat geldt ook bij
de inzet van een onderwijsassistent: gebeurt dat onder verantwoordelijkheid
en toezicht van een bevoegd docent (die op grond van de wet met die werkzaamheden
mag worden belast), dan mag er meegeteld worden.Er gelden geen voorschriften hoe vaak een onderwijsassistent een les mag
overnemen.Ook zouden de leden graag uitleg krijgen over wat ICT-toepassingen
voor buitenschools onderwijs precies zijn.ICT-toepassingen zijn activiteiten waarbij sprake is van inzet van nieuwe
media – zoals bijvoorbeeld computers, internet, dvd, webcam, camcorder –
ten behoeve van het leerproces. Hierbij kan een digitale leeromgeving worden
gecreëerd waarbij sprake is van «electronic learning» (e-learning).
Dit kan bijvoorbeeld worden benut voor – al dan niet gesimuleerde –
beroepspraktijkvorming buiten de school en bij de examinering hiervan.Een ander voorbeeld is dat deelnemers een opdracht in onderwijstijd uitvoeren
buiten de school (bijvoorbeeld in een bedrijf) en daarbij begeleid worden
via gsm of internet door de daartoe bevoegde persoon van de school.Verder willen deze leden weten of bij activiteiten
buiten de instelling, zoals excursies en werkbezoeken, de reistijd meetelt
voor de urennorm.Reistijd is in zijn algemeenheid niet gauw te bestempelen als onderwijsactiviteit –
reistijd is immers niet gericht op het bereiken van eindtermen – en
kan alleen al daarom niet meetellen voor het voldoen aan de 850 urennorm.
Het is niet de bedoeling, en het is ook niet voldoende, dat een instelling
met kunst en vliegwerk een IIVO in elkaar draait dat voldoet aan de uren norm:
het gaat er uiteindelijk toch om dat deelnemers kwalitatief goede opleidingen
krijgen met voldoende onderwijsintensiteit om het diploma te kunnen halen.De leden van de SP-fractie vragen voorts of duidelijk
uiteen kan worden gezet wat wordt bedoeld met onderwijsactiviteiten «onder
verantwoordelijkheid en toezicht van het bevoegd gezag van de instelling».Met onderwijsactiviteiten «onder verantwoordelijkheid en toezicht
van het bevoegd gezag van de instelling» wordt bedoeld aan te geven
dat bij deze activiteiten de personen die het bevoegd gezag daarmee heeft
belast hetzij fysiek aanwezig zijn, hetzij – door middel van bijvoorbeeld
internet – direct in contact staan met deelnemers, kunnen zien wat deelnemers
doen en wat hun vorderingen zijn en kunnen ingrijpen als dat nodig is, en
waarbij de deelnemers ook op ieder moment de begeleider kunnen benaderen voor
hulp.Als daarvan geen sprake is, dan wil dat helemaal niet zeggen dat de activiteiten
geen deel mogen uitmaken van het onderwijsprogramma (een onderwijsprogramma
van een voltijdse opleiding omvat immers per definitie meer dan 850 uren IIVO),
maar ze mogen voor de 850 urennorm niet worden meegeteld.De leden van de VVD-fractie hebben moeite met de definitie
die wordt gegeven aan de uren die meetellen als in instellingstijd verzorgd
onderwijs (IIVO) en daarmee binnen de 850 urennorm vallen. Als een groot deel van de 850 uur in beslag wordt genomen door «activiteiten na
18.00 uur», «activiteiten in het Open Leercentrum of mediatheek»,«voorbereidende
en ondersteunende activiteiten» of «ICT-toepassingen voor buitenschools
onderwijs», en een klein deel met «ingeroosterde lessen»
en «beroepspraktijkvorming», dan is de deelnemer naar hun oordeel
helemaal niets opgeschoten met de 850-urennorm, zelfs niet als die strikt
gehandhaafd wordt.Ik acht het momenteel niet nodig en niet wenselijk (mede gelet op de daarmee
gemoeide verantwoordingslasten voor instellingen en toezichtlasten voor de
inspectie) om de wettelijke criteria uit te breiden of aan te scherpen, bijvoorbeeld
door nadere voorwaarden te stellen aan de verdeling tussen en het aantal uren
dat ten minste aan bepaalde onderscheiden onderwijsactiviteiten moet worden
besteed. De bevindingen van de inspectie ten aanzien van de naleving van de
850 urennorm zal ik betrekken bij mijn afwegingen om het beleid al dan niet
te zijner tijd verder aan te scherpen.Wat de beroepspraktijkvorming (bpv) betreft bevat artikel 7.2.2 van de
WEB normen: bij de beroepsopleidende leerweg (BOL) moet sprake te zijn van
minimaal 20% tot maximaal 59% bpv en bij de beroepsbegeleidende
leerweg (BBL) minimaal 60% van de totale studieduur van de gehele opleiding.Ik deel de overtuiging van de leden van de VVD-fractie dat als het IIVO
gevuld wordt met activiteiten die weliswaar aan de formele eisen voldoen,
maar niet veel bijdragen aan het doel van een opleiding, de deelnemer daar
niets mee opschiet. De urennorm is dan ook slechts één van de
aspecten die een rol spelen bij de kwaliteit van de opleiding. Het toezicht
van de inspectie is ook gericht op diverse zowel kwantitatieve aspecten als
kwalitatieve aspecten van de opleiding. Behalve toezicht op de naleving van
de 850 urennorm is er ook toezicht op bijvoorbeeld het onderwijsleerproces
en de mate van gediplomeerde uitstroom.Wat betreft de «activiteiten na 18.00 uur» merk ik nog op
dat deze in de lijst van voorbeelden nog expliciet worden genoemd, omdat ze
in het verleden in het «dagonderwijs» per definitie niet meegerekend
werden als lessen in het kader van de toen nog voorgeschreven lessentabel.
Er wordt niet gedoeld op frivoliteiten als feestavonden. Bij activiteiten ’s
avonds gaat het ook om theorie voor bbl’ers en om praktijklessen. Horecapraktijk
vindt vaak in de avond plaats, zowel op school als op de beroepspraktijkvorming.
Kraamzorg en verpleging beperken zich ook niet tot kantoortijden. Als schapen
moeten lammeren, moeten de betreffende deelnemers daarvoor ook beschikbaar
zijn.Deze leden zijn van mening dat de 850 urennorm zoals
die nu wordt ingevuld, te vrijblijvend en niet controleerbaar is. Zij vragen
de regering een alternatief kader te bieden, waarbij de verdeling tussen de
verschillende activiteiten die worden genoemd, wordt verduidelijkt.De leden van de VVD-fractie willen voorts weten, hoeveel
contacturen en hoeveel stageuren de instelling minimaal moet bieden. Ook vragen
deze leden hoeveel uren binnen de 850 uur maximaal mogen overblijven voor
de andere activiteiten die worden genoemd en hoe dit wordt gecontroleerd.Zoals blijkt uit het vorige antwoord en het antwoord dat ik eerder in
deze paragraaf gaf op een vraag van de leden van de CDA-fractie, acht ik verdere
invulling van de 850 urennorm op dit moment niet wenselijk en de naleving
van de 850 urennorm controleerbaar voor de instelling zelf, de inspectie en
de instellingsaccountant.De 850 urennorm betreft begeleide onderwijstijd en dus moet de instelling
minimaal 850 contacturen per studiejaar bieden bij een voltijdse opleiding.
De lijst van voorbeeld-onderwijsactiviteiten geeft aan dat de instelling
vele soorten activiteiten kan aanbieden (waaronder lessen), mits ze voldoen
aan de criteria.Wat de omvang van de stage c.q. beroepspraktijkvorming (bpv) betreft bevat
de WEB de volgende normen: bij de beroepsopleidende leerweg (BOL) dient sprake
te zijn van minimaal 20% tot maximaal 59% bpv en bij de beroepsbegeleidende
leerweg (BBL) minimaal 60% van het totale studieduur van de gehele
opleiding. Deze bpv-percentages gelden dus niet per studiejaar.Als handreiking voor instellingen voor het meetellen van activiteiten
voor de 850 urennorm is in de memorie van toelichting een lijst met voorbeelden
van soorten onderwijsactiviteiten opgenomen. In de wet worden echter geen
nadere voorwaarden gesteld aan de verdeling en aan het aantal uren dat ten
minste aan bepaalde onderscheiden onderwijsactiviteiten moet worden besteed
(behalve voor wat betreft de beroepspraktijkvorming).Deze leden zijn van mening dat de controle door de
instellingsaccountant onvoldoende is en informeren naar alternatieven.De bevindingen van de inspectie over de niet naleving van de 850 urennorm
in het studiejaar 2005/2006 waren aanleiding voor verscherpte overheidsmaatregelen,
die zijn aangegeven in de brief van 7 september 2006 (Kamerstukken II
2006/07, 27 451, nr. 60). Behalve een grotere prioriteit in het
toezicht door de inspectie vindt ook verscherpte controle plaats door de instellingsaccountants.
De accountant controleert de opgave van voltijdse en deeltijdse deelnemers
ter vaststelling van de bekostigingsgegevens van de instelling. Behalve naar
de OER, wordt nu ook gekeken naar de uitwerking van de OER in planningsdocumenten
als bijvoorbeeld lesroosters en wordt gekeken of er sprake is van een realistische
planning van onderwijstijd. Dat laatste wil zeggen, een planning waarbij rekening
is gehouden met bijvoorbeeld de officiële feestdagen, en andere voorzienbare
lesuitval. Het controleprotocol van de instellingsaccountants is hierop bijgesteld.
Als de programmering van een opleiding gezien de 850 urennorm onvoldoende
is, dan mogen de betreffende deelnemers niet worden meegeteld in de opgave
van deelnemers voor de bekostiging. Een dergelijke correctie heeft geen gevolgen
voor de inschrijving van de deelnemer, maar wel voor het bekostigingsniveau
van de instelling.Naast de controle van de instellingsaccountant van de programmering/planning
houdt de inspectie toezicht op de naleving van de 850 urennorm. De inspectie
controleert dit niet alleen tijdens de reguliere onderzoeken naar de kwaliteit
van het onderwijs bij instellingen, maar de inspectie voert ook samen met
de departementale Auditdienst in het studiejaar 2006/2007 onaangekondigd een
extra tweeledig onderzoek uit. Het overkoepelende rapport en de beleidsreactie
hierop wordt in oktober 2007 aan de Tweede Kamer gestuurd.Er vindt dus intensieve controle plaats op de naleving van de 850 urennorm.
Ik overweeg geen alternatieve vormen van controle. De bevindingen van de controle
op de naleving van de 850 urennorm tijdens het studiejaar 2006/2007 zullen
betrokken worden bij de afweging over eventuele bijstelling van de beleidsmaatregelen.De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de recente
onderzoeken naar de voortgang van de implementatie van competentiegericht
onderwijs in het mbo, de rol van het nieuwe leren en het belang van individuele
begeleiding in de bestrijding van voortijdig schooluitval, geen ander licht
zouden kunnen werpen op de onderwijsactiviteiten die voor het voldoen aan
de urennorm meegerekend mogen worden en zo nee, waarom niet.Met de omschrijving van het IIVO in de wet wordt enerzijds het kader aangegeven
waaraan de onderwijsactiviteiten moeten voldoen om de uren mee
te mogen rekenen voor het voldoen aan de urennorm en wordt anderzijds voldoende
ruimte gelaten voor mogelijkheden voor maatwerk en moderne onderwijsvormen.De bevindingen met competentiegericht onderwijs, het nieuwe leren, de
aanpak van voortijdig schoolverlaten, enzovoort zullen betrokken worden bij
de afweging over eventuele bijstelling van de criteria.Deze leden vragen voorts of de regering kan toelichten
of zij het al dan niet wenselijk vindt dat er een zekere minimale verhouding
bestaat tussen de verschillende activiteiten die meetellen voor de urennorm,
zodat in ieder geval een bepaalde mate van concrete individuele begeleiding
wordt gewaarborgd.Zoals blijkt uit de antwoorden die ik eerder in deze paragraaf heb gegeven
op vragen van de leden van de CDA-fractie en de VVD-fractie, acht ik het momenteel
niet nodig en niet wenselijk (mede gelet op de daarmee gemoeide verantwoordingslasten
voor instellingen en toezichtlasten voor de inspectie) om de drie criteria
uit te breiden of aan te scherpen, bijvoorbeeld door binnen de 850 urennorm
ook minimumnormen voor bepaalde soorten onderwijsactiviteiten, zoals bijvoorbeeld
voor individuele begeleiding, te hanteren.6. Arbeidsmarktgekwalificeerde assistent-opleiding
(AKA)De leden van de CDA-fractie constateren dat het onduidelijk
is of het experiment Arbeidsmarktgekwalificeerde assistent-opleiding (AKA)
eveneens onder dit voorstel valt. Het is immers nu nog een experimentjaar,
aldus deze leden.De 850 urennorm geldt voor alle voltijdse opleidingen, ongeacht of er
sprake is van bestaande, eindtermengerichte opleidingen of experimentele,
competentiegerichte opleidingen. De norm geldt dus ook voor de AKA-opleidingen.De leden van de PvdA-fractie stellen dat met name op
het mbo-1 en in het bijzonder bij de AKA opleidingen voldoende zorg en structuur
gegeven wordt. Tegen die achtergrond zou de 850 uur geen probleem kunnen zijn.
Verder is de noodzaak tot het leveren van maatwerk bij de opleiding van groot
belang. Naast de geprogrammeerde lesuren moet er naar hun oordeel voldoende
ruimte zijn voor privé trajecten en individuele begeleiding. Deze leden
vragen de regering of het aanbieden van individuele trajecten en individuele
begeleiding eveneens meetellen voor de 850 urennorm.De uren voor individuele begeleiding tellen inderdaad mee, mits de individuele
begeleiding voldoet aan de meergenoemde criteria. Een instelling kan binnen
een opleiding gevarieerde opleidingstajecten aanbieden voor individuele deelnemers
of groepen van deelnemers. Zo kan maatwerk voor deelnemers worden geleverd.
De opleidingstrajecten kunnen verschillen in bijvoorbeeld studielast, onderwijstijd,
aard van de onderwijsactiviteiten en huiswerk.Individuele opleidingstrajecten moeten voldoen aan de 850 urennorm in
geval van een voltijdse opleiding. Een individueel opleidingstraject is dus
geen onderwijsactiviteit, maar moet ingericht worden met opleidingsactiviteiten
die aan de criteria voldoen en die deel uitmaken van het IIVO dat tenminste
850 klokuren per volledig studiejaar beslaat. Dan wordt voldaan aan deze eis
voor een voltijdse opleiding.De onderwijsuren van onderwijsactiviteiten die worden uitgevoerd voor álle
in een opleiding c.q. opleidingstraject ingeschreven deelnemers, tellen volledig
mee. Maar de onderwijsuren van de categorie onderwijsactiviteiten
die niet voor alle deelnemers worden uitgevoerd die bij de opleiding c.q.
het opleidingstraject zijn ingeschreven (zoals bijvoorbeeld individuele begeleiding,
inloop-, mentor- en begeleidinguren) tellen naar rato
mee. Naar rato wil zeggen naar de mate waarin ingeschreven deelnemers hier
daadwerkelijk aan deelnemen. Dat laat onverlet dat voor alle deelnemers het
onderwijsprogramma ten minste 850 onderwijsuren moet bestrijken. De instelling
moet dus ook voor de deelnemers die niet aan de onderscheiden onderwijsactiviteiten
uit deze categorie deelnemen, zodanige onderwijsactiviteiten aanbieden dat
aan de urennorm wordt voldaan. Voor deze laatstgenoemde categorie onderwijsactiviteiten
is des te meer van belang dat de registratie inzichtelijk is: de instelling
kan de deelname en de voortgang van de individuele deelnemers met behulp van
een registratiesysteem volgen en inzichtelijk maken.Tevens vragen deze leden of het bij AKA-opleidingen
realistisch is te eisen dat het onderwijsprogramma tot in detail in het IIVO
vastgelegd is. Biedt het bij aanvang van het studiejaar vastleggen van het
IIVO voor AKA-opleidingen voldoende ruimte voor het leveren van het noodzakelijke
maatwerk gedurende het jaar, zo vragen deze leden. Zij wijzen in dit verband
ook op het niet altijd duidelijke onderscheid tussen zorg- en onderwijstaken
binnen de AKA-opleidingen.Er gelden wat betreft onderwijstijd en de verantwoording ervan geen specifieke
bepalingen voor een AKA-opleiding. Zoals in paragraaf 5 reeds werd opgemerkt
naar aanleiding van een vraag van de leden van de fractie van de ChristenUnie,
wordt met de genoemde criteria enerzijds het kader aangegeven waaraan de onderwijsactiviteiten
moeten voldoen om de uren mee te mogen rekenen voor het voldoen aan de urennorm
en wordt anderzijds voldoende recht gedaan aan en ruimte gelaten voor maatwerk
en innovatie met moderne onderwijsvormen. Uiteraard werkt de mate waarin een
instelling meer opleidingstrajecten binnen een opleiding inricht en erbinnen
meer variatie in onderwijsactiviteiten aanbrengt, door in de verantwoording
van instellingen. Hoe meer maatwerk, hoe meer gegevens bijgehouden moeten
worden om het onderwijs op orde te houden en hoe meer informatie verstrekt
moet worden aan docenten, deelnemers en ook aan toezichthouders. Het is dan
ook zaak dat de instelling een adequate registratie uitvoert.Het bevoegd gezag moet per opleiding in de OER aangeven wat de eventuele
specifieke opleidingstrajecten zijn en wat zowel de omvang als de invulling
van het opleidingsprogramma is. Een nadere specificatie en concretisering
van het opleidingsprogramma levert de instelling in planningsdocumenten zoals
bijvoorbeeld een rooster, studieplan of jaar- of periodeplan. Zo weten alle
betrokkenen (deelnemers, docenten, leerbedrijven) wat ze kunnen verwachten
zowel als wat er van hen verwacht wordt. Planning van het opleidingsprogramma
sluit maatwerk – ook tijdens het jaar – niet uit. In alle gevallen
ligt de bewijslast bij de instelling, zowel wat betreft de planning als de
realisatie.Op het onderscheid tussen zorg- en onderwijstaken binnen AKA-opleidingen
ga ik in het antwoord op de volgende vraag in.De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of het aanbieden
van zorgtaken binnen de opleidingen onder het IIVO en daarmee onder de 850-urennorm
valt. Moeten zorgtaken buiten het onderwijsprogramma geprogrammeerd worden,
zo vragen zij.Of zorgtaken (die soms in samenwerking met andere instanties zoals bijvoorbeeld
de jeugdhulpverlening worden uitgevoerd), ook beschouwd kunnen worden als
onderwijsactiviteiten waarvan de uren mogen meetellen voor het voldoen aan
de 850 urennorm, hangt ervan af of de betreffende activiteiten
voldoen aan de wettelijke criteria. Is dat het geval, dan tellen ze mee. Zorgactiviteiten
die niet gerekend kunnen worden tot onderwijsactiviteiten (bijvoorbeeld omdat
ze niet gericht zijn op de onderwijs- en vormingsdoelen van de opleiding)
tellen dus niet mee. De 850 urennorm is een ondergrens in wat de instelling
ten minste moet aanbieden om de deelnemer in staat te stellen de leerdoelen
en het diploma te behalen. Juist de kwetsbare deelnemers hebben het onderwijsaanbod
van de instelling hard nodig om de leerdoelen en het diploma te behalen. Dat
aantal onderwijsuren moet dus voldoende omvangrijk zijn. De wet geeft de nodige
ruimte aan instellingen voor maatwerk, variatie en onderwijskundige vernieuwing.
Zo kunnen ook innovatieve maatwerktrajecten voor kwetsbare jongeren aan de
urennorm voldoen. Het is zaak dat instellingen zorgvuldig met deze ruimte
omgaan. Het is, zoals eerder al is opgemerkt, natuurlijk niet de bedoeling
dat een instelling «met kunst en vliegwerk» activiteiten onderbrengt
in het IIVO, die daar niet onder horen.7. Transparantie verantwoordelijkheden en verantwoordingDe leden van de PvdA-fractie merken op dat in veel
gevallen de verantwoording van het gerealiseerde aantal uren achteraf van
groter belang is dan de verantwoording van het aantal uren bij aanvang van
het jaar. Zij vragen op welke wijze de verantwoording over het gerealiseerde
aantal uren vorm zal krijgen en of instellingen daartoe zelf jaarlijks inzicht
moeten bieden in bijvoorbeeld lesuitval of uitval van onderwijsuren door het
ontbreken van een stageplaats.De urennorm geldt zowel voor de programmering op papier als de realisatie
in de praktijk. Ik ben van mening dat de verantwoording over de realisatie
van even groot belang is als de verantwoording van de programmering. De instelling
moet kunnen aantonen dat zowel de programmering als de realisatie in orde
is, op een zodanige wijze dat daarop toezicht door de instelling zelf, controle
door de instellingsaccountant voor zover het de programmering betreft en toezicht
van de inspectie mogelijk is. De instelling hoort zelf de naleving van de
urennorm te bewaken, waar nodig bij te sturen en zich hierover te verantwoorden.
Dat vereist een deugdelijke registratie, onder andere van onderwijsurenuitval,
waaronder uitval van geplande lesuren en stageuren. In het geval de instelling
een aantal onderwijsuren niet kan verantwoorden, dan telt dat aantal niet
mee voor het voldoen aan de urennorm. De instelling hoort rekening te houden
met voorzienbare lesuitval c.q. onderwijsurenuitval en herstelacties te plegen
in geval van uitval (van lessen, stages, enz.) opdat aan de 850 urennorm wordt
voldaan. Als zij daarin door overmacht niet is geslaagd, moet zij ook dat
aantonen. De urennorm geeft overigens de vereiste ondergrens aan. Instellingen verzorgen per leerjaar vaak een hoger aantal onderwijsuren
om een studeerbare opleiding te realiseren. Hoe ruimer de onderwijstijd geprogrammeerd
wordt, hoe groter de marge om ook bij onvoorziene omstandigheden aan de norm
te kunnen voldoen, Anders geformuleerd: hoe «scherper gevaren»
wordt rond de norm, hoe groter het risico om «er onder te duiken».De instelling kan de verantwoording over de realisatie leveren in het
jaarverslag of in andere, aanvullende documenten. Daarin kan ook worden ingegaan
op lesuitval en op het uitvallen van onderwijsuren door het ontbreken van
een stageplaats.De leden van de VVD-fractie lezen dat het onderwijs
en de verantwoordelijkheden transparant moeten zijn voor alle partijen. Vooraf
en achteraf moet duidelijk zijn waar de partijen elkaar over kunnen aanspreken.
Naar hun oordeel is het niet duidelijk hoe dit gerealiseerd wordt. Welke maatregelen treft de regering om deze transparantie af te dwingen, zo vragen
deze leden.De WEB geeft in algemene zin en op hoofdlijnen aan welke verantwoordelijkheden
onderscheiden actoren hebben in het stelsel van middelbaar beroepsonderwijs.
Een instelling legt per opleiding de omvang en invulling van het opleidingsprogramma
vast. Hoe zij dat precies doet, wordt niet voorgeschreven.Bij de urennorm staat het begrip In Instellingstijd Verzorgd Onderwijs
(IIVO) centraal. Het IIVO is het programma zoals dat voor de deelnemers geldt
en dat onder verantwoordelijkheid en toezicht van het bevoegd gezag van de
instelling wordt uitgevoerd. Het IIVIO is het onderwijsaanbod van het bevoegd
gezag zoals dit ook daadwerkelijk moet worden aangeboden in de opleiding.Het
IIVO is in de eerste plaats een aanbodverplichting voor de instelling, maar
instellingen behoren met de deelnemer ook afspraken te maken over daadwerkelijke
deelname aan het onderwijs. Die afspraken blijken uit de onderwijsovereenkomst
en voor de beroepspraktijkvorming (bpv) uit de bpv-overeenkomst. In de bpv-overeenkomst
staan ook de afspraken met het leerbedrijf. De deelnemer kan aan de overeenkomst
rechten ontlenen. De overeenkomst legt de deelnemer ook plichten op. De instelling
maakt dus over het IIVO afspraken met deelnemers en leerbedrijven en legt
die afspraken vast in overeenkomsten. Actoren kunnen elkaar aanspreken op
de naleving ervan. Er is dus geen sprake van vrijblijvende afspraken.Ook de governancecode, die de BVE Raad (nu: MBO Raad) begin 2006 heeft
vastgesteld, draagt bij aan de horizontale verantwoording en dialoog met belanghebbenden.
Partijen zijn dus primair zelf aan zet. De inspectie houdt extern toezicht
op de kwaliteit van het onderwijs, inclusief de naleving van wettelijke voorschriften.
In geval van onvoldoende kwaliteit en niet naleving kan ik sancties opleggen.8. Uitvoerbaarheid en administratieve lastenTen aanzien van de uitvoerbaarheid wordt aangegeven,
dat de uitvoeringslasten van de Centrale Financiële Instellingen (CFI)
afhankelijk zijn van het handhavingsbeleid. De leden van de CDA-fractie zouden
dit graag nader toegelicht zien. Ook willen zij weten welke problemen door
CFI worden voorzien.Niet naleving van de eisen aan een voltijdse opleiding, waaronder de eis
tot naleving van de 850 urennorm, zal leiden tot sancties voor de instelling.
Zo kan een bekostigingssanctie worden opgelegd bij niet-naleving van bekostigingsvoorwaarden
en bovendien kan niet-naleving van de urennorm – uiteindelijk, na het
afgeven van een officiële waarschuwing – leiden tot het ontnemen
van de rechten met betrekking tot een opleiding (intrekken van een licentie).Tot de uitvoeringslasten van Cfi behoren de uitvoering van sancties in
het kader van het handhavingsbeleid, de afgifte van waarschuwingen, de registratie
in het Centraal register beroepsopleidingen (Crebo) van ingetrokken licenties
en de behandeling van bewaar- en beroepsprocedures.Op voorhand zijn de hoeveelheid op te leggen maatregelen en de in te zetten
instrumenten niet te bepalen. Dit zal uiteindelijk bepaald worden door het
aantal gevallen van niet-naleving van de 850 urennorm. Het spreekt voor zich
dat de uitvoeringslasten hoger uitvallen als er sprake is van een groter aantal
gevallen van niet-naleving.Na inwerkingtreding van het wetsvoorstel DAL is, zo
constateren de leden van de CDA-fractie, het bevoegd gezag in principe vrij
om aan te tonen dat aan de eisen wordt voldaan. Toch bereiken deze leden signalen,
dat onderwijsinstellingen vrezen voor een toename van de administratieve
lasten door (per opleiding/per deelnemer) roosters, schooluitval en roosterwijzigingen
te administreren, inclusief accountantscontrole. Met name de accountantscontrole
zou aanleiding geven tot zeer gedetailleerde registratie van gegevens. De
leden van bovengenoemde fractie wijzen er op dat een verzwaring van administratieve
lasten niet wenselijk is en dat een stapeling van controles dient te worden
voorkomen. Hoe wordt dit door de regering beoordeeld en op welke wijze is
aan de bovengenoemde kritiek tegemoet te komen, zo vragen zij.Inzicht hebben in de interne processen van een organisatie is een gebruikelijk
onderdeel van de bedrijfsvoering. Hieronder vallen ook de onderwijskundige
processen als lestijden, voortgang, aan- en afwezigheid en de successen als
diplomering en doorstroom. Zodra de instelling deze «onderwijskundige»
bedrijfsvoering op orde heeft, is de externe verantwoording met de eigen gegevens
een logische volgende stap. Hiermee is dan geen sprake van extra administratieve
belasting. De instelling bepaalt immers zelf hoe de verantwoording wordt vormgegeven
binnen de gestelde kaders.De leden van de PvdA-fractie vinden het van groot belang
dat de administratieve lasten voor onderwijsinstellingen voor het invullen
van de 850 urennorm beperkt blijven. Deze leden vragen of onderwijsinstellingen
die standaard een negen tot vijf programma aanbieden eveneens op hier voorgeschreven
wijzen aan de 850 urennorm moeten voldoen. Deze leden stellen voor bij opleidingen
met een negen tot vijf programma het toezicht en de verantwoording van de
850 urennorm te verlichten. Zij ontvangen graag een reactie van de regering.Als een instelling standaard voor alle deelnemers een negen-tot-vijfprogramma
aanbiedt zal het allicht eenvoudiger zijn om aan te tonen dat zowel wat programmering
als realisatie betreft aan de norm wordt voldaan. Naarmate het bij een instelling
inzichtelijker is hoe een en ander in zijn werk gaat, kan het toezicht eenvoudiger
en lichter zijn. De inspectie voert proportioneel toezicht uit.De leden van de SP-fractie hebben nog zorgen over de
uitvoeringslasten voor CFI. Deze zijn, zo schrijft de regering, sterk afhankelijk
van de nadere invulling die wordt gegeven aan het handhavingsbeleid, met name
op het gebied van de bekostiging en sanctie. Blijkbaar is hieromtrent nog
veel onduidelijkheid. Zij vragen hoe het komt dat hier nog geen nadere uitwerking
van is. Voorts willen zij weten op wat voor manier de uitvoeringslasten voor
CFI afhangen van het handhavingsbeleid en hoe nadere invulling zal worden
gegeven aan het handhavingsbeleid, name op het gebied van de bekostiging en
sanctie.De leden van de VVD-fractie vragen in dit verband of
er uitvoeringsproblemen ontstaan als deze wetswijziging gehandhaafd moet worden,
of CFI er niet altijd vanuit gaat dat wetgeving uitgevoerd en gehandhaafd
dient te worden en of CFI niet altijd als uitgangspunt voor de uitvoeringstoets
hanteert, dat het wetsvoorstel ook uitgevoerd moet worden.Eerder in deze paragraaf is naar aanleiding van een vraag van de leden
van de CDA-fractie al op het handhavingsbeleid ingegaan. Verder is de Kamer
in eerdergenoemde brief van 7 september 2006 geïnformeerd over de
handhavingsbrief aan de instellingen van 7 september 2006, de prioriteitstelling
van de inspectie wat betreft het toezicht op de naleving van de 850 urennorm,
de verscherpte controle door de instellingsaccountants en de aankondiging
van mogelijke sancties in geval van niet-naleving van de urennorm in het studiejaar
2006/2007.Per geval van niet-naleving moet worden bepaald welke sanctie aan de orde
is. Het betreft een arbeidsintensief proces dat sterk afhankelijk is van het
aantal en de ernst van geconstateerde gevallen van niet-naleving.Cfi gaat er uiteraard van uit dat wetgeving uitgevoerd en gehandhaafd
dient te worden.II. Artikelsgewijze toelichtingArtikel IOnderdeel B:In dit wetsvoorstel wordt voor de bbl-opleidingen uitgegaan
van een tijdsbesteding die boven de 850 uur zal liggen. Waarom wordt er niet
voor gekozen om ook voor de bbl-opleiding de 850 uur vast te leggen als minimum,
ook al zal in het merendeel van de gevallen de 850 uur ruim worden overschreden,
zo vragen de leden van de CDA-fractie.Het wetsvoorstel regelt niet dat bbl-opleidingen een tijdsbesteding moet
hebben van tenminste 850 uur. Het wetsvoorstel regelt dat voltijdse beroepsopleidingen
opleidingen zijn:1. die in de beroepsopleidende leerweg (bol) plaatsvinden,2. met een IIVO van ten minste 850 uren per volledig studiejaar, en3. met een studielast van 1600 uren of meer per volledig studiejaar.Kortom drie eisen. Alle overige beroepsopleidingen gelden als deeltijds.
Voor de goede orde wordt in de memorie van toelichting opgemerkt dat bbl-opleidingen –
om wetstechnische redenen – wel gedefinieerd zijn als deeltijds, maar
dit betekent niet dat bbl-opleidingen feitelijk slechts een beperkt aantal
uren tellen. Integendeel, bbl-opleidingen komen doorgaans ruim boven de 850
uren uit voor het in instellingstijd verzorgd onderwijs. Ook kan een bbl-opleiding
een studielast hebben van 1600 uur of meer per volledig studiejaar. Maar een
bbl-opleiding is per definitie geen bol-opleiding (zie artikel 7.2.2, tweede
lid, WEB: bol heeft een praktijkdeel tussen 20% en 59% van de
studieduur en bbl heeft een praktijkdeel van 60% of meer van de studieduur).De reden waarom niet is gekozen voor het opleggen van de 850 urennorm
voor bbl-opleidingen is de volgende. Er is gekozen voor een eenduidige systematiek,
met de deelnemer met zijn opleiding als vertrekpunt:• Deelnemers aan voltijdse opleidingen worden voltijds bekostigd,
hebben aanspraak op studiefinanciering en betalen lesgeld.• Deelnemers aan deeltijdse opleidingen worden deeltijds bekostigd,
hebben geen aanspraak op studiefinanciering en betalen cursusgeld.Onderdeel C:Het laatste jaar van de opleiding behoeft geen 850
uur IIVO-programma te hebben. Betekent dit dat de urenbesteding voor het laatste
jaar geheel vrij is, zo vragen de leden van de CDA-fractie.De urenbesteding van het laatste jaar van een voltijdse opleiding is niet
geheel vrij. De urennorm van ten minste 850 uur geldt voor een volledig studiejaar,
te weten een studiejaar met een studielast van 1 600 uur of meer. In
het wetsvoorstel is in artikel 7.2.7, derde lid, WEB aangegeven dat indien
de door de minister vastgestelde studielast ertoe leidt dat het laatste studiejaar
een studielast heeft van minder dan 1600 uren, dit studiejaar een daarmee
evenredig aantal uren IIVO heeft. Bij nader inzien blijkt uit de tekst van
het wetsvoorstel onvoldoende, dat in het laatste studiejaar het IIVO alleen
dan minder dan 850 uren mag tellen als de door de minister vastgestelde studielast
aanleiding geeft tot een onvolledig laatste studiejaar en het studiejaar evenredig
korter is, dus bijvoorbeeld al eindigt in januari. Bij nota van wijziging
wordt een verduidelijking voorgesteld.Artikel IIOnderdeel C:Zolang de instelling deelnemers mag inschrijven als
deelnemers aan een voltijds beroepsopleiding, bestaat er aanspraak op studiefinanciering.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze wordt gecommuniceerd aan
deelnemers dat instellingen deelnemers mogen inschrijven.Zoals in paragraaf 3 al is aangegeven naar aanleiding van vragen
van de CDA-fractie, heeft na aanvaarding van het voorliggende wetsvoorstel
een tekortkoming van een instelling in een bepaald jaar geen consequenties
voor studiefinancieringsaanspraken in daaropvolgende jaren. Het is dus niet
noodzakelijk om deelnemers daarvoor te waarschuwen.In het geval dat een licentie wordt ingetrokken, wordt dit in het CREBO
gepubliceerd.Artikel IIIDe leden van de CDA-fractie vragen of het opnemen van
de 850 urennorm voor een Voortgezet Algemeen Volwassenen Onderwijs opleiding
(VAVO) wel opportuun is, omdat het juist eigen is aan deze opleiding dat studenten
gedeelten van opleidingen doen en daarvoor ook slechts gedeeltelijk onderwijs
volgen. Betekent dit dat een tegemoetkoming in studiekosten alleen wordt verstrekt
indien er meer dan 850 uur onderwijs wordt genoten, zo vragen de bovengenoemde
leden.De 850 urennorm geldt als criterium voor de aanspraak op een tegemoetkoming
in de studiekosten. Degenen die voltijd vavo volgen, besteden het grootste
gedeelte van hun tijd een opleiding en hebben recht op een basistoelage en
een eventuele aanvullende toelage. Deze norm is ook nu al in de WTOS is opgenomen;
dit wetsvoorstel brengt daarin geen verandering.Voor degenen die in deeltijd VAVO volgen is de 850 urennorm niet van toepassing.
Wie minder dan 850 uur onderwijs geniet heeft genoeg tijd om in een eigen
inkomen te voorzien. Daarnaast komen degenen die in deeltijd VAVO volgen vanwege
hoofdstuk 5, afdeling 5.2 in aanmerking voor WTOS. Zij ontvangen een tegemoetkoming
in de onderwijsbijdrage en de schoolkosten naar rato van de hoeveelheid onderwijs
die ze volgen. Uiteraard is hier geen sprake van sancties voor de instelling
bij een onderwijsprogramma dat minder dan 850 uur in beslag neemt.De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,J. M. van Bijsterveldt-VliegenthartXNoot1Deelnemersmonitor 2004–2005, p. 126.XNoot2Staatscourant 14 december 2004, nummer 241 (Regeling normbedragen
studiefinanciering 2005). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31048-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl