Gemeentelijke herindeling in de provincie Drenthe; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25046, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

07-03-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25046 nr. 7

03-03-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Totstandkoming van de ontwerp-regeling 2.1. Procedurele aspecten2.2. Het provinciaal herindelingsbeleid 2.2.1. Handhaving van de provinciegrens2.3. De samenloop van de Drentse herindeling met het C20-traject
in de provincie Groningen3. De inhoud van het wetsvoorstel 3.1. Inleiding3.2. De regionale centrumgemeenten3.2.1. De gemeente Assen3.2.2. De nieuwe gemeente Emmen3.2.3. De nieuwe gemeente Hoogeveen3.2.4. De nieuwe gemeente Meppel3.3. De landelijke gemeenten a. de nieuwe gemeente Zuidlarenb. de nieuwe gemeente Noordenveldc. de nieuwe gemeente Oostermoerd. de nieuwe gemeente Borgere. de nieuwe gemeente Middenveldf. de nieuwe gemeente Coevordeng. de nieuwe gemeente Westerveld3.4. Datum van herindeling, tussentijdse verkiezingen
en naamgeving van gemeenten4. Financiële aspectenTabel 1 De geraamde financiële gevolgen bij vorming
van de nieuwe gemeenten De Wolden en Zuidenveld (bedragen in mln. guldens,
afgerond) Tabel 2 De geraamde opbrengsten van de drie onderdelen
van de verfijning wijziging gemeentelijke indeling bij vorming van de nieuwe
gemeenten De Wolden en Zuidenveld (bedragen in mln. guldens, afgerond)15. OnderwijsOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25046Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 102 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 046Gemeentelijke herindeling van de provincie Drenthenr. 7NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 3 maart 1997 1. InleidingHierbij bied ik u aan de nota naar aanleiding van het verslag van uw Kamer
van 5 februari 1997 met betrekking tot het wetsvoorstel gemeentelijke herindeling
in de provincie Drenthe (kamerstukken II, 1996/97, 25 046 nr. 6). Ik
dank de leden van de verschillende fracties voor hun inbreng en constateer
dat de leden van de meeste fracties met belangstelling hebben kennis genomen
van het voorstel.De leden van diverse fracties spraken de wens uit dat de onderhavige herindeling
spoedig zijn beslag krijgt. De regering onderschrijft deze wens volledig,
zowel gelet op de gewenste duidelijkheid in de betrokken gemeenten als vanwege
het feit dat deze herindeling uiterlijk per 1 januari 1998 moet ingaan om
te bewerkstelligen dat de nieuwe gemeenten nog kunnen profiteren van de extra
financiële bijdrage als gevolg van de verfijning wijziging gemeentelijke
indeling van het gemeentefonds.De leden van de fractie van de PvdA spraken hun waardering uit voor het
provinciaal bestuur van Drenthe vanwege de voortvarendheid waarmee het de
herindeling heeft voorbereid, waarbij ook de schaal van de nieuwe gemeenten
deze leden aansprak. Ik onderschrijf deze waardering volgaarne. Terecht constateerden
de leden van de fracties van het CDA, de VVD en GroenLinks dat het voorstel
van de regering overeenstemt met het provinciale voorstel. In antwoord op
door de leden van de fractie van het CDA gestelde vragen merk ik op dat de
waarde van de provincie in de bestaande herindelingsprocedure is gelegen in
het op zorgvuldige wijze vaststellen van een advies tot wijziging van de gemeentelijke
indeling. Een door de provincie opgestelde ontwerp-regeling is van groot gewicht
maar kan gelet op de bevoegdheid van de wetgever ten aanzien van instelling
en opheffing van gemeenten zoals vastgelegd in de Grondwet niet meer zijn
dan een zwaarwegend advies. Regering en parlement dragen derhalve, met inachtneming
van hetgeen in het voortraject aan de orde is geweest, een geheel eigen verantwoordelijkheid
ten aanzien van wetsvoorstellen voor gemeentelijke herindeling. Dit geldt
evenzeer voor grenscorrecties, hoewel deze naar mijn mening in hun algemeenheid
goed kunnen worden beoordeeld op het niveau van de provinciale
overheid. Er kunnen zich echter omstandigheden voordoen die het wenselijk
maken dat het initiatief hiertoe door de regering wordt genomen. Nu de leden
van de fractie van het CDA inmiddels kennis hebben kunnen nemen van de inhoud
van het voorstel van wet tot wijziging van de Wet algemene regels herindeling
c.a. (kamerstukken II, 25 234) en de daaraan ten grondslag liggende argumenten,
zullen zij constateren dat er geen sprake van is dat de rol van de provincie
bij de voorbereiding wordt uitgekleed. Bij de behandeling van dat wetsvoorstel
is er voldoende gelegenheid hierop desgewenst nader in te gaan.De leden van de fractie van het CDA constateerden een zekere spanning
tussen de door de provincie gehanteerde uitgangspunten en randvoorwaarden
en de interpretatie van de Tweede Kamer van het in het kabinetsstandpunt Vernieuwing
van de bestuurlijke organisatie neergelegde Beleidskader gemeentelijke herindeling
(kamerstukken II 1994/95, 21 427, nr. 111, bijlage 3). Zij verwezen daarbij
onder meer naar de in december jongstleden aangenomen motie van het lid Remkes.
Met betrekking tot genoemde motie veronderstelden de leden van de fractie
van het SGP een zekere uitstraling op de discussie over gemeentelijke herindeling.
Zoals in de toelichting op het wetsvoorstel is aangegeven past het provinciale
herindelingsvoorstel binnen het Beleidskader gemeentelijke herindeling. Hoewel
op onderdelen ook een andere afweging mogelijk was geweest is het voorstel
van de provincie derhalve, soms na ampele overweging, geheel in het wetsvoorstel
overgenomen. De genoemde motie heeft betrekking op de verdere voorbereiding
van het C20-beleid. Daarvan is in dit wetsvoorstel, behoudens de relatie met
de gemeente Groningen waarop hierna wordt ingegaan, geen sprake, zodat de
strekking van de motie bij dit wetsvoorstel niet aan de orde is. De door de
leden van de fractie van het CDA geconstateerde spanning wordt door de regering
derhalve niet als zodanig ervaren.Wel constateert de regering spanning tussen het uitgangspunt van de leden
van genoemde fractie bij het beoordelen van herindelingsvoorstellen uitsluitend
op grond van de zogenoemde knelpuntenbenadering enerzijds en het door een
meerderheid van de Tweede Kamer gesteunde Beleidskader gemeentelijke herindeling
anderzijds. Daarin is de ontwikkeling van het herindelingsbeleid, mede geïnitieerd
vanuit uw Kamer, nader geëxpliciteerd. De leden van de CDA-fractie kiezen
derhalve voor een beperkter beoordelingskader dan de regering op grond van
het beleidskader doet. Dat dit tot een verschillende weging kan leiden is
evident. Zoals overigens in de toelichting op het beleidskader is opgemerkt,
blijven de knelpuntencriteria van het in 1986–1987 geformuleerde beleid
in voorkomende gevallen wel een rol spelen, hetgeen uit een oogpunt van continuïteit
van belang is. Ook de leden van de fractie van D66 wezen daarop in die zin
dat concrete knelpunten door herindeling zoveel mogelijk moeten worden weggenomen.
De uitgangspunten en criteria bij beoordeling van herindelingsvoorstellen
dienen zowel op zichzelf als in onderlinge samenhang te worden bezien. Er
is naar het oordeel van de regering dan ook geen sprake van het door elkaar
gebruiken van doelstellingen. De in het wetsvoorstel gegeven argumenten sporen
met het beleidskader. Dat per onderdeel van het wetsvoorstel verschillende
argumenten uiteindelijk relevant kunnen zijn, is een gevolg van bestuurlijke
weging en maatwerk.Gelet op het feit dat het Beleidskader gemeentelijke herindeling ook in
de beantwoording van de regering dikwijls wordt aangehaald, geef ik dit volledigheidshalve
hierbij integraal weer. 1. Gemeentelijke herindeling dient betere mogelijkheden te bieden voor
de bestuurlijke aanpak van maatschappelijke problemen en voorwaarden te scheppen
voor een passende bestuurlijke inrichting van gemeenten.2. De maatschappelijke problemen zijn niet voor alle gemeenten gelijk.
Gemeenten in stedelijke gebieden worden met meer en andere problemen geconfronteerd
dan gemeenten in landelijke gebieden. Hetzelfde geldt voor gemeenten die een
(regionale) centrumfunctie vervullen, in vergelijking met gemeenten die dat
niet doen.Bij het bepalen van de wenselijke schaal van gemeenten dient met deze
verschillen rekening te worden gehouden.3. Gemeenten dienen in potentie over een zodanige (politieke en ambtelijke)
bestuurskracht te beschikken dat zij, in principe voor een periode van ten
minste 25 jaar, in staat zijn zelfstandig een substantieel pakket van sturende
en verdelende lokale taken te behartigen.De schaal van de gemeenten dient hierop te worden afgestemd, zowel wat
betreft inwonertal, draagvlak als oppervlakte.4. Bij het bepalen van de wenselijke schaal van gemeenten moet er voorts
van worden uitgegaan dat het lokale takenpakket zal groeien. Het kabinetsbeleid
inzake de bestuurlijke inrichting van ons land is daarop uitdrukkelijk gericht.5. Voorstellen tot gemeentelijke herindeling dienen mede gericht te zijn
op reductie van intergemeentelijke samenwerkingsvormen, opdat gemeenten zoveel
mogelijk in staat worden gesteld de lokale taken zelfstandig uit te voeren.6. Voorstellen tot gemeentelijke herindeling dienen, wat het gebied betreft
waarop die voorstellen betrekking hebben, niet te beperkt te worden opgezet.
In de meeste gevallen zullen de problemen die met behulp van herindeling kunnen
worden opgelost of verminderd, zich manifesteren in een samenhangend gebied
dat het territoir van meerdere bestaande gemeenten beslaat.In ieder geval moet worden voorkomen dat, door een te beperkte geografische
opzet van herindelingsvoorstellen, problemen worden verschoven naar het aangrenzende
gebied.7. Gemeenten die in een regio mede ten behoeve van de omliggende gemeenten
een centrumfunctie vervullen, moeten door middel van gemeentelijke herindeling
in staat worden gesteld die functie naar behoren uit te voeren en woningbouw-,
kantoor- of bedrijfslokaties op eigen grondgebied te verwezenlijken.De leden van de fractie van de SGP vroegen een nadere onderbouwing van
de noodzaak tot schaalvergroting in landelijk gebied. Versterking van landelijke
gemeenten is, dit mede naar aanleiding van vragen van de leden van de fractie
van het CDA en de fractie Groep Nijpels, voor de regering op grond van het
Beleidskader gemeentelijke herindeling een belangrijk uitgangspunt. In het
beleidskader is aangegeven dat gemeenten in stedelijke gebieden met andere
problemen worden geconfronteerd dan gemeenten in landelijke gebieden. Bij
het bepalen van de wenselijke schaal van gemeenten dient met die verschillen
rekening te worden gehouden. In het beleidskader zijn, met name in de onderdelen
3, 4, 5 en 6, de argumenten voor schaalvergroting aangeduid. In het wetsvoorstel
is aan deze uitgangspunten toepassing gegeven waarbij naar een evenwichtige
bestuurlijke organisatie binnen Drenthe is gestreefd. Ik roep graag in herinnering
dat de wenselijkheid van schaalvergroting van gemeenten in meer
landelijk gebied wordt ondersteund in een eindrapport van april 1995 van de
Werkgroep Leefbaarheid Platteland.De leden van de fractie van het CDA spraken voorts hun verbazing uit over
de passage dat bij min of meer gelijkwaardige keuzemogelijkheden voorrang
wordt gegeven aan versterking van de centrumgemeenten boven die van plattelandsgemeenten.
De regering kan de verbazing van deze leden niet goed plaatsen: in de toelichting
op het Beleidskader gemeentelijke herindeling is immers reeds gesteld dat
de uitgangspunten 2 en 7 van het beleidskader zullen leiden tot een zekere
«hiërarchie» in de afweging van herindelingsvoorstellen.
Toepassing van de uitgangspunten leidt er toe dat versterking van gemeenten
met een (regionale) centrumfunctie prioriteit krijgt. Naar het oordeel van
de regering past een dergelijke benadering, en dientengevolge het in sommige
situaties onder één gemeentelijk bestuur brengen van stad en
platteland, ook goed bij de notie van de leden van de fractie van het CDA
dat stad en platteland elkaar nodig hebben. Overigens benadruk ik, zoals ook
de leden van de fractie van de VVD en D66 terecht constateerden, dat toepassing
van de uitgangspunten van het herindelingsbeleid er niet altijd toe behoeft
te leiden dat toevoeging van randgemeenten aan centrumsteden nodig is. Ook
om die reden heeft de regering aangegeven, dit tevens in antwoord op een vraag
van de fractie van de Groep Nijpels, dat deze prioriteitstelling geen dominante
plaats heeft ingenomen in het voorstel. Met betrekking tot dit onderwerp heeft
de regering ook kennis genomen van het standpunt van de leden van de fractie
van de RPF. De regering is – anders dan voornoemde leden – niet
op voorhand van mening dat samenvoeging van plattelandsgemeenten met centrumgemeenten
ten koste gaat van de eigen identiteit van de gemeente. De karakteristieken
van landelijk gebied en kernen daarbinnen kunnen naar de mening van de regering
zeker ook in een groter geheel in ere worden gehouden.De leden van de CDA-fractie vroegen ten aanzien van regionale centrumgemeenten
in hoeverre het kunnen beschikken over voldoende ruimte voor woningbouw, bedrijvigheid
en stedelijke voorzieningen op eigen grondgebied hetzelfde is als het oplossen
van (ruimtelijke) knelpunten. Inderdaad kan aan beide omschrijvingen een soortgelijke
uitleg worden gegeven. De door de regering gekozen terminologie beoogt gemeenten
echter ook betere afwegingsmogelijkheden te bieden met betrekking tot de kwaliteit
van de inrichting van de ruimte. Dezelfde leden vroegen waarom de provinciale
benadering goed past binnen het Beleidskader gemeentelijke herindeling. Het
gaat evenwel niet om deze benadering maar om de afweging die ten grondslag
ligt aan de afzonderlijke onderdelen van het uiteindelijke voorstel van de
provincie. Per centrumgemeente heeft de regering in de toelichting bij het
wetsvoorstel een beoordeling van de door de provincie gemaakte afwegingen
gegeven. Op specifieke vragen per gemeente wordt verderop in deze nota ingegaan.De leden van de fractie Groep Nijpels vroegen op welke wijze bij de totstandkoming
van de ontwerp-regeling lering is getrokken uit herindelingsprocessen elders
in het land. De provincie heeft voor en tijdens het proces van herindeling,
zowel op bestuurlijk als op ambtelijk niveau, kennis genomen van elders opgedane
ervaringen. Verder zijn adviezen gevraagd uit wetenschappelijke hoek. Mede
aan de hand hiervan is een traject vastgesteld en zijn de uitgangspunten en
randvoorwaarden geformuleerd. Daarbij is niet alleen gekozen voor het oplossen
van bestaande knelpunten, maar voor een langetermijnbenadering met een daarbij
behorende schaal. De leden van de fractie van de SGP vroegen welke norm de regering hanteert
voor het inwonertal van gemeenten en hoe dit zich verhoudt tot het beleidskader.
Het kabinet houdt bij de bepaling van herindelingsvoorstellen geen minimuminwonertallen
aan. Een uniforme, optimale schaal van gemeenten, gerelateerd aan het inwonertal,
is niet eenduidig vast te stellen. Ook andere factoren dan het inwonertal
zijn immers van belang bij de vaststelling van de schaal van de begrenzing
van gemeenten. De positie en functie van gemeenten en lokale en regionale
omstandigheden spelen daarbij evenzeer. Dat neemt niet weg dat in het kader
van de afwegingen die gemaakt worden bij gemeentelijke herindelingsvoorstellen
in een aantal gevallen geconstateerd kan worden dat gemeenten te klein zijn.
Dit sluit goed aan op het Beleidskader gemeentelijke herindeling. Relevante
uitgangspunten zijn onder andere dat gemeenten in potentie over een zodanige
(politieke en ambtelijke) bestuurskracht dienen te beschikken dat zij, in
principe voor een periode van ten minste 25 jaar, in staat zijn zelfstandig
een substantieel pakket van sturende en verdelende lokale taken te behartigen.
De schaal van gemeenten dient hierop te worden afgestemd, zowel wat betreft
inwonertal, draagvlak als oppervlakte. Bij het bepalen van de wenselijke schaal
van gemeenten moet er voorts van worden uitgegaan dat het lokale takenpakket
zal groeien. Het kabinetsbeleid inzake de bestuurlijke inrichting van ons
land is daarop uitdrukkelijk gericht.De leden van de GPV-fractie achtten het een bezwaar dat de voorgestelde
schaal van de gemeenten in Drenthe afwijkt van de schaal die nog recent is
aangehouden bij de herindeling in de provincie Groningen. Ik wijs er op dat
de herindeling in de provincie Groningen volgens de toen geldende hoofdlijnen
voor het herindelingsbeleid is vastgesteld. De voorbereiding door de provincie
is aangevangen eind jaren zeventig. Gedeputeerde staten hebben in juli 1987
hun eindadvies aan de Minister van Binnenlandse Zaken vastgesteld. De herindelingswet
is in september 1989 in werking getreden, zodat de herindeling per 1 januari
1990 effectief is geworden. Het aan de orde zijnde voorstel voor de gemeentelijke
herindeling in de provincie Drenthe wordt beoordeeld op grond van het nu geldende
Beleidskader gemeentelijke herindeling. Zoals ik reeds eerder aangaf is daarin
de ontwikkeling van het herindelingsbeleid, mede geïnitieerd vanuit uw
Kamer, nader geëxpliciteerd. Dat dit in Drenthe leidt tot een andere
schaal bij nieuwvorming van gemeenten dan in Groningen het geval is geweest,
is mijns inziens geen bezwaar. 2. Totstandkoming van de ontwerp-regeling 2.1. Procedurele aspectenDe leden van de GPV-fractie menen dat de procedure zorgvuldig is gevoerd.
Deze leden laten wel hun twijfel doorschemeren waar het de gekozen uitgangspunten
en de «ambivalentie in de besluitvorming op provinciaal niveau»
betreft. Ook naar mijn mening heeft de provincie een zorgvuldige procedure
gevoerd. De voorschriften van de Wet algemene regels herindeling (verder:
Wet arhi) zijn daarbij in het oog gehouden. De gekozen uitgangspunten en randvoorwaarden
zijn, evenals de uiteindelijke ontwerp-regeling, met instemming van provinciale
staten tot stand gekomen. Dat daarbij op onderdelen van het voorstel sprake
is van wisselende meerderheden binnen provinciale staten, is, zoals deze leden
zelf al terecht opmerkten, inherent aan de werking van ons democratisch bestel.
Dat geldt eveneens voor de eigen verantwoordelijkheid die de wetgever aan
het eind van dit proces heeft. 2.2. Het provinciaal herindelingsbeleid 2.2.1. Handhaving van de provinciegrensDoor diverse fracties zijn vragen gesteld over de keuze om bij dit voorstel
de provinciegrens tussen Groningen en Drenthe te handhaven. Ook is een reactie
van de regering gevraagd op een mogelijke fusie tussen de genoemde provincies
op termijn. De verwevenheid van de stad Groningen en Noord-Drenthe is voor
de leden van de PvdA-fractie daarbij een belangrijk gegeven. Deze leden vroegen
welke procedures voor een eventuele samenvoeging dienen te worden gevolgd
en welke termijn daarmee is gemoeid. De leden van de VVD-fractie vroegen of
de regering bereid is een onderzoek naar de voor- een nadelen van zo'n fusie
te starten. De leden van de D66-fractie hebben a priori geen bezwaar tegen
een mogelijk samengaan op termijn van beide provincies, echter alleen als
resultante van een van onderop gegroeide samenwerking. Indien als gevolg van
de C20-discussie rond Groningen de conclusie zou worden getrokken dat een
deel van de kop van Drenthe naar Groningen zou dienen te worden overgeheveld,
dan zouden ook de leden van de GPV-fractie de wenselijkheid van een samenvoeging
van deze provincies onderzocht willen zien.In het kabinetsstandpunt over de Vernieuwing van de bestuurlijke organisatie
van 15 september 1995 (kamerstukken II 1994/95, 21 427, nr. 111) wordt
op pagina 5 aangegeven dat het kabinet geen dwingende redenen ziet om initiatieven
te nemen om de schaal en de grenzen van de provincies ingrijpend te wijzigen,
afgezien van de conclusies die in het kader van de evaluatie van de Kaderwet
bestuur in verandering worden getrokken. Met betrekking tot de provincies
Drenthe en Groningen zie ik vooralsnog geen aanleiding om van die beleidslijn
af te wijken.Dat de vraag vanuit verschillende fracties naar voren komt vind ik echter
niet verwonderlijk. Op diverse plaatsen langs de Drents-Groningse grens is
sprake van een bepaalde samenhang en dat is bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel
duidelijk naar voren gekomen. Bij de voorbereiding van de gemeentelijke herindeling
in Groningen, eind jaren '80, werd die samenhang ook reeds geconstateerd.
Het in het kader van het C20-beleid totstandgekomen convenant tussen de provincies
Groningen en Drenthe en vijftien betrokken gemeentebesturen, over de regionale
ontwikkelingsvisie tot 2030, bevestigt die samenhang nogmaals.Beide provincies staan, sinds februari 1993, op het standpunt dat bij
een doorzettende samenwerking op termijn een naar elkaar toegroeien of een
samengaan niet moet worden uitgesloten. In dat verband kan het sluiten van
het bovengenoemde convenant worden gezien als een constructieve benadering
van de gesignaleerde samenhang rond Groningen van de zijde van de provincies.
Ik sta niet op voorhand onwelwillend tegenover een uitnodiging van uw kamer
op dit punt.Een en ander neemt niet weg dat ik het uitgangspunt van de provincie Drenthe,
dat de gemeentelijke herindeling in die provincie prioriteit heeft, ondersteun.
Dat mag ook blijken uit de manier waarop in dit voorstel met de grensproblematiek
is omgegaan. In het navolgende zal ik hierop nader ingaan.Om een eventuele fusie tussen de provincies Groningen en Drenthe te realiseren,
waarnaar de leden van de fractie van de PvdA vroegen, dient de in de Provinciewet
en de Wet arhi voorgeschreven procedure voor wijziging van de provinciale
indeling te worden gevolgd. Indien de provincies instemmen met het voorbereiden
van een dergelijk voorstel, wordt die procedure gevoerd door een interprovinciale
commissie. Deze commissie voert open overleg met alle betrokken gemeentebesturen,
stelt een herindelingsplan op en legt een ontwerp-regeling voor aan de beide
staten der provincies. Een dergelijke procedure neemt ca. twee jaar in beslag. Daarenboven is het waarschijnlijk dat er extra tijd wordt gewenst
om draagvlak bij de betrokkenen te creëren alvorens een dergelijk voorstel
tot besluitvorming te brengen.In de memorie van toelichting constateert de regering dat er aan de Drents-Groningse
provinciegrens een aantal plaatsen is waar de betrokken Groningse gemeenten
een knelpunt ervaren. Voor verschillende fracties is dit aanleiding geweest
om een nadere toelichting te vragen. In paragraaf 3.3.a. waar de voorgestelde
gemeente Zuidlaren wordt besproken, ga ik nader in op de provinciegrens bij
de gemeente Eelde. Op deze plaats wil ik de situatie bij Stadskanaal en Leek
aan de orde stellen.De leden van de fracties van CDA, D66 en GPV vroegen de regering om een
reactie waar het de positie van de gemeente Leek betreft. Gedurende de procedure
is door de gemeente Leek de wens geuit een mogelijke samenvoeging met Roden
te onderzoeken. Van de zijde van de provincie is aan dat verzoek geen gehoor
gegeven, omdat de situatie bij Leek/Nietap niet als een evident knelpunt werd
ervaren.Bij de voorbereiding van het wetsvoorstel heeft de gemeente Leek mijn
aandacht gevraagd voor haar standpunt. Hieruit kwam naar voren dat het niet
betrekken van Leek bij de procedure tot dan toe, ervaren werd als een gemiste
kans. De gemeente benadrukte de intensieve relaties die bestonden met de gemeente
Roden. De gemeente bracht echter ook naar voren dat de noodzaak tot samenvoeging
niet meer zo sterk werd gevoeld als in een eerder stadium.Naar mijn mening is er inderdaad sprake van een zekere samenhang tussen
de gemeenten Roden en Leek. Deze is het gevolg van een historisch gegroeide
wederzijdse oriëntatie. Er zijn maatschappelijke en sociaal-geografische
samenhangen die grensoverschrijdend zijn. De karakters van de beide gemeenten
komen vrijwel overeen. Beide hebben een beperkte verzorgende functie en zijn
forensengemeenten onder de rook van Groningen. Op bestuurlijk vlak vindt afstemming
plaats van economisch-ruimtelijk en volkshuisvestingsbeleid.Hoewel er ook een ruimtelijke relatie is tussen de kernen Leek en Nietap
(gemeente Roden) is er zeker geen sprake van een acuut ruimtelijk probleem.
Er zijn binnen de gemeente Leek nog mogelijkheden voor ruimtelijke ontwikkeling
van Leek en Tolbert, waarbij niet per se de kern Nietap hoeft te worden betrokken.Alles overwegende heb ik gemeend dat er onvoldoende zwaarwegende redenen
zijn om op dit punt in te grijpen op het provinciaal voorstel. Het uitgangspunt
van de provincie, om de herindeling binnen Drenthe prioriteit te geven, behoudens
evidente knelpunten, alsmede het standpunt van de gemeente Leek, dat de noodzaak
tot samenvoeging niet meer zo expliciet gevoeld wordt, en de afwezigheid van
een acuut knelpunt spelen daarbij een belangrijke rol. Ik ben echter wel van
mening dat indien de provinciegrens niet tussen deze twee gemeenten had gelegen
de afweging wellicht anders had moeten uitvallen. Mocht de noodzaak tot grenscorrectie
zich in de nabije toekomst voordoen, dan kunnen de provincies daartoe vanzelfsprekend
het initiatief nemen. Inmiddels heeft het college van burgemeester en wethouders
van Leek mij bij brief van 20 november 1996 laten weten dat het van mening
is dat het convenant in het kader van de regiovisie Groningen-Assen de situatie
afdoende heeft geregeld.De situatie bij de kernen Stadskanaal en Nieuw-Buinen werd door de leden
van de fracties van PvdA, CDA, VVD, D66, SGP en GPV aan de orde gesteld. Met
name de leden van de VVD en de SGP vroegen om een concretisering van de knelpunten
zoals Stadskanaal die ervaart. De leden van de overige genoemde fracties vroegen
in hoeverre de regering dit punt voldoende aanleiding vindt om
initiatief te nemen om een grenscorrectie te bewerkstelligen.De gemeente Stadskanaal heeft bij meerdere gelegenheden haar visie op
de meest wenselijke bestuurlijke indeling in het gebied uiteengezet. De gemeente
is van mening dat een evenwichtig planologisch beleid onmogelijk wordt gemaakt
door het beloop van de provinciegrens. Niet alleen maakt de kern Stadskanaal
een (noodgedwongen) eenzijdige ruimtelijke ontwikkeling door, ook de afstemming
op het gebied van de ontwikkeling van wonen en bedrijvigheid bij Stadskanaal/Nieuw-Buinen
levert problemen op. Stadskanaal wenst een geïntegreerde aanpak van de
woningbouwproblemen in de regio. Met betrekking tot bedrijventerreinlocaties
wordt niet verwacht dat zich de komende jaren moeilijkheden voor gaan doen.
Op het gebied van mobiliteit ervaart de gemeente problemen met de verkeersafwikkeling
in de kern Stadskanaal, die een belangrijke verzorgende functie heeft voor
de regio, dat wil zeggen inclusief aangrenzende gemeenten in Drenthe. De wegen
door de kern Stadskanaal vormen ook een belangrijke vervoersas voor de inwoners
van de aangrenzende Drentse kernen. Aan het begin van de volgende eeuw hoopt
Stadskanaal dan ook aan de Drentse zijde van het kanaal tot de ontwikkeling
van woningbouw en de aanleg van een westelijke rondweg over te kunnen gaan.
Voor een goede planologische ontwikkeling van de kern Stadskanaal meent de
gemeente dat dat noodzakelijk is.Op het eerste gezicht lijken de door Stadskanaal gewenste ontwikkelingen
een vrij hoog realiteitsgehalte te hebben. Gezien die aanname ga ik er van
uit dat de provincies in staat zijn tot overeenstemming te komen over de ruimtelijke
toekomst van dit gebied en de daaruit eventueel voortvloeiende bestuurlijke
consequenties. De provincie Groningen heeft echter nog geen uitspraak gedaan
over het standpunt van Stadskanaal. Ik ben van mening dat de oplossing van
dit type afstemmingskwesties in eerste instantie een provinciale verantwoordelijkheid
is. Pas indien provincies niet in staat blijken tot een samenhangend antwoord
op een dergelijk probleem te kunnen komen, ligt het voor de hand dat het initiatief
van rijkswege wordt genomen.Ik heb de concrete knelpunten van Stadskanaal vooralsnog als onvoldoende
zwaarwegend ervaren om van het provinciale herindelingsvoorstel af te wijken.
Het feit dat de ruimtelijke ontwikkelingsvisie van Stadskanaal door de provincies
nog niet is beoordeeld speelt bij die beslissing een rol. Een en ander laat
onverlet dat ik ook op dit punt van mening ben dat, indien de betrokken gemeenten
in één provincie hadden gelegen, de afweging wellicht een andere
was geweest. Uitgaande van een andere beginsituatie had het, mede gezien de
sociaal-economische en ruimtelijke samenhang in de «Kanaalstreek»,
voor de hand gelegen een gemeente te vormen die een integrale aanpak van de
ontwikkelingen in dit gebied had kunnen regisseren. Initiatieven van de provincies
om de situatie in de streek door wijziging van de bestuurlijke indeling te
verbeteren kunnen vooralsnog dan ook op mijn steun rekenen.De leden van de PvdA-fractie vroegen of artikel 288 van de Gemeentewet
voldoende mogelijkheden biedt om de voorbereiding van een grenscorrectie tussen
Stadskanaal en Borger te initiëren. Artikel 288 geeft de Minister de
bevoegdheid om de desbetreffende provinciale besturen uit te nodigen de voorbereiding
van een grenscorrectie ter hand te nemen. Indien de provincies de uitnodiging
aannemen kunnen zij een interprovinciale commissie instellen, zoals bedoeld
in artikel 11 van de Wet arhi. Vervolgens dient de gebruikelijke procedure
ter voorbereiding van een binnenprovinciale grenscorrectie te worden doorlopen,
met dien verstande dat de commissie in de plaats treedt van het college van
gedeputeerde staten en de ontwerp-regeling door beide betrokken colleges van
provinciale staten dient te worden vastgesteld. De provinciale grenscorrectie
geschiedt, conform artikel 283, tweede lid, van de Gemeentewet,
bij gelijkluidend besluit van de betrokken colleges van provinciale staten.
Alleen indien de provincies niet binnen drie maanden gevolg geven aan de uitnodiging
kan de Minister de voorbereiding van de grenscorrectie zelf ter hand nemen
en deze bij algemene maatregel van bestuur aanbrengen (artikel 288, tweede
lid, Gemeentewet). Overigens zij erop gewezen dat in het voornoemde voorstel
tot wijziging van de Wet algemene regels herindeling c.a. (kamerstukken II,
25 234) wordt voorgesteld de belemmeringen weg te nemen die het de Minister
moeilijk maken om zelf een herindelingsinitiatief te nemen. Door het wijzigingsvoorstel
wordt de mogelijkheid in het leven geroepen een gewenste grenscorrectie in
een eerder stadium zelf ter hand te nemen. Daarmee wordt een mogelijk nadeel
inzake de lange periode die de procedure in beslag neemt ondervangen.Met het genoemde voorstel wordt ook gepoogd een oplossing te bieden voor
het door de leden van het GPV-fractie gesignaleerde nadeel aangaande de primaire
positie van de provincie en de problemen die dat op kan leveren bij de oplossing
van mogelijke knelpunten bij provinciegrenzen. 2.3. De samenloop van de Drentse herindeling met het C20-traject
in de provincie GroningenDe leden van verschillende fracties vroegen de regering naar de stand
van zaken ten aanzien van het C20-beleid in de provincie Groningen. De leden
van de fracties van PvdA, Groep Nijpels en SGP vroegen de regering, in verschillende
bewoordingen, het convenant «Regio Groningen-Assen 2030» van commentaar
te voorzien. De leden van de PvdA-fractie vroegen in aanvulling daarop of
de uitvoering van het convenant geen sterke regie op provinciaal niveau vraagt.
Indien de regering dat oordeel deelt, vroegen zij of een samenvoeging van
beide provincies en Groninger en Drentse gemeenten met een sterke onderlinge
samenhang niet gewenst zou zijn. De leden van de SGP-fractie vroegen of het
gemaakte voorbehoud ten aanzien van de voorgestelde gemeente Zuidlaren in
het licht van het convenant kan worden opgeheven en wanneer de definitieve
conclusies in het kader van het C20-beleid rond Groningen zullen worden getrokken.Het convenant Regio Groningen-Assen 2030 is de reactie van de provincie
Groningen op mijn verzoek om in het kader van het C20-beleid te onderzoeken
in hoeverre versterking van de centrumgemeente Groningen noodzakelijk of gewenst
is. Op 6 december 1995 heb ik dat verzoek gedaan aan de besturen van alle
provincies waarbinnen C20-gemeenten zijn gelegen. De provincie Groningen koos
daarbij voor een traject waarbij het creëren van draagvlak bij alle betrokkenen
centraal stond. Om dat te bereiken werd een extern bureau in de arm genomen.
Op 3 juni 1996 werd een zogenaamd «startconvenant» getekend door
de colleges van burgemeester en wethouders van vijftien gemeenten (Assen,
Bedum, Ten Boer, Eelde, Groningen, Haren, Hoogezand-Sappemeer, Leek, Peize,
Roden, Slochteren, Vries, Winsum, Zuidhorn en Zuidlaren) en de colleges van
gedeputeerde staten van de provincies Groningen en Drenthe. Partijen verklaarden
hierbij een langetermijnvisie voor de regio te willen formuleren, die zo breed
mogelijk gedragen wordt. Uiteindelijk heeft dat geleid tot het «slotconvenant»
van 1 november 1996 Regio Groningen-Assen 2030. Hierin hebben dezelfde partijen
zich gecommitteerd aan de hoofdlijnen van een ontwikkelingsvisie die gefaseerd
dient te worden gerealiseerd tussen nu en 2030.De hoofdlijnen van het convenant stellen behoud en versterking van de
nationale en interprovinciale centrale positie van de stad Groningen als vertrekpunt.
Verder zijn het behoud en versterking van de centrumpositie van Assen, een
essentiële ondersteunende rol van Leek, Roden en Hoogezand-Sappemeer
en woningbouw in het noorden van Eelde en Haren ten behoeve van de woningbouwtaakstelling
van Groningen belangrijke elementen. Voor de rest van het betrokken gebied
ligt de primaire taak bij het beheren van natuurlijke en landschappelijke
waarden en het ontwikkelen van het landelijk gebied.De hoofdlijnen geven een, noodzakelijkerwijs globale, visie weer voor
de ontwikkeling van de regio waar het de thema's werken, wonen, mobiliteit,
natuur en landschap en recreatieve ontwikkeling betreft. Daarnaast is er een
aantal faseringskaarten die de volgorde van de realisering van de visie weergeven.De ontwikkelingsvisie dient nog nader uitgewerkt te worden. De provincies
Groningen en Drenthe nemen daarbij het initiatief. Voor 1 maart 1999 moet
de uitgewerkte ontwikkelingsvisie in juridische kaders zijn vastgelegd. De
ruimtelijke component moet zijn vastgelegd in een interprovinciaal streekplan.
Binnen twee jaar daarna moeten de gemeenten hun bestemmingsplannen hebben
aangepast en hun beleid op de ontwikkelingsvisie hebben afgestemd.Tenslotte zijn partijen van oordeel dat door het convenant wijziging van
de bestuurlijke organisatie niet nodig of gewenst is. Dat oordeel omvat niet
de grenscorrectie Groningen/Eelde voor het gebied Piccardthof waarvoor op
het moment van het sluiten van het convenant reeds besprekingen gaande zijn.De raden en staten van de betrokken gemeenten en provincies dienen zich
nog aan het convenant te conformeren. De verwachting is dat dat zal gebeuren,
waarbij provinciale staten van Groningen en Drenthe in hun vergaderingen op
12 maart 1997 als laatste een beslissing nemen.Positief is dat in het convenant een gemeenschappelijk gedragen visie
is neergelegd over ontwikkelingen in de regio Groningen. In bestuurlijk opzicht
kent het convenant de nodige haken en ogen. Het biedt niet alleen kansen voor
de stad Groningen, maar voor het gehele samenhangende gebied. De functie van
de stad reikt ver over de gemeentegrenzen heen. Door de benadering die is
gekozen wordt daaraan recht gedaan.Voordat ik mij een definitief oordeel heb gevormd over de resultaten van
het C20-traject in Groningen heb ik mij grondig beraden. Een aantal elementen
hebben daarbij een rol gespeeld.Allereerst betreft dat de mate waarin de voorstellen in het convenant
sporen met het rijksbeleid en de haalbaarheid ervan. Daartoe is interdepartementaal
overleg gevoerd. Daarbij moet voorop worden gesteld dat de technisch-inhoudelijke
beoordeling van de visie in dit kader slechts globaal is geschied. Bij de
verdere uitwerking zal namelijk op diverse onderdelen een nadere afweging
moeten worden gemaakt, bijvoorbeeld waar het de definitieve planologische
keuzes betreft. De benadering van de regio wordt van verschillende kanten
positief beoordeeld. Zeker bestaan er bepaalde risico's. Waar het de ruimtelijke
ontwikkeling betreft zal bijvoorbeeld de verdeling van de nieuwbouw van woningen
over de gemeenten en de daadwerkelijke bereidheid om de grondkosten te verevenen,
al dan niet in de vorm van een gemeenschappelijk grondbedrijf een proef op
de som zijn. In het convenant is overeengekomen dat dergelijke zaken voor
1 maart 1999 moeten zijn bepaald. Met betrekking tot al deze zaken moet recht
worden gedaan aan de positie van de stad Groningen. Verder lijken de voorlopige
cijfers voor aantallen woningen en te ontwikkelen bedrijfsterreinen aan de
hoge kant te zijn, bijvoorbeeld in vergelijking met een extrapolatie van de
cijfers voor de Actualisering Vinex. Ook op het gebied van mobiliteit bestaan
risico's waar het bijvoorbeeld de ontsluiting van de locaties nabij Leek,
Roden en Ten Boer betreft. Wellicht zou op een aantal punten meer nadruk op
versterking van bestaande railverbindingen kunnen worden overwogen. Belangrijke
pluspunten zijn er echter waar het de grote aandacht voor de inbedding van natuurlijke- en landschappelijke waarden betreft en de positieve
impuls die de totstandgekomen samenwerking voor de ontwikkeling van de regio
zal kunnen betekenen.De mate waarin het convenant de partijen bindt, en daarmee al dan niet
tot daadwerkelijke uitvoering kan worden gebracht, is een tweede belangrijk
element in de beoordeling. Ook op dit punt bestaan de nodige dreigingen. De
instemming van raden en staten met het convenant is een eerste vereiste. Vóór
de behandeling van dit wetsvoorstel in uw Kamer zal op dit punt zekerheid
bestaan. In het convenant zijn voorts een aantal verplichtingen opgenomen,
waar het de definitieve invulling van ruimtelijke keuzen en de implementatie
daarvan in het juridisch kader en beleid betreft. Hierboven is dat al uiteengezet.
Een duidelijke regie daarvan door de beide provincies is daarbij van groot
belang. De provincies zullen de verantwoordelijkheid moeten nemen om meer
te doen dan in het convenant voor de regio Groningen is overeengekomen. Het
is ook noodzakelijk de consequenties die uit het convenant voortvloeien voor
bijvoorbeeld een stevige vermindering van te bebouwen gebieden (woningbouwaantallen,
plaats voor economische functies etc.) in de andere delen van beide provincies
vast te leggen in aangepaste beleidsplannen zoals streekplannen e.d. In antwoord
op de vragen van de leden van de PvdA-fractie meen ik dat één
provinciaal bestuur zaken zou vereenvoudigen, maar gezien de inspanningen
van de provinciebesturen tot nog toe meen ik dat dit initiatief in dit verband
het voordeel van de twijfel dient te krijgen. Op de staatsrechtelijke status
van het convenant ga ik verderop in deze nota in (3.3.a. de nieuwe gemeente
Zuidlaren).Tot slot hecht ik belang aan de brede steun voor het convenant in het
gebied.Mijn conclusie is dan ook dat het C20-traject rond Groningen voor wat
betreft de inhoudelijke ontwikkelingsvisie tot een goed resultaat heeft geleid.
Gekozen is hier voor een oplossing van stedelijke problematiek door middel
van intensieve afstemming en samenwerking. Aangetekend moet worden dat een
actieve medewerking van alle betrokken gemeenten en de beide provinciebesturen
een belangrijk vereiste is. Niet gekozen is voor versterking van de centrumgemeente
door middel van gemeentelijke herindeling. Het sluiten van het convenant is
geen eindresultaat, maar een goede eerste stap op weg naar de verdere ontwikkelingen.
Vanuit het belang van het C20-beleid vind ik dat een zo groot mogelijke zekerheid
is vereist op een goede afloop. Daarom zal ik met de provincies in overleg
treden, om afspraken te maken over momenten van evaluatie. Voorstelbaar is
dat die momenten over twee jaar (omstreeks 1 maart 1999) en over vier jaar
(het moment waarop bestemmingsplannen en gemeentelijk beleid dienen te zijn
aangepast) zouden liggen. Ook uit het interdepartementaal overleg is de behoefte
aan dergelijke toetsmomenten duidelijk naar voren gekomen. De regio moet aantonen
bereid en in staat te zijn tot uitvoering van de afspraken te komen, waarbij
aan de ontwikkeling van het stedelijk gebied en de functie van Groningen recht
wordt gedaan. Indien op enig moment zou blijken dat aan die verwachting niet
tegemoet zal kunnen worden gekomen, is verdergaand ingrijpen in de bestuurlijke
inrichting in het gebied vanzelfsprekend niet uitgesloten.Uit het bovenstaande mag blijken dat het voorbehoud dat in de memorie
van toelichting is gemaakt ten aanzien van het voorstel tot vorming van een
gemeente Zuidlaren komt te vervallen. Binnen de afspraken zoals die door de
betrokken besturen zijn gemaakt hoeft de vorming van een dergelijke gemeente
geen negatief punt te zijn. De nieuw te vormen gemeente zal een belangrijke
taak krijgen waar het de ontwikkeling en het beheer van natuurwaarden binnen
haar grenzen betreft. Tevens heeft de nieuwe gemeente een mogelijke functie
inzake de ontwikkeling van kleinschalige toplocaties, gericht op dienstverlening
en hoogwaardige kleinschalige bedrijvigheid. De aanwezigheid van het vliegveld speelt daarbij een rol. In het oog dient te worden gehouden
dat geen concurrentie mag ontstaan met de grootschalige ontwikkeling van bedrijvigheid
in de gemeenten Groningen en Assen. Met betrekking tot het voorkomen van een
aanzuigende werking van de nieuwe gemeente Zuidlaren ten koste van de centrumgemeenten,
zowel op het gebied van bedrijvigheid als woningbouw, signaleer ik een taak
voor de provincies. In het convenant hebben partijen uitgesproken dat wijziging van de bestuurlijke
organisatie niet nodig is. Dat is niet van toepassing op de grenscorrectie
Groningen/Eelde bij de locatie Piccardthof. Op 18 december 1996 hebben provinciale
staten van zowel Groningen als van Drenthe ingestemd met het instellen van
een commissie ex artikel 11 van de Wet arhi ter voorbereiding van een grenswijziging
tussen de gemeenten Groningen en Eelde. Het open overleg als bedoeld in artikel
2 van de Wet arhi met de gemeentebesturen van Eelde en Groningen zal begin
april 1997 plaatsvinden. De besprekingen over deze grenscorrectie hebben,
zo heb ik begrepen, slechts betrekking op een zeer beperkt deel van het grondgebied
van de gemeente Eelde. Dat lijkt mij onvoldoende. Uit de hoofdlijnen van de
regiovisie komt immers duidelijk naar voren, dat ten behoeve van de Groninger
woningbouwtaakstelling moet worden gebouwd in het noorden van de gemeente
Eelde. Hoewel nog geen definitieve plannen bestaan wordt daarbij wel vrij
concreet een locatie aangegeven, namelijk het gebied tussen het omgelegde
Eelder diep, de Groningerweg en in de richting van het natuurreservaat Elsburger
Onland. Voor overige te ontwikkelen locaties aan de zuidflank vindt een afweging
plaats in het interprovinciaal streekplan. In dit verband realiseer ik mij
dat over de concrete aantallen te bouwen woningen en de definitieve locaties
nog geen overeenstemming is bereikt tussen de betrokken besturen. Daarover
moet in de nabije toekomst uitsluitsel komen.Desondanks ben ik van mening dat een belangrijk afbreukrisico voor de
regionale afspraken kan worden vermeden, indien het voor de gemeente Groningen
mogelijk wordt gemaakt de nieuwbouwlocaties aan de randen van de stad zo veel
als mogelijk in eigen regie te ontwikkelen. Moeilijke discussies over financiering,
exploitatie en verevening kunnen op die manier worden vergemakkelijkt. Om
daartoe een meer substantiële grenscorrectie te realiseren ben ik voornemens
in overleg te treden met de betrokken provinciebesturen. Op termijn, indien
meer duidelijkheid zal bestaan over de feitelijke aantallen te bouwen woningen
en locaties in het noorden van Haren, liggen volgens een analoge redenering
eveneens grenscorrecties voor de hand.De leden van de CDA-fractie vroegen met welke legitimatie regionale vertegenwoordigers
van de ministeries van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu en
Verkeer en Waterstaat uitspraken hebben gedaan over de mogelijke bestuurlijke
indeling van dit gebied. Zij vroegen of de regering van mening is dat deze
vertegenwoordigers «voor hun beurt» hebben gesproken.De inhoudelijke benadering staat bij de keuzes die ten aanzien van de
bestuurlijke indeling moeten worden gemaakt voorop. In dat licht is het niet
meer dan logisch dat in de provinciale procedure bepaalde vraagstukken in
overlegstructuren, die zich over beleidsinhoudelijke aangelegenheden buigen,
aan de orde worden gesteld. In het onderhavige geval betrof het de provinciale
planologische commissie. Gezien hun kennis en kunde over de situatie ter plekke
en het rijksbeleid op hun vakgebied, is een beoordeling van de materie door
de desbetreffende vertegenwoordigers vanuit die invalshoek voor de hand liggend.
In het onderhavige geval was daarvan sprake. 3. De inhoud van het wetsvoorstel 3.1. InleidingOp de vragen die zijn gesteld door de leden van de CDA-fractie over grenscorrecties
is in hoofdstuk 1 (Inleiding) van deze nota reeds ingegaan. De vragen van
de leden van de D66-fractie over de ruimte die de centrumgemeenten in Zuidwest-Drenthe
wordt geboden door grenscorrecties en de mogelijke nadelen daarvan worden
beantwoord onder de punten 3.2.3 (De nieuwe gemeente Hoogeveen), 3.2.4 (De
nieuwe gemeente Meppel) en 3.3.g (de nieuwe gemeente Westerveld). 3.2. De regionale centrumgemeentenDe vragen die de leden van de CDA-fractie hier aan de orde hebben gesteld
zijn eveneens in hoofdstuk 1 (Inleiding) beantwoord. 3.2.1. De gemeente AssenDe leden van de meeste fracties hebben in grote lijnen hun instemming
betuigd met het voorstel zoals de regering dat voor de nieuwe indeling van
de gemeente Assen heeft gedaan. Wel werden door de leden van verschillende
fracties nog enkele vragen gesteld.De leden van de PvdA-fractie vroegen de regering te reageren op een mogelijke
samenvoeging van de volgende clusters gemeenten: Assen/Vries/Norg, Leek/Roden/Peize,
Groningen/Eelde en Haren/Zuidlaren. De leden van de D66-fractie vroegen, op
een andere plaats in het verslag, hoe de regering oordeelt over een mogelijke
toevoeging van Vries aan dat laatste cluster. In de procedure ter voorbereiding
van deze herindeling zijn de genoemde clusters niet aan de orde geweest. Uitzonderingen
daarop vormen de mogelijke samenvoeging van Assen met de ten noorden daarvan
gelegen gemeenten en de voorkeur die de gemeente Zuidlaren aan het begin van
de procedure uitsprak over een samengaan met Haren. In het kader van het C20-beleid
is de samenvoeging van Eelde en Groningen reeds aan de orde gesteld. Over
de consequenties van de andere voorgestelde alternatieven wil ik geen uitspraken
doen. Wel geeft hetgeen hierboven is opgemerkt over de relatie tussen Leek/Roden
en Groningen/Eelde al een duidelijke indicatie, dat de afweging wellicht een
andere zou zijn geweest, indien niet reeds een zwaarwegend provinciaal advies
bestond en de provinciale indeling anders zou zijn.In meer algemene zin kan ik wel het volgende opmerken over het voorgestelde
cluster Assen/Norg/Vries. Een mogelijke samenvoeging van Assen en Vries is
bij de voorbereiding van het wetsvoorstel grondig overwogen. Er zijn argumenten
die daarvoor spreken. Die liggen zowel in de ruimtelijke behoeften van Assen
als in de oriëntatie van Vries op Assen en de ruimtelijk-economische
ontwikkelingen in de regio tussen Assen en Groningen. In de memorie van toelichting
is uiteengezet waarom uiteindelijk niet voor deze optie is gekozen. Een logische
indeling van het noorden van de provincie zou er door worden bemoeilijkt.
Indeling van Norg bij Assen, zonder toevoeging van Vries, ligt niet voor de
hand. Norg speelt in mijn ogen een belangrijke rol voor de nieuw te vormen
gemeente Noordenveld.De leden van de PvdA-fractie vroegen voorts wat de financiële gevolgen
zijn indien de gemeenten Roden, Peize, Eelde en Zuidlaren voorlopig buiten
het onderhavige wetsvoorstel worden gehouden.Indien de genoemde gemeenten voorlopig zelfstandig zouden blijven voorbestaan,
mag verwacht worden dat hun financiële positie door de herindeling in
overig Drenthe geen of een zeer geringe verandering zal ondergaan. Als de
gemeenten in een later stadium alsnog worden heringedeeld, zullen
dan alsnog herindelingseffecten optreden. De structurele herindelingseffecten
die dan optreden, zijn uiteraard afhankelijk van de dan te kiezen combinaties.Ik wijs er wel met nadruk op dat het overgangsregime van de verfijning
wijziging gemeentelijke indeling dat bij de Drentse herindeling van toepassing
is, de voorwaarde kent dat de datum van herindeling uiterlijk 1 januari 1998
is. Het buiten de herindeling houden van Roden, Peize, Eelde en Zuidlaren
met het oogmerk deze gemeenten in een later stadium alsnog her in te delen,
zal er dus toe leiden, dat ze niet meer onder genoemd overgangsregime vallen,
hetgeen voor deze gemeenten beduidend minder gunstig is.De leden van de RPF-fractie vroegen in hoeverre de regio Groningen-Assen
wordt belemmerd in haar ontwikkelingsmogelijkheden indien herindeling conform
het onderhavige voorstel wordt gerealiseerd. Op de risico's die samenhangen
met de keuzes zoals die in het huidige voorstel ten aanzien van de voorgestelde
gemeente Zuidlaren zijn gemaakt ben ik in paragraaf 2.3 (De samenloop van
de Drentste herindeling met het C20-traject in de provincie Groningen) reeds
ingegaan.De leden van de fractie van D66 vroegen of indeling van de kern Rolde
bij Assen door de regering niet serieuzer is overwogen.Zoals in de memorie van toelichting aan de orde is gesteld is de toevoeging
van Rolde aan Assen overwogen. De oriëntatie van Rolde vormt daarvoor
een belangrijk argument. Tot afwijking van het voorstel op dit punt is niet
overgegaan, omdat voor Assen een onvoldoende toegevoegde waarde uit zou gaan
van toevoeging van dit gebied. De ontwikkeling van Assen is in noordelijke
en noordwestelijke richting voorzien.De leden van de fracties van CDA, VVD, D66, Groep Nijpels en SGP vroegen
om een nadere toelichting waar het de indeling van de kern Zeijen bij de gemeente
Assen betreft, waarbij deze leden, met uitzondering van die van de VVD-fractie,
expliciet indeling van deze kern bij de voorgestelde gemeente Zuidlaren voor
ogen hebben.Hoewel het in dit geval in formele zin niet om een grenscorrectie gaat
(zie ook mijn beantwoording hieronder op vragen van de leden van de D66-fractie),
betreft het een wijziging van de indeling waarbij een zeer gering aantal inwoners
is betrokken. In zijn algemeenheid ben ik van oordeel dat grenswijzigingen
op dit niveau in principe het best beoordeeld kunnen worden door de provincie.
Om die reden heb ik geen aanpassing van het voorstel overwogen.In de tekst van de memorie van toelichting – een en ander in antwoord
op vragen van de leden van de D66-fractie – is er van uitgegaan dat
bij de wijziging van de grens tussen de gemeenten Assen en Vries sprake was
van een grenscorrectie. Dat is volgens artikel 1, sub c, van de Wet arhi het
geval indien bij een wijziging van een gemeentegrens naar verwachting het
inwonertal van geen van de betrokken gemeenten met 10% of meer toe- of afneemt.
Bij nader inzien bleek dat door de toevoeging van Zeijen aan de gemeente Assen
iets meer dan 10% van het inwonertal van de gemeente Vries over gaat naar
die gemeente. Daarom kan de term grenscorrectie niet worden gebruikt. Bijstelling
van de tekst van de wet is echter niet aan de orde. Dat zou slechts nodig
zijn indien over zou worden gegaan tot opheffing van de gemeente Assen, of
indien het inwoneraantal van die gemeente met meer dan 10% zou toe- of afnemen.
In dit geval is daarvan geen sprake. Met de opheffing van gemeenten wordt
over het algemeen terughoudend omgegaan, vanwege de ingrijpende gevolgen die
dit voor een gemeente heeft, zoals bijvoorbeeld ontslag en opnieuw in dienst treden respectievelijk benoemen van alle werknemers, gemeentesecretaris
en burgemeester.Voorts kan ik in antwoord op de vragen van de leden van de SGP-fractie
meedelen dat de grenzen met de huidige gemeenten Beilen en Smilde worden gewijzigd,
zodat de doorsnijding van het Peelickbos, ten westen van Assen, en het militair
oefenterrein (EOT), ten zuiden van Assen, ongedaan wordt gemaakt. 3.2.2. De nieuwe gemeente EmmenIn het voorstel wordt, volledig volgens het voorstel van de provincie,
de centrumgemeente Emmen samengevoegd met de gemeente Schoonebeek en wordt
het knelpunt bij het tweelingdorp Veenoord/Nieuw-Amsterdam opgelost door indeling
in zijn geheel bij Emmen. Ik ben blij met de steun die de leden van de fractie
van D66 betuigden aan dit voorstel en de geneigdheid van de leden van de CDA-fractie
in te stemmen met de indeling van Schoonebeek bij Emmen.Er zijn door leden van diverse fracties vragen gesteld over het voorstel.
De leden van de D66-fractie vroegen naar de overwegingen die de regering –
naast die op het terrein van bedrijvigheid, industrie en glastuinbouw –
een rol liet spelen bij de keuze voor de combinatie Emmen/Schoonebeek. De
leden van de fracties van PvdA, VVD en D66 vroegen een nadere explicitering
van de in de memorie van toelichting aangehaalde «relaties (...) op
het gebied van bedrijvigheid, industrie en glastuinbouw» tussen de gemeenten
Schoonebeek en Emmen en de kernen Veenoord en Nieuw-Amsterdam. Zij vroegen
met betrekking tot de glastuinbouw een beschrijving van de situatie. De leden
van de D66-fractie vroegen de regering aan te geven wat zij vindt van de onlangs
in de media gesuggereerde onjuistheid van de argumenten (waar het de glastuinbouw
aangaat).Er zijn verschillende overwegingen die er toe hebben geleid dat het provinciaal
voorstel op dit punt is overgenomen. Ze hebben zowel betrekking op de functie
van Emmen als centrumgemeente, als op de samenhang die er tussen Emmen en
Schoonebeek bestaat op verschillende terreinen.Emmen behoort met Groningen en Leeuwarden tot de belangrijkste economische
kernen van het noorden van het land. Mede gezien de Vinex-taakstelling van
de gemeente Emmen ligt het voor de hand om de ontwikkeling van dit gebied
in de hand van deze gemeente te leggen. Er zijn belangrijke raakvlakken op
sociaal-economisch terrein tussen Emmen en Schoonebeek. De mogelijkheden die
een integrale aansturing van het gebied in de driehoek Klazienaveen, Veenoord/Nieuw-Amsterdam,
Schoonebeek biedt zijn te verkiezen boven het onderbrengen ervan in twee verschillende
gemeenten. De bedrijfsmatige activiteiten in Veenoord/Nieuw-Amsterdam sluiten
aan bij de economisch-agrarische ontwikkeling in het zuiden van de huidige
gemeente Emmen. Het is gewenst de ontplooiing van bedrijvigheid in het westen
van de gemeente Schoonebeek (bedrijventerrein De Vierslagen bij de kern Zandpol)
daarbij te betrekken. De ontwikkelingsmogelijkheden in relatie tot de uitbouw
van de N37 en de ontsluiting van bedrijventerrein De Vierslagen spelen daarbij
ook een rol. De oriëntatie van de inwoners van Schoonebeek is, hoewel
gevarieerd, in grote mate op Emmen gericht. Dat is bijvoorbeeld het geval
waar het belangrijke (publieke) voorzieningen betreft als gezondheidszorg,
maatschappelijke opvang en onderwijs. Zo geniet bijvoorbeeld het overgrote
deel van de leerlingen uit het basisonderwijs vervolgonderwijs in
Emmen. Daarnaast is het onderbrengen van het natuurgebied Bargerveen in één
gemeente in de ogen van het kabinet een logische keuze.Wellicht ten overvloede voeg ik hier nog aan toe dat het onderhavige voorstel
in de provinciale besluitvorming breed gesteund werd. Bij de behandeling in
provinciale staten zijn amendementen die voor de afsplitsing van Schoonebeek
en Veenoord/Nieuw-Amsterdam van de voorgestelde gemeente Emmen pleitten, met
omvangrijke meerderheden verworpen (met stemverhoudingen van respectievelijk
45/6 en 39/12). Er is derhalve sprake van een zeer bewuste keuze van de provincie
op dit onderdeel, die door de regering geheel is overgenomen.Met betrekking tot de vragen aangaande de situatie omtrent de glastuinbouw
in dit gebied is het volgende van belang. Emmen wordt in het rijksbeleid (Structuurschema
Groene Ruimte, deel 4: Planologische kernbeslissing – 1995) aangemerkt
als een van de maximaal vier regionale glastuinbouwcentra die het rijk wil
versterken. Deze centra moeten voldoende ruimte hebben voor autonome groei
en tevens voldoende ruimte bieden voor opvang van glastuinbouwbedrijven uit
de Randstad. In het Structuurschema Groene Ruimte, deel 4, p. 29, wordt verwacht
dat de groei in deze centra twee keer zo groot zal zijn als het landelijk
gemiddelde. In de gemeente Emmen wordt hiervoor ca. 500 ha. gereserveerd.
Ook het streekplan voorziet hierin. De grens van het huidige glastuinbouwcomplex
bij Erica ligt strak tegen de huidige zuidgrens met Schoonebeek aan. In een
in 1993 uitgevoerde locatiestudie is ook het gebied ten zuiden van Erica,
in de gemeente Schoonebeek, in beeld gebracht voor een mogelijke glastuinbouwontwikkeling.
Volgens de gemeente Emmen ligt uitbreiding van de glastuinbouw in zuidelijke
richting voor de hand. Op die manier kan worden geprofiteerd van de in de
gemeente Emmen aanwezige grootschalige voorzieningen ten behoeve van de glastuinbouw.De aanwezigheid van de voorzieningen in het nabijgelegen Veenoord/Nieuw
Amsterdam (tuinbouwveiling etc.) spelen daarbij ook een rol. Op dit moment
is in Schoonebeek geen sprake van grootschalige glastuinbouw.Onlangs is de suggestie gewekt als zouden argumenten betreffende een relatie
tussen de gemeenten Schoonebeek en Emmen op het gebied van de glastuinbouw
onjuist zijn. De leden van de fractie van D66 verwezen daarnaar. In de beleving
van de gemeente Schoonebeek wordt in de memorie van toelichting ten onrechte
verwezen naar dit element. Daargelaten dat de (mogelijk toekomstige) ontwikkelingen
op dit terrein slechts één van de argumenten is die mij tot
het huidige voorstel hebben gebracht, kan ik meedelen dat ik mij bij de voorbereiding
van dit wetsvoorstel heb gebaseerd op de provinciale stukken. In het verslag
van het zogenoemde open overleg dat de provincie in de herindelingsprocedure
met de gemeente Schoonebeek voerde, wordt door de gemeente het volgende naar
voren gebracht:«De gemeenten hebben gezamenlijk een rapport uitgebracht getiteld:
«Zuidoost Drenthe een toekomst voor glastuinbouw». Dit rapport
is de leidraad voor verder overleg met Emmen. In de toekomst is het de bedoeling
om de glastuinbouw verder uit te breiden in het gebied over het Dommerskanaal.
Er dient dan een weg inclusief een brug te worden aangelegd over het Dommerskanaal,
die zowel het industrieterrein als het nieuw aan te leggen tuinbouwgebied
van Schoonebeek en het tuinbouwgebied van de gemeente Emmen perfect ontsluit.
De meerderheid van de gemeenteraad vindt het niet noodzakelijk dat het glastuinbouwgebied
in één gemeente moet liggen. De fractie van het CDA is van mening
dat dit wel noodzakelijk is.» Ten tijde van de voorbereiding van het wetsvoorstel was, voor zover mij
bekend, in deze situatie nog geen wijziging opgetreden. Geruime tijd na de
vaststelling van de ontwerp-regeling door provinciale staten in februari 1996,
heeft de raad van de gemeente Schoonebeek het bestemmingsplan Buitengebied
vastgesteld. De mogelijke ontwikkeling van glastuinbouw, aansluitend op het
glastuinbouwgebied rond Erica (gemeente Emmen), wordt daarin vooralsnog als
aandachtspunt genoemd. De huidige agrarische bestemming belemmert ontwikkeling
in de richting van glastuinbouw te zijner tijd niet. Het plan bevat echter
geen uitwerkings- of wijzigingsbevoegdheid voor het college van burgemeester
en wethouders. Daarvoor verkeert een mogelijke glastuinbouwontwikkeling nog
in een te pril stadium. Het standpunt van de gemeente, zoals richting de media
geventileerd, laat hetgeen in het voorgaande over de relatie op dit terrein
is gezegd dan ook onverlet.De leden van de fracties van CDA, VVD, D66, Groep Nijpels, RPF, SGP en
GPV vroegen de regering – in verschillende bewoordingen – aan
te duiden waarom niet voor een samenvoeging van Schoonebeek met de voorgestelde
gemeente Coevorden is gekozen. Een en ander met name gezien het standpunt
van de meerderheid van de raad van de gemeente Schoonebeek.Samenvoeging van Schoonebeek bij het cluster Coevorden is door het kabinet
niet overwogen, omdat het voorstel goed past binnen het Beleidskader gemeentelijke
herindeling, waarin de versterking van de positie van (regionale) centrumgemeenten
een prominente plaats inneemt. Het provinciaal bestuur heeft op basis van
goede argumenten voorgesteld Schoonebeek met Emmen samen te voegen. De genoemde
omvangrijke steun in de staten van Drenthe en de grote mate van evenwichtigheid
van het voorstel voor zuidoost Drenthe zijn daarbij van belang. Van de argumenten
van de meerderheid van het gemeentebestuur van Schoonebeek is logischerwijs
goede nota genomen. Zij zijn echter onvoldoende aanleiding geweest om tot
aanpassing van het voorstel over te gaan.De argumenten van de gemeente Schoonebeek zijn op een rij gezet in de
brief van de gemeente van 14 november 1996 aan de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken uit uw Kamer. Ik zal op die argumenten ingaan, zoals door de leden van
de fracties van VVD en SGP is gevraagd, waarbij ik de indeling van de brief
volg.(a) Het argument dat de dorpen van de gemeente Schoonebeek enkele van
de vele dorpen van Emmen zullen vormen maakt op mij onvoldoende indruk. In
het geval van toevoeging aan de nieuwe gemeente Coevorden zal die gemeente
minstens zoveel, zo niet meer kernen omvatten. Eerder ben ik geneigd te verwachten
dat de invloed van de kernen in de toekomstige gemeente Emmen voldoende gewaarborgd
is. Dat doe ik omdat de gemeente Emmen al sinds jaren een uitgebreide ervaring
heeft met het voeren van overleg met vertegenwoordigers van de vele kernen
in deze gemeente. Binnen de gemeente bestaat een overlegstructuur waarbij
men zich met vertegenwoordigers van de kernen (zgn. overlegorganen) verstaat
bij de voorbereiding van de besluitvorming. Het resultaat van dergelijk overleg
wordt door de gemeenteraad betrokken bij de besluitvorming. Binnen deze structuur
kunnen de kernen in de huidige gemeente Schoonebeek eenvoudig instromen. (b
en f) Dat Schoonebeek met de westelijk gelegen gemeenten qua aard en landschap
een belangrijke samenhang kent is waar. Als argument om af te wijken van het
provinciaal voorstel vind ik het echter niet doorslaggevend. Zoals hierboven
reeds aangegeven bestaat ook met Emmen een sterke samenhang. De oriëntatie
van de bevolking is in het landelijk gebied van de provincie Drenthe op veel
plaatsen onvermijdelijk divers. Naar de mening van de provincie is de verwevenheid
met Emmen groter dan met Coevorden. Alleen het dorp Schoonebeek, en dan nog
slechts gedeeltelijk, is georiënteerd op Coevorden, maar
onvoldoende om als doorslaggevend argument te dienen voor samenvoeging van
deze gemeente. Qua landschappelijke waarden is al eerder gewezen op het natuurreservaat
Bargerveen in het oosten van de gemeente Schoonebeek. (c) Dat de voorgestelde
gemeente Emmen meer dan 100 000 inwoners zal krijgen heeft – mede
in antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie – bij de afweging
op rijksniveau geen rol gespeeld. Op de economische functie van Schoonebeek
in relatie tot Emmen is in het voorgaande ingegaan. (d) De gemeente Schoonebeek
is in 1884 afgesplitst van Dalen. De beide gemeenten hebben een autonome ontwikkeling
doorgemaakt. Hun structuur is verschillend. In de historische band met de
gemeente Dalen zie ik daarom geen doorslaggevend argument om van het voorstel
af te wijken. (e) Schoonebeek is inderdaad voor openbaar voortgezet onderwijs
voor een zeer klein deel georiënteerd op Coevorden. Het voorzieningenniveau
van het voortgezet onderwijs in Emmen is echter veel hoger en het aanbod veel
groter. Vandaar dat vanuit Schoonebeek daarvan meer gebruik wordt gemaakt.
Ook indien Schoonebeek bij Coevorden zou worden ingedeeld, zou aan dat feit
niets worden veranderd. Nog steeds zouden inwoners van Schoonebeek voor hun
onderwijsvoorzieningen grotendeels op Emmen zijn aangewezen. (g) De gemeente
Schoonebeek maakt in euregionaal verband onderdeel uit van de Euregio. De
gemeente Emmen participeert in de Eems Dollard Regio. Hoewel in euregionaal
verband de oriëntatie van de gemeente Schoonebeek wellicht gericht is
op de Euregio (en het Landkreis Grafschaft Bentheim), weegt voor mij de oriëntatie
binnen Nederland zwaarder. Het is aan de nieuwe gemeente te bepalen van welke
samenwerkingsverbanden zij deel uit wil maken. (h) Op de glastuinbouw ben
ik hiervoor afdoende ingegaan.De leden van de CDA-fractie vroegen de regering hoe zij staat tegenover
een mogelijke indeling van de kernen Veenoord en Nieuw-Amsterdam bij een te
vormen gemeente Zuidenveld. De leden van de fracties van VVD en RPF vroegen
welke toegevoegde waarde deze kernen voor Emmen hebben en of deze kernen nodig
zijn om een deel van de Vinex-doelstelling te realiseren. De leden van de
RPF-fractie vroegen tevens waarom deze kernen niet bij de voorgestelde gemeente
Coevorden zijn ingedeeld.De vorming van een gemeente «Zuidenveld», bestaande uit de
gemeenten Oosterhesselen, Sleen en Zweeloo acht de regering ongewenst. Binnen
de bestuurlijke verhoudingen zoals die na de herindeling in Drenthe zullen
bestaan, wordt een dergelijke gemeente te kwetsbaar geacht. Mijns inziens
is indeling van de kernen Veenoord en Nieuw-Amsterdam bij een dergelijke gesuggereerde
gemeente ook niet wenselijk. Zoals gezegd, sluiten de industriële activiteiten
die in dit tweelingdorp worden ontplooid direct aan bij de ontwikkelingen
die binnen de gemeente Emmen gaande zijn. Om die reden acht ik, in de richting
van de leden van de fractie van de RPF, indeling van deze kernen bij de voorgestelde
gemeente Coevorden niet juist. In antwoord op de vragen van de leden van de
CDA-fractie merk ik op dat ik toevoeging van deze kernen aan een mogelijke
gemeente Zuidenveld, enkel om de draagkracht van deze gemeente te vergroten,
tevens niet opportuun acht. Gelet op de veenkoloniale en bedrijvige structuur
van Veenoord en Nieuw-Amsterdam wil ik dan ook, in navolging van de provincie,
met kracht pleiten voor indeling van Veenoord/Nieuw-Amsterdam bij Emmen. Voor
de directe Vinex-taakstelling van Emmen spelen Veenoord en Nieuw-Amsterdam
overigens geen rol.De leden van de fracties van D66 en RPF vroegen om een reactie op het
voorstel om eventueel tot splitsing van Schoonebeek over te gaan en een deel van de gemeente bij Emmen te voegen en een ander deel van de
gemeente bij Coevorden.Zoveel als mogelijk wordt door de regering gestreefd naar het samenvoegen
van hele gemeenten. De structuur van de huidige gemeente Schoonebeek is heel
duidelijk: het Schoonebeker diep, de dorpen Schoonebeek en Nieuw Schoonebeek
en het Schoonebeker Veld. Deze structuur zou bij splitsing worden doorbroken.
In dit licht, alsmede in verband met de oriëntatie van het grootste deel
van de gemeente en de economische ontwikkelingen in het gebied, levert een
splitsing van Schoonebeek naar het oordeel van de regering geen enkele meerwaarde
op. Tot slot vroegen de leden van de fractie van PvdA naar het inwonertal
van de kern Nieuw-Amsterdam. Dat bedroeg per 1 januari 1996 voor de kern Nieuw-Amsterdam
3948, en voor het landelijk gebied 561. 3.2.3. De nieuwe gemeente HoogeveenHet voorstel tot vorming van een nieuwe gemeente Hoogeveen bestaande uit
het grondgebied van de huidige gemeenten Hoogeveen, Zuidwolde en een groot
deel van de gemeente Ruinen heeft de instemming van de leden van de PvdA-fractie.
Ook de leden van de D66-fractie lijkt de vorming van deze gemeente een logische
gedachte. Ik waardeer dat ten zeerste. Over dit voorstel werden door leden
van diverse fracties vragen gesteld.De leden van de fracties van CDA, VVD, D66, Groep Nijpels, RPF, SGP en
GPV vroegen een nadere uiteenzetting over de samenvoeging van Zuidwolde en
Hoogeveen. De leden van de fracties van CDA, VVD, D66 en GPV vroegen naar
de ruimtelijke ontwikkeling van Hoogeveen. Gevraagd werd hoe concreet een
toekomstige ontwikkeling van Hoogeveen in zuidwestelijke richting is en of
zou kunnen worden volstaan met grenscorrecties, zoals voorgesteld in de concept-ontwerp-regeling.Hoogeveen heeft in het huidige ruimtelijk beleid de functie van streekcentrum.
Langs haar grenzen loopt de gemeente op dit moment op diverse plaatsen vast.
De ontwikkeling van het woongebied De Erflanden (tussen nu en 2005) ligt ten
dele in de huidige gemeente Zuidwolde. De ontwikkeling van het woongebied
Fluitenberg is daarna aan de orde. Op dit moment ligt het grondgebied dat
daarvoor beoogd is nog in de gemeente Ruinen. Voor de ontwikkelingen in de
komende 25 jaar heeft Hoogeveen dus zeker onvoldoende grondgebied en is de
gemeente voor woon- en werklocaties aangewezen op omliggende gemeenten. De
ontwikkeling van Hoogeveen in zuidwestelijke richting is zeer concreet. Deze
ontwikkeling ligt vast in het streekplan en is in de op 5 februari 1997 vastgestelde
provinciale «Signaalnota over de ontwikkeling van de woningbouw in Drenthe»
(verder: Signaalnota) nogmaals bevestigd. Deze nota bevat een voortzetting
en concretisering van het beleid van het Streekplan Drenthe van 1990. Als
gevolg van de krappe gemeentelijke begrenzing heeft Hoogeveen zich in het
verleden vrij eenzijdig ontwikkeld op veenkoloniale gronden. Dat heeft geleid
tot een tamelijk eenzijdig aanbod in woon- en werkgebieden. Met name de ontwikkeling
aan de noordwest-zijde van de stad (Fluitenberg e.o.) is dan ook zeer gewenst.
Aan de oostkant van Hoogeveen is slechts de ontwikkeling van bedrijventerreinlocaties
in beeld (Noord B en Buitenvaart). Deze locaties liggen binnen de huidige
gemeente Hoogeveen. Ontwikkeling van woningbouw aan deze zijde (richting Noordsche
Schut) is niet aan de orde. Dit laatste in antwoord op vragen van de leden
van de D66-fractie.Met de term «uitloopgebieden», waarnaar de leden van de D66-fractie
verwezen, wordt gedoeld op de gebieden aan de randen van de stad. Niet alleen
dient dat gebied een zekere «recreatieve» functie te kunnen vervullen voor de inwoners van de stad, maar tevens moet kunnen worden
gezorgd voor een goede afronding van de stedelijke bebouwing. Met name in
natuurlijke kwetsbare gebieden als de provincie Drenthe is een goede overgang
van het stedelijke in het natuurlijke landschap van belang. Planologisch gezien
heeft Hoogeveen in het verleden weinig mogelijkheden gehad de stadsranden
te ontwikkelen. Het herindelingsvoorstel biedt daartoe wel de mogelijkheden.De leden van de VVD-fractie vroegen naar de meerwaarde die Zuidwolde heeft
voor Hoogeveen. Die is zoals geschetst deels ruimtelijk van aard. Zuidwolde
heeft daarnaast in zekere zin een opvangfunctie voor Hoogeveen in die zin
dat er sprake is van een vrij omvangrijke migratie van met name hogere inkomensgroepen
naar die gemeente. Voor een deel verklaart dit ook de omvang van de oriëntatie
van Zuidwolde op Hoogeveen, die zeer sterk is. Dit uit zich nadrukkelijk bij
werkgelegenheid, onderwijs, sociaal-maatschappelijke en culturele voorzieningen
en volkshuisvesting. De toegevoegde waarde van Zuidwolde voor Hoogeveen hangt
dan ook samen met een integrale aansturing van mogelijke ontwikkelingen op
het gebied van economische, sociaal-maatschappelijke, culturele en welzijnsvoorzieningen
van dit samenhangende gebied.De kernen Echten en Pesse zelf bieden geen bijdrage aan de noodzakelijk
ruimtelijke uitbreiding van Hoogeveen. Dit in antwoord op vragen van de leden
van de fracties van VVD en SGP. De mate waarin inwoners van met name het oostelijk
deel van de gemeente Ruinen op Hoogeveen zijn georiënteerd is ook aanzienlijk.
Waarschijnlijk valt dat deels te verklaren door de fysieke nabijheid van een
aantal kernen van de gemeente Ruinen nabij Hoogeveen. De kernen van de gemeente
Ruinen (met uitzondering van de hoofdkern Ruinen zelf en het dorp Ansen) liggen
allen binnen een straal van ca. 3 kilometer rond Hoogeveen (Echten: 3 km.;
Fluitenberg: 1 km.; Pesse: 3,5 km.; Stuifzand: 1,5 km.; totaal ca. 3500 inw.).
Indien slechts rekening zou worden gehouden met de nieuwbouwlocaties van Hoogeveen
aan de noordoost-kant (voor zover nu bekend) omvat dat inderdaad het gebied
dat aan Hoogeveen wordt toegevoegd met de grenscorrecties zoals die in de
concept-ontwerp-regeling van gedeputeerde staten waren opgenomen, of zoals
onlangs door de gemeente Ruinen voorgesteld. De sterke oriëntatie van
die kernen op Hoogeveen en de wens tot een evenwichtige indeling van de gemeente
Hoogeveen te komen hebben tot het huidige voorstel geleid, conform de door
provinciale staten vastgestelde ontwerp-regeling. Zodoende kan worden voorkomen
dat de gemeente Hoogeveen te eniger tijd opnieuw tegen haar grenzen aanloopt.
De gemeente kan de kwaliteit van het woongebied in voldoende mate beïnvloeden
en kan zorgen voor een goede en evenwichtige afronding van de stad.Naast de oriëntatie van deze kernen zou zich bij een andere indeling
van Pesse een probleem voordoen waar het het grensbeloop tussen Hoogeveen
en de kern Pesse betreft. Het voorstel dat door de gemeente Ruinen is gedaan
brengt met zich mee dat de in het Spaarbankbosch gelegen kerken en scholen
van de kern Pesse afgesneden worden. Het is echter niet mogelijk de grens
zo te trekken dat de kern Pesse geen deel van de nieuwe gemeente Hoogeveen
uit zal maken, terwijl kerken en scholen bij de kern ingedeeld worden. Indeling
van het Spaarbankbosch bij de gemeente waarvan Ruinen deel uit gaat maken
ligt niet voor de hand, omdat het bos nu reeds eigendom is van de gemeente
Hoogeveen.De bovengenoemde overwegingen spreken alle voor het voorstel van de provincie,
zoals het kabinet dat heeft overgenomen.Het niet overnemen door de regering van de suggestie tot vorming van een
extra landelijke gemeente «De Wolden» leverde van de leden van
vele fracties vragen op. De leden van de fracties van CDA en Groep Nijpels
vroegen een uitgebreidere toelichting op de gevarieerde oriëntatie binnen een mogelijk cluster «De Wolden». Zij wilden daarbij voorbeelden
betrokken zien van andere gemeenten met een gevarieerde oriëntatie, zoals
de voorgestelde gemeenten Zuidlaren en Oostermoer en de onlangs gevormde gemeenten
Zevenbergen en Gemert-Bakel. De leden van de CDA-fractie vroegen verder of
de regering in haar nadere argumentatie omtrent «De Wolden» wil
ingaan op vraagstukken als de kleine-kernenproblematiek, de heroriëntatie
van de agrarische sector, natuur- en landschapsontwikkeling, de leefbaarheid
van het platteland, afwegingen en samenhang tussen landbouw, natuur en recreatie.Het kabinet is van mening dat de vorming van een extra plattelandsgemeente
in zuidwest Drenthe zeer ongewenst is. Er zijn geen redenen die het kabinet
tot de overtuiging hebben gebracht dat van het provinciale voorstel zou moeten
worden afgeweken. Wel zijn er zwaarwegende argumenten die voor het onderhavige
voorstel pleiten.Een centrumgemeente als Hoogeveen heeft een belangrijke verzorgende functie
voor het omliggend gebied. Om die reden heeft toevoeging van omliggende gemeenten
(of delen daarvan) voorrang als daarmee de kwalitatieve mogelijkheden van
Hoogeveen worden vergroot, zeker als er geen overwegend nadeel voor het naastgelegen
gebied ontstaat. In dat verband ligt samenvoeging met de sterk op Hoogeveen
georiënteerde (delen van de) omliggende gemeenten voor de hand. Verder
spelen de economische ontwikkeling van het zuiden van Drenthe, de gevarieerde
oriëntatie binnen het cluster «De Wolden», het ontbreken
van een duidelijke interne samenhang binnen een dergelijk cluster en de gewenste
indeling van een groot deel van de gemeente Ruinen bij Westerveld een rol.De stimulering van de economische ontwikkeling van het zuiden van de provincie
is bij de afweging over een mogelijke gemeente «De Wolden» van
belang. Voor Drenthe betreft het dan de corridor Meppel–Hoogeveen–Coevorden–Emmen.
In de ontwerp-Regionaal-Economische Structuurvisie Noord Nederland (REONN),
van de samenwerkende provincies Friesland, Groningen en Drenthe, wordt Zuid-Drenthe
als een van de vijf economische kerngebieden genoemd. De ontwikkeling van
de industrie in dit gebied (die werk biedt aan 45% van de Drentse bevolking)
blijft achter. Ten behoeve van een krachtige economische ontwikkeling moet
concurrentie tussen streekcentra en landelijk gebied daarom zo veel mogelijk
worden vermeden. Dat correspondeert ook met de in de provinciale nota Bedrijventerreinen
aangegeven richting. De genoemde doelstellingen kunnen in de ogen van het
kabinet beter worden bereikt wanneer het aantal actoren in het gebied beperkt
is. In de ogen van het kabinet is het bovendien van belang dat de actoren
gelijkwaardig zijn aan elkaar en mogelijk tegenstrijdige belangen een efficiënte
besluitvorming niet in de weg staan.Indien slechts zou worden overgegaan tot redelijk forse aanpassingen (grenscorrecties)
rondom Meppel en Hoogeveen ter wille van hun lange-termijn-ontwikkeling blijft
een gebied over met een vreemde structuur/samenhang. Dit «restgebied»
omvat namelijk: een deel van De Wijk, een deel van Ruinerwold, een groot deel
van Zuidwolde en een deel van Ruinen. Bovendien heeft Ruinen veel meer relaties
met het gebied tussen Ruinen en Dwingeloo dan met het gebied rond Zuidwolde,
met name op het gebied van natuur, nationale parken (recreatieve zonering)
en de hydrologie.Uit het voorgaande is al naar voren gekomen dat de oriëntatie van
de gemeente Zuidwolde en een deel van Ruinen op Hoogeveen sterk is. Uit de
verslagen van het open overleg, de (externe) rapporten van de gemeenten Meppel
en Hoogeveen, alsmede uit het Streekplan Drenthe (waarin de verzorgingsstructuur
van de diverse kernen in beeld wordt gebracht) blijkt eens te meer dat de
oriëntatie van de omliggende kernen op die gemeenten groot is. De geografische
ligging van de hoofdkernen van de gemeenten Ruinerwold, De Wijk
en Zuidwolde – ver van elkaar en dicht bij de centrumgemeenten heeft
er ook toe bijgedragen dat ik samenvoeging van de desbetreffende gemeenten
niet voor de hand vind liggen.Een vergelijking van de situatie met een willekeurig aantal andere gemeenten,
zoals door de leden van de CDA-fractie en Groep Nijpels is verzocht, ligt
niet voor de hand. Om te beginnen gaat het Beleidskader gemeentelijke herindeling
er van uit dat bij herindeling wordt gekeken naar de lokale omstandigheden.
Het gaat om maatwerk. Bij ieder van de door deze leden naar voren gebrachte
voorbeelden is dat afwijkend. In geen van de gevallen geldt bijvoorbeeld dat
de betreffende gemeenten zijn ingeklemd tussen twee regionale centrumgemeenten.
Bij de beoordeling van de onderhavige situatie heeft dat element een belangrijke
rol gespeeld. De oriëntatie in de voorgestelde gemeente Zuidlaren is
minder uiteenlopend. De hoofdkernen van die gemeente zijn alle (in sterke
tot grote mate) op Groningen georiënteerd. De oriëntaties in de
voorgestelde gemeente Oostermoer zijn wel divers, maar, met uitzondering van
de kernen in de gemeente Rolde, op elkaar gericht. Voor de toevoeging van
Rolde aan dit cluster gelden andere overwegingen. Ook de onlangs gevormde
gemeenten Zevenbergen en Gemert-Bakel zijn, anders dan de onderhavige gemeenten,
niet ingeklemd tussen twee regionale centrumgemeenten.Voorts ben ik, mede in antwoord op de vragen van de leden van de CDA-fractie,
bepaald niet van mening dat indeling van landelijk gebied bij een centrumgemeente
zonder meer tot een aantasting van het landelijk karakter daarvan zal leiden.
De door de leden van deze fractie naar voren gebrachte thema's, zoals de leefbaarheid
van het platteland en de kleine-kernen-problematiek zijn belangrijk, maar
ook gemeenten met een stedelijke hoofdkern dienen daaraan een bijdrage te
leveren. Ik zie niet in waarom indeling van landelijk gebied bij dergelijke
gemeenten de wijze waarop met deze onderwerpen wordt omgegaan specifiek negatief
zou beïnvloeden. Waar het de ruimtelijke ordening en de bescherming van
natuurlijke waarden in het gebied betreft ligt ook een belangrijke taak bij
de provincie. Zo heeft de handhaving van het landelijk karakter van belangrijke
delen van Drenthe in het streekplan een prioriteit. Het waardevolle cultuurlandschap
van bijvoorbeeld de gebieden De Wijk-Koekange en Zweeloo-Oosterhesselen-Sleen
vormt een hard punt in het provinciaal beleid. De provincie Drenthe heeft
met het uitbrengen van de Signaalnota nogmaals duidelijk gemaakt de afwegingen
tussen ruimtelijke ontwikkeling en bescherming van natuurlijke waarden zeer
serieus te nemen. Ook om deze reden heeft het kabinet geen enkele reden gezien
af te wijken van het provinciaal voorstel.Voor mijn antwoord op de vragen van de leden van de fracties van CDA en
VVD omtrent de negatieve gevolgen voor de gemeente Westerveld bij een uitname
van Ruinen uit dat cluster, verwijs ik naar de beantwoording onder 3.3.g.
(de nieuwe gemeente Westerveld).De splitsing van de gemeente Ruinen is overgenomen uit het provinciale
voorstel. Zoals de leden van de fractie van het SGP terecht opmerkten heeft
het de voorkeur om splitsing van gemeenten achterwege te laten en hele gemeenten
samen te voegen. Toch heb ik in het onderhavige geval daarin onvoldoende reden
gevonden om van het provinciaal voorstel af te wijken. Naar mijn mening wordt
in het voorstel voorzien in de vorming van krachtige landelijke en regionale
centrumgemeenten. In dit bijzondere geval en gelet op de uitgebreide argumentatie
die in de memorie van toelichting bij de desbetreffende onderdelen van het
voorstel is gegeven, heeft dat geprevaleerd boven de beleidslijn dat gemeenten
bij voorkeur niet worden gesplitst. In het provinciaal voorstel is de kern Nieuwlande ingedeeld bij de gemeente
Hoogeveen. De leden van de fracties van VVD en SGP vroegen een toelichting
op die voorgestelde indeling. Deze is bij de afweging op provinciaal niveau
in de eerste plaats ingegeven door de resultaten van de enquête die
gehouden is onder de bevolking. Deze wees uit dat de inwoners van Nieuwlande
zich liever ingedeeld zagen bij de gemeente Hoogeveen, dan bij de voorgestelde
gemeente Coevorden. Een amendement in provinciale staten om deze indeling
te realiseren werd ingediend namens nagenoeg alle fracties (VVD, PvdA, CDA,
D66, OPD, Ouderenpartijen) in de staten en daarom door het college van gedeputeerde
staten overgenomen. Verder sluit het karakter van de streek (veenkoloniaal)
beter aan bij Hoogeveen dan bij Coevorden. In dit geval kan derhalve op goede
gronden rekening worden gehouden met de voorkeur van de bevolking. Ik heb
dan ook geen reden gezien op dit punt van het provinciaal voorstel af te wijken.De gevolgen van deze herindeling voor de basisonderwijs-voorzieningen
komen in hoofdstuk 5 (Onderwijs) aan de orde. 3.2.4. De nieuwe gemeente MeppelEvenals met de instemming met het voorstel voor de gemeente Hoogeveen,
ben ik tevreden met de instemming van de leden van de fracties van PvdA en
D66 met het voorstel voor de nieuwe gemeente Meppel. De leden van de fracties
van CDA, VVD, D66, RPF, SGP en GPV hebben enkele vragen gesteld bij dit voorstel.
Zo vroegen de leden van de fracties van CDA, VVD, D66 en GPV welke ruimtelijke
uitbreidingsmogelijkheden Meppel nodig heeft en of daaraan niet tegemoet kan
worden gekomen door het voorstel van gedeputeerde staten uit de concept-ontwerp-regeling.
De leden van de VVD-fractie vroegen de regering daarbij de barrières
van de spoorlijn, de A28 en het Reestdal te betrekken.De woon- en werklocaties van Meppel gaan vooral in noordelijke en noordoostelijke
richting. Het gaat, waar het de locaties voor woningbouw betreft om ontwikkelingen
richting Nijeveen, zoals de leden van de VVD-fractie terecht vermoeden. Ten
onterechte gaan de leden van de RPF-fractie er echter vanuit dat daarmee voldoende
aan de behoeften van Meppel tegemoet wordt gekomen. Volgens informatie van
de provincie is voor bedrijventerreinlocaties een ontwikkeling in noordoostelijke
richting voorzien. Het betreft dan een deel van de gemeente Havelte, de Haveltermade
en het westelijk deel van de gemeente Ruinerwold (richting Haakswold). In
de Signaalnota van de provincie worden die ontwikke- lingsmogelijkheden voor
Meppel op de lange termijn expliciet open gehouden. Daarnaast moet de relatie
tussen de bedrijvigheid rond de kern Meppel en het bedrijventerrein Rogat
(gemeente De Wijk) in het oog worden gehouden. In verband hiermee is tevens
een betere wegverbinding tussen de A28/Rogat en de N32 van belang. Deze wegverbinding
is reeds aangeduid in het Provinciaal Verkeers- en Vervoersplan.De ruimte voor Meppel richting Haakswold en de ontwikkelingen omtrent
het bedrijventerrein bij Rogat waren in de concept-ontwerp-regeling van gedeputeerde
staten voor een deel ingedeeld bij de gemeente «De Wolden». Dat
zou betekenen dat Meppel voor de lange termijn (na 2015) zijn bouwmogelijkheden
richting Haakswold ingeperkt had gezien en zijn regionaal-economische centrumfunctie
ten aanzien van de ontwikkeling van het bedrijventerrein bij Rogat niet optimaal
uit zou kunnen oefenen. Met een mogelijke verbeterde verbinding tussen de
A28 en de N32 was in de concept-ontwerp-regeling in het geheel geen rekening
gehouden. Door de besluitvorming in provinciale staten en vervolgens door
het kabinet is deze situatie overigens achterhaald.De spoorlijn bij Meppel is ten behoeve van de woningbouw en het bedrijfsterrein
in de wijk Oosterboer reeds overgestoken; van een barrière is derhalve
geen sprake. Omdat ten oosten van de N32 met name bedrijvigheid is voorzien
vormt de N32 geen onoverkomelijk probleem. Het Reestdal vormt geen barrière,
omdat in dat gebied geen woningbouw of bedrijvigheid is gepland.De leden van de fracties van D66 en SGP vroegen respectievelijk naar de
voortgang en de noodzaak van de provinciale grenscorrectieprocedure met Overijssel,
bij de gemeente Staphorst. Deze grenscorrectie, tevens wijziging van de provinciale
grens, is per 1 januari 1997 geëffectueerd. In overeenstemming met de
gemeenten Staphorst en Meppel en de provincies Drenthe en Overijssel is een
grensbeloop gekozen dat voor alle betrokken besturen aanvaardbaar is (Stb.
1996, 491). Ruimtelijk gezien betreft het slechts een kleine grenscorrectie
die het voor de gemeente Meppel mogelijk maakt tot afronding van de nieuwbouwwijk
Koedijkslanden te komen.De leden van de SGP-fractie vroegen naar de betekenis van de sociaal-maatschappelijke
samenhang in het gebied van de beoogde gemeente Meppel.Niet alleen ruimtelijke overwegingen hebben mij overtuigd van de juistheid
van het provinciale voorstel. Ook de sociaal-maatschappelijke samenhang in
het gebied van de gemeenten Meppel, De Wijk en Ruinerwold heeft mij ertoe
gebracht het voorstel over te nemen. Uit de verslagen van het open overleg
blijkt duidelijk dat de kernen van de gemeenten Ruinerwold en De Wijk in sterke
mate op Meppel gericht zijn. Zowel voor werkgelegenheid, onderwijs als cultuur
zijn de gemeenten georiënteerd op Meppel. Ook de bestuurlijke oriëntatie
is helder. Naast het Intergemeentelijk Samenwerkingsverband Zuidwest Drenthe
bestaan er nog een aantal samenwerkingsverbanden waarbij in het algemeen de
gemeenten Ruinerwold, De Wijk, Nijeveen en Meppel in dezelfde combinaties
samenwerken.Voor de gevolgen van deze herindeling voor de CBS-Havelterberg, waarnaar
de leden van de CDA-fractie vroegen, verwijs ik naar de antwoorden in hoofdstuk
5 (Onderwijs). 3.3. De landelijke gemeenten a. de nieuwe gemeente ZuidlarenDe leden van de fracties van CDA, D66 en GPV steunden, in verschillende
bewoordingen, het voorstel voor de nieuwe gemeente Zuidlaren. De leden van
de fracties van CDA, VVD en GroenLinks vroegen de regering of zij het voorbehoud
ten aanzien van dit voorstel intrekt, waarbij de leden van de fracties van
VVD en GroenLinks de resultaten van het C20-beleid rond Groningen (het convenant
Regio Groningen-Assen 2030) betrokken willen zien.Op mijn standpunt aangaande het voorbehoud dat de regering heeft gemaakt
ten aanzien van de gemeente Zuidlaren is in paragraaf 2.3. (De samenloop van
de Drentse herindeling met het C20-traject in de provincie Groningen) uitgebreid
ingegaan.De leden van de CDA-fractie vroegen de regering de argumenten voor indeling
van Eelde bij Groningen en Vries bij Assen nog eens naar voren te brengen.
De relatie tussen Eelde en Groningen is naar mijn mening evident. Het gaat
dan zowel om ruimtelijke elementen als oriëntatie, recreatieve aspecten
enzovoorts. Op dit moment moet Groningen al op Eelder grondgebied bouwen.
De gezamenlijk ontwikkelde regiovisie heeft voor het noorden van de gemeente
Eelde nog meer woningbouw ten behoeve van Groningen in petto.
Er is nu reeds sprake van een zekere ruimtelijke verwevenheid. In de toekomst
zal dat alleen maar toenemen. De oriëntatie van de inwoners van Eelde
is op Groningen gericht. Voor indeling van Vries bij Assen spreken met name
argumenten die zich richten op de ruimtelijk economische ontwikkeling in de
regio. Assen zal zich ruimtelijk ontwikkelen richting het noorden, op het
grondgebied van de huidige gemeente Vries. De oriëntatie van de inwoners
van die gemeente is voor een belangrijk deel op Assen gericht. Tenslotte kan
een belangrijke overweging zijn dat een extra landelijke gemeente tussen de
centrumgemeenten Groningen en Assen een negatief effect kan hebben voor de
ontwikkeling van die gemeenten. De gemeente kan een geheel eigen dynamiek
gaan ontwikkelen en daarmee een ongewenste concurrentie met de centrumsteden
aangaan. Zoals hierboven is omschreven ga ik er echter van uit dat het convenant
Regiovisie Groningen-Assen 2030 bij een goede regie door de provincies een
dergelijke ongewenste ontwikkeling van de landelijke gemeenten kan voorkomen.Op de vraag van de leden van de D66-fractie over en mogelijk cluster Haren/Zuidlaren/Vries
heb ik al gereageerd onder 3.2.1. (De gemeente Assen).Met betrekking tot het convenant vroegen de leden van de D66-fractie naar
de staatsrechtelijke status ervan en vroegen de leden van de GroenLinks-fractie
of de regering een oordeel heeft over de totstandkoming ervan.Convenanten zijn bestuurlijke overeenkomsten waarvan de rechtskracht,
afhankelijk van de inhoud, inligt tussen die van een afspraak en die van een
privaatrechtelijke overeenkomst. Bij een juridische beoordeling van een convenant
zal derhalve van geval tot geval moeten worden bezien hoe dit zich verhoudt
tot privaatrecht en publiekrecht. In het onderhavige geval gaat het om een
overeenkomst tussen colleges van gedeputeerde staten en colleges van burgemeester
en wethouders over de uitoefening van publiekrechtelijke bevoegdheden van
provinciale staten (vaststellen streekplan) en gemeenteraad (vaststellen bestemmingsplan),
waarvoor een wettelijk kader geldt (de Wet op de ruimtelijke ordening). Het
convenant vermeldt dat partijen zich inspannen om te bevorderen dat de betrokken
provinciale staten respectievelijk gemeenteraden zich aan het convenant binden.
Dat is een correcte ingang, omdat bij het sluiten van convenanten van belang
is dat de afspraken worden gemaakt door partijen die ook daadwerkelijk de
bevoegdheden bezitten om uit te voeren hetgeen zij verklaren. Omdat de colleges
van gedeputeerde staten en burgemeester en wethouders geen beslissingen kunnen
nemen over streek- of bestemmingsplannen is het terecht dat is overeen gekomen
dat de staten en raden zich aan het convenant binden. Partijen binden zich
tot 2030. Dat is een lange termijn die de zittingstermijn van de huidige raden
en staten ver overschrijdt. Politiek-bestuurlijk zijn er zeker nadelen verbonden
aan het feit dat besturen zich voor zo'n lange tijd binden ten opzichte van
elkaar met betrekking tot zaken waar elk van hen autonome publieke verantwoordelijkheid
heeft. Niettemin is het juridisch gezien mogelijk. In het convenant is een
bepaling opgenomen die het mogelijk maakt om na evaluatie door de partijen
tot wijziging of beëindiging van het convenant over te gaan.De leden van de D66-fractie vroegen een toelichting op de opmerking in
de memorie van toelichting over de verwerking van de consequenties van het
C20-traject in het wetsvoorstel. Deze passage heeft betrekking op de technische
aanpassing van het voorstel indien mocht worden besloten tot het buiten het
voorstel houden van de gemeente Eelde. De tekst van het voorstel en de financiële
toelichting zouden aanpassing behoeven. Voor de vragen van de leden van de SGP-fractie naar de stand van zaken
betreffende de bestuurlijke indeling van het gebied Piccardthof verwijs naar
hetgeen daarover is vermeld in paragraaf 2.3. (De samenloop van de Drentse
herindeling met het C20-traject in de provincie Groningen). Ook voor de vraag
van de leden van de D66-fractie naar de mogelijkheden voor uitbreiding van
Groningen in Eelde, naast de Piccardthoflocatie verwijs ik naar die paragraaf.De vragen van de leden van de fracties van CDA en Groep Nijpels over de
indeling van Zeijen zijn reeds aan de orde gesteld onder punt 3.2.1. (De gemeente
Assen). b. de nieuwe gemeente NoordenveldDe leden van de fracties van CDA, D66 en SGP hebben hun expliciete instemming
met dit onderdeel van het voorstel betuigd. Dat stemt mij tevreden.Op de vragen van de leden van de fracties van CDA en D66 over de situatie
bij de provinciegrens met Groningen en de relatie tussen de kernen Nietap
en Leek ben ik onder punt 2.2.1. (Handhaving van de provinciegrens) reeds
ingegaan. Op deze plaats geef ik nog antwoord op de overige gestelde vragen
van de leden van de D66-fractie. Deze leden vroegen de regering te reageren
op de suggestie om Leek, Roden en Peize samen te voegen en daarmee ruimte
te bieden voor een eventuele samenvoeging van Norg en Assen.Het voorstel zoals door de provincie is voorgelegd voldoet aan de uitgangspunten
zoals die worden gehanteerd in het herindelingsbeleid. De suggestie van deze
leden is in de procedure niet betrokken. Indien de provinciegrenzen in de
procedure aan de orde waren gesteld was wellicht een voorstel om tot samenvoeging
van Leek en Roden te komen besproken. Nu dat niet het geval is vind ik het
niet opportuun de voors en tegens van een dergelijk idee te bespreken. Mijn
standpunt ten aanzien van de provinciegrensoverschrijdende onderwerpen is
in het voorgaande reeds aan de orde geweest. Voor zover het voorstel betrekking
heeft op de samenvoeging van Norg en Assen ben ik van mening dat een dergelijke
samenvoeging niet in belangrijke mate bijdraagt aan de oplossing van de problemen
van Assen. De ontwikkelingsrichting van de gemeente is niet in de richting
van Norg. Een samenvoeging van Assen en Vries zou dan ook eerder in bespreking
kunnen komen. De argumenten die de provincie aandraagt voor de samenvoeging
van Norg en Roden zijn overtuigend en leiden tot een voorstel voor de vorming
van een sterke gemeente die, blijkens de afspraken die in het convenant Regio
Groningen-Assen 2030 zijn gemaakt, een bijdrage moet leveren aan de ontwikkelingen
in deze regio.De financiële verevening van Veenhuizen, waarnaar de leden van de
fractie van D66 vroegen, zal ruim voor de datum van herindeling zowel juridisch
als materieel zijn afgewikkeld. De wegen en gronden van Domeinen gelegen in
Veenhuizen zijn bij overeenkomst eind 1996 overgedragen aan de gemeente Norg.
De overeengekomen financiële compensatie is in 1996 overgemaakt. De juridische
overdracht zal naar verwachting in mei 1997 plaats hebben. c. de nieuwe gemeente OostermoerDe voorgestelde gemeente Oostermoer bestaat uit de huidige gemeenten Anloo,
Gasselte, Gieten en Rolde. Zoals de leden van de D66-fractie terecht opmerkten,
zijn de agrarische en recreatieve functie, en de bestaande samenhang daarvoor
belangrijke argumenten. Het voorstel is in zijn geheel overgenomen uit het
provinciaal voorstel. De toevoeging van Rolde aan dit cluster is zowel ingegeven
door de aanwezige interne samenhang, als door de wens om een
voldoende draagkrachtige plattelandsgemeente te vormen. Een samenvoeging van
de laatstgenoemde gemeente met de gemeente Assen had vanuit een oogpunt van
oriëntatie in de rede gelegen. De afwijkende oriëntatie van Rolde
is een punt van aandacht. Ook de leden van de CDA-fractie wijzen daarop. In
de memorie van toelichting en in antwoord op de vraag van de leden van de
fractie van D66 onder 3.2.1. (De gemeente Assen) is uiteen gezet dat niet
voor samenvoeging met de gemeente Assen is gekozen in verband met de afwezigheid
van ruimtelijke uitbreiding van Assen op Rolder grondgebied en in verband
met het nodige draagvlak voor de nieuwe gemeente Oostermoer binnen de toekomstige
bestuurlijke verhoudingen in Drenthe. Hoewel een andere afweging in mijn ogen
nog steeds voorstelbaar blijft, hebben deze overwegingen er ook toe geleid
dat de gevarieerde oriëntatie binnen deze gemeente onvoldoende reden
was om tot aanpassing van het provinciaal voorstel over te gaan.Vanuit de gemeenten in dit cluster heeft mij inmiddels een verzoek bereikt
om de naam die in het wetsvoorstel is gehanteerd aan te passen. De raden van
de huidige gemeenten hebben ingestemd met de nieuwe naam: Aa en Hunze. Hoewel
samengestelde namen in zijn algemeenheid niet de voorkeur genieten, heb ik
gelet op de bevoegdheid van gemeenteraden ex artikel 158 van de Gemeentewet
in het verzoek bewilligd. In de bijgaande nota van wijziging wordt het wetsvoorstel
conform dit verzoek aangepast. d. de nieuwe gemeente BorgerDe onder dit punt gestelde vragen van de leden van de fracties van PvdA,
VVD en D66, over de situatie bij Stadskanaal, zijn onder punt 2.2.1. (Handhaving
van de provinciegrens) reeds aan de orde geweest. Hoewel de meeste fracties
overigens met het voorstel instemmen, vroegen de leden van de fracties van
CDA, SGP en GPV de regering waarom het zelfstandig voortbestaan van beide
gemeenten niet in de rede ligt en waarom in een dergelijk geval sprake zou
zijn van onvoldoende krachtige plattelandsgemeenten.De argumentatie die de provincie hanteert voor de specifieke samenvoeging
van deze gemeenten ligt in de grote mate van overeenkomst in landschappelijke
structuur (zand- en veengedeelte) en de zowel landelijk-agrarische als recreatieve
functie (Hondsrug en Staatsbossen). Zoals in de provinciale oriëntatienota
Hunze (waarin de provinciale beleidskaders voor ruimtelijke ordening en natuur-
en plattelandsontwikkeling voor dit gebied is gepreciseerd) is aangegeven
kent het gebied Borger/Odoorn vier zones. Namelijk de Hondsrug, de Hunzelaagte,
de randveenontginningen en het veenkoloniale deel. Op dit punt zijn Borger
en Odoorn geheel eenvormig van opbouw.Verder meent de provincie dat instandhouding van deze twee gemeenten niet
past binnen de uitgangspunten om tot vorming van voldoende bestuurskrachtige
gemeenten te komen. In de toelichting op het Beleidskader gemeentelijke herindeling
(kamerstukken II 1994/95, 21 427, nr. 111, bijlage 3, p. 35) staat vermeld
dat niet langer wordt uitgegaan. De specifieke omstandigheden die een rol
spelen bij de totstandkoming van een herindelingsvoorstel leiden tot de afweging
of samenvoeging al dan niet gewenst is. Uitgangspunt van de provincie was
dat een minimumaantal van 18 000 inwoners werd gehanteerd, omdat dat
de mogelijkheid van het aanstellen van fulltime wethouders opende en de gemeente
in principe in staat stelde over een deskundig apparaat te beschikken. Dit
uitgangspunt is door mij gerespecteerd bij de beoordeling van het voorstel.
Gezien het toekomstige krachtenveld waarbinnen de gemeenten Borger en Odoorn
zich waar zullen moeten maken (ingeklemd tussen de buurgemeenten Stadskanaal,
Oostermoer en Emmen die allen een behoorlijke schaal kennen)
is een versterking van deze gemeenten in mijn ogen noodzakelijk.De argumenten van de provincie en zoals opgenomen in de toelichting bij
het wetsvoorstel zijn naar het oordeel van de regering doorslaggevend voor
de voorgestelde samenvoeging van beide gemeenten.De gemeenten Borger en Odoorn hebben inmiddels overigens een gelijkluidend
besluit genomen om de nieuwe gemeente Borger-Odoorn te noemen. Zij hebben
mij verzocht deze naam in het wetsvoorstel op te nemen. Hoewel ook voor deze
naam geldt dat bij de naamgeving van nieuwe gemeenten in beginsel de voorkeur
wordt gegeven aan namen die enkelvoudig van samenstelling zijn, heb ik het
voorstel overgenomen. De bevoegdheid van gemeenten bij het kiezen van de gemeentenaam
op grond van artikel 158 van de Gemeentewet speelt daarbij een rol. In de
nota van wijziging die bij deze nota naar aanleiding van het verslag is gevoegd
wordt de nieuwe naam in het wetsvoorstel verwerkt. e. de nieuwe gemeente MiddenveldTen aanzien van dit voorstel zijn door de leden van de verschillende fracties
geen vragen gesteld. Wel is door de leden van de fracties van CDA, D66 en
GPV, soms met enige nuances, steun voor het onderhavige voorstel uitgesproken,
hetgeen mij tevreden stemt. f. de nieuwe gemeente CoevordenTen aanzien van dit voorstel werd in het verslag door de leden van verschillende
fracties een aantal verschillende suggesties te berde gebracht. De leden van
de fracties van PvdA en D66 vroegen de regering te reageren op de stelling
dat na een eventuele afsplitsing van Oosterhesselen-Sleen-Zweeloo de overgebleven
samenvoeging Coevorden/Dalen te klein zou worden en de stelling dat een eventuele
vorming van «Zuidenveld» onvoldoende «bestuurskrachtig»
zou zijn. De leden van de CDA-fractie vroegen een nadere toelichting op de
stelling dat een (variant op een) gemeente Zuidenveld onvoldoende sterk is
in relatie tot Emmen. Zij vroegen zich af of er behalve dit argument geen
andere doorslaggevende argumenten tegen de vorming van Zuidenveld bestonden.
Ook de leden van de fracties van VVD, GroenLinks, RPF, SGP en GPV vroegen
de regering de afwijzing van een eventuele Zuidenveld-gemeente te motiveren.
De leden van de RPF-fractie vroegen of een samenvoeging van Oosterhesselen,
Sleen, Zweeloo en Dalen bestaansrecht heeft.Ik heb geen aanleiding gezien af te wijken van het provinciaal voorstel
waar het de vorming van de nieuwe gemeente Coevorden betreft. Het provinciaal
voorstel is zeer evenwichtig. Het past goed binnen de uitgangspunten van het
beleid die vorming van sterke stedelijke en landelijke gemeenten vragen. Bij
de behandeling van de voorstellen op provinciaal niveau heeft de samenhang
tussen de betrokken gemeenten een belangrijke rol gespeeld. De samenhang tussen
de gemeenten Coevorden en Dalen is evident. Tussen de gemeente Dalen en de
gemeenten Oosterhesselen, Sleen en Zweeloo bestaat echter ook een duidelijke
samenhang. Indeling ervan in verschillende gemeenten werd minder wenselijk
geacht.De keus voor het vormen van de nieuwe gemeente Coevorden vloeit ook voort
uit de keuze die ten aanzien van Emmen is gemaakt. De samenvoeging van het
huidige Emmen met Schoonebeek en de kern Veenoord/Nieuw-Amsterdam hangt samen
met de economische potenties van dit gebied. Het zwaartepunt in het voorstel
voor het zuidoosten van Drenthe ligt in de versterking van de centrumgemeente
Emmen. De vorming van een krachtige buurgemeente, die de belangen
van het landelijk gebied in deze contreien kan behartigen past binnen dat
geheel.Een en ander neemt niet weg dat ook een andere indeling wellicht voorstelbaar
was geweest. De alternatieven voor de voorgestelde gemeente Coevorden waarop
de leden van de verschillende fracties een reactie vragen voldoen naar de
mening van de regering alle in mindere mate aan de eis om tot een evenwichtige
indeling van zuidoost Drenthe te komen dan het provinciaal voorstel. Samenvoeging
van slechts de gemeenten Oosterhesselen, Sleen en Zweeloo (ca. 14 600
inwoners indien de kern Nieuwlande daarbij ingedeeld zou worden) vind ik binnen
de toekomstige bestuurlijke verhoudingen in het zuiden van Drenthe minder
passend.In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks merk
ik op dat het aantal inwoners op zichzelf daarbij geen doorslaggevende rol
speelt (zie ook onder 3.3.d. de nieuwe gemeente Borger). Wel van belang echter
is dat zowel de te vormen gemeente Coevorden als een dergelijke gemeente Zuidenveld,
binnen het krachtenveld in Zuid-Drenthe minder sterke partners voor de buurgemeenten
Emmen en Hoogeveen zouden zijn.Eventuele toevoeging van Schoonebeek aan Coevorden vind ik onwenselijk
zoals ik reeds eerder uiteen heb gezet.In de ogen van de regering zijn er voor aanpassing van het provinciaal
voorstel ten aanzien van de onderhavige gemeente onvoldoende zwaarwegende
redenen naar voren gekomen.Voor de vraag van de leden van de VVD-fractie over de indeling van Nieuwlande
verwijs ik naar hetgeen daarover is geschreven onder punt 3.2.3. (De nieuwe
gemeente Hoogeveen).Voorts vroegen de leden van de VVD-fractie en de SGP-fractie de regering
naar een mogelijke indeling van Veenoord en Nieuw-Amsterdam bij een dergelijke
gemeente. De leden van de GPV-fractie meenden dat indeling van Veenoord en
Nieuw-Amsterdam daarbij juist niet betrokken zou moeten worden. Zoals ook
uit het voorgaande mag blijken ben ik met de leden van de GPV-fractie van
mening dat toevoeging van de kernen Veenoord en Nieuw-Amsterdam aan een mogelijk
cluster Zuidenveld niet opportuun is. Gezien de vele relaties met Emmen zou
onderbrenging van het tweelingdorp in die plattelandsgemeente niet juist zijn.
Een combinatie van deze twee ingrepen op het voorstel (te weten Coevorden/Dalen
met Schoonebeek en Zuidenveld met Veenoord/Nieuw-Amsterdam) zoals door sommige
fracties wordt gesuggereerd leidt er zelfs toe dat het samenhangend gebied
in de zuidwesthoek van Emmen in drie verschillende gemeenten zou worden ondergebracht,
hetgeen ik zeer negatief beoordeel.In antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie is het samenvattend
dus niet zo dat slechts de geringe bestuurskracht van een te vormen gemeente
Zuidenveld doorslaggevend argument is om van de vorming van die gemeente af
te zien. Het complex van de zojuist genoemde argumenten en de uitgebreide
argumentatie zoals is verwoord onder 3.2.2. (De nieuwe gemeente Emmen) leidt
ertoe dat het kabinet het provinciaal voorstel voor de nieuwe gemeente Coevorden
heeft overgenomen.De leden van de VVD-fractie vroegen hoe de regering de uitkomsten van
de enquêtes in Veenoord, Nieuw-Amsterdam en Nieuwlande beoordeelt. Van
de resultaten van de desbetreffende enquêtes heb ik kennisgenomen. Bij
de besluitvorming ter voorbereiding van het wetsvoorstel heeft de enquête
in Veenoord en Nieuw-Amsterdam, gelet op de gegeven inhoudelijke argumentatie,
geen doorslaggevende rol gespeeld. De rol die de mening van de
bevolking van Nieuwlande bij de totstandkoming van het provinciaal voorstel
heeft gespeeld heb ik onder 3.2.3. (De nieuwe gemeente Hoogeveen) reeds aan
de orde gesteld.In antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie kan ik tot slot
nog meedelen dat per 1 januari 1996 Nieuwlande, op Drents grondgebied, 1362
inwoners telde. g. de nieuwe gemeente WesterveldTen aanzien van dit voorstel werden door verschillende fracties vragen
gesteld over de extra plattelandsgemeente in zuidwest Drenthe die niet in
het voorstel is opgenomen. Voor een belangrijk deel zijn die vragen ook aan
de orde geweest onder punt 3.2.3. (De nieuwe gemeente Hoogeveen). Overigens
zijn nog een aantal andere vragen gesteld.De leden van de fracties van GroenLinks en RPF spraken hun voorkeur uit
voor een gemeente De Wolden. De leden van de fracties van CDA, VVD, D66, SGP
en GPV vroegen de regering nader te onderbouwen waarom onttrekken van de gemeente
Ruinen (waarbij de leden van het CDA zich een grenscorrectie ten behoeve van
het nationale park Dwingelerveld voorstellen) en samenvoeging met een eventuele
gemeente De Wolden een negatief effect zou hebben voor de gemeente Westerveld.Voor de vragen over de mogelijke vorming van een gemeente De Wolden verwijs
ik in principe naar hetgeen daarover onder punt 3.2.3. (De nieuwe gemeente
Hoogeveen) is gezegd.In reactie op de bovenstaande vragen over de negatieve gevolgen van het
uitnemen van Ruinen uit het cluster Westerveld, wil ik hier nog het volgende
aan toe voegen. Ik wil nogmaals voorop stellen dat mijn voorkeur uitgaat naar
indeling van de gemeente Ruinerwold, De Wijk en Zuidwolde bij respectievelijk
de gemeenten Meppel en Hoogeveen. Los daarvan ben ik van mening dat een afwijking
van het provinciaal voorstel door het onttrekken van het betreffende deel
van de gemeente Ruinen aan de gemeente Westerveld een aantal nadelen met zich
meebrengt. Ruinen heeft meer relaties met het gebied tussen Ruinen en Dwingeloo
dan met de zuidelijker gelegen gemeente Zuidwolde. Het gaat dan met name om
de recreatieve functies, de nationale parken en de hydrologie. Verder zou
een gemeente Westerveld ontstaan die, getoetst aan de door de provincie gehanteerde
uitgangspunten, minder goed past in de Drentse bestuurlijke verhoudingen.
Al met al geven ook deze overwegingen mij geen aanleiding om van het provinciaal
voorstel af te wijken. Daarentegen zijn de inhoudelijke argumenten om het
provinciaal voorstel te volgen overtuigend.De leden van de CDA-fractie vroegen of de regering in zijn algemeenheid
de voorkeur geeft aan sterke landelijke gemeenten die qua karakter en problematiek
overeenkomen boven dergelijke gemeenten die juist gedifferentieerd zijn op
dit punt.Inderdaad geeft de regering de voorkeur aan sterke landelijke gemeenten.
Dat is belangrijk om de positie van het landelijk gebied binnen het binnenlands
bestuur te versterken. Ook landelijke gemeenten moeten voldoende zijn toegerust
voor de toekomst. Het eerder genoemde eindrapport van de Werkgroep Leefbaarheid
Platteland ondersteunt dat standpunt. Of daarbij altijd sprake moet zijn van
gemeenten die qua karakter en problematiek een grote eenvormigheid vertonen
is een ander punt. Dat kan per situatie verschillen. In sommige gevallen is
goed voorstelbaar dat het onderbrengen van bijvoorbeeld natuurgebieden of
gebieden met een belangrijke recreatieve of toeristische functie in één
gemeente de voorkeur geniet. Aan de andere kant kunnen bijvoorbeeld functionaliteit,
wederzijdse oriëntatie, sociale-, economische- of culturele samenhang
voor de vorming van gemeenten spreken die een meer divers karakter hebben.Voor het ontwikkelen van integraal beleid met betrekking tot de Nationale
Parken is het van belang dat het aantal actoren zo beperkt mogelijk wordt
gehouden. De leden van de SGP-fractie vroegen hiernaar. Een op de toekomst
gerichte nieuwe gemeentelijke indeling moet bij voorkeur geen verplichting
tot samenwerking op dit terrein in zich dragen, waardoor (snelle) besluitvorming
wordt bemoeilijkt of zelfs onmogelijk wordt gemaakt. Ook voor aan gemeentevergunningen
onderhevige activiteiten (bijvoorbeeld afsluiting van wegen, verbrandingswerkzaamheden
e.d.) is onderbrenging van het gebied in zo min mogelijk verschillende gemeenten
gewenst.Voor de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks over het voortbestaan
van de school in Echten verwijs ik naar hoofdstuk 5 (Onderwijs).Tot slot vroegen de leden van de fractie van SGP de regering te reageren
op de voorstellen van de gemeentebesturen van Diever, Dwingeloo, Havelte en
Vledder aangaande de begrenzing van de gemeente Westerveld.In een brief van 21 november 1996 aan de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken uit uw Kamer stellen deze gemeenten een aantal grenscorrecties voor.
Zoals reeds eerder aan de orde gesteld, heb ik bij de voorbereiding van dit
wetsvoorstel geen wijzigingen aangebracht op het niveau van grenscorrecties,
omdat ik in het algemeen van mening ben dat noodzakelijke grenscorrecties
op het niveau van de provincie kunnen worden vastgesteld. Uit nadere informatie
van de provincie blijkt dat tegen twee van de voorgestelde grenscorrecties
(in de brief van de gemeenten genoemd onder de nummers I, en III.a.) geen
overwegende bezwaren bestaan. De grenscorrectie genoemd onder nummer I betreft
een wijziging die een klein bosgebiedje dat waarschijnlijk deel uit gaat maken
van het toekomstig Nationaal Park Drents Friese Woud. De grenscorrectie genoemd
onder nummer III.a. betreft het verleggen van de grens tussen de voorgestelde
gemeenten Meppel en Westerveld van de zuid- naar de noordzijde van de A32.
De standpunten van de gemeenten die deel uitmaken van de clusters die de nieuwe
gemeenten Meppel en Middenveld gaan vormen, zijn niet bekend. Gelet op hetgeen
ik hiervoor heb gezegd laat ik de besluitvorming over mogelijk wenselijke
grenscorrecties die buiten dit wetsvoorstel vallen graag aan de provincie.De overige grenscorrecties zijn onderdeel van de provinciale besluitvorming
geweest en zijn daar gemotiveerd verworpen. 3.4. Datum van herindeling, tussentijdse verkiezingen
en naamgeving van gemeentenDe leden van de VVD-fractie vroegen of het niet meer voor de hand zou
liggen indien gemeenten die heringedeeld zullen worden pas over zouden gaan
tot samenwerking indien daadwerkelijk tot herindeling is besloten. De wijze waarop gemeenten een toekomstige herindeling voorbereiden is
een aangelegenheid van die gemeenten zelf. Uit het onderzoek van de rijksuniversiteit
Groningen naar de effecten van herindeling («Effecten van herindeling»,
Berghuis, Herweijer, Pol, Groningen 1995) kwam het belang van een goede voorbereiding
van de fusie zeer nadrukkelijk naar voren. Op alle terreinen is ten behoeve
van een ongestoorde voortgang van de beleidsvoering vroegtijdige voorbereiding
wenselijk. De procedure voor de totstandkoming van een gemeentelijke herindeling
is lang. Het is niet meer dan logisch dat betrokken gemeenten bij het naderen
van de datum van herindeling zich op de te verwachten veranderingen willen
voorbereiden. Dat geldt eens te meer als de fusievoorstellen
naar verwachting onomstreden zijn.Ik heb echter ook begrip voor de overwegingen van de leden van de VVD-fractie.
Inderdaad kan de voorbereiding van het proces doorkruist worden door de politieke
besluitvorming over de herindeling. Niet alleen wordt het samenwerkingsproces
daardoor soms bemoeilijkt, tevens worden gemeenten soms nog in een zeer laat
stadium geconfronteerd met andere fusiepartners dan waarmee de samenwerking
reeds was ingezet.Hoewel ik dus de mogelijke problemen die voortvloeien uit een vroegtijdig
anticiperen op een voorgestelde samenvoeging onderken, acht ik een dergelijke
voorbereiding, binnen de grenzen die de wet stelt, van groot belang. Overigens
is een deel van de voorbereiding door gemeenten zelfstandig uit te voeren,
ongeacht de toekomstige partner. Het gaat dan bijvoorbeeld om de inventarisatie
van eigendommen, boekwaarden, loopbaanwensen van personeel, het voeren van
vacaturebeleid en dergelijke. Ik ga er overigens vanuit dat gemeenten ook
zelf de mogelijke risico's goed inschatten. 4. Financiële aspectenDe leden van de fractie van het CDA vroegen naar de financiële consequenties
van de voorgestelde herindeling voor individuele burgers en bedrijven, bijvoorbeeld
in het kader van gemeentelijke heffingen en onroerende-zaakbelastingen (OZB).Op dit moment valt op deze vraag geen concreet antwoord te geven. De consequenties
zijn afhankelijk van de autonome beslissingen die wat betreft de diverse belastingen
worden genomen door de besturen van de nieuw te vormen gemeenten. Ik ga er
vanuit dat de nieuwe gemeentebesturen de nieuwe gemeentelijke tarieven en
heffingen zorgvuldig zullen afwegen. Ze zullen daarbij, naar ik aanneem, waar
dat mogelijk is in hun overwegingen ook betrekken het tempo waarin de lastendruk
van de gemeentelijke heffingen in de samenstellende delen van de nieuwe gemeente
op een uniform niveau dienen te worden gebracht. In dit verband kunnen de
ingroeiregeling of de aftopregeling in de OZB een rol spelen. Ik verwijs op
dit punt naar mijn antwoord op vragen van de leden van de SGP-fractie elders
in deze paragraaf.De leden van de SGP-fractie zagen graag een tabel tegemoet met daarin
de financiële gevolgen voor de twee door hen voorgestelde plattelandsgemeenten
De Wolden en Zuidenveld.In tabel 1 heb ik een overzicht opgenomen van de geraamde structurele
financiële gevolgen die op basis van de nFvw voor de beide voorgestelde
nieuwe gemeenten zullen optreden. De tabel bevat ook de financiële gevolgen
van die gemeenten die door de vorming van de extra plattelandsgemeenten verandering
ondergaan. Voor de overige gemeenten blijven de bedragen in tabel 1 van de
memorie van toelichting (blz. 17) onveranderd relevant. Tabel 1 De geraamde financiële gevolgen bij vorming
van de nieuwe gemeenten De Wolden en Zuidenveld (bedragen in mln. guldens,
afgerond) nieuw
te vormen(1)(2)(3)=(1)+(2)(4)(5)=(3):(4)gemeente mutatie algemene
uitkeringbesparingbestuurskostensaldo mutatiesaantal
inwoners; afgerond optientallensaldo mutaties per inwoner; afgerondop
f 5 Coevorden– 0,30,1– 0,219 340– 10De Wolden– 0,80,5– 0,325 830– 10Hoogeveen– 0,20,2051 7600Meppel– 0,30,3027 9000Westerveld– 0,90,6– 0,315 010– 20Zuidenveld– 0,50,4– 0,114 270– 5Een raming van de uitkeringen voor de drie onderdelen van de verfijning
wijziging gemeentelijke indeling is opgenomen in tabel 2. Ook hiervoor geldt
dat voor de overige gemeenten de bedragen in tabel 2 van de memorie van toelichting
(blz. 19) onveranderd relevant blijven. Tabel 2 De geraamde opbrengsten van de drie onderdelen
van de verfijning wijziging gemeentelijke indeling bij vorming van de nieuwe
gemeenten De Wolden en Zuidenveld (bedragen in mln. guldens, afgerond)1 nieuw
te vormen gemeenteonderdeel overbruggings-uitkering2onderdeel
startbijdrage3onderdeel wacht- gelden3onderdeel
totaal eerste jaartotaal eerste jaar per inwoner (afgerond op f 5)Coevorden0,3n.v.t.0,71,0 50 De Wolden0,81,41,13,3130Hoogeveenn.v.t.n.v.t.0,70,7 15 Meppel0,3n.v.t.0,40,725 Westerveld0,90,80,82,5165 Zuidenveld0,50,30,71,51051 Indien een gemeente niet voldoet aan de criteria voor toekenning
van een onderdeel van de verfijning is dat aangegeven door: «niet van
toepassing (n.v.t.)».2 Opgenomen is een raming van het 100%-bedrag voor jaar 1 (dat
is het uitkeringsjaar dat begint op de datum van herindeling); de opbrengst
loopt met stappen van 20% in vijf jaar terug tot nihil.3 Opgenomen is het geraamde jaarbedrag; dit bedrag wordt gedurende
vijf jaar aan de gemeente verstrekt.De leden van de SGP-fractie vroegen de aandacht voor een zogenaamde ingroei-regeling
met betrekking tot de heffing van OZB. Zij constateerden dat aan dit aspect
in de memorie van toelichting geen aandacht is geschonken.Bij het indienen van het onderhavige wetsvoorstel was er nog geen sprake
van de zogenoemde ingroeiregeling in de OZB. Deze regeling is eerst in november
1996 bij amendement in de Aanpassingswet Wet waardering onroerende zaken (Stb.
1996, 653 en 687) opgenomen. De ingroeiregeling OZB, die in art. 220i van
de Gemeentewet is neergelegd, geeft gemeenten de bevoegdheid te bepalen dat
de aanslagen OZB jaarlijks met niet meer dan een bepaald maximum (25% of meer)
worden verhoogd ten opzichte van het jaar daarvoor. Zodra het feitelijke stijgingspercentage
van een individuele zaak wordt bereikt is de ingroei uitgewerkt. De ingroeiregeling
mag alleen in de eerste drie jaren van het woz-tijdvak worden gehanteerd.
Uiterlijk in het vierde jaar moet iedereen zijn juiste belastingbedrag betalen.Daarnaast is eveneens bij amendement een aftopregeling OZB in de Aanpassingswet
Wet waardering onroerende zaken opgenomen. Op grond van deze regeling, die
eveneens zijn basis vindt in artikel 220i van de Gemeentewet, kunnen gemeenten
de totale stijging van een aanslag OZB in het gehele eerste woz-tijdvak beperken
tot een vrij te kiezen percentage dat minimaal 30 moet bedragen. De ervaring met gemeentelijke herindeling leert dat verschillen in de
OZB- tarieven tussen samen te voegen gemeenten in de nieuwe gemeente vaak
leiden tot een beperkte belastingverlaging voor een groot deel van de belastingplichtigen
en een sterkere belastingverhoging voor een klein deel van de belastingplichtigen.
De nieuwe gemeente moet immers voor alle onroerende zaken op haar grondgebied,
afgezien van de recent mogelijk gemaakte tariefdifferentiatie tussen woningen
en niet-woningen, eenzelfde OZB-tarief hanteren. Het genoemde effect op de
hoogte van de belasting doet zich voor als een grote gemeente met een hoog
belastingtarief wordt samengevoegd met een kleine gemeente met een lager tarief,
waarbij de nieuwgevormde gemeente de totale opbrengst gelijk houdt. De aftop-
en ingroeiregeling geven die nieuwe gemeente de mogelijkheid de sterke belastingverhoging
te beperken. Van belang in dit verband is voorts een eventueel verschil in
peildata die de samen te voegen gemeenten hanteren voor wat betreft de waardering
van de onroerende zaken. Als in bovengenoemd voorbeeld de kleine gemeente
door het hanteren van een recentere peildatum relatief hoge ozb-waarden kent
ten opzichte van de grote gemeente zullen de belastingplichtigen uit de kleine
gemeente na de herindeling des te eerder worden geconfronteerd met een sterke
belastingverhoging. Die situatie leent zich in het bijzonder voor toepassing
van de aftop- of de ingroeiregeling.Ik wijs voor wat betreft de in het kader van de Wet WOZ te hanteren peildata
nog op het volgende. Artikel 8 van het ingediende wetsvoorstel bood de Drentse
gemeenten nog de mogelijkheid te kiezen voor uniformering van de waardepeildata
of voor hantering van verschillende waardepeildata. Dit in navolging van artikel
18 van de Wet tot gemeentelijke herindeling in de samenwerkingsgebieden Midden-Brabant,
Breda en Westelijk Noord-Brabant en in een gedeelte van de samenwerkingsgebieden
Zuidoost-Brabant en 's-Hertogenbosch (Stb. 1996, 449). Ik ben inmiddels tot
de conclusie gekomen dat er aanleiding is de genoemde keuzemogelijkheid bij
de onderhavige herindeling niet te bieden. Ik heb daarbij het volgende overwogen.
Enerzijds geeft een keuzemogelijkheid voor gemeenten optimale gelegenheid
de plaatselijke omstandigheden tot hun recht te laten komen. Daarmee wordt
de eigen beslissingsbevoegdheid van gemeenten gerespecteerd. Anderzijds brengt
een dergelijke keuzemogelijkheid een aantal bezwaren met zich, die ik hieronder
toelicht.Voor de toepassing van de Wet WOZ, die sedert 1 januari 1995 van kracht
is, moeten gemeenten in het eerste WOZ-tijdvak (1997 tot en met 2000) onroerende
zaken waarderen naar de waardepeildatum 1 januari 1995. Gemeenten die bij
de totstandkoming van de Wet WOZ de waardepeildatum 1 januari 1992, 1993 of
1994 hanteerden voor de onroerende-zaakbelastingen, hebben er voor kunnen
kiezen deze waardegegevens ook te gebruiken voor de toepassing van de Wet
WOZ in het eerste tijdvak. Dit zijn de zogenoemde wetsfictie-gemeenten. Binnen
de eerste 8 weken van 1997 dienen de woz-beschikkingen te worden gezonden
naar de belanghebbenden en de afnemers (de waterschappen en de Belastingdienst).
Deze WOZ-beschikkingen gelden vervolgens voor 4 jaren. Gemeenten die op 1
januari 1998 worden heringedeeld krijgen derhalve te maken met bestaande reeds
lopende WOZ-tijdvakken.De systematiek van de Wet WOZ brengt mee dat de voor de toepassing van
de wet vastgestelde waarden – behoudens bepaalde in de wet omschreven
wijzigingen – gedurende het gehele woz-tijdvak worden gehanteerd. Ik
vind het alles afwegend niet wenselijk de wetssystematiek van de Wet WOZ voor
herindelingsgemeenten te doorbreken. Als gemeenten de keuze zouden hebben
de waarden naar één waardepeildatum binnen de nieuwe gemeente
in het kader van de herindeling te uniformeren, zou dit onder
omstandigheden kunnen leiden tot een omvangrijk herwaarderingsproces, dat
ook binnen korte tijd afgerond zou moeten worden. Dit brengt onnodige, hoge
kosten met zich en kan er bovendien toe leiden dat gemeenten onlangs tot stand
gebrachte herwaarderingen zullen moeten terugdraaien.In artikel 8, zoals opgenomen in bijgaande nota van wijziging, wordt daarom
vastgelegd dat voor elk gebied voor wat betreft de waardering in het kader
van de Wet WOZ na de herindeling dezelfde peildatum dient te worden gehanteerd
als vóór de herindeling werd gehanteerd. De waardepeildatum
blijft, gedurende het WOZ-tijdvak 1997–2000, voor elk gebied dus gefixeerd
op de waardepeildatum die voor het kalenderjaar 1997 wordt gehanteerd.Ik ben voornemens deze lijn toe te passen voor herindelingen die effectief
worden gedurende het eerste woz-tijdvak. 5. OnderwijsDe leden van de fracties van VVD, CDA, D66, SGP en RPF informeren naar
de gevolgen van de herindeling voor bepaalde basisscholen.Als gevolg van de herindeling zullen zes basisscholen waarschijnlijk niet
aan de nieuwe opheffingsnorm voldoen. Het betreft een school in Ruinerwold,
de school in Echten (gemeente Ruinen) en vier openbare basisscholen in Zuidwolde.
Voornoemde scholen werden op 1 oktober 1996 bezocht door respectievelijk 52,
33, 43, 41, 51 en 50 leerlingen. Uitgaande van de enkele samenvoeging van
gemeenten en geen rekening houdend met grenscorrecties, bedraagt de nieuwe
opheffingsnorm van de gemeente Meppel, waarin de gemeente Ruinerwold opgaat,
76, en van de nieuwe gemeente Hoogeveen, waarin Ruinen en Zuidwolde opgaan,
92. Voorlopige berekeningen van de provincie komen uit op vergelijkbare aantallen,
namelijk 77 voor Meppel en 86 voor Hoogeveen (PM: is daarin soms wel rekening
gehouden met de grenscorrecties?). De nieuwe opheffingsnormen kunnen niet
exact worden aangegeven, omdat de oppervlakte en het aantal 4 tot en met 11
jarigen van de nieuwe gemeenten nog niet bekend zijn. Opheffing van voornoemde
scholen kan wellicht worden voorkomen door de omvorming tot nevenvestiging
op grond van artikel 63b juncto artikel 107e van de Wet op het basisonderwijs,
of door splitsing van de nieuwe gemeente op grond van artikel 12 van het onderhavige
wetsvoorstel. De Christelijke basisschool Havelterberg, waarnaar de leden
van de CDA-fractie informeren, voldeed op 1 oktober 1996 aan de opheffingsnorm
van de nieuwe gemeente Meppel volgens de hiervoor aangegeven berekeningen.
Sluiting van deze school als gevolg van de herindeling zal dus niet aan de
orde zijn.In de bijgaande nota van wijziging wordt de splitsingsmogelijkheid verruimd.
Bij eerdere herindelingen is gebleken dat de in de herindelingswet opgenomen
splitsingsmogelijkheid niet altijd voldoende is, omdat schoolbesturen soms
hun instemming weigeren. In deze nota van wijziging wordt daarom geregeld
dat splitsing ook mogelijk is als niet alle bevoegde gezagsorganen van scholen
in de gemeente daarmee instemmen. In dat geval kan aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen worden gevraagd om een splitsingsbesluit te nemen.
Een en ander komt overeen met de regeling die is opgenomen in het voorstel
van wet tot wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het
speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, de Wet op het
voortgezet onderwijs en de Wet medezeggenschap onderwijs 1992 inzake ouderbijdragen
sponsorgelden en stichtings- en opheffingsnormen (kamerstukken II 1996/97,
25 177).De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken,A. G. M. van de Vondervoort 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25046-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl