Maatschappelijk verantwoord ondernemen; Brief regering; Reactie op SER-werkplan Internationaal MVO en update van de OESO Richtlijnen
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141649
 2009-2010
 
 26 485
 Maatschappelijk verantwoord ondernemen
 
 
 
 
 Nr. 
 89
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 15 maart 2010
 
 In deze brief geef ik een reactie op het SER-werkplan Internationaal MVO
en informeer ik uw Kamer over de aanstaande update van de OESO Richtlijnen
en de totstandkoming van de Nederlandse inzet hierin. Mijn reactie op het
SER-werkplan Internationaal MVO heb ik ook naar de voorzitter van de SER gestuurd.
 SER-werkplan Internationaal MVO
 Het georganiseerde bedrijfsleven heeft zich eind 2008 in de Verklaring
IMVO gecommitteerd aan internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen,
met inbegrip van verantwoord ketenbeheer. De SER constateerde in zijn Verklaring
terecht dat er op alle niveaus behoefte is aan voortgang. Het is goed dat
de sociale partners overeenstemming hebben bereikt over dit belangrijke initiatief.
Uit oogpunt van maatschappelijk draagvlak en efficiëntie verdient het
de voorkeur dat de sociale partners zelf het initiatief houden en verantwoordelijkheid
nemen.
 
 In september 2009 kwam de eerste voortgangsrapportage van het SER-initiatief
IMVO uit, het rapport «Waarde winnen, ook in de keten». Naar aanleiding
van de reacties op die rapportage heeft de SER besloten een aanvullend werkplan
Internationaal MVO op te stellen. Dat is op 5 februari jl. gepubliceerd
en naar u verzonden. Een eerder concept van het
werkplan is door de SER aangevuld naar aanleiding van het overleg dat mijn
ministerie op 29 januari jl. had met de voorzitter van de SER en leden
van de SER-commissie Internationaal MVO. Op 11 februari
jl. stond het SER-werkplan Internationaal MVO op de agenda van het AO Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen. Hieronder geef ik u een schriftelijke reactie op dit
werkplan.
 
 Ik ben verheugd dat de SER dit werkplan heeft opgesteld als aanvulling
op de eerste voortgangsrapportage van het initiatief IMVO. Ik ben tevreden
over de acties die benoemd worden. Het werkplan bevat goede aanknopingspunten
om bedrijven en sectoren tot verdere inspanningen op IMVO-gebied
aan te zetten. Deze zullen de komende tijd natuurlijk wél moeten worden
waargemaakt. Daarom zal ik de SER en de aangesloten partijen scherp houden
op commitment, ambitie en concrete activiteiten. Daartoe zal ik periodiek
overleg hebben met de voorzitter van de SER.
 
 Daarnaast blijf ik letten op de open dialoog met stakeholders, voor mij
een wezenlijk element van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het is goed
dat de SER in het voorjaar met het MVO Platform rond de tafel gaat zitten
om van gedachten te wisselen.
 
 Hieronder zal ik ingaan op de vervolgactiviteiten die de SER-commissie
IMVO voor de komende jaren benoemt, te weten:
 – het verdiepen en breed uitdragen van de beleidsfilosofie;
 – het inventariseren van de werkelijke IMVO-activiteiten van bedrijven
en branches alsmede de achterblijvende activiteiten en de rapportage daarover;
 – een bijdrage leveren aan het reduceren van achterblijvende activiteiten.
 Ik zal daarbij ook aangeven welke mogelijkheden ik zie tot verdere aanscherping
en concretisering van het SER-initiatief IMVO.
 Het verdiepen en breed uitdragen van de beleidsfilosofie
 De beleidsfilosofie van het SER-initiatief IMVO wordt in het werkplan
beschreven. Kapstok is het gedachtegoed van professor Ruggie, de speciale
afgevaardigde van de algemeen secretaris van de VN voor bedrijfsleven en mensenrechten.
Voor de verdieping van de beleidsfilosofie richt de commissie IMVO zich op
het nader bepalen van de reikwijdte van het begrip ketenbeheer en op het bepalen
van best practices op het terrein van klachtenmechanismes. Deze inhoudelijke
verdieping juich ik toe.
 
 Ten aanzien van het afbakenen van de reikwijdte van verantwoordelijk ketenbeheer
hoopt de SER volgens het werkplan in zijn eindevaluatie in 2012 een beschouwing
te geven. Het zou goed zijn als deze afbakening en definiëring eerder
kunnen plaatsvinden, en dit bijvoorbeeld zijn neerslag kan vinden in de eerstvolgende
voortgangsrapportage. Dan kan het worden gebruikt bij de nulmeting en vervolgmetingen
(zie verderop in deze brief onder inventarisatie van IMVO-activiteiten).
 
 Wat betreft klachtenmechanismen is het goed dat de SER hier aandacht aan
schenkt. Ik neem aan dat hierbij de open agenda van de SER-commissie IMVO
zelf, waarbij commissieleden en wellicht ook anderen zaken op de agenda van
de commissie kunnen plaatsen, ook aandacht krijgt. Op die manier kan deze
rol optimaal worden ingevuld. Zoals mijn ministerie eerder heeft aangegeven,
zou het mijn voorkeur hebben als stakeholders op een toegankelijke manier
een vermeende schending van het normatieve kader van de Verklaring IMVO bij
de commissie IMVO kunnen agenderen, en dat er aan hen wordt teruggekoppeld
wat daarmee is gebeurd.
 Het inventariseren van de werkelijke IMVO-activiteiten
van bedrijven en branches alsmede de achterblijvende activiteiten en de rapportage
daarover
 Volgens de SER is de belangrijkste uitdaging om de daadwerkelijke IMVO-activiteiten
van het bedrijfsleven te stimuleren, goede uitvoering te bevorderen en daarover
te rapporteren. Daarom wil de SER een goed beeld krijgen van de werkelijk
gedane IMVO-inspanningen van bedrijven en branches, en de terreinen waarop
deze inspanningen achterblijven. Ikjuich het toe dat de SER meer
zicht wil krijgen op de werkelijke IMVO-activiteiten, omdat met dat inzicht
de stimulering en bevordering van aanvullende activiteiten effectiever kan
verlopen. Tot nu toe zijn deze niet altijd even zichtbaar, zoals de SER terecht
aangeeft. Transparantie en inzicht kunnen tevens het draagvlak voor open grenzen
verhogen en protectionisme tegengaan.
 
 Om de inventarisatie door de SER effectiever te maken, is het behulpzaam
als de reikwijdte van ketenbeheer tevoren gedefinieerd is (zie hierboven onder
beleidsfilosofie). Voor het verzamelen van vergelijkbare data zijn immers
helder geformuleerde begrippen nodig. Dan is inzichtelijk voor bedrijven en
branches wat er geïnventariseerd gaat worden en wat er van hen wordt
verwacht. Dat bevordert de eenduidigheid en onderlinge vergelijkbaarheid van
de diverse rapportages en maakt ze aggregeerbaar tot een totaalbeeld.
 
 Het werkplan laat de methodiek van de inventarisatie open. De vraag is
bijvoorbeeld welke doelgroep wordt aangeschreven voor de inventarisatie, of
daarbij generiek wordt gekeken of naar een aantal brancheorganisaties en product-
en bedrijfschappen, en hoe de dataverzameling zal plaatsvinden. Ook de wijze
van analyseren van de data kan tevoren worden bepaald. Daarbij kan ik me voorstellen
dat de huidige stand van zaken bij voorlopers, de middenmoot en achterblijvers
wordt geïnventariseerd, overall en per branche of sector. Verder zou
geïnventariseerd kunnen worden wat de inzet van de brancheorganisaties
is.
 
 Er wordt niet beschreven of er sprake is van een nulmeting en eventuele
vervolgmetingen, om de voortgang in de tijd te kunnen volgen. Het zou tevens
nuttig zijn als tevoren een ambitieniveau wordt bepaald waar de SER met het
georganiseerde bedrijfsleven wil staan in 2012. Na de nulmeting is dan helder
welke stappen gezet en welke voortgang behaald moet worden om dit ambitieniveau
te bereiken. De terreinen waarop de inspanningen achterblijven zijn dan helder
in het vizier, zodat de aandacht daar primair naar uit kan gaan.
 
 Met deze suggesties kan de inventarisatie door de SER van de werkelijke
IMVO-activiteiten van bedrijven en branches alsmede de achterblijvende activiteiten
een goede aanvulling zijn op de Transparantiebenchmark.
 
 De SER schrijft in het werkplan over beperkingen in de Transparantiebenchmark.
Zo zou alleen de IMVO-rapportage van ondernemingen in financiële jaarverslagen
en maatschappelijke/sociale jaarverslagen worden meegenomen. Verder zou de
benchmark ten onrechte kunnen worden gezien als een inhoudelijk oordeel over
de IMVO-inspanningen van bedrijven, terwijl alleen de transparantie wordt
gemeten. Dat laatste is juist: het klopt dat de Transparantiebenchmark alleen
de transparantie meet. Zo wordt er ook over gecommuniceerd. Het is een goede
aanvulling dat de SER daarnaast ook de concrete IMVO-activiteiten, inspanningen
en resultaten van bedrijven en branches in kaart gaat brengen. Het eerste
ligt wat genuanceerder. In de Transparantiebenchmark wordt alleen (periodieke)
verantwoordingsinformatie meegenomen. Daarbij kan het gaan om fysieke rapportages,
maar ook om bijvoorbeeld een verwijzing naar specifieke webpagina’s.
Overigens zijn de SER en VNO-NCW nauw betrokken geweest bij de recente veranderingen
in de Transparantiebenchmark (de zogenaamde verbreding, verdieping en vernieuwing).
 Een bijdrage leveren aan het reduceren van achterblijvende
activiteiten
 De SER splitst de vervolgactiviteiten in het stimuleren van het gebruik
van Richtlijn 400 voor de verslaggeving over IMVO, het ondersteunen van activiteiten van het mkb in het internationale brancheprogramma van
MVO Nederland en het ondersteunen van activiteiten van de product- en bedrijfschappen.
 
 Positief is het feit dat de aangesloten partijen de herziene Richtlijn
400 voor de jaarverslaglegging breed bekendmaken bij hun doelgroepen en het
gebruik van deze richtlijn stimuleren. Een positief punt vind ik verder, dat
het werkplan is gericht op het activeren van branches en sectoren, aangezien
maatschappelijk verantwoord ondernemen altijd een vorm van maatwerk in zich
heeft. Daarbij is het natuurlijk wél zaak om van elkaar te leren. Hierin
voorziet het werkplan door bijvoorbeeld een intervisiebijeenkomst met brancheorganisaties.
 
 De nadruk in het werkplan ligt enigszins aan de kant van het rapporteren
en wat minder aan die van activiteiten voor verdere bewustwording of het daadwerkelijk
aanpakken van geconstateerde problemen. Rapportages zijn zeker nuttig, maar
het gaat erom ook tijd en energie te steken in een strategische procesbenadering
van branches en sectoren. Daarbij wordt, voor wat de brancheorganisaties en
het MKB betreft, nu nogal sterk geleund op het – volledig door de Rijksoverheid
gefinancierde – internationale brancheprogramma van MVO Nederland. Dit
programma heb ik opgezet ter ondersteuning van het SER-initiatief IMVO, en
ik ben verheugd dat het in een behoefte van de SER voorziet. Het zou echter
meerwaarde hebben als de SER, de daarbij aangesloten partijen, de brancheorganisaties
en bedrijven zelf ook tijd, energie en geld zouden kunnen vrijmaken. Datzelfde
geldt ook voor de product- en bedrijfschappen. Ik kijk uit naar de concrete
activiteiten die van daaruit zullen worden ontplooid.
 Conclusie
 Op basis van het voorgaande mag duidelijk zijn dat ik het opstellen van
het werkplan internationaal MVO door de SER zie als een goede stap in het
initiatief IMVO. Het laat zien dat de partijen in de SER hun verantwoordelijkheid
bij het verduurzamen van productieketen serieus willen oppakken. Het werkplan
bevat via de beschreven vervolgactiviteiten goede aanknopingspunten om tot
verdere inspanningen en resultaten op IMVO-gebied te komen. Ik heb een aantal
mogelijkheden beschreven waarop de SER een concretiseringsslag kan maken om
nog effectiever invulling te geven aan internationaal maatschappelijk verantwoord
ondernemen, gebaseerd op dit werkplan. Ik zie uit naar de volgende voortgangsrapportage
om de daadwerkelijk bereikte resultaten vanuit het SER-initiatief IMVO te
lezen. In de tussentijd zal ik via periodiek overleg de vinger aan de pols
houden bij de SER en de aangesloten partijen, om hen aan te moedigen duurzaamheid
en MVO verder aan te jagen.
 Update van de OESO Richtlijnen
 Hierbij informeer ik u over de aanstaande update van de OESO Richtlijnen,
de Nederlandse inzet hierin en diens totstandkoming. Uw Kamer is toegezegd
de inzet te ontvangen voordat de onderhandelingen over de update beginnen.
Hieronder geef ik kort weer wat de OESO Richtlijnen zijn en wat hun betekenis
is voor het Nederlandse MVO-beleid. Daarna schets ik het updateproces zoals
de OESO dat voorziet, gevolgd door de Nederlandse inbreng en de wijze waarop
deze tot stand is gekomen.
 De OESO Richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen
 Sinds de jaren zeventig hebben de OESO-lidstaten een set aanbevelingen
voor het eigen bedrijfsleven op het gebied van verantwoord ondernemen in het
buitenland. Deze aanbevelingen zijn gevat in de OESO Richtlijnenvoor
Multinationale Ondernemingen, welke voor het laatst zijn herzien in 2000.
Wat de OESO Richtlijnen altijd uniek heeft gemaakt ten opzichte van andere
codes, is dat zij aanbevelingen van inmiddels 42 landen zijn, het hele spectrum aan onderwerpen binnen MVO dekken en dat zij een
klachtenmechanisme kennen via de Nationale Contact Punten (NCP’s). In
de laatste tien jaar heeft het concept van maatschappelijk verantwoord ondernemen
zich echter sterk ontwikkeld, met als gevolg dat er nieuwe MVO-richtlijnen,
uitgangspunten en (morele) verantwoordelijkheden zijn ontstaan, met als meest
betekenend voorbeeld het werk van Speciale Vertegenwoordiger van de Verenigde
Naties voor het bedrijfsleven en mensenrechten, professor John Ruggie. Om
de relevantie van de OESO Richtlijnen te vergroten en de verantwoordelijkheden
van het bedrijfsleven verder te verduidelijken, is juni 2009 in de OESO besloten
de mogelijkheden voor een update te verkennen. Een doel op de middellange
tot lange termijn van de OESO is het onderschrijven van de OESO Richtlijnen
door alle grote economieën, zodat overal hetzelfde normatieve kader geldt
ten aanzien van people, planet en profit.
 Voor het Nederlandse MVO-beleid vormen de OESO Richtlijnen de basis. De
afgelopen jaren heeft dit kabinet flink geïnvesteerd in het verankeren
van de OESO Richtlijnen in het financieel buitenlandinstrumentarium en in
het eigen NCP. Tegen die achtergrond acht het kabinet een update van de OESO
Richtlijnen van groot strategisch belang.
 Onderhandelingsproces in de OESO
 Tijdens de ministeriële bijeenkomst van de OESO in juni vorig jaar
is besloten de mogelijkheden voor een update te verkennen. In oktober en december
hebben de 42 landen consultaties in Parijs gehouden met het bedrijfsleven,
vakbonden, NGO’s en niet-lidstaten die mogelijk geïnteresseerd
zijn in het onderschrijven van de OESO Richtlijnen. Doel van deze consultaties
was het verzamelen van inbreng voor de gewenste reikwijdte van een mogelijke
update. Eind maart komen de onderschrijvende landen bijeen om over deze reikwijdte,
ook wel Terms of Reference, te beslissen, waarvoor zowel inhoudelijke, als
procedurele en institutionele onderwerpen zijn aangedragen. Wanneer daar overeenstemming
over is, zal tijdens de ministeriële bijeenkomst in juni dit jaar de
update officieel aangekondigd worden. Het is de bedoeling dat in het daarop
volgende jaar in diezelfde ministeriële bijeenkomst de geactualiseerde
versie van de OESO Richtlijnen gepresenteerd wordt.
 In het onderhandelingsproces zullen de diverse belanghebbende organisaties
continu betrokken worden. Ook zal de OESO regionale consultaties organiseren
en niet-onderschrijvende landen bezoeken.
 De verwachtingen over de update zijn hooggespannen, zo bleek in oktober
en december afgelopen jaar. Zelf hoop ik ook dat de update tot een inhoudelijke
en procedurele versteviging van de Richtlijnen zal leiden, maar ik ben mij
er tegelijkertijd van bewust dat het eindresultaat voort moet komen uit consensus
tussen 42 landen en dat die landen niet allen hetzelfde belang hechten aan
de diverse aspecten van maatschappelijk verantwoord ondernemen.
 Nederlandse inbreng en diens totstandkoming
 Uit het bovenstaande volgt dat het onderhandelingsproces uit twee onderdelen
bestaat: één over de reikwijdte en één over de
inhoud. In de afgelopen maanden heeft mijn ministerie, samen met de andere
betrokken ministeries en na consultatie van de belanghebbende organisaties,
een Nederlands standpunt ten aanzien van de reikwijdte opgesteld. Hiertoe
was op de website van het NCP een pagina gewijd aan de update, waarop relevante
stukken van de OESO en belanghebbenden gepubliceerd staan. Geïnteresseerden
konden via de website hun ideeën over een update met mijn
ministerie delen. Op 28 januari was een
bijeenkomst georganiseerd met het bedrijfsleven, vakbonden en maatschappelijke
organisaties.
 Voor Nederland is het van belang dat in de update aansluiting gezocht
wordt met het werk van VNSV professor Ruggie met betrekking tot mensenrechten,
due diligence en de supply chain. Dit moet leiden tot duidelijke aanbevelingen
voor de verantwoordelijkheid van bedrijven ten aanzien van alle mensenrechten.
Voorts zal Nederland inzetten op explicitering van relevante milieuvraagstukken
en de vier fundamentele arbeidsnormen, waarbij de huidige formulering van
de richtlijn aangaande kinderarbeid op grond van relevante documenten van
de ILO kan worden aangescherpt en toegelicht. Tenslotte dienen procedurele
aanwijzingen voor NCP’s ter bevordering van hun effectiviteit in zowel
de promotie van de Richtlijnen als de behandeling van meldingen verduidelijkt
te worden.
 De gehele inzet heb ik als bijlage aan deze
brief toegevoegd.
 
 Het tweede, inhoudelijke deel van het onderhandelingsproces over de update
zal officieel van start gaan in oktober. Ik zal uw Kamer in september informeren
over de Nederlandse inzet.
 
 De minister van Economische Zaken,
 M. J. A. van der Hoeven
 
 
 
 
 SER Commissie Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Werkplan
2010–2012.
 
 
 Kamerstukken II, 26 485, nr. 86.
 
 
 Kamerstukken II, 26 485, nr. 75.
 
 
 Naast de 30 OESO-lidstaten onderschrijven 12 andere landen de OESO Richtlijnen.
Dit zijn Argentinië, Brazilië, Chili, Egypte, Estland, Israel, Letland,
Litouwen, Marokko, Peru, Roemenië en Slovenië.
 
 
 www.oesorichtlijnen.nl/update/
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.