Informatie- en communicatietechnologie; Brief ministers en staatssecretarissen met vier bouwstenennotities stand van zaken voortgang stimulering ICT op verschillende terreinen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26643, nr. 32

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

23-10-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

26643 nr. 32

17-10-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamBOUWSTENENNOTITIE BREEDBANDInleidingKenmerken en voordelen van breedbandProbleemanalyseHoofdlijnen overheidsbeleidNieuwe impulsenExpertgroepBOUWSTENENNOTITIE «ICT IN HET ONDERWIJS»Waarom kabinetsprioriteit?Waar staan we nu?Uitdagingen voor de toekomstEffectieve inzet van ICT in het leerprocesGroei van het aantal ict-deskundigenVersterking van de ICT-voorzieningen en -infrastructuur
voor het onderwijsOntwikkeling van een langetermijnvisie voor e-learningNaar de toekomst...BOUWSTENENNOTITIE ELEKTRONISCHE OVERHEID: VAN PILOTS NAAR
GROOTSCHALIGE IMPLEMENTATIEWaar hebben burgers en bedrijven behoefte aan?Elektronische dienstverlening, toegankelijkheid en e-democracyElektronische dienstverleninge-Democracy en toegankelijkheid Tabel 1. Percentage bedrijven/organisaties dat reageert
op ontvangen email-berichten en reactietijd Tabel 2. Functies van websites van overheden in 2000 (in
procenten van N) De overheid vraagt niet naar de bekende weg: het stroomlijnen
van basisgegevensAdministratieve LastenIdentiteit en VertrouwenDe overheid als launching customerVan pilots naar uitrolTabel 3 Doelvariabelen Elektronische Overheid BACKOFFICEBOUWSTENENNOTITIE ICT-ONDERZOEK EN -INNOVATIEWaarom kabinetsprioriteit?Waar staan we nu?Wat is nodig?Meer slagkracht, dynamiek en strategie in het ICT-onderzoekStructurele versterking van het ICT-onderzoekDoorstroming van kennis naar de markt: snelle innovatie
en een transparante ICT-kennismarkt
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26643Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 122 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 643Informatie- en communicatietechnologie (ICT)nr. 32BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN, VOOR GROTE STEDEN- EN
INTEGRATIEBELEID EN VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN EN DE STAATSSECRETARISSEN
VAN VERKEER EN WATERSTAAT EN VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 17 oktober 2001Op 6 november 2000 boden wij u de notitie «De Digitale Delta: e-Europe
voorbij»1 aan. In deze notitie werd aangegeven
dat de uitvoering van de ICT-agenda op schema ligt en dat de uitgangspositie
van Nederland om de ambitie om tot de Europese koplopers op ICT-gebied te
behoren niet slecht is, maar op onderdelen nog niet goed genoeg is om onszelf
al tot de koplopers te mogen rekenen. In dat licht bezien kondigde het kabinet
onder meer aan te starten met de voorbereiding van enkele «grote sprongen»
voor de periode 2002 en verder («voorbereiding agenda 2002 en verder:
e-Europe voorbij»). Daarbij werden vier terreinen benoemd waarop Nederland,
naar de mening van het kabinet, grote vooruitgang moet zien te boeken:– de versnelde totstandkoming van een wijdvertakte, supersnelle
internet-infrastructuur;– ICT in het onderwijs;– ICT-toepassingen in de (semi-)publieke sector;– ICT-onderzoek en -innovatie.Het resultaat van deze exercitie doen wij u hierbij, in de vorm van vier
bouwstenennotities, toekomen. Met deze notities wil het kabinet een handreiking
doen aan het volgende kabinet op wiens weg het ligt om daarover een besluit
te nemen. Tevens vormen de notities over de supersnelle internet-infrastructuur
en ICT-toepasssingen in de (semi-) publieke sector de reactie van het kabinet
op twee moties2 die zijn ingediend tijdens het
nota-overleg op 26 maart 2001 over «De Digitale Delta: e-Europe voorbij».
De notitie over ICT-onderzoek en -innovatie vormt tevens de reactie van het
kabinet op het rapport van de Task force ICT-en-kennis3.In relatie tot de bouwstenennotities heeft het kabinet inmiddels ook besloten
om nog nader aandacht te besteden aan de vraag hoe gerichte impulsen
kunnen worden gegeven aan de ontwikkeling van inhoud en diensten op de elektronische
snelweg (zgn. «content»).De Tweede Kamer zal daarover rond de jaarwisseling nader worden geïnformeerd.De Minister van Economische Zaken,A. Jorritsma-LebbinkDe Minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid,R. H. L. M. van BoxtelDe Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,L. M. L. H. A. HermansDe Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat,J. M. de VriesDe Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,F. van der Ploeg BOUWSTENENNOTITIE BREEDBANDInleidingIn de nota «De Digitale Delta» heeft het kabinet de ambitie
uitgesproken dat Nederland koploper op ICT-terrein moet blijven1. In de voortgangsrapportage «De Digitale Delta: e-Europe voorbij»
wordt onverkort aan deze ambitie vastgehouden2.
Daar waar uit de opgemaakte balans bleek dat Nederland achter dreigt te lopen
zijn aanvullende acties aangekondigd. Deze bevinden zich vooral in de (semi-)
publieke sector en het onderwijs. Om de hoge ICT-ambities in deze sectoren
waar te kunnen maken is de beschikbaarheid van een wijdvertakte breedbandinfrastructuur
als voorwaarde gesteld. Een breedbandig netwerk staat een veel hogere kwaliteit
van elektronische diensten binnen en door de publieke sector toe.Meer algemeen is een eersteklas elektronische infrastructuur essentieel
voor de economische en maatschappelijke ontwikkeling van Nederland. Doel is
dat uiteindelijk bedrijven en huishoudens kunnen beschikken over breedbandige
toegang tot internet en andere communicatie- en informatiediensten. In de
nota «Digitale Delta: e-Europe voorbij» heeft het kabinet daarom
toegezegd na te gaan hoe en in welk tempo dit doel dichterbij kan worden gebracht
en wat dit betekent in termen van overheidshandelen en functioneren van de
markt.Het tempo waarin breedbandige netwerken voor ieder huishouden in Nederland
beschikbaar komen, wordt bepaald in de markt door de combinatie van de vraag
van eindgebruikers (consumenten- en zakelijke markt), de aantrekkelijkheid
van het dienstenaanbod (content en toegang) en de investeringsbereidheid en
-mogelijkheden van kabelmaatschappijen, telecombedrijven en andere infrastructuuraanbieders.
Het beleid van de overheid richt zich op het creëren van randvoorwaarden
waardoor een optimale ontwikkeling van de markt kan plaatsvinden. De overheid
kan tevens op onderdelen door stimuleren en faciliteren invloed uitoefenen
op een optimale benutting van de maatschappelijke en economische voordelen
van breedband. In Europees perspectief doet Nederland het niet slecht3, hoewel ook op de Nederlandse markt het verslechterde
financiële klimaat in de telecomsector merkbaar is.Tegen deze achtergrond is door enkele fracties in de Tweede Kamer in moties4 gevraagd naar de ambitie van het kabinet om versneld
uitrol van breedband tot aan ieders voordeur te helpen realiseren. Ook enkele
organisaties hebben aangedrongen op een actualisering van de overheidsvisie
en op een nationale strategie. Voorbeelden hiervan zijn ISOC, de Commissie
Cerfontaine, Surfnet, EPN en Gigaport. In deze notitie onderzoekt het kabinet
op welke wijze aan de verdere ontwikkeling van breedbandige infrastructuur
en -diensten vorm kan worden gegeven.Kenmerken en voordelen van breedbandWat is breedband? Breedband is een techniek waarmee grote hoeveelheden
data snel verzonden kunnen worden. Het begrip breedband is rekbaar en tijdgebonden:
wat we nu breedband noemen, zal over een aantal jaren smalband zijn. OPTA/NMA
gaan nu bijvoorbeeld uit van alles boven 128 Kbit/s. In het ISOC rapport «Slim
Graafwerk» wordt gesproken over tenminste 10 Mbit/s symmetrisch. Symmetrie
is belangrijk om een grotere interactiviteit mogelijk te maken.Breedband is noodzakelijk om de verwachte sterk groeiende vraag naar capaciteit
op te vangen. Om het belang van breedband vast te stellen is het belangrijk
om te kijken welke toepassingen mogelijk worden met breedband. Voorbeelden van toepassingen die breedbandige capaciteit vragenOnderwijs en onderzoek– Scholieren die via internet toegang hebben tot geluids- en beeldarchieven
van omroepen.– Docenten die interactieve lessen op afstand verzorgen– Onderzoekers die vanaf verschillende locaties aan een project
werken dat veel data en rekenkracht vraagt en op afstand gebruik maken van
zware onderzoeksfaciliteiten.Zorg– Huisartsen die langs elektronische weg in het ziekenhuis gemaakte
röntgenfoto's en scans van hun patiënten kunnen bekijken.– Ouderen en zieken die mede dankzij videobewaking langer thuis
kunnen blijven.Overheid– Burgers en bedrijven die (omvangrijke) overheidsbestanden snel
kunnen raadplegen.(bijv. begrotingen, geografische basisregistratie).Bedrijfsleven– Werknemers die (grootschalig) vanaf huis inloggen op intranetten
van bedrijven en gebruik maken van videoconferencing– Projectontwikkelaars die op verschillende locaties aanwezige geo-informatie
in een keer kunnen oproepen en combineren in driedimensionale beelden.– Architectenbureaus die samen met technische installatie bureaus
vanaf verschillende locaties wijken en gebouw ontwerpen met behulp van driedimensionale
modellen.Persoonlijke communicatie– Beeld en geluid verzenden via e-mail of bijv videoconferencing.(Multi)media– Met een groot aantal mensen tegelijkertijd deelnemen aan een 3D-computerspel.– Previews, fragmenten en complete films of televisieprogramma's
downloaden.– (Audio)visuele archieven raadplegen van omroep, musea e.a.In algemene zin zijn de voordelen van breedband:1. groter gemak: veel grotere snelheden vooral bij gelijktijdig en grootschalig
gebruik (capaciteitsvraag opvangen);2. minder kosten: altijd verbinding en een vast tarief;3. meer mogelijkheden: veel rijkere inhoud (video/ bewegend beeld van
hoge kwaliteit);4. grotere functionaliteit: veel grote interactiviteit: up stream (van
gebruiker) evenveel capaciteit als down stream (van aanbieder).Op dit moment is de behoefte aan snel internet tegen een vast tarief de
belangrijkste drijver van de vraag naar breedbandaansluitingen (via kabel
en ADSL). Slechts in beperkte mate is binnen het huidige dienstenaanbod de
capaciteit voor tweeweg videoverkeer vereist. Echter, toenemende penetratie
van breedbandverbindingen kan leiden tot een nieuwe golf van innovatieve diensten
voor de zakelijke- en consumentenmarkt. De potentiële toepassingen kunnen
een groot maatschappelijk nut hebben – bijvoorbeeld in sectoren als
onderwijs, zorg, media en cultuur – en bijdragen aan economische groei
en een gunstig vestigingsklimaat in Nederland.ProbleemanalyseOp dit moment wordt in Nederland internet via de kabel en via het telefoonnet
aangeboden. Op kleine schaal bieden nieuwkomers (veelal in woningbouwcomplexen)
breedbandige aansluitingen aan waarin ethernet en glasvezel worden gecombineerd. Vraag naar breedband is er nu al, getuige het groeiende marktaandeel van
kabelexploitanten en ADSL-aanbieders. Naast snelheid lijken daarbij vooral
het «flat-rate» en «always on» karakter van internettoegang
aan te spreken. Voor meer geavanceerd gebruik van breedband bestaat nu een
zeer versnipperde marktvraag. Deze rechtvaardigt op dit moment nog geen grootschalige
aanleg van nieuwe breedbandinfrastructuur tot aan iedere woning, bedrijf en
instelling. Verwacht wordt dan ook dat aanbieders eerst zullen investeren
in rendabele (grootstedelijke) gebieden en bedrijvencentra.De mogelijkheden van glasvezel zijn recentelijk belicht in rapporten als
«Slim Graafwerk» en «Breedband voor/door gemeenten».
Verwacht mag worden dat met volgende generaties technologie de beschikbare
bandbreedte op kabel- en telefonienetten verder zal worden vergroot1, maar volgens sommige deskundigen zal dit slechts volstaan
voor een overgangsfase en komt het moment dat de huidige koperen infrastructuur
niet meer aan de vraag kan voldoen, en daarmee de verglazing van de local
loop, onherroepelijk in zicht. Daarmee lijkt glasvezel de meest veelbelovende
en toekomstvaste infrastructuur voor breedbandinternet. Glasvezel heeft het
grote voordeel dat het toekomstvaster is dan de huidige kopernetten vanwege
de vrijwel oneindige capaciteit. Echter, aanleg van een nieuwe glasvezel infrastructuur
is een kostbare aangelegenheid2. Dit geldt in
algemene zin voor de aanleg van nieuwe infrastructuur, omdat de investeringen
worden gedaan voor alle potentiële klanten terwijl slechts een deel daadwerkelijk
de diensten zal afnemen. Bij de uitrol van ADSL of kabelinternet is de situatie
anders. Hier ligt de infrastructuur er grotendeels al en worden er alleen
aansluitkosten gemaakt voor aangeslotenen die daadwerkelijk het product afnemen.
Zeker in het huidige ongunstige financiële klimaat mag niet worden verwacht
dat de markt op korte termijn grootschalig investeert in een nieuwe infrastructuur.
Concurrentie in de telecomsector vindt hoofdzakelijk plaats op diensten en
minder op infrastructuur; er wordt optimaal gebruik gemaakt van het bestaande
netwerk en er wordt slechts beperkt in het aansluitnetwerk geïnvesteerd.
Door ontbundeling van de local loop krijgen weliswaar ook andere partijen
rechtstreeks toegang tot consumenten en bedrijven, maar de bestaande eigenaren
van het kabelnetwerk zullen voorlopig een dominante positie blijven innemen.
Voor hun is het op dit moment economisch niet rendabel hun koper te vervangen
door glasvezel (fiber)3. Nieuwe partijen beginnen
voorzichtig met de uitrol van glasvezel in de local loop, voornamelijk in
dichtbevolkte gebieden, maar alleen het aansluiten van woningcomplexen lijkt
nu economisch haalbaar.Ondanks het ongunstige financiële klimaat is echter wel, met het
oog op de verwachte capaciteitsvraag, een ontwikkeling waarneembaar waarbij
traditionele spelers (telecomaanbieders en kabelaars) en nieuwkomers (bouwbedrijven,
projectontwikkelaars, energiebedrijven, woningbouwcorporaties etc.) zich in
brede zin oriënteren op de mogelijkheden voor «fiber to the home»
(ftth) voor de consument en de mogelijke rol die zij in een businesscase kunnen
spelen. In het kader van het Project Kenniswijk en de daaraan gelieerde Stichting
Stedenlink is meer inzicht ontstaan in de belemmeringen, maar ook in de mogelijkheden
om glasvezel voortvarend uit te rollen in het aansluitnetwerk. Duidelijk is
dat de businesscases voor glasvezel fundamenteel verschillen van de huidige
bestaande businesscases. Vanwege de hoge kosten zal de aanbodketen (ducts,
netwerkoperator, dienstenaanbieder etc.) mogelijk niet langer in één
hand kunnen liggen, maar worden opgeknipt. Deze ontwikkeling kan leiden tot
nieuwe en andere verhoudingen in de markt. Bij deze zoektocht geven de verschillende
betrokken partijen aan behoefte te hebben aan een meer geleide ontwikkeling.
Dit zowel vanuit economisch (efficiency) als sociaal (overlast) oogpunt. Samenvattend kan worden gesteld dat de huidige verhouding tussen vraag
en aanbod misschien nog geen grootschalige beschikbaarheid van breedband vereist,
maar algemeen is de verwachting dat op termijn uitbreiding van capaciteit
nodig is om aan de vraag van dienstenaanbieders en eindgebruikers te blijven
voldoen. Het omgekeerde geldt eveneens: wanneer de infrastructuur «vol
loopt» zal de ontwikkeling van nieuwe diensten en het gebruik achterblijven.Vanuit de ambitie die Nederland heeft neergelegd in «De Digitale
Delta: eEurope voorbij» – koploper zijn in Europa op ICT-gebied –
betekent dit dat de uitrol van breedband een strategische voorwaarde is voor
de verdere ontwikkeling van de Nederlandse economie en maatschappij.Hoofdlijnen overheidsbeleidDe discussies rondom breedband vallen voor een groot deel binnen de kaders
van het bredere overheidsbeleid voor elektronische infrastructuren. Er zijn
vier hoofdlijnen te onderscheiden in het beleid gericht op de ontwikkeling
van moderne en snelle elektronische diensten en infrastructuur.1. De overheid draagt zorg voor een zo gunstig mogelijk investerings-
en innovatieklimaat, zodat de markt haar werk kan doen. Innovatie wordt het
beste gestimuleerd door het creëren van concurrentie op en tussen infrastructuren.
Het kabinet heeft hieraan intensief aandacht gegeven in de afgelopen jaren.
Dit wordt weerspiegeld in de (veelal Europese) regulering en het toezicht
op de telecomsector, de (aanstaande) wetgeving voor toegang van omroepaanbieders
en internetproviders tot de kabel en de uitgifte van vergunningen voor het
gebruik van digitale etherfrequenties. Het bouwbesluit is gewijzigd om een
level playing field voor kabel, satelliet en anderen te waarborgen. Ook de
komende periode blijft bevordering van eerlijke concurrentie, marktwerking
en keuzevrijheid voor de eindgebruiker een leidraad in het Europese telecombeleid.2. De overheid of (semi) publieke sector in de rol van launching customer.
Bij gebruik van ICT in de publieke sector, waaronder ook infrastructuur, is
natuurlijk eerste doel de verbetering van kwaliteit, effectiviteit en efficiency
van de publieke sector zelf. Maar een belangrijk nevendoel is het genereren
van vraag naar kennis en innovatieve toepassingen van ICT. Zo ontstaat een
groter draagvlak, een kritieke massa voor de ontwikkeling van informatiemaatschappij
en kenniseconomie. Naast elektronische dienstverlening door de overheid is
de invoering van ICT in het onderwijs in dit kader van belang.Kennisnet verbindt scholen, contentleveranciers
en onderwijsgerelateerde organisaties door middel van een beheerd en breedbandig
computernetwerk met elkaar, en op een eenvoudige en veilige wijze met internet1.3. De overheid stimuleert de totstandkoming van geavanceerde experimenten
of omgevingen voor elektronische diensten en infrastructuur.• Het ministerie van V&W levert met het Kenniswijk-experiment
een bijdrage aan de ontwikkeling van breedbandinfrastructuur en breedbandige
diensten voor de burger.• Gigaport is een grootschalig initiatief van de ministeries van
EZ, V&W en OC&W, dat zich met name richt op de ontwikkeling van geavanceerde
en innovatieve Internettechnologie, zowel op het terrein van het netwerk als
de diensten. In het kader van Gigaport wordt een nieuw nationaal onderzoeksnetwerk
aangelegd (incl. internationale verbindingen) en vindt onderzoek plaats naar
nieuwe internettechnologieën en -diensten (budget f 142 mln.). Innovatie
van de netwerktechnologie wordt daarnaast gestimuleerd vanuit het wetenschappelijk
onderzoek. Behalve in het kader van Gigaport (Telematica Instituut) vindt
dat onderzoek (telecommunicatie, opto-elektronica) vooral plaats
aan de technische universiteiten. Het kabinet zet in op versterking van dit
onderzoek.• Uiteraard is er ook op lokaal niveau sprake van breedbandinitiatieven.
De koplopers op breedbandgebied hebben zich verenigd in de Stedenlink. Binnen
dit platform, gecoördineerd door het ministerie van V&W, wisselen
de deelnemende gemeenten lokaal opgedane kennis uit1.• Een aantal breedbandpilots, die in de Voortgangsrapportage De Digitale
Delta zijn aangekondigd en momenteel in voorbereiding zijn, moet zicht geven
op de mogelijkheid voor het rijk en andere overheden om de organisatie van
uitrol van breedbandinfrastructuur te ondersteunen. Doel van de proeven is
na te gaan onder welke voorwaarden marktpartijen gestimuleerd kunnen worden
om versneld breedband uit te rollen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar
zaken als vraagbundeling (met name van grote gebruikersgroepen) en organisatorische
aspecten. Naast de individuele pilots is het van belang dat de opgedane kennis
en ervaring wordt gebundeld en ter beschikking komt van andere gemeentes en
organisaties. De pilots moeten dit jaar van start kunnen gaan (budget f 15
mln.).• Het ministerie van BZK gaat op dit moment de mogelijkheden na om
het zelforganiserend vermogen van met name burgers te stimuleren, waardoor
zij beter in staat zijn om hun behoefte aan breedband te organiseren. Deze
subsidie is er met name op gericht om achterstandswijken en minderheden in
grote steden de mogelijkheden te bieden tot het verbeteren van hun leefomgeving.• De markt zelf creëert uiteraard ook de nodige plekken waar
leveranciers en gebruikers van geavanceerde informatie en communicatietechnologie
elkaar vinden. In Hilversum en Amsterdam zijn bijvoorbeeld belangrijke clusters
van media en internetbedrijven te vinden.4. De overheid stimuleert de ontwikkeling van «content»diensten
(te onderscheiden van toegang en communicatiediensten) op internet voor een
algemeen publiek en voor gebruik in onderwijs en onderzoek. Langs deze weg
wordt bovendien niet alleen economisch, maar ook het maatschappelijk en cultureel
potentieel van ICT benut. Onder meer in het kader van Kenniswijk, Kennisnet,
de Elektronische Overheid, cultuur en mediabeleid en participatieprojecten
van de ministeries van BZK en VWS is al sprake van beleidsmatige aandacht
voor content-ontwikkeling. Het komende jaar wil kabinet sterker en meer in
samenhang inzetten op contentontwikkeling2. Daarbij
zal in het bijzonder ook naar stimuleringsmogelijkheden voor breedbandige
toepassingen worden gekeken.Nieuwe impulsenDe afgelopen periode is al het nodige in gang gezet om de totstandkoming
van breedbandige infrastructuur en diensten te stimuleren. Het kabinet is
echter van mening dat aanvullend op korte termijn extra en gerichte inspanningen
moeten worden verricht om de ontwikkelingen in de markt te faciliteren. De
markt is in beweging en oriënteert zich op de verdere ontwikkeling van
breedband. Hierbij is een aantal aspecten, die bij een versnelde ontwikkeling
van breedband hoe dan ook moeten worden aangepakt, naar voren gekomen, waar
het kabinet aandacht aan wil schenken. In verschillende rapporten en door
verschillende organisaties zijn op dit punt reeds voorstellen gedaan.1. GraafproblematiekEen betere coördinatie van graafwerkzaamheden bij de aanleg van infrastructuur
zou kunnen bijdragen aan efficiëntere uitrol van infrastructuur en vermindering
van overlast voor omwonenden. Hier ligt nadrukkelijk een rol voor
de gemeenten, maar dit aspect zal ook in de breedbandpliots van het kabinet
worden belicht.2. Nieuwbouwlocaties:De situatie bij nieuwbouw biedt bijzondere mogelijkheden omdat daar vanaf
nul wordt begonnen met de aanleg van (ICT)infrastructuur. De (gemeentelijke)
overheid zal de betreffende aanleg actief bevorderen. In de breedbandpilots
zal dit aspect ook aandacht krijgen.3. VraagbundelingBinnen de eerder genoemde breedbandpilots zal vraagbundeling een belangrijk
element zijn. De kennis die in de pilots wordt opgedaan over de wijze waarop
die gebundelde vraag kan worden gegenereerd zal dan ook breder beschikbaar
moeten komen voor andere gemeenten, instellingen en bedrijven.4. Andere stimulansenNaar analogie van de PC-privé-regelingen wordt door partijen voorgesteld
breedband aansluitingen op vergelijkbare wijze aantrekkelijker te maken voor
consumenten. Daarbij zouden dan ook werkgevers een rol kunnen spelen. Het
kabinet wil deze mogelijkheden verder verkennen.ExpertgroepNaast bovenstaande aspecten zijn er enkele belangrijke strategische vragen
die een nadere afweging en onderbouwing vergen:– wat zijn de technologische en economische ontwikkelingspotenties
van huidige en nieuwe infrastructuren?– wat is het verwachte en gewenste tempo bij de realisering van
een breedbandig netwerk?– hoe kunnen private investeringen worden gestimuleerd?Dit zijn vragen die de overheid niet alleen kan beantwoorden maar waarvoor
de inbreng en visie van marktpartijen en experts noodzakelijk is. Daarom zal
het kabinet nog dit jaar een nationale breedband Expertgroep instellen, bestaande
uit vertegenwoordigers van publieke en private partijen, die bovenstaande
vragen moet beantwoorden. Opdracht voor de Expertgroep is het formuleren van
gemeenschappelijke uitgangspunten voor breedbandontwikkeling. Op basis van
economische en technologische analyses van de factoren die op korte en middellange
termijn een positieve of negatieve invloed hebben, kunnen economische scenario's
worden opgesteld. Vervolgens kunnen op basis daarvan concrete aanbevelingen
worden gedaan voor maatregelen en acties voor markt en overheid voor de mogelijke
ontwikkelingspaden.De Expertgroep zal binnen een half jaar na de start haar bevindingen rapporteren.BOUWSTENENNOTITIE «ICT IN HET ONDERWIJS»Waarom kabinetsprioriteit?Hoewel de afgelopen jaren belangrijke basisvoorwaarden voor een gezonde
economische ontwikkeling zijn vervuld, is het de vraag of de fundamenten van
de Nederlandse economie stevig genoeg zijn om toekomstige uitdagingen, met
name de ontwikkeling naar een kennissamenleving, echt te kunnen oppakken.
De economische groei van de afgelopen jaren werd vooral bepaald door de toegenomen
werkgelegenheid. Voor een blijvend voorspoedige ontwikkeling is echter krachtige
productiviteitsgroei noodzakelijk. De afgelopen jaren stagneerde deze en ons
voorland is eerder een afnemende groei of zelfs afname van het arbeidsaanbod.
Om deze productiviteitsgroei mogelijk te maken zijn forse investeringen
noodzakelijk in de bron van productiviteit: kennis. Investeren in het (onderwijs-)leerproces
én wetenschap is het parool. Dit is temeer nodig in het licht van de
ambities die het kabinet, aansluitend bij de lijnen die de Europese Raad in
Lissabon (maart 2000), heeft geformuleerd. Nederland wil behoren tot de kopgroep
in Europa dat op zijn beurt de meest dynamische en competitieve regio in de
wereld moet worden.Onmiskenbaar is informatie- en communicatietechnologie (ICT) een van de
zeer weinige technologiegebieden die – nu al sterk waarneembaar –
bepalend zijn voor de economische ontwikkeling. Niet voor niets heeft de Europese
Raad met name van dit terrein een speerpunt gemaakt. Steeds meer terreinen
van het maatschappelijk leven worden er steeds sterker door beïnvloed.
Om economische groei te bevorderen, ja zelfs mogelijk te maken, is het noodzakelijk
dat alle burgers zich vaardigheden op ICT-terrein eigen kunnen maken. Niet
alleen zij, die deze vaardigheden, op allerlei competentieniveaus, in hun
werk nodig hebben. Buiten kijf staat dat voor een goed innovatieklimaat een
goed opgeleide en breed inzetbare beroepsbevolking volstrekt onmisbaar is.
Het investeren in mensen dient er óók toe sociale uitsluiting
te voorkomen en allen de mogelijkheden te bieden om aan het maatschappelijk
leven deel te hebben. ICT-competenties kunnen daar ook aan bijdragen. Onderwijs –
van basisonderwijs tot en met hoger onderwijs, van regulier onderwijs tot
«levenslang leren» – speelt hierin een essentiële rol.Hoe belangrijk het ontwikkelen van ICT-vaardigheden ook is, het gaat wat
het onderwijs betreft om veel meer dan dat. Steeds duidelijker wordt het belang
van ICT als «enabling technology» voor vergaande vernieuwing en
transformatie van het onderwijs op het niveau van de leerprocessen. Het onderwijs
zal door het didactisch gebruik van ICT sterk kunnen veranderen, hetgeen een
veel verder strekkende betekenis heeft dan het ontwikkelen van ICT-vaardigheden
voor de arbeidsmarkt.De afgelopen jaren heeft het kabinet grote inspanningen geleverd om het
gebruik van ICT in het onderwijs (van PO tot HO) te stimuleren en daarmee
een goede basis gelegd. Om Nederland in de mondiale kopgroep te brengen is
echter aanzienlijk méér nodig, en wel op de volgende punten:– ontwikkeling van educatieve software;– bevordering van de deskundigheid van docenten;– ontwikkeling van onderwijsmethoden die zijn toegesneden op het
benutten van ICT;– ontwikkeling virtueel hoger onderwijs.– landelijke en lokale ICT-voorzieningen.Het kabinet heeft ook met de Taskforce Werken aan ICT (Risseeuw) het tekort
aan ICT-competenties hoog op de agenda geplaatst. Dat tekort bleek dramatisch
en blijft groot ondanks de – ongetwijfeld tijdelijk – terugvallende
ICT-sector.Waar staan we nu?Met de uitvoering van de projecten «Investeren in voorsprong»
en «Onderwijs on line» is bereikt dat Nederland in mondiaal perspectief
een goede positie heeft bereikt; met name als het gaat om de infrastructurele
randvoorwaarden, zoals hardware, netwerken en dergelijke. Over de voortgang
van Onderwijs on line wordt tweemaal per jaar
gerapporteerd aan de Tweede Kamer, de meest actuele informatie is beschikbaar
op www.ictonderwijs.nl. Eind 2001 beschikken alle
scholen in PO, VO, BVE en de lerarenopleidingen over een snelle toegang tot
de portalsite www.kennisnet.nl en daarmee tot
internet. De bestuurlijke verantwoordelijkheid voor deze portalsite berust
bij de organisaties van bestuur en management uit het veld. Zij
richten daartoe een stichting op die moet zorgen voor een kwalitatief hoogwaardig
aanbod van content voor het onderwijs. Hoewel er grote verschillen zijn hebben
alle scholen inmiddels de beschikking over een ICT-infrastructuur. Om de positie
van het onderwijsveld als consument van ICT-gerelateerde producten en -diensten
te versterken hebben de organisaties van bestuur en management in PO en VO
de stichting ICT op school opgericht die de samenwerking tussen scholen en
instellingen onderling en met lokale overheden en bedrijven gaat ondersteunen.
Zo kunnen scholen van elkaar leren en schaarse deskundigheid en diensten efficiënt
inzetten. Het grootste deel van de leraren beschikt inmiddels over basisvaardigheden
om ICT te gebruiken in de klas. De markt voor de ontwikkeling van educatieve
programmatuur komt steeds meer op gang. Met vier grote educatieve uitgeverijen
is afgesproken dat ze ruim 200 sites, horend bij bestaande onderwijsmethoden
via kennisnet beschikbaar zullen stellen. Met de subsidieregeling ICT-projecten
in het onderwijs is een impuls gegeven aan de ontwikkeling van educatief materiaal.
Daarnaast zijn acht expertisecentra bezig met het verzamelen en verspreiden
van informatie en het begeleiden van innovatieve projecten op het gebied van
educatieve programmatuur.Er is veel bereikt maar daarmee zijn we er nog niet. Zeker niet als het
gaat om aandachtsgebieden als de didactische vaardigheden van docenten, op
onderwijs toegesneden programmatuur en de integratie van ICT in leerprocessen.
De meest recente ICT-monitor (1999/2000) en het Onderwijsverslag van de Inspectie
laten dat zien.Het project «Onderwijs on line» loopt in 2002 af, en dient
te worden opgevolgd door een brede inspanning, gericht op het stimuleren van
het gebruik van ICT om het onderwijsproces te verbeteren en te vernieuwen.
De opvolger van «Onderwijs on line» zal recht moeten doen aan
sectorale verschillen in het onderwijs. Aspecten hierbij zijn de verdere ontwikkeling
van educatieve methoden, de scholing van docenten en het verbeteren en vernieuwen
van de ICT-toerusting van de scholen. Verdere inspanning blijft geboden. Zowel
op centraal als decentraal niveau. De scholen zijn verantwoordelijk voor de
integratie van ICT in het onderwijs en zullen verzekerd moeten zijn van de
daartoe benodigde koopkracht. De rol van de overheid is vooral het faciliteren
van de scholen bij die integratie en het in gang zetten van ontwikkelingen
die de individuele school te boven gaan.Het ICT-beleid voor het hoger onderwijs is beschreven in HOOP2000. Het
hoger onderwijs laat een snelle ontwikkeling zien op het gebied van virtueel
onderwijs en ICT. Zo is de digitale universiteit tot stand gekomen, een initiatief
van een consortium van hogescholen en universiteiten, waar de overheid aan
bijdraagt. Doel ervan is de ontwikkeling en exploitatie van hoger onderwijs
in een elektronische leeromgeving en de implementatie van innovaties in het
hoger onderwijs. SURFnet verbindt de netwerken van universiteiten, hogescholen,
onderzoekscentra, academische ziekenhuizen en wetenschappelijke bibliotheken
met elkaar en met andere netwerken in Europa en de rest van de wereld. Om
ICT-gebruik in het hoger onderwijs te stimuleren is door de stichting SURF
met steun van OCenW het programma SURF-Educatief opgezet. Dat programma heeft
tot doel het stimuleren van innovatieve projecten in het hoger onderwijs op
het gebied van toepassing van ICT. Het Gigaport-project is op stoom, waardoor
instellingen voor hoger onderwijs op een gigabit-netwerk worden aangesloten.Ook binnen het hoger onderwijs liggen evenwel nog forse uitdagingen met
name op het terrein van de ontwikkeling van virtueel onderwijs en de verdere
opwaardering en aansluiting (last mile) van het Gigaport netwerk.Het kabinet heeft de aanbevelingen van de taskforce Risseeuw ter harte
genomen en ook in het onderwijs een viertal acties gestimuleerd die het tekort aan ICT-deskundigen moeten helpen terugdringen. Deze acties
(versterking ICT-traject in het MBO, duale HBO-opleiding voor de ict-sector,
informatica in niet-informatica-opleidingen (WO) en de netwerkacademie: Acadoo)
zijn intussen in uitvoering genomen.Uitdagingen voor de toekomstGegeven de Nederlandse ambitie om tot de kopgroep in Europa te behoren
staan de volgende doelstellingen voorop:– Alle onderwijsinstellingen zijn in staat «lerenden»
voor te bereiden op het functioneren in de maatschappij en in het bijzonder
op een arbeidsmarkt waarin bedrijfsprocessen steeds meer digitaliseren.– Er komen voldoende mensen beschikbaar met de vereiste ICT-competenties
op de verschillende opleidingsniveaus.– ICT wordt zo effectief mogelijk ingezet voor de verbetering en
transformatie van leerprocessen en daarvoor wordt de noodzakelijke wetenschappelijke
kennis ontwikkeld en overgedragen aan het veld.– De markt voor educatieve software moet worden gestimuleerd. Ontwikkeling
van die markt is voorwaarde voor evenwichtige en gevarieerde transformatie
van het onderwijsleerproces.– Een breed en transparant aanbod van virtueel onderwijs wordt tot
stand gebracht om aan de toenemende scholingsbehoefte te voldoen. In het hoger
onderwijs wordt daartoe de samenwerking versterkt.Om deze doelstellingen te realiseren, is het noodzakelijk dat voldoende
en zo veel mogelijk «state of the art» hardware en software beschikbaar
zijn, moet er «on line» gewerkt kunnen worden en moeten docenten
adequaat zijn toegerust. Om dit te kunnen realiseren zijn forse inspanningen
nodig, vooral binnen de scholen, maar ook bij de verschillende overheden.Deze doelstellingen hebben al geleid tot voorstellen in het kader van
ICES-3 en ICES-KIS-3. Om ze te realiseren zullen aanzienlijke bedragen nodig
zijn; uiteraard wordt het realisatietempo bepaald door de mate waarin middelen
ter beschikking komen.De volgende actielijnen worden noodzakelijk geacht.Effectieve inzet van ICT in het leerprocesEssentiële voorwaarde voor leerprocessen die de kenniseconomie ondersteunen,
is de ontwikkeling en verspreiding van kennis over die leerprocessen en in
het bijzonder over de rol die ICT kan spelen om deze te vernieuwen en te transformeren.
In de afgelopen periode zijn de ICT-voorzieningen voor het onderwijs steeds
beter geworden, maar de feitelijke transformatie van het leerproces laat nog
op zich wachten. Het didactisch gebruik van ICT in het leerproces, zodanig
dat ICT het leerproces ondersteunt en vernieuwing mogelijk maakt, blijkt ook
het probleem in andere landen die op dit gebied voorop lopen. Gebrek aan inzicht
in de didactische mogelijkheden van ICT blijkt een belangrijk knelpunt. Daarom
is de komende tijd een extra inspanning nodig gericht op kennisontwikkeling
en kennisoverdracht op dit terrein. Centrale probleemstelling zou daarbij
kunnen zijn: Hoe kan ICT de benodigde transformatie van het leerproces faciliteren
en versnellen, teneinde ervoor te zorgen dat het (onderwijs-)leerproces zijn
rol als motor van de kenniseconomie adequaat kan vervullen? Voor het aanpakken
van deze problematiek zou een slagvaardige alliantie moeten worden gevormd
van actoren op het terrein van ICT en leerproces (onderzoekers, onderwijsveld
en bedrijfsleven) die de verantwoordelijkheid neemt voor de ontwikkeling van
een gericht onderzoeksprogramma, het opzetten van experimenten en brede kennisoverdracht.
Het gaat er hierbij om de leemtes in kennis over ICT en het (onderwijs-)leerproces
te vullen. Op basis van deze kennisontwikkeling kan de implementatie van ICT
in het leerproces dan worden versneld. Ook het hoger onderwijs dient hierbij
betrokken. Daar lopen al een aantal initiatieven op het terrein
van het virtueel onderwijs (de digitale universiteit, SURF-Educatief, HBO-leerhuis,
etc.).Dat blijft de komende tijd ook extra inspanning vergen teneinde de mogelijkheden
voor «een leven lang leren» uit te breiden en te verbeteren. De
resultaten van verder onderzoek naar de toegevoegde waarde van ICT in het
onderwijs zullen bepalend zijn voor de mate waarin middelen beschikbaar komen.In het verlengde van de al ondernomen activiteiten wordt voor de ontwikkeling
van educatieve software die optimaal het onderwijsproces ondersteunt (combinatie
van oefenen, instructie, toetsen, vorderingregistratie) en optimaal gebruik
maakt van de bandbreedte, gedacht aan de opzet van een stimuleringsprogramma.Groei van het aantal ict-deskundigenDe inspanning om meer deltawerkers voor de delta beschikbaar te krijgen
worden met kracht voortgezet. De komende tijd zullen de acties binnen MBO,
HBO en WO zoals aanbevolen door de taskforce Risseeuw verder worden geïmplementeerd
en gestimuleerd vanuit het ICT-punt bij de stichting Axis. In het wetenschappelijk
onderwijs wordt ingezet op de versterking van het ICT-onderzoek (taskforce
Lepair) en daarmee op een groei van het aantal onderzoekers en ICT-experts.Versterking van de ICT-voorzieningen en -infrastructuur
voor het onderwijsOm de gestelde doelen te realiseren is het, in vervolg op «Onderwijs
on line», noodzakelijk om de ICT-infrastructuur op een zo hoog mogelijk
peil te houden om zo de mogelijkheden die ICT biedt, ten volle te kunnen benutten.
Dit betreft hardware en software binnen de scholen en de aansluiting tot aan
de voordeur van alle onderwijsinstellingen op een breedbandig netwerk Ook
adequate scholing van de docenten is noodzakelijk evenals het stimuleren van
de ontwikkeling van educatieve methoden:Meer specifiek gaat het om:– De aansluiting van 12 000 instellingen, van primair onderwijs
tot en met het hoger onderwijs, op een breedbandig netwerk. Een breedbandnetwerk
kan grote hoeveelheden informatie tegelijkertijd met grote snelheid verwerken.
Dat biedt onderwijsinstellingen de mogelijkheid om geavanceerde applicaties
te gebruiken, zoals bewegende beelden en realistische simulaties. Voorwaarde
is, dat tussen de onderwijsinstellingen en het bestaande breedbandnetwerk
(de zgn. backbone) een snelle verbinding wordt gelegd (de «last mile»).
Op dit moment worden in enkele regio's pilot-projecten voorbereid, waarin
gepoogd wordt een breed scala van maatschappelijke instellingen en organisaties
te betrekken. Daarnaast is een extra inspanning nodig om het breedbandnetwerk
voor het hoger onderwijs en onderzoek (GigaPort/SURFnet) – inclusief
de aansluitingen – verder op te waarderen.– Het treffen van goede voorzieningen binnen de instellingen. Deze
omvatten pc's, lan's, randapparatuur en educatieve software. Het streven moet
zijn om een pc-dichtheid te bereiken die optimaal is in het licht van de geformuleerde
ICT-eindtermen.– Scholing van docenten om ze in staat te stellen ICT in hun onderwijs
in te passen. Het streven is om in een periode van 4 jaar alle docenten bij
te scholen op het terrein van ICT en didactiek.Ontwikkeling van een langetermijnvisie voor e-learningHet staat wel vast dat het onderwijs de komende tijd sterker zal veranderen
dan sinds mensenheugenis het geval is geweest. ICT biedt het onderwijs
vele kansen en mogelijkheden. Het is een hulpmiddel en een katalysator voor
vernieuwing en verbetering van onderwijs, waarin de«lerende» centraal
staat en zijn individuele capaciteiten tot ontwikkeling worden gebracht.Het is nodig deze ontwikkelingen, waarvan soms zelfs de contouren nog
niet helder zijn, niet over ons te laten komen, maar er actief mee vorm aan
te geven. Het is zaak dat de Nederlandse onderwijsinstellingen in staat zijn
de uitdaging aan te gaan om de kwaliteit van het onderwijs met ICT te versterken
en zo lerenden optimaal voor te bereiden op het functioneren binnen een kennissamenleving.Deze uitdaging wordt ten dele opgepakt met de eerder beschreven actielijn Effectieve inzet van ict in het leerproces. Maar er speelt
meer want de verwachte grote veranderingen in het leerproces werken door op
tal van fronten. Behalve kansen zijn er ook bedreigingen. Hoe garanderen we
straks kwaliteit en toegankelijkheid? Welke actoren spelen straks welke rol?
Welke randvoorwaarden (juridische en andere) moeten worden gesteld? Onderwijs
on line loopt halverwege 2002 af. Onder wat voor condities (verantwoordelijkheden,
rol van de scholen en de geledingen daarbinnen) geven we daar een vervolg
aan? Welke rol kan en moet OCenW straks vervullen?Naar de toekomst...Om een antwoord te vinden op deze vragen en beleidslijnen voor de toekomst
te kunnen formuleren heeft OCenW een interactief proces opgezet.Dit proces «ICT na 2002» heeft – in het verlengde van
de ICES-3 en ICES/KIS-3 voorstellen – als doelstelling: Kaders voor het ICT-beleid voor de periode ná 2002 ontwikkelen, o.a.
als input voor het regeerakkoord en voor het beleid vanaf 2002 en versterking
van de samenhang in het ICT-beleid van OCenW. Overigens is de bedoeling
van het project «ICT na 2002» niet te komen tot één
beleidslijn, maar veeleer om een aantal scenario's uit te werken.Over de contouren van het nieuwe beleid – waarbij het voortouw waarschijnlijk
nog meer bij het onderwijsveld zelf zal komen te liggen als drager van innovatie –
zal worden gerapporteerd in februari/maart 2002. Dat gebeurt met de eerstvolgende
brede voortgangsrapportage Onderwijs on line waarin tevens de resultaten zullen
worden gemeld van de ICT-monitor 2000/2001. Dit nieuwe beleid zal waarschijnlijk
op zijn vroegst in 2003 kunnen worden geïmplementeerd afhankelijk van
de besluitvorming hierover in het kabinet.BOUWSTENENNOTITIE ELEKTRONISCHE OVERHEID: VAN PILOTS NAAR
GROOTSCHALIGE IMPLEMENTATIEWaar hebben burgers en bedrijven behoefte aan?«The most important benefit from e-government is considered to be
the time saved by constituents in interacting with governments, followed by
cost savings for the public sector, better service levels, increase of transparency,
openness and accountability and finally, increase of trust.»Gartner Research, mei 2001Een dynamische samenleving en een sterke economie vergen een eerste klas
overheid, die service gericht opereert richting burgers, bedrijven en organisaties,
die snel en accuraat handelt en beslist, betrouwbaar en voorspelbaar is en
het bedrijfsleven niet lastig valt met vermijdbare administratieve lasten
en regels.1 De kwaliteit van de publieke instituties
scoort hoog op de lijst van criteria op basis waarvan bedrijven beslissen
waar zich te vestigen en waar te investeren. De samenleving wordt steeds complexer en de overheid wordt steeds vaker op haar presterende, verzorgende,
ordenende en sturende functies aangesproken. Het verwachtingspatroon ten aanzien
van de overheid is gestegen. Burgers ervaren een betere en snellere service
van het bedrijfsleven en zien hoe buitenlandse overheden bij hun dienstverlening
gebruikmaken van ICT. Niet of onvoldoende inspelen op de enorme ICT-mogelijkheden
zou de geloofwaardigheid van de (Nederlandse) overheid ernstig aantasten.
Het is dan ook onontkoombaar dat de overheid zich transformeert tot een elektronische
overheid. De elektronische overheid is evenwel geen doel op zich is, maar
een middel. Het doel van het op grote schaal toepassen van ICT bij de overheid
is een efficiëntere, effectievere en klantvriendelijkere overheid.Mede door de sterke opkomst van ICT wordt het overheidsoptreden transparanter,
inzichtelijker. Dat betekent een elektronische overheid waarbij de burger
meer «aan de knoppen» komt te zitten. Dat geldt voor de democratie,
de dienstverlening en de overheidsorganisatie zelf en dat stelt de overheid
voor grote uitdagingen. In deze kabinetsperiode is hier al menig initiatief
op ondernomen. Een groot aantal projecten en trajecten is in gang gezet, die
op zichzelf veelal pas in de volgende kabinetsperiode echt zullen «renderen».
Veel is ook al gerealiseerd1, maar veel meer
moet nog gebeuren om tot een echte elektronische overheid te komen die beter
presteert op de overheidsfuncties.De fundamenten van het huis van de elektronische overheid (ELO) zijn in
deze kabinetsperiode gelegd. Zaak is nu om het ELO-huis stevig verder op te
bouwen:• zodat het dak van het ELO-huis, de elektronische dienstverlening
van de overheid richting particulieren, bedrijven en organisaties alsmede
de elektronische participatie van burgers bij het openbaar bestuur, waterdicht
afgebouwd wordt (par. 2).• zodat de gegevensstructuur van de overheid zodanig wordt dat de
overheid veel meer gebruik gaat maken van de gegevens die elders binnen de
overheid al beschikbaar zijn (zie par. 3)• zodat veilig over Internet met de overheid gecommuniceerd kan worden
en burgers, bedrijven e.d. zich elektronisch kunnen identificeren (zie par.
4)Elektronische dienstverlening, toegankelijkheid en e-democracy«The Netherlands has made creditable progress in moving government
service delivery online» Accenture, eGovernment Leadership, april 20012Elektronische dienstverleningLange tijd gold de paradox dat overal de effecten van computers c.q. ICT
zichtbaar werden behalve in de productiviteits-statistieken. Net zoals bij
de introductie van elektriciteit, blijkt ook ICT een lange incubatietijd nodig
te hebben om tot volle wasdom te komen.3 Die
tijd is evenwel nu aangebroken. Vanaf halverwege de jaren negentig zien we
met de doorbraak van Internet, e-mail en andere ICT-toepassingen een sterke
stijging van de arbeidsproductiviteit in het bedrijfsleven, vooral bij op
«informatie draaiende» sectoren als banken en verzekeringsmaatschappijen.
Minder mensen kunnen door gebruik te maken van ICT meer produceren, terwijl
de klant sneller en op maat wordt geholpen. Dat geldt niet alleen in het bedrijfsleven,
maar ook voor de overheid. Bij uitvoerende overheidsorganisaties als de Belastingdienst,
CBS, InformatieBeheerGroep en SVB zien we dergelijke effecten: een beter product
met minder mensen.Goede overheidsdienstverlening is van groot belang, niet alleen economisch
gezien, maar ook vanuit democratisch oogpunt. De kwaliteit van de dienstverlening
is een belangrijke factor voor vertrouwen van burgers in de overheid.
Transacties met de overheid moeten snel en accuraat kunnen worden afgehandeld.
Internet/e-mail maken het nu mogelijk om los van tijd en plaats met de overheid
tot zaken te komen. Het real time en on line elektronisch zakendoen met de
overheid is een duidelijk voorbeeld hoe ICT kan leiden tot lagere transactiekosten.
Onderzoek van het Nederlands Economisch Instituut (NEI) geeft aan dat de structurele
baten van ICT-investeringen bij de overheid de (eenmalige) kosten vele malen
overtreffen1. Elektronisch zakendoen met de overheid
leidt immers tot aanzienlijk lagere wacht- en doorlooptijden voor de klant
en grote efficiencywinsten voor de gemeenten, provincies, departementen en
zelfstandige bestuursorganen als het gaat om het aanvragen en verstrekken
van vergunningen, uitkeringen, subsidies, etc.Het is mogelijk dat de overheid 24 uur per dag, 7 dagen per week bereikbaar
wordt, betere producten levert en minder administratieve lasten veroorzaakt.
Hiertoe dienen de diverse overheidsorganisaties inzichtelijke Internetsites
op te zetten, formulieren en andere frontoffice gerichte activiteiten elektronisch
aan te bieden, alsmede de werkprocessen in de backoffice opnieuw in te richten,
bestanden te digitaliseren en te koppelen en het elektronische verkeer tussen
de overheid en de klant te beveiligen. In de huidige regeerperiode is hier
een begin mee gemaakt. Zo zijn nu meer dan driehonderd gemeenten aan de slag
om met BZK-subsidie een productencatalogus te implementeren op hun site, die
op een vraaggerichte wijze informatie geeft over (het aanvragen van) gemeentelijke
producten als vergunningen, subsidies en documenten. Terwijl in 1998 nog maar
een handjevol gemeenten online was, zullen eind 2002 alle 500 gemeenten een
eigen Internetsite hebben. Ook de doelstelling om 25% van de overheidsdienstverlening
elektronisch te kunnen laten verrichten, wordt gehaald. Eind 2000 bedroeg
het gemiddelde al 18% (13% bij de gemeenten en 32% bij het rijk).Bij voortzetting van huidig beleid met huidig budget lijkt een beperkte
doorgroei in de periode tot 2006 mogelijk. Hiertoe wordt het beleid richting
gemeenten verder doorgezet met onder meer nieuwe subsidieregelingen, vraaggerichte
elektronische loketten (Overheidsloket 2000) en met de zgn. super-pilots in
de voorbeeld-gemeenten Eindhoven/Helmond, Enschede en Den Haag. Deze gemeenten
moeten zorgen voor een zo volledig mogelijk aanbod van elektronische diensten,
waarbij de nadruk ligt op integratie van de gemeentelijke websites, de «frontoffice»,
met alle opgeslagen data in de «backoffice», zodat er geautomatiseerde,
elektronische transacties van diensten tot stand komen. (Zie de bijlage voor
de beoogde schematische aanpak.) Bij dit beleid wordt derhalve een vraaggerichte
aanpak gehanteerd: waar hebben burgers en bedrijven behoefte aan? Deze vraaggerichte
benadering is in lijn met de «ketenomkering» waar als gevolg van
huidige ICT-revolutie sprake van is. Niet langer is het aanbod alles bepalend,
maar de vraag; ook bij de overheid.Een grootschalige echt efficiency verhogende geautomatiseerde afhandeling
van de bulk aan publieke diensten wordt met het huidige beleid echter niet
bewerkstelligd. Daarvoor is het noodzakelijk dat de organisatie achter de
frontoffice een grondig reorganisatie- en omscholingstraject ondergaat.Voor veel diensten geldt dat een loket eigenlijk niet nodig zou moeten
zijn, maar dat burgers en bedrijven – indien gewenst – pro-actief
door de overheid op hun rechten en plichten worden gewezen. Voorbeelden van
deze benadering waarbij de overheid al pro-actief optreedt en waar dus geen
aanvraag van de burgers aan vooraf gaat, zijn het jaarlijks toekennen van
kinderbijslag en «Zalmsnip». Door middel van pilots zal worden
onderzocht welke andere overheidsdiensten pro-actief verleend kunnen worden
en aan welke randvoorwaarden deze dienstverlening moet voldoen. De site www.overheid.nl is heringedeeld. De gebruiker kan nu door het
intikken van z'n postcode snel bij informatie komen van overheids-instellingen
in de buurt. Deze site, die zo'n 10 000 keer per dag bezocht wordt, kreeg
van het blad Binnenlands Bestuur als enige vier sterren.Ten aanzien van verschillende overheidsectoren zijn er legio mogelijkheden
om met inzet van ICT de betreffende productieprocessen efficiënter en
de dienstverlening klantvriendelijker te maken. Schematisch kan de productie
van de collectieve sector (de overheid in brede zin) worden onderverdeeld
in drieën:1. bestuurswerkzaamheden van rijk, provincie,
gemeenten, waterschappen en rechterlijke macht. Om een kwalitatief hoogstaand
niveau van openbaar bestuur in stand te kunnen houden, heeft de overheid als
kennisintensieve en -producerende organisatie veel informatie in huis, maar
heeft zij ook veel informatie uit haar omgeving nodig. Een goed kennisbeheer,
ondersteund door ICT, vergroot het responsieve vermogen van de overheid. Het
toegankelijk maken van (overheids) informatie, via vaststaande ordeningsprincipes
ondersteund door specifieke intranetten voorzien van krachtige zoekmachines,
zoals RYX voor de rijksoverheid en GemNet voor de gemeenten, zorgt voor de
beschikbaarheid van de benodigde en gecombineerde (overheids)informatie. Kennismanagement,
het benutten en daardoor vernieuwen van bestaande kennis, zorgt voor het efficiënter
en effectiever plaatsvinden van bestuurswerkzaamheden.«ICT is een onmiskenbaar element in de vormgeving van kennismanagement.
Zonder kennismanagement kan er geen borging van kwaliteit zijn. Dat is nu
onvoldoende het geval binnen de overheid.»Commissie Van Rijn (2001), bijlagen, blz 1002. Inzet van ICT in de vorm van automatisering van werkprocessen is al
lang gaande bij administratieve werkzaamheden bij uitvoerende
organisaties als de Belastingdienst, CBS, InformatieBeheerGroep,
SVB en andere uitkeringsinstanties. Dit soort werkzaamheden vertoont overeenkomsten
met die private sectoren als banken en verzekeringsmaatschappijen. Zo hebben
ICT-toepassingen bij de Nederlandse Belastingdienst voor een enorme efficiëncy-verbetering
gezorgd. Men is erin geslaagd om met 6 à 10% minder mensen de productie
(zoals het opleggen van definitieve aanslagen inkomstenbelasting) te verbeteren.
Ook het CBS is vooral als gevolg van allerlei ICT-toepassingen in staat om
met aanzienlijk minder personeel een beter product te leveren. Zeker ook in
de sfeer van de sociale zekerheid, huursubsidie e.d. zijn er vele administratieve
processen waar inzet van (nog meer) ICT tot grote efficiëntiewinsten
zou kunnen leiden.3. De «face to face» publieke dienstverlening vindt vooral plaats in de sectoren politie, onderwijs en zorg.• «Bij politie en defensie kan d.m.v. ICT vooral op het uitvoerende
niveau, grote kwaliteits- en efficiencywinst worden geboekt. Indien bijvoorbeeld
op een meer pro-actieve manier met de enorme hoeveelheid informatie zou worden
omgegaan, zouden grote (personele en administratieve) besparingen kunnen worden
gerealiseerd. Hiervoor dient te worden ingegrepen in de grote diversiteit
aan (lokale) informatiesystemen en -programma's. Een centrale back-office
voor de gehele politie is structureel besparend.»1• Ten aanzien van de zorg valt te denken aan het elektronisch patiënten-dossier
voor de informatie-uitwisseling tussen zorginstellingen, een E-zorg-netwerk,
e.d.2 Het moet met behulp van ICT mogelijk zijn
om meer handen aan het bed te krijgen door ook in de zorg meer ICT aan te wenden. Zie hiervoor onder andere de VWS-nota «ICT en de
Zorg» uit 2000.• Ook in het onderwijs geven ICT-toepassingen goede mogelijkheden
om enerzijds administratieve werkzaamheden te automatiseren zodat er uitgaande
van dezelfde formatie meer leerkrachten voor de klas kunnen en om anderzijds
de leerstof zelf beter over te dragen. Zie hiervoor met name het OCW-traject
Onderwijs on-line.Het zijn allemaal voorbeelden van investeringen in ICT, die leiden tot
grote (interne) efficiëntieverbeteringen bij de overheid en betere (externe)
dienstverlening door de overheid. Zal inzet van ICT bij administratieve werkzaamheden
vooral leiden tot aanzienlijke interne efficiëntiewinsten, ten aanzien
bij bestuurs- en «face tot face» werkzaamheden zal ICT er vooral
toe leiden dat het (steeds) schaarsere personeel effectiever kan worden ingezet.e-Democracy en toegankelijkheid  Industrial EraDigital EraDemocracyrepresentativeparticipatoryPoliticsbroadcat, mass, polarizedone-to-oneCitizenspassive consumersactive consumersStatesnational, monoculturalglobal, local, virtual, multiculturalbron: D.Tapscott, Governance in the digital economy, 1999.Niet alleen in de relatie tussen de overheid en de burgers als klant,
maar ook in de relatie met de burgers als participant, als (politiek) geïnteresseerd
individu, biedt de opkomst van ICT enorme kansen. Inzet van ICT kan het democratisch
proces verbeteren en de kloof tussen kiezer en gekozene verkleinen. Legitimatie
van de macht, transparantie van het openbaar bestuur en «het dichter
bij de burger brengen van de politiek» keren regelmatig terug op de
politieke agenda.1 Het hogere kennis- en deskundigheidsniveau
van de burger zorgt voor een toegenomen vraag naar mogelijkheden om in het
bestuur te participeren. De jongste generatie zet daarbij als vanzelfsprekend
nieuwe media voor in. Burgers organiseren zich steeds makkelijk met behulp
van ICT om politiek gehoor af te dwingen. Politiek en bestuur kunnen en mogen
daarvoor niet doof blijven. Zij dienen hun oor te luisteren te leggen in de
maatschappij om redenen van legitimiteit, maar ook om redenen van kwaliteit.
Maatschappelijke kennis en deskundigheid kunnen kwalitatief een impuls betekenen
in het beleidsvormingsproces. Beleid zal steeds meer interactief worden ontwikkeld.
Dat wil zeggen dat, zonder dat de formele representativiteit is gewaarborgd,
toch wordt gepoogd zoveel mogelijk kennis te nemen van ideeën van burgers,
maatschappelijke organisaties en bedrijven over een bepaald maatschappelijk
probleem. De politieke afwegingen blijven gemaakt worden door het vertegenwoordigend
orgaan die daarbij mede tot taak heeft te besluiten op basis van een diversiteit
van argumenten, daarbij de minderheidsbelangen in overweging nemend. De elektronische
democratie vormt dan ook eerder een aanvulling op dan een bedreiging van het
bestaande bestel.Om goed geïnformeerd mee te kunnen praten over vraagstukken die zich
in het openbaar bestuur afspelen en de «countervailing power»
van burgers en maatschappelijke organisaties een stevige impuls te geven,
is het zaak dat de overheid on line alle bij het beleid betrokken informatie
verstrekt. Daarmee geeft zij tevens vorm aan haar verantwoordingsplicht. Mede
dankzij een BZK-subsidieregeling is nu al veel bestuurlijke informatie, zoals
Kamerstukken, Raadsagenda's en verslagen, alsmede gerechtelijke informatie
gratis van Internet te downloaden. In 2002 wordt de publieke
informatievoorziening via Internet uitgebreid met alle (bijgewerkte) wetteksten,
de algemene maatregelen van bestuur en alle Koninklijke Besluiten, waar in
2003 alle ministeriële regelingen aan worden toegevoegd. Daarnaast zullen
de gegevens uit de Staatsalmanak en alle begrotingen en verantwoordingen op
Internet geplaatst worden. Al deze overheidsinformatie is vrij van rechten
opvraagbaar.Dit spoort met de adviezen van de Commissie ICT en Overheid (Commissie
Docters van Leeuwen) en de Commissie Toekomst Overheidscommunicatie (Commissie
Wallage), die constateren dat openheid en communicatie van levensbelang zijn
voor iedere democratie. Alleen op deze wijze kan de slag om het publieke vertouwen
worden gewonnen. De commissies bevelen aan om alle beschikbare overheidsinformatie
via internet toegankelijk te maken en veel te investeren in interactieve beleidsontwikkeling.«Internet biedt gouden kansen voor een meer transparante overheid,
voor een meer interactieve manier van beleidsontwikkeling.» Commissie
Toekomst Overheidscommunicatie (Cie Wallage), augustus 2001Het verstrekken van overheidsinformatie op Internet verhoogt het aantal
vragen dat burgers aan overheden via e-mail stellen. Dat gemeenten hier steeds
beter mee om weten te gaan, laat tabel 1 zien, waaruit blijkt dat gemeenten
e-mailverkeer sneller afwikkelen dan gemiddeld in de particuliere sector.Tabel 1. Percentage bedrijven/organisaties dat reageert
op ontvangen email-berichten en reactietijd  reactie 2001reactie 2000gemiddelde snelheid 2001 Makelaars93%57%0,8 dagen Verzekeringen93%50%1,1 dagenGemeenten80%53%1 dagComputerbranche67%76%1,1 dagenTelecom60%53%1,1 dagengemiddeld70%61%1,2 dagenBron: Tijdschrift voor multimedia, nr 7/8 2001, blz. 5.Om de betrokkenheid van burgers en maatschappelijke groepen zo goed mogelijk
aan te wenden en nog verder te vergroten, wordt door de overheid gaandeweg
meer gebruik gemaakt van interactieve ICT-applicaties.1 Onlangs is het Expertisebureau innovatieve besluitvorming, XPIN, opgericht
om te makelen en schakelen in kennis over interactieve beleid- en besluitvormingtechnieken
die toegepast worden door overheden in hun communicatie met belanghebbenden.
Het doel is dat eind 2002 minimaal 15% van de publieke beleidsmakende instanties
een website met interactieve beleidvormingsinstrumenten hebben. Tabel 2. Functies van websites van overheden in 2000 (in
procenten van N)  Mogelijkheid tot stellen van een vraag per e-mailMogelijkheid bestanden te downloadenActuele persberichten op de sitesMogelijkheid tot online aanvragen van brochures en rapportenAanwezigheid van een overzicht van diensten en afdelingenMogelijkheid tot zoeken op trefwoordElectronische discussie-mogelijkheid Ministeries N=1462100100559210015 Provicies N=135446852377 4015 Gemeenten N=2293016381360 4311Bron: NEI 2001, Internetmonitor overheidswebsites 2000Tevens wordt langs twee sporen gewerkt aan de realisatie van het plaatsonafhankelijk
stemmen. Het eerste spoor betreft de voorbereiding en uitvoering van een groot
experiment tijdens de provinciale statenverkiezingen in 2003 waarbij het in
meerdere gemeenten mogelijk zal zijn om te stemmen in een stembureau van eigen
keuze of via stemzuilen. Het tweede spoor richt zich om het onderzoeken naar
de mogelijkheden om stemmen vanuit iedere willekeurige plek mogelijk te maken.
Om beide sporen te realiseren dient onder andere een landelijk raadpleegbaar
kiezersregister, een virtueel stemlokaal en een elektronisch identiteitsbewijs
ontwikkeld te worden. Voorzieningen voor de elektronische identificatie en
het veilig communiceren zijn hierbij uiteraard van wezenlijk belang (zie par.
4).Het eDemocracy-beleid zal langs de volgende lijnen worden vormgegeven:• Alle democratische basisinformatie zoals Kamerstukken en stukken
voor Provinciale Staten en Gemeenteraden beschikbaar op Internet, voordat
definitieve besluitvorming al heeft plaatsgevonden.• Invoeren bij publieke beleidsmakende instanties van interactieve
beleidvormingstools op hun sites.• Helderheid geven over de status van de elektronische communicatie
tussen burgers en bestuurders/ambtenaren.• Mogelijk maken van het plaatsonafhankelijk stemmen bij landelijke
verkiezingen.De overheid vraagt niet naar de bekende weg: het stroomlijnen
van basisgegevensOm de (elektronische) dienstverlening van de overheid efficiënt te
laten verlopen is het nodig dat de back-office van de overheid snel de juiste
gegevens kan aanleveren en combineren. Dit om de aanvraag voor een vergunning,
subsidie en dergelijke snel en doelmatig te kunnen verwerken en tot een rechtmatige
beslissing te kunnen komen. De beoogde kortere wacht- en doorlooptijden van
de elektronische overheid zijn sterk afhankelijk van het kunnen beschikken
over eenduidige, koppelbare en overheidbreed erkende kerngegevens, zgn. authentieke
registraties van basisgegevens. Als voorbeeld kan verwezen worden naar de
automatisering van het bevolkingsregister tot het GBA (Gemeenschappelijke
Bevolkingsadministratie Persoonsgegevens). Dankzij het GBA is het nu mogelijk
dat met slechts één verhuisbericht tientallen overheidsinstellingen
gelijk over de verhuizing geïnformeerd worden.1 Ook dient het GBA als basis voor het hanteren van de juiste NAW-gegevens
(naam, adres, woonplaats) bij het beoordelen van vergunningen e.d. Naast een
basisregistratie van personen is er ook grote behoefte aan eenduidige registraties
van met name bedrijven en gebouwen. Momenteel kennen de Belastingdienst, het LISV, het CBS en de Kamer van Koophandel elk hun eigen bedrijvenregister
en zijn er talloze deelregistraties van geografische objecten. Denemarken
laat zien hoe een Basisbedrijvenregister (BBR) en een Geografische Basisregistratie
(GBR) naast een GBA als «knooppunten» van de gegevensinfrastructuur
van de overheid fungeren.Het kunnen beschikken over betrouwbare, eenduidige en overheidsbreed erkende
basisgegevens op het terrein van niet-natuurlijke rechtspersonen en vooral
van geografische objecten zal daarnaast wezenlijk bijdragen aan een versnelling
van de besluitvorming door de overheid op die terreinen waar deze gegevens
een essentiële rol spelen, zoals ruimtelijke ordening, grotestedenbeleid,
fiscaliteit, sociale zekerheid, openbare orde en veiligheid. Daarbij gaat
het om het elimineren van de «stroperigheid» in de besluitvorming
op alle niveaus. Daarnaast hebben de rampen van Enschede en Volendam duidelijk
gemaakt dat de huidige invulling van de toezichthoudende functie van de overheid
op het naleven van de wet- en regelgeving verbetering behoeft. Inzet van ICT,
zoals het realiseren van digitale, onderling koppelbare registers van gegevens
van gebouwen, vergunningen e.d. zouden hier tot aanzienlijke verbeteringen
kunnen leiden. Zowel t.a.v. de beleidsontwikkeling, de politiek-bestuurlijke
besluitvorming als de beleidsuitvoering en controle (denk aan fraudebestrijding)
zouden derhalve grote effïciëntie- en effectiviteitseffecten optreden,
al was het maar om dubbelingen in het huidige gegevensbeheer te elimineren.
Het NEI kwam tot een becijfering van f 4 mrd in tien jaar aan vermeden
kosten bij verwerking en beheer van gegevens en aan minder fraude wanneer
er een Gebouwenregister en Basis bedrijvenregister zouden komen1. Om te komen tot een geïntegreerde elektronische overheidsloketten
met name op het vlak van bouwen en wonen, is een Gebouwenregister onmisbaar;
gebouwen vervullen immers een rol bij driekwart van alle gemeentelijke processen.Het elektronisch afdoen van transacties volstaat niet met elektronisch
aanbieden van de formulieren, maar veronderstelt tevens een snelle, en waar
mogelijk geautomatiseerde, afhandeling in de backoffice. Daarvoor zijn eenduidige,
koppelbare gegevensbestanden nodig.Door (delen van) basisregistraties kosteloos dan wel tegen kostprijs beschikbaar
te stellen zou tevens economisch gezien grote voordelen kunnen opleveren,
doordat deze gegevens als hoogwaardige (gratis) grondstof kunnen dienen voor
het bedrijfsleven om er toegevoegde waardediensten van te produceren. Dit
geldt zeker voor de op geo-informatie gebaseerde markt, die als ICT-groeimarkt
bij uitstek geldt (elektronische adressengidsen, routeplanners, etc.).Administratieve LastenBedrijven, maatschappelijke organisaties en burgers worden regelmatig
geconfronteerd met de plicht (vaak grote hoeveelheden) gegevens aan de overheid
te verstrekken; denk o.a. aan de verplichte opgaven aan de Belastingdienst
en het CBS. Volgens de commissie Administratieve Lasten kost het voldoen aan
de administratieve verplichtingen jegens de overheid het bedrijfsleven jaarlijks
ruim f 16 mrd.2 Het kunnen beschikken over
meer digitale, authentieke registraties van personen, bedrijven, gebouwen,
sociaal verzekerden e.d. zou er toe leiden dat de vraag van de overheid naar
gegevens van bedrijven en burgers die reeds (elders) binnen de overheid beschikbaar
zijn, sterk zal verminderen. De administratieve lastendruk voor bedrijven,
maatschappelijke organisaties en burgers zou dan ook navenant afnemen.3 Het jaarverslag 2000 van de ACTAL (Adviescollege toetsing
administratieve lasten) geeft aan dat hier nog een wereld te
winnen valt, daar sinds 1994 de administratieve lasten nog maar met 6% i.p.v.
met de beoogde 25% zijn afgenomen1.Een belangrijke beleidopgave voor de overheid is om haar dienstverlening
te verhogen en de administratieve lasten te verlagen. Hier kan de inzet van
ICT een grote bijdrage aan leveren.Identiteit en VertrouwenDe tweede dragende muur van het ELO-huis moet ervoor zorgen dat de elektronische
communicatie met de overheid op een veilige manier kan plaatsvinden. Meer
nog dan in de fysieke wereld is in de elektronische wereld immers de vraag
naar vertrouwen aan de orde. Is diegene aan de andere kant van de elektronische
snelweg echt diegene die hij/zij zegt te zijn? Is de handtekening op een elektronisch
document echt een handtekening waarop de ondertekenaar kan worden aangesproken?
Vooral in de elektronische wereld is er behoefte aan zodanige beveiliging
en identificatie dat van elektronische berichten zeker is dat:• ze ongeschonden aankomen;• duidelijk is van wie ze afkomstig zijn;• de vertrouwelijkheid gegarandeerd is;• en duurzame (digitale) bewaring mogelijk is.Om dit te bereiken werkt de Taskforce PKI Overheid aan een stelsel van
afspraken over te hanteren technieken ten aanzien van veilig en betrouwbaar
communiceren met de overheid en tussen overheden onderling. Tevens wordt de
eNIK, de elektronische Nederlandse Identiteitskaart, ontwikkeld. Hierbij worden
onder meer proeven ondernomen met biometrische technieken met betrekking tot
irisscan en vingerafdrukken. De eNIK zal in het publieke domein dienen ter
identificatie én als elektronische handtekening. Voor de private sector
kan de eNIK dienen als basis voor andere, daarop gebaseerde elektronische
identificatie- en handtekeningmiddelen zoals die bijvoorbeeld door banken
uitgegeven worden. Daarmee wordt een van de gesignaleerde bottlenecks in de
totstandkoming van de elektronische vertrouwensinfrastructuur, namelijk de
hoge kosten voor de identiteitsvaststelling, opgelost.Een betrouwbare digitale handtekening is een basisvoorwaarde voor grootschalige,
betrouwbare communicatie, transactie en informatieuitwisseling tussen overheid
en burger, overheid en bedrijfsleven en overheden onderling.De overheid als launching customerEen tijdige en betrouwbare realisatie van de digitale handtekening in
het publieke domein kan dus een stevige impuls geven aan de verdere groei
van e-commerce in al zijn facetten. Hierbij maakt de overheid het niet alleen
mogelijk dat veilig met de overheid en tussen overheden onderling gecommuniceerd
kan worden, maar zij levert ook als «launching customer» de basis
voor de noodzakelijke vertrouwensstructuur voor e-commerce.Dit past in het streven om Nederland meer een «kennisland»
te maken. De overheid kan hierbij een stimulerende rol spelen door niet alleen
meer bestaande ICT-kennis toe te passen, maar ook door het (laten) ontwikkelen
van nieuwe kennis, door als «launching customer» op grote schaal
nieuwe technologieën in de markt te introduceren. Zo zouden betrouwbare
voorzieningen voor identificatie (eNIK) en veilig betalen (PKI) kunnen zorgen
voor een doorbraak op het vlak van e-commerce. Omdat de overheid een grote vragende partij op de ICT-markt kan ze innovatie
stimuleren door:– (leveranciers-onafhankelijke) standaarden neer te zetten;– expliciet te kiezen voor open-source software, zoals Frankrijk
bijvoorbeeld heeft gedaan;– via goede aanbestedingsprocedures de marktwerking te verbeteren,
daar waar nu tekenen zijn van onvoldoende concurrentie als het gaat om het
leveren van systemen voor gemeenten;– eisen te stellen aan ICT-producten van overheden; bijvoorbeeld
door verplicht te stellen dat alle overheidsites leesbaar zijn in braille
en in grote lettertypes voor slechtzienden.– te voorkomen dat met name ten aanzien van de elektronische identificatie
her en der in overheidsland het wiel meerdere keren wordt uitgevonden (net
als bijvoorbeeld bij de chipknip en de chipper.)Mede om de bij het uitvoeren van de verschillende ELO-projecten opgebouwde
kennis voor de overheid vast te houden is sinds kort de Stichting ICTU operationeel.
Binnen de ICTU zijn de verschillende ELO-programmabureaus samengebracht. Ook
gezien de krapte op de ICT-markt is dit een middel om de noodzakelijke ICT-expertise
voor de overheid beschikbaar te houden. Verwacht wordt dat de ICTU een rol
kan spelen bij het verder vorm geven van de overheid als launching customer.
Door de nu doorgevoerde scheiding tussen beleid en uitvoering zal enerzijds
via de ICTU kennis over bijvoorbeeld praktische uitvoeringskwesties eerder
beschikbaar komen, waardoor de uitvoering van de ELO-projecten zal verbeteren
en zal anderzijds eerder interessante informatie beschikbaar komen op basis
waarvan het ELO-beleid verder vorm gegeven kan worden.Van pilots naar uitrolIn de huidige kabinetsperiode is een forse start gemaakt om te komen tot
een Elektronische Overheid, een overheid die haar klassieke functies met behulp
van ICT beter kan uitoefenen. Dat gaat niet vanzelf. Vele partijen binnen
en buiten de overheid zijn daar aan bezig, met pilotprojecten, met subsidieregelingen,
door nieuwe regelgeving, door makelen en schakelen, et cetera. Daarmee is
een begin gemaakt met de bouw van het ELO-huis, met de muren Identificatie
& Vertrouwen en van Stroomlijning Basisgegevens en het dak van de Elektronische
Dienstverlening en participatie. Wanneer het ELO-huis klaar is kunnen de burgers
als participanten beter bij het openbaar bestuur betrokken worden en als klanten
van de overheid sneller en beter geholpen worden, terwijl de overheid in staat
dit met minder personeel te realiseren. Dat is hard nodig, want uit onderzoek
blijkt dat het niet intensief gebruik maken van ICT bij de overheid mede verantwoordelijk
is voor de Nederlandse productiviteitsvertraging na 1995.1 Dat is een slechte zaak, zeker als de arbeidsmarkt krap is en het
arbeidsaanbod als gevolg van vergrijzing zal afnemen. Onder zulke omstandigheden
is het noodzakelijk dat het werk met minder mensen gedaan kan worden. Dat
kan alleen als die mensen het meest moderne gereedschap tot hun beschikking
hebben. En dan gaat het over ICT-toepassingen, over investeringen in ICT,
inclusief de benodigde organisatorische innovatie.Zaak is nu met kracht de bouw van het ELO-huis voort te zetten, waarbij
voorkomen moet worden dat de muren en het dak te dunnetjes worden neergezet.
Hier zijn extra inspanningen voor nodig, die zo veel mogelijk in gezamenlijk
verband moeten worden verricht. Dit om te voorkomen dat her en der het wiel
opnieuw zal worden uitgevonden omdat gemeenten in hun eentje aan de slag gaan
of private partijen eigen oplossingen gaan zoeken voor de elektronische identificatie
en dergelijke. Voorkomen moet ook worden dat het dak van het
ELO-huis, de elektronische dienstverlening, maar voor de helft zal afkomen.
Want zonder bijvoorbeeld de elektronische identificatie zullen alleen die
overheidsdiensten elektronisch kunnen worden geleverd, waarvoor geen harde
identificatie nodig is, zoals kap- en visvergunningen. Ook de beoogde externe
kwaliteitsslag met korte wacht- en doorlooptijden voor de overheidklant en
de interne efficiëntiewinsten bij de overheid laten op zich wachten wanneer
de koppeling tussen de front-office en de back-office onvoldoende gerealiseerd
is en de basisadministraties onvoldoende digitaal gekoppeld kunnen worden.Met name de financiële sector trekt momenteel miljarden uit voor
elektronische dienstverlening. Wil Nederland de ambitie uit de Digitale Delta
waar kunnen maken om op het gebied van ICT tot de koplopers in Europa te gaan
behoren, dan zal ook de overheidssector een majeur investeringsprogramma moeten
uitvoeren. Dan zullen de huidige pilotprojecten moeten worden opgevolgd door
grootschalige uitrolprogramma's. De ambitie is om de bestaande doelstelling
om 25% van de overheidsdienstverlening elektronisch te kunnen laten verrichten,
te verhogen naar 75%. Om deze doelstelling te realiseren zullen aanzienlijke
bedragen nodig zijn. Uiteraard wordt het realisatietempo om deze doelstelling
te halen bepaald door de mate waarin middelen ter beschikking komen.Tabel 3 Doelvariabelen Elektronische Overheid doelvariabelekwantificering/kwalificeringverbetering publieke dienstverlening75% langs elektronische weg in 2006 verminderen van administratieve lastenin 2006 met 25% verlaagd vergroten publieke besluitvaardigheidkortere wacht- en doorlooptijdenbeter toezicht & handhavingbetere naleving wet- en regelgevingstimulering e-commerce en e-governmentin 2006 vijf miljoen elektronische Identiteitskaarten verhoging democratische participatiein 2006 hebben alle beleidsmakende instanties een website met
interactieve beleidsvormingsinstrumenten verhoging arbeidsproductiviteitgemiddeld 10% hoger bij uitvoerende dienstenDe 75%-ambitie is in lijn met de kamermotie Voûte-Droste1, waarin de regering wordt verzocht alle relevante overheidsdiensten
digitaal aan te gaan bieden. Berekeningen geven aan dat de baten van ICT-investeringen
in de elektronische overheid de daarmee gepaard gaande kosten vele malen zullen
overtreffen, maar dat de baten veelal op andere plaatsen zullen vallen dan
de kosten. Tevens is duidelijk dat de begrotingen van de gemeenten, de overheidsinstanties
waar de burger na de Belastingdienst het meest mee in contact komen, volstrekt
onvoldoende van omvang zijn om de noodzakelijke investeringen uit te dekken.Zoals aangegeven zouden de beoogde investeringen zich moeten richten op
de noodzakelijke generieke infrastructuur en randvoorwaarden ten behoeve van
de elektronische dienstverlening aan burgers en bedrijven:• brede uitrol van het programma OL2000 en andere ELO-projecten die
zich richten op het vergroten van de dienstverlening door de overheid via
de elektronische snelweg. Om te komen tot een grootschalig, echt efficiency
verhogende geautomatiseerde afhandeling van de bulk aan publieke diensten
is het noodzakelijk dat de organisatie achter de frontoffice een grondig reorganisatie-
en omscholingstraject ondergaat. Om dat ook buiten de rijksoverheid te realiseren
zullen onder meer convenanten met andere overheden, met name gemeenten (waaronder
de vooroplopende pilot-gemeenten en de steden verenigd in Stedenlink/Kenniswijk,
en met het VNG) gesloten worden en (certificerings)afspraken met het bedrijfsleven
worden gemaakt inzake de uit te voeren ICT-projecten. • in de back office stroomlijnen van basisregistraties, zodat allerlei
overheidsdiensten niet ieder voor zich (delen van deze) registers gaan opzetten
en bijhouden en waardoor dezelfde gegevens nog maar één keer
aan de overheid hoeven te worden aangeleverd (vermindering van de administratieve
lasten).• brede uitrol van eNIK's, inclusief bijbehorende kaart- en biometrielezers
aan burgers, bedrijfsleven en overheid, om zodoende sneller en daarmee succesvolle
introductie te verzekeren. De ambitie is om in 2006 vijf miljoen Nederlanders
te hebben voorzien van een eNIK met biometrisch kenmerk.Met een majeure eenmalige investeringsimpuls ontstaat een elektronische
overheid die efficiënter, effectiever en klantvriendelijker is en tot
de ICT-koplopers van Europa behoort.BACKOFFICEFiguur 1 geeft een schematisch beeld van het gewenste ELO-huis. De dragende
muren, Stroomlijning Basisgegevens en Identiteit & Vertrouwen, vormen
de backoffice van het ELO-huis. Zij vormen een expliciete voorwaarde voor
een betrouwbare elektronische communicatie van en met de overheid en een geautomatiseerde
efficiënte afhandeling van publieke diensten. Zonder beide muren zal
het dak, de frontoffice van de elektronische publieke dienstverlening, niet
van de grond komen.In de gewenste situatie hebben burgers, bedrijven en instellingen drie
elektronische ingangen tot de overheid. Op lokaal niveau kan bijvoorbeeld direct de gemeente benaderd worden. Op regionaal niveau kan via één loket informatie of diensten
van meerdere dienstverlenende instanties op een vraaggerichte manier ontsloten
worden. En op landelijk niveau worden deze loketten
op hun beurt gekoppeld zodat via een centrale portal website www.overheid.nl
de gehele overheidsdienstverlening kan worden benaderd. De koppelingen tussen
het lokale, regionale en het landelijke niveau worden gerealiseerd door middel
van midware. Software waarmee inkomende en uitgaande data wordt geordend en
in de diverse backoffices wordt opgeslagen. De volgende midware niveaus worden
onderscheiden:• Midware niveau 1 koppelt de frontoffice (website of fysiek loket)
van de dienstverlener aan de backoffice om zodoende vraaggerichte geautomatiseerde
dienstverlening op lokaal niveau mogelijk te maken. Dit is het niveau waar
de superpilots zich op richten. In figuur 1 is bij wijze van voorbeeld alleen
de midware-koppeling van de gemeente verder uitgewerkt, maar iedere instantie
wordt via eigen midware gekoppeld aan haar backoffice.• Midware niveau 2 koppelt regionaal georganiseerde loketten zoals
het Bedrijvenloket of het loket Bouwen & Wonen aan de betrokken publieke
en evt. private dienstverlenende instanties. Dit is het niveau waar het programma
OverheidsLoket 2000 zich op richt. In figuur 1 zijn bij wijze van voorbeeld
alleen de midware-k oppelingen van het Bedrijvenloket en het loket bouwen
& Wonen verder uitgewerkt, maar ieder loket wordt via eigen midware gekoppeld
aan meerdere instanties.• Midware niveau 3 koppelt alle regionaal georganiseerde loketten
aan de portalsite www.overheid.nl. In de optimale situatie worden burgers
en bedrijven via www.overheid.nl op een vraaggerichte, klantvriendelijke manier
na éénmalige aanlevering van persoonlijke gegevens voorzien
van alle noodzakelijke producten en diensten in relatie tot hun vraag/wens.BOUWSTENENNOTITIE ICT-ONDERZOEK EN -INNOVATIEWaarom kabinetsprioriteit?Informatie en communicatie-technologie (ICT) heeft algemeen erkenning
gevonden als «key driver» voor maatschappelijke en economische
ontwikkelingen in de 21e eeuw. Recente cijfers van het CBS spreken wat dat
betreft boekdelen: 8% van het BNP wordt inmiddels besteed aan ICT en de directe
bijdrage van de ICT-sector aan de groei van het BNP is de afgelopen jaren
opgelopen tot ruim 20%. De mogelijkheden die ICT biedt veranderen in rap tempo
de manier waarop we zaken doen, communiceren, ontspannen, wetenschap bedrijven,
etc. Die ontwikkelingen zijn internationaal maar niet ieder land of regio
weet er even goed op in te spelen. Dit kabinet heeft de ambitie om voor Nederland
bij de ontwikkeling en toepassing van ICT een positie in de voorste gelederen
te verzekeren. Daarom heeft het van de versterking van ICT-onderzoek en -innovatie
een prioriteit gemaakt. Immers sterk onderzoek is voorwaarde om
informatie en communicatietechnologie verder te ontwikkelen en maatschappelijk
en economisch uit te kunnen baten. ICT roept prachtige perspectieven op maar
stelt ook keer op keer voor grote wetenschappelijke en technologische uitdagingen.
Ook de weg naar snelle, innovatieve toepassing vergt voortdurend onderzoeksinspanningen.
Het gezaghebbende Europese college van deskundigen ISTAG (Information Society
Technologies Advisory Group) zegt hierover: «in de toekomst zal de mens
omgeven zijn door intelligente systemen die zich aan hèm aanpassen
in plaats van andersom. Deze ontwikkelingen zijn een drijvende kracht achter
maatschappelijke, politieke en economische ontwikkelingen. Om deze ontwikkelingen
mogelijk te maken zijn substantiële, langdurige en gerichte ICT-onderzoeksinspanningen
nodig».Het ICT-onderzoek omvat een groot aantal disciplines die steeds meer samenhangen:
van quantum-computing en fotonica tot delen van het cognitieonderzoek; van
kunstmatige intelligentie, taal- en spraaktechnologie, mens-machine-interactie
en informatiemanagement tot micro-electronica. Substantiële en strategische
inzet ervan is voorwaarde om de grote beloftes zoals ideale communicatie en
een hogere levensstandaard te verwezenlijken (taskforce ICT-en-kennis).Tal van adviezen en (internationale) beleidsagenda's onderstrepen de wezenlijke
rol van ICT-onderzoek. Zonder voortdurende investeringen in dat onderzoek
en daarop gebaseerde snelle innovatie treedt vertraging op van de ontwikkelingen
binnen tal van economische en maatschappelijke sectoren. «Een expanderende
en concurrerende ICT-industrie die ondersteund wordt door een sterke academische
kennisinfrastructuur is een bron van welvaart» (taskforce ICT-en-kennis).
Diverse andere westerse landen (Frankrijk, Scandinavië, Ierland, VS)
zijn ook tot die overtuiging gekomen en zijn bezig het ICT-onderzoek drastisch
te versterken. Er tekent zich een groeiende beleidsconcurrentie af en wij
mogen de boot niet missen.Waar staan we nu?In het actieplan Concurreren met ICT Competenties (CIC, EZ/OcenW, april
2000) werd een analyse van de situatie gegeven: Nederland heeft een aantal
erkende sterktes op deelterreinen van het ICT-onderzoek. Die dienen uitgebuit
en maximaal benut. De Nederlandse ICT-kennisinfrastructuur kent naast sterktes
echter ook zwaktes. Als grote zwakte geldt dat omvang en slagkracht van die
infrastructuur het sterk toegenomen maatschappelijk en economisch belang van
ICT niet hebben gevolgd. De zeer kennisintensieve ICT-sector vindt voor haar
meer fundamentele vragen te vaak geen gehoor bij de publieke kennisinstellingen.
Zo worden kansen gemist en blijven uitdagingen onbeantwoord. Er is meer volume
nodig zeker op het omvangrijke gebied van het informatica-onderzoek. Als voedingsbodem
voor een scheppende ICT-industrie, voor gezaghebbende internationale participatie,
voor een adequaat absorberen van wat elders aan kennis wordt ontwikkeld en
voor de opleiding van jonge excellente onderzoekers schiet de actuele kennisinfrastructuur
tekort.ICT-onderzoek vereist ook een levendige interactie tussen de diverse schakels
van de kennisketen (concurrent research) en daarmee dynamiek in het onderzoek
en een voortdurende kennisoverdracht en wisselwerking tussen publieke en private
inspanningen. Daar zit een andere zwakke plek want deze processen schieten
hier en daar nog flink tekort. Het ICT-onderzoek is veelal onvoldoende transparant,
en met name de IT-dienstverlenende bedrijven zullen meer «onderzoeksminded»
moeten worden. Innovatie laat nu nog vaak onnodig lang op zich wachten. Op het terrein van ICT-onderzoek en -innovatie is de afgelopen periode
al het nodige in gang gezet. Zo is door overheid, kennisinstellingen en bedrijven
een aantal concrete initiatieven genomen. Te denken valt daarbij aan onderzoeksstimuleringsprogramma's,
innovatiegerichte onderzoeksprogramma's (IOP's), instituutsvorming, onderzoeksagendering,
etc. Bovendien heeft het ICT-onderzoek zich binnen ICES-KIS een stevige positie
veroverd en zijn er in die context diverse projecten gerealiseerd (WTCW, GigaPort).
Ook geeft de Vernieuwingsimpuls jonge, creatieve ICT-onderzoekers kansen uitdrukkelijk
van zich te laten horen.Met het CIC-actieplan is de basis gelegd voor het huidige kabinetsbeleid
inzake ICT-kennis en -innovatie. Het kabinet zet met dat plan in op versnelde
innovatie door ICT-doorbraakprojecten, op versterking en transparantie van
het ICT-onderzoek en op voldoende kennisdragers en een optimale inzet daarvan.
Het merendeel van de in het plan aangekondigde acties is intussen in uitvoering
genomen. Zo zijn er voor het nieuwe instrument van ICT-doorbraakprojecten
extra middelen vrijgemaakt. Twee acties, die met name gericht waren op een
beter inzicht in omvang en werking van de ICT-kennisinfrastructuur en de wenselijkheden
dienaangaande, zijn intussen afgerond. Het betreft een door TNO uitgevoerde
scan van de ICT-kennisuitwisseling tussen kennisinstellingen en bedrijfsleven
en het advies van de taskforce ICT-en-kennis. Beide acties bevestigen de analyse
van het CIC-actieplan en de noodzaak van substantiële intensiveringen.Er is dus het e.e.a. in gang maar het is ontoereikend om de ambities op
afzienbare termijn te verwezenlijken. Zeker nu sprake is van een internationale
versnelling in de ontwikkeling en verheviging van de jacht op nieuwe toepassingen
van ICT (naast de toenemende nationale inspanningen o.a. de Europese inzet:
e-Europe, IST, prioriteitstelling KP6, MEDEA, ITEA).Een sprong vooruit moet gerealiseerd worden en zelfs als het even wat
minder gaat met de ICT-bedrijvigheid doet dat aan de analyses en agenderingen
niets af. Krachtig investeren in ICT-onderzoek en -innovatie is investeren
in de toekomst.Wat is nodig?Het kabinet ziet – gelet ook op het rapport van de taskforce ICT-en-kennis –
drie grote uitdagingen. Dit zijn de bouwstenen die ze ook aanreikt voor het
volgend kabinet.Meer slagkracht, dynamiek en strategie in het ICT-onderzoekDe uitdaging is om de omgevingsgevoeligheid van het ICT-onderzoek duurzaam
te vergroten. Het moet gaan zinderen tussen onderzoekers en hun omgeving (AWT,
Verlangen naar de eindeloze zee). Netwerkvorming en maatschappelijke inbedding
van de onderzoeksactiviteiten moet bij financiering en stimulering van het
onderzoek een vast aandachtspunt zijn. Het formuleren van richtinggevende
en inspirerende onderzoeksdoelen, de discussie en de consensus daarover kunnen
daarbij een belangrijke rol spelen. Dit ligt primair op de weg van de kennisinstellingen
en het bedrijfsleven. Om dat proces te ondersteunen neemt het kabinet het
voorstel van de taskforce tot instelling van een ICT-forum over. Het bijeenbrengen
van de belangrijkste stakeholders uit de ICT-sector, het ICT-toepassend bedrijfsleven
en de ICT-kennisinfrastructuur voor de formulering van een jaarlijkse visie
op de gewenste kennisontwikkeling garandeert een periodieke bezinning op de
positionering van het ICT-onderzoek. Het draagt bij aan draagvlak voor de
keuzes die moeten worden gemaakt. Het kabinet meent dat deze
intensieve, periodieke exercitie voor het dynamische ICT-veld (met zijn typische,
kortcyclische concurrent research) van groot belang is en tenminste de komende
vier jaren zou moeten worden volgehouden. De visie van het forum zal daarbij
niet vrijblijvend zijn maar de inzet van (extra) middelen mede moeten bepalen.De taskforce ICT-en-kennis heeft de facto al als zo'n forum gefunctioneerd
waar ze de grote ambities voor het ICT-onderzoek beschrijft: vierde generatie internet, embedded en distributed
systems, software engineering en multimedia onderzoek, (met daarbij een goede balans tussen
technisch/toegepast onderzoek en fundamenteel/wetenschappelijk onderzoek).
Omdat over deze ambities brede consensus lijkt te bestaan, ze aansluiten op
internationale ontwikkelingen en ze bovenal op de Nederlandse sterktes en
wensen in onderzoek, economie en samenleving, verdienen ze aandacht bij de
verdere versterking van het ICT-onderzoek. Behalve onderzoeksinhoudelijke
visies zal het forum overigens ook praktische aanbevelingen en invullingen
geven, gericht op samenwerking, efficiency en transparantie.Delen van het ICT-onderzoek en vooral het informatica onderzoek kenmerken
zich door subkritische versnippering waar de slagkracht en de vindbaarheid
van het onderzoek zeer onder lijden. Taakverdeling en zwaartepuntvorming in
het publieke ICT-onderzoek is dan ook een dwingende noodzaak. Le Pair oordeelt
dat bij het inzetten van het actuele financieringsinstrumentarium en bij de
beschikbaarstelling van middelen die taakverdeling en zwaartepuntvorming gestimuleerd
moeten worden. Het kabinet onderschrijft dat en verwacht dat ook het ICT-forum
daaraan – door overtuiging en draagvlakvorming – zal kunnen bijdragen.Slagkracht, dynamiek en een strategische positionering uiten zich ook
in de strategische plannen van de kennisinstellingen en in de wijze waarop
ze vanuit eigen verantwoordelijkheid en op eigen kracht (o.a. via herallocatie
van middelen) de aandacht weten te verleggen naar een snel groeiend gebied
als ICT. Verantwoording die wordt afgelegd over die plannen en de uitvoering
ervan maken voortgang en bereikte resultaten inzichtelijk. Ook gezamenlijke
plannen van kennisinstellingen kunnen leiden tot dynamiek zoals de opstelling
van de nieuwe Nationale Onderzoeksagenda Informatica (NOAG-I) laat zien.Structurele versterking van het ICT-onderzoekDe grote uitdaging voor de komende tijd is: het ICT-onderzoek duurzaam
te versterken. De taskforce ICT-en-kennis maakt zeer aannemelijk dat een aanzienlijke
versterking gewenst is om de ICT-kennisbasis in Nederland voldoende potentie
en excellentie te laten behouden. De taskforce acht uiteindelijk een structurele
verdubbeling van de middelen voor ICT-onderzoek wenselijk.Het eventueel beschikbaar komen van substantiële middelen uit ICES/KIS
zou voor de korte en middellange termijn een belangrijke bijdrage aan de versterking
van ICT-onderzoek kunnen zijn. Daartoe uitgedaagd door het kabinet hebben
consortia van kennisinstellingen en bedrijven ambitieuze en breed gedragen
eerste voorstellen voor invullingen gegenereerd. Daarbij is al rekening gehouden
met de resultaten van de taskforce le Pair zoals de hoofdroutes.Maar voor het structureel maken van de substantiële versterking is
meer nodig. Inspanning van de instellingen zelf bijvoorbeeld (reallocatie),
en ook uitvoering van de andere aanbevelingen van Le Pair (vergroting transparantie, taakverdeling, samenwerking etc.) kunnen middelen en een
effectieve besteding opleveren. Daarnaast lijkt echter een gerichte inspanning
van de overheid (toewijzing van middelen aan NWO ter duurzame versterking
van met name het fundamenteel ICT-onderzoek) op termijn onafwendbaar.Doorstroming van kennis naar de markt: snelle innovatie
en een transparante ICT-kennismarktEen structureel betere benutting en doorstroming van kennis is nodig.
Le Pair pleit voor de ontwikkeling van een marktplaats voor de uitwisseling
van ICT-kennis en de resultaten van ICT-onderzoek, gebaseerd op een heldere
gezamenlijk herkende structuur (van zwaartepunten), waarbinnen onderzoeksorganisaties,
onderzoekers, projecten en onderzoeksresultaten gemakkelijk zijn te vinden.
Voor een webgebaseerde invulling hiervan zijn al de nodige aanzetten (NWO
en NIWI) en het kabinet beveelt uitbouw ervan in de door de taskforce voorgestelde
richting van harte aan. Het ICT-Kenniscongres, waarvan we in september 2001
de eerste editie beleven, geeft een belangrijke fysieke invulling aan de gewenste
marktplaats. Het zou naar de mening van dit kabinet de komende jaren moeten
worden herhaald en op zijn betekenis getoetst.De transfer van de ICT-kennis en de stimulering daarvan zal de komende
jaren punt van aandacht blijven. De TNO-scan heeft laten zien dat kennisoverdracht
langs vele wegen plaats vindt, maar nog veel onvolkomenheden en knelpunten
laat zien. Voor een goed inzicht in de ontwikkelingen van de ICT-kennistransfer
zou deze scan voorlopig tweejaarlijks moeten worden herhaald.Ook de door ICT-kennis gedreven innovatie die tot heden moeizaam op gang
komt, zal de komende jaren de aandacht blijven opeisen. Om die innovatie aan
te jagen is het instrument van de ICT-doorbraakprojecten ontwikkeld. Bij doorbraakprojecten
worden door samenwerkingverbanden van kennisinstellingen en bedrijven, ICT
onderzoeksresultaten vertaald in innovatieve toepassingen terwijl ze omgekeerd
ook weer agenderend werken voor het ICT-onderzoek. Bij gebleken impact en
effectiviteit kan het gewenst zijn er de komende jaren extra in te investeren.Ook stimuleringsinstrumenten voor ICT-onderzoek dienen doorstroming van
kennis te bevorderen. Daarom beveelt de taskforce ICT-en-kennis de brede toepassing
aan van de succesvolle zogenaamde «Progress-formule». Dit is een
vorm van stimulering waarbij publiek en privaat onderzoek, aanbieders en vragers
van onderzoek, programmatisch nauw samenwerken en waarbij fundamenteel, strategisch,
en toepassingsgericht onderzoek («concurrent») hand in hand gaan. XNoot1Brief van de Minister van Economische Zaken, Grote Steden- en Integratiebeleid
en Justitie en de Staatssecretarissen van Verkeer en Waterstaat, Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen en Financiën van 6 november 2000, Kamerstukken
II, 26 643, nr. 14.XNoot2Motie van de leden Hindriks en Vendrik, Kamerstukken II, 26 643,
nr. 17 respectievelijk Motie van het lid Voûte-Droste, Kamerstukken
II, 26 643, nr. 18.XNoot3Rapport van de Task force ICT-en-kennis: Samen, strategischer en sterker,
Den Haag, juli 2001.XNoot1Brief van de Ministers van Economische Zaken, Grote Steden- en Integratiebeleid
en Justitie en de Staatssecretarissen van Verkeer en Waterstaat, Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen en Financiën van 1 juli 1999, Kamerstukken II,
26 643, nr. 1.XNoot2Brief van de Ministers van Economische Zaken, Grote Steden- en Integratiebeleid
en Justitie en de Staatssecretarissen van Verkeer en Waterstaat, Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen en Financiën van 6 november 2000, Kamerstukken
II, 26 643, nr. 14.XNoot3Nederland is na Zweden (9,4%) tweede in Europa met 6.1% van de huishoudens
via een breedbandige verbinding aangesloten op internet (Strategy Analytics,
mei/juni 2001).XNoot4Motie GroenLinks en PvdA, Kamerstukken II, 26 643, nr. 17 en motie
VVD, Kamerstukken II, 27 088, nr. 20.XNoot1Nieuwe generaties xDSL technologie zullen bijvoorbeeld snelheden tot 20
Mbit/s mogelijk maken; Bij kabelinfrastructuur wordt geëxperimenteerd
met technologie die een verhonderdvoudiging van de capaciteit kan betekenen.XNoot2De kosten bestaan o.a. uit die voor graafwerkzaamheden, ondergrondse componenten
(buizen, glasvezels) maar ook bovengrondse componenten (schakelkasten, modems/optical
switches).XNoot3Gevolg is dat de kopernetten zolang mogelijk worden benut en voorlopig
worden opgewaardeerd met xDSL-technieken en dat op de coaxiale netwerken kabelmodems
worden ingezet.XNoot1Met de uitvoering van het Kennisnetproject is een bedrag van ruim f 400
mln. gemoeid. Hiervoor krijgen alle scholen en onderwijsinstellingen vóór
1 januari 2002 gefaseerd een beveiligde en beheerde aansluiting op Kennisnet
via de kabel.XNoot1Dit zijn de gemeenten die hebben meegedongen in de bidbookprocedure rond
Kenniswijk, namelijk Rotterdam, Amsterdam, Delft, Zoetermeer, Almere, Utrecht,
Tilburg, Enschede, Eindhoven, Heerenveen, Deventer, Helmond (aanvullen). Onlangs
is in dit kader het onderzoek «Breedband voor/door gemeenten»
gepubliceerd.XNoot2De Tweede Kamer wordt hierover rond de jaarwisseling separaat geïnformeerd.XNoot1Zie o.a. de onlangs verschenen Verkenning Economische Structuur, Naar
een hoogwaardige duurzame kenniseconomie, par 5.8.XNoot1Zie de voortgangsrapportages over 1999 en 2000 van het Actieprogramma
Elektronische Overheid, Kamerstukken II, 26 387, nr. 4 en 9.XNoot2Volgens deze studie onder 22 landen naar het gebruik door overheden van
Internet staat Nederland op de 7e plaats temidden van de groep «Visionary
Followers».XNoot3B. Van Ark, Productiviteit, technologie en groei: een zaak van investeren?,
Rijksuniversiteit Groningen, 2001.XNoot1Nederlands Economisch Instituut, Potentiële baten elektronische overheid,
Rotterdam, 2001.XNoot1De arbeidsmarkt in de collectieve sector (Commissie van Rijn), 2001, bijlagen,
blz. 97.XNoot2De arbeidsmarkt in de collectieve sector, 2001, bijlagen, blz. 103.XNoot1Zie onder meer hoofdstuk 6 van de nota Contract met de Toekomst, Kamerstukken
26 387, nr. 8.XNoot1Zie o.a. het rapport «Internetgereedschappen voor interactieve beleidsvorming»
op www.advies.overheid.nl.XNoot1Zie de Commissie Snellen, die recent moderniseringsvoorstellen t.a.v.
het GBA heeft gedaan.XNoot1NEI, Potentiële baten elektronische overheid, 2001, blz. 79.XNoot2Commissie Administratieve Lasten (Commissie Slechte), Regels zonder overlast,
november 1999.XNoot3ICT en administratieve lasten, Kamerstukken II, 26 643, nr. 7, juni
2000.XNoot1Adviescollege toetsing administratieve lasten, Jaarverslag 2000, januari
2001.XNoot1B. Van Ark, De vernieuwing van de oude economie. In Preadviezen van de
Koninklijke Vereniging voor de staatshuishoudkunde, (2000), blz. XII en 21–59.XNoot1Kamerstukken II, 26 643, nr. 18. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26643-32.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl