Arbeidsmigratie en sociale zekerheid; Brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29861, nr. 19

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

27-09-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

29861 nr. 19

21-09-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamDoorwerking internationaal recht in de Nederlandse rechtsorde1. Conclusies2. Doorwerking van internationaal recht in de nationale
rechtsordeArtikel 93Artikel 943. Doorwerking van Europees recht in de nationale
rechtsorde4. Doorwerking internationaal recht in de Europese
rechtsorde5. Consequenties voor de Nederlandse wetgever
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29861Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 28 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 861Arbeidsmigratie en sociale zekerheidnr. 19BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 september 2007Naar aanleiding van een overleg tussen uw Kamer en de toenmalige staatssecretaris
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over arbeidsmigratie en sociale zekerheid
heeft uw Kamer op 31 oktober 2006 de motie-Visser aangenomen (Kamerstukken
II 2006/07, 29 861, nr. 15). De motie handelt over de doorwerking van
het internationale en Europese recht in de Nederlandse rechtsorde en over
de gevolgen daarvan voor de Nederlandse wetgever.Graag zend ik u bijgaande kabinetsnotitie naar aanleiding van deze motie.De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,G. ter HorstDoorwerking internationaal recht in de Nederlandse rechtsordeDeze notitie handelt over het constitutionele kader met betrekking tot
de doorwerking van Europese en internationale bepalingen in de Nederlandse
rechtsorde, zoals onder meer neergelegd in de artikelen 93 en 94 Grondwet.
De notitie vormt daarmee de reactie van het kabinet op de motie-Visser van
31 oktober 2006 (Kamerstukken II 2006–2007, 29 861, nr. 11).De motie is aangenomen tijdens een debat van 26 oktober 2006 naar
aanleiding van het algemeen overleg tussen de Tweede Kamer en de staatssecretaris
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op 12 oktober 2006 over de problematiek
rond arbeidsmigratie en sociale zekerheid. De motie verwoordt het gevoelen
dat de wijze waarop internationaal recht in het Nederlandse constitutionele
stelsel voorrang geniet boven nationaal recht leidt tot beperking van de beleidsvrijheid
van de Nederlandse wetgever.De motie-Visser verzoekt de regering in dat licht een onafhankelijke commissie
in te stellen die fundamentele en principiële vragen onderzoekt, zoals:– hoe het internationale en het Europese recht doorwerkt in de nationale
rechtsorde;– hoe het internationale recht doorwerkt in de Europese rechtsorde,
en– wat de consequenties hiervan zijn voor de Nederlandse wetgever.De in de motie geformuleerde vragen richten zich op het bestaande constitutionele
kader met betrekking tot de doorwerking van internationaal en Europees recht.
Het kabinet acht het derhalve niet aangewezen ter beantwoording van deze vragen
een onafhankelijke commissie in te stellen. De vragen uit de motie worden
in onderhavige notitie behandeld. De conclusies van deze notitie worden hierna
als eerste weergegeven.1. ConclusiesOp basis van de navolgende uiteenzetting kunnen de volgende conclusies
worden getrokken:i. De motie richt zich op de beleidsvrijheid van de nationale wetgever.
De wetgever is hoe dan ook gebonden aan verdragsverplichtingen, ongeacht het
systeem van doorwerking van het internationale en Europese recht. In zoverre
is artikel 94 Grondwet voor de wetgever niet van doorslaggevend belang.ii. Ook de Europese Gemeenschap is gebonden aan het internationale recht.
Door de Gemeenschap gesloten verdragen maken deel uit van het gemeenschapsrecht.iii. Door deze binding ziet de nationale wetgever – waaronder het
Nederlandse parlement – logischerwijs grenzen gesteld aan zijn beleidsvrijheid.
Het parlement kan wel in de fase van totstandkoming van verdragen en regelgeving
invloed uitoefenen. De (grond)wet waarborgt bovendien deze betrokkenheid van
het parlement bij de totstandkoming van verdragen.iv. Opzegging van verdragen behoort op zichzelf ook tot de mogelijkheden.
In veel gevallen is opzegging echter niet mogelijk zonder zich van de internationale
gemeenschap te isoleren.2. Doorwerking van internationaal recht in de nationale
rechtsordeBij de doorwerking van internationaal recht in de nationale rechtsorde
spelen drie elementen een rol: (a) de toepasbaarheid van internationale bepalingen
in de Nederlandse rechtsorde, (b) de mogelijkheid om een beroep te doen op
internationale bepalingen voor een Nederlandse rechter en (c) de voorrang
in geval van een conflict tussen internationale bepalingen en nationale bepalingen.De wetenschappelijke literatuur onderscheidt twee stelsels van doorwerking
van internationale bepalingen in de nationale rechtsorde: het monistische
en het dualistische stelstel. In een monistisch stelsel doet het voor de gelding
in de nationale rechtsorde niet ter zake of een regel een nationale dan wel
internationale oorsprong heeft. Omzetting van de regel van internationale
oorsprong in een nationale regel is niet nodig. In een dualistisch stelsel
worden internationale bepalingen pas onderdeel van de nationale rechtsorde
nadat zij door de nationale wetgever zijn omgezet in een nationale regel.Ons land heeft – zo wordt algemeen aangenomen – een gematigd monistisch stelsel met betrekking tot de doorwerking
van verdragen en besluiten van volkenrechtelijke organisaties1. De Nederlandse rechter dient in beginsel zowel de bepalingen van
verdragen en besluiten van volkenrechtelijke organisaties als nationale rechtsregels
toe te passen. Er is sprake van een nuancering (of matiging) van het monistische
stelsel, omdat de toepasbaarheid beperkt is tot bepalingen van verdragen en
besluiten van volkenrechtelijke organisaties die (a) een ieder verbinden en
(b) bekendgemaakt zijn. Dit is neergelegd in artikel 93 van de Grondwet:Artikel 93Bepalingen van verdragen en van besluiten van volkenrechtelijke organisaties,
die naar haar inhoud een ieder kunnen verbinden, hebben verbindende kracht
nadat zij zijn bekendgemaakt.Waar toepassing van een ieder verbindende en bekendgemaakte bepalingen
in strijd zou komen met een Nederlands wettelijk voorschrift, moet de Nederlandse
rechter dat wettelijke voorschrift buiten toepassing laten. Dit komt tot uitdrukking
in artikel 94 van de Grondwet:Artikel 94Binnen het Koninkrijk geldende wettelijke voorschriften vinden geen toepassing,
indien deze toepassing niet verenigbaar is met een ieder verbindende bepalingen
van verdragen en van besluiten van volkenrechtelijke organisaties.Artikel 93 staat vooral in de sleutel van de rechtszekerheid: pas na hun
bekendmaking hebben een ieder verbindende bepalingen van verdragen en besluiten
van volkenrechtelijke organisaties verbindende kracht jegens de burger2. Deze bekendmaking vindt plaats in het Tractatenblad.
Uitzonderingen daarop zijn mogelijk, bijvoorbeeld via het Publikatieblad van
de Europese Unie3. Artikel 94 regelt vervolgens
de gevolgen van door de rechter geconstateerde strijdigheid van nationale
wettelijke voorschriften met een ieder verbindende bepalingen van verdragen
en besluiten van volkenrechtelijke organisaties: de nationale wettelijke bepaling
vindt geen toepassing en de bepaling van het verdrag of besluit van een volkenrechtelijke
organisatie heeft dus voorrang.Of een bepaling van een verdrag of een besluit van een volkenrechtelijke
organisatie geldt als een ieder verbindend wordt (dus) in laatste instantie bepaald door de rechter. Een rechter zal dan moeten nagaan of een dergelijke
bepaling kan worden tegengeworpen aan of worden ingeroepen door een justitiabele.
Dit hangt af van de inhoud van de bepaling, in het bijzonder van de vraag
of de bepaling (a) plichten oplegt, of rechten toekent aan justitiabelen alsmede
(b) onvoorwaardelijk en voldoende nauwkeurig is om door een rechter te worden
toegepast. Bepalingen die bij hun uitvoering beleidsvrijheid laten aan staten,
zijn derhalve niet een ieder verbindend.Op grond van ongeschreven staatsrecht dienen ook regels van (ongeschreven)
internationaal gewoonterecht te worden toegepast in de Nederlandse rechtsorde.
Ook hier geldt echter een matiging van het monistische stelsel. Justitiabelen
kunnen deze regels wel voor de nationale rechter inroepen, maar de toetsing
door de rechter op grond van artikel 94 strekt zich niet uit tot het buiten
toepassing laten van wettelijke voorschriften die onverenigbaar zijn met internationaal
gewoonterecht1. De nationale bepaling heeft in
geval van strijdigheid dus voorrang boven de regels van (ongeschreven) internationaal
recht.De motie-Visser staat in het teken van de beleidsvrijheid van de Nederlandse
wetgever. In dat verband zij er met nadruk op gewezen dat artikel 94 Grondwet
zich primair tot de rechter richt: wat zijn de
gevolgen indien de rechter vaststelt dat nationale
regels onverenigbaar zijn met een ieder verbindende verdragsbepalingen? De
wetgever staat daar in zoverre buiten, dat hij de door de Nederlandse staat
aangegane verdragsverplichtingen hoe dan ook heeft na te komen2. Op dat punt nu verschilt ons gematigd monistische stelsel niet wezenlijk
van een dualistisch stelsel: in beide stelsels is de wetgever gebonden aan
de aangegane volkenrechtelijke verplichtingen. Wel behoeft aandacht dat er
een zekere verschuiving van beslissingsmacht over de gelding van algemene
verdragsnormen heeft plaatsgevonden van de wetgever naar de rechter.3. Doorwerking van Europees recht in de nationale
rechtsordeHet stelsel van de artikelen 93 en 94 Grondwet kan worden onderscheiden
van de doorwerking van het recht van de Europese Gemeenschappen in de nationale
rechtsorde. Opgemerkt wordt dat Nederland, door toe te treden tot de Europese
Gemeenschappen, deel is gaan uitmaken van een bijzondere rechtsorde. Hieruit
vloeit voort dat Nederland de in dat kader vastgestelde rechtsregels dient
na te leven. Strikt genomen is er dan ook geen sprake van «doorwerking»
maar van «werking» van het Europese recht. Al in arresten uit
de eerste helft van de jaren zestig van de vorige eeuw heeft het Europese
Hof van Justitie geoordeeld dat de communautaire rechtsorde geldt als een
eigen rechtsorde in het volkenrecht. Bepalingen van die eigen rechtsorde die
zich daartoe lenen werken rechtstreeks door in de nationale rechtsorde van
de lidstaten3. Burgers van lidstaten kunnen zich
bij de nationale rechter op dergelijke bepalingen beroepen. Of van zulke rechtstreeks
werkende bepalingen van gemeenschapsrecht sprake is, wordt uiteindelijk bepaald
door het Europese Hof van Justitie. Het Hof heeft ook overigens het laatste
woord over de interpretatie van bepalingen van gemeenschapsrecht. Dit alles
geldt ongeacht de keuze van een lidstaat voor hetzij een monistisch hetzij
een dualistisch stelsel.De vraag of die doorwerking van het Europese recht afhankelijk is van
het stelsel van de artikelen 93 en 94 Grondwet kan ontkennend worden beantwoord.
In de wetenschap heerst vrijwel zonder uitzondering deze opvatting, juist
gelet op die door het Europese Hof vastgestelde eigen aard van de rechtsorde
van de Europese Gemeenschappen4. In zijn arrest
van 2 november 2004 lijkt de Hoge Raad deze visie te bevestigen5. In het verleden heeft de grondwetgever zich
op een tegengesteld standpunt gesteld1. Vast staat
dat het Europese recht vanwege het bijzondere karakter van de Europese rechtsorde
doorwerkt en voorrang heeft in de nationale rechtsorde en in zoverre de beleidsvrijheid
van de nationale wetgever beperkt. Daarenboven wordt deze beleidsvrijheid
beperkt door het communautaire recht dat zich rechtstreeks tot de wetgevers
van de lidstaten richt, zoals de verplichtingen die voortvloeien uit richtlijnen
die door de wetgever moeten worden omgezet in nationaal recht.4. Doorwerking internationaal recht in de Europese
rechtsordeDe Europese Gemeenschap is rechtssubject in volkenrechtelijke zin en dus
op dezelfde wijze als staten gebonden aan het internationale recht. Dit geldt
in de eerste plaats voor het zogenoemde ius cogens2.
Daarmee wordt bedoeld het stelsel van rechtsnormen die van zo fundamenteel
belang zijn voor de bescherming van de belangen van de internationale gemeenschap
als geheel dat ieder rechtssubject daaraan van rechtswege gebonden is en waarvan
nimmer mag worden afgeweken3. De Gemeenschap is
dan ook gebonden aan de regels van internationaal gewoonterecht en aan door
haar gesloten verdragen4.In het licht van het onderwerp van de motie-Visser is met name dat laatste
van belang: de gebondenheid van de Europese Gemeenschap aan verdragen. Als
rechtssubject in volkenrechtelijke zin is de Gemeenschap ook in staat verdragen
te sluiten met derde landen of met andere internationale organisaties. Op
grond van artikel 300 van het EG-Verdrag zijn de door de Gemeenschap gesloten
verdragen ook bindend voor de lidstaten. Die verdragen werken dan ook op dezelfde
wijze in de nationale rechtsorde door als het gemeenschapsrecht zelf.Met betrekking tot het Handvest van de Verenigde Naties neemt de Europese
Gemeenschap een bijzondere positie in. De EG is geen lid van de Verenigde
Naties. Toch is de EG verplicht de uit het VN-Handvest voortvloeiende verplichtingen
na te leven. Dit vloeit voort uit het EG-Verdrag zelf – aldus het Gerecht
van Eerste Aanleg van de Europese Gemeenschappen5.
De Europese Gemeenschap is dus ook gebonden aan besluiten gebaseerd op het
VN-Handvest, zoals resoluties van de Veiligheidsraad. De EG-maatregelen ter
uitvoering van Veiligheidsraad-resoluties werken langs de hierboven onder
3 geschetste lijnen door in de Nederlandse rechtsorde.5. Consequenties voor de Nederlandse wetgeverWaar staten met elkaar bepaalde afspraken maken en jegens elkaar verplichtingen
aangaan wordt hun nationale beleidsvrijheid beperkt. Internationale samenwerking
leidt per definitie tot wederzijdse afhankelijkheid. Van oudsher waardeert
ons land dat in beginsel positief. Niet voor niets draagt artikel 90 van de
Grondwet de regering op de ontwikkeling van de internationale rechtsorde te
bevorderen. Voor de beleidsvrijheid van de nationale wetgever maakt het intussen
geen wezenlijk verschil op basis waarvan de doorwerking van internationaal
recht geschiedt. Op grond van artikel 26 van het Verdrag van Wenen inzake
het verdragenrecht heeft een verdrag bindende werking en moet het te goeder
trouw ten uitvoer worden gelegd. De nationale wetgever dient de bij of krachtens
verdrag aangegane of opgelegde verplichtingen dus hoe dan ook te respecteren
in de nationale rechtsorde.Dit betekent niet dat de Nederlandse wetgever – regering en parlement –
geen invloed heeft. Integendeel. Die invloed bestaat met name in de fase van
het totstandkomen of wijzigen van verdragen of internationale regelgeving.
Voor de Europese context zij in dit verband gewezen op het advies van de Raad
van State van 15 september 2005 over de gevolgen van de Europese arrangementen
voor de nationale staatsinstellingen en op de kabinetsreactie daarop van 23 mei
20061. Wat het parlement betreft: via «fiches»
wordt het geïnformeerd over voorstellen van Europese regelgeving en in
zijn rol van controleur kan het invloed uitoefenen op de Nederlandse standpuntbepaling
ten aanzien van die voorstellen. Bovendien heeft het parlement op grond van
artikel 3 van de Goedkeuringswet voor het Verdrag van Nice een instemmingsrecht
ten aanzien van besluitvorming in de derde pijler. Mede ter uitvoering van
het vorig jaar uitgebrachte kabinetsstandpunt «Nederland in Europa –
Europa in Nederland» heeft het kabinet bovendien een aantal concrete
maatregelen genomen gericht op het faciliteren van vroegtijdige parlementaire
betrokkenheid. Zo is de wijze waarop nieuwe Commissievoorstellen aan het parlement
worden gepresenteerd gestroomlijnd en wordt het parlement over zogenoemde
grote voorstellen sneller geïnformeerd. Deze aanpassingen moeten een
tijdiger signalering van en debat over voor Nederland belangrijke kwesties
mogelijk maken. Voorts legt het kabinet sinds 2005 aan de beide kamers der
Staten Generaal een kabinetsreactie voor op het jaarlijkse Werk- en Wetgevingsprogramma
van de Europese Commissie. Daarnaast worden het parlement ook kabinetsreacties
op Groen- en Witboeken van de Commissie toegezonden alvorens het kabinet tot
een positiebepaling in Brussel komt. Tot slot wordt hier vermeld de jaarlijkse
toezending van de Staat van de Europese Unie.Voorts is van belang dat de (Grond)wet een uitdrukkelijke waarborg kent
voor betrokkenheid van het parlement bij de totstandkoming van verdragen.
Zo ontvangt het parlement op grond van artikel 1 Rijkswet goedkeuring en bekendmaking
verdragen elk kwartaal een opgave van verdragen waarover onderhandelingen
plaatsvinden. Daarmee wordt het parlement de mogelijkheid geboden de regering
te bevragen over onderwerp en beleid ter zake. Verder bepaalt artikel 91 Grondwet
dat het Koninkrijk in beginsel niet aan verdragen wordt gebonden zonder voorafgaande
goedkeuring door de Staten-Generaal. Die goedkeuring moet zo nodig –
namelijk indien het verdrag noopt tot afwijking van de Grondwet – met
ten minste twee derden van het aantal uitgebrachte stemmen worden verleend
(lid 3)2. Diezelfde eis geldt ook in geval van
opdracht van bevoegdheden tot wetgeving, bestuur of rechtspraak aan een volkenrechtelijke
organisatie die noopt tot afwijking van de Grondwet (artikel 92 Grondwet)3.Daarnaast bestaat ook de mogelijkheid tot opzegging van bestaande verdragen,
mits het verdrag zelf zich daartegen niet verzet4.
Voor opzegging kan aanleiding bestaan indien verdere binding aan het desbetreffende
verdrag niet langer nodig of wenselijk wordt geoordeeld. Afgezien van de formele
kant is soms om politieke redenen de mogelijkheid van opzegging vooral theoretisch
van aard, bijvoorbeeld waar het gaat om de verdragen betreffende de Europese
Unie, het lidmaatschap van de Verenigde Naties en de Raad van Europa en de
daaraan verbonden verdragen op het terrein van de mensenrechten. Opzegging
is in dergelijke gevallen niet mogelijk zonder zich van de internationale
gemeenschap te isoleren.Het voorgaande biedt een schets van de systematiek met betrekking tot
de doorwerking van internationaal en Europees recht in de nationale en Europese
rechtsorde. De nationale wetgever is gebonden aan Europese en internationaalrechtelijke
normen. Regering en parlement kunnen echter hun invloed doen gelden in zowel
de onderhandelingsfase als bij gelegenheid van goedkeuring van verdragen en
ook het Europese besluitvormingsproces onttrekt zich niet aan invloed van
regering en parlement.XNoot1De termen «dualistisch» en «monistisch» zijn voorwerp
van uitvoerige wetenschappelijke debatten. Zie voor een overzicht bijvoorbeeld
J.G. Brouwer, Verdragsrecht in Nederland, diss. Groningen, Zwolle 1992, p.
8–11 en J.W.A. Fleuren, Een ieder verbindende bepalingen van verdragen,
diss. Nijmegen, Den Haag 2004, p. 10–22. Om die reden geven sommigen
de voorkeur aan de termen «transformatiestelsel» respectievelijk «incorporatiestelsel»;
zie bijvoorbeeld P.J. Boon e.a., Regelgeving in Nederland, Deventer 2005,
p. 164–165. Hier wordt de meest gebruikelijke terminologie gehanteerd.XNoot2Kamerstukken II 1979–1980, 15 049 (R 1100), nr. 7, p. 17.XNoot3Zie artikel 16 jo. 20 Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen.XNoot1HR 6 maart 1959, NJ 1962, 2 en Kamerstukken II 1977–1978, 15 049
(R 1100), nr. 3, p. 12–13.XNoot2Zie ook Brouwer 1992, p. 271 en Fleuren 2004, p. 369.XNoot3HvJ EG 5 februari 1963, zaak 26/62, Jur. 1963, 1 (Van Gend &
Loos) en HvJ EG 15 juli 1964, zaak 6/64, Jur. 1964, 1199 (Costa/ENEL).XNoot4Zie voor een overzicht van het debat E.A. Alkema in zijn noot onder HR
2 november 2004, NJ 2005, 80.XNoot5HR 2 november 2004, NJ 2005, 80.XNoot1Zie voor een bespreking van de parlementaire geschiedenis L.F.M. Besselink
e.a., De Nederlandse Grondwet en de Europese Unie, Groningen 2002, p. 30–33.XNoot2J. Vanhamme, Volkenrechtelijke beginselen in het Europees recht, Groningen
2001, p. 119–126.XNoot3Te denken valt bijvoorbeeld aan het verbod van agressie, genocide, foltering,
rassendiscriminatie, slavernij en kolonialisme.XNoot4HvJ EG 16 juni 1998, zaak C-162/96 (Racke).XNoot5GvEA 21 september 2005, zaak T-306/01 (Yusuf) en zaak T-315/01 (Kadi).
Over die arresten onder meer R.H. van Ooik en R.A. Wessel, De Yusuf en Kadi-uitspraken
in perspectief, SEW 2006, p. 231–242.XNoot1Kamerstukken II 2005–2006, 29 993, nrs. 22 en 27.XNoot2Over het derde lid uitvoerig Kamerstukken I 2003–2004, 27 484
(R 1669), A.XNoot3Daarover ook de behandeling in de Eerste Kamer van het voorstel voor een
Wet Speciaal Hof Sierra Leone, Handelingen I 2005–2006, p. 35–1881
e.v. Zie in dit verband ook P.J.G. Kapteyn in NJB 2007, p. 1001 en 1002.XNoot4Bij bijvoorbeeld de meeste verdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie
(ILO) doet de mogelijkheid tot opzegging zich eens in de tien jaar voor. De
Kamer wordt hier over geïnformeerd; zie ook Kamerstukken 1994–1995,
23 900 XV, nr. 44. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29861-19.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl