Wet op de vaste boekenprijs; Gewijzigde memorie van toelichting inzake toevoegen lid Van Nieuwenhoven als behandelaar van het wetsvoorstel
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28652, nr. 9

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

15-12-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

28652 nr. 9

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN DEEL1. Samenvatting van doel en inhoud van de wet2. Aanleiding voor invoering van een wet op de vaste boekenprijs3. De evaluatie van het huidige privaatrechtelijke systeem4. Doel van de vaste boekenprijs en de vaste prijs van
muziekuitgaven5. Motivering voor een publiekrechtelijk systeem6. Europese aspecten7. Karakter van de wet7.1 Vorm7.2 Doel7.3 Handelsmarges7.4 Reikwijdte7.5 Vaststelling en duur van de vaste prijs7.6 Kortingen7.7 Bijzondere prijzen7.8 Onderwijsinstellingen8. Overgang van privaatrechtelijk reglement handelsverkeer
naar publiekrechtelijke regelgeving8.1 Erkenning en registratie8.2 Handhaving8.3 Depot van publicaties9. Administratieve lasten voor het boekenvak en de muziekbrancheARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel 1Onder bOnder bOnder cOnder e, g en hOnder jArtikel 2Artikel 3Eerste lidTweede lidDerde lidVierde lidVijfde en zesde lidArtikel 4Eerste lidArtikel 5Artikel 6Eerste lidTweede lidDerde lidArtikel 7Artikelen 8–11Artikel 13Artikel 14Artikelen 15–43Artikel 44
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28652Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 101 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 652Voorstel van wet van de leden Dittrich, Halsema en Van Nieuwenhoven
houdende regels omtrent de vaste boekenprijs (Wet op de vaste boekenprijs)nr. 9MEMORIE VAN TOELICHTING ZOALS GEWIJZIGD NAAR AANLEIDING VAN HET ADVIES
VAN DE RAAD VAN STATEALGEMEEN DEEL1. Samenvatting van doel en inhoud van de wetHet wetsvoorstel dient een cultuurpolitiek doel. De indieners beogen voorwaarden
te scheppen waaronder in Nederland ook voor de langere termijn een breed en
divers aanbod van boeken in het Nederlands en het Fries en van bladmuziek
en muziekliteratuur beschikbaar kan zijn via een geografisch ruim gespreid
net van boekhandels en muziekhandels met een groot en gevarieerd assortiment.Het wetsvoorstel geeft de vaste boekenprijs en de vaste prijs van muziekuitgaven,
die dienen als middel tot dit doel, een wettelijke basis. In aangepaste vorm
is het wettelijk stelsel de voortzetting van de huidige privaatrechtelijke
systemen van vaste prijzen, die onder de verantwoordelijkheid vallen van de
Koninklijke Vereniging van het Boekenvak, respectievelijk de Vereeniging van
Muziekhandelaren en -uitgevers in Nederland. Deze privaatrechtelijke systemen
zijn gebaseerd op ontheffingen tot 2005 van de mededingingswetgeving. Voortzetting
van deze ontheffingen is in de huidige vorm wellicht niet langer realiseerbaar
in het licht van de vigerende mededingingswetgeving. Afschaffing van het systeem
van vaste prijzen is strijdig met het cultureel belang. De enige keuze die
dan overblijft is, in navolging van andere Europese landen, die voor specifieke
wetgeving op grond van cultuurpolitieke motieven.Op grond van het wetsvoorstel geldt – met uitzondering van de nader
gedefinieerde categorie schoolboeken – overal
in Nederland voor alle exemplaren van een (deels) Nederlands- of Friestalig
boek en voor muziekuitgaven dezelfde verkoopprijs. Het wetsvoorstel heeft
geen betrekking op boeken die geheel in andere talen dan het Nederlands of
het Fries zijn gesteld, ongeacht of zij in Nederland dan wel in het buitenland
zijn uitgegeven. Voor bladmuziek in combinatie met tekst geldt geen taalcriterium.
Voor in het buitenland uitgegeven boeken die (deels) in het Nederlands of
het Fries zijn gesteld en die in Nederland worden ingevoerd, zijn bepalingen
opgenomen die aansluiten bij de op dit terrein geldende Europese regelgeving.
De vaste prijs wordt door de uitgever of de importeur vastgesteld. Voor boekenclubs
kan de uitgever een boekenclubprijs vaststellen die alleen van
toepassing is voor personen met wie de boekenclub een contract is aangegaan.
De vaste prijs geldt in beginsel voor onbepaalde tijd. Halfjaarlijks is aanpassing
toegestaan. De uitgever of importeur mag in ieder geval de vaste prijs niet
eerder opheffen dan één jaar na uitgifte van het boek of de
muziekuitgave. De beslissing tot eventuele opheffing ligt bij de uitgever
of importeur. Er is geen wettelijke bepaling of termijn die tot opheffing
dwingt. De verkoper is verplicht de vaste prijs toe te passen. Het wetsvoorstel
biedt de verkoper tevens de mogelijkheid om op een economisch verantwoorde
wijze met voorafgaande informatie aan de koper bijzondere diensten in rekening
te brengen. Verkoper is volgens het wetsvoorstel ieder die een boek of muziekuitgave
verkoopt aan een eindafnemer. Eindafnemers zijn degenen die boeken of muziekuitgaven
kopen voor eigen gebruik zonder intentie tot doorverkoop.Het wetsvoorstel bevat niet een stelsel van exclusief verkeer en van erkenning.
Door de begrippen uitgever, importeur en verkoper ruim te definiëren,
wordt een sluitend systeem van verplichte toepassing van de vaste prijs bereikt.
De vaste prijs belemmert niet de open toegang tot het boekenvak of de bladmuziekbranche
en neemt evenmin daarbinnen concurrentiemogelijkheden weg. Het wetsvoorstel
maakt niet het in het boekenvak gehanteerde onderscheid tussen het algemene
boek, het schoolboek en het wetenschappelijk boek (de a-, sen w-indeling).
Als gevolg van het niet opnemen van de asw-indeling, het weglaten van het
stelsel van erkenning en exclusief verkeer, en de ruime definitie van verkoper
ontstaat voor onder meer onderwijsinstellingen de mogelijkheid om ofwel als
eindafnemer ofwel als verkoper op te treden, uiteraard met de aan die posities
door het wetsvoorstel verbonden verplichtingen en gevolgen.Het wetsvoorstel bevat voorts een enkele bepaling die betrekking heeft
op de relatie tussen uitgevers en verkopers waar het gaat om de onderling
overeen te komen noodzakelijke voorwaarden voor het instandhouden van een
infrastructuur voor spreiding en beschikbaarheid van boeken en muziekuitgaven.
Voor de boekenbranche kan daarbij worden gedacht aan voorzieningen zoals het
Centraal Boekhuis en Centraal Depot. In de muziekbranche is als gevolg van
de kleinschaligheid minder sprake van fysieke voorzieningen. Hier moet meer
worden gedacht aan organisatorische en administratieve faciliteiten. De infrastructuur
is van belang voor bestellingen van geringe omvang en voor nabestellingen
van één of enkele exemplaren en daarmee van grote invloed op
de mogelijkheden van spreiding en beschikbaarheid van boeken en muziekuitgaven
in alle delen van het land. Gelet op het doel dat met het wetsvoorstel wordt
beoogd, is een dergelijk beperkt ingrijpen bij wet in het overigens vrije
marktverkeer tussen uitgevers en importeurs enerzijds en verkopers anderzijds
noodzakelijk.Het wetsvoorstel maakt het verkopers mogelijk in bepaalde gevallen kortingen
op de vaste prijs te verlenen. Het betreft kortingen bij afname in één
keer van meerdere exemplaren van hetzelfde boek of muziekuitgave, door particulieren,
door onderwijsinstellingen voor andere boeken dan schoolboeken in het kader
van het onderwijsproces of door bibliotheken voor hun bibliotheekfunctie.
Daarnaast kunnen voor het brede publiek uitgevers en verkopers al dan niet
in collectief verband werken met bijzondere prijzen, waarvoor de voorwaarden,
evenals die voor de kortingen, nader bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur worden uitgewerkt.Het toezicht op de naleving van de wettelijke vaste prijs en de mogelijkheid
tot sanctionering bij overtredingen is gelegd in handen van een zelfstandig
bestuursorgaan, het College voor de vaste prijs voor boeken en muziekuitgaven.
Aan het College moeten uitgevers en importeurs ook de vaste prijs melden en
het College zorgt voor landelijke bekendmaking.Bij het in werking treden van de wet worden de onder het Reglement Handelsverkeer voor boeken, respectievelijk voor muziekuitgaven vastgestelde
particuliere prijzen van rechtswege aangemerkt als de vanaf het tijdstip van
inwerking treden geldende vaste prijs. De prijzen van boeken en muziekuitgaven
waarvoor vóór het inwerking treden van de wet geen particuliere
vaste prijs gold, vallen niet onder de werking van de wet en blijven ook na
het inwerking treden van de wet vrij.Uit het wetsvoorstel vloeien voor de staat geen andere kosten voort dan
de beperkte kosten die verbonden zijn aan het College.Gelet op het cultuurpolitieke doel dat met het wetsvoorstel wordt nagestreefd,
ressorteert de Wet op de vaste boekenprijs staatsrechtelijk onder de verantwoordelijkheid
van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.2. Aanleiding voor invoering van een wet op de vaste boekenprijsNederland kent sinds 1909 een systeem van vaste prijzen voor bladmuziekuitgaven
en sinds 1923 een systeem van vaste boekenprijzen: de uitgever stelt voor
een door hem uitgegeven boek of muziekuitgave de (minimum)prijs vast waarvoor
het boek respectievelijk de muziekuitgave in de boekhandel en muziekhandel
aan de koper wordt verkocht. De Nederlandse systemen zijn gebaseerd op een
stelsel van afspraken tussen uitgevers en muziekhandelaren respectievelijk
boekverkopers, die zijn neergelegd in de onderscheiden Reglementen Handelsverkeer.
De verantwoordelijkheid voor het Reglement handelsverkeer van muziekuitgaven
is ondergebracht bij de Vereeniging van Muziekhandelaren en -uitgevers in
Nederland (VMN) en voor het Reglement handelsverkeer van boeken bij de Koninklijke
Vereniging van het Boekenvak (KVB). Het toezicht op de naleving en de handhaving
ervan worden uitgeoefend door onafhankelijke commissies als de Commissie Handelsverkeer
van de KVB.Verticale prijsbindingen als de vaste boekenprijs en de vaste prijs van
muziekuitgaven zijn in strijd met de wetgeving op het terrein van de mededinging,
zoals die sinds 1962 bestaat. Aan de KVB en de VMN is laatstelijk in 1997
ontheffing verleend van het verbod op verticale prijsbinding door een beschikking
van de toenmalige minister van Economische Zaken, J. Wijers, en de toenmalige
staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, A. Nuis. De ontheffingen
van 1997 gelden tot 1 januari 2005. Zij zijn nog gebaseerd op de Wet
Economische Mededinging (WEM) van 1985, die in dit opzicht meer ruimte liet
dan de in 1998 ingevoerde Mededingingswet (Mw). Voortzetting van het systeem
van de vaste prijs vanaf 1 januari 2005 is dan ook niet alleen afhankelijk
van de vraag of er bij het dan zittende kabinet voldoende bereidheid is om
opnieuw ontheffing te verlenen, maar ook van de vraag of de geldende wetgeving,
zowel de Nederlandse als de Europese, nog ontheffing toelaat. Voortzetting
van de huidige privaatrechtelijke status van het systeem is als gevolg daarvan
omgeven met onzekerheden. De indieners van dit initiatiefwetsvoorstel zijn
van mening dat voortduring van deze onzekerheid uit cultuurpolitiek oogpunt
en uit oogpunt van rechtszekerheid en bedrijfszekerheid ongewenst is. Daarom
hebben zij gekozen voor verankering van het systeem van de vaste prijs voor
boeken en muziekuitgaven door middel van een publiekrechtelijke regeling in
de vorm van een Wet op de vaste boekenprijs. Het karakter van deze wet als
lex specialis onttrekt de vaste boekenprijs en de vaste prijs van muziekuitgaven
aan het regime van de Mededingingswet. Door in opzet en systematiek van de
wet rekening te houden met vergelijkbare bestaande wetgeving in andere landen
van de Europese Unie, waartegen de Europese Commissie geen bezwaar heeft aangetekend,
wordt aangesloten bij het beleid en de handelwijzen op dit terrein die in
veel Europese landen bestaan of in ontwikkeling zijn. 3. De evaluatie van het huidige privaatrechtelijke systeemIn 2000–2001 is in opdracht van de toenmalige minister van Economische
Zaken, mevrouw A. Jorritsma-Lebbink, en de toenmalige staatssecretarissen
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, mevrouw K. Adelmund en F. van der
Ploeg, door de Stichting voor Economisch Onderzoek van de Universiteit van
Amsterdam (SEO) onder verantwoordelijkheid van het Centraal Planbureau het
onderzoeksrapport «De vaste boekenprijs voor schoolboeken in het voortgezet
onderwijs, een evaluatie» uitgebracht. Met brief van 23 november
2001 (Kamerstukken II 2001/02, 28 000, VIII, nr. 27) hebben de betrokken
bewindspersonen hun standpunt bepaald.Onderzocht is welke factoren van invloed waren op de prijzen van schoolboeken
voor het voortgezet onderwijs en welke bijdrage de verticale prijsbinding
van schoolboeken leverde aan de pluriformiteit, kwaliteit en betaalbaarheid
van het schoolboekenaanbod.De SEO/CPB-onderzoekers kwamen tot de conclusie dat er geen aanwijzingen
waren dat de vaste boekenprijs een effectief instrument is op de schoolboekenmarkt
voor het voortgezet onderwijs. Doelen als hoge kwaliteit van het lesmateriaal
en voldoende aanbieders per methode zouden ook zonder vaste boekenprijs kunnen
worden gehaald. De oorzaken van de recente kostenstijgingen van de huur/koopprijs
van schoolboekenpakketten waren terug te voeren op de gevolgen van de onderwijsvernieuwing:
de invoering van tweede fase, basisvorming en vmbo, de individualisering van
het onderwijs door het studiehuis en de digitalisering van leermiddelen. De
erkenning en het exclusief verkeer belemmerden de toetreding van mogelijk
efficiëntere distributievormen. De oorzaak van de kostenstijgingen lag
hoogstwaarschijnlijk niet bij de vaste boekenprijs Afschaffing van de vaste
prijs voor schoolboeken zou als afzonderlijke maatregel niet leiden tot grote
veranderingen in het aanbod en de prijzen van schoolboeken. De specifieke
kenmerken van de markt zouden een verhindering hiervoor vormen. Uit het onderzoek
bleek dat de vaste boekenprijs nauwelijks een bijdrage leverde aan het realiseren
van de beleidsdoelstellingen (hoge kwaliteit lesmateriaal, voldoende aanbieders,
betaalbaarheid). SEO/CPB concludeerden uiteindelijk dat er daarom geen reden
was voor handhaving van de vaste boekenprijs voor schoolboeken. Ook de internationale
vergelijking gaf daartoe geen aanleiding.De begeleidingscommissie merkte op dat de beide componenten van de vaste
boekenprijs/schoolboek – prijsbinding en exclusiviteit van het handelskanaal –
in principe los van elkaar stonden. Ook bij handhaving van de vaste boekenprijs/schoolboek
kon namelijk de zgn. erkenningsregeling (alleen erkende boekverkopers mogen
schoolboeken verkopen) worden gewijzigd dan wel afgeschaft, zodat scholen
mét handelskorting rechtstreeks bij uitgevers zouden kunnen inkopen.Op grond van de uitkomsten van de SEO/CPB-evaluatie kwamen de bewindspersonen
tot de voorlopige conclusie dat voortzetting van het systeem van vaste schoolboekenprijzen
na 2004 ongewenst zou zijn.Eveneens in 2000–2001 is in opdracht van de toenmalige minister
van Economische Zaken en de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
F. van der Ploeg door het Centraal Planbureau en het Sociaal en Cultureel
Planbureau (CPB/SCP) onderzoek gedaan naar de effectiviteit en de efficiency
van de vaste boekenprijs voor het algemene boek. Met brief van 13 juni
2002 hebben de beide bewindspersonen het onderzoeksrapport «Boek en
Markt»: «Effectiviteit en efficiency van de vaste boekenprijs,
een evaluatie van de vaste boekenprijs voor algemene en wetenschappelijke
boeken» aan de voorzitter van de Tweede Kamer toegestuurd. In dit rapport
concluderen CPB/SCP dat voortzetting van de vaste boekenprijs voor het algemene
boek in de huidige vorm ongewenst is. Zij stellen drie alternatieven voor.
Kort samengevat luiden die: volledig afschaffen van de vaste boekenprijs;
vervangen door subsidie voor in aanmerking komende boekverkopers;
invoering van een afgebakende vaste boekenprijs in de vorm van een aanpassing
van het huidige systeem. De door de onderzoekers aangedragen alternatieven
leiden naar hun inzicht tot minder marktverstoring en tot grotere effectiviteit.In de begeleidende brief laten de bewindslieden, rekening houdend met
hun demissionaire status ten tijde van het schrijven van de brief, een beslissing
over aan het volgende kabinet. In hun reactie stellen zij wel dat volledige
afschaffing hun niet de beste optie lijkt en betonen zij zich geen voorstander
van invoering van een subsidiesysteem. Voor invoering van een afgebakende
vaste boekenprijs vanaf 2005 is volgens de bewindslieden ontheffing van
de NMa nodig. Naar aanleiding daarvan merken zij op: «Met het oog op
de rechtszekerheid zou in plaats van een privaatrechtelijke regeling ook sectorspecifieke
wetgeving kunnen worden overwogen.» D66 heeft in het verkiezingsprogramma
voor de verkiezingen van 15 mei 2002 expliciet een passage opgenomen,
waarin ervoor wordt gepleit de vaste boekenprijs wettelijk te verankeren.
Ter gelegenheid van de behandeling van de cultuurbegroting 2002 hebben de
Tweede Kamerleden Halsema namens GroenLinks en Dittrich namens D66 bekend
gemaakt een wettelijke regeling na te streven. Beide initiatiefnemers hebben
vervolgens bekend gemaakt een initiatiefwetsvoorstel te zullen indienen. Dat
is gebeurd op 28 oktober 2002. De indieners zien sectorspecifieke wetgeving
als de variant die verre de voorkeur verdient boven de door CPB/SCP aangedragen
alternatieven en beschouwen de opmerking van de beide toenmalige bewindspersonen
over de mogelijkheid van sectorspecifieke wetgeving als een ondersteuning
voor de keuze voor deze variant, die zij in hun initiatiefwetsvoorstel nader
hebben uitgewerkt.4. Doel van de vaste boekenprijs en de vaste prijs van
muziekuitgavenHet met de vaste prijs beoogde doel is voor boek en bladmuziek gelijk.
Al in de aan de VMN toegekende ontheffing van 1997 wordt door de verantwoordelijke
bewindspersonen gesteld «dat er zodanig grote overeenkomsten zijn tussen
boeken en muziekuitgaven, dat een overeenkomstig beleid in de rede ligt».
Waar in het volgende ter wille van de leesbaarheid regelmatig alleen over
het boek zal worden gesproken zijn dan ook de muziekuitgaven inbegrepen.Brede beschikbaarheid van het boek en van bladmuziek, diversiteit en pluriformiteit
van de erin vervatte informatie en toegankelijkheid ervan in aanbod, in keuze
en in afname zijn het beoogde resultaat van het bestaan en door wet- en regelgeving
mogelijk maken van het systeem van de vaste boekenprijs en de vaste prijs
van muziekuitgaven.De consument is gebaat bij een breed aanbod door een geografisch ruim
gespreid net van boekhandels en muziekhandels met een royaal en divers assortiment.
Het merendeel van de aankopen betreft immers aankopen in de winkel, waarbij
aankopen gericht tot stand komen omdat de koper voor een specifieke titel
gekomen was, maar waarbij aankopen ook heel vaak worden gestimuleerd door
het al dan niet onverwacht zien en vervolgens kunnen inzien van een uitgave
in de winkel. Door de vaste prijs heeft de koper de zekerheid dat de door
hem of haar te kopen uitgave overal evenveel kost en kunnen aankopen ter plekke
worden gedaan zonder prijsrisico.Uitgevers zijn gebaat bij de beschikbaarheid van hun uitgaven in een zo
groot en zo gespreid mogelijk aantal verkooppunten. De bereidheid van verkooppunten
om boeken en muziekuitgaven in hun assortiment op te nemen is afhankelijk
van de verwachte verkoopmogelijkheden en van de winstmarge in relatie tot
de kosten. De vaste prijs biedt uitgever en boekverkoper/muziekhandelaar de
mogelijkheid nog een adequate handelsmarge overeen te komen voor titels die
uit verkoopoogpunt minder snel en minder zeker lopen. Uitgevers
kunnen zich daardoor permitteren om ook risicotitels uit te geven.De vaste prijs in combinatie met een redelijke handelsmarge voorkomt voor
de verkoper pure prijsconcurrentie door discounts en supers die zich uitsluitend
op goed- en snelverkopende titels richten. De zekerheid die de verkoper heeft
van winst op goedlopende titels vormt de basis om ook minder snel lopende
boeken in zijn assortiment op te nemen. Niet alleen de breedte en diepte van
het assortiment zijn hier overigens mee gediend. De economische zekerheid
die ontstaat door de zekerheid van de handelsmarge, heeft ook een positieve
invloed op het aantal boekhandels en de geografische spreiding ervan. Het
aanhouden van een goedgesorteerde boekhandel en muziekhandel, waar naast bestsellers
ook minder goed lopende titels direct beschikbaar zijn, waar deskundig personeel
is en waar de mogelijkheid bestaat om uitgevers van niet aanwezige titels
te traceren en een uitgave als «eentje» te bestellen, levert hoge
bedrijfskosten op. Deze kosten moeten kunnen worden gedekt uit de handelsmarge
die uitgever en boekverkoper/muziekhandelaar overeenkomen. Ook hier is weer
duidelijk dat de assortimentswinkel hogere bedrijfskosten heeft dan de supermarkt
of de discount. De ruime collectie en de service moeten uit de handelsmarge
worden bekostigd. Vaste prijs en handelsmarge zijn complementair en kunnen
voor het realiseren van de gestelde doelen niet worden ontkoppeld.Met de bedrijfszekerheid die dit systeem biedt kunnen de uitgever en de
verkoper weer het risico lopen van nieuwe uitgaven met hun inherente onzekerheid
over commercieel succes of falen. Beginnende en niet zo snel of niet zo goed
verkopende auteurs zijn hiermee gebaat omdat de uitgever eerder zal beslissen
tot uitgave.Loslaten van de vaste prijs maakt bestsellers weliswaar goedkoper, maar
leidt ook tot verkleining van de marges. Om economische redenen zullen uitgevers
dan afzien van minder courante boeken en van riskantere uitgaven en de assortimentswinkels
zullen de concurrentie met de bestsellerhandelaren niet meer aankunnen. Er
zullen ook steeds minder distributiepunten met een ruim assortiment overblijven.
Schrijvers en componisten vinden niet zo makkelijk meer een uitgever, tenzij
ze behoren tot de beperkte categorie van auteurs van bewezen bestsellers.
De lezer ziet het brede assortiment teruglopen en betaalt meer voor de veel
talrijker boeken die niet in het centrum van de publieke belangstelling staan.De indieners zijn zich ervan bewust dat het bovenstaande niet door iedereen
wordt onderschreven. Het zou ook van weinig realiteitszin getuigen om te verwachten
dat binnen de veelheid en pluriformiteit van het uitgeversveld en het koperspubliek
volledige unanimiteit zou bestaan over een systeem als de vaste prijs dat
immers een ingrijpen in de economische gang van zaken en het vrije handelsverkeer
betekent. Onder uitgevers en verkopers komt een beperkte groep voor die voornamelijk
geïnteresseerd is in bestsellers en hypeachtige verschijnselen naast
een aantal uitgevers en verkopers dat prijs stelt op het verzorgen van een
pluriform en divers aanbod dat toegankelijk is en ook voor verrassingen kan
zorgen. De eerstgenoemden hanteren vooral, zo niet uitsluitend, economische
marktprincipes, de tweede groepering laat zich daarnaast ook leiden door culturele
overwegingen. Uit de brief van KVB, NUV en NBb van 17 september 20031 en die van de VMN van 3 maart 20031 blijkt
dat boekenvak en muziekbranche eensgezind een mengeling van culturele en economische
overwegingen onderschrijven en de vaste prijs een effectief en hanteerbaar
instrument vinden.Wat de groep lezers betreft is uit eerder onderzoek gebleken, dat (naast
een groep mensen die niet leest en ook niet koopt) onderscheiden kan worden
in een groep die binnen een beperkt assortiment veel leest en leent en ook
wel, maar veel beperkter koopt (binnen deze groep is het merendeel van de
leden van de boekenclubs te vinden), en een groep waarvan de leden
over een brede range boeken kopen en actief zijn zowel in het assortiment
van de bestsellers als (zeer gespreid) in dat van de getalsmatig minder goed
verkopende boeken en van studieboeken. In dit beeld past ook de constatering
van de onderzoekers van CPB/SCP dat er geen aanwijzingen zijn gevonden voor
de hypothese van denivellerende inkomensoverdracht: de groep consumenten die
breed boeken koopt, doet in feite zelf aan interne subsidiering.In hun afweging van de verschillende belangen hebben de indieners, zoals
uit het ingediende wetsvoorstel blijkt, gekozen voor de bescherming en bevordering
van een breed aanbod, voor spreiding en voor toegankelijkheid.De vaste prijs wordt in het wetsvoorstel beperkt tot het op papier uitgegeven
boek. Mede op basis van de gegevens van het CPB-SCP-rapport verwachten de
indieners dat het uitgeven en verkopen van papieren boeken door uitgevers
en boekverkopers via het kanaal van de fysieke boekhandel vooralsnog en naar
verwachting nog voor vele jaren het overheersende patroon zal zijn. Zolang
daarvan sprake zal zijn en de cultuurpolitieke doelstelling van diversiteit
en toegankelijkheid van kracht blijft, zal er behoefte zijn aan het instrument
van de vaste boekenprijs. De onderzoekers van CPB-SCP wijzen erop (Boek en
Markt blz. 143) dat internet geen goed substituut is voor boekhandels
en boekenclubs als het gaat om consumenten die fun-shoppen of die zoeken naar
boeken waarbij de opbouw van de informatie en/of illustraties belangrijk zijn.
De internetboekhandel neemt overigens in het geheel van de boekenbranche geen
fundamenteel of principieel afwijkende positie in. Ook de internetboekhandel
verkoopt papieren boeken en kampt daarom met dezelfde problemen en beperktheden
van ons taalgebied als de fysieke boekhandel. Bestaande uitgevers en boekverkopers
spelen bovendien op deze technologische ontwikkelingen in. Met het systeem
van de vaste boekenprijs wordt beoogd concurrentie op prijs in het boekenvak
tegen te gaan. Dit systeem is alleen maar sluitend als de verplichting tot
toepassing van de vaste boekenprijs geldt voor iedereen die binnen Nederland
boeken verkoopt. Een uitzondering maken voor de in Nederland gevestigde internetboekhandels
die actief zijn op de binnenlandse markt zou daarom een fundamentele ondergraving
van de geldigheid van de vaste boekenprijs betekenen.De vaste prijs neemt de concurrentie in het boekenvak en de muziekbranche
niet volledig weg. Uitgevers moeten bij het vaststellen van de prijs van een
uitgave uit concurrentieoverwegingen rekening houden met de prijsstellingen
van andere uitgevers op vergelijkbaar vlak. Uitgevers concurreren met andere
uitgevers en verkopers met andere verkopers op het vlak van titels, auteurs,
assortiment, deskundigheid, ambiance en service, net zoals dat in andere bedrijfstakken
het geval is.Het systeem van zekerheid van de vaste prijs voor producent, distributeur
en consument vormt de economische grondslag voor een levendig stelsel van
grote en kleine uitgeverijen, van megaboekhandels en buurtboekwinkels, van
vaste tot losse boekkopers en van ontplooiing van schrijversoeuvres. De Raad
voor Cultuur kon in zijn (eerste) advies (let-2002 4460/3) van 11 december
20021 al vaststellen: «De huidige markt
functioneert goed, zoals ook in het evaluatierapport wordt aangegeven.»
(blz. 1) en: «De situatie zoals die zich thans voordoet geeft aan
dat de vaste boekenprijs effectief is. Er is sprake van een grote mate van
diversiteit en brede beschikbaarheid, zodat zo veel mogelijk lezers zo veel
mogelijk van hun gading kunnen vinden. Er bestaat een voldoende stabiele omgeving,
waarin ook de kleinere, zelfstandige boekhandels kunnen gedijen.» (blz. 5).
Met de Raad voor Cultuur en mede op grond van de gegevens uit de evaluatie
menen de indieners te kunnen stellen dat de boekenmarkt en ook de markt voor
muziekuitgaven, zoals die nu functioneren, dynamisch zijn en tegemoetkomen
aan de zeer verschillende wensen van een breed publiek, gegeven de huidige
marktomstandigheden en technologische stand van zaken, en dus
voldoen aan hun culturele opgave. Zij geven met hun wetsvoorstel invulling
aan de uitspraak in de Troonrede van 2003: «Diversiteit en toegankelijkheid
blijven in het cultuurbeleid centraal staan.»5. Motivering voor een publiekrechtelijk systeemDe huidige ontheffingen zijn verleend op 15 december 1997 op grond van
artikel 9 g van de Wet economische mededinging (Wem). Verlenging van deze
ontheffingen is niet meer mogelijk als gevolg van de intrekking van de Wem
bij het in werking treden van de Mededingingswet (Mw). Een nieuw ontheffingsverzoek
zou nu moeten worden ingediend bij de NMa en zou door deze moeten worden beoordeeld
op basis van de Mw. Voor de Mw is door de Nederlandse wetgever als uitgangspunt
gekozen dat de criteria van de Mw overeen moeten komen met die van artikel
81 van het Europees Verdrag (EV). De NMa is als gevolg daarvan verplicht een
ontheffingsverzoek te beoordelen op de criteria van artikel 81 EV. Uiteraard
kan een definitieve uitspraak over de haalbaarheid van een dergelijk ontheffingsverzoek
eerst worden gedaan na onafhankelijke oordeelsvorming door de NMa. De indieners
hebben zich er echter rekenschap van gegeven dat de tot nu toe beschikbare
jurisprudentie en overige gegevens weinig tot geen aanleiding geven om te
verwachten dat de NMa tot een inwilliging van het verzoek zou kunnen komen.
Zolang immers niet een voorstel van de Europese Commissie te verwachten is
inzake de vaste boekenprijs voor bijvoorbeeld een categorale vrijstelling
van het kartelverbod, die vervolgens doorwerkt in het Nederlands recht, zijn
de handen van de NMa in feite gebonden. Ondanks het feit dat op grond van
jurisprudentie van het HvJ EG een nationale brancheregeling inzake de vaste
boekenprijs is toegestaan, zou het verlenen door de NMa van een ontheffing
mogelijkerwijs en waarschijnlijk in strijd zijn met het door de Nederlandse
wetgever gekozen uitgangspunt. De enige keuze die dan overblijft is die voor
een wettelijke regeling. De indieners hebben het risico van de weg van een
ontheffingsverzoek niet willen nemen en hebben gekozen voor een publiekrechtelijke
regeling. Zij sluiten daarmee aan bij de toepasselijke regelingen in de overige
landen van de Europese Unie, die alle van publiekrechtelijke aard zijn. Zij
willen echter benadrukken dat hun keuze voor een publiekrechtelijke regeling
niet louter en alleen is ingegeven door de te verwachten onmogelijkheid van
een ontheffing door de NMa. Zij menen dat er voldoende cultuurpolitieke argumenten
zijn om de keuze voor een wettelijke regeling te motiveren niet alleen vanuit
de onmogelijkheid van privaatrechtelijke voortzetting van het huidige systeem,
maar ook vanuit het perspectief van de wenselijkheid en verdedigbaarheid van
een publiekrechtelijke regeling. Met het hierboven gegeven doel van de vaste
boekenprijs en de vaste prijs van muziekuitgaven is immers ook het cultuurpolitieke
doel gegeven dat met de vaste prijs wordt nagestreefd: bevordering van een
pluriform aanbod en een brede beschikbaarheid van boeken en bladmuziek in
stad en land ter bevordering van kennis en cultuur. De motivering en rechtvaardiging
voor het voeren van een beleid op het terrein van het boekenvak is gelegen
in de bijzondere betekenis die het boek zowel in fictie als in non-fictie
heeft voor een breed scala van facetten van de samenleving. Er is bovendien
een intrinsieke band tussen boeken en taal. Het bevorderen van de Nederlandse
en Friese taal en de daarin uitgedrukte cultuur maakt onomstreden deel uit
van de cultuurpolitieke doelstellingen. De indieners verwijzen in dit verband
graag naar het Hoofdlijnenakkoord van het huidige kabinet van 16 mei
2003 dat stelt: «Het behoud van de Nederlandse taal en cultuur in een
steeds kleiner wordende wereld is van groot belang.» Voor behoud en
ontplooiing van het Nederlands en het Fries is essentieel dat er een breed
aanbod is van Nederlands- en Friestalige boeken, oorspronkelijk of vertaald,
waarmee ook een breed lezerspubliek wordt bereikt. De relatief beperkte omvang van het Nederlandse taalgebied (en a fortiori het Friese) vereist daarbij
extra zorg.Met het wetsvoorstel wordt tevens aangesloten bij het overheidsbeleid
op het terrein van de letteren, dat is neergelegd in de Letterenbrief en bevestigd in het daaraan gewijde Mondeling overleg (Kamerstukken II 1989/90, 20 928, nrs. 4
en 6). De Letterenbrief kent een drieslag in de
vorm van een beleid dat zich richt op de brede boekenmarkt (het generieke
boekbeleid), een beleid dat zich richt op de bevordering van de literatuur
(het specifieke letterenbeleid) en een beleid dat zich richt op gebruik en
participatie (het leesbevorderingsbeleid). De vaste boekenprijs maakt deel
uit van het instrumentarium dat beschikbaar is voor realisering van het generieke
boekbeleid. Uitgangspunt voor dit boekbeleid is dat het boekenvak in essentie
een vrije markt is. Het boekbeleid bedient zich dan ook van marktordenende
en marktversterkende instrumenten zoals het auteursrecht, het leenrecht, toepassing
van het lage BTW-tarief en de vaste boekenprijs in tegenstelling tot het specifieke
letterenbeleid dat marktaanvullende instrumenten als subsidies hanteert.Dit generieke beleid sluit tevens aan bij de opvattingen over de vrijheid
van drukpers en de noodzakelijkheid van onthouding door de overheid van rechtstreekse
bemoeienis met dit terrein. Onomstreden is immers in ons democratisch bestel
het besef dat de overheid zich moet onthouden van zelfs maar de minste schijn
van beïnvloeding van de vrijheid van meningsvorming en meningsuiting.
Het huidige artikel 7 van de Grondwet is daarvan de codificering. In de voorstellen
tot wijziging van dit artikel is bovendien neergelegd dat de overheid de actieve
opdracht heeft om er voor te zorgen dat een pluriforme en diverse informatiestroom
zonder monopolies voor iedere burger beschikbaar en bereikbaar is. In deze
onthouding van beïnvloeding door de overheid past het om het uitgeven
en distribueren van boeken aan de markt over te laten. In de actieve zorg
voor pluriformiteit en diversiteit past tevens dat de overheid voor uitgevers
en verkopers de voorwaarden creëert waaronder deze specifieke markt binnen
ons relatief beperkte taalgebied optimaal aan pluriformiteit en beschikbaarheid
gestalte kan geven.In het bovenstaande ligt ook de principiële verklaring voor het ontbreken
van nadere uitwerking en kwantificering van de overheidsdoelstelling met de
vaste prijs. Op het vergelijkbare terrein van het bibliotheekwerk heeft de
wetgever zich in het verleden niet anders opgesteld: in de inmiddels ingetrokken
Wet op het openbare bibliotheekwerk van 1975 werd groot belang gehecht aan
een regelmatige spreiding van openbare-bibliotheekvoorzieningen over ons land,
maar de realisering daarvan bleef voorbehouden aan de autonome keuze van het
betreffende gemeentebestuur om een voorziening wel of niet voor te dragen
voor het landelijk plan voor de openbare-bibliotheekvoorziening. In de definitie
van openbare bibliotheek werd voorts gesproken van collecties «die actueel
zijn en representatief voor het culturele veld» waarbij de wetgever
zich, mede met een beroep op art. 7 Gw., onthield van het geven van een nadere
specificatie in genre of in getal van wat onder actueel en representatief
moest worden verstaan. Wel werden getalscriteria voor de omvang van de collecties
gehanteerd op grond van het ervaringsgegeven dat inhoudelijke diversiteit
en pluriformiteit een grote mate van evenredigheid met de omvang van de collectie
vertonen. Op het mediaterrein wordt een soortgelijke aanpak vanuit een zelfde
principieel uitgangspunt gehanteerd.De indieners onderkennen dat een systeem van vaste prijzen uitgevers,
boekverkopers en muziekhandelaren niet dwingt tot het realiseren van culturele
doelen. Zij zijn in beginsel vrij in de besteding van de kostenmarge. Dat
is het geval in het huidige privaatrechtelijke systeem en dat zal in de visie
van de indieners in het publiekrechtelijke systeem niet anders zijn. De onderzoekers
van CPB/SCP constateren op blz. 170 van hun rapport: «Het ligt
in de aard van de vaste boekenprijs besloten dat het een vrijblijvend en generiek
instrument is.» De Raad van State wijst op de hieruit voortvloeiende
inherente onzekerheid in hoeverre de verticale prijsbinding de gestelde culturele
doelen dient. Van de door de onderzoekers in hoofdstuk 8 (Boek en Markt blz.
167 evv.) aangedragen alternatieven, te weten een afgebakende vaste boekenprijs,
géén interventie of subsidies voor boekverkopers, biedt alleen
het derde alternatief enige sturingsmogelijkheid. Het voordeel van de mogelijkheid
tot enige sturing weegt echter niet op tegen de nadelen die aan een subsidiesysteem
zijn verbonden.Naar de mening van de indieners ligt de sleutel tot het realiseren van
de gestelde culturele doelen bovendien niet in enige vorm van dwang. Niet
alleen zou dwangbesteding zich niet verdragen met het karakter van het boekenvak
en met de terughoudendheid die de overheid inzake de vrijheid van meningsuiting
en van informatie behoort te betrachten, er is naar de mening van de indieners
ook geen noodzaak toe, afgaande op de ervaringen met het privaatrechtelijke
systeem.In het CPB-SCP-rapport wordt aangegeven, dat de meerderheid van de boekverkopers
in het verleden eigener beweging de marge behalve voor dekking van de basale
exploitatielasten tevens heeft gebruikt voor het aanbieden van een ruim assortiment
en het bieden van service aan de kopers voor het leveren van niet op voorraad
aanwezige titels. De onderzoekers wijzen erop dat deze «cultuurpolitieke»
besteding van de marge onder druk komt te staan door gestegen kosten van huren,
salarissen en investeringen in automatisering, waardoor kruissubsidiëring
wordt bemoeilijkt. Door aansluiting te zoeken bij ketens ontstaat enerzijds
weer meer ruimte voor kruissubsidiëring, maar tevens een tendens tot
uniformering van het assortiment. Van belang is dat de onderzoekers constateren:
«Uit gesprekken in de branche komt niet naar voren dat de verminderde
financiële ruimte voor cultuurpolitiek getinte kruissubsidiëring
zou samenhangen met veranderde rendementseisen van boekverkopers zelf.»
(Boek en Markt, blz. 137).Aangenomen kan dan ook worden dat, zolang de feitelijke economische en
financiële mogelijkheid daartoe aanwezig is, steeds een aanmerkelijk
deel van de uitgevers en verkopers uit eigen keuze bereid zal zijn tot toepassing
van cultuurpolitiek getinte kruissubsidiëring. Naast de cultuurpolitieke
wil daartoe, is er voor het boekenvak en de muziekbranche ook een economische
prikkel om dat te doen. Uitgevers, respectievelijk verkopers kunnen daardoor
toch concurreren met elkaar, niet op prijs, maar wel op kwaliteit en diversiteit.De mate waarin het boekenvak en de muziekbranche zich stellen achter de
cultuurpolitieke doelstellingen van de vaste prijs, is sterk bepalend voor
de kansen op succes. Voor de muziekbranche heeft de VMN zich duidelijk uitgesproken
voor handhaving van de vaste prijs ter realisering van een divers en gespreid
aanbod. De KVB, het NUV en de NBb hebben zich in hun reactie op het wetsvoorstel
(brief van 17 september 2003) eveneens uitgesproken voor de voorgestelde wettelijke
regeling van de vaste boekenprijs en het culturele doel dat daarmee wordt
beoogd.Boeken en muziekuitgaven zijn, samengevat, cultuurgoederen die als economisch
goed worden behandeld en verhandeld. Beide kanten moeten in stand worden gehouden.
De pluriformiteit en onafhankelijkheid van de inhoud hebben baat bij het economisch
beginsel van de vrije markt, maar lopen tevens het risico slachtoffer ervan
te worden. Daarom is enig tegenwicht onvermijdelijk.In de cultuurpolitieke benadering ligt het zwaartepunt bij de bevordering
en het behoud van de beschikbaarheid, toegankelijkheid en diversiteit van
het boek en de bladmuziek als cultuurgoed. Het economische aspect inclusief
de prijsbinding is daartoe instrumenteel. Behoud van het boek als cultuurgoed,
als tot nu toe onovertroffen drager van ideeën, meningen, emoties, kennis
en wetenschap en als overdrager van informatie van persoon naar persoon, van
groep naar groep en van generatie naar generatie is een onomstreden cultuurpolitieke
doelstelling. Op grond van het primaat in dit wetsvoorstel van
het boek en de bladmuziek als cultuurgoed is de minister die cultuur in zijn
of haar portefeuille heeft, staatsrechtelijk de voor de Wet op de vaste boekenprijs
verantwoordelijke bewindspersoon. In het verlengde van de hiervoor gegeven
motivering wordt de toepassing van de vaste boekenprijs gericht op boeken
die (originele of vertaalde) tekst bevatten in het Nederlands of Fries. Voor
de muziekuitgaven is het taalcriterium minder relevant.6. Europese aspectenNederland staat in het hanteren van een vaste boekenprijs met inbegrip
van muziekuitgaven niet alleen. Een meerderheid van de landen van de Europese
Unie kent een vaste boekenprijs inclusief muziekuitgaven, sommige zoals Denemarken
(1837) en Duitsland (1887) al sinds de 19e eeuw, terwijl andere vooral sinds
de tweede helft van de vorige eeuw de vaste boekenprijs hebben ingevoerd.
Inmiddels is de vaste boekenprijs wettelijk geregeld in Frankrijk, Griekenland,
Luxemburg, Portugal, Spanje en Oostenrijk, terwijl Duitsland met ingang van
1 oktober 2002 over een wet op de vaste boekenprijs beschikt. In Noorwegen,
Denemarken en Italië geldt nog een privaatrechtelijk systeem, maar ook
in deze landen wordt wetgeving overwogen. Ook Zwitserland hanteert een vaste
boekenprijs. Finland kent sinds 1971 geen vaste boekenprijs meer en in België
geldt sinds 1984 geen prijsbinding meer, maar inmiddels is in beide landen
weer wetgeving in discussie. Ook Zweden kent geen vaste boekenprijs meer.
De Zweedse vaste boekenprijs is in 1970 vervangen door een subsidiesysteem
voor boekuitgaven. Bovendien beschikken mede daarom de Zweedse openbare bibliotheken
over royale aankoopbudgetten voor boeken. In het Verenigd Koninkrijk is het
Net Book Agreement in 1995 opgeheven. Herinvoering, al dan niet bij wet, wordt
niet overwogen. De situatie op de Engelse boekenmarkt is echter, vanwege het
grote mondiale afzetgebied voor Engelstalige boeken, niet vergelijkbaar met
de markten van de overige Europese landen.De Europese Commissie heeft bij verschillende gelegenheden (COM(1985)258
en COM(1989)258) haar standpunt inzake de vaste boekenprijs vastgelegd. In
de opvatting van de Commissie zijn nationale prijsbindingen voor boeken en
muziekuitgaven, mits zij niet strijdig zijn met overige bepalingen van het
Gemeenschapsrecht, aanvaardbaar. De Commissie heeft laten blijken daarbij
een voorkeur te hebben voor publiekrechtelijke regelingen op wettelijke grondslag.
De Commissie overweegt daarbij enerzijds dat door de territoriale werking
er geen gevolgen ontstaan voor het interstatelijk handelsverkeer en anderzijds
dat de bevoegdheid voor het cultuurbeleid bij de lidstaten zelf ligt. De voorkeur
voor publiekrechtelijke regelingen boven privaatrechtelijke volgt uit de overweging
van de Commissie dat het bedrijven van cultuurpolitiek een zaak is van overheden
en niet van ondernemingen. Zoals bekend neemt de Commissie ook in aanmerking
dat op grond van het Verdrag van Maastricht de Commissie mede tot opdracht
heeft in haar beleid rekening te houden met doelstellingen van cultuur. De
Commissie stelt zich in het algemeen positief op waar het gaat om maatregelen
waarbij culturele diversiteit en het taalcriterium een rol spelen (zie ook
artikel 1, zesde lid van Richtlijn 2000/31/EG inzake het elektronisch handelsverkeer).
De beperking van de vaste boekenprijs in Nederland tot boeken in het Nederlands
of in het Fries sluit daarbij aan. In haar afwijzing van grensoverschrijdende
prijsbindingen ook op het terrein van het boek weet de Commissie zich overigens
gesteund door uitspraken van het Europese Hof in de zaken Leclerc (1985) en Echirolles (2000).Door de Raad van Cultuurministers is in 1997 indringend aan de Commissie
gevraagd om met voorstellen te komen omtrent de wijze waarop met inachtneming
van de bepalingen van het Gemeenschapsrecht vaste boekenprijzen
in grensoverschrijdende homogene taalgebieden mogelijk zouden kunnen zijn
(22 september 1997 PB C 305 van 7-10-1997).Het Europese Parlement heeft zich in vele resoluties (onder meer van 13 februari
1981, van 12 maart 1987 en van 16 december 1999) positief uitgesproken
over de wenselijkheid van vaste boekenprijzen. Recent is in een resolutie
van het Europese Parlement (2001/2061(INI)) aan de Commissie gevraagd om een
wetgevingsvoorstel voor vaste boekenprijzen voor te leggen conform de concrete
aanbevelingen die het Parlement daartoe heeft gedaan op basis van het rapport-Rothley.Aansluitend bij de gedragslijn van de Commissie waar het nationale wetgeving
betreft is in verscheidene Europese landen de stap gezet van een privaatrechtelijke
regeling naar een publiekrechtelijke. De Franse wet-Lang, die in 1982 werd
ingevoerd na een periode zonder vaste boekenprijs, heeft daarbij veelal als
voorbeeld gediend. Zowel in de Franse als in de Duitse en Oostenrijkse wetgeving
voor de vaste boekenprijs zijn de muziekuitgaven daarin opgenomen of mede
begrepen. Rekening houdend met de stand van zaken op Europees niveau beogen
de indieners een wettelijke regeling op de vaste boekenprijs tot stand te
brengen die een cultuurpolitiek doel dient en die uitsluitend territoriale
werking heeft voor het Nederlandse grondgebied. Zij verkeren daarbij in de
gelukkige omstandigheid dat wetgeving met dezelfde doelen en uitgangspunten
tot stand is gekomen en van kracht is in Frankrijk, Duitsland en Oostenrijk.
Omdat de Commissie tegen de wetgeving in deze ons omringende landen niet is
opgetreden mag worden aangenomen dat wetgeving in Nederland, mits die op dezelfde
leest is geschoeid, niet op bezwaren zal stuiten bij de Commissie.Uit een analyse van de Franse, Duitse en Oostenrijkse wetgeving kan het
volgende worden afgeleid.In geen van deze wetten is de beperking opgenomen dat de wet alleen betrekking
zou mogen hebben op in het betreffende land uitgegeven boeken of bladmuziek.
Het gaat steeds om de verkoop binnen het betrokken land, een verkoop die betrekking
kan hebben op in het land zelf uitgegeven werken, maar ook op uitgaven die
uit andere landen zijn geïmporteerd, voor zover ze worden verkocht binnen
de territoria van respectievelijk Frankrijk, Duitsland of Oostenrijk. Frankrijk
stelt geen taalcriterium, de Oostenrijkse regeling heeft alleen betrekking
op Duitstalige boeken, de Duitse wet geldt ook voor niet-Duitstalige boeken,
wanneer die in overwegende mate voor afzet op de Duitse markt zijn bedoeld.Bij import van boeken en bladmuziek stellen de Franse, Duitse en Oostenrijkse
wetten alle dezelfde regels: de importeur is verplicht een vaste prijs te
bepalen voor verkoop op de binnenlandse markt. Uiteraard geldt dit alleen
voor uitgaven waarop de nationale regeling voor de vaste prijs betrekking
heeft. De door de importeur te bepalen vaste prijs bij import mag in geen
geval lager zijn dan de prijs die de buitenlandse uitgever zelf voor het importerende
land heeft vastgesteld of, bij het ontbreken daarvan, dan de prijs die de
uitgever als vaste prijs of adviesprijs heeft vastgesteld voor zijn eigen
land. De indieners zijn van mening dat de arresten Leclerc en Échirolles
in geen geval een verbod op prijsbinding van geïmporteerde boeken inhouden,
maar prijsbinding bij (re-)import toestaan, mits aan twee voorwaarden is voldaan:
de importeur mag behaalde prijsvoordelen doorberekenen en in het geval van
re-import moet sprake zijn van een U-bochtconstructie. Het wetsvoorstel voldoet
hieraan en is daarmee in overeenstemming met de jurisprudentie van het HvJ
EG. Bij import uit een EER-staat mogen prijsvoordelen die de importeur heeft
weten te behalen, worden doorberekend in de importprijs. In dat geval is een
verhoudingsgewijs lagere prijs dan die in het land van oorsprong, wel toegestaan.Toegepast op het voorliggende wetsvoorstel betekent dit:Het systeem van prijsbinding geldt bij verkoop binnen Nederland voor boeken
die geheel of gedeeltelijk in de Nederlandse of Friese taal zijn geschreven
en voor alle soorten muziekuitgaven, ongeacht waar zij zijn uitgegeven. De
uitgever die in Nederland een boek in het Nederlands of het Fries of een muziekuitgave
op de markt brengt, is verplicht een vaste prijs vast te stellen. De prijsbinding
is niet van toepassing op boeken die uitsluitend teksten in vreemde talen
bevatten. De Nederlandse uitgever hoeft hiervoor geen vaste boekenprijs vast
te stellen en bij import van dit type boeken is de importeur vrij in het bepalen
van de prijs. Bij export van Nederlands- of Friestalige boeken uit Nederland
en daarop volgende herimport naar Nederland mag de importeur niet een lagere
prijs vaststellen dan de door de uitgever vastgestelde prijs. Het gewijzigde
wetsvoorstel is aangevuld met een artikel dat het gebruik maken van zogenaamde
U-bochtconstructies verbiedt.Aansluitend bij wat toegestaan is op grond van de Europese regelgeving
zijn regels opgenomen bij import en parallelimport van muziekuitgaven en van
boeken die geheel of gedeeltelijk in het Nederlands of het Fries zijn geschreven.In het geval een importeur voordelige handelsmarges kan verkrijgen bij
de buitenlandse uitgever, mag hij in alle gevallen een lagere vaste boekenprijs
voor Nederland vaststellen, indien en omdat de voordelen daarmee worden doorgegeven
aan de consument. In dat geval is een verhoudingsgewijs lagere prijs dan die
in het land van oorsprong, wel toegestaan. Het is mogelijk dat meer dan één
importeur dezelfde boektitel of dezelfde muziekuitgave importeert. Op grond
van het wetsvoorstel dient ieder van deze importeurs zelfstandig een vaste
prijs voor de geïmporteerde titel vast te stellen en op de voorgeschreven
wijze bekend te maken. Voor een geïmporteerde titel kunnen derhalve verschillende
vaste prijzen bestaan. In veel gevallen zal het echter gaan om één
of enkele exemplaren van een uitgave, vaak door een boekverkoper of muziekhandelaar
op bestelling van een eindafnemer. De indieners menen dat in deze gevallen
de importeur, immers merendeels een zelfimporterende verkoper, niet de verplichting
opgelegd dient te krijgen om de vaste prijs op de voorgeschreven wijze landelijk
bekend te maken. Daarom hebben de indieners aan artikel 3 een vorm van bagatelregeling
toegevoegd, waarbij degene die ten hoogste vijf exemplaren van een titel per
keer importeert, niet verplicht is de vaste prijs op de voorgeschreven wijze
bekend te maken. Er geldt dus wel een verplichting tot vaststelling van een
vaste prijs en tot toepassing daarvan door de verkoper en uiteraard zijn ook
de onderdelen van artikel 3 die op de wijze van prijsvaststelling betrekking
hebben, op deze kleinschalige importen van toepassing. Het landelijk via het
College bekendheid geven aan de vaste prijs kan echter achterwege blijven.
Consumenten kunnen zelf via internetbedrijven boeken en muziekuitgaven uit
de gehele wereld importeren. Eindafnemers zijn vrij om bij niet in Nederland
gevestigde en niet in Nederland als verkoper optredende internetbedrijven
boeken of muziekuitgaven te kopen en als privé-persoon te importeren.
Het wetsvoorstel strekt zich niet uit tot dit type handeling. Zodra echter
iemand de bij de bedoelde internetbedrijven gekochte boeken of muziekuitgaven
in Nederland gaat verkopen anders dan als antiquarische of beschadigde exemplaren,
treedt hij op als importeur en zijn de desbetreffende bepalingen van het wetsvoorstel
met inbegrip van het zogenaamde U-bochtartikel wel van toepassing.7. Karakter van de wet7.1 VormIn het wetsvoorstel is gekozen voor een wet waarbij de belangrijke elementen
van de vaste boekenprijs in de wet zelf worden vastgelegd, terwijl nadere
uitwerking kan worden gegeven in algemene maatregelen van bestuur en ministeriële
regelingen. Voor algemene maatregelen van bestuur met uitzondering
van die voor de boekenclub geldt de voorhangprocedure bij het parlement.7.2 DoelDe indieners van het wetsvoorstel hebben gestreefd naar een wettelijke
regeling die de voorwaarden schept tot realisatie van het doel dat met de
vaste prijs wordt beoogd. Dat doel is, het zij hier herhaald, de brede beschikbaarheid
van boeken en muziekuitgaven, de diversiteit en pluriformiteit van de er in
vervatte informatie en de toegankelijkheid ervan. Dat cultuurpolitieke doel
wordt het meest gediend met gevarieerde uitgeversfondsen, met een geografisch
ruim gespreid net van boekhandels en muziekhandels met een breed en diep assortiment
en met transparantie van het aanbod en zekerheid van prijzen voor de consument.
Voor het realiseren van dat doel zijn adequate handelsmarges en de vaste prijs
primaire voorwaarden. Tegelijkertijd zijn de pluriformiteit, de diversiteit
en de gevarieerdheid van het uitgevers- en boek- en muziekhandelsbestand gediend
met – voor zoveel mogelijk – het behoud van het marktkarakter
van het boekenvak en de muziekbranche. 7.3 HandelsmargesHet wetsvoorstel bevat op basis van deze uitgangspunten dan ook in de
eerste plaats regels die leiden tot de vaststelling, de toepassing en de handhaving
van de vaste prijs. De vaste prijs is echter niet de enige voorwaarde daarvoor.
In economische zin is voor het bestaan van goed gesorteerde boek- en muziekhandels
evenzeer van belang dat er sprake kan blijven van handelsmarges die een gezonde
economische basis bieden voor het kunnen functioneren van dit type winkel,
waarin goedlopende en goedverkopende uitgaven de aanwezigheid en beschikbaarheid
van minder vlotlopende titels kunnen compenseren. Alleen op basis van reële
marges kan de goed gesorteerde boekhandel en muziekhandel in een voor ieder
bereikbare spreiding over ons land blijven bestaan, niet alleen in de grote(re)
steden, maar ook in kleinere plaatsen in de regio met een daarbij passend
assortiment. Voor het realiseren van het met dit wetsvoorstel beoogde doel
zijn dan ook de marges die een uitgever overeenkomt met een verkoper die dit
brede assortiment in het verleden heeft aangeboden en in de toekomst wil blijven
aanbieden, zeer relevant. Dit klemt te meer nu er onder de werking van de
wet geen sprake meer is en kan zijn van exclusief verkeer. De wet stelt voor
de verplichting tot toepassing van de vaste prijs de assortimentsboekhandel
op één lijn met de supermarkt en de buurtwinkel die naast een
ander pakket ook boeken verkopen. Het wettelijke systeem van prijsbinding
kan immers alleen maar sluitend zijn wanneer ieder die een boek of een muziekuitgave
verkoopt verkoper is in de zin van de wet en dus gehouden is de vaste prijs
toe te passen. Voor het bereiken van het gestelde cultuurpolitieke doel verschillen
de functies van de assortimentsboekhandel en de service die deze levert echter
van het beperkte boekensegment dat supermarkt en buurtwinkel bieden. Er is
ook een aanzienlijk verschil in bedrijfseconomische zin. De assortimentsboekhandel
is door zijn eenzijdige gerichtheid op boeken volstrekt afhankelijk van de
handelsmarges op boeken waaruit alle bedrijfskosten moeten worden betaald,
terwijl de super en de buurtwinkel hun voornaamste bedrijfsinkomsten en kosten
gelegen zien in de andere segmenten, omdat het boekenaandeel tot het nevensegment
behoort. A fortiori doet dit zich voor bij gevallen als de studenteninkoopvereniging
die zich richt op het als boekverkoper inkopen van de bulk van voorgeschreven
of aanbevolen studieboeken, zonder belangstelling voor vakliteratuur die niet
tot de gebruikelijke lijst behoort. Omdat zij verkoper zijn in de zin van
de wet zijn ook deze « smalle verkopers« weliswaar verplicht de
vaste prijs aan te houden bij verkoop van de door hen ingekochte boeken of muziekuitgaven, maar een mogelijk positief verschil tussen de handelsmarge
en hun exploitatielasten (en eventuele verkoperskorting) zullen zij niet behoeven
te besteden aan het aanhouden en bestellen van minder courante uitgaven voor
hun klanten zoals de assortimentsboekhandels en de wetenschappelijke boekhandels
willen en moeten doen. Deze laatste maken immers allerlei kosten die samenhangen
met de doelstelling om een breed en divers assortiment aan te houden. Zij
voldoen dus meer aan de doelstelling van de vaste prijs en van deze wet.Van belang is dan dat de marge voor dit type boekverkopers en muziekhandelaren
op een daartoe passend niveau blijft. In de Franse en Duitse wetten zijn daarop
gerichte bepalingen opgenomen. De Franse wet verplicht uitgevers of importeurs
onderscheid te maken tussen een kwalitatieve marge en een kwantitatieve. De
kwalitatieve marge behoort altijd hoger te zijn dan de kwantitatieve marge,
die alleen is gebaseerd op de kwantiteit van de inkoop. Of de kwalitatieve
marge van toepassing is, is afhankelijk van de kwaliteit van de bijdrage die
de boekverkoper levert aan de verspreiding van boeken. In de toelichting bij
de Franse wet is aangegeven dat als criteria voor de kwalitatieve marge onder
meer gelden: verkoop van nieuwe uitgaven, beschikbaarstelling van een breed
assortiment, professionaliteit van tenminste éénderde van het
personeel, deelname aan nationale campagnes, nalevering op bestelling door
klanten, beschikbaarstelling van catalogi en bibliografieën, verkoop
van boeken in dunbevolkte streken.De Duitse wet verplicht uitgevers bij het vaststellen van de vaste prijs
en de overige verkoopvoorwaarden rekening te houden met de bijdrage die een
kleine boekhandel levert aan de wenselijke spreiding van (assortiments)boekhandels
over het hele land en met de service die deze boekhandels leveren. Voorts
mogen uitgevers niet aan branchevreemde handelaren (zoals supermarkten en
cd-zaken) leveren tegen lagere prijzen of gunstiger voorwaarden dan aan de
boekhandel.In het wetsvoorstel zoals ingediend op 28 oktober 2002 kozen de indieners
door middel van het daarin opgenomen artikel 12 voor een soortgelijke opzet.
Uitgevers zouden bij het vaststellen van de marges rekening moeten houden
met de duur van de relatie die zij hebben met de boekverkoper en met de omvang
en pluriformiteit van het door de boekverkoper af te nemen pakket.De Raad van State wees terecht erop dat artikel 12 wegens de algemene
formulering moeilijk te controleren zou zijn. Ook door de uitgevers werden
bezwaren geuit tegen het ingrijpen in wat de uitgevers beschouwen als vrijheid
van onderhandelen en werd gewaarschuwd voor het risico van niet goed in te
schatten conflicten en geschillen die mogelijkerwijs uit artikel 12 zouden
voortvloeien en de eventuele bemoeienis van het College voor de vaste boekenprijs
daar weer mee. De indieners hebben tot hun genoegen geconstateerd dat uitgevers
en boekverkopers gehoor hebben gegeven aan het klemmende beroep van de Raad
voor Cultuur op partijen om ook op dit punt tot overeenstemming te komen.
De reactie van KVB, NUV en NBb op het wetsvoorstel bevat een gezamenlijk voorstel
voor een regeling van deze materie. Samengevat luidt dit voorstel: de in NUV
en NBb georganiseerde uitgevers en boekverkopers vinden voor het pakket van
eerste aanbieding van nieuwe uitgaven een wettelijke verplichting tot afspraken
over handelsmarges niet nodig. Zij zijn wel bereid in de toekomst afspraken
te maken over noodzakelijke voorwaarden voor het instandhouden van een infrastructuur
zoals het Centraal Boekhuis en Centraal Depot, die geografische spreiding
en beschikbaarheid van boeken in de vorm van bestellingen van geringe omvang
en van nabestellingen van één of enkele exemplaren mogelijk
en economisch verantwoord maken.De indieners hebben dit voorstel overgenomen ter vervanging van het eerder
voorgestelde artikel 12. Zij zien in dit voorstel, waarmee de bezwaren van
de Raad van State en het boekenvak worden ondervangen, dezelfde
doelen verwoord die zijn opgenomen in de Franse en Duitse wetgeving en die
zij zelf beoogden met het aanvankelijke artikel 12: de aanwezigheid van goedgesorteerde
boekhandels en muziekhandels in een dekkende geografische spreiding. Onder
de werking van het artikel in zijn nieuwe formulering komen zaken aan de orde
als leveringscondities, distributiekosten, minimummarges en verrekenkortingen.
De vast te leggen voorwaarden dienen er op gericht te zijn het de deelnemende
uitgevers en verkopers mogelijk te maken om op een economisch verantwoorde
wijze ook in de meest afgelegen delen van het land een divers aanbod beschikbaar
te stellen, al dan niet op bestelling van een eindafnemer.Het derde lid van artikel 6 staat de verkoper toe in bepaalde gevallen
vanwege dienstverleningen en leveringen van bijzondere aard de door de uitgever
vastgestelde vaste prijs te verhogen met de extra kosten die de aparte service
met zich mee brengt. Hieronder is ook begrepen het in voorraad hebben en leveren
van specifieke categorieën boeken en muziekuitgaven.7.4 ReikwijdteUitgever respectievelijk verkoper is iedere natuurlijke persoon, vennootschap
onder firma of rechtspersoon die aan de ruime definities van deze begrippen
voldoet. De erkenning en registratie die in de onderscheiden Reglementen Handelsverkeer
een belangrijke functie vervullen komen in het wetsvoorstel niet voor en zijn
niet meer relevant.Van het begrip verkoper is voor de toepassing van de wet een definitie
gekozen die er toe leidt dat ieder die een nieuw onbeschadigd boek of dito
muziekuitgave aan een eindafnemer tegen geld verkoopt, verplicht is de vaste
prijs toe te passen.Om de definities zo ruim mogelijk te houden zijn geen criteria als «bedrijfsmatig«
of andere criteria die als inperkend zouden kunnen gelden, opgenomen. Daarmee
wordt bereikt dat het uitgesloten is dat zich in het reguliere handelsverkeer
naast een circuit waar de vaste prijs van toepassing zou zijn, een ander circuit
zou kunnen ontwikkelen dat zich aan de vaste prijs zou kunnen onttrekken.Het systeem van de wet gaat er van uit dat de uitgever zich richt op de
verkoper en dat de verkoper zich richt op de eindafnemer. Voor toepassing
van de wet moeten de posities van uitgever, importeur, verkoper en eindafnemer
strikt worden onderscheiden. Als uitgevers en importeurs zich «rechtstreeks»
richten op eindafnemers handelen zij voor toepassing van de wet als verkoper
en zijn ook de overeenkomstige bepalingen van de wet van toepassing op dat
handelen. De uitgever of importeur kan tevens als verkoper van zijn eigen
uitgaven optreden. In dat geval is hij voor de toepassing van de wet tevens
boekverkoper of muziekhandelaar en dus gehouden de vaste prijs toe te passen.
Zo moet ook worden onderscheiden tussen bijv. een school als onderwijsinstelling
en een school als verkoper. Wie rechtstreeks zaken wil doen met uitgevers,
handelt als verkoper en moet derhalve de vaste prijs toepassen en mag alleen
toegestane verkoperskortingen verlenen.De prijsbinding betreft alle boeken die tekst bevatten in de Nederlandse
en Friese taal en die voor het eerst in Nederland in het handelsverkeer worden
gebracht. Uitgezonderd is de categorie schoolboeken. Welke boeken begrepen
zijn onder het begrip «schoolboek» en welke motieven hebben geleid
tot het uitzonderen van deze categorie wordt nader uiteengezet onder paragraaf 7.8 Onderwijsinstellingen.De wet heeft voorts geen betrekking op antiquarische, tweedehands en beschadigde
boeken of muziekuitgaven. Boeken die geheel in andere talen dan het Nederlands
of Fries zijn geschreven, vallen eveneens buiten de werking van de wet, ook
al worden zij in Nederland uitgegeven. Uiteraard is de uitgever van zo'n anderstalige
uitgave wel gerechtigd om voor die uitgave een prijs te bepalen.
De Nederlandse boekverkoper en eindafnemer zijn echter wettelijk niet aan
deze prijs gebonden. Prijsvaststelling van anderstalige uitgaven door de Nederlandse
uitgever is slechts van belang met het oog op importbepalingen in de wetgeving
inzake prijsbinding van andere, al dan niet EU/EER-landen.De wet biedt de uitgever de mogelijkheid om voor boekenclubs die aan de
daaraan gestelde voorwaarden voldoen, boekenclubprijzen vast te stellen. Gelet
op het specifieke karakter van de boekenclub en het belang ervan voor leesbevordering
wordt voortzetting van de bijzondere behandeling van de boekenclub gerechtvaardigd
geacht. De voorwaarden die bij de vaststelling van deze boekenclubprijs gelden
en de voorwaarden waaraan de boekenclub moet voldoen, worden bij of krachtens
algemene maatregelen van bestuur vastgesteld. Beoogd is dat deze regels aansluiten
bij de huidige praktijk.Printing on demand (POD) kan in het boekenvak een wenselijke technische
aanvulling zijn omdat het de mogelijkheid biedt van zeer kleine oplagen en
van alsnog leveren van boeken die niet langer meer via de reguliere kanalen
leverbaar zijn. Het valt dan ook toe te juichen dat het Centraal Boekhuis
hierin actief is en experimenten op dit terrein uitvoert. Van belang voor
het wetsvoorstel is dat naar de mening van de indieners POD een technische
voorziening is. De vraag of de vaste prijs van toepassing is, hangt niet af
van de gebruikte techniek. Zodra de uitgever met toepassing van POD-techniek
uitgaven in het handelsverkeer brengt die voldoen aan de wettelijke definitie
van boek – met onder meer als criterium dat er sprake moet zijn van
een oplage van meerdere exemplaren – is de Wet op de vaste boekenprijs
van toepassing. Voor zover het oudere niet meer leverbare boeken betreft waarvan
de uitgever geen herdruk overweegt kan de uitgever, aangenomen dat de voorgeschreven
minimumtermijn van de vaste prijs verstreken is, POD-aankopen vrij maken van
de vaste prijs door deze op te heffen. Op het terrein van de bladmuziek is
POD een veelvuldig gebruikte techniek. Op muziekuitgaven in POD-vorm is het
wetsvoorstel dan ook onverkort van toepassing.Het marktaandeel van het E-book is nog zeer gering. Op de terreinen van
naslagwerken en studieboeken, waar het voor een grotere groep aantrekkelijk
zou kunnen zijn, ondervindt het merkbaar concurrentie van materiaal dat op
internet beschikbaar is. Er wordt geen uitzondering gemaakt voor de internetboekhandel.
In Nederland gevestigde internetboekhandels zijn verplicht de door de uitgever
vastgestelde prijs te hanteren. De doelstellingen die in hoofdstuk 4. Doel van de vaste boekenprijs zijn genoemd, gelden immers
ook als het om de verkoop via internet gaat. De internetboekhandel neemt dan
ook geen fundamenteel of principieel afwijkende positie in. Ook de internetboekhandel
verkoopt papieren boeken en kampt daarom met dezelfde problemen en beperktheden
van het taalgebied als de fysieke boekhandel. De indieners zien de vaste prijs
als een instrument dat voor de internetboekhandel even ondersteunend kan werken
als voor de fysieke boekhandel. De vaste prijs biedt naar ervaring een positief
ontwikkelingsklimaat voor het type internetboekhandel dat qua breedte en diepte
van het assortiment en qua service op gelijke hoogte wil staan met de traditionele
boekhandel. Met het systeem van de vaste prijs wordt voorts beoogd concurrentie
op prijs tegen te gaan. Hierin past niet om in Nederland gevestigde internetboekhandels
die actief zijn op de binnenlandse markt hiervan uit te zonderen. Het systeem
van de vaste prijs is, zoals eerder betoogd, alleen maar sluitend als de verplichting
tot toepassing van de vaste prijs geldt voor iedereen die binnen Nederland
boeken of muziekuitgaven verkoopt. Daarom geldt de verplichting ook voor de
in Nederland gevestigde en op de Nederlandse markt werkende internetboekhandel.
Voor nieuwe zelfstandige internetboekhandels of internetboekhandels als onderdeel
van bestaande boekhandels wordt geen belemmering opgeworpen. Het marktaandeel
in Nederland van internetboekhandels wijkt niet significant af van dat in
ons omringende landen. De indieners delen overigens ten volle
de opvatting dat de internetboekhandel de potentie heeft om de bereikbaarheid
van het boek te vergroten voor boekenkopers die niet naar de fysieke boekhandel
willen of kunnen gaan en voor klanten met speciale en gerichte belangstellingen.Het zogenaamde E-boek heeft in het wetsvoorstel geen regeling gevonden.
De omvang van de productie ervan en de afzet via de boekhandel aan eindafnemers
is daarvoor te marginaal, terwijl het zich nog niet laat aanzien dat hierin
op korte termijn wezenlijke verandering komt.7.5 Vaststelling en duur van de vaste prijsIn de wet zelf is neergelegd de verplichting aan de uitgever en de importeur
om een vaste prijs te bepalen voor ieder boek. Dit geldt ook voor de verplichting
voor de verkoper om die prijs in rekening te brengen aan de eindafnemer. Voor
levering door een boekenclub stelt de uitgever of de importeur een afzonderlijke
boekenclubprijs vast.Het wetsvoorstel gaat er van uit dat de vastgestelde vaste prijs in beginsel
in tijdsduur onbeperkt geldig is. De onderzoekers van CPB/SCP hebben in een
van hun alternatieven, de afgebakende vaste boekenprijs, een beperkte duur
opgenomen van een half jaar. Als argument voor een afgebakende vaste boekenprijs
hanteren de onderzoekers het gegeven dat boekverkopers van een groot deel
van de boektitels de meeste exemplaren binnen een halfjaar verkopen en dat,
wanneer een titel slecht verkoopt, de boekverkoper in het huidige stelsel
de afzet niet kan vergroten door de prijs ervan te verlagen. Dit verhoogt
het voorraadrisico van de boekverkopers. De onderzoekers menen de oplossing
daarvoor te vinden in de algemene duurbeperking van de vaste boekenprijs tot
een half jaar.De indieners hebben hier niet voor gekozen. Een dergelijke duurbeperking
van de vaste boekenprijs wordt immers slechts beargumenteerd met de verkoopcyclus
van «een groot deel van de boektitels». Daarmee zou echter ook
na een half jaar een einde komen aan de vaste prijs voor langerlopende, bestendiger
verkopende titels waarvoor een langdurige vaste prijs juist van belang is.
Bij de doelstelling en het karakter van de vaste prijs past immers dat de
eenmaal toegekende vaste prijs van kracht blijft zolang het boek of de muziekuitgave
in het handelsverkeer is. De onbeperktheid in duur is relevant bij voorbeeld
als het gaat om langlopende Verzamelde Werken, reeksen als de Nederlandse
klassieken, titels die tot de literaire canon behoren, dichtbundels, woordenboeken,
encyclopedieën, naslagwerken en standaardwerken en andere werken die
een soms trage maar wel lange levenscyclus kennen. Een dergelijke vaste periode
biedt de consument en de verkoper zekerheid omtrent de prijs en garandeert
in zekere mate gedurende die periode ook de leverbaarheid van het boek. De
uitgever en de verkoper zullen immers binnen deze termijn niet licht overgaan
tot ruiming van voorraad. A fortiori geldt dit voor bladmuziekuitgaven.Rekening houdend echter met de gemiddelde looptijd van boeken in het boekhandelscircuit,
komt het wenselijk voor de mogelijkheid te openen voor de uitgever of importeur
om na een nader te bepalen periode de prijs vrij te kunnen maken. In dat geval
is de verkoper vrij om zelf een verkoopprijs te bepalen. In zijn reactie van
17 september 2003 wijst ook het boekenvak op de gevallen waarin prijsverlaging
een remedie zou kunnen zijn tegen afzetproblemen en de wenselijkheid om niet
onbeperkt aan de oorspronkelijk vastgestelde vaste prijs gehouden te moeten
zijn voor sterk aan de actualiteit gebonden boeken. De indieners hebben in
hun wetsvoorstel in twee opzichten met deze situatie rekening gehouden. De
mogelijkheid tot aanpassing van de vaste prijs, die al in artikel 5 was opgenomen,
biedt ruimte om de vaste prijs aanzienlijk te verlagen, bij voorbeeld bij
een geconstateerde wel aanwezige, maar bij de verwachtingen achterblijvende
vraag. De verlaagde prijs geldt vanaf dat moment als de nieuwe
vaste prijs De voordelen van het vaste-prijssysteem blijven dan behouden bij
een realistischer verkoopprijs. Wanneer een uitgever echter constateert dat
de vraag praktisch geheel is uitgeput en hij het wenselijk acht om de uitgave
te verramsjen, kan hij met gebruikmaking van artikel 7 de vaste prijs geheel
opheffen. De indieners hebben zich laten overtuigen dat de termijn van twee
jaar die volgens het oorspronkelijk ingediende wetsvoorstel zou moeten zijn
verlopen, aan de lange kant is, gezien de huidige ervaringen. Zij hebben in
het gewijzigde wetsvoorstel aangesloten bij het huidige Handelsreglement van
het boekenvak dat opheffing van de vaste boekenprijs toestaat na verloop van
één jaar.7.6 KortingenOnder de werking van de Reglementen Handelsverkeer is een aantal mogelijkheden
voor korting gegroeid. Deze worden onder de werking van de wet in beginsel
overgenomen. Kortingen worden toegepast op de vastgestelde vaste boekenprijs
die aan de eindafnemer in rekening moet worden gebracht. Gelet op de definities
zoals die in artikel 1 van het wetsvoorstel zijn gegeven betekent dit dat
alleen de verkoper toegestane kortingen kan verlenen.Kortingen betreffen allereerst de mogelijkheid van een kwantumkorting
voor een koper van meerdere exemplaren van één titel in één
partij.Kortingen op de vastgestelde prijs zijn ook toegestaan bij aankopen door
onderwijsinstellingen, ook waar het betreft de aankopen door de school voor
de leerlingen of hun ouders. Op de positie van de scholen en de behandeling
van boeken die in het onderwijs worden gebruikt wordt nader ingegaan in paragraaf 7.8 Onderwijsinstellingen.Aan bibliotheken die aan onderwijsinstellingen, aan andere voorzieningen
als ziekenhuizen, verpleeginrichtingen en penitentiaire inrichtingen verbonden
zijn, en aan openbare bibliotheken kunnen eveneens kortingen worden verleend,
mits de aankopen bestemd zijn voor hun publieksfunctie.In het Reglement Handelsverkeer muziekuitgaven en in verscheidene buitenlandse
wetten is in navolging van de Franse Wet-Lang de bepaling opgenomen dat de
verkoper aan de particuliere eindafnemer een korting kan toestaan van maximaal
5%. In het wetsvoorstel is afgezien van het opnemen van een dergelijke bepaling.
De voorkeur is gegeven aan opneming in de wet met nadere regeling bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur van de mogelijkheid van bijzondere prijzen,
waarmee wordt aangesloten aan de gang van zaken onder het huidige Reglement
van de KVB. Voortzetting daarvan in aangepaste vorm biedt door de grotere
flexibiliteit betere mogelijkheden dan de starre 5% regeling en maakt opneming
van die regeling overbodig.Het uitdelen door de verkoper van cadeautjes zoals pennen, cadeaubonnen,
boeken of andere zaken die de eindafnemer een geldelijk voordeel opleveren
bij de aankoop van een boek moet worden beschouwd als een vorm van korting,
die alleen zal zijn toegestaan als daarvoor in de algemene maatregel van bestuur
een regeling is getroffen.7.7 Bijzondere prijzenDe hiervoor vermelde mogelijkheden van (volume)korting zijn in de praktijk
met name van belang voor kantoren en voor institutionele partijen als het
onderwijs en de openbare bibliotheken.Voor de particuliere consument zijn van meer direct belang de kortingsmogelijkheden
op de vaste boekenprijs die onder de werking van het huidige Reglement Handelsverkeer
zijn toegestaan onder de verzamelnaam bijzondere prijzen. Daaronder worden verstaan onder meer serieprijzen, combinatieprijzen,
ledenprijzen en speciale acties in de vorm van promotiecampagnes als bijvoorbeeld
de Boekenweek en de Maand van het spannende boek . Deze kunnen
de verkoper de gelegenheid bieden om, meestal voor een beperkte tijdsduur,
een korting aan de individuele koper te verlenen op de vaste prijs of om bij
aankoop van een boek een ander boek of een pen of en ander kleinood cadeau
te geven. In het wetsvoorstel is de mogelijkheid geopend om ook onder de werking
van de wet afwijkingen van de vaste prijs uitsluitend in deze kaders toe te
staan. Dit is gebeurd in de vorm van opneming in de wet van het beginsel en
nadere uitwerking bij of krachtens algemene maatregel van bestuur. De verscheidenheid
van wat kan vallen onder bijzondere prijzen en de wenselijkheid om te kunnen
inspelen op de actualiteit is hierbij het doorslaggevende motief geweest.7.8 OnderwijsinstellingenGelet op de eerder gevoerde politieke discussies wordt hier afzonderlijke
aandacht besteed aan de positie van de onderwijsinstellingen. Het was en is
de intentie van de indieners om degenen tegemoet te komen die op grond van
hun onderwijssituatie verplicht zijn om bepaalde boeken te kopen als schoolboek.
De kopers van deze schoolboeken hebben geen vrije keus: de onderwijsinstelling
en niet de koper bepaalt de keuze. Het in 2001 uitgevoerde evaluatieonderzoek
naar aanleiding van de klachten over de hoogte van de prijzen van schoolboeken
toonde aan dat de prijsstijgingen van de afgelopen jaren niet aan de vaste
boekenprijs als zodanig konden worden toegeschreven. Zowel in de SEO-rapportage
als in de reactie van het boekenvak komt echter naar voren dat de markt voor
boeken die, zoals het door het boekenvak wordt omschreven, bestemd zijn voor
en in de praktijk voornamelijk ook gebruikt worden als verplichte leerstof
in het reguliere onderwijs, mede door het ontbreken van die vrije keuze afwijkt
van de markt van andere boeken. De vaste boekenprijs is in deze markt geen
essentieel middel ter bevordering van diversiteit en beschikbaarheid.De indieners hebben gemeend dat aan deze constatering dan ook de conclusie
kan en moet worden verbonden dat voor de nader te definiëren categorie
schoolboeken geen verplichting tot vaststelling en toepassing van de vaste
boekenprijs zal gelden.Een nadere definiëring is noodzakelijk, omdat de thans in het boekenvak
en het onderwijsveld gehanteerde aanduiding «schoolboek» ter onderscheiding
van algemeen boek of wetenschappelijk boek zonder nadere definiëring
als wetsterm niet hanteerbaar is. In de huidige situatie gelden geen strikte
criteria voor de aanduidingen a-, s- of w-boek. Zij worden toegekend door
de uitgever en dienen vooral als een praktisch middel om de handelsmarge voor
de boekverkoper te bepalen. In het boekenvak wordt behalve van het a-, s-
en w-boek tevens gesproken van het educatieve boek. Deze aanduiding richt
zich meer op het gebruik. Voor een aantal boeken, zoals woordenboeken, atlassen,
algemene naslagwerken, beknopte encyclopedieën, biografieën en monografieën
geldt immers dat ze behalve op titel van schoolboek ook op titel van algemeen
boek of wetenschappelijk boek verkocht worden, afhankelijk van de vraag in
welke omgeving en met welk doel ze door de koper worden gebruikt. Bij een
uitzonderingspositie van het schoolboek is een nadere omschrijving in de wet
van het begrip dus noodzakelijk. De indieners definiëren een schoolboek
als een boek dat in vorm en inhoud gericht is op informatie-overdracht in
onderwijsleersituaties in Basisonderwijs, Voortgezet onderwijs en Beroepsonderwijs
en Volwasseneneducatie en waarvan het gebruik binnen het les- en studierooster
door de betrokken onderwijsinstelling is voorgeschreven. Voor een boek dat
aan deze definitie voldoet geldt géén vaste boekenprijs. Lesmethodes
die met het oog op toepassing in de genoemde onderwijssoorten zijn ontworpen,
vallen dus onder de definitie van schoolboek. Literaire romans die een leerling
leest «voor de lijst» vallen er niet onder omdat
deze niet door de auteur en de uitgever in vorm en inhoud zijn gericht op
gebruik in het betreffende onderwijs.Boeken die in het HBO en WO worden gebruikt vallen buiten de definitie
van schoolboek omdat deze onderwijssoorten niet in de definitie zijn opgenomen.
Voor deze onderwijssoorten geldt immers dat er een grotere vrijheidsmarge
voor de studenten bestaat in de keuze van aanschaf van titels die voor hun
studie relevant zijn. Deze studenten kunnen wel in aanmerking komen voor toepassing
van de zogenaamde onderwijskorting die in artikel 13 aanhef en onder b. is
opgenomen.Uit het onderzoek van SEO/CPB werd voorts duidelijk dat er bij scholen
en bij ouderverenigingen behoefte bestond om zelf te kunnen onderhandelen
met uitgevers. De bestaande systematiek van erkenning en exclusief verkeer
vormde daarbij een ernstige belemmering.Deze hinderpaal is in het wetsvoorstel weggenomen: het wetsvoorstel kent
noch een systeem van erkenning noch vormen van exclusief verkeer. Zoals hierboven
in paragraaf 7.4Reikwijdte al is opgemerkt maakt het wetsvoorstel tevens geen onderscheid meer
naar algemene boeken, schoolboeken en wetenschappelijke boeken. Niet meer
is dus de benaming bepalend die een uitgever of boekverkoper aan een boek
geeft, maar uitsluitend de vraag of het boek is opgenomen in het onderwijsen
leerproces. Daarnaast is het van belang vast te stellen of er sprake is van
verkoop van boeken of van verhuur. Met name in het voortgezet onderwijs worden
veelvuldig boeken gehuurd van boekenfondsen. Op deze huurcontracten heeft
het wetsvoorstel geen betrekking. Het wetsvoorstel handelt uitsluitend over
de situaties waarin boeken worden verkocht.Door de gekozen brede definitie van verkoper is onder de werking van de
wet voor een onderwijsinstelling een keuze mogelijk tussen optreden als eindafnemer
of als verkoper. Aan ieder van beide keuzen zijn uiteraard de daarbij behorende
mogelijkheden en beperkingen verbonden die het wetsvoorstel stelt. Op beide
mogelijkheden wordt hieronder nader ingegaan.De eerste mogelijkheid is dat de onderwijsinstelling kiest voor optreden
als eindafnemer.In dat geval moet de onderwijsinstelling de gewenste boeken betrekken
van een verkoper. De verkoper mag de onderwijsinstelling kortingen verlenen,
waarvan de hoogte nader bij of krachtens algemene maatregel van bestuur wordt
geregeld. Korting op de vaste prijs kan aan een onderwijsinstelling (zowel
voor basis-, voortgezet, als hoger en wetenschappelijk onderwijs) worden verleend
als volumekorting vanwege verkoop van meerdere exemplaren in één
partij aan één eindafnemer of als korting voor boeken die deel
uitmaken van de voorgeschreven literatuur. Cumulatie van verschillende soorten
korting is niet toegestaan.Ook ouderverenigingen, studie- of studentenkringen e.d. met de status
van zelfstandige rechtspersoon en natuurlijke personen kunnen voor korting
bij de verkoper in aanmerking komen, mits zij door de onderwijsinstelling
zijn gemandateerd of bij de onderwijsinstelling staan ingeschreven als leerling
of student. Zij allen treden dan op in de functie van eindafnemer, waarvan
de definitie op grond van deze wet vaststelt dat de aankopen bestemd zijn
voor eigen gebruik. De verkregen korting behoort te worden verrekend over
de exemplaren die tegen vergoeding van de aankoopkosten aan de studenten/leerlingen
worden verstrekt. Ook hier geldt dat waar in het bovenstaande over boeken
wordt gesproken, dit tevens van toepassing is op muziekuitgaven.De tweede mogelijkheid houdt in dat de onderwijsinstelling kiest voor
optreden als verkoper.In dat geval onderhandelt zij als verkoper rechtstreeks met de uitgever.
In deze casus is, gelet op de definitie van verkoper, het uiteraard zonder
meer mogelijk dat ook ouderverenigingen, studie- of studentenkringen e.d.
optreden als verkoper. Bij het leveren van de ingekochte boeken aan haar studenten/leerlingen
treedt de onderwijsinstelling, de oudervereniging, studie- of
studentenkring e.d. op als verkoper en staan de studenten/leerlingen in de
positie van eindafnemer. De onderwijsinstelling, oudervereniging, studie-
of studentenkring e.d. moet dus de vaste prijs toepassen en mag daarop maximaal
de toegestane verkoperskorting voor eindafnemers verrekenen.De indieners maken geen uitzondering voor het wetenschappelijke boek.
Zij delen de analyse van de Raad van State, waarbij met betrekking tot wetenschappelijke
literatuur onderscheid wordt gemaakt tussen hand- en studieboeken met soms
aanzienlijke oplagen enerzijds en publicaties van onderzoeksresultaten, die
vaak kampen met relatief hoge productiekosten en een kleine, gespecialiseerde
vraag anderzijds. Wat deze laatste betreft is het de indieners bekend dat
door het ontbreken van voldoende afzetmogelijkheden veel wetenschappelijke
onderzoeksresultaten, zoals proefschriften, door de auteur in eigen beheer
en voor eigen kosten worden uitgegeven. Aangezien deze uitgaven meestal niet
in het handelsverkeer worden gebracht, zal de Wet op de vaste boekenprijs
hierop niet van toepassing zijn, nog afgezien van de vraag of zij wel in het
Nederlands of het Fries zijn gesteld. In toenemende mate kan in deze gevallen
elektronische publicatie een geschikte vervanging zijn. Zoals eerder is uiteengezet
vallen elektronische publicaties niet onder de werking van het wetsvoorstel.
In een beperkt aantal gevallen is er sprake van wetenschappelijke onderzoeksresultaten
waarvan een uitgever meent dat door inhoud en vorm er voldoende afzetmogelijkheden
zullen zijn om er een handelseditie van te maken. Aangezien er dan wel sprake
is van een boek dat in het handelsverkeer wordt gebracht, moet voor deze handelseditie
wel een vaste prijs worden vastgesteld door de uitgever. Het boek verschilt
dan voor de toepassing van de wet immers niet meer van andere boeken die in
het handelsverkeer worden gebracht. Het draagt dan op zijn eigen wijze bij
aan de pluriformiteit en diversiteit van het boekenbestand.Het toezicht op de naleving van de wettelijke voorschriften en de bevoegdheid
tot sanctionering bij overtreding is in handen gelegd van het College voor
de vaste prijs voor boeken en muziekuitgaven. De keuze voor deze vorm van
bestuursrechtelijke handhaving is nader toegelicht en gemotiveerd in het nu
volgende hoofdstuk.8. Overgang van privaatrechtelijk reglement handelsverkeer
naar publiekrechtelijke regelgevingDe overgang van het privaatrechtelijke systeem naar publiekrechtelijke
regelgeving brengt op enkele onderdelen een ingrijpende wijziging met zich
mee ten opzichte van de Reglementen Handelsverkeer. Dat betreft vooral de
bepalingen over erkenning en registratie en over handhaving en sancties.8.1 Erkenning en registratieErkenning en registratie zijn, zoals ook al onder Reikwijdte is opgemerkt, niet meer aan de orde. Van belang is slechts
of wordt voldaan aan de ruime definities van uitgever, importeur en verkoper.8.2 HandhavingDe handhaving en sanctievaststelling geschiedde onder de werking van het
Reglement Handelsverkeer van de KVB op privaatrechtelijke grondslag onder
verantwoordelijkheid van de Commissie Handelsverkeer en de Commissie van Beroep.
Het Reglement Handelsverkeer van de VMN kent een soortgelijke voorziening.
Voortzetting hiervan is, gelet op onder meer het wegvallen van het element
van erkenning en registratie, niet mogelijk. De indieners hebben, om redenen
die hieronder nader worden uiteengezet, gekozen voor handhaving door een zelfstandig
bestuursorgaan, het College voor de vaste prijs voor boeken en
muziekuitgaven. Het aantal artikelen van het wetsvoorstel is als gevolg daarvan
niet onaanzienlijk toegenomen.Uitgaande van het publiekrechtelijk karakter van het wetsvoorstel is een
afweging gemaakt van de mogelijkheden.Strafrechtelijke handhaving komt alleen in aanmerking als aannemelijk
kan worden gemaakt dat andere systemen van handhaving te kort schieten. Uit
het vervolg van de gemaakte afwegingen zal blijken dat dit niet het geval
is. Tegen toepassing van strafrechtelijke handhaving pleit ook dat mogelijke
overtredingen geen letsel aan personen of goederen plegen toe te brengen en
dat het niet nodig is om te kunnen beschikken over vrijheidsbenemende of andere
ingrijpende dwangbevoegdheden voor handhaving. Een negatief argument voor
strafrechtelijke handhaving is voorts dat onderbrenging in het strafrecht
zou leiden tot een nieuw beroep op het strafrechtelijk apparaat. Enerzijds
is dat niet wenselijk uit oogpunt van overbelasting van dat apparaat, anderzijds
is het uit oogpunt van een goede werking van de Wet op de vaste boekenprijs
evenmin wenselijk, omdat het Openbaar Ministerie begrijpelijkerwijze al snel
geneigd zou zijn tot seponering of schikking van vaste-boekenprijszaken in
verband met capaciteitsproblemen en de relatief geringe maatschappelijke verontrusting
bij inbreuken.Als gevolg van de keuze voor een wettelijk systeem berust de politieke
verantwoordelijkheid voor het beleid ten aanzien van de vaste prijs voortaan
bij de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. In het wetsvoorstel
is er van uitgegaan dat de minister over zodanige bevoegdheden moet beschikken
dat hij zijn politieke verantwoordingsplicht voor de vaste prijs kan nakomen.
Dat geldt ook voor het handhavings- en sanctioneringsbeleid. Uitgaande van
de opvatting dat de primaire verantwoordelijkheid voor de handhaving van beleidsinstrumentele
wetgeving behoort te berusten bij het bestuursorgaan dat met de uitvoering
van de betreffende wet is belast, in dit geval dus de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, ligt de keuze voor bestuursrechtelijke handhaving in
de rede. Naar verwachting kan bij bestuursrechtelijke handhaving ook sneller
en eenvoudiger, en dus doeltreffender, op inbreuken op de wet worden gereageerd.
Het is echter, gelet op de in het geding zijnde materie, niet de bedoeling
noch voor de hand liggend dat de minister politieke verantwoordelijkheid zou
moeten dragen voor iedere afzonderlijke overtreding en daarop aangesproken
zou moeten kunnen worden. Om te bereiken dat het toezicht buiten de directe
verantwoordelijkheid van de minister wordt geplaatst, is in het wetsvoorstel
de keuze gemaakt voor de instelling van een zelfstandig bestuursorgaan in
de vorm van het College voor de vaste prijs voor boeken en muziekuitgaven.
Door de instelling van een gespecialiseerd bestuursorgaan wordt inschakeling
van externe deskundigheid en ervaring op dit specifieke terrein mogelijk.
Aan een college dat over de nodige expertise beschikt en inzicht heeft in
de werking van de boekenmarkt en de muziekbranche kan in goed vertrouwen het
toezicht en de noodzakelijke sanctionering worden opgedragen. Materieel komt
dit ook dichtbij de huidige vorm van de Commissies Handelsverkeer, die voor
het boekenvak en de muziekbranche een bekend verschijnsel zijn waarmee goede
ervaringen zijn opgedaan. Deze vorm draagt voorts bij aan het voorkomen van
het inzetten van zwaardere middelen dan strikt nodig. Het hierboven vermelde
risico van lastenverzwaring voor de strafrechtspraak wordt met de keuze voor
bestuursrechtelijke handhaving en de instelling van een zelfstandig bestuursorgaan
ondervangen. Overtredingen van de vaste prijs als zodanig zijn in het algemeen
eenvoudig te constateren en vereisen niet een ingewikkeld onderzoek. Dat geldt
blijkens de ervaringen van de huidige Commissie Handelsverkeer voor boeken
ook voor de gevallen waarin de koper wordt misleid doordat door de boekverkoper
ten onrechte de indruk van (toegestane) kortingen wordt gewekt,
terwijl feitelijk de vastgestelde prijs in rekening wordt gebracht.De Raad voor Cultuur merkte in zijn advies (let.-2002 5166/4) van
12 mei 20031 op het oprichten van een nieuw
zelfstandig bestuursorgaan een zeer zwaar instrument te achten. Hij kon zich
vinden in het voorstel het toezicht onder te brengen bij een gespecialiseerd
college, maar achtte de voorgestelde zbo-constructie van het College, gezien
het bereik en de omvang van de taken, in organisatorische zin zwaar. De Raad
voor Cultuur gaf «er de voorkeur aan om middels wettelijke opdracht
deze toezichthoudende taak onder te brengen bij de koepelorganisatie van het
boekenvak, de KVB.»(blz. 12).De indieners hebben zich naar aanleiding van de opmerkingen van zowel
de Raad van State als de Raad voor Cultuur intensief beraden op de vormgeving
van het toezicht. Zij hebben daarbij ook de voorgestelde wijziging van artikel
12 betrokken. Naar verwachting leidt deze ertoe dat het toezicht zich zal
beperken tot uitsluitend geconstateerde of gemelde mogelijke overtredingen
van de toekenning en toepassing van de vaste prijs.Van de bestaande wettelijk geregelde toezichthouders komt alleen de NMa
in beginsel in aanmerking voor de mogelijkheid van toezicht op de naleving
van de Wet op de vaste boekenprijs. De taakstelling van de andere toezichthouders
is daarvoor te specifiek en te zeer op andere terreinen georiënteerd.
Het zou de NMa echter in de positie brengen dat hij als de instantie die toezicht
moet houden op het naleven van de regels van de Mw, tevens toezicht zou moeten
houden op de naleving van een regeling die vanwege strijdigheid met de Mw
juist aan de Mw onttrokken is. Vanwege de eigen regelgeving op het terrein
van de vaste prijs en de specificiteit van het boekenvak en de muziekbranche,
zou de NMa zich dan toch genoodzaakt zien eigen deskundigheid op deze terreinen
op te bouwen en naar alle waarschijnlijkheid onder te brengen in een afzonderlijk
onderdeel als Kamer voor de vaste prijs. Ook daarmee zijn extra kosten gemoeid.
Daar komt bij dat de Wet op de vaste boekenprijs naar het voorstel van de
indieners een cultuurpolitiek doel dient en niet een rechtstreeks economisch
belang, en dus in hun visie ressorteert onder de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap, terwijl de NMa economisch georiënteerd is en ressorteert
onder de minister van Economische Zaken.De suggestie van de Raad voor Cultuur om het toezicht onder te brengen
bij de KVB komt tegemoet aan het vereiste van de beschikbaarheid van deskundigheid.
Tevens wordt hiermee aangesloten bij de lijn van voortzetting voor zoveel
mogelijk van de huidige regeling in de Reglementen Handelsverkeer, die ook
overigens aan het wetsvoorstel ten grondslag ligt. Gelet op het publiekrechtelijk
karakter dat het toezicht zal hebben onder de werking van een wettelijke regeling
op de vaste prijs moeten echter ook bij onderbrenging bij de KVB afdoende
publiekrechtelijke garanties worden geschapen voor volstrekte onafhankelijkheid
van het toezicht. De hoeveelheid regelgeving die in dat geval nodig is, is
niet minder dan bij een afzonderlijk College. In beide gevallen is immers
sprake van een zelfstandig bestuursorgaan. Bij onderbrenging bij of koppeling
aan de KVB blijft echter het risico van ten minste een schijn van ontbreken
van onafhankelijkheid bestaan. De indieners menen dat daarmee noch het belang
van het toezicht noch dat van de KVB is gediend. Bovendien geldt het toezicht
niet alleen het boekenvak, maar ook de muziekbranche en is voor het toezicht
deskundigheid op dat terrein een even noodzakelijke voorwaarde. Koppeling
van het toezicht tevens aan de VMN, hetgeen dan voor de hand zou liggen, zou
de regeling extra gecompliceerd maken. De indieners blijven daarom de voorkeur
geven aan het voorgestelde College voor de vaste prijs voor boeken en muziekuitgaven.
Door de betrokkenen uit zowel het boekenvak als de muziekbranche is gewezen
op de noodzaak dat de leden van het College beschikken over actuele kennis
van de gang van zaken in het boekenvak, respectievelijk de muziekbranche
en dat het College zich bij zijn werkzaamheden onder meer door middel van
hoorzittingen en zonodig adviezen van de koepelorganisaties oriënteert
en informeert. De indieners kunnen dit onderschrijven. Voor de leden van het
College betekent dit dat zij geen deel behoren uit te maken van de betrokken
branche, maar dat het zeer aan te bevelen is dat zij er wel uit voort komen
en nog over recente ervaring beschikken. Voor de voorzitter geldt dit overigens
niet als vereiste Het College is verplicht van alle besluiten die rechtsgevolgen
hebben mededeling te doen aan de minister. Deze is bevoegd tot schorsing en
vernietiging van besluiten van het College. Het spreekt vanzelf dat deze bevoegdheid
slechts met gepaste terughoudendheid zal worden ingezet.In beginsel blijft de mogelijkheid van civielrechtelijke handhaving aanwezig.
Als derden door overtreding van de vaste prijs in hun belang worden getroffen,
is de burgerlijke rechter bevoegd te oordelen. Gebruik maken van deze mogelijkheid
blijft te allen tijde open staan.8.3 Depot van publicatiesNog op een ander punt levert de overgang van het privaatrechtelijke systeem
naar het publiekrechtelijke een wijziging op. In het Reglement Handelsverkeer
van de KVB is de verplichting voor erkende uitgevers opgenomen om van iedere
uitgave of herdruk één exemplaar te zenden aan het Depot van
Nederlandse Publicaties en Nederlandse Bibliografie van de Koninklijke Bibliotheek.
Het belang van deze afspraak voor zowel de bibliografie als voor de wetenschap
en het behoud van ons culturele erfgoed is zonneklaar. Toch is deze verplichting
niet in het wetsvoorstel opgenomen, omdat – mede als gevolg van het
wegvallen van de erkenning- daarmee onbedoeld en langs een oneigenlijke weg
een vorm van wettelijk depot in Nederland zou worden ingevoerd. De indieners
gaan er van uit dat de bestaande afspraken tussen het NUV en de Koninklijke
Bibliotheek over afdracht aan het vrijwillig depot onverkort kunnen worden
voortgezet en dat ook uitgevers die niet bij het NUV zijn aangesloten, bereid
zullen zijn tot afdracht op basis van vrijwilligheid.9. Administratieve lasten voor het boekenvak en de muziekbrancheVolgens het Jaarverslag 2001 van de KVB bedroeg het aantal erkende uitgevers
van boeken in dat jaar 499, het aantal grossiers/importeurs 28 en het aantal
erkende en geregistreerde boekhandels en detaillisten circa 2100. Het aantal
Nederlandstalige publicaties bedroeg volgens gegevens van CPB/SCP in 1997
circa 17 000. Het aantal muziekuitgevers bedraagt circa 80 en het aantal
muziekhandelaren circa 275. De genoemde aantallen zullen onder de werking
van de wet enige verandering ondergaan, omdat dan niet de erkenning doorslaggevend
is, maar de vraag of aan de definities van de wet wordt voldaan.Het wetsvoorstel legt aan het boekenvak en de muziekbranche in beperkte
mate verplichtingen op die tot administratieve lasten leiden.In de eerste plaats zal iedere uitgever, importeur, muziekhandelaar en
boekverkoper eenmalig kosten moeten maken om zich te informeren over de Wet
op de vaste boekenprijs en de toelichtingen daarop en de daaruit voor hem
voortvloeiende verplichtingen. De kosten kunnen worden berekend op een tijdsinvestering
van 2600 (aantal bedrijven) x 3 uur tijdsbesteding x € 50 (gemiddeld
uurbedrag) = € 390 000,–.De artikelen 2 en 3 verplichten de uitgever respectievelijk de importeur
om een vaste prijs vast te stellen voor iedere uitgave die aan de wettelijke
definitie van boek of muziekuitgave voldoet. Artikel 4 verplicht de uitgever
en de importeur tot het bekend maken van de vaste prijs en van aanpassingen
en opheffingen daarvan. De wijze waarop dit moet gebeuren wordt neergelegd
in een ministeriële regeling. Het voornemen is om daarin te bepalen
dat melding in ieder geval plaatsvindt bij het College voor de vaste prijs
voor boeken en muziekuitgaven. De melding moet die gegevens bevatten die nodig
zijn om een uitgave afdoende te identificeren, zoals uitgever (imprint), auteur,
titel, jaar en plaats van uitgave en, indien aanwezig, ISB-nummer. De opgave
kan naar keuze van de uitgever of importeur schriftelijk of elektronisch gebeuren.
Er wordt geen strak format voorgeschreven.Voor de uitgever en de importeur houdt dit in het (elektronisch) doorgeven
van een beperkt aantal gegevens, die om andere redenen toch al binnen het
bedrijf beschikbaar zijn. De som van de administratieve lasten die hieruit
voortvloeien, kan worden gesteld op aantal publicaties x (gemiddeld uurloon
/ tijd nodig voor opstellen en verzenden bericht) = 17 000 x ( € 50
x 1/6 uur) = € 141 666,–.Op grond van artikel 6 zijn de boekverkoper en de muziekhandelaar verplicht
de vastgestelde vaste prijs toe te passen. Het daartoe raadplegen van de internetsite
van het College geldt als een administratieve last. De omvang ervan is mede
afhankelijk van de omvang van het assortiment. Volgens gegevens van CPB/SCP
had 65% van de boekverkopers in 2000 een assortiment van minder dan 5000 titels.
In de praktijk zal de uitgever of importeur de verkoper de benodigde prijsinformatie
via de factuur of via het boek en de muziekuitgave verschaffen. Voor de onwaarschijnlijke
situatie waarbij iedere verkoper zelf de vaste prijs van elke titel moet achterhalen
via de website van het College kan voor het totaal van alle verkopers de administratieve
last die gemoeid is met het opzoeken van de vaste prijs worden berekend volgens
de formule aantal verkopers x gemiddeld assortiment x (gemiddeld uurloon /
tijd nodig voor kennisnemen van prijs van één titel). Op basis
van eerder genoemde gegevens leidt dit in het worst case-scenario tot de volgende berekening: 2100 x 5000 x (€ 50
x 1/60 uur) = € 8 750 000,–.Het ligt in de bedoeling dat het College alleen bij een directe aanleiding,
zoals een vermoeden van een overtreding of een feitelijke klacht, controlebezoeken
uitvoert bij uitgevers, importeurs of verkopers. Aangezien het feit of de
vaste prijs wel of niet correct is toegepast eenvoudig valt te constateren,
zullen voor betrokkenen in dit opzicht geen administratieve lasten zoals in
deze paragraaf bedoeld, ontstaan.Het College zal worden verplicht via internet een volledig overzicht van
de vaste prijzen van alle uitgaven beschikbaar te stellen dat voor belanghebbenden
en belangstellenden gratis te raadplegen zal zijn. De kosten van het College
en daarmee ook de kosten van het onderhouden van de website en het bekend
maken van het overzicht van vaste prijzen komen voor rekening van de minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Het is uiteraard aan het College om
te bepalen of deze activiteiten in eigen beheer worden verricht of onder verantwoordelijkheid
van het College aan derden worden uitbesteed. Daarbij zou kunnen worden gedacht
aan voortzetting van de activiteiten zoals die thans door de KVB en Boekblad
worden verricht. Op deze wijze zou voor het merendeel van de huidige uitgevers,
importeurs en boekverkopers de minste verandering in hun patroon van administratieve
lasten ontstaan.In zijn advies van 26 mei 20031 constateert
ACTAL dat zich in het ergste geval een beduidende stijging van de administratieve
lasten voor de boekverkoper en muziekhandelaar zal voordoen. Onder het ergste
geval wordt dan verstaan dat bij het inwerkingtreden van de wet alle uitgevers
zouden afzien van het vermelden van de door hen vastgestelde vaste prijs op
hun facturen en alle verkopers als gevolg daarvan individueel en voor ieder
boek en iedere muziekuitgave afzonderlijk de website van het College zouden
moeten raadplegen.De indieners hebben geen enkele indicatie dat deze theoretische situatie
zich in de praktijk zal gaan voordoen. Zij verwachten dat de huidige gang
van zaken zal worden gecontinueerd en dat nieuwe uitgevers, op wie de wet
van toepassing wordt, de vaste prijs ook in hun facturering opnemen. Voor zover er al sprake zou zijn van een stijging van administratieve
lasten, zal die beperkt van omvang zijn, mede afhankelijk uiteraard van de
vóór het in werking treden van de wet door de betreffende uitgever
of verkoper gehanteerde methodiek.Naar aanleiding van de suggestie van ACTAL tot kwantificering van alternatieven
zoals een subsidiesysteem voor boekverkopers herinneren de indieners allereerst
aan de inhoudelijke en principiële motivering die zij eerder in deze
memorie van toelichting hebben gegeven ter afwijzing van het ook door de onderzoekers
van CPB/SCP naar voren gebrachte subsidiesysteem. Voorts wijzen zij er op
dat ook een subsidiesysteem administratieve lasten met zich meebrengt. De
uitgever of verkoper die voor subsidie in aanmerking wil komen, moet zich
op de hoogte stellen van de daarvoor geldende regels en criteria, moet een
gemotiveerde aanvraag indienen en moet uiteindelijk gespecificeerd rekening
en verantwoording afleggen van de besteding van de subsidie, meestal onder
overlegging van een accountantsverklaring. De kosten daarvan, berekend volgens
dezelfde systematiek als hierboven, kunnen bij een deelname van de helft van
het totale aantal bedrijven en rekening houdend met de noodzakelijke intensievere
tijdsbesteding van hoger betaalde functionarissen en de accountantskosten
worden gesteld op 1300 x (€ 100 x 16 uur) + 1300 x € 2000
= circa € 4,7 mln. Dit betreft dan zeer waarschijnlijke kosten en
geen worst-casescenario. Bovendien leidt een subsidiesysteem
aan de kant van de subsidiërende overheid tot aanzienlijke lasten voor
zowel het subsidiebedrag zelf als de (administratieve) lasten van het uitvoerende
ambtelijke apparaat. In dit verband halen de indieners met instemming aan
wat de Raad voor Cultuur stelde in zijn eerder vermelde advies van 11 december
2002 naar aanleiding van de evaluatie van de vaste boekenprijs: «Relevant
is, dat het huidige stelsel zonder financiële impulsen uit algemene middelen
functioneert, en van niet-boekenkopers geen (belasting)geld vraagt.»ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel 1Onder bDe definitie beperkt het boek waarvoor de vaste prijs van toepassing zal
zijn, tot boeken die in het Nederlands of het Fries zijn geschreven of in
die talen zijn vertaald. Daartoe behoren ook meertalige boeken waarin naast
andere talen Nederlands of Fries voorkomt. Voor boeken waarin uitsluitend
vreemde talen worden gebruikt, geldt geen verplichte vaste boekenprijs, ook
al worden ze in Nederland door een Nederlandse uitgever uitgegeven of door
een importeur in Nederland op de markt gebracht. In het buitenland uitgegeven
boeken met tekst in het Nederlands of Fries vallen wel onder de werking van
deze wet zodra zij in Nederland in het handelsverkeer worden gebracht. Daarop
zijn de bepalingen van de wet over import van toepassing. Deze richten zich
dus uitsluitend op in het buitenland uitgegeven boeken die tekst in het Nederlands
of het Fries bevatten.Onder de ruim bedoelde definitie van boek zijn mede begrepen werkschriften,
werkblocs, woordenboeken, encyclopedieën, taalboeken en leerboeken, stripboeken,
muziekliteratuur en meer algemeen alle uitgaven waarin naast illustraties
en dergelijke ook tekst is opgenomen, mits die tekst in het Nederlands of
het Fries is gesteld.Losbladige systemen en periodieke aanvullingen daarop worden in beginsel
als boek beschouwd. De uitgever dient daarvoor dan ook een vaste boekenprijs
vast te stellen, tenzij de uitgever meent dat er doorslaggevende argumenten
zijn om te stellen dat de losbladige uitgave niet aan de definitie van boek
voldoet. Een boek blijft een boek, ook als aan of in het boek multimedia, audiovisuele
of andersoortige informatiedragers ter ondersteuning van de inhoud van het
boek worden toegevoegd. Omgekeerd maakt de toevoeging van een boek(je) ter
ondersteuning van een dvd (-rom), cd(-rom), cassette of videoband deze audiovisuele
media of multimedia niet tot een boek waarop de vaste boekenprijs van toepassing
zou zijn. Hetzelfde geldt voor handleidingen die in vaste combinatie met een
apparaat worden meegeleverd en niet los van het apparaat worden verkocht.De toevoeging van «papieren» zorgt voor uitsluiting van het
zogenaamde E-boek, waarbij de tekst langs elektronische weg vanuit een centrale
databank op een niet-papieren drager kan worden gedownload en met inschakeling
van elektronische hulpmiddelen zichtbaar of hoorbaar kan worden gemaakt. Voor
dit E-boek geldt dus geen voorgeschreven vaste boekenprijs.Printing-on-demand voor zover het gaat om het op individueel verzoek beschikbaar
stellen van telkens één exemplaar, valt eveneens buiten de definitie
van boek, omdat niet wordt voldaan aan het vereiste van een oplage van meerdere
exemplaren. Zodra er sprake is van gebruikmaking van de POD-techniek om meerdere
exemplaren in een gelijktijdige oplage te drukken, geldt de verplichting tot
een vaste prijs wel.Bepaalde uitgaven die in beginsel wel aan de definitie voldoen, zijn vanwege
hun specifieke karakter of verschijningsvorm uitgezonderd. Dat betreft tijdschriften,
maand-, week- en dagbladen, almanakken en agenda's en dergelijke met een periodiek
karakter alsmede catalogi van registrerende of opsommende aard. Op catalogi
die naast de opsomming en beschrijving van voorwerpen, tekst in het Nederlands
of Fries bevatten ter verklaring en toelichting, is de definitie van boek
wel van toepassing.De wet is evenmin van toepassing op antiquarische boeken en tweedehands
boeken. Onder tweedehandsboeken worden verstaan boeken die al tenminste éénmaal
door een boekverkoper aan een eindafnemer zijn verkocht en door de eindafnemer
op enigerlei wijze zijn gebruikt.Een uitzondering is ook gemaakt voor uitgaven die wel aan de definitie
van boek voldoen, maar van uitsluitend regionaal of plaatselijk belang zijn
en alleen in de betrokken plaats of regio in het reguliere handelsverkeer
komen.Vanwege hun specifieke karakter zijn ook het schoolboek en de muziekuitgaven
uitgezonderd. Deze kennen voor de toepassing van de wet een eigen definitie.Onder bOp boeken die aan de definitie van «schoolboek» voldoen, is
de wet niet van toepassing. Voor deze boeken behoeft geen vaste prijs te worden
vastgesteld. De uitzondering geldt uitsluitend voor boeken die voor onderwijs
in onderwijsinstellingen van Basisonderwijs, Voortgezet onderwijs, Beroepsonderwijs
en Volwasseneneducatie zijn bestemd en door de onderwijsinstelling voor gebruik
in de school zijn voorgeschreven.Boeken die in het HBO en WO worden gebruikt vallen niet onder de definitie
van schoolboek. Voor deze boeken moet dus wel een vaste prijs worden vastgesteld
door de uitgever of de importeur. Zij moeten op grond van artikel 4 deze vaste
prijs melden aan het College. Het ligt in het voornemen te bepalen dat het
College door middel van een kostenloos te raadplegen website bekendheid geeft
aan de gemelde vaste prijzen. Door raadpleging van deze website is het dus
steeds mogelijk na te gaan en aan te tonen of voor een boek een vaste prijs
geldt. Zo ja, dan is de boekverkoper verplicht deze prijs bij verkoop aan
een eindafnemer toe te passen. Wel is de boekverkoper gerechtigd toegestane
korting te verlenen aan eindafnemers die daarvoor de op grond van artikel
13 in aanmerking komen. Onder cOnder de wet vallen ook muziekuitgaven. Dit betreft in de eerste plaats
uitgaven van bladmuziek met notenschrift en partituren, al dan niet in combinatie
met libretti, liedteksten, songteksten en dergelijke. Het taalcriterium is
hierop niet van toepassing, zodat ook voor bladmuziek met teksten in bijvoorbeeld
uitsluitend het Italiaans, Duits, Frans of Engels de vaststelling en toepassing
van de vaste prijs verplicht is. Voor muziekuitgaven is voorts niet vereist
dat ze uit een oplage van meerdere exemplaren zou moeten bestaan. Voor een
enkel exemplaar dat bijvoorbeeld door middel van POD tot stand komt, geldt
bij verkoop aan een eindafnemer de vaste prijs die er voor is vastgesteld.Muziekuitgaven vallen niet onder de definitie van schoolboek. Op muziekuitgaven
die in het onderwijs worden gebruikt, is dus steeds wel de door de uitgever,
alleenvertegenwoordiger of importeur vastgestelde vaste prijs van toepassing.Op muziekliteratuur in de vorm van bijvoorbeeld boeken over muziek en
over componisten die in de muziekhandel wordt verkocht en die voldoet aan
de definitie van boek, is om die reden de vaste prijsregeling van toepassing.Onder e, g en hIn de definities van uitgever, importeur en verkoper is niet een beperkend
element als «bedrijfsmatig» opgenomen. Als gevolg daarvan geldt
de verplichting tot vaststelling van de vaste prijs voor ieder die voor het
eerst een boek of een muziekuitgave in Nederland in het handelsverkeer brengt
en de toepassing van de vaste prijs voor ieder die een boek of een muziekuitgave
aan een eindafnemer verkoopt.Onder jDe toevoeging «voor eigen gebruik» houdt in dat een eindafnemer
niet geacht wordt tot doorverkoop van het gekochte boek of de muziekuitgave
over te gaan. In het geval dat een eindafnemer een eerder gekocht exemplaar
uit eigen bezit wil afstoten door verkoop, geldt dit exemplaar als tweedehands,
omdat het al ten minste éénmaal door een verkoper aan een eindafnemer
is verkocht en door de eindafnemer in gebruik genomen. In het uitzonderlijke
geval dat de betrokken eindafnemer gekochte, maar niet in gebruik genomen
boeken of muziekuitgaven als nieuw zou willen verkopen aan eindafnemers, treedt
hij op als verkoper en is de door de uitgever of importeur vastgestelde vaste
prijs van toepassing.Artikel 2Op de uitgever rust de plicht de vaste prijs vast te stellen. De uitgever
is (afgezien van de verplichte BTW-heffing) vrij in het bepalen van de hoogte
van de vaste prijs. Hij kan daarbij dus de nodige markteconomische afwegingen
maken en rekening houden met alle door hem gewenste effecten. De verplichting
geldt voor iedere muziekuitgave en voor ieder boek dat tekst bevat in het
Nederlands of het Fries die door hem voor het eerst in een bepaalde editie
in Nederland op de markt worden gebracht. Dit vereist de toekenning van een
zelfstandige vaste prijs voor bijvoorbeeld de uitvoering met harde kaft en
de paperbackversie. Voor ongewijzigde herdrukken blijft de vaste prijs gelden
die op de voorgaande druk van toepassing was. Een gewijzigde herdruk dient
voorzien te worden van een eigen vaste prijs. Licentie-uitgaven die in dezelfde
uitvoering en onder dezelfde titel in het handelsverkeer worden gebracht en
alleen in imprint, colofon of ISBN verschillen en op het publiek dezelfde
indruk maken als de oorspronkelijke editie, dienen dezelfde vaste
prijs te hebben als de oorspronkelijke editie.Artikel 3Met dit artikel wordt mede voldaan aan regels die de Europese wetgeving
op dit terrein voorschrijft.Exemplaren van een en hetzelfde boek kunnen door meerdere importeurs worden
ingevoerd in Nederland. Afhankelijk van de van toepassing zijnde situatie,
zoals hierna geschetst, kan dit tot gevolg hebben dat voor verschillende exemplaren
verschillende prijzen gelden.Eerste lidVoor geïmporteerde boeken is de importeur belast met het vaststellen –
waar vereist – van de vaste prijs voor het geïmporteerde boek.
De importeur is vrij in het bepalen van de verkoopprijs van boeken in andere
talen dan Nederlands of Fries, die hij in Nederland importeert. Er gelden
geen regels op grond van deze wet ten aanzien van de prijs waarvoor een boek
in andere talen in Nederland verkocht kan worden.Bij het bepalen van de vaste prijs van in het Nederlands of het Fries
geschreven boeken en van muziekuitgaven is de importeur niet volledig vrij.
Twee zaken zijn dan van belang. De eerste betreft de vraag of het gaat om
import vanuit een land dat deel uitmaakt van de Europese Unie/Europese Economische
Ruimte. De tweede vraag is of de buitenlandse uitgever naast een consumentenprijs
voor zijn eigen land een specifiek voor Nederland bedoelde consumentenprijs
heeft vastgesteld of aanbevolen.Betreft het een land dat deel uitmaakt van de Europese Unie/Europese Economische
Ruimte en heeft de buitenlandse uitgever een specifiek voor Nederland bedoelde
consumentenprijs vastgesteld of aanbevolen, dan moet de importeur deze prijs
overnemen en geldt deze prijs als de Nederlandse vaste prijs.Betreft het een land dat niet deel uitmaakt van de Europese Unie/Europese
Economische Ruimte en heeft de buitenlandse uitgever een specifiek voor Nederland
bedoelde consumentenprijs vastgesteld of aanbevolen, dan mag de importeur
de Nederlandse vaste prijs niet lager vaststellen, wel hoger.Het kan voorkomen dat de buitenlandse uitgever geen specifiek voor Nederland
bedoelde consumentenprijs heeft vastgesteld of aanbevolen. In dat geval speelt
weer een rol of de buitenlandse uitgever in een lidstaat van de Europese Unie/Europese
Economische Ruimte is gevestigd. Zo ja, dan mag de Nederlandse vaste prijs
in ieder geval niet lager zijn dan de consumentenprijs die vastgesteld of
aanbevolen is in het land van vestiging.Tweede lidAls de buitenlandse uitgever geen enkele prijs heeft vastgesteld of aanbevolen,
noch voor eigen land, noch op Nederland gericht, dan mag de importeur geen
vaste prijs vaststellen voor Nederland. Deze casus kan zich voordoen indien
het een uitgever betreft in een land dat geen vaste prijs voor boeken of muziekuitgaven
kent.Derde lidDe mogelijkheid bestaat dat de importeur door bijvoorbeeld de omvang van
zijn inkoop in staat is bij de buitenlandse uitgever korting te bedingen.
Het derde lid opent de mogelijkheid voor de importeur die deze korting heeft
verkregen bij inkoop in een lidstaat van de Europese Unie/Europese Economische
Ruimte dit voordeel door te geven aan de Nederlandse eindafnemers. Vierde lidImporten van vijf exemplaren of minder van dezelfde uitgave per keer betreffen
in het merendeel van de gevallen gerichte bestellingen, vaak door een zelfimporterende
verkoper en dikwijls ook voor een of enkele specifieke eindafnemers. Wanneer
in deze gevallen op grond van het eerste lid vaststelling door de feitelijke
importeur van een vaste prijs is voorgeschreven, dient de importeur zich aan
deze verplichting te houden. Omdat het echter in de meeste gevallen een onmiddellijke
levering aan de bestellende eindafnemer betreft, biedt het vierde lid de mogelijkheid
om de melding aan het College en daarmee de plaatsing op de landelijke website
achterwege te laten. Onnodige administratieve lasten en vervuiling van de
landelijke website worden daarmee voorkomen.Vijfde en zesde lidBij uitvoer van in Nederland uitgegeven boeken en muziekuitgaven, gevolgd
door herinvoer in Nederland van hetzelfde boek of muziekuitgave, moeten de
heringevoerde exemplaren worden behandeld als import. De door de importeur
vast te stellen vaste prijs kan afwijken van de door de oorspronkelijke uitgever
voor Nederland vastgestelde prijs, maar mag niet lager zijn. Alleen bij herinvoer
uit een land dat deel uitmaakt van de Europese Unie/Europese Economische Ruimte
is een lagere prijs mogelijk indien het derde lid van toepassing is en de
uitvoer en herinvoer niet plaatsvonden met het oogmerk de wet te ontduiken.Artikel 4Eerste lidHet ligt voor de hand dat het College een overzicht van de vaste prijzen
beschikbaar zal stellen via een specifieke website. Deze internetsite zal
voor alle belanghebbenden en belangstellenden gratis toegankelijk zijn. De
mogelijkheid bestaat dat het College dit onder zijn verantwoordelijkheid uitbesteedt
aan derden. Daarnaast kan nog worden gedacht aan publicatie in de vakbladen
van het boekenvak en de muziekbranche.Artikel 5Uitgangspunt is dat de uitgever en de importeur de vaste boekenprijs die
zij vaststellen bij het in het handelsverkeer brengen, handhaven gedurende
de levensloop van de uitgave. De vaste prijs is immers bedoeld om de eindafnemer
zekerheid te bieden over de prijs die voor een boek of muziekuitgave betaald
moet worden. Er kunnen zich echter situaties voordoen waarin de uitgever of
importeur om markttechnische of prijs(inflatie)technische redenen zich genoodzaakt
ziet om de vaste prijs tussentijds te verhogen of te verlagen. De wet staat
dit toe met intervallen van telkens een half jaar. De bekendmaking dient op
dezelfde wijze te gebeuren als bij de vaststelling van de vaste prijs.Artikel 6Eerste lidEr geldt maar één vaste prijs, die tegelijk zowel minimum-
als maximumprijs is. De verplichting tot toepassing rust op de verkoper. Deze
verplichting geldt in drie gevallen niet:– verkopers kunnen boeken en muziekuitgaven die weliswaar nieuw
zijn, maar waaraan (lichte) beschadigingen kleven verkopen tegen een lagere
dan de vastgestelde vaste prijs. In dat geval is er dus geen sprake van korting:
voor beschadigde exemplaren bestaat geen verplichting de vaste prijs toe te
passen. Iedere verkoper is vrij om beschadigde exemplaren tegen een willekeurige
prijs te verkopen.– bij faillissement of opheffing van de activiteiten van een uitgever, importeur of verkoper kunnen restantpartijen worden verkocht aan eindafnemers
tegen elke willekeurige prijs.– bij uitverkoop van voorraad van boeken of muziekuitgaven die langer
dan twee jaar op de markt zijn en die de verkoper ten minste één
jaar eerder heeft ingekocht.In het tweede en derde geval is melding vooraf aan het College verplicht.Bij alle drie de gevallen zijn prijsverschillen bij verschillende verkooppunten
mogelijk.Tweede lidHet is verkopers niet toegestaan om in publicaties en reclame-uitingen
onjuiste mededelingen te doen over de gehanteerde prijs. Zo mag niet door
uitingen van verkopers bij eindafnemers de indruk kunnen ontstaan dat de ter
plekke gehanteerde prijs zou afwijken van de vaste prijs, als feitelijk de
vaste prijs wel wordt toegepast, bij voorbeeld door uitingen als: boek X hier
voor prijs Y, waar Y in feite de door de uitgever vastgestelde prijs is. Het
is ook niet toegestaan de suggestie te wekken dat korting wordt geboden waar
geen korting is toegestaan of waar van feitelijke korting geen sprake is.
Dat kan zich voordoen in het geval waar de uitgever op grond van artikel 5
de vaste prijs heeft verlaagd en de verkoper de nieuwe verlaagde prijs voorstelt
als een speciaal door hem te verlenen korting op de oorspronkelijke prijs.Derde lidIn de meeste gevallen is in de door de uitgever vastgestelde vaste prijs
rekening gehouden met een handelsmarge voor de verkoper, waarmee deze zijn
exploitatiekosten, waaronder het in voorraad hebben van een ruim assortiment
en het uitvoeren van gangbare nabestellingen, kan bekostigen. Er kunnen zich
echter gevallen voordoen waarin de handelsmarge onder het gangbare ligt terwijl
voor de aard van zijn assortiment de verkoper deze uitgaven toch beschikbaar
moet hebben. Ook komt in de praktijk voor dat een eindafnemer van de verkoper
een dienstverlening vraagt die boven het gebruikelijke uitgaat en waaraan
voor de verkoper extra kosten zijn verbonden voor communicatie, porto, emballage
en dergelijke. Het is voor de hand liggend dat in deze bijzondere gevallen
de verkoper zijn kosten toch bij de klant in rekening wil brengen. Om te voorkomen
dat daarmee de schijn zou kunnen ontstaan dat de verkoper onwettig handelt
omdat hij een hogere prijs dan de vastgestelde vaste prijs vraagt, is in dit
lid expliciet geregeld dat de verkoper extra kosten bij de eindafnemer in
rekening kan brengen. Hij behoort de klant hierover wel te informeren, bijvoorbeeld
door middel van de (algemene) leveringsvoorwaarden voordat de koop definitief
wordt, zodat de klant de financiële consequenties onder ogen kan zien.Artikel 7Niet eerder dan één jaar na de bekendmaking van de vaste
prijs kunnen de uitgever of de importeur de vaste prijs opheffen. Zij dienen
dit op dezelfde wijze bekend te maken als de vaststelling van de vaste prijs.Artikelen 8–11Voor de boekenclub kunnen de uitgever of de importeur een afzonderlijke
vaste boekenclubprijs vaststellen. De boekenclub mag het boek waarvoor de
boekenclubprijs geldt, niet eerder aan zijn leden beschikbaar stellen dan
vier maanden nadat het boek voor de reguliere vaste prijs in verkoop is gebracht.
Voor het overige wordt ten aanzien van de boekenclubprijs zoveel mogelijk
de in het wetsvoorstel gehanteerde systematiek toegepast. Artikel 13De kortingpercentages die de verkoper in de onderscheiden gevallen mag
verlenen, worden opgenomen in de bij of krachtens de algemene maatregel van
bestuur te stellen regels. De kortingpercentages zullen niet cumulatief mogen
worden toegepast. Kortingen mogen alleen worden toegepast in de vorm van verlaging
van de vaste prijs met het toegestane percentage. Kortingen in de vorm van
verstrekkingen in natura, zoals gratis boeken of muziekuitgaven, cadeaubonnen
of andere voorwerpen die de eindafnemer een op geld waardeerbaar voordeel
opleveren, is niet beoogd, tenzij in de algemene maatregel van bestuur hiervoor
een regeling is getroffen.Artikel 14Bij de bijzondere prijzen kan worden gedacht aan de huidige bekende vormen
van serieprijzen, combinatieprijzen, ledenprijzen en promotie-actieprijzen.
In overleg met het boekenvak en de muziekbranche zal nader worden geregeld
welke acties voortzetting zullen vinden en onder welke voorwaarden dit zal
gebeuren. Daarbij zal ook aandacht worden besteed aan collectieve acties ter
bevordering van het lezen en musiceren en/of het kopen van boeken en muziekuitgaven.Artikelen 15–43Het toezicht op de naleving van de wet en de sanctionering bij overtreding
is opgedragen aan een zelfstandig bestuursorgaan, het College voor de vaste
prijs voor boeken en muziekuitgaven. Voor de vormgeving van het College en
bevoegdheden is aangesloten bij de Algemene wet bestuursrecht, het ontwerp
van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen en bij de regelgeving met betrekking
tot de NMa.De kosten van het College worden opgevoerd op de begroting van het ministerie
van onderwijs, cultuur en wetenschap. De opbrengsten uit boetes en dergelijke
dienen ter bestrijding van de kosten van het College.Artikel 44Het Reglement Handelsverkeer van de Koninklijke Vereniging van het Boekenvak
en het Reglement Handelsverkeer van muziekuitgaven van de Vereeniging van
Muziekhandelaren enuitgevers in Nederland blijven van kracht tot het in werking
treden van de Wet op de vaste boekenprijs, maar uiterlijk tot 1 januari 2005,
de datum waarop de bestaande ontheffing afloopt.Met dit artikel, dat het karakter heeft van een overgangsartikel, worden
de particuliere prijzen die nog onder de werking van de Reglementen zijn vastgesteld,
overgenomen en voortgezet onder de werking van de wet. De termijn van een
half jaar ingevolge artikel 5 en van één jaar ingevolge artikel
7 begint voor deze boeken en muziekuitgaven op de dag van inwerkingtreden
van de wet. Voor boeken en muziekuitgaven waarvoor onder de werking van de
Reglementen Handelsverkeer geen particuliere prijs is vastgesteld en die op
het tijdstip van in werking treden van de wet reeds in het handelsverkeer
zijn gebracht, zal ook onder de wet geen vaste prijs gelden. Er kunnen zich
gevallen voordoen waarbij in langlopende contracten tussen verkopers en (institutionele)
eindafnemers bepalingen voorkomen die strijdig zijn met het bepaalde in het
wetsvoorstel. Voor zover die contracten dateren van vóór de
dag waarop het wetsvoorstel publiek is gemaakt (28 oktober 2002) is de
wet daarop niet van toepassing.DittrichHalsemaVan NieuwenhovenXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28652-9.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl