Energie-onderzoek in Nederland; Notitie over stand van zaken t.a.v. organisatie en prioriteiten van het energie-onderzoek in Nederland
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25967, nr. 1 h1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

28-04-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25967 nr. 1

01-04-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamSamenvatting1 Investeren in energie-onderzoek 1.1 Naar een duurzame ontwikkeling1.2 Energie-onderzoek: wat en waarom?Grafiek 1 toont een overzicht van het e-verbruik als aandeel
in verbruikswaarde (bron: Samenvattend overzicht van de industrie, CBS). 1.3 De actoren in energie-onderzoek1.4 Omvang energie-onderzoek1.5 Internationale vergelijking RD&D-cijfersTechnologische concurrentiepositieTechnologisch ontwikkelingspotentieel1.6 Liberalisering energiemarkten2 Rol van de overheid bij onderzoek2.1 Basiscondities2.2 Energiebeleid2.3 Versterken industrieel-economische competentie2.4 Prioriteiten stellen3 Energie onderzoeksprioriteiten 3.1 De richting van het energie-onderzoek3.2 Accentverschuivingen huidige energie-onderzoeksportfolio Gamma-onderzoekEnergiebesparingsonderzoekVan componenten naar (deel-)systemen3.3 Nieuwe thema'sSysteemintegratieElektriciteitstechnologieDuurzame gassen en brandstoffen3.4 «Oude» thema'sElektriciteitsopwekking uit kolenNucleaire energie3.5 Integrale lange termijn visie4 Organisatie van het energie-onderzoek 4.1 Afstemming tussen opdrachtgevers 4.1.1 Energiesector4.1.2 Industrie4.1.3 Overheidsgelieerde instanties4.1.4 Internationale samenwerking4.2 Aansturing door de markt en overheid 4.2.1 ECN4.2.2 TNO4.2.3 Universiteiten4.2.4 Initiatieven voor kennisbundeling vanuit het bedrijfsleven4.2.5 Novem-energieprogramma's4.3 Organisatie kennisinfrastructuur5 Overzichten en monitoring MonitoringFinancieel overzichtOverzicht actiepunten 6 Bijlagen 6.1 Energieprogramma's ECN programmaNovem programma's 1998 met R&D of demonstratie-componentTNO6.2 Internationale vergelijking overheidsuitgaven energie-RD&D
1996: absoluutOverheidsbudgetten in miljoenen 1996-dollars. Gerangschikt
naar uitgaven aan duurzame energie 6.3 Internationale vergelijking overheidsuitgaven energie-RD&D
1996: relatiefOverheidsbudgetten voor energie RD&D per duizend eenheden
van het nominale BBP. Gerangschikt naar land dat relatief het meeste uitgeeft
aan energie-RD&D. 6.4 Nederlandse overheidsuitgaven voor energie RD&D Information on Government Energy Research, Development
& Demonstration Budgets in the Netherlands6.5 Karakterisering technologieën Kenmerken technologisch concurrentievermogen Kenmerken levensfase van een technologie 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25967Toon alle publicaties in het hoofddossier

 
 
 Heruitgave en origineel

Kamerstuk 25967, nr. 1Origineel van deze publicatie

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 218 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 967Energie-onderzoek in Nederlandnr. 11BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 1 april 1998Met bijgaande notitie informeer ik u nader, mede namens de coördinerend
minister voor het wetenschapsbeleid, de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen, over de stand van zaken ten aanzien van de organisatie en de
prioriteiten van het energie-onderzoek in Nederland. Dit is een uitwerking
van het beleid uit de nota Kennis in Beweging (1995) en de Derde Energienota
(1995) en bouwt voort op adviezen van de Verkenningscommissie Energie-onderzoek
(1996) en de Algemene Energieraad (1996). De notitie beoogt een overzicht
te geven van reeds in gang gezette en van nog te starten acties om de efficiency
en de effectiviteit van het energie-onderzoek te verbeteren. Uitgangspunt
is dat dit een gezamenlijke verantwoordelijkheid is van overheid en marktpartijen.Het energie-onderzoek is flink in beweging. In het kader van een duurzame
ontwikkeling groeit het beleidsmatige belang van onderzoek en technologie-ontwikkeling
op gebieden als energiebesparing en duurzame energie. Een ontwikkeling die
nog eens versterkt wordt door de internationale aandacht voor het versterkt
broeikaseffect en de rol die fossiel energiegebruik daarin speelt. Daarnaast
speelt de vernieuwde aansturing van publiek gefinancierde (energie-)onderzoek,
dat zich kenmerkt door meer betrokkenheid van marktpartijen en innovatieve
clusters van bedrijven en kennisinstellingen. Tenslotte is er de liberalisering
van de energiemarkten met zijn gevolgen voor de kijk van deze sector op energie-onderzoek.
Aan deze aspecten wordt in de bijgevoegde notitie aandacht besteed. De Minister van Economische Zaken,G. J. Wijers INHOUDSOPGAVEBlz.   Samenvatting3   1Investeren in energie-onderzoek51.1Naar een duurzame ontwikkeling5 1.2Energie-onderzoek:
wat en waarom?5 1.3De actoren in energie-onderzoek61.4Omvang energie-onderzoek7 1.5Internationale
vergelijking7 1.6Liberalisering energiemarkten9    2Rol
van de overheid bij onderzoek92.1Basiscondities102.2Energiebeleid10 2.3Versterken industrieel-
en economische competentie11 2.4Prioriteiten stellen11   3Energie onderzoeksprioriteiten123.1De
richting van het energie-onderzoek12 3.2Accentverschuivingen
huidige energie-onderzoeksportfolio13 3.3Nieuwe thema's143.4«Oude» thema's15 3.5Integrale
lange termijn visie16    4Organisatie van het energie-onderzoek174.1Afstemming tussen opdrachtgevers17 4.2Aansturing
door de markt en overheid19 4.3Organisatie kennisinfrastuctuur22   5Overzichten en monitoring22   6Bijlagen246.1Energieprogramma's24 6.2Internationale vergelijking
overheidsuitgaven energie-RD&D 1996: absoluut25 6.3Internationale
vergelijking overheidsuitgaven energie-RD&D: relatief25 6.4Nederlandse
overheidsuitgaven voor energie RD&D26 6.5Karakterisering
technologieën27SamenvattingEen duurzame energievoorziening is een voorwaarde voor een duurzame ontwikkeling.
Om energiedoelstellingen in de toekomst scherper te kunnen stellen is het
van belang dat er voldoende geïnvesteerd wordt in energie-onderzoek en
energietechnologie-ontwikkeling. Voor een efficiënte en effectieve inzet
van beperkte middelen is het van belang dat de organisatie van het energie-onderzoek
optimaal is, dat het onderzoek van goede kwaliteit is en dat de beroepsbevolking
kwalitatief goed opgeleid is.Voor versnelling van het R&D-traject is het van belang dat het onderzoek
enerzijds zo goed mogelijk aansluit bij de competenties van marktpartijen.
Anderzijds is het voor de juiste oriëntatie van belang om marktpartijen
zo vroeg mogelijk te betrekken, ook bij onderzoek dat een ontwikkelingstermijn
heeft voorbij de horizon van het bedrijfsleven of dat niet aansluit bij de
«core business».Deze notitie is agenderend waar het gaat om extra investeringen met name
voor het lange termijn onderzoek. Deze notitie biedt dan ook handvatten voor
toekomstige intensivering van het energie-onderzoek. Daarnaast bevat de notitie
een aantal maatregelen die de overheid samen met de energiesector, kennisinfrastructuur,
de energiegebruikers en de toeleverende industrie zal uitvoeren om de effectiviteit
en de efficiency van de huidige energie-onderzoeksinspanningen te verhogen.Onze maatschappij is sterk afhankelijk van energie. De energie-intensieve
economische structuur versterkt dit nog eens. Het is dan ook geen verrassing
dat de Nederlandse overheid in internationaal perspectief, zowel relatief
als absoluut, veel besteedt aan energie-onderzoek (R,D&D). In 1997 ging
het om een bedrag van ca. f 300 mln. Het Nederlandse bedrijfsleven (incl.
de energiesector) besteedt jaarlijks eenzelfde bedrag aan energie-onderzoek.Energie-onderzoek omvat een breed terrein. Het is een verzameling van
uiteenlopende disciplines en technologiegebieden uit de technische, bèta
en gammawetenschappen, die zich richten op de energie-voorziening én
op het gebruik van energie. Dus zowel exploratie van olie en gas, conversie,
opslag, transport, opwekking en distributie van elektriciteit, etc. als het
gebruik van olie, gas, elektriciteit en warmte door de industrie, het bedrijfsleven,
andere marktpartijen en de consument. Het onderzoek wordt uitgevoerd zowel
in publieke kennisinstellingen (ECN, TNO, universiteiten) als in private kennisinstellingen
(KEMA, Gastec en Gasunie research).Voor de stimulering van onderzoek relevant voor een duurzame energievoorziening
beschikt de overheid over een apart financieel instrumentarium. Dit bestaat
uit de subsidie voor het Energieonderzoekscentrum Nederland (ECN) en de R,D&D-component
van de energieprogramma's van de Nederlandse onderneming voor energie en milieu
(Novem). In 1997 ging het totaal om zo'n 200 mln., dus twee derde van het
totaal, voor onderzoek, ontwikkeling en demonstratie op het gebied van energiebesparing
en duurzame energie.Om de efficiëntie en effectiviteit van het energie-onderzoek te verbeteren
heeft het Kabinet sinds 1996 diverse initiatieven ontplooid in lijn met de
nota «Kennis in Beweging», zoals aangekondigd in de «Derde
Energienota» en in lijn met de recente «Clusterbrief». Dit
proces is in volle gang. Het gaat dan met name om organisatorische maatregelen
om martkpartijen zo goed mogelijk (financieel) te betrekken bij het publiek gefinancierd energie-onderzoek. Een voorbeeld hiervan is de nieuwe
programmatische indeling en aansturing van het onderzoek bij ECN dat in 1997
is ingegaan.Maar dit is onvoldoende. Weliswaar is de kwaliteit van het Nederlandse
energie-onderzoek in het algemeen goed, de oriëntatie en organisatie
van het publiek gefinancierde onderzoek kan beter. Daarbij is de ontwikkeling
van een gedragen integrale lange termijn visie essentieel. Voor de lange termijn
zijn verkenningen noodzakelijk. Het streven naar een duurzame energievoorziening
vergt een perspectief op lange termijn ontwikkelingen.– Een kenniscentrum duurzame energiehuishouding kan faciliteren
bij de opstelling van de onderzoeksagenda, die richtinggevend is voor het
publieke én private lange-termijn-onderzoek. In het kader van ICES
wordt bezien of hiervoor middelen kunnen worden vrijgemaakt.Op kortere termijn vragen maatschappelijke ontwikkelingen als het streven
naar een duurzame energievoorziening, het klimaatbeleid en de liberalisering
van de elektriciteitsmarkt om nieuwe onderzoeksthema's en verschuivingen binnen
bestaande energie-onderzoeksthema's. Het gaat daarbij o.a. om de volgende
aanpassingen:– Versnelling van succesvolle introductie van nieuwe technologieën
vereist een oriëntatie op niet-technologische aspecten in de onderzoeksprogramma's,
dit zal geïmplementeerd worden in de programma's bij Novem en ECN en
in het nieuwe Stimuleringsprogramma voor het universitaire energie-onderzoek
uitgevoerd door Novem en NWO;– Substantiële reductie van het energiegebruik in de toekomst
vereist verbreding van het huidige energiebesparingsonderzoek met nieuwe (niet-specifieke
energie-) technologieën. Een aanpak hiervoor zal in de komende energiebesparingsnota
worden voorgesteld.– Betere oriëntatie op de competenties van het Nederlandse
bedrijfsleven betekent dat er in de energie-onderzoeksprogramma's bij Novem
en ECN nadrukkelijk aandacht moet zijn voor (deel-)systemen, naast componenten.– Voor een goede inpassing van decentrale (duurzame) energiebronnen
is onderzoek nodig op het gebied van systeemintegratie en elektriciteit. Op
deze terreinen zullen aparte R&D-stimuleringsprogramma's opgezet worden.Maar niet alleen op de oriëntatie van het energie-onderzoek kan efficiencywinst
geboekt worden. Ook de organisatie kan beter. In concreto gaat het om de volgende
punten:– De aansturing door marktpartijen van energie-onderzoeksprogramma's
is reeds genoemd. Een stapje verder is het stimuleren van publiek/private
samenwerkingsverbanden. Met name op het gebied van duurzame energie kan een
flinke efficiency-winst behaald worden door bestaande kennis van industrie,
energiesector en kennisinfrastructuur te bundelen en een gezamenlijke richting
in te slaan. Hiervoor is f 5 mln. per jaar gereserveerd voor de periode
1998–2000.– Efficiency-winst kan verder bereikt worden door R,D&D-trajecten
op te starten met alle relevante partijen: de kennisleverancier, de ontwikkelaar
en de afnemer. EZ zal het vormgeven van dergelijke R,D&D-trajecten nadrukkelijk
stimuleren.– Efficiency-winst aan de aanbodzijde kan bereikt worden door een
goede samenwerking tussen kennisinstellingen onderling. Daarmee wordt versnippering
en overlap voorkomen en versterking en synergie bereikt. Inmiddels zijn ECN,
TNO en KEMA op diverse terreinen bezig samenwerkingsverbanden op te zetten. Een monitoringssystematiek zal opgezet worden om de voortgang te volgen
van de voorgenomen en reeds in gang gezette acties om de efficiency en de
effectiviteit van het energie-onderzoek te verbeteren. 1 Investeren in energie-onderzoek 1.1 Naar een duurzame ontwikkelingDe ontwikkeling naar een duurzame energiehuishouding is onderdeel van
het streven naar een duurzame ontwikkeling. Een duurzame energiehuishouding
gaat efficiënt om met fossiele brandstoffen en maakt in toenemende mate
gebruik van duurzame energiebronnen. Uiteindelijk zullen deze de fossiele
brandstoffen vervangen.In het streven naar een duurzame ontwikkeling zijn in de Derde Energienota1 de energiebeleidsdoelstellingen geformuleerd voor het
jaar 2020 om te komen tot een duurzame energiehuishouding: 10% duurzame energie
(nader uitgewerkt in en 33% efficiencyverbetering. Hoe de doelstelling voor
duurzame energie te realiseren is nader uitgewerkt in het actieplan Duurzame
Energie in opmars2 . Voor energiebesparing zal
in de binnenkort uit te brengen Energiebesparingsnota3 een hoger ambitieniveau geformuleerd worden. Ook de recente afspraken
in Kyoto over het terugdringen van broeikasgassen maken duidelijk dat het
uiterste gevergd zal worden om met name het fossiel energieverbruik terug
te dringen. 1.2 Energie-onderzoek: wat en waarom?Om een duurzame energiehuishouding te realiseren is energie-onderzoek
voor ontwikkeling en toepassing van nieuwe en verbeterde energietechnologie
noodzakelijk. Energiebesparing en duurzame energie zijn hierbij centrale thema's.
Energie-onderzoek richt zich op vele terreinen en is een verzameling van uiteenlopende
wetenschappelijke disciplines en technologiegebieden, die zich enerzijds richten
op de energievoorziening: exploratie, conversie, opwekking, opslag, transport,
etc. en anderzijds op het gebruik van energie. Disciplines die van belang
zijn voor energie-onderzoek zijn zowel in de bèta- als gammawetenschappen
te vinden.Energie is van groot belang voor onze maatschappij. Ons dagelijks leven
is sterk afhankelijk van een ongestoorde energievoorziening. Vele bedrijfssectoren
zijn hierin actief: productie en distributie van aardgas, opwekking en distributie
van elektriciteit, raffinaderijen. Nederland kenmerkt zich door een energie-intensieve
structuur. De energie-intensiteit in Nederland ligt boven het gemiddelde van
de andere Europese OESO-landen. Ook het energieverbruik per hoofd van de bevolking
is in Nederland groter dan in veel andere Europese landen. Dit is het gevolg
van de specifieke Nederlandse sectorstructuur. In de Nederlandse industrie
zijn sterk energiegebruikende takken in ruime mate vertegenwoordigd (zie grafiek
1). Grafiek 1 toont een overzicht van het e-verbruik als aandeel
in verbruikswaarde (bron: Samenvattend overzicht van de industrie, CBS). N.B. In 1993 zijn de feedstocks nog meegerekend bij de bepaling van het
aandeel. Dit is vooral bij de chemie van grote invloed.Gebruikte afkortingen in de tabel: v&g= voeding- en genotmiddelen;
boaag=Bouwmaterialen, Aardewerk en Glas; ov.elektr.=overig elektriciteit;
voorb.rec.=voorbereiding tot recyclingDe directe bijdrage van de energiesector (inclusief de aardolie-industrie)
aan de nationale bedrijvigheid bedraagt circa 6%. De bedrijfssectoren waarbij
energie een dominante productiefactor is, vormen 12% van de nationale bedrijvigheid.
Het gaat dan om de chemie, basismetaal, papier, bouwmaterialenindustrie, delen
van de voedings- en genotmiddelensector en de glastuinbouw. Inclusief delen
van de transportsector en de dienstensector gaat het dus om ruim een vijfde
van de Nederlandse bedrijvigheid, waarvoor energie-onderzoek van groot belang
is. 1.3 De actoren in energie-onderzoekHet energie-onderzoek in Nederland wordt in belangrijke mate uitgevoerd
door een aantal onderzoeksinstellingen en bedrijven. Publieke kennisinstellingen
die energie-onderzoek doen zijn ECN, TNO en de (technische) universiteiten.
Private kennisinstellingen zijn KEMA, Gastec en Gasunie research. De financiering
van dit onderzoek komt uit drie bronnen: overheid, energiesector en industrie.Een aantal (grote) energie-intensieve bedrijven en de toeleverende industrie
werken samen met of besteden onderzoek uit aan kennisinstellingen in binnen-
en buitenland, of doen zelf onderzoek.De Gasunie, de elektriciteitsproducenten nu nog verenigd in SEP en straks
opgegaan in het Grootschalig Productiebedrijf (GPB) en de energiedistributeurs
verenigd in EnergieNed investeren in energie-onderzoek. Deze partijen zetten
onderzoek uit bij kennisinstellingen, nemen kennis en producten af en kunnen
optreden als «launching customer».De belangrijkste actoren aan de kant van overheid zijn het Ministerie
van Economische Zaken (EZ) vanuit het energie- en industriebeleid en het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCenW) vanuit het onderzoeks- en
wetenschapsbeleid. Andere departementen financieren incidenteel energie-relevante
projecten. Relevante intermediairen aan overheidszijde zijn Nederlandse onderneming
voor energie en milieu Novem (uitvoerder van energieprogramma's),
Senter (uitvoerder van industrieregelingen) en Nederlandse organisatie voor
Wetenschappelijk Onderzoek NWO (organisatie voor fundamenteel en strategisch
onderzoek in wetenschap, technologie en cultuur).Het eigen onderzoek van industriële laboratoria van met name de grote
olieen gasmaatschappijen, zoals bijvoorbeeld onderzoek naar winning van fossiele
brandstoffen, bevindt zich buiten het blikveld van de overheid. Deze notitie
beperkt zich tot dat deel waar de overheid direct of indirect enige invloed
op heeft. 1.4 Omvang energie-onderzoekDe totale omvang van de publieke financiering van energie-onderzoek, ontwikkeling
en demonstratie bedroeg in 1997 bijna 300 miljoen gulden (zie bijlage 6.4).
Dat is een lichte stijging ten opzichte van 1996. De bijdrage van het bedrijfsleven
(excl. de industriële laboratoria) wordt geschat op circa 300 miljoen
gulden in 1997. Jaarlijks besteedt Nederland dus zo'n 600 miljoen gulden aan
energie-onderzoek, ontwikkeling en demonstratie. De verhouding publieke en
private middelen ligt al jaren rond de 50%. In publieke kennisinstellingen
werken ruim 1300 onderzoekers en in bedrijven en private kennisinstellingen
werken naar schatting circa 1600 onderzoekers aan energie-onderzoek.De energie-onderzoeksthema's voor overheid en bedrijfsleven zijn: energiebesparing
(incl. geavanceerde conversietechnologie); duurzame energie; fossiele brandstoffen
(exploratie, productie en distributie); kernenergie; elektriciteitstechnologie;
gamma- en systeemonderzoek. Een overzicht van overheidsprogramma's met een
energie-RD&D-component staat in bijlage 6.1. 1.5 Internationale vergelijking RD&D-cijfersUit de jaarlijkse overzichten van het Internationale Energie Agentschap
(IEA) blijkt dat de Nederlandse overheid in vergelijking met de overheden
van de andere IEA-landen in 1996 veel geld uitgaf aan energie-RD&D, zowel
absoluut als relatief (uitgaven ten opzichte van het binnenlands bruto product).
In absolute uitgaven staat Nederland in 1996 voor het totale energie-onderzoek
op een achtste plaats, na de USA, Japan, Frankrijk, Duitsland, Italië,
Canada en Zwitserland (zie bijlage 6.2). Voor onderzoek aan duurzame energie
en energiebesparing resp. op de zesde en vierde plaats.Bekijken we de uitgaven in 1996 ten opzichte van het BBP dan geven alleen
de overheden van Japan, Zwitserland en Canada meer uit. Exclusief de uitgaven
voor nucleaire energie staat Nederland zelfs op de tweede plaats, na Zwitserland.
Voor het onderwerp energiebesparing staat Nederland bovenaan, voor duurzame
energie bekleedt Nederland de derde positie, na Denemarken en Zwitserland
(zie bijlage 6.3).Overigens geeft het IEA aan dat de cijfers en internationale vergelijkingen
met de nodige voorzichtigheid gehanteerd moeten worden in verband met definities,
betrouwbaarheid nationale gegevens, e.d.In de Derde Energienota zijn sinds 1997 extra middelen beschikbaar gesteld
voor energiebesparing en duurzame energiebronnen. Voor het verrichten van
onderzoek en ontwikkeling op deze terreinen 40 mln. per jaar, voor demonstratie
en marktintroduktie 45 mln. extra. Dit betekent een forse impuls
ten opzichte van het budget van 1996 en voor de positie van Nederland op de
internationale ranglijst. Het budget voor 1997 voor deze gebieden bedroeg
300 mln., daarvan ging ca 200 mln. naar onderzoek, ontwikkeling en demonstratie. Technologische concurrentiepositieIn 1996 is in opdracht van de Ministeries van EZ en OCenW een studie gedaan
naar de kwaliteit en omvang van het energie-onderzoek -en technologieontwikkeling
aan kennisinstituten in Nederland1 . Hieruit blijkt
dat Nederland op het gebied van energie-onderzoek internationaal gezien goed
mee kan komen. Nederlandse onderzoekers zijn in staat «state-of-the-art»
energietechnologieën te ontwikkelen en te absorberen. Van de circa 1800 onderzoekers waarop de studie betrekking heeft, werkt
22% aan technologieën (of competenties) die boven het internationale
gemiddelde uitstijgen («sterk»), dat wil zeggen dat deze onderzoekers
in staat zijn nieuwe richtingen in het onderzoek aan te geven. 67% van de
onderzoekers werkt aan competenties waarvan de positie gelijk is aan het internationale
gemiddelde («gunstig»), deze onderzoekers kunnen de concurrentiepositie
van de competentie in stand te houden en in marktniches zelfs leidend kunnen
zijn. 11% werkt aan competenties onder het internationale gemiddelde («houdbaar»),
deze onderzoekers zijn niet in staat een onafhankelijke koers te varen, maar
kunnen concurrentiepositie in stand houden. (voor kenmerken technologische
concurrentiepositie zie bijlage 6.5) Technologisch ontwikkelingspotentieelDe studie maakt onderscheid tussen vier stadia van technologisch ontwikkelingspotentieel:
embryonaal, groei, volwassenheid en veroudering (voor kenmerken van levensfase
zie bijlage 6.5). Publieke financiering dient bij voorkeur ingezet te worden
voor risicovolle technologieën ver van commercialisering, dus embryonale
en groei-technologieën. Uit de studie blijkt dat de overheid desondanks
50% van de middelen inzet voor volwassen en verouderende technologieën. 1.6 Liberalisering energiemarktenBelangrijke opdrachtgevers en afnemers van energie-onderzoek zijn de energieproductie-
en energiedistributiesector. Met het openen van de energiemarkten verandert
de positie van deze bedrijven en de relatie met de overheid. De overgang is
in sommige gevallen beperkt: de gasproductie en (internationale) groothandel
opereert reeds in een marktconforme situatie. Voor andere onderdelen zal er
in de komende tien jaar veel veranderen: de energiedistributiesector zal in
2007 volledig overgaan naar een vrije markt en de elektriciteitsproducenten
moeten al met ingang van 1998 omgaan met de vrije markt waar zij nu nog planmatig
voor de Nederlandse openbare voorziening opereren.Vanuit het nutskarakter draagt de sector tot op heden bij aan maatschappelijk
relevant onderzoek. Het risico bestaat dat deze situatie – althans voor
de elektriciteitsproductiebedrijven – op korte termijn en voor de distributiebedrijven
op wat langer termijn – zal veranderen. Ervaringen in het buitenland1 leren dat deze bedrijven zich – in ieder geval
in de nabije de toekomst – uitsluitend laten leiden door concurrentie-overwegingen.
Voor onderzoeksfinanciering heeft zelfs dit zelfs bij succesvolle buitenlandse
energieproductie-bedrijven geleid tot dalende R&D-budgetten en nadruk
op korte termijn onderzoek gericht op kostenbesparing. Het IEA adviseert daarom
nauwe samenwerkingsverbanden tussen overheid en energiesector aan te gaan
en hiermee de lange termijn, risicovolle R&D te helpen faciliteren. In
de Derde Energienota is reeds aangekondigd met de energiesector te komen tot
afstemming en afspraken over energie-R&D.Internationaal gezien dalen niet alleen de budgetten van de energiesector.
Ook het totale budget dat overheden in de IEA-landen aan energietechnologie-R&D
besteden neemt sinds begin jaren 80 af2 . Het
IEA is bezorgd dat daardoor op termijn de stroom van nieuwe en verbeterde
energietechnologieën opdroogt3 . Extra zorg
heeft het IEA voor R&D naar schonere elektriciteitsopwekking: budgetten
voor kolen, kernenergie en elektriciteitsopwekking en -opslag zijn het sterkst
gedaald. Duurzame energie en energiebesparing ontvangen over het algemeen
meer middelen.Daar staat tegenover dat in Nederland de overheid de afgelopen jaren het
R&D-budget heeft versterkt en hiermee de komende jaren zal doorgaan. 2 Rol van de overheid bij onderzoekDe overheid heeft bij energie-onderzoek een drieledige verantwoordelijkheid.
Ze is verantwoordelijk voor goede basiscondities voor onderzoek ter versterking
van de kennisintensiteit van de economie, voor een goede kwaliteit en oriëntatie
van het energie-onderzoek ten behoeve van een duurzame energiehuishouding
en voor een goede kennisinfrastructuur die bijdraagt aan de versterking van
de industrieel-economische competentie. 2.1 BasisconditiesDe overheid is verantwoordelijk voor goede basiscondities voor onderzoek:
voldoende middelen, een goed en efficiënt functionerende kennisinfrastructuur,
een goede wisselwerking tussen vraag en aanbod van kennis en een kwalitatief
goed opgeleide beroepsbevolking, zoals uiteengezet in de nota «Kennis
in beweging»1 .Om een goede wisselwerking tussen vraag en aanbod te bevorderen is participatie
van het bedrijfsleven in R&D-trajecten essentieel. Het karakter van deze
participatie zal variëren van «meepraten» over de invulling
van onderzoeksprogramma's van kennisinstellingen tot volledige financiering
of overname van dit onderzoek, afhankelijk van de termijn tot commercialisatie.
De overheid heeft reeds diverse initiatieven ontplooid om participatie van
het bedrijfsleven te verbeteren, volgens de lijnen zoals uitgezet in de nota
«Kennis in Beweging». Daarnaast bevordert de overheid de vorming
van innovatieve samenwerkingsverbanden2 tussen
bedrijven en kennisinstellingen door voorwaarden te scheppen, te makelen en
schakelen en door als veeleisende marktpartij op te treden.Voor een goede kennisinfrastructuur is het daarnaast van belang dat deze
infrastructuur goed georganiseerd is en zich internationaal goed kan meten.
Uit de eerder genoemde studie volgen enkele aanbevelingen die kunnen leiden
tot een efficiëntere organisatie van het energie-onderzoek.Het gaat om:– mogelijkheden tot versterking en synergie door structurele samenwerking
tussen kennisinstellingen;– het verminderen van het aandeel publieke financiering in bepaalde
R&D-trajecten in relatie tot de rijpheid van een technologie (volwassen
en verouderend);– voorkomen dat door versnippering van onderzoek de omvang ervan
onder de kritische massa komt.In hoofdstuk 4 wordt dit verder uitgewerkt. 2.2 EnergiebeleidIn de Derde Energienota schetst de overheid het lange termijn perspectief
voor de energiesituatie. Hoe de overgang naar een duurzame energiehuishouding
zal verlopen, is niet eenduidig. De richting is dat wel: energiebesparing
en duurzame energie. In samenspraak met marktpartijen – rekening houdend
met internationale ontwikkelingen – bepaalt de overheid wat er in Nederland
aan onderzoek en ontwikkeling gedaan kan en moet worden. Tevens bekijkt de
overheid de rol die de Nederlandse onderzoeksinfrastructuur daarbij kan spelen.Voor het stimuleren van onderzoek dat bijdraagt aan de doelstellingen
van het energiebeleid en voor het ontwikkelen van een lange termijn visie
op energie-onderzoek stelt de overheid een financieel instrumentarium beschikbaar.
Dit instrumentarium bestaat uit de subsidie voor ECN voor het uitvoeren van
de (lange termijn) energie-onderzoeksprogramma's en uit de R&D-component
van de energieprogramma's die Novem uitvoert.Dit instrumentarium is nodig, want marktpartijen pakken de relevante thema's
(nog) niet in voldoende mate spontaan op en de markt voor met name duurzame
energie is in het algemeen nog zeer beperkt en door de overheid gecreëerd.
Bovendien sluit de nieuwe kennis in het algemeen niet aan bij
de «core business» van marktpartijen en is de ontwikkelingstermijn
te lang. Toch is het zaak ook het bedrijfsleven en potentiële afnemers
van déze technologieën in een vroegtijdig stadium te betrekken
bij het R&D-traject en zoveel mogelijk aan te sluiten bij hun competenties.
Dit biedt voordelen bij de verdere ontwikkeling en schept kansen voor de versterking
van het Nederlandse bedrijfsleven. Bovendien kan betrokkenheid van de energiesector,
als een van de toekomstige gebruikers van nieuwe technologieën, tijdig
helpen de richting en oriëntatie voor Nederland relevante ontwikkelingstrajecten
te bepalen.Het bedrijfsleven en de energiesector nemen daarom deel in commissies
en adviesraden voor de aansturing van lange termijn ECN-programma's en universitaire
programma's; zij zijn betrokken bij de opzet van energieprogramma's van Novem
en van NWO en participeren in toenemende mate in projecten met ECN, TNO en
in Novem-programma's.Verankering van relevante energiethema's in het universitaire onderwijs
bevordert de overheid (incidenteel) door vanuit de Novem-energieprogramma's
een financiële bijdrage te leveren aan (bijzondere) leerstoelen. Voorbeelden
zijn de leerstoelen op het gebied van energietechnologie en wind. Overigens
kunnen onderzoeksprogramma's de behoefte bij universiteiten versterken om
(speciale) hoogleraren op het betreffende onderzoeksterrein aan te stellen. 2.3 Versterken industrieel-economische competentieDe overheid heeft bij uitstek ook een taak bij het stimuleren van technologieën,
die redenerend vanuit de belangen en behoeften van het bedrijfsleven misschien
wel kansrijk zijn, maar waarbij de risico's te hoog zijn of de investeringen
zich niet snel genoeg terugverdienen. De overheid zal met de ter beschikking
staande instrumenten ervoor zorgen dat kennisinfrastructuur – vanuit
de verantwoordelijkheid voor versterking van de industrieel-economische competentie –
aansluit bij de strategische prioriteiten van het bedrijfsleven. Daarnaast
wil de overheid een faciliterende rol spelen bij het formuleren van deze strategische
prioriteiten.Om een goed beeld te vormen van het energie-onderzoek in Nederland en
in hoeverre dit aansluit bij de wensen en capaciteiten van Nederlandse marktpartijen
hebben de Ministeries van EZ en OCenW in overleg met de energiesector de nationale
energieportfolio geconfronteerd met de behoeften van marktpartijen (vraag/aanbodstudie)12. Hieruit blijkt dat de
nationale energie-onderzoeksportfolio op hoofdlijnen aansluit bij de behoeften
van marktpartijen. Op een aantal gebieden zijn aanpassingen wenselijk of zelfs
nodig. Dit wordt in hoofdstuk 3 nader uitgewerkt. 2.4 Prioriteiten stellenOp welk onderzoek moeten we ons in het bijzonder richten? We kunnen en
moeten in Nederland niet alles zelf ontwikkelen. Daarom is het nodig keuzes
te maken. Dit is niet eenvoudig. Het stellen van prioriteiten is een continu
proces, want prioriteiten veranderen immers onder invloed van nieuwe inzichten,
ontwikkelingen en (politieke) wensen. Het is daarom belangrijk om de organisatie
van het energie-onderzoek op orde te hebben om adequaat in te kunnen spelen
op nieuwe zaken.Bij ieder thema dat de overheid (mede-)financiert zullen een aantal algemene
punten in beschouwing genomen moeten worden om te kunnen beoordelen of de
overheidsbijdrage terecht is:– Draagt het onderzoek bij aan de doelstellingen van het energiebeleid? – Sluit het onderzoek aan bij de competenties van de Nederlandse
kennisinstellingen?– Is er een bedrijfstak in Nederland die de technologie wil of zou
kunnen oppakken?– Is de specifieke Nederlandse markt toepassingsbereid (of te krijgen)– Óf is het onderwerp zo strategisch dat we niet achter kunnen
blijven?Is het antwoord bevestigend op ten minste drie van de vragen, dan is een
overheidsbijdrage te overwegen. Lastiger is het om de omvang van de overheidsbijdrage
voor een thema vast te stellen. Bij vier maal «ja» mag deze substantieel
zijn, afhankelijk van de rol die Nederland zou kunnen spelen. We kunnen de
volgende rollen onderscheiden:– leidende resp. vooraanstaande rol voor Nederlandse onderzoekers,
bijv. fotovoltaïsche zonnecellen, brandstofcellen;– eigen weg/route Nederland vanwege specifieke omstandigheden, bijv.
zonneboilers;– bijdrage leveren in internationaal verband en vertaalslag maken
naar Nederlandse situatie, bijv. biomassa, energiebesparing in de gebouwde
omgeving, efficiënte gastechnologie;– de optie openhouden, bijv. aardwarmte, ondergrondse kolenvergassing,
kernenergie.In de Derde Energienota en het Actieprogramma Duurzame Energie in Opmars
zijn de keuzes voor onderzoeksthema's op hoofdlijnen gemaakt. Nadere invulling
gebeurt op basis van een continue dialoog tussen overheid, vraagzijde en aanbodzijde.
De eerder genoemde vraag/aanbod-studie biedt aanknopingspunten voor een verschuiving
van onderzoeksprioriteiten in bestaande energie-onderzoeksprogramma's en voor
nieuwe onderzoeksthema's. 3 Energie onderzoeksprioriteiten 3.1 De richting van het energie-onderzoekNa de Derde Energienota verscheen het rapport van de Verkenningscommissie
Energie-onderzoek (VCE)1 . De Algemene Energieraad
(AER) onderschreef vervolgens de visie van de VCE over de richting van het
energie-onderzoek in zijn advies over energie-onderzoek in Nederland2 . De VCE stelt dat de in de komende 50 jaar mondiaal
de omschakeling moet plaatsvinden van de huidige energiesystemen naar de energiesystemen
die passen in een duurzame ontwikkeling van de samenleving.De ontwikkeling van duurzame energiesystemen dient een bijdrage te leveren
aan de ontwikkeling naar een duurzame samenleving. Het streven naar een duurzame
energievoorziening vergt wel perspectief op lange-termijn-ontwikkelingen en
kan alleen worden verkregen door gelijktijdige realisatie van de volgende
ontwikkelingen: energiebesparing, duurzame energiebronnen, schone en efficiënte
energieconversie (inclusief gastechnologie) en systeemoptimalisatie.De VCE is van mening dat voor Nederland en Europa met name de inzet van
aardgas goede perspectieven biedt voor een geleidelijke overgang naar duurzame
energiesystemen. In dergelijke systemen zullen naast de directe toepassing
van hernieuwbare bronnen, synthetische gassen uit duurzame bronnen een belangrijke
rol spelen. Op grond hiervan en vanwege de aardgasvoorraden en expertise van
Nederland op dit gebied moet Nederland in staat zijn de meest efficiënte
gaseconomie van Europa op te bouwen. Elders in de wereld zullen kolen bij
de overbrugging een rol spelen. Volgens de VCE liggen hier kansen voor Nederland
gezien onze ervaring en kennis op het gebied van kolenvergassing. De onderzoeksthema's voor een duurzame energiehuishouding vinden we ook
terug in de studie van het bureau RAND1 , verricht
in opdracht van de «Interdepartementale Commissie Economische Structuur»-
werkgroep Kennisinfrastructuur (ICES/KIS) in het kader van de uitwerking van
de «missiebrief»2 .Met de aanbevelingen van de Verkenningscommissie Energie-onderzoek en
de Algemene Energieraad, de beleidsvoornemens uit de Derde Energienota en
de wens om vraag naar en aanbod van energie-onderzoek nog beter op elkaar
aan te laten sluiten zal de huidige energie-onderzoeksportfolio op enkele
gebieden aangepast worden. Het gaat om accentverschuivingen (3.2), nieuwe
thema's (3.3), «oude thema's» (3.4) en een integrale lange termijn
visie op energie-onderzoek (3.5). 3.2 Accentverschuivingen huidige energie-onderzoeksportfolio Gamma-onderzoekDe Verkenningscommissie merkte reeds op, dat voor het succesvol introduceren
van nieuwe technologieën het van belang is om niet-technische aspecten
al in een vroeg stadium in het onderzoek mee te nemen. De overheid heeft inmiddels
diverse initiatieven opgestart om dit tot nog toe ondergewaardeerde onderzoeksveld
een nadrukkelijke plaats te geven in de energie-onderzoeksportfolio.Het combineren van het zogenaamde «bèta»- en «gamma»-onderzoek
staat centraal in het Stimuleringsprogramma voor universitair energie-onderzoek
dat NWO en Novem opstellen in opdracht van de Ministeries van OCenW en EZ3 . Dit universitaire onderzoekprogramma richt zich op
duurzame energiebronnen, energie-efficiëntie en de integratie van nieuwe
energietechnologieën in de samenleving. Dit programma zal in 1998 van
start gaan. OCenW en EZ agenderen gamma-onderzoek in nieuw universitair stimuleringsprogramma
voor energie-onderzoekOp verzoek van het Ministerie van EZ besteedt Novem sinds 1997 in alle
energie-programma's aandacht aan niet-technologische aspecten. Novem zal dit
de komende jaren verder uitbouwen. Een belangrijk aandachtspunt van het programma
Programmering en Internationale Zaken is het vertalen van algemeen sociaal-wetenschappelijke
kennis naar praktische informatie voor de verschillende programma's.De Programma Advies Raad (PAR) van ECN ziet een ontwikkeling dat de implementatie
van nieuwe energietechnieken ten opzichte van de ontwikkeling ervan aan belang
wint en verwacht deze ontwikkeling terug te vinden in het lange-termijn ENGINE-programma
door een groei van het aandeel gamma-onderzoek. ECN zal dit nader uitwerken. EZ resp. PAR agenderen gamma-onderzoek in Novem- resp. ECN-energieprogramma's. EnergiebesparingsonderzoekOm het gebruik van energie in de toekomst te kunnen beperken zullen velden
die nauwelijks specifiek «energie-gebieden» te noemen zijn een
steeds grotere rol spelen. Uit deze velden moeten verbeteringen en doorbraken
komen die tot (forse) energiebesparing leiden.In de industriële processen gaat het dan bijvoorbeeld om geavanceerde
katalysatoren, membranen, biotechnologie, geavanceerde procescontrole en sensoren, etc. Op dit moment onderzoekt het Ministerie van EZ in
het kader van «industriële doorbraaktechnologieën» op
welke wijze dit type onderzoek te versnellen. De energiegebruikende industrie
is bij de uitwerking mede richtinggevend.Ook in andere gebruikssectoren zullen nieuwe materialen, informatica,
nieuwe transportsystemen, etc. invloed hebben op de energieconsumptie. Aan
de consumentenkant zal meer inzicht nodig zijn in energiegebruik en leefpatronen,
de invloed van instrumenten hierop, om vervolgens na te gaan op welke wijze
meer duurzame consumptiepatronen tot stand komen. Energie is daarmee steeds
minder een geïsoleerd thema en moet in toenemende mate in brede samenhang
met andere beleidsterreinen bekeken worden. Belangrijk is het om energie bij
deze beleidsterreinen te agenderen.Een aanpak hiervoor wordt nader uitgewerkt in de Energiebesparingsnota
die het Kabinet dit voorjaar zal uitbrengen en waarin de lijnen worden uitgezet
voor een geïntensiveerd energiebesparingsbeleid voor de komende jaren.
Hogere ambities betekenen een verbreding en intensivering van het beleidsinstrumentarium,
waaronder intensivering van onderzoek en ontwikkeling. In de Energiebesparingsnota zet het Kabinet de lijnen uit voor een geïntensiveerd
energiebesparingsbeleid en het daarvoor benodigde onderzoek.Behalve naar uitbreiding van specifieke onderzoekprogramma's zal –
indien het volgende kabinet deze uitdaging overneemt – ook gekeken worden
naar een structurele versterking van de publieke en private kennisinfrastructuur
waarbij tevens de samenwerking ECN, TNO, KEMA en de Gasinstituten geïntensiveerd
kan worden. Dit laatste zal in nauw overleg met de energiesector plaatsvinden. EZ agendeert structurele versterking van publieke en private kennisinfrastructuur
voor hogere ambities energiebesparingsbeleid. Van componenten naar (deel-)systemenMarktpartijen hebben aangegeven dat voor vrijwel alle onderzoeksthema's
op het gebied van duurzame energie en energie-efficiëntie een verschuiving
gewenst is van componenten naar meer aandacht voor (deel-)systemen. Enerzijds
blijkt dat Nederlandse onderzoekers sterk gericht zijn op het steeds meer
vervolmaken van componenten terwijl anderzijds de sterkten van de industrie
op het gebied van modules systemen liggen. EZ heeft Novem, ECN en TNO verzocht meer aandacht te besteden aan (deel-)
systemen binnen de diverse energie-onderzoeksprogramma's. 3.3 Nieuwe thema'sHet signaleren van belangrijke nieuwe ontwikkelingen en daar adequaat
op reageren blijft een belangrijke taak voor de overheid. De volgende thema's
zijn geïdentificeerd als relevant voor het energie-onderzoeksbeleid. SysteemintegratieOp dit moment is in het publieke energie-onderzoek volop aandacht voor duurzame energiebronnen en energie-efficiency in gebouwde omgeving
en industrie. Naarmate de komende eeuw de huidige centrale energie-opwekking
verschuift naar meer decentrale opwekking door warmte-krachtkoppeling en duurzame
energiebronnen, wordt een onderzoeksterrein als energiesysteemintegratie belangrijk.
Decentralisatie vraagt om slimmer omgaan met energiestromen. Daarvoor is onderzoek
nodig waarin de hele keten van opwekking van energie door nieuwe en bestaande
energiebronnen tot aan het gebruik van energie wordt meegenomen. In de energie-onderzoeksportfolio
krijgt systeemintegratie een plaats (zie 3.2 stimuleringsprogramma en 4.2.3). EZ en OCenW zullen het thema systeemintegratie ondersteunen via het universitair
stimuleringsprogramma en via het samenwerkingsverband duurzame energie (4.2.3). ElektriciteitstechnologieOnderzoeksvragen die samenhangen met netstabilisatie en optimalisatie
in relatie tot decentrale bronnen en vragen, die samenhangen met een succesvolle
liberalisatie van de elektriciteitsmarkt, zijn een taak van overheid en energiesector
gezamenlijk. Een toegepast onderzoeksprogramma met als thema «elektriciteitstechnologie»
is daartoe in ontwikkeling. In opdracht van EZ wordt in 1998 een onderzoeksprogramma «elektriciteitstechnologie»
ontwikkeld. Duurzame gassen en brandstoffenDe huidige programma's voor duurzame energie zijn gericht op elektriciteitsopwekking
en warmtewinning uit duurzame bronnen. De komende jaren zal productie en toepassing
van duurzame gassen en brandstoffen meer aandacht krijgen. 3.4 «Oude» thema'sHet is goed om regelmatig de onderzoeksportfolio aan te passen aan de
huidige situatie. Op het gebied van elektriciteitsopwekking uit kolen en uit
kernenergie heeft de overheid recent besloten de overheidsbijdrage aan de
onderzoeksbudgetten te verminderen. Elektriciteitsopwekking uit kolenBij het kolen-onderzoek is een directe overheidsrol niet langer nodig.
In het kader van het toenmalige diversificatie-beleid is een onderzoeksprogramma
uitgevoerd dat ondersteuning gaf aan de inzet van optimale en schone kolentechnologie.
Mede dankzij dit programma heeft de Nederlandse industrie inmiddels een vooraanstaande
positie opgebouwd op het gebied van schone kolentechnologie en reststofverwerking.
De diversificatie-doelstelling van 40% kolen in de elektriciteitsvoorziening
is bereikt en verdere groei van koleninzet is niet te verwachten. De technologie
voor kolenvergassing is voldoende ontwikkeld en klaar voor gebruik en export.
Aan de export van «schone kolentechnologie» zal krachtig ondersteuning
worden verleend, met name gericht op landen zoals China en Indonesië.Een basisinspanning voor kolenonderzoek blijft bestaan bij universiteiten
en onderzoeksinstituten. De opgebouwde kennis en onderzoeksfaciliteiten zullen
deels ingezet kunnen worden voor onderzoek op het gebied van elektriciteitswinning
uit biomassa. EZ bouwt kolen-programma af. Nucleaire energieIn 1995 zijn de budgetten voor het kernenergie onderzoek na overleg met
de Kamer teruggebracht. Op het gebied van kernenergie is het beleid erop gericht
de nucleaire optie open te houden.Uitgangspunten voor dit beleid zijn eerder verwoord, ondermeer in de Derde
Energienota. Het betreft vooral de volgende punten:– er is de zorg voor het bestaande radioactieve afval en voor de
toekomstige ontmanteling van de Nederlandse kerncentrales;– een substantieel deel van de elektriciteit in Europa wordt met
kerncentrales opgewekt. Nederland zal een bijdrage leveren aan randvoorwaarden
voor veiligheid;– het is mogelijk dat in de toekomst kernenergie in onze energievoorziening
wederom een rol zal kunnen gaan spelen.Voor het openhouden van de nucleaire optie is het nodig een zeker niveau
aan nucleaire kennis te handhaven. Van belang daarbij is de kritische massa
in termen van de kennisinfrastructuur en het minimaal benodigde financiële
beslag daarvoor, teneinde de mogelijkheid open te houden desgewenst in de
volgende eeuw «op de trein» te stappen. Daarbij is samenwerking
met andere landen van belang.Tenslotte zij vermeld, dat in het productiebeeld kernfusie naar de huidige
verwachting pas een rol speelt na 2050. Nederland participeert op dit terrein
actief in Europees en mondiaal verband. 3.5 Integrale lange termijn visieVoor een continue verbetering van de energiehuishouding is het noodzakelijk
de juiste economische, technische en sociale kennis te ontwikkelen en toe
te passen op de juiste plaats. Signalen uit de markt en de samenleving en
verschillende studies tonen hier een aantal knelpunten. Zo is er sprake van
een gebrek aan een lange termijn visie op een duurzame energiehuishouding
en wordt de aanwezige kennis onvoldoende overgedragen en toegepast. Daarnaast
krijgen technologische ontwikkelingen op verschillende componenten veel aandacht,
terwijl deze nog niet hebben geleid tot toepassingen op grote schaal van hernieuwbare
energiebronnen. De studies constateren een behoefte aan meer aandacht voor
integratie en systemen in de bestaande energie-infrastructuur.De gesignaleerde knelpunten kunnen – zonder doelmatige overdracht,
toepassing en ontwikkeling van kennis – ertoe leiden dat commerciële
toepassing van duurzame energietechnologieën ook op lange termijn niet
tot zijn recht komt. In een speelveld met een liberalisatie van de energiemarkten,
een relatief korte-termijn focus van marktspelers tegenover een lange termijn
visie van de overheid en een extra druk om CO2–emissies verder
te reduceren, is een sterke kennisinfrastructuur essentieel. Er bestaat behoefte
aan een integrale aanpak van de energiesystemen, waarbij naast technologische
aspecten ook sociale, organisatorische en economische aspecten worden beschouwd. In het kader van de Interdepartementale Commissie voor Economische Structuur
wordt bezien of middelen kunnen worden vrijgemaakt voor de uitwerking van
de door RAND geïdentificeerde kennisthema's. Onder het kennisthema «ecotechnologieën»1 is onder andere «duurzame energiehuishouding»
ondergebracht. Dit betreft een voorstel voor de opzet van een kenniscentrum dat als schakel
tussen bestaande initiatieven moeten optreden en zo een versterkende en versnellende
rol moeten spelen bij het overdragen en implementeren van kennis. Dit centrum
zou verder een faciliterende rol moeten spelen bij de ontwikkeling van een
integrale lange termijn visie op een duurzame energiehuishouding, daarbij
rekening houdend met de sterktes van Nederland op gasgebied, zoals de VCE
aanbeveelt, maar ook met de trend naar elektrificatie, zowel in het aanbod
als in de vraag naar energie.Daarnaast zal het centrum kunnen faciliteren bij het opstellen van de
onderzoeksagenda, die richting kan geven aan het publieke én private
lange-termijn-onderzoek. Uiteraard zal het kenniscentrum worden ondergebracht
bij bestaande structuren; het is niet de opzet een volledig nieuwe organisatie
op te richten. EZ maakt in samenspraak met andere partijen een voorstel voor kenniscentrum
duurzame energiehuishouding.Ten slotte zullen EZ en OCenW – met regelmatige tussenpozen –
verkenningen van voor de energie-onderzoeksagenda laten uitvoeren in overleg
met relevante partijen, gericht op het identificeren van opties en het bouwen
van draagvlak voor die opties. EZ en OCenW laten verkenningen naar nieuwe lange termijn thema's uitvoeren. 4 Organisatie van het energie-onderzoek 4.1 Afstemming tussen opdrachtgevers 4.1.1 EnergiesectorDe energiesector besteedt jaarlijks een bedrag van ca f 120 mln.
aan energie-onderzoek (incl. demonstraties). Bovendien is deze sector een
belangrijke afnemer van publiek gefinancierd energie-onderzoek. Dat maakt
deze partij tot een belangrijke overlegpartner. Tot op heden besteden de Gasunie,
energie productie en -distributiebedrijven onderzoek hoofdzakelijk uit bij
de eigen huisinstituten (KEMA, Gastec en Gasunie research); de overheid bij
ECN, TNO en de universiteiten. Zoals gemeld in hoofdstuk 1 verandert de positie
van de energiesector de komende jaren. Doelmatigheidsoverwegingen en de wens
publiek onderzoek door de markt te laten aansturen hebben de behoefte aan
afstemming van publiek en privaat gefinancierd onderzoek versterkt.Overleg tussen overheid en energiesector is gaande om, ieder vanuit zijn
eigen verantwoordelijkheid te komen tot nadere afspraken over de rol van de
energiesector en de overheid in het R,D&D traject, zowel ten aanzien van
aansturing als financiering. Dit overleg bevindt zich nog in de startfase.
Reden is de onzekerheid over de positie van enkele actoren in de energiesector
als gevolg van de liberalisering van de energiemarkten. Het blijven betrekken
van deze sector bij het publieke onderzoek is zowel van belang voor het energiebeleid
als voor de bedrijven zelf.De liberalisering van de energiemarkten kan consequenties hebben voor
de rol van de energiesector bij het energie-onderzoek, m.n. het lange-termijn
onderzoek. Als gevolg van deze ontwikkeling heroriënteert de energiesector
zich op haar rol bij energie-onderzoek en ontwikkeling. De overheid wil via
afspraken met de sector dit onderzoek tenminste op peil houden. Ook de rol
van de toeleverende industrie is van belang. De essentie daarbij is dat alle drie partijen een verschillende rol spelen
in het R,D&D-traject, maar dat voor een succesvol traject het van belang
is dat alle partijen in alle stadia zowel mee-aansturen als financieel bijdragen.
De overheid ondersteunt bij uitstek het pré-competitief onderzoek (Research),
de toeleverende industrie de ontwikkeling van componenten en systemen (Development)
en de energiesector tenslotte de eerste toepassing van de nieuwe technologie
(Demonstratie). Partijen zullen moeten accepteren dat niet alle «research»
uiteindelijk tot «development» of «demonstration»
zal leiden. Inbouwen van duidelijke «go / no go»-criteria voor
de overgang van de ene naar de andere RD&D-fase is nodig om tot afspraken
te komen. Afhankelijk van de toekomstige rol van de elektriciteitsproductiesector
(denk aan: centrales bouwen in het buitenland) is het mogelijk dat deze zich
ook meer zal gaan richten op «development».Een ander punt van aandacht in het overleg tussen EZ en de energiesector
is hoe met elkaars instituten om te gaan. ECN en TNO aan de ene kant, KEMA
en de gasinstituten aan de andere kant. Uitgangspunt daarbij is dat publieke
en private instituten verschillende verantwoordelijkheden hebben. Publieke
instituten opereren vanuit een maatschappelijke behoefte, private instituten
vanuit een bedrijfsmatige behoefte. EZ en de energiesector willen afspraken maken over betrokkenheid en rol
bij aansturing en financiering van R&D-trajecten en over de rol van publieke
en private instituten daarin. 4.1.2 IndustrieDe overheid bereikt de (toeleverende) industrie via aansturing van energieprogramma's
en instituten. In deze gremia zal de discussie gevoerd moeten worden of het
mogelijk is de overheidsbijdrage aan volwassen en verouderende technologieën
af te bouwen en door andere partijen te laten overnemen. Bij de evaluaties
van Novem-programma's in de komende jaren zal dit aspect eveneens aan de orde
komen.Daarnaast zal samenwerking tussen industrie onderling en met de kennisinstituten
de dynamiek brengen die nodig is om aan te sluiten bij de internationale ontwikkelingen.
EZ kan een rol spelen in het organiseren en stimuleren van deze samenwerking.
Daarbij wordt gedacht aan bijvoorbeeld:– het faciliteren van de industrie bij het formuleren van strategische
prioriteiten;– het stimuleren van samenwerkingsprojecten en industrieel onderzoek;– het selectief stimuleren van kansrijke technologie/markt/industrie
combinaties;– het verbeteren en stimuleren van kennisoverdracht en kennisdiffusie.Hierbij zal in eerste instantie aansluiting worden gezocht bij bestaande
overlegstructuren.De betrokkenheid van de energie-intensieve industrie is met name van belang
bij het mede richting geven aan het onderzoeksbeleid voor het energiebesparingsonderzoek.
In het kader van de meerjarenafspraken na 2000 zullen afspraken over R&D
gemaakt worden.Olie- en gasmaatschappijen in Nederland, waaronder Esso en Shell, zijn
zeer belangrijk voor energie-onderzoek. In het regulier overleg van EZ met
genoemde bedrijven hebben deze partijen aangekondigd meer te willen samenwerken
met ECN en TNO op de gebieden duurzame energie en energiebesparing. Enkele
gezamenlijke projecten zijn reeds opgestart. 4.1.3 Overheidsgelieerde instantiesTussen Novem en NWO is sinds kort afstemming over het op te zetten universitair
stimuleringsprogramma energie-onderzoek en de bestaande Novem-energieprogramma's.
EZ en OCenW zullen Novem en NWO vragen de aansluiting van het universitaire
en het meer toegepaste energie-onderzoek te verbeteren. EZ en OCenW vragen Novem en NWO aansluiting fundamenteel en toegepast
energie-onderzoek te verbeteren. 4.1.4 Internationale samenwerkingHet belang van internationale samenwerking neemt toe. De energiewereld
opereert steeds internationaler. Samenwerkingsverbanden op RD&D-gebied
houden geen rekening met landsgrenzen. Dat is een goede ontwikkeling. We kunnen
in Nederland immers niet alles zelf doen. Wel is het goed om bij het ingaan
van een innovatietraject zoals beschreven bij 4.1.1 ervan bewust te zijn dat
in dat traject niet altijd uitsluitend Nederlandse spelers zullen zitten.
Afhankelijk van het thema kan de kennisinstelling, de ontwikkelaar en/of de
afnemer een buitenlandse partner zijn.Veel internationale samenwerking vindt plaats onder de vlag van het kaderprogramma
van de Europese Unie of onder het IEA. De overheid stimuleert deelname aan
internationale programma's. Afstemming tussen deze internationale programma's
en de nationale publieke onderzoeksprogramma's en prioriteiten vindt plaats
in diverse kaders. 4.2 Aansturing door de markt en overheid 4.2.1 ECNConform hetgeen in de nota «Kennis in beweging» is aangekondigd,
is met ingang van 1 januari 1997 de nieuwe programmatische indeling en aansturing
gerealiseerd en de nieuwe missie van ECN1 vastgesteld.
Voor zowel de Samenwerkings- als de ENGINE-financiering heeft ECN een meerjarenprogramma
geformuleerd. Een adviesraad met vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven,
de energiesector, de universitaire wereld en de overheid stuurt het lange
termijn ENGINE-programma aan. De versterkte interactie tussen vraag en aanbod
van kennis komt tot uiting in het Samenwerkingsprogramma. Projecten in dit
programma worden door de tijd heen meer en meer door marktpartijen gefinancierd
en aangestuurd.Daarbij streeft ECN naar 50% cofinanciering voor het S-programma
als geheel in het jaar 2000. ECN ontvangt jaarlijks ca 58 mln. van de EZ-begroting.Het nieuwe aansturingsmodel heeft positieve effecten. ECN kent een substantiële
toename aan opdrachten met medefinanciering van het bedrijfsleven en de co-financieringsdoelstelling
voor het jaar 2000 is al bijna gerealiseerd. De meeste deelnemers uit de adviesraden
ervaren het proces als positief. Eind 1998 zal de effectiviteit van deze nieuwe
aansturing nader worden bekeken.Missieverklaring ECN– het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) is een zelfstandige
Nederlandse organisatie voor lange termijn onderzoek en middellange termijn
ontwikkeling op energiegebied alsmede de daaruit voortvloeiende korte termijn
dienstverlening en kennistransfer– ECN richt zich op de behoeften en wensen van bedrijfsleven, energiesector
en overheid om door gerichte kennis- en technologieontwikkeling
en -transfer bij te dragen aan innovatieve oplossingen bij zijn doelgroepen
en klanten– ECN werkt met duurzaamheid als leidraad aan de ontwikkeling van
een betrouwbare, milieuvriendelijke en kosteneffectieve energiehuishouding
en streeft met geselecteerde speerpunten naar internationaal erkende deskundigheidOp het recente advies van de Adviesraad voor het Wetenschap en Technologiebeleid
over de grote technologische instituten, waaronder het ECN, zal in een aparte
reactie van het kabinet nader ingegaan worden. Deze reactie wordt in april
1998 verwacht. 4.2.2 TNOHet energie-onderzoek bij TNO is verdeeld over diverse instituten en onderzoeksprogramma's.
Met betrekking tot de overheidsfinanciering van TNO zijn nieuwe lijnen uitgezet
voor aanpassingen van de financieringsstructuur tussen overheid en TNO. Deze
lijnen betreffen een meer programmatische invulling van de basisfinanciering
van OCenW en het inzetten van de doelfinanciering van EZ – waaronder
doelfinanciering van de energie-programma's – voor onderzoek met meerjarige
bijdragen van het bedrijfsleven. De doelfinancieringen van de andere departementen
kennen eigen voorwaarden.Voor wat betreft de basisfinanciering van OCenW, overlegt TNO met de minister
van OCenW over de prioriteiten in het wetenschapsbeleid, gericht op het opstellen
van de strategienota TNO (vierjaarlijkse werkplan van TNO) en het maken van
afspraken over de gebieden die bij de opstelling van het meerjarenprogramma
basisfinanciering worden betrokken.Voor wat betreft de doelfinanciering1 van
Ministerie van EZ, stelt TNO een programmavoorstel op met als doelstelling
een «vernieuwende kennisontwikkeling», waaraan ook het bedrijfsleven
meerjarig zal moeten gaan bijdragen, teneinde een krachtige impuls te geven
aan het versterken van de participatie van bedrijven in het beginstadium van
het kennisontwikkelingstraject. Een commissie van externen beoordeelt het
programmavoorstel op aansluiting op de behoeften van het bedrijfsleven en
op het vernieuwend karakter van het onderzoek en adviseert de Minister van
EZ hierover. Deze besluit vervolgens over het voorstel. 4.2.3 UniversiteitenHet energie-onderzoek aan de universiteiten is in de jaren tachtig verminderd.
Met name het fundamenteel onderzoek dat op de lange termijn is gericht. Daarmee
lopen de verdere en nieuwe ontwikkelingen van duurzame energie opties, waar
juist de kern van het vernieuwend werk zou moeten liggen, gevaar. Universitair
energie-onderzoek dient zo veel mogelijk aan te sluiten op maatschappelijke
vraagstukken en gericht te zijn op een duurzame ontwikkeling. Aansluiting
bij bestaande nationale en internationale programma's is daarbij noodzakelijk.
Daarnaast hebben universiteiten de taak voldoende mensen op te leiden op specifieke
terreinen. De universiteiten zijn primair verantwoordelijk dit – in
overleg met de overheid – vorm te geven.In het Wetenschapsbudget 1997 heeft het kabinet de universiteiten gevraagd
om de aanbevelingen van de Overleg Commissie Verkenningen – waarin de
aanbevelingen van de VCE zijn opgenomen – te verwerken in de instellingsplannen.
De universiteiten informeren de Minister van OCenW over de wijze waarop zij
dit doen. In het ontwerp-HOOP 1998 heeft de Minister van OCenW
aangekondigd dat hij de tweede geldstroom wil versterken met f 500 mln/jaar.
Het versterken is gericht op:– verdere kwaliteitsverbetering van het Nederlandse onderzoek;– intensivering van de maatschappelijke betekenis van het onderzoek;– versterking van de samenhang in het onderzoek;– versterking van het draagvlak en zichtbaarheid van het door de
overheid gefinancierde onderzoek in de samenleving;– versterking van de internationale profilering van het onderzoek.In maart 1998 presenteert de Minister van OCenW zijn plannen voor de uitvoering
van de versterking aan de Tweede Kamer.Om versnippering van het universitaire energie-onderzoek te voorkomen
is er behoefte aan een landelijke coördinatie van het universitaire energie-onderzoek,
dat de herkenbaarheid en toegankelijkheid kan vergroten. Ook gebruikers van
het universitaire energie-onderzoek hebben daar belang bij. Het ministerie
van OCenW heeft NWO inmiddels gevraagd één aanspreekpunt te
benoemen voor energie-onderzoek. OCenW heeft NWO gevraagd om één aanspreekpunt voor energie-onderzoek. 4.2.4 Initiatieven voor kennisbundeling vanuit het bedrijfslevenHet ingediende voorstel voor een Technologisch Top Instituut «Duurzame
energie» voldeed niet aan de criteria en moest worden afgewezen. Vanwege
het belang van het thema is in de Nota Milieu en Economie1 daarom reeds een opening geboden om op het gebied van duurzame energie
kennisbundeling tussen bedrijfsleven en kennisinfrastructuur tot stand te
brengen.Op dit moment bereidt een consortium bestaande uit enkele energiebedrijven,
(toeleverende) industrie en kennisinstellingen een onderzoeksvoorstel voor
op de gebieden biomassa en systeemintegratie (zie ook 3.3). Dit initiatief
komt – onder voorwaarden – in aanmerking voor ondersteuning. Er
is daarvoor 5 miljoen gulden per jaar gereserveerd voor de periode 1998 –
2000. Er is f 5 mln. gereserveerd voor de periode 1998 – 2000 voor
het ondersteunen van een samenwerkingsverband duurzame energie.Daarnaast wil een samenwerkingsverband tussen de Gasunie en de Rijksuniversiteit
Groningen op het terrein van verbrandingsonderzoek de samenwerking uitbreiden
met EnergieNed en de Technische Universiteiten van Delft en Eindhoven. 4.2.5 Novem-energieprogramma'sOm beter rekening te kunnen houden met de opvattingen en inzichten van
marktpartijen en andere doelgroepen zal EZ voor de programmering en uitvoering
van Novem-energie-programma's een vernieuwde werkwijze hanteren. Het gaat
daarbij om een nieuwe aanpak voor het opstellen van (een strategische visie
voor) een meerjarenprogramma, die marktpartijen eerder en nadrukkelijker betrekt
bij programmering. EZ hanteert vernieuwde werkwijze voor opstellen meerjarenprogramma's.Binnen de energieprogramma's makelt en schakelt Novem actief op projecten-
en themaniveau om de vorming te bevorderen van innovatieve samenwerkingsverbanden
tussen kennisinstellingen en bedrijven of tussen bedrijven onderling.
Op verzoek van EZ zal Novem op terreinen waar de overheidsbijdrage zeer substantieel
is (energiebesparing en duurzame energie) een sterke coördinerende rol
op zich nemen met als doel om binnen thema's een gezamenlijke visie te ontwikkelen
en daarmee de vorming van samenwerkingsverbanden te stimuleren. Het gaat vooralsnog
om de thema's wind, biomassa, brandstofcellen, zon-pv, gamma-thema's. EZ heeft Novem verzocht enkele energie-onderzoeksthema's te coördineren. 4.3 Organisatie kennisinfrastructuurUit de begin 1996 uitgevoerde studie naar kwaliteit en omvang van het
energie-onderzoek bij kennisinstellingen bleek dat ECN, TNO en KEMA op een
aantal terreinen onvoldoende samenwerkten en daarmee de mogelijkheden van
synergie onvoldoende benutten.Het ging daarbij om de volgende gebieden:– elektriciteitsopwekking algemeen– elektriciteitsopwekking met biomassa– elektriciteitsopwekking met kolen– scenario modellering– warmtemanagement in de gebouwde omgeving– warmtemanagement in de industrie– ketenanalyseNaar aanleiding van deze conclusies voeren ECN, KEMA en TNO sinds eind
1996 structureel overleg om enerzijds overlap in activiteiten te voorkomen
en anderzijds synergie te bewerkstelligen door samenwerking. Op de volgende
terreinen zijn samenwerkingsverbanden gevormd: biomassa, systeemintegratie
en gebouwde omgeving. Maar niet alle terreinen lenen zich voor samenwerking.
Op het gebied van scenario-modellering ervaren instituten en opdrachtgevers
vergelijkbare werkzaamheden als zinvol voor de benodigde contra expertise. Door EZ geëntameerde studie vormt aanleiding voor versterken samenwerking
tussen ECN, TNO en KEMA op de onderzoeksterreinen biomassa, systeemintegratie
en gebouwde omgeving.Op het terrein van kernenergie vinden sinds mei 1997 besprekingen plaats
tussen ECN en KEMA met het oogmerk de activiteiten te bundelen. De twee organisaties
zijn tot de conclusie gekomen dat zij gezamenlijk een sterkere positie zullen
hebben op de markt voor nucleaire kennis en technologie, die voor een deel
ook buiten Nederland zal moeten worden gevonden. Deze ontwikkeling sluit aan
bij het van overheidswege gevoerde beleid, waarin een zekere kennis in Nederland
voor een toekomstige rol van kernenergie van belang is. Naar verwachting zal
de samenwerking in de loop van 1998 zijn beslag krijgen. ECN en KEMA gaan R&D-activiteiten kernenergie bundelen. 5 Overzichten en monitoring MonitoringOm alle voorgenomen en reeds in gang gezette acties en voornemens op het
gebied van prioriteitenstelling, efficiency en effectiviteit van de organisatie
van het energie-onderzoek op goede wijze te kunnen monitoren zal volgend jaar
een monitoringssystematiek voor het energie-onderzoek opgezet
worden. In ieder geval zal in het energierapport gerapporteerd worden over
de voortgang.Op dit moment vindt jaarlijks een inventarisatie plaats van de energie-RD&D-uitgaven
van de overheid en van het bedrijfsleven, o.a. ten behoeve van het Internationale
Energie Agentschap. EZ en OCenW zetten systematiek op voor het monitoren van energie-onderzoek. Financieel overzichtOnderstaande tabel geeft een schatting van het structurele jaarlijkse
budget voor R,DenD voor duurzame energie en energiebesparing. Dit komt overeen
met de groepen I Conservation, III Renewable Energy en V Power and storage
technology in bijlage 6.4. De cijfers zijn als volgt tot stand gekomen: in
de Novem-energieprogramma's zijn R,DenD activiteiten niet gescheiden van overige
activiteiten en is de schatting gebaseerd op (verwachte) uitgaven voor RDenD
in 1996 en 19971 ; bij ECN is het budget voor
nucleaire energie van het totale budget afgetrokken.  199619971998Novem energieprogramma's124160160 ECN414141samenwerkingsverbanden bedrijfsleven  5 overig
in voorbereiding  12 Totaal165201218Niet meegenomen in dit overzicht zijn financiële consequenties in
het kader van kennisversterking ICES en intensivering energiebesparingsbeleid,
energie-onderzoek dat valt binnen het generieke technologie-instrumentarium
en onderzoek aan universiteiten, en incidentele uitgaven zoals bijvoorbeeld
het CO2–reductieplan. Overzicht actiepunten WatWanneerRichting van het energie-onderzoek OCenW en EZ agenderen
gamma-onderzoek in nieuw NWO/Novem Stimuleringsprogramma voor universitair
energie-onderzoek1998 EZ agendeert gamma-onderzoek in Novem- en
ECN-energieprogramma's. sinds 1997 In de Energiebesparingsnota
zet het Kabinet de lijnen uit voor een geïntensiveerd energiebesparingsbeleid
en de rol en omvang van het daarvoor benodigde onderzoek.1998 EZ
agendeert structurele versterking van publieke en private kennisinfrastructuur
voor hoge ambities energiebeleid. 1998 EZ heeft Novem, ECN en
TNO gevraagd meer aandacht te besteden aan1998 (deel-) systemen
binnen de diverse energie-onderzoeksprogramma's.  EZ en OCenW zullen
het thema systeemintegratie ondersteunen via het universitair stimuleringsprogramma
en via het samenwerkingsverband duurzame energie1998 In opdracht
van EZ wordt een onderzoeksprogramma elektriciteitstechnologie» ontwikkeld.1998EZ bouwt kolen-programma af.sinds 1997 EZ maakt in samenspraak
met andere partijen een voorstel voor kenniscentrum duurzame energiehuishouding1998EZ en OCenW laten verkenningen van nieuwe lange termijn thema's uitvoeren1998/1999  Organisatie van het energie-onderzoek EZ
en de energiesector willen afspraken maken over betrokkenheid en rol bij aansturing
en financiering van R&D-trajecten en over de rol van publieke en private
instituten daarin.1998 EZ en OCenW vragen Novem en NWO aansluiting
fundamenteel en toegepast energie-onderzoek te verbeteren.1998 OCenW heeft NWO gevraagd om één aanspreekpunt
voor energie-onderzoek.1998 EZ hanteert vernieuwde werkwijze voor
opstellen MJPs energie bij Novem.sinds 1997 Er is f 5 mln.
per jaar gereserveerd voor de periode 1998 – 2000 voor het ondersteunen
van een samenwerkingsverband duurzame energie.1998 EZ heeft Novem
gevraagd enkele energie-onderzoeksthema's te coördineren.1998 Door
EZ geëntameerde studie vormt aanleiding voor versterken samenwerking
tussen ECN, TNO en KEMA op de onderzoeksterreinen biomassa, systeemintegratie
en gebouwde omgeving. sinds 1997 ECN en KEMA gaan R&D-activiteiten
kernenergie bundelen.1998 EZ en OCenW zetten systematiek op voor
monitoren energie-onderzoek.1998/19996 Bijlagen 6.1 Energieprogramma's ECN programmaECN kan het basis-programma naar eigen inzicht invullen met activiteiten
die gericht zijn op kennisopbouw en onderzoek. Het is bedoeld om de eigen
positie in de onderzoekswereld te versterken.Bij het ENGINE–programma zijn de activiteiten gericht op langere
termijn energie-onderzoek. Het ENGINE-programma heeft als belangrijkste leidraad
het dichterbij brengen van een toekomstig duurzame energiehuishouding. Daarbij
is geen enkele van de huidige belangrijke energie-aanbod opties bij voorbaat
uitgesloten.In het samenwerkingsfinancieringsprogramma voert ECN activiteiten uit
die gecofinancierd worden door marktpartijen in de volgende werkgebieden:
duurzame energie, fossiele brandstoffen, nucleaire energie, energie-efficiency
en beleidsstudies. Novem programma's 1998 met R&D of demonstratie-component– Woningbouw– Diensten– Apparaten– Warmtevoorziening– Lange Termijn onderzoeksprogramma Gebouwde Omgeving (LTGO)– Agrarische Sector– Industriesectoren– Begeleiding en uitvoering van regelingen (incl. Tenders Industriële
Energiebesparing)– Meerjarenprogramma Intersectorale Nieuwe Technologieën (MINT)– Warmtepompen– Fotovoltaïsche Zonne-energie– Thermische Conversie zonne-energie– Rationeel gebruik van Energie in Verkeer en Vervoer (REV)– Toepassing Windenergie in Nederland (TWIN)– Energiewinning uit Afval en Biomassa– Brandstofcellen– Nieuwe Energie Conversie Technologieën (NECT) TNOBij TNO ligt het accent voor energie-onderzoek op de technologische verbetering
(vernieuwing) van industriële processen, wegtransportmiddelen en koolwaterstoffenwinning;
duurzame energie voor woningen en gebouwen; elektriciteitsopwekking met biomassa
en opslag van energie (m.n. batterijen). 6.2 Internationale vergelijking overheidsuitgaven energie-RD&D
1996: absoluutUit: Energy policies of IEA countries, 1997 Review. Overheidsbudgetten in miljoenen 1996-dollars. Gerangschikt
naar uitgaven aan duurzame energie LandDuurzaamBesparingTotaalUSA271,97415,192 425,88Japan121,81312,824 219,63 Duitsland103,3021,34345,20Italië43,6660,43298,47 Zwitserland (1995)43,1732,86174,54Nederland22,8959,49156,471Zweden22,6336,3961,59Spanje16,344,1978,24 Denemarken15,575,8037,53Verenigd Koninkrijk13,961,9374,51 Canada11,1339,50240,45België (1995)8,1217,5957,94 Frankrijk5,778,78606,41Noorwegen4,661,8444,65 New Zeeland1,540,643,65Portugal1,270,752,27 Turkije0,150,233,181 dit cijfer is een correctie die begin 1998 aan het IEA is
gemeld, in het gepubliceerde 1997-IEA-overzicht staat een totaal van $ 177,88
vermeld 6.3 Internationale vergelijking overheidsuitgaven energie-RD&D
1996: relatiefUit: Energy policies of IEA countries, 1997 Review. Overheidsbudgetten voor energie RD&D per duizend eenheden
van het nominale BBP. Gerangschikt naar land dat relatief het meeste uitgeeft
aan energie-RD&D. LandTotaal
incl, nucleairTotaal excl, nucleairDuurzame energiebronnenEnergie-besparingJapan0,92 0,220,030,07 Zwitserland
(1995)0,60 0,430,150,11 Canada0,41 0,200,020,07Nederland0,4010,350,060,15 Frankrijk0,39 0,04<0,010,01USA0,32 0,270,040,06 Noorwegen0,28 0,230,030,01Zweden0,24 0,210,040,10 Denemarken0,22 0,210,090,05Italië0,25 0,140,040,05 Spanje0,13 0,070,030,02België (1995)0,22 0,020,040,04 Duitsland0,15 0,070,040,01Verenigd Koninkrijk0,07 0,040,01<0,01New Zeeland0,06 0,060,020,01 Portugal0,02 0,020,010,01Turkije0,02 0,01<0,01<0,011 dit cijfer is een correctie die begin 1998 aan het IEA is
gemeld, in het gepubliceerde 1997-IEA-overzicht staat een relatief aandeel
van 0,45 vermeld 6.4 Nederlandse overheidsuitgaven voor energie RD&D Information on Government Energy Research, Development
& Demonstration Budgets in the Netherlands(Millions, national currency)  199519961997
Est, I CONSERVATION100,3100,3 110,8 1.1
industry56,856,8 67,5 1.2 res. and comm. 13,813,8 17,81.3 transportation20,320,3 19,3 1.4 others9,59,5 6,2    II FOSSIL FUELS PRODUCTION30,830,8 22,42. Oil and Gas24,324,3 16,4 2.1 enhanced
oil and gas13,613,6  6,0 2.2 refining. transport
and storage5,95,9 5,5 2.3 oil shale and tar sands0,00,0 0,02.4 others4,84,8 4,9 3. Coal6,56,5 6,03.1 production. prep. and transp. 0,00,0 0,13.2 coal combustion1,11,1 0,6 3.3 coal
conversion0,20,2 3,8 3.4 others5,35,3 1,5    III RENEWABLE ENERGY SOURCES38,638,6 58,34. Solar Energy16,016,0 33,7 4.1 solar
heating and cooling2,82,8 0,9 4.2 photo electric13,313,3 32,84.3 solar thermal electric0,00,0 0,0 5.
Wind10,610,6 14,1 6. Ocean0,00,0 0,07. Biomass11,811,8 10,3 8. Geothermal energy0,00,0 0,29.1 Small hydro0,10,1 0,0     IV NUCLEAR75,535,5138,510. Nuclear fission48,524,1 23,3 10.1 LWR16,812,9 10,110.2 other converter reactors3,21,6 1,7 10.3
fuel cycle10,05,4 4,2 10.4 nuclear supporting
technology18,04,2 7,3 10.5 nuclear breader0,50,0 0,011. Nuclear fusion27,011,4 15,2     V
POWER AND STORAGE TECHNOLOGIES33,633,6 30,8 12.1
electric power conversion23,823,8 22,2 12.2 electricity
transm. and distr. 6,76,7 8,1 12.3 energy storage3,03,0 0,5    VI OTHER CROSS-CUTTING TECHNOLOGIES OR RESEARCH25,025,0 31,413.1 energy system analysis15,015,015,1 13.2
others10,010,016,3 TOTAL303,8263,8292,2Totaal (met correctie van 30 mln. voor IV Nuclear)273,8263,8292,21 betreft het budget voor nucleair onderzoek voor energietoepassingen.
Dit zorgt voor een verschil van ca f 10 30 mln. met voorgaande jaren,
waarin ook nucleair onderzoek voor niet-energiedoeleinden was meegeteld.Na een afname in 1996 van de uitgaven als gevolg van de bezuinigingen
in 1995, stijgen de uitgaven in 1997 door de intensivering uit de Derde Energienota
van de gebieden energiebesparing en duurzame energie. Aangezien de uitgaven
achterblijven bij begrotingscijfers zal de intensivering van 1997 voor een
deel pas in de uitgaven voor 1998 (en evt. 1999) te zien zijn. 6.5 Karakterisering technologieën Kenmerken technologisch concurrentievermogen BeschrijvingKenmerkenOverheersendKrachtig technologisch
leider Grote inspanning, fondsen, mankracht, creativiteit Algemeen
erkend in de bedrijfstak Geeft het tempo en de richting van technische
ontwikkeling aan Concurrenten proberen voortdurend hetzelfde peil te
halen SterkIn staat onafhankelijke technische acties te ondernemen,
nieuwe richtingen aan te geven Technologische inspanningen en effectiviteit
altijd hoog Technologische prestaties onderscheiden de strategische bedrijfseenheden
(SBE's) van die van mindere concurrenten GunstigIn staat de concurrentiepositie
van de technologie van de betrokken SBE in stand te houden Heeft sterke
punten die gebruikt kunnen worden om de technologische concurrentiepositie
te verbeteren Geen technologisch leider behalve in zich ontwikkelende
marktniches HoudbaarProbeert in te lopen Niet in staat een
onafhankelijke koers te varen Kan de concurrentiepositie van de SBE in
stand houden, maar is niet in staat zich te onderscheiden van de concurrentieZwakNeergaande kwaliteit van geleverd werk t.o.v. concurrenten 
Gericht op de korte termijn en het oplossen van urgente problemen Producten,
processen, kosten gaan achteruit t.o.v. de concurrentie Herstructurering
moeilijk maar niet onmogelijkN.B. Bij de studie naar het aanbod van energie-onderzoek door Arthur D.
Little en PA Consulting Group zijn geen technologieën ingedeeld in de
categorieën «overheersend» en «zwak». Kenmerken levensfase van een technologie Technologisch ontwikkelings-potentieelTijd
tot commercialiseringKennis van con-currerende R&DVoorspelbaarheidDuurzaamheid
van commercieel voordeel TechnischOpbrengstenR&D
kostenEmbryonaal*7–15 jaargeringgeringredelijkgeringgrootGroei2–7 jaarmatig – redelijkredelijkgrootmatigmatigVolwassenheid1–4 jaargrootgrootgrootgrootredelijkVeroudering1–4 jaargrootzeer grootzeer
grootzeer grootkort* Hierbij is het goed te realiseren dat technologieën in de embryonale
fase niet altijd als energie-onderzoek herkend of gekarakteriseerd zijn. Zo
kan het onderzoek naar een nieuwe katalysator een enorme invloed hebben op
de energiebesparing in een industrieel proces, maar onderzoek naar katalysatoren
is niet uitsluitend gericht op energiebesparing en is om deze reden in de
studie niet meegenomen.Uit: Management van research & development, een nieuwe visie op produktontwikkeling
als strategisch wapen. P.A. Roussel, K.N. Saad, F. van Oene (Arthur D. Little) XNoot1I.v.m. misdruk van pagina's 6, 8 en 9.XNoot1Derde Energienota 1996, Tweede Kamer, vergaderjaar 1995–1996, 24 525,
nrs. 1–2.XNoot2Duurzame energie in opmars, Actieprogramma 1997–2000, brief aan
de Voorzitter van de Tweede kamer, 4 maart 1997.XNoot3Energiebesparingsnota: uitwerking van het energiebesparingsbeleid, in
voorbereiding.XNoot1Studie «Energie-onderzoek en -technologieontwikkeling in Nederland»
door Arthur D. Little en PA Consulting Group, samenvatting aangeboden aan
de Voorzitter van de Tweede Kamer met brief d.d. 16 december 1996, kenmerk
E/EBD/LTOE/96051453.XNoot1Competition and New Technology in the Electric Power Sector (IEA/OECD,
1996).XNoot2IEA Energy Technology R&D Statistics 1974–1995 (IEA/OECD, 1997).XNoot3IEA Country Funding of Research and Development [IEA/CERT (96)28].XNoot1Kennis in beweging 1995, Tweede Kamer, vergaderjaar 1995–1996, 24 229.XNoot2Op innovatie gerichte clustervorming in de marktsector, brief van de Minister
van Economische Zaken, Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 25 518,
nr. 1.XNoot1Studie «Aansluiting van vraag en aanbod van energie-onderzoek in
Nederland» door Arthur D. Little en PA Consulting Group, samenvatting
aangeboden aan de Voorzitter van de Tweede Kamer met brief d.d. 19 augustus
1997, kenmerk E/EBD/OTC/97 049 266.XNoot2Inventarisatie vraag/aanbod energie-gedragonderzoek door Novem, 1997.XNoot1Verkenning Energie-onderzoek (zoektocht naar richting in een doolhof),
februari 1996. Advies van de Verkenningscommissie Energieonderzoek aan de
Overlegcommissie Verkenningen.XNoot2Energie-onderzoek in Nederland, advies van de Algemene Energieraad aan
de Minister van Economische Zaken, juli 1996, aangeboden aan Tweede Kamer
met brief d.d. 22 augustus 1996, kenmerk 96 051 453.XNoot1Uitwerking kennislijn ruimtelijk-economische structuur, RAND Europe, mei
1997.XNoot2Versterking van de ruimtelijk-economische structuur, de «missiebrief»,
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 25 017, nr. 1.XNoot3Wetenschapsbudget 1997, Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 25 008,
nrs. 1–2.XNoot1De uitwerking van het kennisthema «ecotechnologieën»
staat onder leiding van het Ministerie van VROM en vindt plaats in samenwerking
met de Ministeries van EZ, OCenW en Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. Onder
dit kennisthema figureren de volgende onderwerpen: Nationaal Initiatief Duurzame
Ontwikkeling, duurzame processen, duurzame grondstoffen, duurzame energiehuishouding,
Milieu-informatie en Stichting Kennistransfer Bodem.XNoot1Missievaststelling ECN en nieuwe opzet aansturing en financiering ECN,
aangeboden aan Tweede Kamer met brief kenmerk E/EBD/ LTOE/96078273 brief d.d.
17 december 1996.XNoot1Kabinetsstandpunt TNO, Tweede Kamer, vergaderjaar 1994–1995, 24 260,
nr. 2.XNoot1Nota Milieu en Economie, op weg naar een duurzame economie, Tweede Kamer,
vergaderjaar 1996–1997, 25 405, nr. 1XNoot1Concept-rapport «Overzicht van publiek gefinancierd energie-onderzoek
in Nederland», door Ecofys (maart 1998). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25967-1-h1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl